Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 413 5146986 5146877 2026-05-26T13:58:09Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146986 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == [[Image:BNR Third charter.png|thumb|[[Трэцяя Устаўная грамата]].]] [[Файл:Народны Сакратарыят Беларусі. Narodny Sakrataryjat Bielarusi.jpg|міні|Народны Сакратарыят Беларусі. 17&nbsp;чэрвеня.]] [[Выява:Hannover_CL_IIIa,_Forest_of_Argonne,_France,_1918_(restored).jpg|thumb|Нямецкі самалёт Hannover CL.III збіты над Францыяй. 4&nbsp;кастрычніка.]] [[Выява:Armisticetrain (slight crop).jpg|thumb|Прадстаўнікі саюзнікаў пры падпісанні перамір’я каля [[Камп’енскі вагон|свайго вагона]] ў [[Камп’енскі лес|Камп’енскім лесе]]. 11&nbsp;лістапада.]] * [[3 студзеня]]: У [[Мінск]]у створаны [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]]. * [[10 студзеня]]: Расійская дзяржава стала называцца [[РСФСР|Расійскай Сацыялістычнай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікай]] (РСФСР). * [[31 студзеня]]: Паводле дэкрэта [[Уладзімір Ленін|Уладзіміра Леніна]] ў Народным камісарыяце па нацыянальных справах у [[Петраград]]зе створаны [[Беларускі нацыянальны камісарыят]]. * [[1 лютага]]: Пачалося [[Котарскае паўстанне]] ў Чарнагорыі. * [[9 лютага]]: [[Цэнтральныя дзяржавы]], што супрацьстаялі Расіі ў [[Першая сусветная вайна|І сусветнай вайне]], выдалі бальшавікам ультыматум, патрабуючы падпісання міру на іх умовах. * [[14 лютага]]: Увядзенне ў Савецкай Расіі [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскага календара]]. * [[16 лютага]]: [[Літоўская Тарыба]] абвясціла Дэкларацыю незалежнасці [[Літва|Літвы]]. * [[19 лютага]]: ** [[Аблвыканкамзах]] і [[СНК Заходняй вобласці і фронту]] выехалі з Мінска ў [[Смаленск]]. [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]] ў загадзе № 1 абвясціў, што «ўзяў уладу ў свае рукі». ** [[Віленская беларуская рада]] прыняла пастанову, паводле якой сувязь паміж Расіяй і Беларуссю абвяшчалася парванай. * [[21 лютага]]: ** [[Выканаўчы камітэт Рады Усебеларускага з’езда]] выдаў [[Першая Устаўная грамата|Першую Устаўную грамату]] да народаў Беларусі, створаны [[Народны Сакратарыят Беларусі]]. ** Нямецкія войскі ўвайшлі ў [[Мінск]]. ** СНК РСФСР прыняў дэкрэт-заяву «Сацыялістычная Айчына ў небяспецы!» * [[24 лютага]]: [[Эстонія]] абвясціла незалежнасць. * [[25 лютага]]: Створана «[[Менскае беларускае прадстаўніцтва]]». * [[3 сакавіка]]: [[Брэсцкі мір|Мірны дагавор]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расіі]] з [[Германская імперыя|Германіяй]], [[Аўстра-Венгрыя]]й, [[Балгарыя]]й і [[Турцыя]]й падпісаны ў [[Брэст-Літоўск]]у. * [[5 сакавіка]]: Перавод сталіцы Савецкай Расіі з [[Петраград]]а ў [[Масква|Маскву]]. * [[6 сакавіка]]: Пачалося [[антысавецкае паўстанне ў Горках]]. * [[8 сакавіка]]: ** Першае зарэгістраванае захворванне ў двухгадовай [[Пандэмія|пандэміі]] [[грып]]у. ** На акупаванай нямецкімі войскамі тэрыторыі [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]] абвешчана [[Герцагства Курляндскае і Семігальскае]]. * [[9 сакавіка]]: Выканкам Рады Усебеларускага з’езда выдаў [[Другая Устаўная грамата|Другую Устаўную грамату]] да народаў Беларусі, паводле якой абвяшчалася [[Беларуская Народная Рэспубліка]] (БНР). * [[15 сакавіка]]: [[Брэсцкі мір]] ратыфікаваны [[Чавцвёрты Назвычайны Усерасійскі з'езд Саветаў|4-м Надзвычайным Усерасійскім з’ездам Саветаў]]. * [[18 сакавіка]]: На пасяджэнні Рада Усебеларускага з’езда была перайменавана ў [[Рада БНР|Раду БНР]]. * [[19 сакавіка]]: [[Рада БНР]] прыняла палажэнне аб вярхоўнай уладзе [[БНР]]. Абвяшчалася, што ніводзін закон не будзе мець сілы без зацвярджэння яго Радай. * [[23 сакавіка]]: [[Германская імперыя]] прызнала незалежнасць [[Літва|Літвы]]. * [[25 сакавіка]]: Абвяшчэнне незалежнасці [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]] ў [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўнай грамаце]]. * [[20 красавіка]]: «[[Менскае беларускае прадстаўніцтва]]» дамаглося згоды германскага камандавання на стварэнне груп беларускіх саветнікаў пры акупацыйнай адміністрацыі. * [[24 красавіка]]: Адбыўся першы танкавы бой паміж брытанскім Mark IV і нямецкім А7V танкамі. * [[25 красавіка]]: Фракцыя [[Менскае беларускае прадстаўніцтва|«Менскага беларускага прадстаўніцтва»]] на пасяджэнні [[Рада БНР|Рады БНР]] ініцыявала прыняцце тэлеграмы кайзеру [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельму II]], у якой заяўлялася, што будучыню Беларусі яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы. * [[28 красавіка]]: Дзяржаўнай і абавязковай мовай [[БНР]] абвешчана [[беларуская мова|беларуская]]. * [[7 мая]]: Заключаны [[Бухарэсцкі мірны дагавор (1918)|Бухарэсцкі мірны дагавор]] паміж [[Румынія]]й і [[Цэнтральныя дзяржавы|Цэнтральнымі дзяржавамі]], якія ўдзельнічалі ў [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. * [[14 мая]]: [[Рада БНР]] даручыла [[Р. Скірмунт]]у фарміраванне новага ўрада [[БНР|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. * [[15 мая]]: [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі]] зацвердзіла герб «[[Пагоня]]» як дзяржаўны. * [[26 мая]]: Абвешчана [[Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[28 мая]]: Абвешчана [[Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка]]. * [[1 чэрвеня]]: ** У [[Мінск]]у пачаўся з’езд беларускага каталіцкага духавенства. ** У [[Смаленск]]у пачалася 4-я Паўночна-Заходняя абласная канферэнцыя РКП(б), якая ўхваліла [[Брэсцкі мір]]. * [[11 ліпеня]]: ** [[Літоўская Тарыба]] абвясціла Літву [[канстытуцыйная манархія|канстытуцыйнай манархіяй]]. ** Пачаў працаваць [[Беларускі народны ўніверсітэт]] у [[Масква|Маскве]]. * [[17 ліпеня]]: У Маскве пачаўся [[Усерасійскі з'езд бежанцаў з Беларусі]]. * [[22 ліпеня]]: Cфармаваны [[Урад БНР]] на чале з [[Іван Серада|І. Серадой]]. * [[5 жніўня]]: Пачалося леваэсэраўскае [[Аршанскае паўстанне]]. * [[8 жніўня]]: У час [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] пачалася [[бітва пры Ам’ене]]. * [[11 кастрычніка]]: [[Рада БНР]] зацвердзіла часовую Канстытуцыю, [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народны Сакратарыят]] перайменаваны ў [[Рада Народных Міністраў БНР|Раду Народных Міністраў БНР]]. * [[17 кастрычніка]]: [[Венгрыя]] аб’явіла аб незалежнасці ад [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. * [[19 кастрычніка]]: Абвешчана [[Заходне-Украінская Народная Рэспубліка]]. * [[1 лістапада]]: [[Рэйд на Пулу]] праведзены двума афіцэрамі ВМС Італіі з мэтай знішчэння караблёў аўстра-венгерскага флота. * [[3 лістапада]]: [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшча]] абвясціла незалежнасць ад Расіі. * [[11 лістапада]]: ** Заключана [[Першае камп’енскае перамір’е|Камп’енскае перамір’е]], завяршэнне [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. ** Сфарміраваны першы кабінет міністраў [[Літва|Літвы]]. ** Рэгенцкая рада (створаная нямецкімі і аўстрыйскімі ўладамі) перадала [[Юзаф Пілсудскі|Ю. Пілсудскаму]] камандаванне польскім войскам. * [[12 лістапада]]: [[Аўстрыя]] абвешчана [[рэспубліка]]й. * [[13 лістапада]]: Апублікавана пастанова УЦВК РСФСР аб сксаванні [[Брэсцкі мір|Брэсцкага міру]] ў сувязі з паражэннем Германіі ў [[1СВ|Першай сусветнай вайне]] * [[15 лістапада]]: Закрыта [[Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя]] * [[18 лістапада]]: ** Абвешчана незалежнасць [[Латвія|Латвіі]]. ** У [[Омск]]у казакі арыштавалі членаў Часовага Усерасійскага ўраду (Дырэкторыі), уладу Вярхоўнага Правіцеля атрымаў адмірал [[А. Калчак]]. * [[19 лістапада]]: Заснаваны [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей|Віцебскі губернскі музей]]. * [[22 лістапада]]: [[Юзаф Пілсудскі]] абвешчаны «часовым начальнікам» [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай дзяржавы]]. * [[23 лістапада]]: [[Народны сакратарыят Беларусі]] дамовіўся з уладамі [[Літва|Літоўскай Рэспублікі]] аб пераходзе штаба [[1-ы беларускі полк|1-га палка БНР]] пад літоўскае камандаванне. * [[27 лістапада]]: ** У склад [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]] кааптаваны 6 прадстаўнікоў [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]]. Створана [[Міністэрства беларускіх спраў Літвы]]. ** Заснавана [[Нацыянальная акадэмія Украіны]]. * [[1 снежня]]: Узнікненне [[Югаславія|Югаславіі]]. [[Ісландыя]] стала суверэннай краінай, застаўшыся ва уніі з [[Данія]]й. * [[3 снежня]]: [[Рада БНР|Рада]] і [[Урад БНР|ўрад БНР]] пераехалі ў [[Вільня|Вільню]]. * [[4 снежня]]: [[Прэзідэнт ЗША]] [[Вудра Вільсан]] адплыў у [[Еўропа|Еўропу]] для удзелу ў Версальскай мірнай канферэнцыі — упершыню найвышэйшая асоба [[ЗША]] выехала за межы краіны. * [[6 снежня]]: Біскуп [[Зыгмунт Лазінскі]] разам з ксяндзом [[Фабіян Абрантовіч|Фабіянам Абрантовічам]] правёў першае беларускае багаслужэнне ў [[Мінск]]у. * [[8 снежня]]: На пасяджэнні ЦК [[Камуністычная партыя Літвы і Заходняй Беларусі|КПЛіЗБ]] ў [[Вільнюс|Вільні]] ўтвораны Часовы рэвалюцыйны рабоча-сялянскі ўрад Літвы. * [[10 снежня]]: [[Чырвоная Армія]] ўступіла ў [[Мінск]]. * [[14 снежня]]: На змену зрынутай [[Украінская дзяржава|Гетманшчыне]] прыйшла [[Дырэкторыя УНР]]. * [[15 снежня]]: Распачаў працу [[Гродзенскі беларускі сялянскі з'езд]]. * [[17 снежня]]: Утворана [[Гомельская дырэкторыя]]. * [[18 снежня]]: ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы пачало выдаваць у Мінску на [[польская мова|польскай мове]] газету «[[Młot (1918)|Młot]]». * [[21 снежня]]: У складзе літоўскіх узброеных сіл створаны [[1-ы беларускі полк|Першы беларускі полк]] ([[Гродна]]). * [[22 снежня]]: У [[Мінск]]у заснаваны Беларускі савецкі тэатр. * [[27 снежня]]: [[Рада БНР]] пераехала з [[Вільня|Вільні]] ў [[Гродна]]. == Нарадзіліся == * [[23 студзеня]]: [[Гертруда Элаян]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1988 (пам. 21.2.1999) * [[26 студзеня]]: [[Філіп Хасэ Фармер]], амерыканскі пісьменнік-фантаст * [[26 студзеня]]: [[Нікалае Чаўшэску]], прэзідэнт [[Румынія|Румыніі]] (пам. 25.12.1989) * [[5 сакавіка]]: [[Джэймс Тобін]], амерыканскі эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (пам. 11.3.2002) * [[6 чэрвеня]]: [[Эдвін Крэбс]], амерыканскі біяхімік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] 1992 (пам. 21.12.2009) * [[3 ліпеня]]: [[Рыгор Бярозкін]], беларускі літаратуразнавец * [[14 ліпеня]]: [[Інгмар Бергман]], шведскі кінарэжысёр * [[18 ліпеня]]: [[Нельсан Мандэла]], паўднёваафрыканскі палітык * [[21 верасня]]: [[Фёдар Янкоўскі]], беларускі мовазнавец, фалькларыст, празаік * [[22 кастрычніка]]: [[Алесь Бажко]], беларускі пісьменнік, перакладчык * [[25 снежня]]: [[Зінаіда Ігнатаўна Канапелька]], беларуская актрыса == Памерлі == * [[2 лютага]]: [[Арэстэ Саламонэ]], італьянскі лётчык *[[20 красавіка]]: [[Карл Фердынанд Браўн]], фізік * [[5 мая]]: [[Ніко Пірасмані]], грузінскі мастак-прымітывіст * [[19 мая]]: [[Фердынанд Ходлер]], швейцарскі мастак * [[20 мая]]: [[Карусь Каганец]], беларускі пісьменнік, мастак, графік, скульптар і мовазнавец (нар. [[1868]]) * [[27 чэрвеня]]: [[Жазеф Пеладан]], французскі пісьменнік і акультыст * [[3 ліпеня]]: [[Мехмед V]], султан [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] * [[18 кастрычніка]]: [[Уладзімір Стукаліч]], расійска-беларускі гісторык і краязнавец * [[9 лістапада]]: [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]], французскі паэт * [[27 лістапада]]: [[Багуміл Кубішта]], чэшскі мастак {{Храналагічны пералік}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1918| ]] 09vncs15osv90mgv3u6d8a1eji7hxoe 0 1197 5146937 5110373 2026-05-26T13:19:34Z Ілля Касакоў 21245 5146937 wikitext text/x-wiki {{Картка планеты | тып = карлікавая | назва = 28978 Іксіён [[file:Ixion symbol (bold).svg|24px]] | выява = 28978-ixion hst.jpg | шырыня = 250 | адкрыццё-ref = | першаадкрывальнік = Сера Талола | месца адкрыцця = | дата адкрыцця = 22 мая 2001 | спосаб адкрыцця = | арбіта-ref = | эпоха = | перыгелій = 30,0009 а. а. | афелій = 49,0773 а. а. | перыастр = | апаастр = | апсіда = | перыапсіда = | апаапсіда = | вялікая паўвось = 39,5391 а. а. | радыус арбіты = | эксцэнтрысітэт = 0.2412 | сідэрычны перыяд = 249,95 гадоў | сінадычны перыяд = | арбітальная хуткасць = км/з | анамалія = 268,546° | лад = 19,584° | вуглавое перамяшчэнне = | даўгата ўзыходнага вузла = 71,028° | даўгата перыастра = | час перыастра = | аргумент перыцэнтра = | палавінная амплітуда = | чый спадарожнік = Сонца | спадарожнікі = | фізічныя характарыстыкі-ref = | памеры = >822 км | прыплюшчанасць = | экватарыяльны радыус = | палярны радыус = | сярэдні радыус = | акружнасць вялікага круга = | плошча паверхні = | аб'ём = | маса = >5,8{{e|20}} | шчыльнасць = 2,0? | паскарэнне вольнага падзення = 0,2297? м/с² | першая касмічная хуткасць = | другая касмічная хуткасць = 0,4346? км/з | хуткасць вярчэння = | перыяд вярчэння = ? | нахіл восі = | прамое ўзыходжанне = | схіленне = | палярная нябесная шырата = | палярная нябесная даўгата = | альбеда = 0,15 | спектральны клас = | бачная зоркавая велічыня = 19,6 (супрацьстаянне) | абсалютная зоркавая велічыня = 3,25 | вуглавы дыяметр = >5,8{{e|20}} }} '''Іксіён''' ({{lang-grc|Ἰξίων}}) — аб’ект [[пояс Койпера|пояса Койпера]]. З’яўляецца адным з найбуйнейшых [[плутына]] (гэта значыць транснептунавым аб’ектам, арбіта якой падобная да арбіты [[планета Плутон|Плутона]]). Як і Плутон, Іксіён знаходзіцца ў [[Арбітальны рэзананс|арбітальным рэзанансе]] 2:3 з Нептунам (робіць два абароты вакол [[Сонца|Сонца]] за той жа час, які неабходны Нептуну для трох абаротаў). Дыяметр Іксіёна складае 822 км [[Эксцэнтрысітэт]] арбіты — 0,2412. Вялікая паўвось арбіты — 39,5391 [[а. а.]] Афарбоўка аб’екта — умерана чырвоная, трохі чырванейшая, чым у [[Квавар (аб’ект пояса Койпера)|Квавар]]а. [[Альбеда]] вышэйшае (0,15) у параўнанні з класічнымі чырвонымі аб’ектамі — Кваварам (0,10) і [[(20000) Варуна|Варуной]] (0,04). Апошнія вынікі [[спектраскапія|спектраскапіі]] паказваюць на тое, што паверхня Іксіёна складаецца з сумесі цёмнага вугляроду і таліну — [[гетэрапалімеры|гетэрапалімера]], утворанага пры апраменьванні клатратаў вады і арганічных кампанентаў. Адкрыты [[22 мая]] [[2001]] г., у 5 гад. 21 хвіл 24 с [[Сярэдні час па Грынвічы|па Грынвічы]], у чылійскай абсерваторыі [[Сера Талола]] (70W48, 30S10). Абвешчана пра адкрыццё [[1 ліпеня]] [[2001]] г., у 3 гад. 44 хвіл па Грынвічы, у электронным цыркуляры Цэнтра малых планет ([[Смітсанаўская астрафізічная абсерваторыя]], [[Кембрыдж]], [[Масачусетс]], [[ЗША]]). Абвешчана пра прысваенне імя «Іксіён» [[28 сакавіка]] [[2002]] г., у 21 гад. 14 хвіл па Грынвічы, у электронным цыркуляры Цэнтра малых планет [http://www.cfa.harvard.edu/mpec/K02/K02F64.html MPEC 2002-F64]. Нумар па каталогу малых планет: 28978. Папярэдняе абазначэнне: {{mp|2001 KX|76}}. Аб’ект названы ў гонар [[Іксіён (міфалогія)|цара Іксіёна]] са старажытнагрэчаскай міфалогіі. [[Выява:Ixion orbit.png|thumb|left|Арбіта Іксіёна]] [[Выява:TheKuiperBelt Orbits Ixion2-ru.svg|thumb|left|Разліковая арбіта Іксіёна.]] {{ТНА}} {{Сонечная сістэма}} {{DEFAULTSORT:Іксіён, 28978}} [[Катэгорыя:Кандыдаты ў карлікавыя планеты]] [[Катэгорыя:Пояс Койпера]] [[Катэгорыя:Плутына|Іксіён]] [[Катэгорыя:Астэроіды, якія перасякаюць арбіту Нептуна]] [[Катэгорыя:Астэроіды]] 2zu503t3u70dhc4bba75mddo9qpudkl 0 1375 5147322 5044690 2026-05-27T09:22:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147322 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Асіповіцкі раён | Арыгінальная назва = | Герб = Coat of Arms of Asipovičy.svg | Сцяг = Flag of Osipovichi, Belarus.svg | Краіна = [[Беларусь]] | Статут = раён | Гімн = | Уваходзіць у = [[Магілёўская вобласць]] | Уключае = | Сталіца = [[Асіповічы]] | Датаўтварэння = [[17 ліпеня]] [[1924]],<br />[[6 студзеня]] [[1965]] | Скасаванне = [[25 снежня]] [[1962]] | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 42,06 %, [[руская мова|руская]] 52,5 %<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-lang2019mt.htm/ Рэзультаты перапісу насельніцтва ў 2019 г. Родная мова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241112220910/http://pop-stat.mashke.org/belarus-lang2019mt.htm |date=12 лістапада 2024 }} {{in lang|ru}}</ref><br /><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 18,59 %, руская 77,27 %<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-lang2019sl.htm Рэзультаты перапісу насельніцтва ў 2019 г. Размаўляюць дома] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250615115252/http://pop-stat.mashke.org/belarus-lang2019sl.htm |date=15 чэрвеня 2025 }} {{in lang|ru}}</ref> | Насельніцтва = | Год перапісу = | Месца па насельніцтве = 1 | Шчыльнасць = 26,83 | Месца па шчыльнасці = 3 | Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 87,07 %, <br /> [[рускія]] — 9,58 %, <br /> [[украінцы]] — 2,12 %, <br /> іншыя — 1,23 %<ref name="belstat2009" /> | Канфесійны склад = | Плошча = 1&nbsp;947,21<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> | Месца па плошчы = 2 | Максімальная вышыня = 207 | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = 136 | Шырата = | Даўгата = | Карта = Mogilev-Oblast-Osipovichi.png | Часавыпояс = +2 | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = | Сайт = | Заўвагі = }} '''Асіпо́віцкі раён''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Асіповічы]]. Раён падзелены на 11 сельскіх саветаў<ref name=":0">{{Cite web |url=https://osipovichi.gov.by/o-rajone/administrativno-territorialnoe-delenie/ |title=Осиповичский районный исполнительный комитет. Административно-территориальное деление |accessdate=2025-02-26 |lang=ru |archive-date=16 красавіка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250416042834/https://osipovichi.gov.by/o-rajone/administrativno-territorialnoe-delenie/ |url-status=dead }}</ref>. == Геаграфія == Асіповіцкі раён размешчаны ў цэнтральнай частцы [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] (у суседнім [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] знаходзіцца геаграфічны цэнтр краіны), на захадзе Магілёўскай вобласці. На поўначы і захадзе ён мяжуе з [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскім]], [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім]], Пухавіцкім і [[Старадарожскі раён|Старадарожскім]] раёнамі [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на паўднёвым захадзе і поўдні з [[Бабруйскі раён|Бабруйскім]] і [[Глускі раён|Глускім]], на ўсходзе — з [[Клічаўскі раён|Клічаўскім]] раёнамі Магілёўскай вобласці. Асіповіцкі раён займае плошчу 1,95 тыс. км². Раён з’яўляецца часткай [[Цэнтральнабярэзінская раўніна|Цэнтральнабярэзінскай раўніны]] з абсалютнай вышынёй 150 м над узроўнем мора. Працякаюць рэкі [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]], [[Ботча]], [[Ваўчанка (прыток Бярэзіны)|Ваўчанка]]. Іншыя рэкі: [[Грава]], [[Капчанка]], [[Красная (рака)|Красная]], [[Млынка (рака)|Млынка]]. [[Балота Ясень]]. == Гісторыя == Раён утвораны 17 ліпеня 1924 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка [[Асіповічы]]. 20 жніўня 1924 года падзелены на 9 сельсаветаў: [[Асіповіцкі 1-шы сельсавет|Асіповіцкі 1-шы]], [[Асіповіцкі 2-гі сельсавет|Асіповіцкі 2-гі]], [[Верайцоўскі сельсавет|Верайцоўскі]], [[Дзераўцоўскі сельсавет|Дзераўцоўскі]], [[Зборскі сельсавет|Зборскі]], [[Карытненскі сельсавет|Карытненскі]], [[Лапіцкі сельсавет|Лапіцкі]], [[Лучыцкі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Лучыцкі]], [[Ясенскі сельсавет|Ясенскі]]. 1 студзеня 1925 года Асіповіцкі 1-шы і Асіповіцкі 2-гі сельсаветы аб’яднаны ў адзін [[Асіповіцкі сельсавет]]. 21 жніўня 1925 года Асіповіцкі сельсавет скасаваны, Лучыцкі сельсавет перайменаваны ў [[Замошскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Замошскі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года раён у прамым падпарадкаванні БССР. 8 ліпеня 1931 года да раёна далучаны [[Градзянкаўскі сельсавет|Градзянкаўскі (Градзянскі)]], [[Касьянскі сельсавет|Касьянскі (Кассёўскі)]], [[Ліпеньскі сельсавет|Ліпеньскі]], [[Пагарэльскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Пагарэльскі]], [[Свіслацкі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Свіслацкі]], [[Яноўскі нацыянальны польскі сельсавет|Яноўскі нацыянальны польскі]] сельсаветы скасаванага [[Свіслацкі раён (Бабруйская акруга)|Свіслацкага раёна]]. 15 ліпеня 1935 года Асіповічы набылі статус горада, вёскі [[Ялізава]] і [[Ясень (Асіповіцкі раён)|Ясень]] аднесены да катэгорыі рабочых пасёлкаў. 3 верасня 1937 года Яноўскі нацыянальны польскі сельсавет рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года раён у складзе [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. 27 верасня 1938 года вёска [[Градзянка]] атрымала статус гарадскога пасёлка. З 20 верасня 1944 года раён у складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 14 мая 1949 года населены пункт [[Татарка (Асіповіцкі раён)|Татарка]] рэарганізаваны ў рабочы пасёлак. З 8 студзеня 1954 года раён у складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Верайцоўскі, Градзянкаўскі, Дзераўцоўскі, Кассёўскі сельсаветы, Яноўскі сельсавет перайменаваны ў [[Каменіцкі сельсавет|Каменіцкі]], рабочы пасёлак Ясень скасаваны, яго тэрыторыя ўключана ў Ясенскі сельсавет, утвораны [[Восаўскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Восаўскі сельсавет]]. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]]. 6 студзеня 1965 года Асіповіцкі раён утвораны зноў, уключаў горад Асіповічы, рабочы пасёлак Градзянка, Замошскі, Зборскі, Каменіцкі, Карытненскі, Лапіцкі, Ліпеньскі, Пагарэльскі, Пратасевіцкі, Свіслацкі і Ясенскі сельсаветы Бабруйскага раёна, [[Дараганаўскі сельсавет|Дараганаўскі]] і [[Дрычынскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Дрычынскі]] сельсаветы [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. 27 студзеня 1965 года да раёна далучаны рабочыя пасёлкі Татарка і Ялізава. 31 студзеня 1966 года Зборскі сельсавет перайменаваны ў [[Вяззеўскі сельсавет|Вяззеўскі]]. 26 сакавіка 1987 года скасаваны Замошскі сельсавет, утвораны [[Асіповіцкі сельсавет]]. 1 снежня 1998 года горад Асіповічы і Асіповіцкі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. 13 лютага 2002 года скасаваны Асіповіцкі, Каменіцкі і Пагарэльскі сельсавет, Градзянскі пассавет рэарганізаваны ў [[Градзянскі сельсавет]], статус рабочага пасёлка Градзянка паніжаны да вёскі<ref>[http://levonevski.net/pravo/normreg2013/num57/d57838.html Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 февраля 2002 г. № 17-4 Об изменении статуса рабочего поселка Гродзянка Осиповичского района и упразднении Гродзянского поселкового Совета, об образовании Гродзянского сельсовета, изменении границ Вязьевского и Протасевичского сельсоветов и упразднении Каменичского, Погорельского, Осиповичского сельсоветов Осиповичского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210606082014/http://levonevski.net/pravo/normreg2013/num57/d57838.html |date=6 чэрвеня 2021 }}</ref>. 20 лістапада 2013 года ўтвораны [[Татаркаўскі сельсавет|Татаркаўскі]] і [[Ялізаўскі сельсавет|Ялізаўскі]] сельсаветы<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 28 лістапада 2017 года скасаваны Карытненскі сельсавет<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917m0086648&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 28 ноября 2017 г. № 31-4 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области]</ref>. На тэрыторыі раёна ў гады Вялікай Айчыннай вайны дзейнічаў [[210-ы партызанскі атрад імя І. В. Сталіна]]. === Вёскі Асіповіцкага раёна, знішчаныя нацыстамі падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] === * Асавок (141 жыхар) * Базок (496 жыхароў, 103 двара) * [[Брыцалавічы]] (702 жыхара, 144 двара) * Буда (42 жыхара, 18 двароў) * [[Вялікая Гарожа]] (219 жыхароў, 118 двароў) * [[Вярбілава (Асіповіцкі раён)|Вярбілава]] (45 жыхароў, 13 двароў) * [[Лочын]] (436 жыхароў, 77 двароў) * [[Пагарэлае (Асіповіцкі раён)|Пагарэлае]] (127 жыхароў, 136 двароў) * Палядкі (79 жыхароў, 41 двор) == Насельніцтва == Насельніцтва раёна на 1 студзеня 2024 года складала 43 365 чалавек, у тым ліку горада Асіповічы 29 103 чалавекі. У раёне размешчаны 155 населеных пунктаў, у тым ліку 2 рабочых пасёлка — ([[Ялізава]] і [[Татарка (Асіповіцкі раён)|Татарка]]), і горад Асіповічы<ref name=":0" />. Па стане на 1 студзеня 2025 года ў раёне жыло 42 663 чалавекі, у тым ліку ў Асіповічах — 28 745, у Ялізава — 1 958, у Татарцы — 427<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf|title=Численность населения на 1 января 2025 г. и среднегодовая численность населения за 2024 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа|author=Национальный статистический комитет Республики Беларусь|date=3 марта 2025|access-date=27 ліпеня 2025|archive-date=31 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250331163920/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/e1d/fw6q0hxkv3wmuqsqthztn49vpszatpj5.pdf|url-status=dead}}</ref>. == Гаспадарка == У 6 км ад г. Асіповічы, ніжэй Асіповіцкага вадасховішча, размяшчаецца рыбгас «Свіслач», які пастаўляе жывую рыбу па ўсёй Магілёўскай вобласці. На скідзе вадасховішча працуе малая [[Асіповіцкая ГЭС]], найбуйнейшая ГЭС у краіне, што выпрацоўвае каля 10 млн кВт·г у год. Праз раён праходзяць чыгункі [[Мінск]]-[[Бабруйск]] (з адгалінаваннем на Градзянку) і [[Магілёў]]-[[Баранавічы]], а таксама аўтатраса [[Мінск]] — [[Гомель]]. Згодна з даследваннем супрацоўніка НДІ працы пры [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве працы і сацыяльнай абароны]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] Г. Рыдзеўскага, станам на 2020 г. па структуры [[Знешнеэканамічная дзейнасць|знешнеэканамічнай дзейнасці]] Асіповіцкі раён з'яўляецца [[Прамысловасць|індустрыяльна]]-[[Сфера паслуг|сервісным]] рэгіёнам з нізкім эканамічным патэнцыялам і нізкім узроўнем эканамічнага развіцця. Пры размеркаванні рэгіёнаў Рэспублікі Беларусь па функцыянальна-іерархічных тыпах Асіповіцкі раён быў аднесены да раёнаў эканамічнай паўперыферыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eee-region.ru/article/7202/?ysclid=m6rze0oc3z269829903|title=Экономический потенциал регионов Беларуси: величина, структура, специализация, уровень экономического развития|author=Ридевский, Г. В|website=Региональная экономика и управление: электронный научный журнал|date=2022-10-04}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|2}} * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://region.mogilev.by/ru/node/8499 Інфармацыя на партале Магілёўскай вобласці]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{Архівавана |url=https://web.archive.org/web/20110614031441/http://region.mogilev.by/ru/page/osipovichskii_raion_mogilevskoi_oblasti |date=2011-06-14}} * [http://library.mogilev.by/kray/Asipovichi/vizitka.htm Край мой Магілёўшчына — Асіповіцкі раён] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100601040614/http://library.mogilev.by/kray/Asipovichi/vizitka.htm |date=1 чэрвеня 2010 }} * [http://library.mogilev.by/kray/Asipovichi/ Асіповіцкі раён на library.mogilev.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518093016/http://library.mogilev.by/kray/Asipovichi/ |date=18 мая 2015 }} * [http://www.radzima.org/be/pub/112_r/ Славутасці на партале radzima.org] * [http://litkritika.by/categories/2413/3685.html Юрий Клеванец. Разрушение археологических памятников в Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170506161324/http://litkritika.by/categories/2413/3685.html |date=6 мая 2017 }} {{Асіповіцкі раён}} {{Адміністрацыйны падзел Магілёўскай вобласці}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Асіповіцкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |базавы_стыль = background-color: {{Колер|Беларусь}}; |спіс1 = {{Бабруйская акруга|child|загаловак=Асіповіцкі раён у [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акрузе]] (1924—1930)}} |спіс2 = {{Магілёўская вобласць БССР|child|загаловак=Асіповіцкі раён у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] (1938—1944)}} |спіс3 = {{Бабруйская вобласць|child|загаловак=Асіповіцкі раён у [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]] (1944—1954)}} |спіс4 = {{Магілёўская вобласць БССР|child|загаловак=Асіповіцкі раён у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] (1954—1962, з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Асіповіцкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1965 годзе]] jzxpaznnt4opeba3zdwcpeirwmwr2u6 0 2056 5146989 5065416 2026-05-26T13:59:54Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146989 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кастравіцкі}} {{Пісьменнік | Імя = Казімір-Рафал Каралевіч Кастравіцкі | Псеўданімы = '''''Карусь Каганец''''', ''К. К.'', ''Будзімір'', ''К. Шашаль'' | Месца смерці = Прымагілле, суч. {{Месца смерці|Дзяржынскі раён|у Дзяржынскім раёне}} | Гады актыўнасці = 1893—1918 }} '''Карусь Каганец''', сапр.: '''Казімір-Рафал Каралевіч Кастравіцкі''' ({{lang-be-latin|Karuś Kahaniec|1}}; {{OldStyleDate|10|лютага|1868|29|студзеня}}, [[Табольск]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|20|5|1918}}, в. Прымагілле, [[Менскі павет]]; цяпер в. [[Юцкі]], [[Дзяржынскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі [[паэт]], [[драматург]], [[мовазнавец]], [[мастак]], [[скульптар]], [[грамадскі дзеяч]]. Карыстаўся і іншымі літаратурнымі псеўданімамі і крыптанімамі: ''K. Kahaniec'', ''Будзімір'', ''К. Шашаль'', ''К. Качанец'', ''К. К.''. == Біяграфія == === Сям’я === Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] герба «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. [[Файл:Nie dbam jaka spadnie kara….jpg|left|thumb|«Nie dbam jaka spadnie kara…» — песня выгнаннікаў. Урывак з паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]». 1860-я. Аўтограф Караля Самуілавіча Кастравіцкага, бацькі К. Каганца]] Нарадзіўся ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі, сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Карусь Каганец быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго, Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). У [[1874]] сям’і дазволена вярнуцца ў [[Беларусь]]. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання са ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы [[Вёска Прымагілле|Прымагілле]] каля Койданава (цяпер [[Дзяржынск]]). Там неўзабаве памёр бацька Каганца. Сям’і неставала сродкаў для існавання, таму з 6 да 11 гадоў ён рабіў пастушком. Затым яго маці заручылася з мясцовым мужыком і пераехала разам з сям’ёй пад Койданава, дзе сястра аддала ёй дзве [[валока|валокі]] зямлі. === Адукацыя і пачатак працоўнай дзейнасці === Вучыўся ў Мінскім гарадскім вучылішчы, у 1890-х у Маскоўскім вучылішчы жывапісу, скульптуры і дойлідства. У [[1899]] годзе Каганец ажаніўся з Ганнай Пракаповіч (?—1934) і асеў ва ўрочышчы Лісія Норы каля Прымагілля. Аднак зямлі ў сям’і было небагата, і таму ён рабіў то ў мастацкай майстэрні ў [[Рыга|Рызе]], то ў Мінскім таварыстве дабрачыннасці (дзе вялікую ролю ігралі граф [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскі]] і [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая|Ядвіга Кастравіцкая]]), працаваў на будоўлі чыгункі ў [[Ліда|Лідзе]]. Была яшчэ прычына, з-за якой Каганец часта мяняў месцы працы, — ён браў удзел у рэвалюцыйным руху, і таму кожны работадавец намагаўся пазбавіцца такога працаўніка. === Арышты === [[Файл:Karuś Kahaniec.jpg|міні|злева|Карусь Каганец у сталыя гады]] У 1890 — пачатку 1900 г. публікаваў апрацоўкі народных паданняў у газетах «Минский листок» і «Северо-Западный край». У 1902—1903 удзельнічаў у стварэнні [[БСГ]], распрацоўцы яе праграмы. Падрыхтаваў праект газеты «Палессе» (1904). У сакавіку [[1905]] удзельнічаў у І сялянскім з’ездзе Беларусі. Арыштаваны 19 снежня 1905 з групай агітатараў у Койданаўскай воласці. Да 16 мая 1906 знаходзіўся ў Мінскай турме і сядзеў там 5 месяцаў пад следствам. На хадайніцтва сваякоў і сяброў быў адпушчаны да суда на парукі. З гэтай пары ў Каганца пачаўся новы перыяд вольных заробкаў. Ён рабіў лесніком на Ігуменшчыне, настаўнікам малявання ў Віленскай рамеснай вучэльні. 2 красавіка 1910 асуджаны Віленскай судовай палатай на год зняволення, змешчаны ў Мінскую турму. Там у яго істотна пагоршылася здароўе. === Літаратурная і культурная дзейнасць === Супрацоўнічаў з газетай «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]». Апрацаваў кірылічны варыянт першага беларускага падручніка новага часу «[[Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (СПб., 1906, выд. ананімна); распрацаваў праект адмысловага [[Праект беларускай азбукі (Карусь Каганец)|беларускага алфавіта]]. Пры жыцці асобным выданнем выйшаў вадэвіль «Модны шляхцюк» (СПб., 1910), які карыстаўся вялікай папулярнасцю і быў адным з першых твораў нацыянальнага тэатральнага рэпертуару (ставіўся ў 1910 трупай [[Ігнат Буйніцкі|І. Буйніцкага]]). Шмат яго твораў згубілася, напрыклад, зборнік, дасланы ў [[1909]] або [[1910]] годзе ў рэдакцыю «Нашай нівы», ці кніжкі для дзяцей, адасланыя ў выдавецкую суполку «[[Загляне сонца і ў наша ваконца]]». === Апошнія гады і смерць === Доўгі час шукаў работу, у пачатку [[1912]] атрымаў месца ўпраўляючага фальваркам Жортаў у Барысаўскім павеце, дзе і праслужыў апошнія 6 гадоў жыцця. Частка рукапіснай спадчыны Каганца пасля яго смерці трапіла да [[Язэп Лёсік|Язэпа Лёсіка]], які апублікаваў яе ў «[[Беларусь (газета, Мінск)|Беларусі]]» (1919) і «Вольным сцягу» (1921). Нечакана памёр падчас наведвання сваякоў. Пахаваны ў вёсцы [[Вялікія Навасёлкі|Навасёлкі]] каля Койданава, якая была родавай сядзібай [[род Кастравіцкіх|Кастравіцкіх]]. == Творчасць, даследчыцкая дзейнасць == Друкаваўся з 1893 года. Паэзія К. Каганца агітацыйная, блізкая да народнай песні. Яна працягвала традыцыі народных антыпрыгонніцкіх і рэкруцкіх песень, прасякнута нацыянальнымі матывамі («Пра пана Ленскага», «Наша доля маладзецка», «На мабілізацыю», «Наш покліч», «Плач беларуса»). Цэнтральны герой яго лірыкі — кабзар, лірнік («Кабзар»). Проза К. Каганца — апрацоўкі мясцовых легенд і паданняў («Прылукі», «Навасадскае замчышча», «Вітаўка»). Аўтар гістарычных («Старажовы курган», апубл. 1919; «Сын Даніла», апубл. 1920) і бытавых («У іншым шчасці няшчасце схавана», нап. 1903, апубл. 1919; «Двойчы прапілі», нап. 1910, апубл. 1919) драм. Дасюль папулярная яго камедыя «Модны шляхцюк» (паст. 1910 у Вільні і Полацку Першай беларускай трупай І. Буйніцкага, у 1918 — [[Першае беларускае таварыства драмы і камедыі|Першым беларускім таварыствам драмы і камедыі]], у 1928 — БДТ-2), у якой высмеяў беларускага выраджэнца, які адракаецца ад усяго роднага. Гэта модны шляхцюк Пранцішак Карчэўшчык — папярэднік Адольфа Быкоўскага ў «[[Паўлінка|Паўлінцы]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]. Апрацоўваў народныя казкі, паданні; пісаў навукова-папулярныя нарысы для дзяцей. Выступаў як публіцыст. Адзін з аўтараў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускага лемантара, або Першай навукі чытання]]» (СПб., 1906, выд. ананімна). На беларускую мову пераклаў навукова-папулярную брашуру «Гутаркі аб небе і зямлі» (1907, з С. Шаўлоўскім). Шмат увагі аддаваў мове, навуковай тэрміналогіі (працаваў над «Беларускай граматыкай», не закончана). [[Файл:Kahaniecdraw1.jpg|thumb|Партрэт «Тып беларуса» на дубовай кацёлцы. Алей. Арыгінал. 1907]] З твораў выяўленчага мастацтва зберагліся графічныя малюнкі «За сахою», «На ростаньках», палітычныя карыкатуры; ляпіў з гліны, выразаў з дрэва і косці, афармляў кнігі (вокладка «Другога чытання для дзяцей беларусаў» [[Я. Колас]]а, СПб., 1909). == Ушанаванне памяці == [[Файл:Вялікія Навасёлкі. Магіла Каруся Каганца.jpg|thumb|злева|Магіла Каруся Каганца]] У [[1988]] на магіле пастаўлены помнік. З 2004 года імя Каруся Каганца носіць адна з вуліц у мікрараёне [[Лошыца (жылы раён)|Лошыца]] горада [[Мінск]]а<ref>https://minsk.gov.by/ru/normdoc/882/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170809040657/http://minsk.gov.by/ru/normdoc/882/ |date=9 жніўня 2017 }}</ref>. == Творы == * Беларускі лемантар або першая навука чытання. Пецярбург, 1906, 30 с. * Творы. Мн., 1979, 263 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''[[Міхаіл Восіпавіч Біч|Біч, М.]]'' Ад родных ніў: Грамадска-палітычныя погляды Каруся Каганца // Полымя. 1988, № 3. * ''Германовіч, І.'' Карусь Каганец як мовазнавец // Веснік БДУ. Серыя 4. 1974, № 3. * ''Каспяровіч, М.'' Карусь Каганец // Маладняк. 1928, № 10. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} * {{Крыніцы/БЭ|7|Каганец Карусь|Саламевіч, І. У.|402}} * ''Скалабан, В.'' Па слядах Сяргея Мглінскага // Мастацтва Беларусі. 1986, № 11. * ''Станкевіч, Л. І.'' Рукапісы Каруся Каганца ў Дзяржаўнай бібліятэцы БССР імя У. І. Леніна // Кніжная культура Беларусі. Мн., 1991. * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://knihi.com/kahaniec/ Творы на «Беларускай Палічцы»] * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/kahaniec/Карусь_Каганец.html Суднік Станіслаў. Карусь Каганец] * [http://archives.gov.by/index.php?id=392895 К. Каганец. Палічка з зімовым краявідам. Алей. Арыгінал. 1907 г.] * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/kaganec.html КАГАНЕЦ Карусь] * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/dzieiachy_mastactwau/kahaniec/%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C_%D0%9A%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%86.html Лёсам Лідчыны крануўся] {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Каганец Карусь}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Скульптары Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Карусь]] 0b7jcnwsv71g3d3o3xc8lce8n74pnkr 0 10805 5147264 4888408 2026-05-27T06:11:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147264 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асавецкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Асавецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Драгічынскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Восаўцы (Драгічынскі раён)|Восаўцы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1271 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Асаве́цкі сельсавет''' ({{lang-ru|Осовецкий сельсовет}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Восаўцы (Драгічынскі раён)|Восаўцы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Драгічынскага раёна [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Восаўцы 1-я. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. 2 чэрвеня 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Белінскі сельсавет|Белінскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 чэрвеня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 6.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Асавецкага сельсавета было 10 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|19}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1689 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,8 % — [[беларусы]], 5,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1271 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://drogichin.brest-region.by/content/art-160.html Сельскія выканаўчыя камітэты Драгічынскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080924023725/http://drogichin.brest-region.by/content/art-160.html|date=24 верасня 2008}} {{Асавецкі сельсавет, Драгічынскі раён}} {{Драгічынскі раён}} [[Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Драгічынскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 61gtz5j8haxp5htkh5nodul5orttta6 0 11602 5147125 4891319 2026-05-26T19:14:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147125 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Антопальскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Драгічынскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Антопаль]] |Датаўтварэння = [[17 верасня]] [[2013]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3380 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Анто́пальскі сельсавет''' ({{lang-ru|Антопольский сельсовет}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Антопаль]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Антопальскі пассавет''' у складзе [[Антопальскі раён|Антопальскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. З 8 жніўня 1959 года ў Драгічынскім раёне. 8 сакавіка 1960 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне пассавета перададзены населеныя пункты скасаванага [[Першамайскі сельсавет (Драгічынскі раён)|Першамайскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 сакавіка 1960 г. // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. 21 ліпеня 1980 года ў склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Драгічынскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Корсунь (Драгічынскі раён)|Корсунь]], [[Пігановічы]] і [[Толкава]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. 17 верасня 2013 года створаны Антопальскі сельсавет, які ўключыў усе населеныя пункты скасаванага Антопальскага пассавета ([[Антопаль (Драгічынскі раён)|Антопаль]], [[Вулька (Антопальскі сельсавет)|Вулька]], [[Горыцы]], [[Губерня (Драгічынскі раён)|Губерня]], [[Падлессе (Драгічынскі раён)|Падлессе]], [[Першамайск (Драгічынскі раён)|Першамайск]], [[Свеклічы]], [[Татарнавічы]]) і скасаванага [[Дзеткавіцкі сельсавет|Дзеткавіцкага сельсавета]] ([[Бобкі]], [[Буды (Драгічынскі раён)|Буды]], [[Дзеткавічы (Драгічынскі раён)|Дзеткавічы]], [[Дубавая]], [[Залессе (Антопальскі сельсавет)|Залессе]], [[Каты (Драгічынскі раён)|Каты]], [[Лавы (Драгічынскі раён)|Лавы]], [[Менявеж]], [[Новая Цемра]], [[Ражок]], [[Рашын]]) і частку населеных пунктаў скасаванага [[Галоўчыцкі сельсавет (Драгічынскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]] ([[Асіпавічы (Драгічынскі раён)|Асіпавічы]], [[Галік (Драгічынскі раён)|Галік]], [[Навасёлкі (Драгічынскі раён)|Навасёлкі]], [[Хамічыцы]], [[Ямнік]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060248&p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №307 от 17 сентября 2013 г. Об изменениях в административно-территориальном устройстве Дрогичинского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210615130225/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913b0060248&p1=1|date=15 чэрвеня 2021}}</ref>. Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў, без Антопаля) — 1173 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 3380 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://drogichin.brest-region.by/content/art-160.html Сельскія выканаўчыя камітэты Драгічынскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080924023725/http://drogichin.brest-region.by/content/art-160.html|date=24 верасня 2008}} {{Антопальскі сельсавет}} {{Драгічынскі раён}} [[Катэгорыя:Антопальскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] 3gpl738o8o682wislmkv9tz1oocz6ny 0 15115 5147111 5118729 2026-05-26T18:04:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147111 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Луцкевіч}} {{ДД | тытул = Старшыня [[Рада Народных Міністраў БНР|Рады Народных Міністраў БНР]] | перыядпачатак = [[11 лістапада]] [[1918]] | перыядканец = [[13 снежня]] [[1919]] | тытул_2 = Старшыня [[Рада Народных Міністраў БНР|Рады Міністраў Найвышэйшай Рады БНР]] | перыядпачатак_2 = [[14 снежня]] [[1919]] | перыядканец_2 = [[28 лютага]] [[1920]] | герб=POL COA Nowina.svg | подпіс герба=[[Навіна (герб)|Герб Навіна]] | род =[[Род Луцкевічаў|Луцкевічы]] }} '''Анто́н Луцке́віч''' ({{lang-be-latin|Anton Łuckievič|1}}; [[29 студзеня]] [[1884]], [[Шаўлі]], [[Ковенская губерня]] — [[23 сакавіка]] [[1942]], перасыльны пункт [[Аткарск]]а, [[Саратаўская вобласць]]) — беларускі палітык і [[грамадскі дзеяч]], [[Публіцыстыка|публіцыст]], [[літаратурны крытык]], [[Гісторыя|гісторык]], [[Мовазнаўства|мовазнаўца]], [[Выдавецкая справа|выдавец]]. Адзін з заснавальнікаў [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларускай сацыялістычнай грамады]], сябра рэдакцый газет «[[Наша доля]]» і «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]», адзін з выдаўцоў газеты «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]». Старшыня [[Віленская беларуская рада|Віленскай беларускай рады]], сябра [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]]. Ініцыятар абвяшчэння і аўтар праекта [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматы]], паводле якой [[Беларуская Народная Рэспубліка]] абвешчаная незалежнай дзяржавай. З кастрычніка 1918 года старшыня [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага сакратарыята БНР]], з лістапада старшыня [[Рада Народных Міністраў Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Народных Міністраў]] (прэм’ер-міністр) і міністр замежных спраў. У снежні 1919 — лютым 1920 года старшыня Рады Міністраў [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай Рады БНР]]. Дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Рэдактар адноўленай «[[Наша ніва (1920)|Нашай нівы]]», старшыня [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]], выкладчык [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. Брат беларускага дзеяча [[Іван Луцкевіч|Івана Луцкевіча]]. == Біяграфія == === Паходжанне === [[Файл:Jan Bolesław Łuckiewicz.png|міні|злева|[[Ян Баляслаў Луцкевіч]].]] Паходзіў са збяднелага [[Шляхта|шляхецкага]] роду [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Навіна (герб)|герба Навіна]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Бацька — [[Ян Баляслаў Луцкевіч|Ян Баляслаў (Іван Якімавіч) Луцкевіч]] — вайсковец [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], удзельнік [[Крымская вайна|Крымскай вайны]] ў чыне капітана, за баявыя заслугі ў абароне [[Севастопаль|Севастопаля]] быў узнагароджаны крыжамі Святога Георгія і Святой Ганны і двума медалямі. На вайне быў паранены, з войска дэмабілізаваўся. Сваёй маёмасці Ян Баляслаў не меў{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Вядома, што ў 1860-х гадах быў арандатарам маёнтка пана Вайніловіча ў Тарасевічах Бабруйскага павета Мінскай губерні. Верагодна, у гэты час ён пазнаёміўся з [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнтам Дуніным-Марцінкевічам]], з якім у далейшым меў прыяцельскія стасункі, Дунін-Марцінкевіч у 1868 годзе прысвяціў Луцкевічу верш [[Беларуская мова|па-беларуску]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Першай жонкай Яна Баляслава была Казіміра Асяцімская, у іх нарадзіліся дзве дачкі: Станіслава (1877—1953) і Марыя Алёйзія (1876—1914). Пані Казіміра памерла ў 1878 ці 1879 годзе{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. Увесну 1880 года Ян Баляслаў павянчаўся другі раз{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}, з Зоф’яй Лычкоўскай, дачкой уладальніка невялікага фальварка [[Фальварак Ракуцёўшчына|Ракуцёўшчына]], каля мястэчка [[Краснае (Маладзечанскі раён)|Краснага]]. Зоф’я да фальварка дачынення ўжо не мела, але ў спадчыну ёй застаўся невялікі драўляны дом на Садовай вуліцы ў [[Мінск]]у{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. У Яна Баляслава і Зоф’і было пяць дзяцей: [[Іван Луцкевіч|Ян Герман]] (Іван; 1881—1919), Вікторыя (памерла ў маленстве; ?—?), Антон (1884—1942), Эмілія (1886—1974), [[Стэфан Луцкевіч|Стэфан]] (Сцяпан; 1889—1947). Стэфан быў названы ў гонар дзядзькі — Стэфана Луцкевіча, удзельніка [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], які загінуў у 1863 годзе{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. Сям’я была [[Каталіцтва|каталіцкай]], у хаце гаварылі [[Польская мова|па-польску]]{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=10}}. Выхаваныя ў польскай культуры, сёстры Станіслава і Эмілія, пісалі пазней свае лісты Антону выключна па-польску{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. Паводле пазнейшых звестак польскай палітычнай паліцыі (1924), сваякі Луцкевічаў з Шаўляў не лічылі сябе беларусамі, а сам Антон падчас вучобы ў Пецярбургу і Юр’еве (Дэрпце) запісваў сябе палякам{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=46}}. [[Іван Луцкевіч]] наступным чынам згадвае светапогляд сям’і: «''…сям’я жыла ўспамінамі аб напалеонаўскім паходзе і паўстаннях [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|1831]] і 1863 гадоў, жыла ідэаламі дэмакратызму з часоў французскае рэвалюцыі і паўстанчаскімі настроямі, у ёй панаваў заўсёды шчыра дэмакратычны дух, — і гэтым духам былі прасякнуты дзеці, што шукалі ў школе дружбы не панічоў, a сыноў мужыцкіх''»{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. === Раннія гады === [[Файл:Anton Łuckievič. Антон Луцкевіч (1902).jpg|міні|злева|Антон Луцкевіч па заканчэнні Мінскай гімназіі, 1902 г.]] Антон Луцкевіч нарадзіўся ў [[Шаўлі|Шаўлях]], дзе ягоны бацька працаваў на [[Лібава-Роменская чыгунка|Лібава-Роменскай чыгунцы]]. У 1887 годзе Луцкевічы пераязджаюць у [[Ліепая|Лібаву]], з прычыны пераводу туды бацькі. У 1895 годзе сям’я пераязджае ў Мінск, праз паўгода пасля пераезду бацька Ян Баляслаў памірае{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Антон Луцкевіч паступае ў [[Мінская мужчынская гімназія|Мінскую губернскую гімназію]]. Луцкевіч адзначаў, што яшчэ ў Мінскай гімназіі ён і яго брат Іван усвядоміліся і нацыянальна, і сацыяльна, і пачалі гуртаваць вакол сябе болей-меней свядомых беларусаў{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Пазнаёміўшыся з беларускім паэтам, мастаком і перакладчыкам [[Карусь Каганец|Карусём Каганцом]], браты Луцкевічы арганізавалі гімназічны гурток, у занятках якога значнае месца займала беларуская тэматыка. Браты мелі цесныя стасункі з [[Генрых Хрыстафоравіч Татур|Генрыхам Францішкам Татурам]], беларускім гісторыкам, краязнаўцам і калекцыянерам{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. Таксама ў братоў Луцкевічаў збіраўся і інтэрнацыянальны гурток, у якім яны займаліся сацыяльнымі пытаннямі{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Браты заклалі беларускую бібліятэчку з кніжкамі па беларускай гісторыі і этнаграфіі{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. У 1902 годзе Антон Луцкевіч заканчвае Мінскую губернскую гімназію. У гэтым жа годзе ён з братам Іванам едзе на вучобу ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе слухае поўны курс фізіка-матэматычнага факультэта [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|2014|}}. У 1902 годзе браты Луцкевічы і [[Вацлаў Іваноўскі]] арганізавалі Беларускі кружок народнай асветы. Мэтай гуртка было стварэнне беларускай школьнай адукацыі і выдавецтва беларускіх кніг{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. У 1903 годзе браты Луцкевічы разам з Вацлавам Іваноўскім засноўваюць палітычную арганізацыю [[Беларуская сацыялістычная грамада|Беларуская рэвалюцыйная грамада]] на базе ўжо існуючай [[Беларуская рэвалюцыйная партыя|Беларускай рэвалюцыйнай партыі]]. Мэтай арганізацыі было змаганне супраць самадзяржаўнай улады, за дэмакратычны лад: зямлю для сялян, фабрыкі і заводы для рабочых. Арганізацыя патрабуе свабоды для беларусаў: школы на беларускай мове і роўных правоў у краі{{Sfn|Крывіцкі Л.|1991|с=13}}. === Пераезд у Вільню === [[Файл:Anton Luckievič, Jurjeŭ.png|міні|злева|Антон Луцкевіч у часе вучобы ў [[Тартускі ўніверсітэт|Юр’еўскім універсітэце]]. 1910-я гады.]] [[Файл:Іван і Антон Луцкевічы і Аляксандр Уласаў у час выхаду Нашай Нівы.jpg|міні|Браты Луцкевічы і [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандр Уласаў]].]] У 1904 годзе Антона Луцкевіча арыштоўваюць ў Мінску за распаўсюджванне партыйнай літаратуры, ён быў выпушчаны з пазбаўленнем права пакідаць горад{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. На II з’ездзе Беларускай сацыялістычнай грамады ў 1905 годзе абраны сябрам яе ЦК{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. У лютым 1906 года сумесна з братам Іванам пераходзяць на нелегальнае становішча, пераязджаюць у [[Вільня|Вільню]]. Пераезд адбываецца з той прычыны, што распачалося следства ў справе замаху на мінскага губернатара [[Павел Рыгоравіч Курлоў|Паўла Курлова]]. Замах здзейснілі [[Іван Пятровіч Пуліхаў|Іван Пуліхаў]] і сёстры [[Аляксандра Адольфаўна Ізмайловіч|Аляксандра]] і [[Кацярына Адольфаўна Ізмайловіч|Кацярына Ізмайловіч]], якія былі частымі гасцямі на мінскай кватэры Луцкевічаў, таму апошнія аўтаматычна падпадалі пад падазрэнне{{Sfn|Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы|2003|с=90}}. Ёсць звесткі, што з віленскімі кантактамі Луцкевічам дапамог Вацлаў Іваноўскі, іх паплечнік па пецярбургскай студэнцкай дзейнасці{{Sfn|Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы|2003|с=11}}. На нелегальным становішчы ў Вільні браты жылі да 1908 года{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. У верасні 1906 года пры непасрэдным удзеле Антона Луцкевіча, і з ініцыятывы яго брата Івана выходзіць першая легальная беларускамоўная газета «[[Наша доля]]», Антон стала ўваходзіць у склад рэдакцыі. Першы артыкул апублікаваў у 1906 годзе ў № 1 газеты «Наша доля»{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. Неўзабаве «Наша доля» падпадае пад забарону, ствараецца газета «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]», Антон Луцкевіч у складзе яе рэдакцыі. Супрацоўнічаў з выдавецтвам «Нашай нівы», з 1913 года з [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]]. Разам з братам быў сярод заснавальнікаў у 1910 годзе ў Вільні [[Масонства|масонскай]] ложы «Еднасць» ({{lang-pl|Jendość}}). Ложа была створаная паводле ініцыятывы расійскіх масонаў, сябраў [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|партыі кадэтаў]]{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. У «Еднасці» былі прадстаўлены ўсе асноўныя народы беларуска-літоўскага краю. Луцкевічы на той час прытрымліваліся [[Краёўцы|краёвай ідэалогіі]]{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. Антон Луцкевіч актыўна ўдзельнічаў у дзейнасці масонскіх ложаў у Вільні. Ён уваходзіў у склад лож «Літва» і «Беларусь». У рамках іх дзейнасці Луцкевіч актыўна займаўся выдавецкай дзейнасцю: ён быў фактычным кіраўніком рускамоўнай «Вечерней газеты» і аўтарам бальшыні артыкулаў, самастойна распачаў выданне польскамоўнай газеты «[[Кур’ер краёвы]]» ({{lang-pl|Kurjer Krajowy}}), заклікаў усіх «грамадзян Краю» да працы на ягоную карысць і карысць народа{{Sfn|Серыкава В.|2009|}}. 3 1911 года саўладальнік Віленскай бібліятэкі-чытальні «Веда»<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=94534|title = Дом, у якім прыдумалі краіну|author = Сяргей Паўлоўскі|author-link = Сяргей Іванавіч Дубавец|date = 28 траўня 2000|publisher = nashaniva.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20171106075320/https://nashaniva.by/?c=ar&i=94534|archive-date = 6 лістапада 2017|access-date = 6 лістапада 2017}}</ref> Барыса Даніловіча, з 1914 года яе ўладальнік{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. === Першая сусветная вайна === [[Файл:Vilienskija bielaruskija nastaŭnickija kursy.jpg|міні|[[Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)|Віленскія беларускія настаўніцкія курсы]], [[1916]] год. Сядзяць [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]], [[Баляслаў Пачопка]] (кіраўнік курсаў), Антон Луцкевіч.]] Пасля заняцця Вільні ў 1915 годзе нямецкімі войскамі ўзначаліў [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны]] (БТДПВ). Адзін з выдаўцоў газеты «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]»{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. Паводле ацэнак польскай разведкі (1924), адной з яго першых праяў палітычнай актыўнасці быў удзел у стварэнні антынямецкага Ковенска-Віленскага грамадзянскага камітэта. Яго паслядоўная палітычная пазіцыя, скіраваная на стварэнне сумеснай беларуска-літоўскай дзяржавы, ішла ўразрэз з тагачаснымі планамі нямецкіх улад{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=46}}. Паколькі нямецкія ўлады забаранялі палітычную дзейнасць, БТДПВ стала прыкрыццём нелегальнага [[Беларускі народны камітэт|Беларускага народнага камітэта]], кіраўніком якога таксама стаў Антон Луцкевіч{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=18}}. Разам з братам Іванам і [[Алаіза Пашкевіч|Алаізай Пашкевіч (Цёткай)]] браў удзел у стварэнні ў Вільні [[Беларуская сацыял-дэмакратычная работніцкая група|Беларускай сацыял-дэмакратычнай работніцкай групы]] (БСДРГ) або проста Беларускай работніцкай групы, у якую ўваходзілі працаўнікі віленскіх прадпрыемстваў. БСДРГ, як вынікае з матэрыялаў, была аўтаномнай адзінкай [[Беларуская сацыялістычная грамада|БСГ]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=18}}. Узначаліў [[Беларускі народны камітэт]] (БНК){{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. Адзін з выкладчыкаў [[Віленскія беларускія настаўніцкія курсы (1915)|Віленскіх беларускіх настаўніцкіх курсаў]], якія дзейнічалі ў снежні 1915 — верасні 1916 гадоў. Адзін з ініцыятараў [[Канфедэрацыя Вялікага Княства Літоўскага|Канфедэрацыі Вялікага Княства Літоўскага]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. У 1916 годзе БНК ухваліў яго канцэпцыю Злучаных Штатаў ад Балтыйскага да Чорнага мора. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года]] выказваўся за ўключэнне ў склад будучай беларуска-літоўскай дзяржавы ўсіх беларускіх зямель, за наданне дзяржаўнага статусу ўсім мясцовым мовам, школьнае навучанне на роднай мове{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. У лютым 1917 года ў [[Стакгольм]]е мелася адбыцца канферэнцыя народаў Расійскай імперыі. У [[Берлін]] выехаў адзін беларус (Антон Луцкевіч) і тры літоўцы ([[Сцяпонас Кайрыс]], [[Антанас Смятона]], [[Юргіс Шаўліс]]). Меркавалася, што з Берліна яны выедуць у Стакгольм. Але здарылася, як піша ва ўсласнаручных паказаннях Антон Луцкевіч, непрадбачанае: у Расіі было зрынутае самадзяржаўе. Немцы вырашылі, што патрэба ў канферэнцыі адпала, і Антон Луцкевіч выехаў у Вільню. Літоўская дэлегацыя засталася ў Берліне і была прынятая нямецкім канцлерам, вынікам чаго стала стварэнне ў верасні 1917 года [[Літоўская Тарыба|Літоўскай Тарыбы]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=12}}. [[Файл:Udzielniki Biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|міні|Удзельнікі [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] ў Вільні. 25—27 студзеня 1918 года. Антон Луцкевіч сядзіць у першым шэрагу пяты справа.]] [[Файл:Prezydyjum biełaruskaj kanferencyi 1918 hodu.jpg|міні|Прэзідыум беларускай канферэнцыі ў Вільні. Антон Луцкевіч сядзіць пяты злева.]] Намаганнямі братоў Луцкевічаў у Вільні склікаецца [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларуская канферэнцыя]]. Канферэнцыя адбылася 25, 26 і 27 студзеня 1918 года, Антон Луцкевіч быў маршалкам канферэнцыі. Вынікам Канферэнцыі сталася стварэнне Беларускай рады ([[Віленская беларуская рада]]), старшынёй абраны Антон Луцкевіч{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=402}}. У першай жа рэзалюцыі Беларускай канферэнцыі было запісана, што яе ўдзельнікі «''выказваюць дамаганне, каб Беларуска-Літоўскія землі акупацыі станавілі незалежную сувэрэнную дэмакратычную дзяржавы, зложаную з дзвёх аснаўных аўтаномных нацыянальных тэрыторый: Беларускай і Літоўскай у найцяснейшай еднасці з незалежнай Курляндзіяй''», і каб да гэтай дзяржавы былі далучаныя беларускія землі, якія на той час былі на другім баку фронту{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=12}}. 26 лютага 1918 года Германія прад’явіла ўльтыматум бальшавіцкай Расіі, у той самы дзень Тарыба прыняла [[Акт аб незалежнасці Літвы]]. 18 сакавіка 1918 года, калі пачаўся нямецкі наступ на ўсход, Беларуская рада ў Вільні прыняла рэзалюцыю, у якой абвяшчала «разарваную дзяржаўную звязь між Беларуссю і Расеяй», але паўтарала ранейшы пастулат пра адбудову «''дзяржаўнай незалежнасці колішняга Літоўска-Беларускага гасударства (Вялікага Княства Літоўскага)''»{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=12}}. У прамежку паміж 18 лютага і 23 сакавіка 1918 года адбываецца пераарыентацыя Антона Луцкевіча і Беларускай рады ў Вільні, якую ён узначальваў. Цяпер на парадак дня выйшла пытанне пра незалежнасць Беларусі, а не незалежнасць Вялікага Княства Літоўскага{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=13}}. === Беларуская Народная Рэспубліка === [[Файл:Luckewicz fota090128.jpg|міні|Антон Луцкевіч.]] 18 сакавіка кааптаваны ад Віленскай беларускай рады ў склад [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 22 сакавіка 1918 года ў складзе дэлегацыі Віленскай беларускай рады прыязджае ў [[Мінск|Менск]]. Менавіта Антон Луцкевіч ініцыяваў [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцюю Устаўную грамату]] і напісаў яе праект, паводле якой 25 сакавіка [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай народная рэспубліка]] была абвешчаная незалежнай дзяржавай{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=19}}. Пасля расколу БСГ адзін са стваральнікаў [[Беларуская сацыял-дэмакратычная партыя (1918—1924)|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі]] (БСДП). У верасні — лістападзе 1918 года ўзначальваў беларускую надзвычайную дэлегацыю, якая наведала [[Украінская дзяржава|Украіну]], сустракалася з гетманам [[Павел Скарападскі|Паўлам Скарападскім]]. У часе наведвання Украіны Антон Луцкевіч таемна сустракаўся з Хрысціянам Ракоўскім, дзеячам бальшавіцкай партыі. У ходзе сустрэч Луцкевіч пераканаўся, што [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкая Расія]] не прызна́е Беларускую Народную Рэспубліку{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=19}}. 12 кастрычніка 1918 года Антон Луцкевіч прызначаны Радай БНР Старшынёй [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага сакратарыята]], яму была давераная справа фармавання новага ўрада{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=288}}. Арганізацыю новага ўрада Луцкевіч пачаў па прыездзе з [[Кіеў|Кіева]], у лістападзе. Антон Луцкевіч мяняе назву Народны Сакратарыят на [[Рада Народных Міністраў Беларускай Народнай Рэспублікі|Раду Народных Міністраў БНР]], ужывалася таксама Рада Міністраў БНР{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=290}}. 11 лістапада Рада Рэспублікі зацвердзіла новы склад Рады Міністраў БНР, паводле пастановы Антон Луцкевіч стаў старшынёй Рады Міністраў (прэм’ер-міністрам) і міністрам замежных спраў{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=290}}. 3 снежня 1918 года праз наступ бальшавікоў Рада і ўрад БНР на чале з Антонам Луцкевічам пераехалі ў Вільню, 27 снежня — у [[Гродна|Горадню]]. 14 снежня 1918, 2 і 3 студзеня 1919 года Луцкевіч накіраваў ноты пратэсту польскаму ўраду супраць далучэння да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] [[Беластоцкі павет (Расійская імперыя)|Беластоцкага]], [[Бельскі павет (Гродзенская губерня)|Бельскага]] і [[Аўгустоўскі павет|Аўгустоўскага паветаў]]. У канцы сакавіка 1919 года перад пагрозай польскай акупацыі [[Гродзенскі павет (Расійская імперыя)|Гарадзеншчыны]] і [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленшчыны]] ён і некаторыя сябры ўрада БНР выехалі ў [[Берлін]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. Дамагаўся таго, каб прадстаўнікі БНР прынялі ўдзел у [[Парыжская мірная канферэнцыя|Парыжскай мірнай канферэнцыі]]. 22 студзеня 1919 года падпісаў мемарыял беларускага ўрада да старшыні Парыжскай мірнай канферэнцыі, у якім абгрунтаваў права беларускага народа на дзяржаўнае існаванне, прадставіў гісторыі беларускага руху і дзяржаўнасці, выказаў просьбу ў справе допуску прадстаўнікоў БНР на канферэнцыю{{Sfn|Лазько Р.|2009|с=104}}. Мемарандум меўся весці ў Парыж генерал [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыян Кандратовіч]]. 21 сакавіка 1919 года Рада народных міністраў БНР зацвердзіла афіцыйны склад дэлегацыі, у якую ўвайшлі Антон Луцкевіч, міністр юстыцыі [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]], радчыя — [[Кіпрыян Антонавіч Кандратовіч|Кіпрыян Кандратовіч]], [[Аляксей Азнабішын]] і [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]], аташэ — Ю. Янкоўскі, [[Аляксандр Кузьміч Галавінскі|Аляксандр Галавінскі]] і [[Леанід Баркоў]], кур’ер — Юрка Камарынец{{Sfn|Лазько Р.|2009|с=105}}. Аднак са спазненнем больш чым праз месяц выехалі толькі Кандратовіч, Азнабішын і Баркоў. Антон Луцкевіч далучыўся да іх у канцы траўня і на месцы ўключыў у склад дэлегацыі [[Яўген Міхайлавіч Ладноў|Яўгена Ладнова]], які прыехаў з беларускага асяродка ў [[Адэса|Адэсе]]{{Sfn|Лазько Р.|2009|с=105}}. Мірная канферэнцыя працавала ўжо пяты месяц, паспеўшы прыняць мемарандумы ўрадаў суседніх Беларусі дзяржаў — [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], [[Літва|Літвы]], заслухаць іх дэлегацыі. Галоўнай прычынай спазнення дэлегацыі БНР была адсутнасць фінансавання. Па дарозе на мірную канферэнцыю Антон Луцкевіч заехаў у [[Прага|Прагу]], дзе 17 красавіка прэзідэнт навастворанай рэспублікі [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] [[Томаш Гарыг Масарык|Томаш Масарык]] прыняў яго ў сябе ў рэзідэнцыі і паабяцаў дыпламатычную падтрымку БНР на міжнародным узроўні{{Sfn|Успаміны аб прэзыдэнту Масарыку||с=}}. [[Файл:Anton Luckievič.jpg|міні|злева|Антон Луцкевіч, 1918 г.]] Антон Луцкевіч быў у [[Парыж]]ы на працягу трох месяцаў. Першапачаткова Луцкевіч не шукаў кантактаў з прадстаўнікамі Польшчы, бо ацэньваў яе як сілу, варожую беларускай дзяржаўнасці{{Sfn|Лазько Р.|2009|с=108}}. Аднак ён змяніў пазіцыю па акупацыі Польшчай значнай часткі Беларусі{{Sfn|Лазько Р.|2009|с=108}}. У ліпені ён наладзіў кантакт з кіраўніком польскай дэлегацыі на мірнай канферэнцыі, прэм’ер-міністрам [[Ігнацы Ян Падарэўскі|Ігнацыем Падарэўскім]], і неўзабаве сустрэўся з ім. Луцкевіч перадаў польскаму прэм’еру праект «Дагавора аб утварэнні саюза суверэнных дзяржаў — БНР і Польскай Рэспублікі»{{Sfn|Лазько Р.|2009|с=109}}. Меркавалася стварэнне гэтага саюза на аснове раўнапраўя яго суб’ектаў, агульнага кіравання знешняй палітыкай і абаронай, агульнай мытнай прасторы, узаемнага забеспячэння правоў грамадзян на тэрыторыі саюзных дзяржаў і г. д. Да праекта дагавора быў прыкладзены праект дадатковай сакрэтнай дамовы, якая спалучала ў сабе вайсковую канвенцыю і пагадненне аб сумеснай барацьбе за ўсталяванне граніц з суседзямі{{Sfn|Лазько Р.|2009|с=109}}. Акцэнтаванае наладжванне сувязяў з Польшчай было звязана з тым, што ўрад БНР быў упэўнены ў працягласці польскай акупацыі{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=396}}. У сувязі з гэтым Антон Луцкевіч 25 жніўня едзе з урадавай місіяй з [[Парыж]]а ў [[Варшава|Варшаву]] па запрашэнні Падарэўскага. З польскага боку сустрэчай займаўся граф {{Не перакладзена 3|Міхал Тышкевіч (1903)|Міхал Тышкевіч|pl|Michał Tyszkiewicz}}{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=396}}. Луцкевіч разлічваў, што здолее атрымаць падтрымку польскага ўрада для БНР і згоду на арганізацыю беларускіх узброеных сілаў. Антон Луцкевіч прыбыў у Варшаву 1 верасня, аднак сустрэча з польскім прэм’ерам не адбылася, бо Падарэўскі выехаў у Парыж{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=396}}. Неўзабаве таксама выявілася, што вяртанне Антона Луцкевіча ў Парыж немагчымае, бо Міністэрства замежных спраў Польшчы не прызнала пашпарт БНР (хоць ён дзейнічаў на тэрыторыі іншых дзяржаў) і адмовіла ў выдачы дыпламатычнай візы{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=397}}. Луцкевіч сустрэўся ў Варшаве з [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]], але перамовы не далі ніякага выніку ў справе падтрымкі БНР{{Sfn|Міхалюк Д.|2015|с=397}}. 1 снежня 1919 года вярнуўся ў Менск. Пасля расколу [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады БНР]] 13 снежня 1919 года Старшыня Рады Міністраў [[Найвышэйшая рада БНР|Найвышэйшай Рады БНР]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. Не знайшоўшы паразумення з Польшчай, 28 лютага 1920 года падаў у адстаўку і выехаў у Вільню. === Дзейнасць у Заходняй Беларусі === [[Файл:Vypusk 2 1921.jpg|міні|Група 2-га выпуску 1-й [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], [[1921]] год. Антон Луцкевіч — настаўнік гімназіі, сядзіць у першым шэрагу другі справа.]] У Вільні аднавіў выданне газеты «[[Наша ніва (1920)|Наша ніва]]» (выйшла 9 нумароў), да канца 1920 года склаў і выдаў зборнікі «Наша ніва» і «Памяці Івана Луцкевіча». У ліпені 1920 года зняволены бальшавікамі, выпушчаны 31 ліпеня з падпіскай пра нявыезд<ref name="stosorak">{{cite web|url = https://novychas.by/poviaz/bacjka_dziarzaunasci_antonu_lu|title = Бацька дзяржаўнасці. Антону Луцкевічу — 130|author = Анатоль Сідарэвіч|date = 29-01-2014|publisher = novychas.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20190105155158/https://novychas.by/poviaz/bacjka_dziarzaunasci_antonu_lu|archive-date = 5 студзеня 2019|access-date = 05-01-2019|url-status = dead}}</ref>{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. З 1921 года старшыня [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Вільні. Выкладаў у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. У ліпені 1921 года заснаваў Беларускую школьную раду, якая пазней злілася з [[Таварыства беларускай школы|Таварыствам беларускай школы]] (ТБШ). Яго намаганнямі пры [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыстве]] (БНТ) арганізаваны [[Беларускі музей у Вільні|Беларускі музей імя Івана Луцкевіча]]. У 1922 годзе ўзначаліў у Вільні [[Беларускі цэнтральны выбарчы камітэт]], распрацаваў тактыку і структуру [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. Як сведчаць справаздачы польскай палітычнай паліцыі за 1924 год, да ліпеня 1920 года Луцкевіч атрымліваў падтрымку ад польскіх улад (Бельведэра) і ў абмен на абяцанне заставацца ў Вільні атрымаў поўную свабоду дзеянняў. Гэта дазваляла яму ўдзельнічаць ва ўсіх беларускіх арганізацыях, падтрымліваць замежныя кантакты, ствараць структуры «беларускага тайнага агенцтва» і ажыццяўляць негалосны «нагляд за ўсімі актывістамі ў Вільні»{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=48}}. Паліцыя лічыла яго галоўным ініцыятарам байкоту выбараў у Віленскі Сойм і адзначала яго свядомую адмову балатавацца ў варшаўскі Сойм. Знаходзячыся ў цені, ён пазбягаў адказнасці за радыкальныя артыкулы, віну за якія бралі на сябе іншыя рэдактары, напрыклад, [[Язэп Лагіновіч|Язэп Лагіновіч]] і [[Мікола Шыла]]{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=48}}. Даследчыкі адзначаюць пэўную плёткападобнасць гэтых паліцэйскіх справаздач і ігнараванне імі больш ранніх фактаў (напрыклад, стварэння Грамады ў 1903 годзе), аднак яны добра адлюстроўваюць погляд польскіх улад на постаць Луцкевіча як на самага выбітнага і ўплывовага беларускага дзеяча ў Вільні таго часу{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=46, 48}}. Аўтар артыкулаў у газетах: «[[Наша ніва (1920)|Наша ніва]]», «[[Наша думка]]», «[[Беларускія ведамасці (газета)|Беларускія ведамасці]]», «[[Беларускі звон (газета, 1921)|Беларускі звон]]», «[[Наша будучыня|Наша будучына]]», «[[Новае жыццё (газета, 1923)|Новае жыццё]]», «[[Наш Сцяг|Наш сцяг]]», «[[Змаганне]]». Фактычна рэдагаваў выданні Беларускага пасольскага клуба («[[Сын беларуса]]», «[[Сялянская праўда]]», «[[Голас беларуса]]», «[[Беларуская доля (1925)|Беларуская доля]]», «[[Беларуская ніва (1925)|Беларуская ніва]]», «[[Іскра (газета)|Іскра]]»){{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=20}}. Пасля ўтварэння ў 1925 годзе [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ) працаваў у яе рэдакцыйным камітэце, куды быў запрошаны [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Сымонам Рак-Міхайлоўскім]], рэдагаваў выданні: «[[Жыццё беларуса]]», «[[Беларуская справа]]», «[[Народная справа]]», «[[Наш голас]]», «[[Наша праўда]]»{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=20}}. [[Файл:Harbatka, Anton Niekanda-Trepka. Гарбатка, Антон Неканда-Трэпка (1936).jpg|міні|злева|«Літаратурная гарбатка» на кватэры [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антона Неканды-Трэпкі]] ў Вільні, 1936 г. Злева направа: 1-шы шэраг— [[Мікалай Шчорс|Мікола Шчорс]], невядомая; 2-гі шэраг — [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі|Канстанцін Галкоўскі]], [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхась Забэйда-Суміцкі]], [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], Антон Луцкевіч;ni Łuckiewicz (188 3-ці шэраг — [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|Сяргей Паўловіч]], [[Максім Танк]], [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]], а. [[Станіслаў Глякоўскі]], [[Ян Станкевіч]].]] Арыштаваны польскімі ўладамі 12 кастрычніка 1927 года, абвінавачаны ў супрацоўніцтве з нямецкай і савецкай выведкай. Апраўданы судом у пачатку 1928 года. У 1928 годзе арыштаваны яшчэ раз і зноў апраўданы. У сярэдзіне 1929 года Антон Луцкевіч выключаны з ТБШ, дзе камуністы мелі моцныя пазіцыі. Адзін са стваральнікаў [[Цэнтральны саюз культурных і грамадскіх арганізацый|Цэнтральнага саюза культурных і гаспадарчых арганізацый]] (Цэнтрасаюза), які адмаўляў рэвалюцыйныя метады змагання з [[Беларуская санацыя|санацыйным рэжымам]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] і выступаў за парламенцкія метады барацьбы. Незадавальненне [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]] выклікала крытыка Антонам Луцкевічам нацыянальнай і аграрнай палітыкі, якую бальшавіцкае кіраўніцтва пачало ў 1929 годзе, асабліва артыкул «Цень Азефа» (1930), дзе ён даў рэзка адмоўную характарыстыку [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфу Сталіну]] і яго акружэнню{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. У 1930 годзе польскія ўлады забаранілі дзейнасць [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]], якім кіраваў Антон Луцкевіч. У 1931 годзе звольнены з работы ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. Антон Луцкевіч стаў аб’ектам палітычных спекуляцый і нападаў палітычных праціўнікаў. У гэты час выявіліся супярэчнасці паміж лідарамі Цэнтрасаюза. Яго старшыня [[Фабіян Акінчыц]] крытыкаваў Антона Луцкевіча за [[Марксізм|марксісцкі]] светапогляд. 3 абвінавачваннямі ў палітычных праліках выступілі ў друку і [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|хрысціянскія дэмакраты]]. У другой палове 1932 года наведаў латвійскія [[Даўгаўпілс|Дзвінск]] і [[Рыга|Рыгу]], дзе ў рамках зладжанага [[Таварыства беларускіх вучыцялёў|Таварыствам беларускіх вучыцялёў]] «тыдня культуры» чытаў лекцыі на літаратурныя тэмы. У часе наведвання Латвіі таксама сустрэўся з міністрам асветы {{нп3|Аціс Кеніньш|Ацісам Кеніньшам|lv|Atis Ķeniņš}}<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=477|title = Маленькая містыфікацыя|author = Анатоль Сідарэвіч|date = 03-02-2006|publisher = nashaniva.by|language = be-x-old|archive-url = https://web.archive.org/web/20190107083946/https://nashaniva.by/?c=ar&i=477|archive-date = 07-01-2019|access-date = 07-01-2019}}</ref>. У 1933—1939 гадах беларускія газеты Луцкевіча амаль не друкавалі. Антон Луцкевіч выступаў пераважна ў газеце «[[Przegląd Wileński]]» («Віленскі агляд»), часопісе «[[Калоссе (часопіс)|Калоссе]]», «Гадавіку» Беларускага навуковага таварыства". Адышоў ад палітычнай дзейнасці, працаваў у БНТ і [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі]], выступаў з лекцыямі і рэфератамі{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. === Арышт. Смерць === [[Файл:Anton Luckievič, fota z kryminaĺnaj spravy.jpg|міні|Здымкі з крымінальнай справы.]] Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні Чырвонай Арміі]] ўдзельнічаў у сходзе беларускай інтэлігенцыі, дзе выступіў з заклікам да адраджэння беларускай школы, культуры і мастацтва, падтрымаў курс на аб’яднанне Заходняй Беларусі з БССР<ref>{{cite web|url = http://files.knihi.com/Knihi/archivy/mab.lt/Vilenskaja_prauda_orhan_Casovaha_upraulenija_Vilenskaj_akruhi_Vilnia,_1939.pdf.zip/222910-1939-4.pdf|title = На сходзе культурна-асветных работнікаў-беларусаў|date = 26 верасня 1939|publisher = [[Віленская праўда (1939)|Віленская праўда]] № 4}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Арыштаваны савецкімі ўладамі 30 верасня 1939 года ў Вільні ў сваёй кватэры па адрасе вуліца Піўная, 2, кв. 6<ref name="Majsiuk">{{cite web|url = http://krytyka.by/by/page/works/narysy-tvory/13856|title = Не знаць перад карай страху|author = Леанід Дранько-Майсюк|date = 22-02-2014|publisher = krytyka.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20190105153811/http://krytyka.by/by/page/works/narysy-tvory/13856|archive-date = 05-01-2019|access-date = 05-01-2019}}</ref>. Утрымліваўся ў віленскай [[Лукішская турма|Лукішскай турме]], пасля перадачы Вільні Літве праз [[Вілейская турма|Вілейскую турму]] этапаваны ў [[Мінск]]<ref name="Majsiuk"/>. Пастановай 3 аддзела УДБ НКУС БССР ад 8 жніўня 1940 года абвінавачваўся ў тым, што «''ў перыяд Кастрычніцкай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны арганізоўваў контррэвалюцыйныя сілы з беларускага нацыяналістычнага асяродка, у часе знаходжання на тэрыторыі Заходняй Беларусі, з’яўляўся агентам 2-га аддзела Польгалоўштаба, арганізоўваў контррэвалюцыйны элемент для барацьбы з камуністычным рэвалюцыйным рухам у Заходняй Беларусі і СССР''»{{Sfn|Сідарэвіч А.|2006|с=83}}. Таксама абвінавачаны ў «''стварэнні Беларускага нацыянальнага цэнтра{{efn-ua|[[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускі нацыянальны цэнтр]] — сфабрыкаваная ў 1933 годзе АДПУ БССР справа «контррэвалюцыйнай паўстанцкай і шпіёнска-дыверсійнай арганізацыі.|}} і стварэнні „ўрада“ буржуазнай Беларусі на чале з нацфашыстам Луцкевічам''»{{Sfn|Сідарэвіч А.|2006|с=84}}. Рашэннем [[Асобая нарада пры НКУС СССР|Асобай нарады пры НКУС СССР]] 14 чэрвеня 1941 за антысавецкую дзейнасць прыгавораны да 8 гадоў у {{нп3|Варкутлаг|Варкуцінскім працоўна-папраўчым лагеры|ru|Воркутлаг}}{{Sfn|Сідарэвіч А.|2006|с=84}}<ref name="stosorak"/>. 4 лютага 1942 года з Балашоўскай турмы № 3 прыбыў у перасыльны пункт горада [[Аткарск]]а [[Свярдлоўская вобласць|Свярдлоўскай вобласці]]. 18 лютага начальнік санчасці Аткарскага перасыльнага пункта дакладваў начальніку перасылкі пра тое, што вязень Луцкевіч падлягае шпіталізацыі з дыягназам «міякардыт, знясіленне». Памёр 23 сакавіка 1942 года а 12-й гадзіне дня, пахаваны ў той жа дзень у спецсектары камунальных могілак Аткарска{{Sfn|Сідарэвіч А.|2006|с=86}}. [[Файл:Ivan_Luckievič,_Anton_Luckievič_(Rosy)._Іван_Луцкевіч,_Антон_Луцкевіч_(Росы).jpg|міні|[[Кенатаф]] Івана і Антона Луцкевічаў на [[Роса|Росах]] у Вільні]] 31 сакавіка 1989 года рэабілітаваны пракуратурай [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]<ref name="Majsiuk"/>. == Сям’я == [[Файл:Anton Luckievič z žonkaj i dziećmi.jpg|міні|злева|З жонкай і дзецьмі, пачатак 1920-х.]] У часе знаходжання ў Парыжы Антон Луцкевіч пазнаёміўся з выпускніцай медыцынскага ўніверсітэта ў [[Манпелье]] Сэркай (у хрысціянскім асяродку яе называлі Зоф’яй) Абрамовіч<ref name="adnaliub"/>. Магчыма, ён быў знаёмы з ёй яшчэ ў Вільні, а ў Парыжы ўлетку 1919 года яны зблізіліся<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=33647|title = Антон Луцкевіч і ягонае «падвойнае жанімства»|author = Анатоль Сідарэвіч|date = 8 студзеня 2010|publisher = nashaniva.by|archive-url = https://web.archive.org/web/20201024205336/https://nashaniva.by/?c=ar&i=33647|archive-date = 24 кастрычніка 2020|access-date = 20 студзеня 2018|url-status = dead}}</ref>. Сям’я Луцкевіча была супраць яго шлюбу з іўдзейкай, а касцёл не пагаджаўся на такі таемны шлюб<ref name="adnaliub"/>. Тады Луцкевіч перайшоў у [[кальвінізм]], шлюб адбыўся ў [[Кальвінскі збор (Вільня)|кальвінісцкай царкве Вільні]] па [[Завальная вуліца (Вільня)|вуліцы Завальнай]] у канцы 1919 ці пачатку 1920 года<ref name="adnaliub"/>. У пары было двое сыноў: [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Лявон Луцкевіч]] (1922—1997), [[Юрый Луцкевіч]] (1920—1992). 5 сакавіка 1929 года, калі Луцкевіч быў у апеляцыйным судзе па чарговым працэсе, Зоф’я здзейсніла дома самагубства<ref name="adnaliub"/>. У верасні 1939 года, калі Антона Луцкевіча арыштавалі, апеку над яго сынамі ўзяў беларускі дзеяч [[Клаўдзій Сцяпанавіч Дуж-Душэўскі|Клаўдзій Дуж-Душэўскі]]<ref name="adnaliub"/>. == Навуковая дзейнасць, публіцыстыка == [[Файл:Jak prawilna pisać pa biełarusku.jpg|міні|Вокладка кнігі Антона Луцкевіча «Як правільна пісаць па беларуску» ([[Беларускі лацінскі алфавіт|бел. лацін.]]: ''Jak prawilna pisać pa biełarusku''), 1917.]] Першы артыкул «Што будзе?» надрукаваў у газеце «[[Наша доля]]» (1906, № 1). Паступова стаў вядучым беларускім публіцыстам. У артыкулах і нататках пачатку ХХ ст. крытыкаваў аграрную і нацыянальную палітыку расійскіх уладаў, выказваўся за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне беларускага народа, асуджаў нацыяналізм («Краёвае становішча», 1914). Развіццё беларускага вызваленчага руху звязаў з развіццём капіталістычных адносін і станаўленнем нацыянальнай буржуазіі («Эканамічная эвалюцыя і беларускі рух», 1917). Склаў курсы лекцый па фанетыцы і [[Этымалогія|этымалогіі]]. У 1916 годзе стварыў першую «Беларускую граматыку», якая ў рукапісным выглядзе захоўваецца ў бібліятэцы Літоўскай акадэміі навук у Вільні{{efn-ua|Навуковая апрацоўка граматыкі была выдадзеная ў 2017 годзе аўстрыйскім славістам [[Герман Бідэр|Германам Бідэрам]]. ''Bieder Hermann. Edition und Kommentar: Anton Luckevič. Belaruskaja hramatyka. Studia Slavica Oldenburgsia''.|}}<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/u-niamieccynie-vyjsla-u-sviet-piersaja-bielaruskaja-hramatyka-napisanaja-100-hadou-tamu/28597931.html|title = У Нямеччыне выйшла ў сьвет першая беларуская граматыка, напісаная 100 гадоў таму|author = Міхась Скобла|date = 5-7-2017|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archive-url = https://web.archive.org/web/20190321135715/https://www.svaboda.org/a/u-niamieccynie-vyjsla-u-sviet-piersaja-bielaruskaja-hramatyka-napisanaja-100-hadou-tamu/28597931.html|archive-date = 21-3-2019|access-date = 21-3-2019}}</ref>. У 1917 годзе выдаў працу «Як правільна пісаць па-беларуску», у 1918 годзе (разам з [[Ян Станкевіч|Янам Станкевічам]]) — «Беларускі правапіс»{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. Аўтар брашуры «Польская акупацыя на Беларусі» (1920), працы «За дваццаць пяць гадоў (1903—1928)» (1928, прысвечана гісторыі БРГ і БСГ). Даследаваў гісторыю [[Народная воля|нарадавольніцкага]] руху, выступаў з дакладамі і рэфератамі аб гэтым пытанні. Вывучаў мову [[Францыск Скарына|скарынаўскіх]] выданняў і [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] («Чатырохсотлецце першага кодэксу беларускага права», 1929; «Статут Вялікага Княства Літоўскага на фоне эвалюцыі нацыянальных адносін у Беларусі», 1930, і інш.). Аўтар зборнікаў літаратурна-крытычных прац «Нашы песняры» (1918), «Адбітае жыццё» (1929). Апублікаваў шэраг прац па гісторыі беларускай культуры, мастацтва і літаратуры: «Пуцяводныя ідэі літаратуры», «Жыдоўскае пытанне ў беларускай літаратуры» (абедзве 1921), «Вязніца Адама Міцкевіча» (1923), «Эвалюцыя беларускай адраджэнскай ідэалогіі і адбіцце яе ў літаратуры» (1926) і інш. Асобныя артыкулы і нататкі прысвяціў жыццю і творчасці [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]], [[Аляксандр Лаўрэнавіч Бурбіс|Алеся Бурбіса]], [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]], [[Ядвігін Ш.|Ядвігіна Ш.]], [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Казімір Сваяк|Казіміра Сваяка]] і інш. Пераклаў на беларускую мову працу [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Мітрафана Доўнар-Запольскага]] «Асновы дзяржаўнасці Беларусі» (1919), «Элементарную алгебру» Андрэя Кісялёва і падручнік Вальдэмара Остэрлёфа і Язэпа Шустэра «Сусветная гісторыя. Ч. 2. Сярэднявечная гісторыя» (1921), адзін з перакладчыкаў [[Новы Запавет|Новага Запавета]] і [[Псалтыр]]а ([[Хельсінкі]], 1931) і інш{{Sfn|Сідарэвіч А.|1997|с=403}}. Адзін з першых, хто звярнуўся да асобы [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]], як да пачынальніка беларускага палітычнага вызвалення. У канцы 1920 года асоба Каліноўскага згадваецца ў артыкуле Антона Луцкевіча «Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры». У 1924 годзе прысвяціў Каліноўскаму адмысловае эсэ «Дыктатар Літвы». У эсэ і прадмове да ўспамінаў «За дваццаць пяць гадоў» Антон Луцкевіч глядзеў на Кастуся Каліноўскага як на [[Краёўцы|краёўца]], адзначаючы пры тым, што «''Каліноўскі бадай, ці ня першы… разглядае беларускае пытанне ў чыста палітычнай плашчыні, але ўжо не як частку „польскага пытання“ (як рабілі ягоныя папярэднікі), а як пытанне зусім самастойнае, ды стараецца збудзіць прыспаныя сялянскія масы дзеля барацьбы за палітычнае вызваленне Беларусі й Літвы (былога Вялікага Княства Літоўскага) — у імя нацыянальнай і рэлігійнай свабоды, у імя сацыяльных інтарэсаў беларускага сялянства…''»{{Sfn|Сідарэвіч А.|2010|с=8}}. Асобныя артыкулы Антона Луцкевіча перакладаліся на [[ідыш]]<ref name="adnaliub">{{cite web|url = http://belisrael.info/?p=10071|title = Адналюб|author = [[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|Анатоль Сідарэвіч]]|date = 21 сакавіка 2017|publisher = belisrael.info|archive-url = https://archive.today/20171227182542/http://belisrael.info/?p=10071|archive-date = 27 снежня 2017|access-date = 27 снежня 2017|url-status = live}}</ref>. Карыстаўся псеўданімамі: ''Антон Навіна''; ''А. Иванов''; ''Антон Белорус''; ''Генрык Букавецкі''; ''Кумельган''; ''Ів. Мялешка''; крыптанімы: ''А. Л.''; ''А. Н.''; ''А. Н-А''; ''А. Н-а''; ''А-н-а''; ''Б. Г.''; ''Г. Б.''; ''Г-бэ''; ''Г.''; ''Г. В.''; ''Н.''; ''Н-а-А''; ''Н. А.''; ''A. L.''; ''A. N.''; ''H. B.'' == Бібліяграфія == {{калонкі|2|малы=так}} === Пажыццёвыя выданні === * Белорусы. СПб., 1909; * Jak prawilna pisać pa biełarusku. Wilnia, 1917: * Нашы песняры: літаратурна-сацыяльныя нарысы. Вільня, 1918; * Ekanamičnaja ewalucyja i biełaruski ruch. Wilnia, 1918; * Польская акупацыя Беларусі. — Вільня, 1920; * Пуцяводныя ідэі беларускае літаратуры. Вільня, 1921; * Вільня ў беларускай літаратуры. Вільня, 1925; * За дваццаць пяць гадоў (1903—1928): Успаміны аб працы першых беларускіх паліт. арганізацый. Вільня, 1928 (перавыданне: Мн., 1991); * Адбітае жыццё. Вільня, 1929; * Янка Купала як прарок адраджэння: Публічная лекцыя, чытаная ў Вільні, Рызе і Дзвінску. Вільня, 1932(33); * Białorusini i ich organ «Homan». Lwów, 1935; === Пасмяротныя выданні === * Злучаныя Штаты ад Балтыкі да Чорнага мора // Свабода. 1990. № 2; * Дзённік // Полымя. 1990. № 4—5; * [http://kamunikat.org/download.php?item=10103-1.pdf&pubref=10103 Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва]{{Недаступная спасылка}} / уклад., прадм. , камэнт., індэкс імёнаў, пер. з пол. і ням. А. Сідарэвіча. — Мінск: Кнігазбор, 2006. — 460 с. === Публікацыі === * {{артыкул|аўтар=Антон Новіна.|загаловак=''Зьмітрок Бядуля''.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2305/219215-1919-15.pdf?sequence=7&isAllowed=y|адказны=[[Францішак Аляхновіч]]|выданне=[[Беларускае жыццё (1919)|Беларускае жыцьцё]]|тып=часопіс|месца=[[Вільня]]|год=29 верасьня 1919|нумар=15|старонкі=3—4}} * {{артыкул|загаловак=Беларуская справа (гутарка з старшынёй беларускіх міністраў)|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2305/219215-1919-16.pdf?sequence=8&isAllowed=y|адказны=[[Францішак Аляхновіч]]|выданне=«[[Беларускае жыцьцё (1919)|Беларускае жыцьцё]]»|тып=газэта|месца=[[Вільня]]|год=6 кастрычніка 1919|нумар=16|старонкі=1—2}} * {{артыкул|аўтар=A. Nowina.|загаловак=Алёізья с Пашкевічаў Кейрысовая (Цётка)|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2305/219215-1919-20.pdf?sequence=13&isAllowed=y|адказны=[[Францішак Аляхновіч]]|выданне=[[Беларускае жыццё (1919)|Беларускае жыцьцё]]|тып=часопіс|месца=[[Вільня]]|год=7 лістапада 1919|нумар=20|старонкі=1—4}} * {{артыкул|аўтар=Антон Навіна.|загаловак=Констанцыя Буйло|спасылка=http://elibrary.mab.lt/handle/1/2305|адказны=[[Францішак Аляхновіч]]|выданне=[[Беларускае жыццё (1919)|Беларускае жыцьцё]]|тып=часопіс|месца=[[Менск]]|год=9 лютага 1920|нумар=3(25)|старонкі=7}} * {{Артыкул|аўтар=Антон Навіна.|загаловак=Ядвігін Ш. (Антон Лявіцкі).|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2335/221769-1922-7.pdf?sequence=32&isAllowed=y|выданне=[[Беларускі звон (1921)|Беларускі звон]]|тып=тыднёвая часопісь|год=1 сакавіка 1922|нумар=7 (32)|старонкі=2, 3}} * {{артыкул|аўтар=Ант. Навіна.|загаловак=«Нязнаныя творы М. Багдановіча».|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2451/232090-1923-1.pdf?sequence=4&isAllowed=y|адказны=рэдактар-выдавец А. Амельяновіч, рэдактар [[Леапольд Родзевіч|Л. Родзевіч]]|выданне=[[Наша будучыня (газета)|Наша будучыня]]|тып=газэта|месца=[[Вільня ]]|выдавецтва=«Друк»|год=6 студня 1923|нумар=1|старонкі=2, 3}} * {{артыкул|аўтар=Ант. Навіна.|загаловак=Бібліяграфія. «Строма» — Уладзімер Дубоўка.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2451/232090-1923-6.pdf?sequence=9&isAllowed=y|адказны=рэдактар-выдавец А. Амельяновіч, рэдактар [[Леапольд Родзевіч|Л. Родзевіч]]|выданне=[[Наша будучыня (газета)|Наша будучыня]]|тып=газэта|месца=[[Вільня ]]|выдавецтва=«Друк»|год=14 лютага 1923|нумар=5|старонкі=5}} * {{Артыкул|аўтар=Антон Навіна.|загаловак=Антон Лявіцкі (Ядвігін Ш.).|спасылка=http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511|выданне=[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]|тып=месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі|год=1927, сакавік|нумар=1|старонкі=13—19}} * {{Артыкул|аўтар=Антон Навіна.|загаловак=Істота літэратуры і яе грамадзкае значэньне (Лекцыя, чытаная ў Т-ве Беларускае Школы ў Вільні).|спасылка=http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511|выданне=[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]|тып=месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі|год=1927, красавік|нумар=2|старонкі=12—19}} * {{Артыкул|аўтар=Антон Навіна.|загаловак=Проблемы красы й мастацтва ў творах Максіма Багдановіча.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511|выданне=[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]|тып=месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі|год=1927, май|нумар=3|старонкі=20—28}} * {{Артыкул|аўтар=Ант. Навіна.|загаловак=Роля моладзі ў пачатках адраджэнскага руху.|спасылка=http://elibrary.mab.lt/handle/1/2511|выданне=[[Родныя гоні (1927)|Родныя гоні]]|тып=месячнік літаратуры й культуры Заходняе Беларусі|год=1927, ліпень—жнівень|нумар=4|старонкі=20—24}} * {{Артыкул|аўтар=Ант. Навіна.|загаловак=«Пад сінім небам».|спасылка=http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2466/232726-1927-35.pdf?sequence=35&isAllowed=y|выданне=[[Наша праўда (1927)|Наша праўда]]|тып=газэта|год=3 жніўня 1927|нумар=35|старонкі=2—3}} {{калонкі/канец}} == Ушанаванне памяці == [[Файл:Miensk. Pamiatny znak bratam Luckievičam. Менск, Памятны знак братам Луцкевічам.jpg|thumb|Памятны знак у гонар братоў Луцкевічаў у [[Парк імя Янкі Купалы|парку імя Янкі Купалы]], Мінск]] 7 сакавіка 2018 года ў Мінску ў рамках мерапрыемстваў да [[100-годдзе Беларускай Народнай Рэспублікі|100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі]] быў усталяваны памятны знак у гонар братоў Антона і Івана Луцкевічаў. Памятны знак размешчаны на месцы дамоў Зоф’і Луцкевіч па колішняй Садовай вуліцы (цяпер [[парк імя Янкі Купалы]]), дзе браты жылі ў 1896—1906 гадах<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=205910|title = У парку Янкі Купалы ў Мінску ўсталявалі мемарыяльную дошку ў гонар братоў Луцкевічаў|author = Максім Ляшко|date = 7 сакавіка 2018|publisher = nashaniva.by|archive-url = https://archive.today/20180307175302/https://nn.by/?c=ar&i=205910|archive-date = 7 сакавіка 2018|access-date = 7 сакавіка 2018|url-status = live}}</ref>. У [[Старадарожскі мастацкі музей|прыватным музеі Анатоля Белага]] ёсць памятная дошка «Заснавальнікам БНР», на якой размешчаны, сярод іншых, барэльеф Антона Луцкевіча<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/1047606.html|title = Створаны першы помнік заснавальнікам БНР|author = Вячаслаў Кулік|date = 14 сакавіка 2008|publisher = svaboda.org|archive-url = https://archive.today/20180122205545/https://www.svaboda.org/a/1047606.html|archive-date = 22 студзеня 2018|url-status = live}}</ref>.На [[Вільня|віленскіх]] могілках [[Роса]] месціцца [[кенатаф]] Антона Луцкевіча, пры гэтым дакладнае месцазнаходжанне магілы ў Аткарску невядомае. == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == {{калонкі|2|малы=так}} * {{кніга|загаловак = Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы|адказны = укладанне, прадмова, каментарыі, анатаваны індэкс імёнаў [[Анатоль Міхайлавіч Сідарэвіч|А. Сідарэвіча]]|выдавецтва = Беларускі кнігазбор|год = 2003|старонак = 287|isbn = 985-6730-09-0|тыраж = 300|ref=Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху: выбраныя творы}} * Антон Луцкевич: материалы следственного дела НКВД БССР / Подг. к печати, введение и комментарии В. Н. Михнюка, Н. М. Климовича и А. Н. Гесь. Мн., 1997; * БП, т. 4; * Бяляцкі А. У іпастасі літаратурнага крытыка // Вяртання маўклівая споведзь. Мн., 1994; * Бяляцкі А. Антон Луцкевіч // Гісторыя беларускай літаратуры ХХ ст. Мн., 1999. Т. 2; * За дзяржаўную незалежнасць Беларусі. Дакументы і матэрыялы… Лёндан, 1960; * Каханоўскі Г. Бацька Івана і Антона // ЛіМ. 1990. 2 лістап.; * Конан У. Антон Луцкевіч: філасофія і эстэтыка нац. Адраджэння // Голас Радзімы. 1994. 10 сак. — 7 крас.; * {{артыкул|аўтар= [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Крывіцкі Л.]]|загаловак= Нельга абысці маўчаннем|спасылка= http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|выданне= [[Спадчына (1989)|Спадчына]]|год= 1991|нумар= 1|старонкі= 10—17|issn= 0236-1019|ref= Крывіцкі Л.|archive-url= https://web.archive.org/web/20170620130412/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|archive-date= 20 чэрвеня 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170620130412/http://files.knihi.com/Knihi/uploaded06/Spadcyna_1_1991.pdf|archivedate= 20 чэрвеня 2017}} * {{кніга|аўтар = [[Рыгор Рыгоравіч Лазько|Лазько Р]].|частка = Антон Луцкевіч у Парыжы летам 1919 г.|загаловак = Крыніцазнаўства і спецыяльныя гістарычныя дысцыпліны: навук. зб. Вып. 5|спасылка = http://www.hist.bsu.by/images/stories/files/nauka/izdania/istochnik/5/Lazko.pdf|адказны = Рэдкал. У. Н. Сідарцоў (адк. рэд.), С. М. Ходзін (нам. адк. рэд.) [і інш.]|месца = Мінск|выдавецтва = БДУ|год = 2009|старонкі = 102—110|старонак = 187|isbn = 978-985-518-175-1|ref=Лазько Р.}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * {{кніга|аўтар = Міхалюк Д.|загаловак = Беларуская Народная Рэспубліка 1918 — 1920 гг.: ля вытокаў беларускай дзяржаўнасці|адказны = навук. рэд. Станіслаў Рудовіч; пераклад з польскай мовы Алесь Пілецкі|месца = Смаленск|выдавецтва = Інбелкульт|год = 2015|старонак = 496|isbn = 978-5-00076-016-1|тыраж = 1000|ref=Міхалюк Д.}} * {{артыкул|аўтар= Серыкава В.|загаловак= Браты Луцкевічы як стваральнікі і захавальнікі Беларускага музея ў Вільні (1921—1945)|спасылка= http://pawet.net/library/history/bel_history/_miscellany/z_egu/serykava/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92._%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B_%D1%8F%D0%BA_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_(1921-1945).html|выданне= pawet.net|год= 2009|ref= Серыкава В.|archive-url= https://archive.today/20160328014353/http://pawet.net/library/history/bel_history/_miscellany/z_egu/serykava/%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0_%D0%92._%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D1%8B_%D1%8F%D0%BA_%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B5%D1%8F_%D1%9E_%D0%92%D1%96%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96_(1921-1945).html|archive-date=28 сакавіка 2016}} * Сідарэвіч А. М. Антон Луцкевіч: ад краёвасці да незалежніцтва (1916—1918) (агляд крыніцаў БДАЛМ) // Архіўныя чытанні І-III: матэрыялы навуковых канферэнцый, Мінск, 2003—2005 гг. / Укл.: Г. В. Запартыка і інш.; навук. рэд. А. В. Мальдзіс. Мінск: РІВШ, 2006. С. 209—222. * {{кніга|частка = Сідарэвіч А. Антон Луцкевіч і яго роля ў беларускім руху|загаловак = Антон Луцкевіч. Да гісторыі беларускага руху|спасылка = https://store.arche.by/download-file/show/6693|адказны = Сідарэвіч Анатоль укладанне, прадмова, каментар, індэкс імёнаў|месца = Вільня—Беласток|выдавецтва = Інстытут беларусісістыкі, Беларускае гістарычнае таварыства|год = 2010|старонкі = 7—21|старонак = 346|isbn = 83-60456-26-7|ref = Сідарэвіч А.|archive-url = https://web.archive.org/web/20191218224241/https://store.arche.by/download-file/show/6693|archive-date = 18 снежня 2019|archiveurl = https://web.archive.org/web/20191218224241/https://store.arche.by/download-file/show/6693|archivedate = 18 снежня 2019}} * Сідарэвіч А. Антон Луцкевіч і Янка Купала // Тэрмапілы. 2003. № 7. С. 161—204. * Сідарэвіч А. Антону Луцкевічу — 120 // Наша слова. 2004. 25 студзеня. № 4. С. 5. * {{артыкул|аўтар = Сідарэвіч А.|загаловак = Апошнія дні Антона Луцкевіча|выданне = ARCHE 10(50)2006|спасылка = http://arche.bymedia.net/2006-10/sidarevic610.htm|год = 2006|старонкі = 82—87|issn = 1392-9682|ref = Сідарэвіч А.|archive-url = https://web.archive.org/web/20120206163610/http://arche.bymedia.net/2006-10/sidarevic610.htm|archive-date = 6 лютага 2012|archiveurl = https://web.archive.org/web/20120206163610/http://arche.bymedia.net/2006-10/sidarevic610.htm|archivedate = 6 лютага 2012}} * Сідарэвіч А. Вучаніца і настаўнік: супраца // Дзеяслоў. 2003. № 7. С. 177—181. * Сідарэвіч А. 3 жыцця Антона Луцкевіча // ЛіМ. 1991. 18, 25 студз., 1 лют.; * {{кніга|аўтар = Сідарэвіч А.|частка = Луцкевіч Антон Іванавіч|загаловак = [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т]]. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Беларус. Энцыкл.|адказны = эдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч|месца = Мінск|выдавецтва = [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]]|год = 1997|старонкі = 402—403|старонак = 432|isbn = 985-11-0041-2|ref=Сідарэвіч А.}} * Сідарэвіч А. Луцкевічы і Луцэвіч. Мінск: Фонд імя братоў Луцкевічаў, 2003. 58 с. * Сідарэвіч А. Маленькая містыфікацыя // Наша ніва. 2006. 3 лютага. № 5. С. 34-36; * Сідарэвіч А. Падзеі ў Віленскай Беларускай гімназіі і А.Луцкевіч. Беларуская санацыя і нацыянал-фашызм // Наша слова. 2004. 28 красавіка. № 16. С. 3-4. * {{артыкул|аўтар= Сідарэвіч А. М.|загаловак= Сям’я Луцкевічаў: у якіх умовах гадаваліся стваральнікі беларускай незалежнасці|спасылка= https://nashaniva.by/?c=ar&i=122372|выданне= nashaniva.by|год= 2014|ref= Сідарэвіч А.}} * Сідарэвіч А. Хроніка пераломнага часу: А.Луцкевіч як ідэолаг і правадыр нацыянал-фашызму і нацыянал-дэмакратыі // Дзеяслоў. 2004. № 1. С. 167—192; * Сидоревич А. Антон Луцкевич: Главы из книги // Нёман. 1990, № 7; * ''[[Любоў Канстанцінаўна Тарасюк|Тарасюк Л.]]'' Беларуская паэзія пачатку XX ст. у ацэнках А. Навіны (Луцкевіча) // Веснік БДУ. Сер. 4. 1994. № 2; * Янушкевіч Я. Луцкевічы // Шляхам гадоў: Гісторыка-літаратурны зборнік. Вып. 4. Мн., 1994; * Bergman A. Antoni Łuckiewicz (1884—1946). Szkic biograficzny // Przegląd Historyczny. 1974. T. LXV, y. 4. * {{артыкул |аўтар=Gierowska-Kałłaur J. |загаловак=The biographies of leading Belarusian activists in the light of information gathered by the Polish Governmental Commissioner for the City of Vilnius in 1924 |выданне=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |год=2016 |том=LI-SI (2) |старонкі=31—71 |issn=2353-6403 |doi=10.12775/SDR.2016.EN2.02 |lang=en |ref=Gierowska-Kałłaur}} {{калонкі/канец}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{cite web|url = http://knihi.com/Anton_Luckievic/|title = Кнігі Антона Луцкевіча на Беларускай Палічцы}} * {{cite web|url = http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/00405/%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90._%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D1%9E_%D0%91%D0%9D%D0%A0.html|title = Луцкевіч А. Публіцыстыка з часоў БНР|publisher = Спадчына № 3—1993. С. 11—15 (pawet.net)|archive-url = https://web.archive.org/web/20180314134051/http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/00405/%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90._%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%B7_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D1%9E_%D0%91%D0%9D%D0%A0.html |archive-date = 14 сакавіка 2018|access-date = 14 сакавіка 2018}} * {{cite web|url = http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189/%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD._25_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%86%D0%B0_1918_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83.html|title = Луцкевіч Антон. 25 марца 1918 году (З маіх успамінаў)|publisher = Спадчына № 1—1997. С. 10—15 (pawet.net)|archive-url = https://web.archive.org/web/20180314134316/http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189/%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD._25_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%86%D0%B0_1918_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%83.html|archive-date = 14 сакавіка 2018|access-date = 14 сакавіка 2018}} * {{cite web|url = http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189d/%D0%97%D0%B0_%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D1%86%D1%86%D0%B0%D1%86%D1%8C_%D0%BF%D1%8F%D1%86%D1%8C_%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%9E_(1903-1928).html|title = Луцкевіч А. За дваццаць пяць гадоў (1903—1928): Успаміны аб працы першых беларускіх палітычных арганізацыяў: Беларуская рэвалюцыйная грамада. Беларуская сацыялістычная грамада. — Вільня: Беларускае Выдавецкае Таварыства, 1928. — 52 с.|publisher = pawet.net}} * {{cite web|url = http://arche.bymedia.net/2003-4/luck403.html|title = Антон Луцкевіч. Успаміны аб прэзыдэнту Масарыку|archive-url = https://web.archive.org/web/20120206223424/http://arche.bymedia.net/2003-4/luck403.html|archive-date = 6 лютага 2012|ref=Успаміны аб прэзыдэнту Масарыку}} * {{cite web|url = http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189a/%D0%94%D0%B7%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0.html|title = Дзённік Антона Луцкевіча // Полымя. 1991. № 4. С. 215—224.; № 5. С. 168—192|publisher = pawet.net|archive-url = https://web.archive.org/web/20190921183306/http://pawet.net/library/history/bel_history/_bnr/10189a/%D0%94%D0%B7%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%9B%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0.html|archive-date = 21.9.2019|access-date = 21.9.2019}} * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1935cl16/%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%83%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B9_%D0%BD%D1%96%D0%B2%D0%B5._%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%8D%D1%80%D0%B2'%D1%8E_%D1%81%D0%B0_%D1%81%D0%BF._%D0%B0._%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0%D0%BC.html Беларуская праца на навуковай ніве. Інтэрв’ю са сп. А. Луцкевічам // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024.] // на [[pawet.net]] {{^}}{{Рэдактары «Нашай Нівы»}} {{Кіраўнікі ўрадаў Беларусі}} {{Міністры замежных спраў Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул|Асоба|Гісторыя Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Луцкевіч Антон Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Краёўцы]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры БНР]] [[Катэгорыя:Міністры замежных спраў БНР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Памерлі ў ГУЛАГу]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Вілейскай турмы]] [[Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра]] n2aupzrcbm8nfcmgarllrizhgcqd60u 0 16287 5146915 5146786 2026-05-26T12:23:49Z Дамінік 95653 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 5146915 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Горад |беларуская назва = Хойнікі |арыгінальная назва = Хойнікі |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Chojniki, Belarus.svg |сцяг = Flag of Chojniki.svg |выява = Хойнікі Chojniki (2022) 02.jpg |подпіс = Сядзіба Аўраамавых |lat_dir = N |lat_deg = 51 |lat_min = 54 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 29 |lon_min = 58 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Хойніцкі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |ранейшыя назвы = Хвойнікі альбо Хвайнікі |статус з = 1967 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +375 2346 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 247600, 247601, 247618, 247622-247624 |аўтамабільны код = 3 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Chojniki |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978977 }} '''Хо́йнікі'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Chojniki}}) — горад у Беларусі, адміністрацыйны цэнтр [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Месціцца за 103 км на паўднёвы захад ад [[Гомель|Гомеля]]. Чыгуначная [[Хойнікі (станцыя)|станцыя]] на адгалінаванні [[Васілевічы (станцыя)|Васілевічы]] — [[Хойнікі (станцыя)|Хойнікі]] лініі [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] — [[Гомель (станцыя)|Гомель]]; аўтамабільныя дарогі на [[Рэчыца|Рэчыцу]], [[Калінкавічы]], [[Брагін]]. == Назва == [[Файл:Месца, дзе паўстала сяло Хвойнікі.jpg|thumb|left|Месца на краю балота, дзе паўстала сяло Хвойнікі.]][[Файл:Узвышша Хвайнікі.jpg|thumb|left|Гэтае ўзвышша на заднім плане, калісьці парослае хваёвым лесам, досыць аддаленае ад прыбалотнага сяла Хвойнікі, «перадало» яму сваю назву.]][[Файл:Караль Прозар з Хвойнікаў кумам у Барбарове. 1790 г.png|thumb|left|Караль Прозар з Хвойнікаў і Міхал Паўша з Лісцвіна кумамі ў Барбарове. 1790 г.]]Напэўна, тапонім «Хойнікі» паходзіць ад «[[хвоя]]», «[[хваёвыя лясы]]»<ref name="KTSB"/>{{efn-ua|А яшчэ ў кнізе «Памяць» заснавальнік Хойніцкага краязнаўчага музея А. М. Зелянкоўскі прыводзіў «і іншую думку», г. зн. сваю ўласную. Маўляў, у апісанні межаў Брагінскага графства 1512 г. у адным месцы паселішча значыцца як Хвайнічок, у іншым — як Хойнічак{{efn-ua|Гэта не дзве назвы аднаго паселішча, а два розныя ўрочышчы, геаграфічна аддаленыя адно ад аднаго і яшчэ больш ад Хойнікаў, гл.: Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.) [и др.]. — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 7 — 11; [http://hojniki.ucoz.ru/index/braginski_akt_1512_g/0-140# С. Бельскі. Акт абмежавання Брагінскай воласці]|}}. І далей: «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона, выдадзены ў 1903, сцвярджае: «Хойнік — старажытнагрэцкая мера сыпучых целаў, што згадваецца ўжо ў Гамера, які X. вызначае колькасць збожжа, патрэбнага для пракармлення аднаму чалавеку на дзень...»<ref name="fn1">Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна.– Мінск: БЭ, 1993. С. 26</ref>. Маецца на ўвазе хеніка альбо хойніка (менавіта так, бо гэта назоўнік жаночага роду, гл. [https://biblehub.com/thayers/5518.htm χοῖνιξ, χοινικος, ἡ]) – адзінка аб’ёму, роўная 1,08 л. І ці ж гэта можна прызнаць за версію?! Аднак на стэндзе ў будынку райвыканкама і на ўездзе ў Хойнікі з боку Рэчыцы ў новым «пашпарце» раёна напісана такое.|}}. Але гэтую назву атрымала паселішча, якое паўстала ў нізіне, сярод балота, дзе хвоя (сасна), прынамсі суцэльна, не расце. Найбольш верагодна, на тое, першае за гарою, сяло была перанесеная назва ўзвышша, калісьці парослага хваёвым лесам, якое месцілася (ёсць і зараз, але даўно разаранае) на поўнач ад сяла Брагінскай воласці [[Лісцвін]]. Жыхары апошняга «''дубровы собе на поля розробили и вычертили''»<ref>Спиридонов М. Ф. Акт о разделе имения Брягин. 1574 г. // Беларускі археаграфічны штогоднік. Вып. 1. — Мінск, 2000. С. 192</ref>, адкуль і гэткая назва, кантрастная з будучай мястэчкавай. Таму, відавочна, і сімволіка сучасных Хойнікаў збольшага адпаведная не іх месцазнаходжанню побач з хвайнікамі, як здаўна меркавалася, а набытай імі назве, даволі дзіўнай для паселішча, узніклага на краю балота. Арыгінальная форма назвы — «''Хвоиники''», пазней паланізаваная. Адбылося гэта не адразу. У XVII і XVIII ст. у большасці ўжо выпадкаў выкарыстоўвалася форма Chojniki. Але, напрыклад, яшчэ і ў канцы 1790 года пра [[Караль Прозар|Караля Прозара]], як аднаго з кумоў пры здзяйсненні таямніцы хросту сына сужэнцаў Клішэўскіх у [[Барбароў|Барбарове]], у лацінамоўных метрычных кнігах [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравіцкага касцёла]] запісана, што ён «''з Хвойнікаў''» (de Chwoyniki)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/pra_nazvu_khvojniki/0-217# С. Бельскі. Пра назвы Хвойнікі/Хойнікі і Лісцвін]</ref>. Была і няўдалая спроба пана Мікалая Харлінскага ў пачатку XVII стагоддзя пераназваць мястэчка і ўвесь маёнтак у Новы Харленж на гонар Харленжу — гнязда яго роду ў Люблінскім ваяводстве («''dobra Chojniki czyli Nowy Charlęż''» — 1618 г., «''m. Nowy Charlęż''», але «''wieś Chojniki''» — 1623 г.; зрэдку ў дакументах Харлінскіх сустракаліся і «''Chwojniki''» — 1600 г., 1618 г.)<ref>Źródła dziejowe (далей: ŹD). T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław). /Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 57, 234, 279, 281, 637</ref>. Аднак, праз некалькі гадоў рыма-католікаў Харлінскіх заступіў новы ўладальнік кальвініст М. Абрамовіч, пазней праваслаўны М. Бжазоўскі, далей незацікаўленыя ў перайменаваннях рыма-католікі Шуйскія, і тую спробу спасціг лёс іншых новых назоваў, якія мусілі — пісаў А. Ябланоўскі — «''przed żywotnością starych ustąpić''»<ref>ŹD. T. XXII. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. XI. — Warszawa, 1897. S. 176—177</ref>. Паводле [[Часлаў Пяткевіч|Часлава Пяткевіча]], які жыў на Палессі ад свайго нараджэння ў 1856 годзе і, згодна з аўтографам, на працягу 36 наступных, а апошні раз наведаў мястэчка ў 1912 годзе, тутэйшы люд звычайна называў яго «''Хвайнікамі''»<ref>Pietkiewicz Cz. Chojniki // Ziemia: Ilustrowany miesięznik krajoznawczy. — Warszawa, 1927. T. 12. № 1-24. S. 249—252</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Анатацыя прывілею 1504 г. пану Сямёну Фёдаравічу Палазовічу.png|thumb|left|Польскамоўная анатацыя «прывілея рускага» 1504 г. караля Аляксандра пану Сямёну Палазовічу на Хвойнікі і Астраглядавічы. Вопіс 1798 г.]][[Файл:Пячатка 1513 г. Сямёна Палазовіча, намесніка оўруцкага.png|150пкс|thumb|Пячатка оўруцкага намесніка Сенка Полаза (Палазовіча). 1513 г.]][[Файл:Герб Друцк князёў Любецкіх (Відэніцкіх).png|150пкс|thumb|Герб «Друцк» князёў Друцкіх (Любецкіх альбо Відыніцкіх).]][[Файл:Запіс 1879 г. з Archiwum Prozorów i Jelskich.png|thumb|left|Запіс Браніслава Клечыньскага падчас рэвізіі 1879 г. архіва ў Астраглядах і Хойніках.]] Найранейшая згадка пра Хойнікі (у арыгінале, мусіць, — Хвоиники) датавана 3 днём чэрвеня 1504 года{{efn-ua|Пачынаючы з артыкула «Хойнікі» 1974 г. аўтарства Ф. В. Ахрэмчыка<ref>Беларуская савецкая энцыклапедыя. Т. XI. Футбол — ЯЯ. Дадатак. — Мінск, 1974. С. 70</ref>, ва ўсіх беларускіх выданнях годам найранейшай згадкі пра Хвойнікі чамусьці называўся 1512-ты. Звестка нібыта запазычана з Акту абмежавання Брагінскай воласці таго года. Аднак, згаданы ў абмежаванні востраў Хойнічак месціўся паміж сёламі Лісцвін і Дзімамеркі, хутчэй за ўсё на тэрыторыі сучаснай Брагіншчыны, а чысты рог Хвойнічак яшчэ далей — паміж сялом Дзімамеркі і месцам упадзення рэчкі Пясочанкі (Пясочні) ў Брагінку. Пэўна, ні адзін з гэтых Хвайнічкоў ня мог быць колішнім сялом Хвойнікі не адно таму, што не з’яўляўся паселішчам, як даўно заўважылі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі, але і з прычыны неадпаведнасці свайго геаграфічнага размяшчэння.}}{{efn-ua|У ІГ НАН Беларусі, аднак, мяркуюць, што кароль Аляксандр хіба пацвердзіў ранейшае падараванне караля Казіміра. Інакш кажучы, трымаюцца раней выказанага М. Ф. Спірыдонавым дапушчэння: найранейшай згадкай пра Хвойнікі мусіць уважацца, як прынята ў гістарычнай навуцы, апошні няпоўны год жыцця Казіміра Ягелончыка, г. зн. 1492. Пераконвае ў гэтым акадэмічных гісторыкаў запіс у дакуменце 1532 г.<ref name="fn3">Андрій Блануца. Земельні надання Сигізмунда І Старого на Українські землі Великого Князівства Литовського // Україна в Центрально-Східній Европі. — Київ: Інститут історії України НАНУ, 2008. № 8. С. 69 — 70</ref>:{{пачатак цытаты}}''Лист писаныи князю Дмитру Романовичу Виденицкому до пана воеводы киевского абы именя розные по Семену Полозовичу зосталые ему яко зятю его поступил_Жикгимонт Божю милостю корол_Воеводе киевскому, державцы свислоцкому пану Андрею Якубовичу Немировича. Жаловалъ намъ дворянинъ нашъ княз Дмитреи Романович Виденецкии о томъ, што жъ которые именя мелъ державца речицкии тесть его, небожчикъ панъ Семенъ Полозовичъ наимя Ухобное, Углядковичи, Белыи Берегъ, Виточов, Мартиновичи, Хвоиники, Остроглядовичи, Новоселки а двор с пустовщинами у замку Киеве и на месте, и во Вручомъ. И тые деи он вси именя свои держалъ за даниною и листы отца нашого Казимера, короля, и брата нашого Александра, королеи ихъ милости и нашими… и приказуемъ тобе, ажо бы еси тых именеи со всимъ с тымъ князю Дмитру поступилъ…''{{канец цытаты}}Дзіўна, але даследчыкам не хочацца зважаць на тую акалічнасць, што пад «''вси именя''» падпадае і названае першым у спісе «Ухобное», да падаравання якога Сямёну Палазовічу кароль Казімір дачынення не меў. С. Палазовіч атрымаў яго (Хабное) у 1493 г. непасрэдна ад вялікага князя Аляксандра<ref>Lietuvos Metrika. Kniga Nr. 3 (1440 — 1498). — Vilnius, 1998. № 27</ref>. У крыніцы няма звестак, нібы гэта пацвярджэнне ранейшага падаравання, тым часам як у прывілеях што да іншых маёнткаў яны прысутнічаюць. Да таго ж, у запісе 1879 г. Браніслаў Клечыньскі з памочнікамі, якія прачыталі і скапіявалі арыгінал прывілея, сведчылі, што добры Хойнікі і Астраглядавічы, падараваныя С. Палазовічу, выдзеленыя з Брагінскай воласці, а значыць, раней нікому асобна ад яе не належалі, таму згадваць іх, як і іншыя другарадныя паселішчы, не было патрэбы. І яшчэ. Чаму для размешчаных у больш глухой мясціне Хвойнікаў у картатэцы М. Ф. Спірыдонава, выкарыстанай укладальнікамі першага тому «Вялікага гістарычнага атласа Беларусі», пазначаны 1492 г., а для згаданых у той жа самай крыніцы Астраглядавічаў, Навасёлак і Белага Берага — 1532 г.? Таму, што сёння Хойнікі — раённы цэнтр?..<ref>Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х тамах: Т. 1. — Мінск: Белкартаграфія, 2009. С. 193, 195, 224, 240</ref>}}, калі кароль польскі і [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] сваім прывілеем, вылучыўшы іх і [[Астрагляды|Астраглядавічы]] з усімі прылегласцямі з Брагінскай воласці, падараваў на вечныя часы за вайсковыя заслугі пану [[Сямёну Фёдаравічу Палазовічу]] («''Полазу Русаку, слаўнаму казаку''», як назваў яго польскі храніст XVI ст. [[Марцін Бельскі]]<ref>Kronika Marcina Bielskiego. T. II (Księga IV, V). /Wydanie Józefa Turowskiego. — Sanok, 1856. S. 950.</ref>){{efn-ua|Пра С. Палазовіча гл.: Черкас Б. Прикордонний намісник Семен Полозович. // Український історичний збірник : наук. пр. асп. та молодих вчених. — Київ, 2004. Вип. 7. C. 95 — 105.|}}. Вядомая яна, як самы даўні дакумент з польскамоўнага вопісу архіва князёў Шуйскіх са збору «Archiwum Prozorów i Jelskich», што захоўваецца ў фондах Галоўнага архіву старых актаў у Варшаве. А абмежаванне Брагінскай воласці (альбо «hrabstwa» ў кнізе Мазырскага гродскага суда 1776 года) ад 7 сакавіка 1512 года, якое выконвалася на загад караля [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] дзеля чалабітнай князя Міхаіла Васільевіча Збаражскага, было адначасова і размежаваннем яе з добрамі пана Сямёна Палазовіча<ref>Archiwum Główny Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Prozorów i Jelskich (далей: AGAD. APiJ). Sygn. 1. S. 3, 4, 200. Sygn. 2. S. 78</ref>. Мяжа тады прайшла на поўдзень ад Хойнікаў, а менавіта з паўднёвага захаду, ад астравоў [[Дронькі]], [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]], на паўночны ўсход, паўз угоддзі брагінскага сяла Лісцвін{{efn-ua|Усім вядомая сёння вёска [[Паселічы]], што месціцца побач з Лісцвіном, узніклая пазней і вядомая на 1581 год як слабада, належала ўжо не да Брагінскага маёнтку.}} у накірунку сяла, таксама брагінскага, [[Дзімамеркі|Дамамірка]]. Астраглядавічы з прылегласцямі апынуліся ўнутры яе, што выклікала пярэчанні з боку пана Фёдара (у тэксце: Хвядоса) Палазовіча, бацькі ўладальніка<ref>НГАБ у Мінску. Ф. 1728. Воп. 1. Спр. 19. А. 1049—1050 адв.</ref>{{efn-ua|У сувязі з зямельнымі спрэчкамі нельга абыйсці ўвагаю яшчэ і такі сюжэт: член-карэспандэнт НАН Беларусі С. В. Марцэлеў удзел у зямельным канфлікце 1528 г. паміж [[Рудабелка|рудабельцамі]] і [[Хвойня (Петрыкаўскі раён)|хвайнічанамі]] чамусьці прыпісаў жыхарам Хвойнікаў (Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 2. Кн. 2. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 2005. С. 426). Што і казаць — «блізкі свет»!|}}. Адміністрацыйна Хойнікі належалі спачатку да Брагінскай воласці Кіеўскага павета і аднайменнага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Іх і Астраглядавічаў уладальнікамі ад пачатку XVI ст. і да 1860-х гадоў (маёнтку — да 1887 года) паслядоўна былі паны Палазовічы, князі Любецкія, паны Харлінскія, Абрамовічы (Абрагамовічы), Бжазоўскія, князі Шуйскія, паны Прозары<ref>Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. С. 12 — 18</ref>{{efn-ua|Насуперак таму, як, пачынаючы са слоўнікавага артыкула А. Ельскага (Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich.— Warszawa, 1880. Tom I. S. 620), сцвярджалася ледзьве не ва ўсіх папяровых выданнях Беларусі{{efn-ua|Больш як за 100 гадоў з'явілася хіба пара-тройка частковых выключэнняў. У. А. Малішэўскі і П. М. Пабока ў кнізе «Нашы гарады» паведамілі, што ў 1568 годзе князёўна Любецкая запісала Хойнікі Шчаснаму Харлінскаму. Але далей зноў жа – пра Хойнікі як уладанне князёў Вішнявецкіх (Малішэўскі У. А., Пабока П. М. Нашы гарады. – Мінск, 1991. С. 226). Потым гэта паўтарылі А. М. Зелянкоўскі і У. Ф. Ісаенка (<ref name="fn1"/>; Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. – Хойнікі, 1995. С. 5).|}}, у тым ліку энцыклапедыях і даведніках, князям Вішнявецкім Хойнікі ніколі не належалі. Увогуле цікава, як у тыя часы ўяўлялі сабе тэму не аматары-энтузіясты, а гісторыкі-даследчыкі. Напрыклад, прафесар гісторыі Кіеўскага універсітэту У. Б. Антановіч і студэнт М. Запольскі таксама ўважалі першымі ўладальнікамі Хойнікаў ды Астраглядаў князёў Вішнявецкіх; чытай: усё, што калісьці належала да Брагінскай воласці, ад канца (чаму?!..) XVI ст. і да канца XVII ст. было іхным (Брагинская волость (исторический очерк) / М. Запольский // Календарь «Северо-Западного края» на 1889 год. – Москва, 1889. С. 116 – 117; пазней літаральна тое ж сустракаем у выданні: Россия. Полное географическое описание нашего Отечества / Под ред. В. П. Семёнова. – Т. 9: Верхнее Поднепровье и Белоруссия: [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губ.] / Сост. В. П. Семенов, М. В. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик [и др.]. – С.-Петербург: Издание А. Ф. Девриена, 1905. С. 568). Калі аўтарам нарыса "Брагінская воласць" сапраўды быў У. Антановіч<ref>Зінаїда Зайцева. М. В. Довнар-Запольський: від дебюту в науці до професора університєту. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 16</ref>, а М. Запольскі яго толькі выдаў, дык пазіцыя прафесара тым болей здзіўляе. Трыма гадамі раней ён выступіў укладальнікам тому дакументаў, у адным з якіх, пазначаным 1631 годам, гаспадаром Астраглядавічаў і Хвойнікаў названы ваяводзіч смаленскі пан Мікалай Абрагамовіч (Архив Юго-Западной России. – Киев, 1886. Ч. VII. Т. I. C. 396 – 397). Іншая справа як бы гэта пісаў учорашні гімназіст, а на той час студэнт. Але, магчыма, нарыс быў падрыхтаваны раней, чым дакумент стаў вядомы. Ці не дзеля гэтага М. Запольскі абачліва не падпісаў імя аўтара?..||}}. 3 сакавіка 1532 года кароль Жыгімонт адмысловым лістом загадаў ваяводсе [[Андрэй Неміровіч|Андрэю Неміровічу]] маёнткі нябожчыка Сямёна Палазовіча (у іх ліку «''Хвойники, Остроглядовичи, Новоселки''»), якія той паспеў прыгарнуць да Кіеўскага замку, вярнуць яго зяцю князю Дзмітрыю Раманавічу Відыніцкаму<ref name="fn3"/> (Любецкаму). У снежні 1556 года князь Дзмітрый Любецкі, не жадаючы прызнаць віну ўласных падданых «''о подране бчол и о збите людей монастырских''» (лыскоўскіх сялян кіеўскага Свята-Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра), скардзіўся ў сваю чаргу на іх: «''…и я, дей, теж сам и люди мои кузцовские и хвойницкие от подданых церковных так веле кривды нам…''»<ref>Документальна спадщина Свято-Михайлівського Золотоверхого монастиря у Києві XVI—XVIII ст. З фондів Національної бібліотеки України імені В. І. Вернадського. Зб. док. [Текст] / Ю. А. Мицик, С. В. Сохань, Т. В. Міцан, І. Л. Синяк, Я. В. Затилюк — Київ, 2011. С. 363</ref>. Дачка князя Дзмітрыя і Фенны Палазоўны, сястра нябожчыка князя Богуша, таксама Фенна, пасля смерці мужа Мельхіёра Насілоўскага ўзяла шлюб з панам Шчасным Харлінскім герба «[[Бонча]]» і ў снежні 1568 года запісала на яго «''именя свое отчизные, дедизные, материстые у повете Киевскомъ лежачие, тоестъ… Хойники{{efn-ua|Ці не першы вядомы выпадак выкарыстання ў пісьмовай крыніцы паланізаванай формы замест арыгінальнай назвы Хвойнікі.|}}, Остроглядовичи, Новоселки…''»<ref>Архив Юго-Западной России (далей: Архив ЮЗР). Ч. 8. Т. 6. Акты о землевладении в Юго-Западной России XV—XVIII стст. — Киев, 1911. С. 224—227</ref>. Напярэдадні падпісання акту [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ўказам караля Жыгімонта Аўгуста ад 6 чэрвеня 1569 года [[Кіеўскае ваяводства]] (у т. л. Хойнікі) было далучана да [[Карона Польская|Кароны Польскай]]<ref>Volumina Legum. Tom II. — Petersburg: Nakładem i drukiem Józafata Ohryzki, 1859. S. 84 — 87; Падалінскі У. // Беларускі гістарычны агляд. — 2012. Т. 19. С. 329—337 (Рэцэнзія на кн.: Litwin H. Równi do równych: kijowska reprezentacja sejmowa 1569—1648. — Warszawa, 2009)</ref>. === Карона Каралеўства Польскага === [[Файл:POL COA Bończa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Бонча» роду Харлінскіх.]]27 снежня 1586 года пан Шчасны Харлінскі, [[падкаморы]] кіеўскі, падаў судовы іск да ўдавы княгіні Аляксандравай Вішнявецкай за насланне людзей на добра [[Астраглядавічы]], Хойнікі, [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушы]] і [[Паселічы]], гвалтоўны вывад адтуль дзедзічных падданых з іх жонкамі, дзецьмі і ўсімі хатнімі рэчамі, ды ў вёсках свайго Брагінскага маёнтку пасяленне<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 6</ref>. У 1598 годзе сейм прызначыў Ш. Харлінскага адным з камісараў у справе размежавання ziemie Kiiowskiey Кароны і [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>Constitucię seymu walnego Koronnego Warszawskiego, MDXCVIII. — W Krakowie, w Architypografiiey Króla Ie^{<small>o</small>} M. y Kościelney, Lazarzowey, MDXCVIII. S. 20; Volumina Legum. S. 372</ref>. У актах трыбунальскіх што да Кіеўскага ваяводства, у дакуменце ад 22 чэрвеня 1600 года засведчаная нязгода пана Шчаснага Харлінскага з тым, як размежаваныя грунты яго Астраглядавічаў, [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлак]], Хвойнікаў з прыналежнымі князю Адаму, сыну Аляксандра, Вішнявецкаму сёламі [[Мікулічы (Брагінскі раён)|Мікулічы]], [[Веляцін]], Лісцвін, а таксама яго Багушэвічаў (Багушоў), [[Плоскае (Хойніцкі раён)|Плоскага]], [[Паселічы|Паселічаў]], Хойнік, Навасёлак з прыналежнымі князю Міхаілу, сыну Міхаіла, Вішнявецкаму [[Глухавічы|Глухавічамі]], [[Бабчын]]ам, з тым, як падзеленыя дубровы, урочышчы, з папсаваннем старых памежных знакаў<ref>ŹD. T. XXI. S. 57</ref>. 20 чэрвеня 1600 года падкаморы Шчасны Харлінскі выдаў сыну свайму Мікалаю zapis wieczysty, у Люблінскім трыбунале прызнаны, на добра ў ключы Астраглядаўскім (а гэта і Хойнікі), на двор з 5 пляцамі ў Кіеве<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 46 — 47</ref>. З імёнамі суджэнства Мікалая і Гелены (Гальшкі) Харлінскіх звязана заснаванне яшчэ да 1622 года касцёла ў Астраглядавічах<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 51; гл. таксама [http://hojniki.ucoz.ru/index/kascjol_u_astragl/0-451# Хойнікшчына]</ref> і стварэнне першай у рэгіёне каталіцкай парафіі. Недзе зтаго часу Хойнікі апынуліся ў складзе [[Оўруч|Оўруцкага]] павета. Размежаванне Кіеўскага ваяводства Кароны і Мазырскага павета Вялікага Княства Літоўскага ў снежні 1621 — студзені 1622 года засведчыла, як на сённяшні дзень, унікальную сітуацыю: тагачасныя мястэчка і вёску Хойнікі М. Харлінскага паны камісары аднеслі да Кароны, а сяло і двор [[Настолле]] пана Іскарастынскага{{efn-ua|Вуліца Настольская і канец вуліцы Пралетарскай з прылегласцямі ў сённяшніх Хойніках.}} — да Вялікага Княства Літоўскага<ref>ŹD. T. XX: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym; T. IX. — Warszawa, 1894. S. 96 — 97; Крикун Н. Г. Административно-территориальное устройство Правобережной Украины в XV—XVIII вв. — Киев, 1992. С. 142—145</ref>. [[Файл:Jastrzębiec Abramowiczów.jpg|150пкс|thumb|Герб «Ястрабец» зменены паноў Абрамовічаў.]] У 1627 годзе пані Гальшка Мікалаевая Харлінская склала тэстамэнт, паводле якога добра Астраглядавічы (г. зн. і Хойнікі) пераходзілі ў пасэсію да яе зяця-кальвініста Мікалая Абрагамовіча, ваяводсіча смаленскага<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 56</ref>. У 1628 г. пан [[Мікалай Абрамовіч|Мікалай Абрагамовіч]] z Chwoynik, з 11 дымоў плаціў па 3 злотых, з 2-х агароднікаў па 1 злотаму і 6 грошаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. Акты о заселении Юго-Западной России. — Киев, 1886. С. 397</ref>. Пры гэтым будучаму генералу артылерыі ВКЛ яшчэ доўга давялося ўлагоджваць спадчынныя і проста маёмасныя непаразуменні з іншымі Харлінскімі — панамі Станіславам, Юрыем і Шчасным, а таксама з панам Мадлішэўскім, з якім пані Гальшка ўзяла шлюб. Хойніцкая царква на тыя часы ўжо была ўніяцкай. У метрычныя кнігі Астраглядаўскага касцёла трапіў запіс ад 26 лютага 1635 г., паводле якога presbiter choynicensis Лука Чачотка (Чачот) ахрысціў Леона Яна, сына харунжага пяцігорскага Рэмігіяна і Петранэлі з Бахановічаў Маеўскіх, а кумамі былі пісар земскі{{efn-ua|У касцёльнай кнізе памылкова запісана — гродскі.|}} мазырскі [[Самуэль Аскерка]], знакаміты ваяр<ref>Сагановіч Г. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск: Навука і тэхніка, 1995. С. 141</ref>, і панна Марыяна Міткевічаўна. Гэты ж святар згаданы ў запісе 1640 г. А ў 1692, 1715, 1722 г. настаяцелем хойніцкім названы Анікій Чачотка. Абодва здзяйснялі абрады ў Хойніках і [[Загалле (Хойніцкі раён)|Загаллі]]<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 150адв. — 151</ref>. 24 снежня 1642 года ад імя пана [[Мікалай Абрамовіч|Мікалая Абрамовіча]], кашталяна мсціслаўскага, складзены запіс wieczystej przedarzy пагразлых у даўгах добраў Астраглядавічы і Хойнікі пану [[Максіміліян Бжазоўскі|Максіміліяну Бжазоўскаму]], падстолію кіеўскаму, аб чым пан Лукаш Мадлішэўскі выказваў клопат яшчэ ў лісце ад 29 чэрвеня 1641 года<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 67</ref> Найбольш верагодна, што менавіта М. Бжазоўскі напярэдадні «хмяльніччыны» збудаваў у паўсталых на краю балота Хойніках [[хойніцкі замак|умацаваную сядзібу, званую замкам]], дзеля абароны скарбу ад уласных сялянаў, казакоў ды суседзяў — паноў-братоў шляхты. 26 сакавіка 1651 года на загад польнага гетмана літоўскага князя [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януша Радзівіла]], каб не дайшло да масавага паказачвання тутэйшых жыхароў, у мястэчку Хойнікі размясціўся аддзел жаўнераў ротмістра Курпскага. У лісце да князя пан Курпскі паведамляў, што стаў у мясціне надта дрыгвяністай, з зусім паганымі пераправамі, і як бы давялося біцца, то не адно коннаму, але і пешаму недзе развярнуцца — навокал балоты. Тут, маўляў, не тое аўса, сена не здабыць, надта край заўбогім стаў. Але яны з жаўнерамі так-сяк трываюць у нястачы, абы вяскоўцы не ўцякалі з сваіх гасподаў. Прасіў падмогі, бо тут адно хіба лічыцца што пяць харугваў, а папраўдзе і на тры сотні ці набярэцца. Яшчэ даслаў з Хойнік да гетманскага табару двух палонных казакоў сотні Дарашэнкавай палку [[Нябаба|Нябабы]]<ref>Джерела з історії Національно-визвольної війни українського народу 1648—1658 рр. Т. 2 (1650—1651). — Київ, 2013. С. 109, 110, 129, 431</ref>. [[Файл:POL COA Gozdawa.svg|150пкс|thumb|left|Герб «Газдава» роду Бжазоўскіх.]]У другой палове XVII ст. мястэчка стала цэнтрам воласці, тут праходзіў шлях [[Мазыр]] — [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|Юравічы]] — [[Брагін]] — [[Любеч]]. 26 чэрвеня 1664 года дачка нябожчыка Максіміліяна Бжазоўскага, берасцейскага ваяводы, пані Зофія перапісала спадчынныя маёнткі ў Кароне (Астраглядавічы з Хойнікамі таксама) і Берасцейшчыне на мужа, князя [[Канстанцін Ян Шуйскі|Канстанціна Яна Шуйскага]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 69</ref>. Тады Шуйскія ўпершыню набылі добра ў Кіеўскім ваяводстве ды трымалі іх каля паўтары сотні гадоў. Менавіта яны зрабілі Хойнікі цэнтрам сваіх уладанняў у рэгіёне. Паспрыяла гэтаму не ў апошнюю чаргу тое, што Астраглядавічы знаходзіліся ў атачэнні брагінскіх добраў, а Хойнікі — на поўначы па-за іх межамі. Паводле люстрацыі падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1683 г., з 30 дымоў мястэчка Хойнікі excepto popów (без уліку святароў) князь Шуйскі мусіў плаціць 6 злотых<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 488. Далей яшчэ ўлічаныя 7 дымоў яўрэйскіх (С. 502). Другі пабор — 6 злотых з 6 дымоў (С. 505).</ref>. 30 кастрычніка 1686 года нехта Мацвей (Matwey Celain) з Хойнік ягамосці пана харунжага берасцейскага (князя Канстанціна Шуйскага) пад прысягай паведаміў у Оўруцкім гродскім судзе, што з маёнтку адышлі 77 дымоў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 7. Т. 1. С. 553</ref> (×6 — прыкладна 462 жыхары). У іншых выпадках прычына адыходу «за Днепр» называлася: з-за гвалту як ад казакоў, так і ад жаўнераў урадавых войскаў. У лістападзе 1693 г. харугва ваяводсіча інаўроцлаўскага пана Шчавіньскага стала на зіму ў Хойніках, але напярэдадні стрэчанскага кірмашу вырушыла пад Хвастаў супраць казакоў палкоўніка Сямёна Палія. 12 лютага 1694 г. жаўнер згаданай харугвы Себасціян Яроцкі з іншаю чэлядзю, закупіўшы на кірмашы правіянт, «ні перад кім не быўшы вінаватым», спыніўся на ноч у хаце ўдавы Казачыхі [[Валокі (Хойнікі)|на Валоках]]. Але адміністратар маёнтку князя К. Шуйскага, пісара літоўскага, пан Ян Здзітавецкі, сустрэўшы яго на вуліцы, замест нейкіх вінаватых загадаў збіць, потым узяў пад варту і «як таго злачынцу і здрадніка» трымаў у замкавай турме ў жалезных аковах і ў лютым холадзе ледзьве не тры месяцы, пакуль не вярнулася харугва і пацярпелы не быў апраўданы<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. Акты о казаках (1679—1716). — Киев, 1868. С. 285—287</ref>. 16 красавіка 1697 г. сотнік Чэпарняка і казакі палку Ярэмы з мушкетамі, пісталетамі, дзідамі і «innym orężem, do wojny należącym» гвалтоўна сталі на кватэры ў мястэчку Хойнікі князя Дамініка Шуйскага, харунжага берасцейскага. Калі ж пан Фрыдэрык Левенфатэр, эканом маёнтку, спрабаваў не дапусціць іх, дык казакі сілай уламваліся да людзей, збівалі, стралялі нібы ў ворагаў, а Стафана Пятроўскага, баярына хойніцкага, з мушкета два разы ў грудзі стрэлілі, ад чаго той і памёр<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 2. С. 352</ref>. [[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1698 г.]][[Файл:Герб князёў Шуйскіх.png|150пкс|thumb|Герб «Святы Юрый» (Георгій Пераможац) князёў Шуйскіх. Фота [[Анатоль Расціслававіч Бензярук|Анатоля Бензярука]]{{efn-ua|Выява з надмагілля Віталіса Шуйскага (†1. VI. 1849) у в. Чыжэўшчына (былыя Крупчыцы) Жабінкаўскага раёна.}}.]][[Файл:Загаловак інвентара маёнтку Хойнікі 1721 г.png|thumb|left|Загаловак інвентара Хойніцкага маёнтку 1721 г.]][[Файл:Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.png|thumb|left|Апісанне Хойніцкага замку 1721 года.]]У 1698 г. маёнтак Хойнікі і Загалле (староства) перададзены князем Д. Шуйскім ў кіраванне пану Зыгмунту Шукшце, што засведчана адпаведным інвентаром<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 119, 129—133адв.</ref>. Паводле рэвізіі 1716 г. у мястэчку Хойнікі на перыяд пасэсіі князя Станіслава Шуйскага, скарбніка берасцейскага, налічвалася 44 двары і двор святара, 7 сялян, якія перасяліліся з [[Небытаў|Небытава]], Валок, [[Брагін]]а. Адзін з іх меў паўкаморы, другі 2, астатнія па каморы. Два двары часова вызваленыя былі ад уплатаў (słoboda), гаспадары яшчэ двух адпрацавалі чынш у замку, а з астатніх выбрана падымнага 225 злотых, г. зн. прыкладна на паўсотні злотых болей, чым належала (пасэсар, часовы ўладальнік, не мог сабе ў тым адмовіць). Яшчэ ў мястэчку жылі 17 яўрэяў-гаспадароў, адзін з якіх poszedł przecz, ды 9 яўрэяў, што не мелі дамоў і падатак давалі толькі з камор. Яны мусілі плаціць чыншу больш як 345 злотых<ref>НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 139—139адв., 143адв.</ref>. 12 чэрвеня 1716 года віленскі кашталян, вялікі гетман ВКЛ Людвік Канстанцін Пацей даслаў ардынанс паручніку Дамброўскаму, абы той выдаў квітанцыю на ўсё, што выбрана з Загальскага староства ад берасцейскага харунжага Дамініка Шуйскага, а Хойніцкіх добраў таго харунжага «tykać nie śmiał»<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 205.</ref>. Згодна з інвентаром маёнтку Хойнікі ''з прылегласцямі'' ад 20 сакавіка 1721 г., пададзенага былым пасэсарам ксяндзом Юзафатам Парышэвічам, біскупам валоскім, князю Мікалаю, сыну Дамініка, Шуйскаму, у мястэчку было 43 гаспадаркі, 7 «komor chłopskich», 5 яўрэяў-гаспадароў, 9 яўрэяў без дамоў; чыншу плацілі 175 злотых і тры з паловай грошы. Акрамя таго, местачкоўцы, што мелі коней з падводамі, мусілі быць напагатоў, абы грузы перавозіць за 12 міль, а не, дык пешшу за 3 мілі з лістамі хадзіць. Па дзве копы жыта замкавага і ярыны нажаць павінныя. У гвалты пераправы і грэблі вялікаборскую млыновую і іншыя масціць і рамантаваць усе агулам. Яўрэі, як будуць мяса прадаваць, дык на замак абавязкова мусілі даваць з лепшага. Мястэчка загадана абнесці парканам таксама сіламі насельнікаў, каб паміж дзьвюма брамамі не засталося ніводнага праходу. Кожны двор павінны быў адпраўляць работніка на праполку замкавых агародаў ды нарыхтоўку агародніны на зіму. Найбольш распаўсюджаныя прозвішчы жыхароў-беларусаў — Грышчанка, Стасенка, Шымук, Козік, Навуменка, Коваль, сустракаліся таксама прозвішчы Каролік, Гапонік, Леўчанка, Мельнік, Кандраценка. Прозвішчы жыхароў-яўрэяў часта ўказвалі, адкуль іх носьбіты прыбылі ў Хойнікі: Лейба [[Стралічаў]]скі, Хаім [[Вялікі Бор (Хойніцкі раён)|Вялікаборскі]], Шмуль з [[Старыя Юркавічы|Юркавічаў]], Бенямін з Юравічаў, Лейба з [[Алексічы (Хойніцкі раён)|Алексічаў]], Іцка Гальміч з [[Лісцвін]]авічаў, Ёсь Настольскі. Мелі патранімічнае паходжанне: Гірш Баруховіч, Моўша Гіршовіч, Якаў Лейбавіч, Мендэль Абрамовіч, Іцка і Ёсь Гіршовічы, Невах Нохімавіч, Яшка Пярцовіч, Абрам Хаімавіч, Іцка Моўшавіч. Або ад назвы прафесіі — Нохім Цырулік, Рафель Кравец. Маглі звацца зусім проста: Шайка{{efn-ua|Родныя браты Міхаль і Шайка ад красавіка 1715 г. трымалі арэнду хойніцкую, на якую мелі гадавы кантракт за суму ў 4300 злотых, даволі спраўна яе выплачвалі (НГАБ. Ф. 320. Воп. 1. Спр. 1. А. 144). А нашмат пазней, у пачатку 1830-х гг. экспарцёрамі гарэлкі з бровараў Уладзіслава Прозара, падкаморага рэчыцкага, у Хойніках, Гарадзішчы і Ёлчы былі бацька і сын Лейба і Абрам Шайковічы [НГАБ. Ф. 694. Воп. 7. Спр. 831. А. 9]. Тады яны ўважаліся першымі ў гэткага кшталту камерцыі на ўвесь Рэчыцкі павет Мінскай губерні.|}}, Гдаль, Шмуйла, ці яшчэ дадаючы да імя ўласнага род заняткаў — Айзік арандатар, Іцка кравец. У гэтым жа інвентары змешчана апісанне Хойніцкага замку<ref>НГАБ. Ф. 320. А. 120—122адв.</ref>{{efn-ua|Пра Хойніцкі замак гл.: Ткачоў М. А. Замкі і людзі. — Мінск: Навука і тэхніка, 1991. С.160 — 161; пар.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/0-56# С. Бельскі. Замак у Хойніках.]|}}. Пасэсія ксяндза-біскупа Ю. Парышэвіча (ён жа тады і пробашч астраглядаўскі) была вельмі няўдалай. Маёнтак усё ніяк не мог управіцца з выплатай даўгоў, што мусіла абмяркоўвацца нават на паседжаннях [[Радам]]скага і [[Люблін]]скага трыбуналаў<ref>Архив ЮЗР. Ч. 2. Т. 3. Постановления провинциальных сеймиков в 1698—1726 гг. — Киев, 1910. С. 699—700</ref>. 2 мая 1722 г. князь Мікалай Шуйскі, харунжы берасцейскі, атрымаў ліст, у якім паведамлялася, што маніфесту камісарскага абмежавання Оўруцкага павета з Мазырскім у Оўручы няма, кнігі бо двойчы згарэлі, дык ці не звярнуўся б у Мазырскі гродскі суд, мо там што здабудзе<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 36</ref>? Пасля князя Мікалая, ад канца 1720-х і да пачатку 1750-х гг. Хойнікі сталі ўласнасцю яго брата Ігнацыя. У тарыфе падымнага падатку Оўруцкага павета Кіеўскага ваяводства 1734 года, складзеным паводле звестак папярэдняй люстрацыі, засведчана, што ў 17 паселішчах (акрамя [[Багушы (Брагінскі раён)|Багушоў]], прыналежных астраглядаўскай плябаніі) Хойніцкай воласці пана І. Шуйскага налічвалася 255 двароў<ref>Тарифи подимного податку, сеймикові лауди і люстрації Київського воєводства першої половини XVIII століття. /Вид. друге, доп. Укл. Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 21, 39, 285—286</ref> (прыкладна 1530 жыхароў). Прычым для Хойнікаў улічаныя і яўрэйскія домагаспадаркі. 24 снежня 1744 г. настаяцель Астраглядаўскага касцёла кс. Антоні Лукаш Пянькоўскі, дэкан оўруцкі, ахрысціў in aula Choynicensi (у двары Хойніцкім) Адама, сына вяльможных Ігнацыя і Людвікі (з дому Збароўскіх) князёў Шуйскіх. Пра тое быў зроблены запіс у метрычнай кнізе Хойніцкай царквы (Ecclesiae Ritus Greci Unici Choynicensis), пазней занесены і ў кнігі парафіяльнага касцёла<ref>НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 151адв.</ref>{{efn-ua|20 снежня 1747 г. прыдворны капелан хойніцкі кс. Юзаф Барановіч, з асабістай згоды а. Пянькоўскага, выканаў абрад хросту «з усімі цэрымоніямі», гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 15a. Ёсць яшчэ і запіс у кнігах Юравіцкага касцёла аб хросце 4 красавіка 1747 г. Адама Дзідака Езехіля, сына тых жа бацькоў, айцом-езуітам Ігнацыем Барановічам: НГАБ. Ф. 937. Воп. 1. Спр. 60. А. 10; AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 18.|}}. У 1750—1770 гг. адбываліся шматлікія непаразуменні і канфлікты паміж уладальнікамі добраў Хойнікі і Астраглядавічы (князямі Шуйскімі, дзедзічамі і рознымі апякунамі) і ўладальнікамі суседняга Брагінскага маёнтку панамі Замойскімі/Мнішкамі, кароткачасовымі спадчыннікамі па князю [[Міхал Сервацы Вішнявецкі|Міхалу Сервацыю Вішнявецкаму]] і яго жонцы Тэклі (з Радзівілаў), а асабліва — з панамі Ракіцкімі. У 1748 г. мястэчка Хойнікі названае ў ліку паселішчаў, частка жыхароў якіх належала да рыма-каталіцкай Астраглядавіцкай парафіі Оўруцкага дэканату Кіеўскай дыяцэзіі<ref>Ks. Orłowski K. N. Defensa biskupstwa y dyecezyi Kiiowskiey. — Lwów, 1748. S. 148</ref>. У чэрвені 1750 г. у Хойніках быў схоплены гайдамак Астап Луцкі, які ажно на працягу «шасці гадоў у гультайскіх эксцэсах жыццё праводзіў». Тутэйшая грамада асудзіла яго «на горла», але адміністратар Оўруцкага староства пан Станіслаў Быстрыцкі адмовіўся прыняць палоннага ў турму і выканаць над ім смяротны прысуд, дзеля чаго ў Оўруцкім гродзе і быў заяўлены пратэст<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3: Акты о гайдамаках (1700—1768). — Киев, 1876. С. 464—466</ref>. 14 жніўня т. г. возны генерал Кіеўскага ваяводства пан Андрэй Святкоўскі арыштаваў у Хойніках падданых князёў Шуйскіх з [[Краснаселле (Хойніцкі раён)|Краснаселля]] і іх атамана Кулешыка, падданага пана Загароўскага, абвінавачваных у гайдамацтве. Кіраўнік ключа пан Мікалай Страчынскі абяцаў затрымаць рабаўнікоў да суда ў турме Хойніцкага замку<ref>Архив ЮЗР. Ч. 3. Т. 3. С. 511—512</ref>. На 1754 год у мястэчку Хойнікі, напэўна, разам з вёскай Валокі, адсутнай у тарыфе, налічвалася 109 двароў (каля 654 жыхароў), з якіх «do grodu» (Оўруцкага замка) выплачвалася 16 злотых, 29 з паловай грошаў, «na milicję» (на вайсковыя патрэбы павета і ваяводства) 67 злотых і 28 грошаў<ref>Тариф подимного податку Київського воєводства 1754 року. /Опрацював Конрад Жеменецький. — Біла Церква, 2015. С. 192; гл. таксама: С. 13—15, 20—22</ref>. Яўрэйскія перапісы 1765, 1778 і 1784 г. засведчылі, што ў Хойніках налічвалася адпаведна 30 дамоў, 101 жыхар, 24 дамы, 58 жыхароў і 25 дамоў з 67 жыхарамі; яшчэ 25 чалавек схаваныя ад апошняга перапісу ў суседняй вёсцы Настолле, г. зн. усяго было 92 чалавекі. Мястэчка — цэнтр аднаіменнага кагала, да якога ў названыя гады належалі насельнікі 14, 16 і 17 вёсак, а ў іх разам з мястэчкам пражывала 198, 105 і 145 głow; некаторыя з іх у 1784 г. запісаны хрысціянамі, таму пагалоўшчыне не падлягалі (у [[Чырвоны Араты (Хойніцкі раён)|Малым Карчовым]], Рашаўцах, [[Руднае (Хойніцкі раён)|Рудным]] і [[Шчарбіны (Брагінскі раён)|Шчарбінах]])<ref>Архив ЮЗР. Ч. 5. Т. 2. Переписи еврейского населения в юго-западном крае в 1765—1791 гг. — Киев, 1890. С. 301, 391, 710</ref>. Убыванне колькасці яўрэяў магло быць выклікана выбухам гайдамацка-сялянскай [[Каліеўшчына|Каліеўшчыны]] 1768 года, адгалоскі якой дасягалі і нашых мясцінаў. [[Файл:Герб уласны роду Прозараў.png|150пкс|thumb|left|Герб уласны роду Прозараў.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (I. Urubleŭski, 1891).jpg|thumb|Сядзібны дом Прозараў у Хойніках. Малюнак Ігнацыя Врублеўскага. 1891 г.]]У «Archiwum Prozorów i Jelskich» ёсць дакумент, датаваны 3 студзеня 1771 г. (23 снежня 1770 г. veteris styli), паводле якога хойніцкі уніяцкі парох Ян Чачотка, з дазволу захварэлага ксяндза Мацея Шамяткоўскага, пробашча астраглядаўскага, ахрысціў «z wody tylko» без далейшых касцёльных цэрымоній нованароджаную Людвіку Канстанцыю, дачку нядаўна памерлага старосты загальскага князя Адама і Марыяны (з дому [[Халецкіх]]) Шуйскіх<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 6, 8; НГАБ. Ф. 1781. Воп. 27. Спр. 202. А. 159адв.</ref>{{efn-ua|Цэрымонія была давершана 29 лістапада 1772 г. у царкве м. Дудзічы. AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 10|}}. 16 студзеня 1783 г. сын ваяводы віцебскага Юзафа Прозара [[Караль Прозар|Караль]] ажаніўся з князёўнай Людвікай Шуйскай<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 19. S. 26, 28 — 30</ref>. Хойніцкі маёнтак з ключом Астраглядаўскім знаходзіўся на той час у пасэсіі апякуноў дзяўчыны старосты ніжынскага князя Войцеха Шуйскага і яго жонкі Анелі, сястры князя Адама. Дзеля таго, каб Людвіка, адзіная спадчынніца па бацьку, магла ўвайсці ў валоданне добрамі, Каралю Прозару давялося сіламі свайго ўпаўнаважанага шляхціча Гадзяеўскага зрабіць наезд. Да вялікай вайны справа не дайшла, але судовыя спрэчкі з старостамі ніжынскімі скончыліся кампрамісам толькі ў 1785 г.<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 91 — 97; Dubiecki M. Karol Prozor, oboźny W. W. Ks. Litewskiego. Przyczynek do dzieów powstania Kościuszkowskiego. Monografia / M. Dubiecki. — Kraków, 1897. S. 34 — 35</ref> 13 ліпеня 1791 г. варшаўская «Gazeta Narodowa i Obca» змясціла паведамленне пра тое, як 11 чэрвеня гаспадары рэзідэнцыі ў Хойніках{{efn-ua|Новы сядзібны дом збудаваны якраз у часы [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага сейму]].}} Караль і Людвіка Прозары сустракалі гасцей з суседніх Мазырскага, Рэчыцкага і свайго Оўруцкага паветаў. Нагода — святкаванне прыняцця [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая]], пакліканай умацаваць і выратаваць Рэч Паспалітую. З раніцы наступнага дня — гарматны салют, святая імша ў Астраглядавіцкім касцёле{{efn-ua|Да парафіяльнага касцёла святочная працэсія мусіла пераадолець крыху меней як 20 км, але ж і людзі ў наваколлі пра тое свята пачулі!|}}, урачыстая казань ксяндза-пробашча Францішка Глінскага, [[Te Deum laudamus]] вуснамі патрыётаў, святочны абед і музыка з танцамі да самай раніцы<ref>Gazeta narodowa y obca. № LVI. 13 lipca 1791; гл.: [http://hojniki.ucoz.ru/index/1791/0-363 Хойнікшчына]</ref>. === Расійская імперыя === [[Файл:Загаловак апісання Хойніцкага архіва 1798 г.png|thumb|left|Загаловак вопісу Хойніцкага архіва 1798 г., у якім праігнараваныя расійскія адміністрацыйныя пераўтварэнні, а сам маёнтак названы ''графствам''.]][[Файл:Chvojniki, Prozar. Хвойнікі, Прозар (1901-17).jpg|thumb|Сядзібны дом на фота пярэдадня Першай сусветнай вайны. Месціўся у раёне вуліцы У. В. Жыляка]] У выніку другога падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] ([[1793]]) Хойнікі апынуліся ў межах Рэчыцкай акругі Чарнігаўскага намесніцтва (губерні), з 1796 г. у складзе тэрытарыяльна ўпарадкаванага [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]] Маларасійскай, а з 29 жніўня 1797 г. [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]<ref>Насевіч В., Скрыпчанка Т. Рэчыцкі павет / В. Насевіч, Т. Скрыпчанка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 т. — Т. 6. Кн. 1. — Мінск: БелЭн, 2001. C. 181—182</ref>. У пачатку жніўня 1793 года сядзіба ў Хойніках прымала гасцей — удзельнікаў канспірацыйнай нарады, мэтай якой была падрыхтоўка ўзброенага выступлення супраць падзелаў Рэчы Паспалітай і за аднаўленне Канстытуцыі 3 мая. Сярод іх М. Дубецкім і К. Барташэвічам названыя адзін з галоўных арганізатараў Ігнацы Дзялынскі з Траянова, оўруцкі падкаморы і ўладальнік Олеўскага ключа Тадэвуш Нямірыч, сеймавы пасол Каятан Праскура, стражнік літоўскі з суседняга Барбарова [[Ян Мікалай Аскерка]], абат оўруцкіх базылян Юзафат Ахоцкі з Шэпелічаў, яго пляменнік, аўтар успамінаў пра падзею [[Ян Дуклан Ахоцкі]], прэзідэнт тагачаснага цэнтра Кіеўскага ваяводства г. Жытоміра Левандоўскі, суддзя Дуброўскі, староста Богуш, рэгент Асташэўскі, канонік Кулікоўскі, ксёндз Саламановіч, Станіслаў Трацяк і інш. — усяго два дзесяткі асоб. Усіх удзельнікаў, як слушна заўважыў М. Дубецкі, назваць немагчыма, бо іх імёны засталіся невядомыя нават расійскай следчай камісіі ў Смаленску. З Хойнік шэф І. Дзялынскі, акрамя карысных рашэнняў, вывез дваццаць пяць тысяч дукатаў, сабраных патрыётамі. У другой палове жніўня Я. Ахоцкі, наведаўшы маёнтак К. Прозара, атрымаў яшчэ восем тысяч, а ў канцы снежня — шаснаццаць тысяч чырвоных злотых; акрамя таго, М. Паўша паказаў на следстве, што Прозар даваў дзве тысячы дукатаў на ўтрыманне Пінскай паўстанчай брыгады<ref>Wybór pism J. I. Kraszewskiego. Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego. — Warszawa, 1882. Tom II. S. 215—216, 249; Dubiecki M. S. 180—183; Bartoszewicz K. Dzieje insurekcji kościuszkowskiej 1794. — Berlin: B. Harz, 1913. S. 129—130; Восстание и война в Литовской провинции (по документам Москвы и Минска). Сост. Е. К. Анищенко. — Минск, 2001. С. 26</ref>. Тадэвуш Касцюшка прызначыў К. Прозара намеснікам радцы Найвышэйшай нацыянальнай рады і сваім паўнамоцным прадстаўніком пры ўсіх дывізіях войска ВКЛ. Разгарнуць паўстанне ў нашым рэгіёне не хапіла часу. Давялося ратавацца. К. Прозар і капітан Гамількар Касінскі 20 красавіка 1794 г. выехалі з Хойнік да Юравічаў. Але Ян Мікалай Аскерка, стражнік польны літоўскі, праз свайго пасланца папярэдзіў, што ў [[Барбароў|Бабічах (Барбарове]]) іх ужо чакаюць расійскія жаўнеры. Абознаму з Касінскім тады ўдалося, дзякуючы сялянам-праваднікам, застацца вольнымі<ref>Tygodnik literacki. — № 37. Poznań, dnia 13 września, 1841 (Ліст ген. Касінскага да ген. Пашкоўскага); Dubiecki M. S. 215—217</ref>. У Хойнікі расійскія аддзелы ўвайшлі ў аўторак 22 красавіка апоўдні. Рухаліся з двух бакоў, збліжаючыся да двара, як быццам засцерагаліся засады. Камандзірамі іх былі «паляк на расійскай службе» Яворскі і падпалкоўнік Таўберт. Не заспеўшы абознага ў Хойніках, узялі нібы ў заложнікі дзесяцімесячнага сына Уладыся{{efn-ua|Да 17 жніўня знаходзіўся ў Хойніках пад наглядам паручніка Давыдава. З-за секвестру нянькам даводзілася спрачацца з афіцэрамі нават за пялюшкі для немаўляці. Нарэшце швагер Францішак Букаты, былы сакратар амбасады Рэчы Паспалітай у Лондане, дамогся часовай апекі над хлопчыкам і вывез яго з Хойнік: Dubiecki M. S. 235—236.|}}. На маёнтак быў накладзены секвестр, а Людвіка Канстанцыя з іншымі дзецьмі і маці Марыянай вымушана выехаць за аўстрыйскую мяжу ў Львоў<ref>Dubiecki M. S. 229</ref>. [[Файл:Запіс аб пахаванні Караля Прозара.png|thumb|left|Запіс аб пахаванні абознага Караля Прозара.]][[Файл:Пергамент з прысвячэннем нябожчыцы Людзвіцы Канстанцы Прозар. Знаходка 1965 г.png|thumb|Пергамент з прысвячэннем Людвіцы Прозар яе мужа Караля. Знаходка 1965 г.]][[Файл:Chvojniki, Kaścieł. Хвойнікі, Касьцёл (1858).jpg|thumb|left|Праект мураванага касцёла ў Хойніках 1858 г.]][[Файл:Chvojniki, Ludvika Prozar. Хвойнікі, Людвіка Прозар (1913).jpg|thumb|Курган Людвікі, альбо і фамільны склеп роду Прозараў (?). Час выканання фота невядомы. Атрыманае А. Ельскім пры канцы 1913 г.]][[Файл:Касьцёл Сербава 1912.jpg|thumb|left|Касцёл у цэнтры мястэчка, пераўтвораны ў Пакроўскую царкву. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г.png|thumb|Бутля ўрэцкага шкла, дукат і 2 злотыя 1831 г. з пахавання Людвікі Прозар.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|thumb|left|Хойнікі на плане 1864 г.]][[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (I. Sierbaŭ, 1912).jpg|thumb|Капліца (з [[крыпта]]й?) на могілках. Хойнікі. Фота І. Сербава. 1912 г.]][[Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|thumb|left|Мястэчка Хойнікі на плане 1886 г.]][[Файл:Мястэчка Хойнікі на карце Ф. Ф. Шуберта.png|thumb|Хойнікі і наваколле на карце Ф. Ф. Шуберта сярэдзіны XIX ст.]][[Файл:Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.png|thumb|Надпісы з каталіцкіх пахаванняў у Хойніках.]][[Файл:Jezapoŭ-Vałoki. Езапоў-Валокі (1887).jpg|thumb|left|План фальваркаў Езапоў і Валокі. 1887 г.]] У 1796 г. настаяцель Пакроўскай царквы ў Хойніках, павернутай да расійскага праваслаўя годам раней<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 343</ref>, Якаў Чачот склаў яе вопіс<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 573. А. 39 — 39адв.</ref>. У крыніцы таксама 1796 г. сказана, што колішнія добры Людвіка Прозара{{efn-ua|Так падпісваўся Караль, бо маёнтак быў уласнасцю яго жонкі Людвікі, а каб браць удзел у справах павета і ў Рэчы Паспалітай, і ў Расіі неабходна мець у яго межах зямельныя ўладанні. І. В. Кандрацеў дарэмна здзіўляўся з таго, што Людвік Прозар не ўдзельнічаў у выбарах у дваранскія інстытуцыі Рэчыцкага павета ў 1796 г., а потым распавёў пра яго "родзіча" Караля – вялікага патрыёта Рэчы Паспалітай (ужо больш як два гады ён быў у сваёй першай эміграцыі), неабачліва спаслаўшыся на электронны плагіят, падпісаны прозвішчам Баркоўскі<ref>Ігор Кондратьєв. Участь шляхти Речицького повіту у виборах в дворянські інституції Чернігівського намісництва в 1796 р. // Рэчыцкі край: да 150-годдзя з дня нараджэння Мітрафана Доўнара-Запольскага: зб. навук. арт. – Мінск: Беларуская навука, 2019. С. 311 – 312</ref>.|}}, у пераліку якіх і м. Хойнікі, перайшлі былі «в казну», але «по высочайшему повелению» вернутыя пані Луізе{{efn-ua|Французская форма імя прысутнічае ў паперах імператрыцы Кацярыны ІІ, у лістах яе генералаў і самой Людвікі Канстанцыі, гл.: AGAD. APiJ. Sygn. 13. S. 3, 4, 76, 78, 97, 154, 158, 160; таксама гл. дакументы наступнага секвестру: Sygn. 14.|}} Прозаравай<ref>Петреченко І. Є. «Камеральное описание… Речицкой округи» 1796 р.: інформаційний потенціал пам’ятки // Днепровский паром. Природное единство и историко-культурное взаимодействие белорусско-украинского пограничья / Материалы международной конференции (26-27 апреля 2018 г., г. Гомель). — Минск, 2018. С. 70 — 71</ref>. Паводле шляхецкай рэвізіі 1811 г. фальварак [[Лянтэрня|Linterny]] з вёскай Забалаць (сёння гэта вуліцы г. Хойнікі) трымаў у арэндзе ад абозных Прозараў Ваўжынец Балашэвіч, ротмістр берасцейскі<ref>НГАБ. Ф. 333. Воп. 9. Спр. 263. А. 3</ref>. У 1812 г. К. Прозар падтрымаў імператара французаў Напалеона Банапарта, марна спадзеючыся, што той дапаможа ўзняць з каленаў гаротную Айчыну, заняў пасаду старшыні Скарбовага камітэту ў Часовым урадзе ВКЛ<ref>Паводле Браніслава Клечыньскага, у 1813 г. Напалеон даслаў з Дрэздэна абознаму ордэн Ганаровага легіёну, а разам і патэнт на графскі тытул: AGAD. APiJ. Sygn. 34. S. 6</ref>. Усё абярнулася чарговай эміграцыяй ды секвестрам Хойнік, Астраглядавічаў і вёсак да іх прыналежных. Пані Людвіка і ў гэты раз дамаглася вяртання да канца 1814 г. маёнткаў з 2524 рэвізскімі душамі, давёўшы расійскім уладам, што яны належаць ёй, і што не мусіць адказваць за ўчынкі мужа<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 14</ref>. У пачатку 1831 г. оўруцкі маршалак Ануфры Галецкі прапаноўваў больш як ужо 70-гадоваму К. Прозару ўзначаліць агульны для Рэчыцкага, Мазырскага і Оўруцкага паветаў паўстанцкі ўрад. Меркавалася стварыць вайсковы кантынгент колькасцю да 1000 чалавек пад яго камандай і пра гэта стала вядома расійскім уладам. Былы абозны ВКЛ адмовіўся, спаслаўшыся на фізічную слабасць і негатыўнае стаўленне да гэтай ідэі сыноў Уладзіслава і Юзафа. Мяркуецца, нейкія нарады патрыётаў у Хойніках усё ж адбываліся<ref>Dubiecki M. S. 321; Dangel St. Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 53, 173 (przypis 66)</ref>{{efn-ua|У кожным выпадку, вольналюбівых поглядаў сваіх абозны не змяніў і ў глыбокай старасці. Знойдзеныя ў 1965 г. у Хойніках паўстанцкія манеты 1831 г., пакладзеныя ў склеп перазахаванай у 1829 г. жонкі Людвікі Канстанцыі (будучы фамільны), пераканаўча сведчаць аб тым. Цікава: пра "flaszką krzyształową, hermetycznie zamkniętą, w której znajduje się ducat, dwuzłotówka i pismo na pargaminie, ręką moją (К. Прозара) kreślone, z podpisem wielu przytomnych natenczas obywateli", як і пра пабудову склепа, Юзаф Ролле паведамляў яшчэ ў кнізе 1882 г.: Dr. Antoni J. Opowiadania historyczne. Serya trzecia. T. 1. Karol Prozor, ostatni oboźny litewski. — Warszawa, 1882. S. 46. Пра знаходку гл.: Рябцевич В. Н. Нумизматика Беларуси. — Минск: Полымя, 1995. С. 274 – 275; Каталог выставы “Ад рымскага дэнарыя да беларускага рубля”. /Укл. Р. І. Крыцук, В. М. Сідаровіч, Л. І. Талкачова. — Мінск: Кнігазбор, 2018|}}. У Хойніках пэўны час знаходзіўся прысланы з Рэчыцы падпаручык Міцінскі з паўтара дзясяткам салдат-інвалідаў, які адмовіўся выправіцца да калінкавіцкіх Вадовічаў, бо там на 12 чэрвеня т. г., маўляў, ужо сканцэнтравалася зашмат паўстанцаў. Уначы на 19 чэрвеня ад брагінскіх [[Шкураты|Шкуратоў]] і Мікулічаў праз Хойнікі ў накірунку [[Вадовічы|Вадовічаў]], потым [[Нароўля|Нароўлі]] і Мухаедаўскіх лясоў, дзе хаваліся {{падказка|інсургенты|Паўстанцы}} з Оўруцкага і Радамышльскага паветаў, праходзіў невялікі конны аддзел Міхала Лігензы, спрабуючы ўзняць тутэйшую чыншавую і дворскую шляхту на паўстанне<ref>Dangel St. S. 59</ref>. Паводле звестак на 1834 год, у Хойніках праводзіліся два штогадовыя кірмашы: 1-3 лютага і 1-4 кастрычніка; тавараў прывозілася адпаведна на 4 000 і 3000 рублёў, прадавалася на 2 000 і 1 600 р., наведвалі кірмашы каля 500 і 400 чалавек<ref>Список существующих в Российской империи ярма''н''ок. — С. Петербург, 1834. С. 190</ref>. 15 сакавіка 1835 г., згодна з метрычным запісам у кнігах Мікуліцкай Багаяўленскай царквы, у фальварку [[Лянтэрня]] (Лянтарня), арандаваным шляхцічам Ігнацыем Стравінскім, нарадзіўся сын Аляксандр, старэйшы брат Фёдара, будучага знакамітага артыста [[Марыінскі тэатр|Марыінскага тэатра]] ў Пецярбургу<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 13. Спр. 537. А. 404</ref>. Запіс у метрычных кнігах Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі засведчыў, што 20 кастрычніка (1 лістапада н. ст.) 1841 г. у м. Хойнікі, хутчэй ад старасці, чым ад якой хваробы, ва ўзросце васьмідзесяці аднаго года памёр яснавяльможны Караль Прозар, вялікі абозны ВКЛ, кавалер розных ордэнаў. 24 кастрычніка ксёндз Францішак Пазняк, пробашч астраглядаўскі, дэкан Мазырскі і Рэчыцкі, пры асістэнцыі шматлікага духавенства і ў прысутнасці мноства людзей пахаваў нябожчыка ў фамільным склепе<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 10адв.</ref>. У інвентарах 1844 г. уладальнікамі Хойніцкага і Юзафаўскага (Езапоўскага) маёнткаў названыя адпаведна Уладзіслаў і Юзаф Прозары, сыны абознага<ref>НГАБ. Ф. 142. Воп. 1. Спр. 1475, 1481</ref>. Пасля смерці ў 1845 г. Юзафа<ref>НГАБ. Ф. 1089. Воп. 1. Спр. 3. А. 44 — 44 адв.</ref> ўся тутэйшая спадчына перайшла да пана Уладзіслава. Згодна з кнігай «Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Хойніцкага раёна», на 1849 год у Хойніках — 74 двары, 580 жыхароў; дзейнічалі царква, каталіцкая капліца, 3 сінагогі; паштовая станцыя на тракце Мазыр — Брагін — Любеч, 26 крам, 2 піцейныя дамы, конны млын. Побач, у сядзібе Валокі, месціліся бровар і вятрак. У «Списках населенных мест Минской губернии по уездам, приходам, еврейским обществам со сведениями об их расположении и народонаселении [Дело]: 1857 г.» засведчана, што 12 асоб мужчынскага і 7 жаночага полу з двара Хойнікі, 199 і 113 асоб адпаведна з ліку жыхароў мястэчка Хойнікі былі парафіянамі Астраглядаўскага касцёла Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі, яшчэ 55 местачкоўцаў абодвух полаў з’яўляліся прыхаджанамі Хойніцкай Свята-Пакроўскай царквы<ref>Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў. Ф. 1290. Воп. 4. Спр. 79. А. 382, 666</ref>. У 1859—1862 гг. намаганнямі і на сродкі Уладзіслава Прозара ў Хойніках былі вымураваныя нэагатычныя касцёл і капліца, вядомыя і на сёння са здымкаў 1912 г. Ісаака Сербава. 17-18 верасня 1860 г. мястэчка наведаў праваслаўны архіяпіскап мінскі і бабруйскі [[Міхаіл (Галубовіч)|Міхаіл Галубовіч]]. У. Прозар, падкаморы рэчыцкі, прасіў дазволу ўзнесці алтар для жалобнага набажэнства ў капліцы. Архіяпіскап згадзіўся пры ўмове, калі абшарнік збудуе на працягу 15-ці гадоў мураваную царкву<ref>Язэп Янушкевіч. Дыярыюш з XIX стагоддзя: Дзённікі Міхала Галубовіча як гістарычная крыніца. — Мінск.: Выдавец В. Хурсік, 2003</ref>. У пачатку студзеня 1862 г. пан Уладзіслаў спачыў. На пахаванні ў Хойніках, менш як за паўтары гады да арышту, прысутнічаў і выступіў з прамоваю [[Аляксандр Аскерка]]<ref>AGAD. APiJ. Sygn. 1. S. 209</ref>, сястра якога Зофія была замужам за Мечыславам, сынам нябожчыка. У 1864 г. Мечыслаў Прозар (маршалак Рэчыцкага павета ў 1859—1863 гг.) памёр у зняволенні, а на маёнтак Хойнікі, у якім на думку следства «жылі людзі, гатовыя да рэвалюцыйных беспарадкаў» ды знайшлі нарыхтаваную зброю, быў накладзены ўзмоцнены 10-ці адсоткавы збор. Памёр і арыштаваны па справе паўстання Генрык Пяткевіч, бацька Часлава<ref>Паўстанне 1863—1864 гадоў у Віцебскай, Магілёўскай і Мінскай губернях: Дакументы і матэрыялы Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі / уклад. Дз. Ч. Матвейчык; рэдкал.: У. І. Адамушка [і інш.]. — Мінск: А. М. Вараксін, 2014. С. 450—452</ref>. У тым жа 1864 г. дзеля выхавання тутэйшых дзяцей, а разам і іх бацькоў у духу вернасці расійскай манархіі, у Хойніках адкрыта двухкласнае народнае вучылішча. 20 чэрвеня 1865 года, «по местным представлениям» праваслаўнага духавенства, як з непрыхаваным задавальненнем пісаў у сваім рапарце брагінскі благачынны Максім Ярэміч, невялікі стары драўляны і «превосходной структуры» мураваны касцёлы ў цэнтры Хойнік ды мураваную капліцу на могілках улады адабралі ў католікаў і перадалі ў праваслаўнае ведамства<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 15</ref>. Удава Мечыслава Прозара пані Зофія рабіла захады, абы вярнуць забранае ці хоць забяспечыць недатыкальнасць фамільнага склепу. 2 лістапада 1887 г. яе сын і спадчыннік Канстанцін вымушаны быў прадаць абцяжараны даўгамі маёнтак расійскім купцам з Арлоўскай губерні, карачаўскаму Міхаілу Пятровічу Аўраамаву і трубчэўскаму Гаўрылу Сямёнавічу Курындзіну за 580 000 рублёў серабром<ref>Виноградов Д. Л. Живые прошлого страницы. / Дмитрий Леонидович Виноградов. — Минск: А. Н. Вараксин, 2018. С. 99 — 102</ref>. У спісе землеўладальнікаў Мінскай губерні сказана, што ў маёнтку Хойнікі Канстанціна Прозара налічвалася 44 466 дзесяцін зямлі<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1889 г. — Минск, 1889. С. 373</ref>. Пасля таго продажу і здарылася непапраўнае. «Dziennik Kujawski» у вераснёўскім нумары за 1895 г. паведамляў: яшчэ ў канцы сакавіка злачынцы, нібыта з кола новых уладальнікаў маёнтка, нанялі каваля, выламалі краты ад уваходу ў лёх, выкінулі з трунаў рэшткі пахаваных Прозараў, пазрывалі з іх медзь і наступна прадавалі ў розных месцах. Праз некалькі дзён выламаныя краты і парэшткі заўважыў праваслаўны святар, які і паведаміў аб здарэнні ў паліцыю. Гэтак Прозары пазбавіліся апошняга, што ім яшчэ ў Хойніках належала, — уласных пахаванняў<ref>Dziennik Kujawski. — Inowrocław, 20 września 1895 (Nr. 216. Rocznik III). S. 3</ref>.[[Файл:Chvojniki, Prozar, Kaplica. Хвойнікі, Прозар, Капліца (1913).jpg|thumb|Капліца. Час выканання здымку невядомы. Дасланы А. Ельскаму ў канцы 1913 г.]] У парэформенны час Хойнікі — цэнтр воласці. У мястэчку здаўна праводзіліся кірмашы — Стрэчанскі ў лютым і Пакроўскі ў кастрычніку. У 1863 і 1864 г. на іх адпаведна было прывезена тавару на 3850 і 4000 рублёў, 4500 і 4500 рублёў, а прададзена — на 1700 і 2000 рублёў, 2315 і 2500 рублёў<ref>Труды Минского губернского статистического комитета. Вып. 1. Историко-статистическое описание девяти уездов Минской губернии. — Минск, 1870. С. 416</ref>. У спісе прыходаў і прычтаў па чатырох благачынных акругах (у межах Рэчыцкага павета) Мінскай епархіі на 1876 год у складзе прычту Пакроўскай царквы ў Хойніках названыя настаяцель а. Іаан Лісевіч, в. а. штатнага псаломшчыка Яўген Тышкевіч і звышштатны Даніла Транцэвіч, просфірня Алена Васанская. Да прыходу належалі жыхары мястэчка Хойнікі, вёсак Валокі, Малешаў, Паселічы, Людвін, Настолле, Карчовае, Гарошкаў, Небытаў, Куравое, Дворышча<ref>Минские епархиальные ведомости. — Минск, 1876. № 10. С. 458</ref>. На 1879 год у прыходзе налічвалася 1178 душ мужчынскага і 1151 душа жаночага полу сялянскага саслоўя<ref>Описание церквей и приходов Минской епархии. VIII. Речицкий уезд. — Минск, 1879. С. 140</ref>. У 1885 г. Хойніцкую воласць складалі 24 паселішчы з 859 дварамі. На 1890 год у мястэчку — валасная ўправа, мяшчанская ўправа, пошта, лекарскі ўчастак, у воласці — 36 паселішчаў з 1567 дварамі. У 1895 годзе ў маёнтку была заснавана вінакурня<ref name="fn2">Список фабрик и заводов европейской России. — С.-Петербург, 1903. С. 575</ref>. Паводле перапісу 1897 г. тут 335 двароў, 2596 жыхароў, 5 іудэйскіх малітоўных дамоў, паштова-тэлеграфная кантора, хлебазапасны магазін, 48 крамаў, заезны двор, карчма. У пачатку XX ст. у Хойніках дзейнічала царква, капліца, працавалі 2 школы, лякарня, аптэка, жалезаробчы завод, 2 вадзяныя млыны. У выніку пажару 25 ліпеня 1901 года згарэла вінакурня. На 1903 год тая вінакурня сіламі 16 рабочых вытварала спірту на 37 900 (25 000) рублёў у год, перарабляла 1750 пудоў жытняй мукі, 6 312 пудоў зялёнага соладу і 110 000 пудоў бульбы<ref name="fn2"/>. У 1904 годзе сярод зямельных уласьнікаў Мінскай губерні, якія мелі 500 і болей дзесяцін, названыя ўладальнікі маёнткаў Хойнікі і Рашаў спадчынныя ганаровыя грамадзяне (купцы) Міхаіл Пятровіч Аўраамаў і Гаўрыла Сямёнавіч Курындзін<ref>Памятная книжка Минской губернии на 1904 г. — Минск: Издание Минского губернского статистического комитета, 1903. Приложение. С. 54</ref>. У 1909 годзе ў Хойніках 338 двароў, 2891 жыхар<ref>Список населённых мест Минской губернии. / Сост. В. С. Ярмолович. — Минск, 1909. С. 210</ref>. У 1911 г. Хойніцкі маёнтак дзялілі між сабой браты Андрэй Міхайлавіч (12 645 дзесяцін), Сямён Міхайлавіч (11 651), Васіль Міхайлавіч (9 591), Мітрафан Міхайлавіч (8 406), Іван Міхайлавіч (1 582) Аўраамавы<ref>Список землевладельцев Минской губернии. 1911 г. — Б. м. С. 1</ref>. З уводам у эксплуатацыю лініі Васілевічы — Хойнікі (23 верасня 1911 года) пачала дзейнічаць чыгуначная станцыя. У 1912 г. А. М. Аўраамаў завершыў узвядзенне палацыка «u wjazdu do Chojnik», як вызначыў яго месцазнаходжанне Анджэй Раствароўскі, унук Аляксандра Аскеркі, якому з-за дажджу ўвосень 1915 г., не даехаўшы да Рудакова, давялося тут заначаваць<ref>Rostworowski A. Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. S. 110</ref>. Сапраўды, паўстаў будынак на месцы драўлянай сядзібы ў колішнім фальварку Валокі, г. зн. тады яшчэ не ў Хойніках. === Найноўшы час === 9 лютага 1918 года, яшчэ да падпісання [[Брэсцкі мір|Берасцейскай мірнай дамовы]] з бальшавіцкай Расіяй (3 сакавіка), Германія перадала паўднёвую частку Беларусі [[Украінская народная Рэспубліка|Украінскай Народнай Рэспубліцы]]. У адказ на гэта, 9 сакавіка [[Другая Устаўная грамата|Другой Устаўной граматай]] тэрыторыя абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Хойнікі, аднак, апынуліся ў складзе часова створанай 15 чэрвеня Палескай губерні з цэнтрам у Рэчыцы, з кастрычніка — у Мазыры. Прычым, старастай (губернатарам) гетман [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]] [[Павел Скарападскі]] прызначыў былога ўладальніка маёнтку Гарадзішча (на Брагіншчыне), галаву Рэчыцкай павятовай управы Пятра Аскаравіча Патона. Ад 18 мая тут дзейнічала «варта [[Украінская дзяржава|Украінскай Дзяржавы]]»<ref>Ціхаміраў А. В. Станаўленне і развіццё беларуска-украінскіх адносін у 1918—1920 гг. // Веснік БДУ. Сер. 3. 2005. № 3. С. 28 — 32; Грицкевич А. П. Борьба за Украину, 1917—1921 / А. П. Грицкевич; под науч. ред. А. Е. Тараса. — Минск: Современная школа, 2011. С. 92 — 93; Ільїн, О. Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах) / О. Ільїн // Над Бугом і Нарвою : український часопис Підляшшя. — 2014. № 3. С. 42; Валентина Метлицька. Тимчасова німецька окупація та її вплив на долю східного Білоруського Полісся (березень 1918 — січень 1919 рр.). // Україна та Німеччина: міждержавні відносини: збірник наукових праць / ред. кол. Владислав Верстюк (гол.), Степан Віднянський, Руслан Пиріг, Ірина Матяш, Дмитро Вєдєнєєв, Володимир Бойко, Дмитро Казіміров. — Чернігів: Сіверський центр післядипломної освіти, 2018. С. 286—296 (артыкул беларускамоўны); Замойский А. С. Брагин и местечки юго-восточной Беларуси в условиях перехода от войны к миру. 1918—1922. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 85</ref>. У снежні 1918 год германскія войскі пакінулі мястэчка і чыгуначную станцыю. 1 студзеня 1919 года, згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі, Хойнікі ўвайшлі ў склад [[ССРБ|Сацыялістычнай Савецкай Рэспублікі Беларусі]], аднак 16 студзеня разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі былі далучаныя да [[РСФСР]]. [[Файл:Chvojniki, Rynak. Хвойнікі, Рынак (1929).jpg|міні|left|Местачковы дом, 1929 г.]]З сакавіка да пачатку ліпеня 1920 года Хойнікі занятыя польскімі войскамі. Пагром, учынены ў лістападзе 1920 г. жаўнерамі Ст. Булак-Балаховіча, абярнуўся пагібеллю 48 жыхароў-яўрэяў. У дакуменце пад назвай «Сведения о количестве учащихся школ Хойникской волости Речицкого уезда», пазначаным часовым адрэзкам 08. 12. 1920 — 15. 04. 1921 г., засведчана існаванне Хойніцкай школы II ступені (175 вучняў), а таксама школ І ступені — 1-й Хойніцкай (58 вуч.), 2-й Хойніцкай (204 вуч.), Хойніцкай яўрэйскай (50 вуч.), Хойніцкай польскай (69 вуч.) і Хойніцкай чыгуначнай (70 вуч.)<ref>Дзяржаўны архіў Гомельскай вобласці. Ф. 68. Воп. 1. Спр. 16. А. 19</ref>. У чэрвені 1921 г. недалёка ад Хойнік на станцыі Аўраамаўская банда атамана Івана Галака затрымала цягнік, абрабавала і забіла 55 пасажыраў<ref>Новиков Д. С. Борьба органов советской власти с бандой атамана Галака на белорусско-украинском пограничье в начале 1921 г. // Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья. С. 102</ref>. 8 снежня 1926 года Хойнікі вярнулі [[БССР]], адначасова надаўшы статус раённага цэнтра спачатку ў [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай]], потым у [[Гомельская акруга|Гомельскай акрузе]], з 1938 г. у Палескай вобласці з цэнтрам у [[Мазыр]]ы. 29 верасня 1938 года мястэчка стала [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкам гарадскога тыпу]]. [[Файл:Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.jpg|міні|left|Помнік ахвярам нацызму ў Хойніках.]]У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 25 жніўня 1941 да 23 лістапада 1943 года гарадскі пасёлак знаходзіўся пад нямецкай акупацыяй. У верасні 1941 года акупанты знішчылі ва ўрочышчы Пальміра больш за 100 чалавек з ліку хойніцкіх яўрэяў<ref>Матвей Милявский. Хойники — моя любовь и боль. // Мишпоха. № 16. 2005</ref>. {{пачатак цытаты}}''В 1946 году я впервые после войны приехал в Хойники и услышал от мамы, как был зверски убит ее отец, мой дедушка Нохим, не захотевший эвакуироваться. Группа стариков: дедушка, мой родственник Левицкий Мойше, его больной внук Хаим и другие — шли в одной колоне. Впереди дедушка, которому вручили знамя. Фашисты и полицейские заставили еле шагающих старых, больных людей петь песни. Обреченных били, и вдруг дедушка начал петь и вслед за ним остальные. Они даже бодрее стали шагать. Нацисты заставили их замолчать, прекратить пение. Кто-то из местных жителей, наблюдавших шествие обреченных, сообщил немцам, что евреи поют не песню, а нараспев читают молитву «Шма Исроэль». Мои попытки узнать подробности тогда не увенчались успехом. Это казалось легендой. Намного позже в акте Чрезвычайной Государственной комиссии по Хойникам, я прочитал, что группу стариков с красным флагом водили по улицам поселка, а потом под пытками вывели на «Пальмир» и расстреляли. Нет, это уже не легенда, а жестокая правда. Но почему в документе Комиссии не сказано о том, что «группа стариков» — это были евреи, и только евреи? Почему не сказано о том, чтó они пели? Не знали? Невозможно!''{{канец цытаты}}У кастрычніку — больш за 150 яўрэяў расстраляныя ў пасялковым парку і 40 чалавек у двары будынку паліцыі. У чэрвені 1943 года ў Хойніках быў створаны лагер грамадзянскага насельніцтва, у якім утрымлівалася 5 000 чалавек. Вязняў групамі адпраўлялі ў Германію<ref>Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. Сборник архивных документов и материалов / сост.: А. Р. Дюков, В. Д. Селеменев (рук.) [и др.]; редкол.: А. К. Демянюк [и др.]. — Минск: НАРБ; М.: Фонд «Историческая память», 2021. С. 309, 317—318</ref>. Ад вызвалення і да 15 студзеня 1944 г. тут месціліся органы кіравання [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. З 1954 года Хойнікі — у складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. На 1955/1956 навучальны год у раённым цэнтры дзейнічалі 2 беларускія (№ 1 і 3) і 1 рускамоўная (№ 2) сярэднія школы<ref>Занальны дзяржаўны архіў у г. Рэчыцы . Ф. 3. Воп. 1. Спр. 12</ref>. 10 лістапада 1967 года Хойнікі атрымалі статус [[горад]]а<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб пераўтварэнні гарадскога пасёлка Хойнікі Хойніцкага раёна Гомельскай вобласці ў горад раённага падпарадкавання ад 10 лістапада 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 32 (1190).</ref>. У 1972 годзе да Хойнікаў далучылі вёскі [[Валокі (Хойнікі)|Валокі]] (вуліца Катоўскага) і [[Забалацце (Хойнікі)|Забалаць]] (вуліца Сялянская), пасёлак [[Першамайск (Хойніцкі раён)|Першамайск]], у 1989 годзе — [[Настолле]] і [[Лянтэрня|Чырвоную Ніву]] (былую [[Лянтэрня|Лянтэрню]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 24 жніўня, 21 верасня і 26 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).</ref>, 16 снежня 2009 года — [[Малішаў]]<ref name=":02">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027869&q_id=4950152|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 года № 290 "Об изменении административно-территориального устройства Хойникского района Гомельской области"|url-status=dead}}</ref>. 20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Хойніцкі раён]] і горад Хойнікі, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Хойніцкі раён]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 "Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>. 9 лютага 2025 года ў цэнтры Хойнікаў упаў ўдарны беспілотнік, запушчаны расійскімі сіламі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|падчас уварвання]] па цэлі ва Украіне<ref>{{Cite web|url=https://d2xsxv3tlqr2mj.cloudfront.net/ru/naviny/upal-v-rajone-rajispolkoma-rjadom-s-5-etazhkoj-ochevidcy-o-padenii-rossijskogo-drona-v-hojnikah.html|title=Очевидцы рассказали о падении российского дрона в Хойниках|website=Флагшток|date=2025-02-10|access-date=2025-04-12}}</ref>, факт пацвердзіў намеснік міністра ўнутраных спраў і камандуючы ўнутраных войскаў [[Мікалай Карпянкоў]] у інтэрв’ю прэс-службе ўнутраных войск<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?si=3hguL0nKQhIhrTbB&t=858&v=JBJ20gzw5kU&feature=youtu.be|title=Генерал-майор Карпенков Николай Николаевич. Актуальное интервью.|last=ВНУТРЕННИЕ ВОЙСКА|date=2025-03-21|access-date=2025-04-12}}</ref>. == Насельніцтва == {| class="wikitable" style="text-align:center !Год ! [[1897 год|1897]] ! [[1939 год|1939]] ! [[1959 год|1959]] ! [[1970 год|1970]] ! [[1979 год|1979]] ! [[1989 год|1989]] ! [[2006 год|2006]] ! [[2019 год|2019]] ! [[2020 год|2020]] ! [[2021 год|2021]] !'''[[2023 год|2023]]''' ![[2024 год|2024]] ![[2025 год|2025]] |- <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:15000 ScaleMajor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1849 from:0 till:580 bar:1886 from:0 till:580 bar:1897 from:0 till:2685 bar:1909 from:0 till:2891 bar:1939 from:0 till:3400 bar:1970 from:0 till:9500 bar:1991 from:0 till:15000 bar:2004 from:0 till:14200 bar:2009 from:0 till:13100 bar:2017 from:0 till:12500 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1849—580 чал., з іх мяшчан 1-га разраду — 4, 2-га — 13, 3-га — 63; 1886—580 чал.; 1897 — 2&nbsp;685 чал. * '''XX стагоддзе''': 1906 — 2&nbsp;685 чал. (1&nbsp;250 муж. і 1&nbsp;435 жан.), з іх 717 каталікоў, 299 праваслаўных, 1&nbsp;668 іўдзеяў<ref name="pam"/>; 1909 — 2&nbsp;891 чал. (338 радзінаў); 1939 — 3,4 тыс. чал.; 1970 — 9,5 тыс. чал.; 1991 — 15 тыс. чал.<ref name="VES"/> * '''XXI стагоддзе''': 2004 — 14,2 тыс. чал.; 2005 — 13,9 тыс. чал.; 2006 — 13,5 тыс. чал.; 2008 — 13,2 тыс. чал.; 2009 — 13,1 тыс. чал.; 2010 — 13,8 тыс.; 2016 — 12&nbsp;698 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 12&nbsp;500 чал.<ref name="2017-Estimate"/> ; 2020 — 13 400 чал.; 2025 — 13 001 чал.<ref>{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|title=Национальный статистический комитет Республики Беларусь. Численность населения на 1 января 2025 года.|access-date=4 кастрычніка 2025|archive-date=30 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250330075701/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/1fd/m8rjdl8603e7eza52sufglw21em8gdks.pdf|url-status=dead}}</ref>; == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай, будаўнічых матэрыялаў прамысловасці, фабрыка мастацкіх вырабаў, аўтарамонтны завод. Гасцініца «Журавінка». Цэнтр мастацкага рамяства ([[ткацтва]], [[вышыўка]] і інш.). == Культура == Дзейнічаюць 2 дамы культуры, цэнтр творчасці, дом рамёстваў, 4 бібліятэкі, [[Хойніцкі краязнаўчы музей|краязнаўчы музей]]. == Адукацыя == У Хойніках працуюць ПТВ, 4 сярэднія, спартыўная і музычная школы. == Забудова == Забудова Хойнікаў злучылася з блізкімі мястэчкамі і вёскамі, у выніку чаго склаліся раёны Старыя Хойнікі, Новыя Хойнікі і паўночна-заходні. Паводле генеральнага плана ўзводзіліся 2—5-павярховыя будынкі. Шматпавярховы мікрараён Юбілейны збудаваны ў Новых Хойніках. Сёння, у сувязі з [[Аварыя на Чарнобыльскай АЭС|чарнобыльскай аварыяй]], забудова горада адбываецца павольна. == Вуліцы і пляцы == {| cellspacing="1" cellpadding="3" style="width: 700px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; font-size: 90%; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|Беларусь}} align="center" | '''Афіцыйная назва''' || '''Гістарычная назва''' || '''Былыя назвы''' |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Вакзальная вуліца || '''Замкавы''' завулак<ref name="Zielankouski">Зелянкоўскі А. М. Па залах Хойніцкага гісторыка-краязнаўчага музея. — Хойнікі, 1995. С. 10</ref> <br /> '''Карчомная''' вуліца<ref name="plan-1886">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1886).jpg|План Хойнікаў 1886 года]]</ref> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Домнікава вуліца || '''Кавальская''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Інтэрнацыянальная вуліца || '''Царкоўная''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Івана Мележа вуліца || '''Школьная''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Піянерская вуліца || '''Янава''' вуліца || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Пралетарская вуліца || '''Пагарэлая''' вуліца || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Савецкая вуліца || '''Базарная''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> і '''Зялёная''' вуліца 1864 г.<ref name="plan-1864">[[:Файл:Chvojniki. Хвойнікі (1864).jpg|План Хойнікаў 1864 года]]</ref><br /> У 1886 г. апошняя пазначана як '''Валоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/> || |-style="background:#EEEEEE;" align="left" | Сялянская вуліца || '''Забалоцкая''' вуліца<ref name="plan-1886"/><ref name="plan-1864"/> || |-style="background:#FAFAFA;" align="left" | Танкістаў плошча || '''Замкавая''' вуліца<ref name="Zielankouski"<br /> || Працы плошча |} == Турыстычная інфармацыя == [[Файл:Museum in Chojniki.jpg|міні|left|[[Хойніцкі краязнаўчы музей]] у [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|былой сядзібе купцоў Аўраамавых]] |236x236пкс]] Хойнікі — цэнтр традыцыйнага мастацкага рамяства (ткацтва, вышыўка і інш.)<ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref>. Дзейнічае Хойніцкі краязнаўчы музей. Спыніцца можна ў гасцініцы «Журавінка». У месце пастаўлены помнік Смутку да 10-й гадавіны [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]]. === Адметныя мясціны === * [[Сядзібна-паркавы ансамбль Аўраамавых (Хойнікі)|Сядзібна-паркавы ансамбль купцоў Аўраамавых]] — помнік сядзібна-паркавага мастацтва * [[Свята-Пакроўская царква (Хойнікі)|Свята-Пакроўская царква]] і жаночы манастыр (1989) * Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі === Помнік, скульптура === * [[Помнік Леніну|Помнік]] [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. І. Леніну]]. * Помнік у памяць аб загінуўшых у Афганістане. * Звон-помнік у памяць пра катастрофу на Чарнобыльскай АЭС. * На пустцы паміж раёнамі Новыя Хойнікі і Старыя Хойнікі, у памяць аб катастрофе на Чарнобыльскай АЭС усталяваны помнік «Смутку» ({{Lang-ru|«Скорби»}}). * Помнік у гонар танкістаў 68-й танкавай брыгады, якія ўдзельнічалі ў вызваленні раёна ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. * Памятны знак у гонар вадзіцеляў, якія выконвалі свой прафесійны абавязак пры ліквідацыі катастрофы на ЧАЭС. * Памятны знак у гонар энергетыкаў Савецкага Саюза, якія прымалі ўдзел у ліквідацыі наступстваў аварыі на ЧАЭС у 1986—1987 гг. * Памятны знак у гонар камандзіра партызанскага атрада імя У. І. Чапаева — [[Васіль Рыгоравіч Карась|В. Р. Карася]]. === Страчаная спадчына === * Касцёл (1859—1862) * Капліца на могілках (1859—1862) * Сядзіба Прозараў (канец XVIII ст.) * [[Хойніцкі замак]] (XVII—XVIII ст.) * Царква Пакрова Найсвяцейшай Багародзіцы (XVIII ст.){{efn-ua|Яе драўляны будынак з лядашчымі, паводле святара М. Ярэміча<ref>НГАБ. Ф. 136. Воп. 1. Спр. 31248. А. 17</ref>, страхой і купалам, які стаяў «почти в болоте» (на плане 1864 г. пазначаны на вуліцы Царкоўнай), наўрад ці слушна ўважаць за страчаную спадчыну, бо разабраны ён быў з нагоды пераўтварэння ў Пакроўскую царкву нэагатычнага мураванага касцёла ў самым цэнтры мястэчка Хойнікі.|}} * Царква Хрысціян Веры Евангельскай == Асобы == {{main|Вядомыя асобы Хойнікаў}} * [[Караль Прозар]] (1759—1841) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, абозны вялікі літоўскі (1787—1794)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-30 Караль Прозар]</ref>. * [[Аляксандр Ігнатавіч Стравінскі]] (1835—1911) — удзельнік расійска-турэцкай вайны 1787—1788 гг., генерал-маёр (1898). * [[Васіль Рыгоравіч Карась]] (1911— 1943) — камандзір партызанскага атрада. * [[Мікалай Мікалаевіч Селіваноўскі]] (1901—1997) — намеснік міністра Дзяржбяспекі СССР (1946—1951), генерал-лейтэнант (1943)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/selivanowski/0-141 Николай Николаевич Селивановский]</ref>. * [[Якаў Зусьевіч Жыліцкі]] (1909—1993) — вынаходнік, кандыдат сельскагаспадарчых навук, Заслужаны вынаходнік РСФСР. * [[Ірына Міхайлаўна Бяляўская]] (нар. Тышкевіч) (1913—1975) — гісторык-славіст, прафесар Маскоўскага універсітэта імя М. В. Ламаносава<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kniga_pamjati/0-42 Ірына Міхайлаўна Бяляўская]</ref>. * [[Ізраіль Беніямінавіч Рабіновіч]] (1914—2001) — доктар хімічных навук, прафесар, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі РСФСР, лаурэат Дзяржаўнай прэміі РФ (пасмяротна). * [[Ізраіль Самуілавіч Фішман]] (1914—2004) — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар Казанскага ўніверсітэта<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/izrail_samuilovich_fishman/0-122 Израиль Самуилович Фишман]</ref>. * [[Іван Станіслававіч Цішкевіч]] (1919—2001) — [[правазнавец]], [[доктар юрыдычных навук]], прафесар БДУ, Заслужаны юрыст БССР (1971)<ref name="БЭ17">{{Крыніцы/БелЭн|17к}} — С. 131.</ref>. * [[Уладзімір Карлавіч Чачот]] (1919—2004) — гісторык, дэкан факультэту польскай мовы і літаратуры Віленскага педагагічнага універсітэта, прафесар, заслужаны выкладчык Літоўскай Рэспублікі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/czeczot/0-145# Włodzimierz Czeczot]</ref>. * [[Іосіф Маркавіч Тойбін|Іосіф Маркавіч (Мееравіч) Тойбін]] (1919—1988) — літаратуразнаўца, даследчык творчасці А. С. Пушкіна, доктар філалагічных навук, прафесар Курскага педагагічнага інстытута, выдатнік народнай асветы РСФСР. * [[Міхаіл Захаравіч Пізенгольц]] (1926—2003) — савецкі эканаміст, педагог. Спецыяліст у галіне фінансавай дзейнасці буйных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук (1968), прафесар (1968). * [[Рыгор Арцюшэнка]] (1927—2004) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у [[ЗША]] * [[Якаў Рыгоравіч Райхман]] (1932) — расійскі [[анколаг]]<ref>[http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ Якаў Райхман] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181204153002/http://vrach-profi.ru/rayhman-yakov-grigorevich/ |date=4 снежня 2018 }}</ref> * [[Інэса Леанідаўна Вінаградава]] (нар. 1934) — беларускі харавы дырыжор, Заслужаны работнік культуры БССР (1975) * [[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў]] (нар. 1943) — пісьменнік, член Саюза пісьменнікаў Беларусі<ref>[http://verasok.molib.by/виноградов-дмитрий-леонидович/ Виноградов Дмитрий Леонидович]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hoiniki.by/?p=32457 |title=Презентация книги Дмитрия Виноградова |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=2 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602113622/http://www.hoiniki.by/?p=32457 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/vinagradaw/0-150 Д. Л. Виноградов]</ref> * [[Мікалай Мікалаевіч Асаўляк]] (1937—2008) — беларускі мастак, выкладчык СШ № 3 г. Хойнікі, сябра Беларускага саюза мастакоў<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/asauljak/0-130 ЧЕЛОВЕК, превративший маленькие уголки РОДНОГО КРАЯ в шедевры живописи]</ref> * [[Уладзімір Феліксавіч Багінскі]] (нар. 1938) — навуковец у галіне лясной гаспадаркі, прафесар ГДУ імя Ф. Скарыны, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/baginski/0-153 Уладзімір Феліксавіч Багінскі]</ref>. * [[Віктар Нічыпаравіч Дашук]] (нар. 1938) — беларускі кінарэжысёр<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/viktar_dashuk/0-142 Віктар Нікіфаравіч Дашук]</ref>. * [[Алег Васілевіч Бераснеў]] (1940—2014) — беларускі вучоны ў галіне дынамікі трываласці і надзейнасці машын, член-карэспандэнт НАН Беларусі<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/berasnew/0-179 Олег Васильевич Берестнев]</ref> * [[Аляксандр Варабей]] (1957—2007) — удзельнік Алімпійскіх гульняў у Маскве (1980), рэкардсмен Беларусі ў бегу на 3000 м з перашкодамі (1980 і дагэтуль)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/alvaralvar/0-310 Александр Воробей]</ref> * [[Сяргей Пятровіч Кухарэнка]] (нар. 1976) — дзюдаіст, удзельнік Алімпійскіх гульняў у Сіднэі (2000) і Афінах (2004)<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/kukharehnka/0-476 Сергей Петрович Кухаренко]</ref> * [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка]] (нар. 1977) — беларускі [[футбаліст]] і [[трэнер]]<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/gancharehnka/0-247 Виктор Михайлович Гончаренко]</ref> * [[Маргарыта Рыгораўна Махнева]] (у Хойніках — Цішкевіч, нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/cishkevich/0-305# Маргарыта Махнева (Цішкевіч)]</ref> * [[Аляксандр Мікалаевіч Хіжняк]] (нар. 1978) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Вольга Сяргееўна Худзенка]] (нар. 1992) — вяслярка на байдарцы<ref>[http://hojniki.ucoz.ru/index/volga_khudzenka/0-300# Вольга Худзенка]</ref>. * [[Мітрафан Лук'янавіч Слабадзян]] (1918—1984) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. [[Герой Савецкага Саюза]] (1946). Ганаровы грамадзянін горада Хойнікі (1979). == Гл. таксама == * [[Гарады Гомельскай вобласці]] * [[Гарады Беларусі]] == Заўвагі == {{Notelist-ua}} == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> <ref name="KTSB">{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|к}} С. 393.</ref> <ref name="pam">{{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}}</ref> <ref name="VES">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/317022 Хойники] // {{Крыніцы/Вялікі энцыклапедычны слоўнік}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="TEB">Хойники // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|17}} * Бельскі С. В. З гісторыі ўладароў і маёнткаў Брагіншчыны XVI—XVIII стст. // [http://familyclubs.greencross.by/sites/default/files/files-for-download/braginshina-sbornik-fin.pdf Брагинщина в контексте истории белорусско-украинского пограничья: сборник научных статей / редкол. А. Д. Лебедев (отв. ред.). — Минск: Четыре четверти, 2018. С. 4 — 18, 26, 27, 31, 34]. * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=|артыкул=|аўтар=}} * ''[[Дзмітрый Леанідавіч Вінаградаў|Виноградов, Д. Л.]]'' Живые прошлого страницы / Д. Л. Виноградов. — Минск : Вараксин, 2018. — 307 с. * {{Крыніцы/ГВБ|2-2}} * {{Крыніцы/Памяць/Хойніцкі раён}} * {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Chojniki|Хойнікі}} {{OSM relation|5598992|Хойнікі}} * [http://hojniki.ucoz.ru/ Хойнікшчына] — краязнаўчы сайт {{Хойніцкі раён}} {{Гомельская вобласць}} [[Катэгорыя:Хойнікі| ]] [[Катэгорыя:Вішнявецкія]] [[Катэгорыя:Шуйскія]] [[Катэгорыя:Прозары]] [[Катэгорыя:Гісторыя Хойніцкага раёна]] mibxeicb7u2h3ctp6fkivu908kggpy6 0 21812 5147339 4378299 2026-05-27T10:41:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147339 wikitext text/x-wiki {{Святы |імя = Апанас Брэсцкі |пол = м |тып = праваслаўны |выява = Aphanasiy of Brest.jpg |шырыня = 250px |апісанне выявы = |дата нараджэння = каля [[1595]] |месца нараджэння = |дата смерці = 5.09.1648 |месца смерці = |імя ў міру = |манаскае імя = |шануецца = у [[РПЦ|Рускай праваслаўнай царквы]] |услаўлены = |беатыфікаваны = |кананізаваны = |у ліку = [[прападобнамучанік]]аў |дзень памяці = 20 ліпеня, 5 верасня і ў трэці тыдзень пасля Сёмухі (па [[юліянскі каляндар|юліянскаму календару]]) |заступнік = |галоўная святыня = |атрыбуты = |дэкананізаваны = |працы = «Дыярыўш» (аўтабіяграфічнае сачыненне) |падзвіжніцтва = барацьба з [[уніяты|уніятамі]] |вікісховішча = }} {{цёзкі2|Філіповіч}} '''Афанасій Філіповіч, Афанасій Брэсцкі, Апанас Брэсцкі''' (каля [[1595]] — {{ДС|||1648}}) — [[пісьменнік]]-публіцыст, палітычны і царкоўны дзеяч. Праціўнік [[Берасцейская унія|Берасцейскай царкоўнай уніі]], аўтар «[[Дыярыуш Філіповіча|Дыярыуша Філіповіча]]». == Біяграфія == Нарадзіўся імаверна ў [[Брэст|Брэсце]] ў сям’і рамесніка. Атрымаў адукацыю ў брацкай школе, затым у [[Віленскі езуіцкі калегіум|Віленскім езуіцкім калегіуме]]. Некалькі год працаваў хатнім настаўнікам. У 1620 годзе канцлер [[Леў Сапега]] прызначыў Афанасія Філіповіча выхавацелем [[Афанасій Луба|Афанісія Лубы]], якога выдавалі за прэтэндэнта на маскоўскі сталец<ref>Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. ISBN 978-985-6954-73-6. С.563.</ref>. У 1627 годзе стаў манахам віленскага [[Віленскі Свята-Духаўскі манастыр|Святадухаўскага манастыра]], з 1633 года — намеснік ігумена ў [[Дубае|Дубойскім]] манастыры каля [[Пінск]]а. У 1636 годзе, пасля перадачы Дубойскага манастыра [[езуіт]]ам, А. Філіповіч пераходзіць у [[Купяціцкі Увядзенскі манастыр]], адкуль восенню 1637 года адпраўляецца ў [[Масква|Маскву]]. У 1637—1638 гадах А. Філіповіч быў у маскоўскага цара, дзе сведчыў пра цяжкае становішчы [[Праваслаўе|праваслаўных]] у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], паведаміў цару пра планы ўраду Рэчы Паспалітай па падрыхтоўцы самазванца. Першым вядомым [[Публіцыстыка|публіцыстычным]] творам Філіповіча было пісьмо да цара Міхаіла Фёдаравіча «Гісторыя падарожжа ў Маскву». У 1640 годзе, пасля прыезду з Масквы, А. Філіповіч абраны ігуменам [[Берасцейскі Сімяонаўскі манастыр|Берасцейскага Сімяонаўскага манастыра]]. Узначаліў барацьбу мясцовага праваслаўнага брацтва супраць [[Уніяцтва|уніятаў]]. У 1643 годзе пасля выступлення на сойме быў арыштаваны і сасланы ў [[Кіеў]], аднак апраўданы там царкоўным судом. У 1644 годзе арыштаваны як дзяржаўны злачынца пасля перадачы маскоўскаму паслу ліста ад Лубы (самазванца). У турме Афанасій Філіповіч напісаў шэраг вострых публіцыстычных артыкулаў. Варшаўскую турму змяніла ссылка ў Кіеў. Спадзеючыся на амністыю мітрапаліта, звёў свае творы ў адзіны твор — «Дыярыўш». Выйшаў на волю пасля смерці мітрапаліта ў 1647 годзе. У час [[Паўстанне Хмяльніцкага|Казацкай вайны]] (1648—1651) расстраляны па абвінавачванні ў дапамозе казакам [[Багдан Хмяльніцкі|Хмяльніцкага]]. Кананізаваны [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквой]]. == «Дыярыуш, або апісанне праўдзівых падзей» == {{Асноўны|Дыярыуш Філіповіча}} [[Выява:Diarush of Aphanasiy.jpg|thumb|left|180px|«Дыярыуш» прападобнага Апанаса]] Дыярыуш (дзённік) — [[жанр]] старажытнабеларускай літаратуры, які ў храналагічнай паслядоўнасці перадаваліся падзеі грамадска-палітычнага ці прыватнага жыцця праз суб’ектыўнае ўспрыманне пэўнай асобы. Дзейнасць А. Філіповіча была скіравана на змаганне за правы і прывілеі праваслаўнай царквы, таму грамадскае і асабістае ў яго «Дыярыушы» цесна пераплецена. Твор шматпланавы па кампазіцыі. Аўтар аб’яднаў падарожныя нататкі («Гісторыя падарожжа ў Маскву»), тлумачальныя запіскі, успаміны, дзённікі, аўтабіяграфічны нарыс пражытага, пасланні, лісты, выкрывальніцкія прамовы, канспектыўныя накіды асобных артыкулаў, філасофскія трактаты багаслоўскага характару, вершы і песні, складзеныя ў турме. Твор стракаты стылем — апавядальная манера мяняецца заклікавай публіцыстычнасцю, дакументальныя згадкі — містычнымі карцінамі і г. д. Аўтар выступае то прапаведнікам «разумнай мернасці» ў грамадстве, то ваяўнічым абаронцам «веры праўдзівай і царквы ўсходняй грэчаскай». У «Дыярыушы» А. Філіповіча няма кніжнай рыторыкі, да чаго часта звяртаўся ў творах яго сучаснік [[М. Сматрыцкі]]. Аўтар абапіраўся на ўласныя назіранні, на факты рэчаіснасці. Апантаны да фанатызму, надзвычай уражлівы, А. Філіповіч часам «бачыў» тое, што выходзіць за рамкі рэальнага. Так, у адной з частак «Дыярыуша» ён апісвае «борзо страшнии видоки (''відовішчы'') на неби и земли», убачанае ім не ў сне, а на яве і ў дзень. На небе — гнеўныя хмары з войскам, пастаўленым у строй, на зямлі — сем агнёў пякельных, прыгатаваных на сем смяротных грахоў. «З тых огнюв … трох особ выразне видилем: нунциуша [[Папскі легат|легата]] в короне папежской. Жигмонта кроля и Сапегу гетмана, за преследоване церкви восточной барзо смутно седячих». Поруч гэтага ў «Дыярыушы» шмат дакладных апісанняў і згадак: «Мещане зась убогие з Люблина, Сокаля, Орши, Пинска, Белска, Кобриня, Берестя и з инших мест и местечек плачливе ляментуют, же юж не мают и людей, з ким бы церквей своих доходити могли!.. Ах, беда ж! Креста не принявши детки, а дарослые без шлюбов живут, а умерлых в полях, в огородах и в пивницах потаемне в ночи погребают!.. Над турецкую неволю, тут в панстве христианском православные люде болшую неволю терпят и мают! Бо оршане бедные за тое, што в братстве своем новую церков збудовали, двесте червоных золотых подканцлерому за печать давали…» Твор складзены як зборнік публіцыстыкі і выйшаў у 1646 годзе. [[Выява:Aphanasiy philippovich.jpg|thumb|180px|Каўчэг для мошчаў Апанаса Брэсцкага. Срэбра, пазалота, 1857 год (са збору [[Дзяржаўны гістарычны музей|ДГМ]])]] == Памяць == Кананізаваны царквой паміж 1658-1666 гадамі, мошчы знаходзяцца ў Брэсце. Пабудаваны капліца ў вёсцы Гершоны Брэсцкага раёна, царква ў Гродзенскім Свята-Барыса-Глебскім манастыры (не захавалася). На месцы гібелі Афанасія Філіповіча ў вёсцы [[Аркадыя (Брэст)|Аркадыя]] ў 1996 годзе заснаваны [[Свята-Афанасьеўскі мужчынскі манастыр (Брэст)|Свята-Афанасьеўскі мужчынскі манастыр]]. У кастрычніку 2005 года на [[Праспект Машэрава (Брэст)|праспекце Машэрава]] ў Брэсце каля сабора Сімеона Стоўпніка пастаўлены помнік «нябеснаму заступніку» Брэста Афанасію Брэсцкаму (Філіповічу). Скульптар — Алеся Гуршчанкава. У 2010 годзе [[Сінод Беларускай праваслаўнай царквы]] заснаваў [[ордэн прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага]]. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Коршунов А.'' Афанасий Филиппович: Жизнь и творчество. — Мн., 1965. * ''Прашковіч М.'' Слова пра Афанасія Філіповіча // Полымя. — 1965. — № 12. — С.174-177. * ''Cаверчанка І.'' Aurea medioсritas. Кніжна-пісьмовая культура Беларусі: Адраджэнне і ранняе барока. — Мн., 1998. — С. 170—173. * Філіповіч Афанасій // Мысліцелі і асветнікі Беларуси. Х — ХІХ стагоддзі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн., 1995. — С. 325—326 . * {{крыніцы/Белазаровіч Гістарыяграфія}} С. 57. == Спасылкі == {{Commons|Category:Aphanasiy of Brest}} * [http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi?1_100 Афанасий Брестский, преподобномученик] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110626183645/http://ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi?1_100 |date=26 чэрвеня 2011 }}{{ref-ru}} * [http://slovo.ws/izlog/bel/Afanasii_Filipovich/01.html Дыярыуш, в сокращении. Краткое содержание] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150317092442/http://slovo.ws/izlog/bel/Afanasii_Filipovich/01.html |date=17 сакавіка 2015 }} {{DEFAULTSORT:Філіповіч Афанасій}} [[Катэгорыя:Прападобныя Рускай Царквы]] [[Катэгорыя:Прападобнамучанікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Хрысціянскія святыя XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя святыя]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя святыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Афанасій Філіповіч| ]] [[Катэгорыя:Праваслаўныя манахі Беларусі]] 29tx0p3l91f3eu3uzb4tevhjdlnsf9b 0 22545 5146966 4450683 2026-05-26T13:51:46Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146966 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Самуэль Андрэй Кастравіцкі''' ({{ДН|4|12|1902}}, {{МН|Ліда||}} — {{ДС|12|8|1953}}, {{МС|Буэнас-Айрэс||}}) — польскі і беларускі ваенны дзеяч. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Самуэль Кастравіцкі быў сынам лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] і яго жонкі Марыі Багушэўскай. У 1915—1918 вучыўся ў [[мінская губернская гімназія|мінскай гімназіі]]. Удзельнічаў у лідскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароне]], паранены, быў выкуплены ў чырвоных з палону. Пазней служыў у Войску Польскім, скончыў школу падхарунжых у [[Варшава|Варшаве]], у снежні [[1921]] звольнены ў запас. У [[1923]] вывучаў права ва [[Вільнюскі ўніверсітэт#Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]]. У 1930-я працаваў у Варшаўскай зямельнай Палаце. Перад самай вайной пасяліўся ў [[Вільнюс|Вільні]]. Пасля [[Польская абарончая вайна 1939|вераснёўскай кампаніі]] спачатку хаваўся ў Вільні, а пад канец [[1939]] прыбыў у [[Варшава|Варшаву]], удзельнічаў у канспірацыйных вайсковых арганізацыях. У канцы [[1940]] стаў членам [[Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў|Партыі беларускіх нацыяналістаў]] (ПБН), таксама супрацоўнічаў з [[Армія Краёва|СУБ-АК]]. У [[1941]] шэф разведкі СУБ-АК на паўночна-ўсходнім абшары палкоўнік [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]] даручыў Самуэлю Кастравіцкаму кіраўніцтва разведвальным прадстаўніцтвам аддзела Галоўнага Камандавання ў [[Мінск]]у. У гэты ж час Кастравіцкі запісаўся ў [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускі камітэт]], дзе на сваіх членаў глядзелі як на будучых кандыдатаў да займання разнастайных пасад у цывільнай адміністрацыі на Беларусі. У жніўні 1941 разам з [[Вітаўт Буткевіч|Вітаўтам Буткевічам]] Самуэль Кастравіцкі выехаў ненадоўга ў [[Баранавічы]] і Вільню, але пасля спаткання з добра яму знаёмым [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] вярнуўся ў Варшаву. У канцы лістапада прыбыў у Мінск з мэтай арганізаваць на месцы разведвальную ячэйку СУБ, з ім прыехаў Вітаўт Буткевіч. Пасля сустрэчы з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], які быў прызначаны на пасаду бургамістра Мінска, Самуэль Кастравіцкі вярнуўся ў Варшаву, а ў Мінску застаўся [[Вітаўт Буткевіч]], які атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым С. Кастравіцкі трымаў з ім канал сувязі. Пасля вяртання ў Варшаву С. Кастравіцкі застаўся ў контрразведчым сектары на пасадзе кіраўніка ячэйкі, якая займалася, між іншым, беларускімі справамі. На гэтай пасадзе ён прымаў захады дзеля падрыхтоўкі ў Галоўным камандаванні СУБ-АК спрыяльнай глебы для перамоў з прадстаўнікамі ПБН, але яго высілкі не прынеслі плёну. У ліпені [[1944]] Самуэль Кастравіцкі атрымаў званне маёра запасу. Пасля [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] апынуўся ў лагеры палонных Лямсдорф, затым Волдэнберг. Са жніўня [[1945]] служыў у ахоўных ротах у [[Германія|Германіі]]. Быў дэмабілізаваны ў [[1948]]. Пасля дэмабілізацыі эміграваў у [[Аргенціна|Аргенціну]]. == Сям’я == Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з Алінай з Прыбыткаў (1913 г.н.). Яе маці Ева Прыбытка (1885 г.н.) з Алінай Кастравіцкай, з сынамі Аліны і Самуэля Крыштафам Нарымундам (1936 г.н.) і Аляксандрам Каралем (1938 г.н.), а таксама разам з малодшай сястрой Аліны Ядвігай і братам Янушам, вясной 1940 года былі высланы ў [[Казахстан]]. Вядома, што ў 1941 годзе Аліна Кастравіцкая знаходзілася ў шпіталі для нервовахворых на станцыі Аляксееўка, а ў 1942 разам з сястрой працавала рабочай у геалагічнай экспедыцыі па пошуку нафты. У 1946 годзе яны ўсе выехалі ў [[Польшча|Польшчу]]<ref>''Шымялеівіч М.'' Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Мінск, 2018. С. 174</ref>. {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Самуіл}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Самуэль]] [[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] 63v33pt72601ly5gfhqkhkye2q2g0ek 5147013 5146966 2026-05-26T15:03:04Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перайменаваў старонку [[Самуэль Кастравіцкі (1902—1953)]] у [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі]] па-над перасылкай: Вырашэнне неадназначнасці 5146966 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Самуэль Андрэй Кастравіцкі''' ({{ДН|4|12|1902}}, {{МН|Ліда||}} — {{ДС|12|8|1953}}, {{МС|Буэнас-Айрэс||}}) — польскі і беларускі ваенны дзеяч. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Самуэль Кастравіцкі быў сынам лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] і яго жонкі Марыі Багушэўскай. У 1915—1918 вучыўся ў [[мінская губернская гімназія|мінскай гімназіі]]. Удзельнічаў у лідскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароне]], паранены, быў выкуплены ў чырвоных з палону. Пазней служыў у Войску Польскім, скончыў школу падхарунжых у [[Варшава|Варшаве]], у снежні [[1921]] звольнены ў запас. У [[1923]] вывучаў права ва [[Вільнюскі ўніверсітэт#Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]]. У 1930-я працаваў у Варшаўскай зямельнай Палаце. Перад самай вайной пасяліўся ў [[Вільнюс|Вільні]]. Пасля [[Польская абарончая вайна 1939|вераснёўскай кампаніі]] спачатку хаваўся ў Вільні, а пад канец [[1939]] прыбыў у [[Варшава|Варшаву]], удзельнічаў у канспірацыйных вайсковых арганізацыях. У канцы [[1940]] стаў членам [[Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў|Партыі беларускіх нацыяналістаў]] (ПБН), таксама супрацоўнічаў з [[Армія Краёва|СУБ-АК]]. У [[1941]] шэф разведкі СУБ-АК на паўночна-ўсходнім абшары палкоўнік [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]] даручыў Самуэлю Кастравіцкаму кіраўніцтва разведвальным прадстаўніцтвам аддзела Галоўнага Камандавання ў [[Мінск]]у. У гэты ж час Кастравіцкі запісаўся ў [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускі камітэт]], дзе на сваіх членаў глядзелі як на будучых кандыдатаў да займання разнастайных пасад у цывільнай адміністрацыі на Беларусі. У жніўні 1941 разам з [[Вітаўт Буткевіч|Вітаўтам Буткевічам]] Самуэль Кастравіцкі выехаў ненадоўга ў [[Баранавічы]] і Вільню, але пасля спаткання з добра яму знаёмым [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] вярнуўся ў Варшаву. У канцы лістапада прыбыў у Мінск з мэтай арганізаваць на месцы разведвальную ячэйку СУБ, з ім прыехаў Вітаўт Буткевіч. Пасля сустрэчы з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], які быў прызначаны на пасаду бургамістра Мінска, Самуэль Кастравіцкі вярнуўся ў Варшаву, а ў Мінску застаўся [[Вітаўт Буткевіч]], які атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым С. Кастравіцкі трымаў з ім канал сувязі. Пасля вяртання ў Варшаву С. Кастравіцкі застаўся ў контрразведчым сектары на пасадзе кіраўніка ячэйкі, якая займалася, між іншым, беларускімі справамі. На гэтай пасадзе ён прымаў захады дзеля падрыхтоўкі ў Галоўным камандаванні СУБ-АК спрыяльнай глебы для перамоў з прадстаўнікамі ПБН, але яго высілкі не прынеслі плёну. У ліпені [[1944]] Самуэль Кастравіцкі атрымаў званне маёра запасу. Пасля [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] апынуўся ў лагеры палонных Лямсдорф, затым Волдэнберг. Са жніўня [[1945]] служыў у ахоўных ротах у [[Германія|Германіі]]. Быў дэмабілізаваны ў [[1948]]. Пасля дэмабілізацыі эміграваў у [[Аргенціна|Аргенціну]]. == Сям’я == Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з Алінай з Прыбыткаў (1913 г.н.). Яе маці Ева Прыбытка (1885 г.н.) з Алінай Кастравіцкай, з сынамі Аліны і Самуэля Крыштафам Нарымундам (1936 г.н.) і Аляксандрам Каралем (1938 г.н.), а таксама разам з малодшай сястрой Аліны Ядвігай і братам Янушам, вясной 1940 года былі высланы ў [[Казахстан]]. Вядома, што ў 1941 годзе Аліна Кастравіцкая знаходзілася ў шпіталі для нервовахворых на станцыі Аляксееўка, а ў 1942 разам з сястрой працавала рабочай у геалагічнай экспедыцыі па пошуку нафты. У 1946 годзе яны ўсе выехалі ў [[Польшча|Польшчу]]<ref>''Шымялеівіч М.'' Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Мінск, 2018. С. 174</ref>. {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Самуіл}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Самуэль]] [[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] 63v33pt72601ly5gfhqkhkye2q2g0ek 5147028 5147013 2026-05-26T15:36:16Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147028 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Самуэль Андрэй Кастравіцкі''' ({{ДН|4|12|1902}}, {{МН|Ліда||}} — {{ДС|12|8|1953}}, {{МС|Буэнас-Айрэс||}}) — польскі і беларускі ваенны дзеяч. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Самуэль Кастравіцкі быў сынам лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] () і яго жонкі Марыі Багушэўскай. У 1915—1918 вучыўся ў [[мінская губернская гімназія|мінскай гімназіі]]. Удзельнічаў у лідскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароне]], паранены, быў выкуплены ў чырвоных з палону. Пазней служыў у Войску Польскім, скончыў школу падхарунжых у [[Варшава|Варшаве]], у снежні [[1921]] звольнены ў запас. У [[1923]] вывучаў права ва [[Вільнюскі ўніверсітэт#Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]]. У 1930-я працаваў у Варшаўскай зямельнай Палаце. Перад самай вайной пасяліўся ў [[Вільнюс|Вільні]]. Пасля [[Польская абарончая вайна 1939|вераснёўскай кампаніі]] спачатку хаваўся ў Вільні, а пад канец [[1939]] прыбыў у [[Варшава|Варшаву]], удзельнічаў у канспірацыйных вайсковых арганізацыях. У канцы [[1940]] стаў членам [[Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў|Партыі беларускіх нацыяналістаў]] (ПБН), таксама супрацоўнічаў з [[Армія Краёва|СУБ-АК]]. У [[1941]] шэф разведкі СУБ-АК на паўночна-ўсходнім абшары палкоўнік [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]] даручыў Самуэлю Кастравіцкаму кіраўніцтва разведвальным прадстаўніцтвам аддзела Галоўнага Камандавання ў [[Мінск]]у. У гэты ж час Кастравіцкі запісаўся ў [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускі камітэт]], дзе на сваіх членаў глядзелі як на будучых кандыдатаў да займання разнастайных пасад у цывільнай адміністрацыі на Беларусі. У жніўні 1941 разам з [[Вітаўт Буткевіч|Вітаўтам Буткевічам]] Самуэль Кастравіцкі выехаў ненадоўга ў [[Баранавічы]] і Вільню, але пасля спаткання з добра яму знаёмым [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] вярнуўся ў Варшаву. У канцы лістапада прыбыў у Мінск з мэтай арганізаваць на месцы разведвальную ячэйку СУБ, з ім прыехаў Вітаўт Буткевіч. Пасля сустрэчы з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], які быў прызначаны на пасаду бургамістра Мінска, Самуэль Кастравіцкі вярнуўся ў Варшаву, а ў Мінску застаўся [[Вітаўт Буткевіч]], які атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым С. Кастравіцкі трымаў з ім канал сувязі. Пасля вяртання ў Варшаву С. Кастравіцкі застаўся ў контрразведчым сектары на пасадзе кіраўніка ячэйкі, якая займалася, між іншым, беларускімі справамі. На гэтай пасадзе ён прымаў захады дзеля падрыхтоўкі ў Галоўным камандаванні СУБ-АК спрыяльнай глебы для перамоў з прадстаўнікамі ПБН, але яго высілкі не прынеслі плёну. У ліпені [[1944]] Самуэль Кастравіцкі атрымаў званне маёра запасу. Пасля [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] апынуўся ў лагеры палонных Лямсдорф, затым Волдэнберг. Пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. Са жніўня [[1945]] служыў у ахоўных ротах у [[Германія|Германіі]]. Быў дэмабілізаваны ў [[1948]]. Пасля дэмабілізацыі эміграваў у [[Аргенціна|Аргенціну]]. == Сям’я == Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з Алінай з Прыбыткаў (1913 г.н.). Яе маці Ева Прыбытка (1885 г.н.) з Алінай Кастравіцкай, з сынамі Аліны і Самуэля Крыштафам Нарымундам (1936 г.н.) і Аляксандрам Каралем (1938 г.н.), а таксама разам з малодшай сястрой Аліны Ядвігай і братам Янушам, вясной 1940 года былі высланы ў [[Казахстан]]. Вядома, што ў 1941 годзе Аліна Кастравіцкая знаходзілася ў шпіталі для нервовахворых на станцыі Аляксееўка, а ў 1942 разам з сястрой працавала рабочай у геалагічнай экспедыцыі па пошуку нафты. У 1946 годзе яны ўсе выехалі ў [[Польшча|Польшчу]]<ref>''Шымялеівіч М.'' Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Мінск, 2018. С. 174</ref>. {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Самуіл}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Самуэль]] [[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] gmfjl76wrzfr9qv152d7alx3rfntdst 5147029 5147028 2026-05-26T15:38:41Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147029 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Самуэль Андрэй Кастравіцкі''' ({{ДН|4|12|1902}}, {{МН|Ліда||}} — {{ДС|12|8|1953}}, {{МС|Буэнас-Айрэс||}}) — польскі і беларускі ваенны дзеяч. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Самуэль Кастравіцкі быў старэйшым сынам у мнагадзетнай сям’і лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] (1871—1937) і Марыі з Багушэўскіх (1875—1957). У 1915—1918 вучыўся ў [[мінская губернская гімназія|мінскай гімназіі]]. Удзельнічаў у лідскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароне]], паранены, быў выкуплены ў чырвоных з палону. Пазней служыў у Войску Польскім, скончыў школу падхарунжых у [[Варшава|Варшаве]], у снежні [[1921]] звольнены ў запас. У [[1923]] вывучаў права ва [[Вільнюскі ўніверсітэт#Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]]. У 1930-я працаваў у Варшаўскай зямельнай Палаце. Перад самай вайной пасяліўся ў [[Вільнюс|Вільні]]. Пасля [[Польская абарончая вайна 1939|вераснёўскай кампаніі]] спачатку хаваўся ў Вільні, а пад канец [[1939]] прыбыў у [[Варшава|Варшаву]], удзельнічаў у канспірацыйных вайсковых арганізацыях. У канцы [[1940]] стаў членам [[Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў|Партыі беларускіх нацыяналістаў]] (ПБН), таксама супрацоўнічаў з [[Армія Краёва|СУБ-АК]]. У [[1941]] шэф разведкі СУБ-АК на паўночна-ўсходнім абшары палкоўнік [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]] даручыў Самуэлю Кастравіцкаму кіраўніцтва разведвальным прадстаўніцтвам аддзела Галоўнага Камандавання ў [[Мінск]]у. У гэты ж час Кастравіцкі запісаўся ў [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускі камітэт]], дзе на сваіх членаў глядзелі як на будучых кандыдатаў да займання разнастайных пасад у цывільнай адміністрацыі на Беларусі. У жніўні 1941 разам з [[Вітаўт Буткевіч|Вітаўтам Буткевічам]] Самуэль Кастравіцкі выехаў ненадоўга ў [[Баранавічы]] і Вільню, але пасля спаткання з добра яму знаёмым [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] вярнуўся ў Варшаву. У канцы лістапада прыбыў у Мінск з мэтай арганізаваць на месцы разведвальную ячэйку СУБ, з ім прыехаў Вітаўт Буткевіч. Пасля сустрэчы з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], які быў прызначаны на пасаду бургамістра Мінска, Самуэль Кастравіцкі вярнуўся ў Варшаву, а ў Мінску застаўся [[Вітаўт Буткевіч]], які атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым С. Кастравіцкі трымаў з ім канал сувязі. Пасля вяртання ў Варшаву С. Кастравіцкі застаўся ў контрразведчым сектары на пасадзе кіраўніка ячэйкі, якая займалася, між іншым, беларускімі справамі. На гэтай пасадзе ён прымаў захады дзеля падрыхтоўкі ў Галоўным камандаванні СУБ-АК спрыяльнай глебы для перамоў з прадстаўнікамі ПБН, але яго высілкі не прынеслі плёну. У ліпені [[1944]] Самуэль Кастравіцкі атрымаў званне маёра запасу. Пасля [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] апынуўся ў лагеры палонных Лямсдорф, затым Волдэнберг. Пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. Са жніўня [[1945]] служыў у ахоўных ротах у [[Германія|Германіі]]. У 1946 годзе брытанскія ўлады дапамаглі перасяліцца ў Англію яго маці і дзвюм сёстрам. Быў дэмабілізаваны ў [[1948]]. Пасля дэмабілізацыі эміграваў у [[Аргенціна|Аргенціну]]. == Сям’я == Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з Алінай з Прыбыткаў (1913 г.н.). Яе маці Ева Прыбытка (1885 г.н.) з Алінай Кастравіцкай, з сынамі Аліны і Самуэля Крыштафам Нарымундам (1936 г.н.) і Аляксандрам Каралем (1938 г.н.), а таксама разам з малодшай сястрой Аліны Ядвігай і братам Янушам, вясной 1940 года былі высланы ў [[Казахстан]]. Вядома, што ў 1941 годзе Аліна Кастравіцкая знаходзілася ў шпіталі для нервовахворых на станцыі Аляксееўка, а ў 1942 разам з сястрой працавала рабочай у геалагічнай экспедыцыі па пошуку нафты. У 1946 годзе яны ўсе выехалі ў [[Польшча|Польшчу]]<ref>''Шымялеівіч М.'' Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Мінск, 2018. С. 174</ref>. {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Самуіл}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Самуэль]] [[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] 0dujiuhkshtglps3x2qk7ojlkojn9ok 5147030 5147029 2026-05-26T15:39:55Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147030 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Самуэль Андрэй Кастравіцкі''' ({{ДН|4|12|1902}}, {{МН|Ліда||}} — {{ДС|12|8|1953}}, {{МС|Буэнас-Айрэс||}}) — польскі і беларускі ваенны дзеяч. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Самуэль Кастравіцкі быў старэйшым сынам у мнагадзетнай сям’і лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] (1871—1937) і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі з Багушэўскіх]] (1875—1957). У 1915—1918 вучыўся ў [[мінская губернская гімназія|мінскай гімназіі]]. Удзельнічаў у лідскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароне]], паранены, быў выкуплены ў чырвоных з палону. Пазней служыў у Войску Польскім, скончыў школу падхарунжых у [[Варшава|Варшаве]], у снежні [[1921]] звольнены ў запас. У [[1923]] вывучаў права ва [[Вільнюскі ўніверсітэт#Універсітэт Стэфана Баторыя|універсітэце Стэфана Баторыя]] ў [[Вільня|Вільні]]. У 1930-я працаваў у Варшаўскай зямельнай Палаце. Перад самай вайной пасяліўся ў [[Вільнюс|Вільні]]. Пасля [[Польская абарончая вайна 1939|вераснёўскай кампаніі]] спачатку хаваўся ў Вільні, а пад канец [[1939]] прыбыў у [[Варшава|Варшаву]], удзельнічаў у канспірацыйных вайсковых арганізацыях. У канцы [[1940]] стаў членам [[Арганізацыя беларускіх нацыяналістаў|Партыі беларускіх нацыяналістаў]] (ПБН), таксама супрацоўнічаў з [[Армія Краёва|СУБ-АК]]. У [[1941]] шэф разведкі СУБ-АК на паўночна-ўсходнім абшары палкоўнік [[Тамаш Зан (Армія Краёва)|Тамаш Зан]] даручыў Самуэлю Кастравіцкаму кіраўніцтва разведвальным прадстаўніцтвам аддзела Галоўнага Камандавання ў [[Мінск]]у. У гэты ж час Кастравіцкі запісаўся ў [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускі камітэт]], дзе на сваіх членаў глядзелі як на будучых кандыдатаў да займання разнастайных пасад у цывільнай адміністрацыі на Беларусі. У жніўні 1941 разам з [[Вітаўт Буткевіч|Вітаўтам Буткевічам]] Самуэль Кастравіцкі выехаў ненадоўга ў [[Баранавічы]] і Вільню, але пасля спаткання з добра яму знаёмым [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]] вярнуўся ў Варшаву. У канцы лістапада прыбыў у Мінск з мэтай арганізаваць на месцы разведвальную ячэйку СУБ, з ім прыехаў Вітаўт Буткевіч. Пасля сустрэчы з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], які быў прызначаны на пасаду бургамістра Мінска, Самуэль Кастравіцкі вярнуўся ў Варшаву, а ў Мінску застаўся [[Вітаўт Буткевіч]], які атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым С. Кастравіцкі трымаў з ім канал сувязі. Пасля вяртання ў Варшаву С. Кастравіцкі застаўся ў контрразведчым сектары на пасадзе кіраўніка ячэйкі, якая займалася, між іншым, беларускімі справамі. На гэтай пасадзе ён прымаў захады дзеля падрыхтоўкі ў Галоўным камандаванні СУБ-АК спрыяльнай глебы для перамоў з прадстаўнікамі ПБН, але яго высілкі не прынеслі плёну. У ліпені [[1944]] Самуэль Кастравіцкі атрымаў званне маёра запасу. Пасля [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] апынуўся ў лагеры палонных Лямсдорф, затым Волдэнберг. Пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. Са жніўня [[1945]] служыў у ахоўных ротах у [[Германія|Германіі]]. У 1946 годзе брытанскія ўлады дапамаглі перасяліцца ў Англію яго маці і дзвюм сёстрам. Быў дэмабілізаваны ў [[1948]]. Пасля дэмабілізацыі эміграваў у [[Аргенціна|Аргенціну]]. == Сям’я == Самуэль Кастравіцкі быў жанаты з Алінай з Прыбыткаў (1913 г.н.). Яе маці Ева Прыбытка (1885 г.н.) з Алінай Кастравіцкай, з сынамі Аліны і Самуэля Крыштафам Нарымундам (1936 г.н.) і Аляксандрам Каралем (1938 г.н.), а таксама разам з малодшай сястрой Аліны Ядвігай і братам Янушам, вясной 1940 года былі высланы ў [[Казахстан]]. Вядома, што ў 1941 годзе Аліна Кастравіцкая знаходзілася ў шпіталі для нервовахворых на станцыі Аляксееўка, а ў 1942 разам з сястрой працавала рабочай у геалагічнай экспедыцыі па пошуку нафты. У 1946 годзе яны ўсе выехалі ў [[Польшча|Польшчу]]<ref>''Шымялеівіч М.'' Высяленне ў Казахстан у 1940 г. значнай часткі жыхароў Лідскага павета // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 8. Мінск, 2018. С. 174</ref>. {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Самуіл}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Самуэль]] [[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]] [[Катэгорыя:Ваенныя Беларусі]] rfar51vzxw2dy1e051hia4me7vovzdn 0 22548 5146987 5039162 2026-05-26T13:58:34Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146987 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = Марыя (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэль]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), Даніэль (1908 г.н.) }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] 4je4meugnibmpovldaf07qdfx0zr7ol 5147000 5146987 2026-05-26T14:15:49Z JerzyKundrat 174 5147000 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = Марыя (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэль]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), Даніэль (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.) }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] h5xc1kprcux13w8t2q5lxkelxlewcu8 5147009 5147000 2026-05-26T14:46:36Z JerzyKundrat 174 5147009 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэль]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), Даніэль (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.) }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] i6unb0wy3xwphvsdskuerenmy93f3a9 5147017 5147009 2026-05-26T15:19:44Z JerzyKundrat 174 5147017 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), Даніэль (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.) }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] g1y6u7bp4g1xm2f6dxjlqmu70xsenki 5147057 5147017 2026-05-26T16:18:08Z JerzyKundrat 174 5147057 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яоаслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] cc6jn1q6jdghyo5puiusebfi7qvgszp 5147183 5147057 2026-05-26T21:32:14Z JerzyKundrat 174 5147183 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яраслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] lluetl6pnv6slyq099hihbyjilkuzl1 5147185 5147183 2026-05-26T21:32:41Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147185 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яраслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька Караль удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] tago1x4j16o04p5r0sf6v6junbl87z0 5147186 5147185 2026-05-26T21:33:47Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147186 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яраслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька, [[Караль Фларыян Кастравіцкі]], удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў Цывінску, што ў [[Сібір]]ы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] 92cl5pd1ltdd9odh9odys8n3ez7mhuv 5147204 5147186 2026-05-26T22:17:58Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147204 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яраслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька, [[Караль Фларыян Кастравіцкі]], удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Малыя Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў [[Цывільск]], што ў Паволжы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] mxgmc9u9up7efq3yzfjj0mbix5n6zsg 5147205 5147204 2026-05-26T22:18:49Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147205 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яраслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька, [[Караль Фларыян Кастравіцкі]], удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў [[Цывільск]], што ў Паволжы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] b3nsdhjvu8ajzkygeyfs71sb5pl98hk 5147330 5147205 2026-05-27T09:52:22Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147330 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яраслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька, [[Караль Фларыян Кастравіцкі]], удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў [[Цывільск]], што ў Паволжы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] sv0lbddo8bxr7bkcuwtan41ro0dlrzj 5147331 5147330 2026-05-27T09:53:17Z JerzyKundrat 174 5147331 wikitext text/x-wiki {{Асоба | партрэт = Амброзій Кастравіцкі.jpg | жонка = [[Марыя Стэфанія з Багушэўскіх]] (1875 г.н.) | у шлюбе = | дзеці = [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.), Марыя (1904 г.н.), Хрысціна (1906 г.н.), [[Даніэль Кастравіцкі|Даніэль]] (1908 г.н.), [[Андрэй Антоні Кастравіцкі|Андрэй Антоні]] (1910 г.н.), Яраслаў, Антонія }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Амброзій Самуэль Кастравіцкі''' ({{ДН|||1871}}—{{ДС|||1937}}) — лекар, беларускі грамадскі дзеяч, брат [[Карусь Каганец|Казіміра Кастравіцкага (Каруся Каганца)]]. == Паходжанне == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1871 годзе ў сям’і маянткоўца Караля Самуэлевіча Кастравіцкага (1814—1874) і яго жонкі сярэднезаможнай шляхцянкі Гелены Тадэвушаўны [[род Свентаржэцкіх|Свентаржэцкай]]. Бацька, [[Караль Фларыян Кастравіцкі]], удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]], быў сасланы расійскімі ўладамі ў [[Табольск]], а яго маёнтак Навасёлкі ў Мінскім павеце быў канфіскаваны. Па лініі маці Амброзій Кастравіцкі быў блізкім сваяком іншага паўстанца — [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] (1831—1888). Акрамя таго Кастравіцкія мелі блізкія сваяцкія сувязі з іншымі сярэднезаможнымі родамі Міншчыны — [[Ваньковічы|Ваньковічамі]], [[Вайніловічы|Вайніловічамі]], [[Прушынскія|Прушынскімі]], [[род Оштарпаў|Оштарпамі]], Янішэўскімі і інш. Напрыклад, блізкай сваячкай была [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (з [[Вайніловічы|роду Вайніловічаў]]). == Біяграфія == Амброзій Кастравіцкі нарадзіўся ў [[Цывільск]], што ў Паволжы. У 1874 сям’і дазволена вярнуцца на Беларусь. Канфіскацыя сямейнага маёнтка стала прычынай збяднення гэтай галіны роду Кастравіцкіх і пераходу яе з катэгорыі маянткоўцаў у катэгорыю малазаможнай інтэлігенцыі, хоць сям’я Караля Кастравіцкага пасля вяртання з ссылкі атрымала прытулак у блізкіх сваякоў — жылі ў вёсцы [[Засулле]] каля [[Стоўбцы|Стоўбцаў]] і вёсцы Прымагілле каля [[Койданава]]. Там хутка памер бацька Амброзія. Скончыў гімназію ў [[Санкт-Пецярбург]]у і медыцынскае аддзяленне [[Імператарскі Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]] (1897). У 1901—1920 Кастравіцкі працаваў лекарам у [[Ліда|Лідзе]], [[Свянцяны|Свянцянах]] і [[Мінск]]у. Ажаніўся з каталічкай Марыяй Багушэўскай (1875 г.н.). Удзельнічаў у беларускім нацыянальна-дэмакратычным руху, сябраваў з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], уваходзіў у «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]», фінансаваў выданне літаратурных твораў на [[беларуская мова|беларускай мове]]. Амброзій Кастравіцкі ў 1916—1917 гадах удзельнічаў у [[Мінскі аддзел Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|мінскім аддзеле Камітэта дапамогі ахвярам вайны]], згадваецца, што ў сакавіку 1917 доктар Кастравіцкі быў старшынём [[З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый 1917|З’езда беларускіх нацыянальных арганізацый у Мінску]]<ref>''Верас З.'' Пакуль рука пяро трымае: Успамiны, лiсты / Уклад. М. Скобла. Мн., 2015. С. 50</ref>, але магчыма гаворка ідзе пра яго брата [[Казімір Кастравіцкі|Казіміра]]<ref>''Смалянчук А.'' Раман Скірмунт (1868—1939): жыццяпіс грамадзяніна Краю. Мінск, 2018. С. 267, 269, 273</ref>. У кастрычніку 1918 жыў у Лідзе, разам з сынам [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем]] (1902 г.н.) з’яўляўся сябрам польскай [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Самаабароны]]. Удзельнік баявых дзеянняў пад [[Шчучын]]ам. З лета 1920 жыў у [[Варшава|Варшаве]], у 1925 атрымаў гаспадарку ў [[Белагруда|Белагрудзе]], пад Лідай. Памёр у 1937 годзе, пахаваны ў Белагрудзе. 10 лютага 1940 года ўдава, дочкі Марыя (1904 г.н.) і Хрысціна (1906 г.н.) былі дэпартаваныя ў Азіяцкую частку [[СССР]], рэабілітаваная ў 1996<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/kastrawicki/Амброзі_Кастравіцкі.html Лаўрэш Леанід. Амброзі Кастравіцкі // Лідскі летапісец. 2019. №3(87). C. 49-52.] // [[pawet.net]] {{Wikidata/Ancestors}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Амброзій}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чувашыі]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Лідскім раёне]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Амброзій]] 7vmsy5bx3epl0e48l34sjik3q8bx41k 0 26372 5147212 4714148 2026-05-26T23:00:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147212 wikitext text/x-wiki {{Этнас}} '''Арабы''' ([[Арабская мова|араб.]]: العرب — ''аль-араб'') — група народаў [[Семіты|семіцкага]] паходжання, якія размаўляюць на мностве дыялектаў [[арабская мова|арабскай мовы]] і насяляюць дзяржавы [[Заходняя Азія|Заходняй Азіі]], [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]], [[Заходняя Еўропа| Заходняй Еўропы]], [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] і іншых краін свету. Пісьменнасць на аснове арабскага круглага пісьма. Па колькасці насельніцтва '''арабы''' другія ў свеце пасля [[кітайцы| кітайцаў]]. Сёння ва ўсім свеце жыве каля 430—450 мільёнаў арабаў<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/CIA_Factbook</ref>. Большасць арабаў пражывае ў [[Азія|Азіі]] і [[Афрыка|Афрыцы]]. У [[Афрыка|Афрыцы]]: [[маўрытанцы]] ([[Маўрытанія]], [[Заходняя Сахара]]), [[мараканцы]] ([[Марока]], Заходняя Сахара), [[алжырцы]] ([[Алжыр]]), [[тунісцы]] ([[Туніс]]), [[лівійцы]] ([[Лівія]]), [[суданцы]] ([[Судан]]), [[егіпцяне]] ([[Егіпет]]), У Азіі: [[палесцінскія арабы]] (жывуць у [[Палесціна|Палесціне]], [[Іарданія|Іарданіі]], [[Ліван]]е, [[Сірыя|Сірыі]] і іншых краінах), [[ліванцы]] ([[Ліван]]), [[іарданцы]] ([[Іарданія]]), [[сірыйцы]] ([[Сірыя]]), [[іракцы]] ([[Ірак]]), іранскія арабы ([[Іран]]), [[кувейтцы]] ([[Кувейт]]), [[бахрэйнцы]] ([[Бахрэйн]]), арабы Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў ([[ААЭ]]), [[еменцы]] ([[Емен]]), [[катарцы]] ([[Катар]]), [[аманцы]] ([[Аман]]), [[саудаўцы]] ([[Саудаўская Аравія]]), [[шоа (арабы)|чадскія арабы]] ([[Цэнтральная Афрыка]]). Арабы жывуць таксама ў [[Турцыя|Турцыі]], [[Узбекістан]]е, [[Афганістан]]е, [[Інданезія|Інданезіі]] і іншых краінах усяго свету. == Гісторыя == Згодна з казаннямі [[Біблія|Бібліі]] і [[Каран]]а арабы з’яўляюцца нашчадкамі [[Сім (Біблія)|Сіма]]. Паводле сярэднявечных гісторыкаў, арабы паходзяць ад плямёнаў Аравійскага паўвострава, якія з цягам часу зліліся ў адну этнічную групу. Ужо з пачатку II тыс. да н.э. некаторыя арабскія плямёны стварылі развітыя цывілізацыі на паўднёвым-захадзе Аравіі ([[Ірам]], [[Сабейскае царства]]). Культурнай пераемнасці ад тых народаў да сучасных арабаў не адбылося, бо гэтыя дзяржавы распаліся ўжо ў пачатку І тыс. да н.э. у сувязі са зменай гандлёвых шляхоў з [[Рым]]а ў [[Індыя|Індыю]]. Пасля, на поўначы, часткова пад уплывам развітых месапатамскіх культур, арабскія плямёны ўтварылі шэраг гандлёвых дзяржаў, сярод якіх [[Набацейскае царства]]. Пустынныя абшары Аравійскага паўвострава былі заселены [[бедуіны|бедуінамі]], якія жылі без дзяржаўнай арганізацыі, падпарадкоўваючыся родаваму прынцыпу. Рэлігіяй арабаў таго часу быў [[політэізм]]. Пераломам у арабскай культуры стала стварэнне [[іслам]]у і з’яднанне Аравійскага паўвострава на чале з [[Мухамад]]ам. Пасля смерці прарока, арабы, пад кіраўніцтвам халіфаў, здолелі авалодаць суседнімі рэгіёнамі — [[Магрыб|Паўночнай Афрыкай]], [[Месапатамія]]й, [[Персія]]й, часткай [[Анатолія|Анатоліі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Сіцылія]]й і [[Сардзінія]]й, распаўсюдзіўшы сваю культуру, пісьмо і мову на ўсе гэтыя тэрыторыі. Таксама прынялі шмат ад іншых культур, перш за ўсё — візантыйскай, персідскай і індыйскай. Іслам як дзяржаўная рэлігія кантраляваў грамадскае жыццё і права. Распаўсюджванне ісламу забяспечвала арабам сетку карысных для іх кантактаў — разам з прадстаўнікамі іншых культур яны пабудавалі адну з найвялікшых вядомых свету[[цывілізацыя| цывілізацый]]. У перыяд з VIII па XII стагоддзе была створана вялікая колькасць твораў вялікай арабскай літаратуры ў форме паэзіі і прозы, мастацкія творы, юрыдычныя кодэксы і філасофскія трактаты. У «залаты век ісламу» адбыўся вялікі прагрэс навукі, асабліва, у галіне астраноміі, медыцыны, геаграфіі, гісторыі і матэматыкі<ref>{{Cite web |url=http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/ARABI.html?page=0,4 |title=Архіўная копія |access-date=1 жніўня 2016 |archive-date=22 лютага 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222163516/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/ARABI.html?page=0,4 |url-status=dead }}</ref>. Дзяржава халіфаў даволі хутка распалася. Пад канец Сярэднявечча арабская культура, якую часткова стрымлівалі мангольскія і турэцкія набегі, а таксама дамінацыя рэлігіі над усімі аспектамі жыцця, прыйшла ў заняпад. Арабы на доўгія стагоддзі апынуліся пад панаваннем туркаў, якое змянілася еўрапейскай каланізацыяй, а менавіта французскай і англійскай. Паміж XIX i XX стст. наступіла адраджэнне арабскай культуры. Пачалося яно ў [[Егіпет|Егіпце]] і [[Ліван]]е, пазней перайшло да [[Ірак]]а і [[Сірыя|Сірыі]], у той час, калі большасць краін [[Магрыб]]а і Аравійскага паўвострава заставаліся адсталымі. Арабы знаёміліся з дасягненнямі еўрапейскай культуры і тэхнікі, адкрываючы для сябе новы свет, што прывяло да развіцця наватарскай мыслі, зніжэнню ролі рэлігіі ў жыцці і ў будучым стварэнню свецкіх дзяржаў, на заходні манер. [[Выява:Arabs.jpg|thumb|right|Арабы (1910)]] У першай палове ХХ ст. паўстала значная частка сёння вядомых арабскіх краін. У большасці з іх ва ўладзе былі нацыяналісты і сацыялісты. Стварэнне [[Ізраіль|Ізраіля]] ў [[1948]] г. арабы ўспрынялі як паражэнне, што спрыяла росту панарабскіх пачуццяў і заахвоціла ўрады некаторых краін да саюзу з [[СССР]], які разглядаўся як процівага амерыканскай падтрымкі [[яўрэі|яўрэеў]]. У другой палове ХХ ст. у шматлікіх арабскіх краінах пачалі здабычу [[нафта|нафты]], што спрыяла эканамічнаму развіццю і росту прэстыжу гэтых краін у свеце. == Устойлівыя словазлучэнні == * [[Арабскі мір]] * [[Арабскія лічбы]] * [[Арабскі скакун]] * [[Арабскі рэнесанс]] == Гл. таксама == * [[Арабы-хрысціяне]] * [[Філіп Араб]] * [[Арабская мова]] * [[Ібн-Хардадбех]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.arabic.com.ua Арабы і іх культура] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071016052755/http://www.arabic.com.ua/ |date=16 кастрычніка 2007 }} * [http://geroin.sitecity.ru/stext_2604094442.phtml/ Арабы-хрысціяне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120106034413/http://geroin.sitecity.ru/stext_2604094442.phtml |date=6 студзеня 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Семіцкія народы]] [[Катэгорыя:Арабы| ]] r34vad4h1r842og3z0meu8doqnzz4ob 0 28067 5147190 5140177 2026-05-26T21:42:12Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Некаторыя вучні */ 5147190 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Віленская гімназія}} {{Школа}} '''Ві́ленская белару́ская гімна́зія''' — адна з першых беларускіх сярэдніх школ у [[Вільнюс|Вільні]], якая дзейнічала ў 1919—1944 гадах. Сучаснікі і гісторыкі часта называюць яе «беларускім нацыянальным універсітэтам»<ref>{{кніга |загаловак=Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае |год=2012 |старонкі=370}}</ref>. У розны час тут працавалі [[Адам Станкевіч]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], [[Максім Гарэцкі]], [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], [[Барыс Уладзіміравіч Кіт|Барыс Кіт]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Язэп Драздовіч]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Францішак Грышкевіч]], [[Мікола Ільяшэвіч]], [[Хведар Ільяшэвіч]] і іншыя выдатныя навукоўцы, літаратары і педагогі. З гімназіі пачалі свой творчы шлях паэты і пісьменнікі [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]], [[Алесь Салагуб]], [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Валянцін Таўлай]], [[Кастусь Акула]], мастак [[Раман Семашкевіч]], навуковец і старшыня [[Рада БНР|Рады БНР]] [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч]]. Тут навучаліся дырэктар Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку [[Вітаўт Тумаш]], гісторык [[Язэп Найдзюк]], журналіст і педагог [[Янка Багдановіч]], гісторык і выдавец [[Вацлаў Пануцэвіч]], публіцыст і грамадскі дзеяч [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Лявон Луцкевіч]]. == Гісторыя == === Заснаванне і станаўленне === [[Файл:ISM University Vilnius.jpg|thumb|[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскія муры]], дзе размяшчалася гімназія ў 1919—1937 гадах]] Першыя беларускія школы ў Вільні адкрыліся яшчэ падчас нямецкай акупацыі ў 1915 годзе. Прыватная Віленская беларуская гімназія арганізавана 1 лютага 1919 года [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]]. Першапачатковы дазвол быў выданы ўладамі [[Нямецкая імперыя|Нямецкай імперыі]] ў канцы 1918 года і пацверджаны [[Літва|літоўскімі]] ўладамі напярэдадні заняцця горада [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]] на пачатку студзеня 1919 года. Рэгулярныя заняткі ў школе пачаліся 1 лютага 1919 года<ref>{{Артыкул |аўтар=А. |загаловак=1-я Віленская Беларуская Гімназія |выданне=[[Наша думка]] |тып=газета |год=1921 |нумар=21 |старонкі=2—3}}</ref>. Гімназія размяшчалася ў так званых [[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]] ([[Вастрабрамская вуліца|вуліца Вострабрамская]], 9), буйнейшым [[Беларусы ў Вільні|беларускім асяродку ў Вільні]]<ref group="nb">Яшчэ там размяшчаліся 2 беларускія пачатковыя школы, [[Беларускі музей у Вільні|Беларускі музей]], [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], [[Беларускія настаўніцкія курсы (Вільня)|Беларускія настаўніцкія курсы]], [[Беларуская школьная рада Віленшчыны]], [[Віленская каталіцкая духоўная семінарыя|Духоўная семінарыя]] і [[Царква Святой Тройцы і базыльянскі манастыр (Вільнюс)|царква Святой Тройцы]].</ref>. Навучальная ўстанова з’яўлялася 8-класнай гуманістычнага тыпу, сумеснай для хлопчыкаў і дзяўчынак. Першапачаткова працавалі 18 настаўнікаў і навучаліся 387 вучняў<ref>{{Артыкул |загаловак=Склад вучняў 1-й Віленскай Беларускай Гімназіі к 21 снежня 1920 |выданне=Наша думка |год=1920 |нумар=1 |старонкі=5}}</ref>. [[Беларуская мова|Па-беларуску]] спачатку выкладаліся ўсе прадметы толькі ў падрыхтоўчым, першым і другім класах, старэйшыя вучні вучыліся на [[Руская мова|рускай мове]], выключэнне складалі [[Беларуская літаратура|беларуская літаратура]], [[Гісторыя Беларусі|гісторыя]] і [[Геаграфія Беларусі|геаграфія Беларусі]]. З 1924 года ўсе дысцыпліны пачалі выкладацца па-беларуску. У першыя гады пры гімназіі дзейнічаў прытулак для дзяцей-сірот з Вільні, [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмяншчыны]], [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзеншчыны]], [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудчыны]], заснаваны ксяндзом [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]], і настаўніцкія курсы. Першы выпуск адбыўся 14 чэрвеня 1921 года. Гімназію скончылі 15 беларусаў, сярод іх — паэтка [[Наталля Арсеннева]], будучыя грамадскія дзеячы [[Адольф Клімовіч]], [[Ігнат Дварчанін]], [[Ян Станкевіч]], і 25 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей<ref>{{Артыкул |загаловак=Выпуск у Віленскай Беларускай Гімназіі |выданне=Наша думка |год=1921 |нумар=27 |старонкі=6}}</ref><ref>{{Артыкул |загаловак=Хроніка. Выпускныя экзамены |выданне=[[Маладое жыццё (1920)|Маладое жыццё]] |год=1921 |нумар=3 |старонкі=8}}</ref>. У 1922 годзе гімназію паспяхова скончылі 36 вучняў<ref>{{Артыкул |загаловак=1-ая Віленская Беларуская Гімназія |выданне=[[Беларускі звон]] |год=1922 |нумар=15 |старонкі=4}}</ref>. === Дзейнасць у міжваеннай Польшчы === [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1922).jpg|thumb|Вокладка легітымацыі вучня гімназіі, 1922 год.]] Доўгі час гімназія была прыватнай і фінансавалася грамадскімі арганізацыямі, сярод якіх былі Школьная рада ў Вільні, [[Таварыства беларускай школы]] і бацькоўскі камітэт. Яна мела афіцыйную назву «Віленская беларуская гімназія камітэту бацькоў» ({{lang-pl|Gimnazjum Białoruskie Komitetu Rodzicielskiego}}) і рэгістрацыйны нумар 12. Частка вучняў з незаможных сем’яў вызвалялася ад аплаты за навучанне. Для фінансавай падтрымкі бедных навучэнцаў грамадскасць перыядычна ладзіла дабрачынныя мерапрыемствы. Напрыклад, 27 студзеня 1923 года ў памяшканні гімназіі адбылася спецыяльная вечарына са спектаклем і выступам хору, сродкі ад якой пайшлі на карысць незаможных вучняў<ref name="nb_4_1923">{{артыкул |загаловак=З Вільні. Вучнёўская вечарына |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1923 |нумар=4 |старонкі=4}}</ref>. У лістападзе 1922 года ў сувязі з абраннем дырэктара гімназіі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б.&nbsp;Тарашкевіча]] паслом у польскі [[Сойм Рэспублікі Польшча|Сойм]], выкананне яго абавязкаў было ўскладзена на педагога [[Антон Неканда-Трэпка|Антона Неканда-Трэпку]]. На пасяджэнні педагагічнай рады 26 лістапада таго ж года Б.&nbsp;Тарашкевіч і былы дырэктар [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М.&nbsp;Кахановіч]] выказалі жаданне афіцыйна пакінуць свае пасады ва ўстанове з 1 снежня 1922 года<ref name="nb_1_1922">{{артыкул |загаловак=З Беларускага жыцця. Беларуская гімназія |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1922 |нумар=1 |старонкі=4}}</ref>. У снежні 1922 года ўстанову наведаў праваслаўны мітрапаліт [[Юрый (Ярашэўскі)]], які звярнуўся да навучэнцаў і выкладчыкаў з прывітальным словам на беларускай мове, падкрэсліўшы важнасць нацыянальнай асветы<ref name="nb_visit">{{артыкул |загаловак=Мітрапаліт Юры ў Віленскай Беларускай Гімназіі |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1922 |нумар=3 |старонкі=6}}</ref>. У гэты ж перыяд установа актыўна запрашала новых педагогаў: паляніста Зянкевіча, гісторыка Снежынскага, выкладчыка славянскай мовы архімандрыта [[Павел (Марозаў)|Піліпа (Марозава)]], выкладчыка нямецкай мовы Аляксандра Міхалевіча<ref>{{Артыкул |загаловак=Хроніка. 1-ая Віленская Беларуская Гімназія |выданне=Беларускі звон |год=1922 |нумар=20 |старонкі=4}}</ref>. Гімназія працавала нягледзячы на перашкоды з боку польскіх уладаў і некалькі разоў мяняла юрыдычны статус. Паводле справаздач польскай палітычнай паліцыі (1924), улады падазравалі, што гімназія выхоўвае «ворагаў Польшчы і прыхільнікаў бальшавізму»{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=28}}. Першым дырэктарам быў [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], які ў 1923 годзе праз канфлікт пакінуў пасаду. З 1924 года дырэктарам стаў [[Радаслаў Астроўскі]]{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=60—61}}. З 1932 года ў выніку ўзмацнення ціску з боку польскага ўрада гімназія была адзяржаўлена і атрымала статус беларускага філіяла пры польскай {{нп3|V дзяржаўная гімназія імя Юльюша Славацкага ў Вільні|гімназіі імя Юльюша Славацкага|pl|V Państwowe Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Wilnie}}. У 1937—1939 гадах яна размяшчалася ў будынку насупраць [[Касцёл Святога Духа (Вільнюс)|касцёла Святога Духа]] на [[Дамініканская вуліца (Вільня)|вуліцы Дамініканскай]] (цяпер Dominikonu g., 3-5). === Умовы навучання і грамадскае жыццё === [[Файл:Rodnyja Honi 1927 nr 3 s. 8.jpg|thumb|Мастацкая майстэрня. Злева сядзіць [[Язэп Драздовіч]], 1927 год.]] Інтэрнат беларускай гімназіі ў другой палове 1930-х гадоў знаходзіўся ў трохпавярховым доме на [[Вялікая вуліца (Вільня)|вуліцы Вялікай]] (цяпер Didzioji g., 30) каля [[Касцёл Святога Казіміра (Вільнюс)|касцёла Святога Казіміра]]. Сталовая працавала ў асобным будынку на вуліцы Святой Ганны. Праваслаўныя вучні гімназіі з канца 1920-х гадоў слухалі казані па-беларуску ў [[Царква Святой Параскевы Пятніцы (Вільнюс)|Пятніцкай царкве]]. Апроч адукацыі, у гімназіі праводзілася рознабаковае культурнае навучанне. У школе працавалі: * літаратурны і драматычны гурткі (з навучэнцаў складалася [[Беларуская драматычная майстроўня]], якая афіцыйна базіравалася ў тым жа будынку ў Базыльянскіх мурах<ref name="nb_pok">{{артыкул |загаловак=Беларускі паказальнік |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1923 |нумар=6 |старонкі=6}}</ref>); * мастацкая студыя пад кіраўніцтвам Язэпа Драздовіча; * гурток лацінскай мовы пад кіраўніцтвам Мікалая Красінскага і гурток геаграфіі пад кіраўніцтвам [[Ігнат Уладзіміравіч Канчэўскі|Ігната Канчэўскага]]; * духавы [[аркестр]] на 20 інструментаў і хор (у розныя гады ім кіравалі [[Язэп Канстанцінавіч Шнаркевіч|Язэп Шнаркевіч]]<ref name="nb_4_1923" /> і Рыгор Шырма). Таксама ў гімназіі існавала ўласная скаўцкая арганізацыя (заснавана ў 1922 годзе), вучнёўскі кааператыў. Навучэнцы самастойна выдавалі друкаваныя і рукапісныя часопісы. Віленская беларуская гімназія адрознівалася талерантнасцю: апроч [[Беларусы|беларусаў]], там вучыліся [[яўрэі]], [[палякі]], [[рускія]] і [[латышы]]. === Перыяд Другой сусветнай вайны і закрыццё === Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні Чырвонай Арміяй]] у верасні 1939 года дырэктар [[Васіль Кавалевіч]] быў звольнены, а яго намеснікам стаў Барыс Кіт{{sfn|Błaszczak|2017|с=173}}. Калі ў кастрычніку 1939 года [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|Вільня была перададзена Літве]], гімназія перажыла крызіс. Каля 80&nbsp;% вучняў і частка настаўнікаў пакінулі горад і з'ехалі ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] (пераважна ў [[Навагрудак]]){{sfn|Błaszczak|2017|с=168, 173}}. З-за рэзкага скарачэння колькасці навучэнцаў літоўскія ўлады панізілі статус установы да [[прагімназія|прагімназіі]]. Новым дырэктарам стаў ксёндз Адам Станкевіч{{sfn|Błaszczak|2017|с=173}}. Установа працягвала дзейнічаць ва ўмовах нямецкай акупацыі. Яна была канчаткова закрыта ў чэрвені 1944 года перад аднаўленнем у горадзе [[Савецкая ўлада|савецкай улады]]. === Пераемнасць і сучаснасць === У верасні 1994 года намаганнямі віленскіх беларусаў гімназія была адноўлена ў выглядзе сярэдняй школы №&nbsp;15 з беларускай мовай навучання. Пазней яна была перайменавана ў сярэднюю школу імя Францыска Скарыны. 15 лютага 2013 года мэрыя Вільнюса надала школе статус гімназіі ([[Віленская гімназія імя Францыска Скарыны]]). Штогод 1 лютага ў ёй адзначаецца гістарычны Дзень гімназіі. == Некаторыя супрацоўнікі == {{columns-list|colwidth=30em| * [[Майсей Абрамовіч|Абрамовіч Майсей]], выкладаў Закон Божы [[іўдаізм|яўрэям]] * [[Адольфава (настаўніца)|Адольфава]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўніца геаграфіі, гісторыі Польшчы{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Марыя Александровіч|Александровіч Марыя]] * [[Александроўская (настаўніца)|Александроўская]] («Александровічава»){{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Маці Станіслава Александровіча — гісторыка, прафесара ўніверсітэтаў у Торуні і Беластоку.</ref>, настаўніца польскай мовы, пасля Каліноўскага * [[Францішак Аляхновіч|Аляхновіч Францішак]]<ref>У Базыльянскіх мурах месцілася Беларуская драматычная майстроўня Ф. Аляхновіча.</ref>, настаўнік польскай мовы * [[Мікалай Пятровіч Анцукевіч|Анцукевіч Мікола]], настаўнік, '''дырэктар''' (?) * [[Антаніна Астроўская|Астроўская Антаніна]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Жонка Р. Астроўскага</ref>, выкладала «ручную працу»{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Радаслаў Астроўскі|Астроўскі Радаслаў]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, '''дырэктар''' (1924—1936, з перапынкам), выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію * [[Ян Багаткевіч|Багаткевіч Ян]], выкладаў праваслаўную рэлігію * [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Багдановіч Вячаслаў (Вацлаў)]]<ref name="ШутУсп"/>, настаўнік матэматыкі * [[Генадзь Васілевіч Багдановіч|Багдановіч Генадзь]], настаўнік геаграфіі, гісторыі, алгебры, заканадаўства * [[Леанід Барысаглебскі|Барысаглебскі Леанід]], настаўнік фізікі * [[Наталля Бенцлебен|Бенцлебен (Банцлебен) Наталля]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Перад 2-ой сусветнай вайной жыла ў Вільні па вул. Антокаль.</ref>, настаўніца нямецкай мовы * [[Пётра Просты|Бобіч Ільдэфонс]], выкладаў польскую і лацінскую мовы, каталіцкі Закон Божы * [[Сцяпан Бракоўскі|Бракоўскі Сцяпан]], выкладаў гігіену * [[Віктар Бэер|Бэер Віктар]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, кіраваў хорам * [[Севярын Віславух|Віславух Севярын]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладаў гісторыю Польшчы * [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская|Вітан-Дубейкаўская Юліяна]], настаўніца нямецкай мовы (1919—22) * [[Вішнеўскі (настаўнік)|Вішнеўскі]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Канстанцін Галкоўскі|Галкоўскі Канстанцін]] * [[Алёна Гарбачка|Гарбачка Алёна]], настаўніца французскай мовы * [[Леаніла Усцінаўна Чарняўская|Гарэцкая (Чарняўская) Леаніла]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Жонка М. Гарэцкага</ref>, настаўніца беларускай мовы, геаграфіі, арыфметыкі * [[Максім Гарэцкі|Гарэцкі Максім]], беларуская мова * [[Станіслаў Гафтовіч|Гафтовіч Станіслаў]], настаўнік гімнастыкі * {{нп4|Уладзіслаў Глухоўскі|Глухоўскі Уладзіслаў|pl|Władysław Głuchowski}} * [[Станіслаў Глякоўскі|Глякоўскі Станіслаў]], настаўнік Закону Божага (1933—39) * [[Баляслаў Грабінскі|Грабінскі Баляслаў]], доктар * [[Антон Антонавіч Грыневіч|Грыневіч Антон]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік спеваў * [[Францішак Грышкевіч|Грышкевіч Францішак]], '''дырэктар''' (1941—44) * [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|Дварчанін Ігнат]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік беларускай літаратуры * [[Я. Дзічкоўскі|Дзічкоўскі Я.]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладаў праваслаўны Закон Божы * [[Аляксандр Дмахоўскі|Дмахоўскі Аляксандр]], настаўнік матэматыкі, касмаграфіі, фізікі * [[Язэп Драздовіч|Драздовіч Язэп]] * [[Дубіцкі (настаўнік)|Дубіцкі]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, вёў дадатковыя матэматычныя курсы і падрыхтоўчыя курсы да здачы на атэстат («матуру») * [[Ганна Душэўская|Душэўская Ганна]]<ref>Сястра К. Дуж-Душэўскага</ref>, настаўніца польскай мовы * [[Павел Дыліс|Дыліс Павел]]{{sfn|Луцкевіч|1998}}, выкладаў кальвіністам Закон Божы * [[Аляксандр Егер|Егер Аляксандр]], настаўнік біялогіі і геаграфіі * [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Жук-Грышкевіч Вінцэнт]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік гісторыі * [[Міхаіл Мікалаевіч Заморын|Заморын Міхаіл]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref name="ШутУсп"/><ref>Паводле ўспамінаў вучняў «найбольш рускі» сярод настаўнікаў. Выехаў у Радашковічы, адкуль у 1930-я перабраўся ў СССР, рэпрэсіраваны.</ref>, настаўнік беларускай, рускай моў, геаграфіі і гімнастыкі * [[Язэп Зарэмба|Зарэмба Язэп]] * [[Арон Згірскі|Згірскі Арон]]<ref name="Серп32">Серпухов… С. 32.</ref>, настаўнік спеваў * [[Фелікс Згірскі|Згірскі Фелікс]], настаўнік спеваў і гімнастыкі * [[Язэп Згірскі|Згірскі Язэп]], настаўнік лацінскай мовы і спеваў * [[В. Зеньковіч|Зеньковіч В.]]<ref name="Серп31"/> * [[Лідзія Ігнатава|Ігнатава Лідзія]], настаўніца французскай мовы * [[Мікола Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Мікола]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладаў прапедэўтыку філасофіі * [[Хведар Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Хведар]], настаўнік беларускай мовы * [[Васіль Кавалевіч|Кавалевіч Васіль]], '''дырэктар''' (да восені 1939) * [[Сяргей Казека|Казека Сяргей]], настаўнік рускай мовы * [[Каліноўскі (настаўнік)|Каліноўскі]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік польскай мовы, пасля Швахловіча * [[Галіна Капава|Капава Галіна]], настаўніца гімнастыкі * [[Сымон Кароль|Кароль Сымон]]{{sfn|Луцкевіч|1998|}}, настаўнік спеваў * [[Ян Карэтнікаў|Карэтнікаў Ян]], настаўнік музыкі * [[Габрыелія Касіньская|Касіньская Габрыелія (Касінская Габрыэля)]], настаўніца польскай мовы<ref>Wspominana jest jako dobra nauczycielka o usposobieniu romantycznym.</ref> * [[Іван Катовіч|Катовіч Іван]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік прыродазнаўства ў першых класах, геаграфіі * [[Мікола Катовіч|Катовіч Мікола]], дзелавод * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Кахановіч Міхаіл]], старшыня педагагічнай рады (1918), '''дырэктар''' (1919—1922), настаўнік гісторыі * [[Барыс Уладзіміравіч Кіт|Кіт Барыс]], настаўнік (1931—1939), '''дырэктар''' (1939) * [[Аляксандр Коўш|Коўш Аляксандр]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік праваслаўнага Закона Божага * [[Мікалай Фаміч Красінскі|Красінскі Мікалай]]<ref name="Лях">Ляхоўскі…</ref>, выкладаў гісторыю і рускую мову, інспектар гімназіі * [[Іван Краскоўскі|Краскоўскі Ян]]<ref name="ШутУсп"/>, настаўнік гісторыі * [[Марыя Крамянёва|Крамянёва (Кшэменёва, Кжэменёва) Марыя]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўніца польскай мовы, пасля Александровіч * [[Ніл Кульчыцкі|Кульчыцкі Ніл]], выкладаў праваслаўны Закон Божы * [[Мікола Ласковіч|Ласковіч Мікола]], настаўнік матэматыкі * [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч Антон]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік беларускай мовы * [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч Іван]], настаўнік беларусазнаўства і краязнаўства * Лукашэвіч Уладзімір, выкладаў праваслаўны Закон Божы{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, таксама сакратар гімназіі{{sfn|Луцкевіч|1998}} * [[Вольга Мароз|Мароз Вольга]]{{sfn|Луцкевіч|1998}}, буфетчыца і прыбіральшчыца * [[Марцінкевіч (настаўнік)|Марцінкевіч]]{{факт?}}, настаўнік фізкультуры<ref>Кіраўнік Віленскага камітэта БНП, арыштаваны савецкай бяспекай, лёс невядомы.</ref> * [[Мікалай Міхайлавіч Марцінчык|Марцінчык Мікалай]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>(3.12.1901, в. Кубельнікі каля Бераставіцы — 23.5.1980). Лекар. Скончыў Віленскі ўніверсітэт (1927), адзін з кіраўнікоў Беларускага студэнцкага саюза, рэдактар часопіса «Студэнцкая Думка», дзеяч Грамады, Таварыства беларускай школы. Настаўнічаў у Віленскай беларускай гімназіі. Некалькі разоў быў арыштаваны польскай паліцыяй, у 1931 сасланы з Вільні пад нагляд паліцыі. Працаваў лекарам у Нараўцы на Беласточчыне. У 1948 арыштаваны органамі савецкай дзяржбяспекі. 12.8.1949 прыгавораны на 10 гадоў лагераў, сасланы ў Варкуту. У 1956 вярнуўся ў Гродна.</ref>, выкладаў хімію і анатомію * [[Ніна Маткоўская|Маткоўская Ніна]], настаўніца французскай мовы * [[Фаіна Мікуліна|Мікуліна Фаіна]]<ref name="ШутУсп"/>, выкладчыца агульнай гісторыі, рускай мовы * [[Аляксандр Міхалевіч|Міхалевіч Аляксандр]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Юрыст. Прыняў духоўны сан — стаў праваслаўным святаром. Падчас 2-ой сусветнай вайны быў настаяцелем прыходу ў Заходняй Беларусі. Пахаваны на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках (Вільнюс).</ref>, настаўнік лацінскай і нямецкай моў, '''дырэктар''' * [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская|Мэнке Юліяна]], выкладала нямецкую мову, агульную гісторыю, прапедэўтыку філасофіі * [[Эмілія Наруцкая|Наруцкая Эмілія]], настаўніца гісторыі * [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Неканда-Трэпка Антон]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, '''дырэктар''' (1922-23, 1928-30), выкладаў фізіку з 1920 * [[Мікола Пакроўскі|Пакроўскі Мікола]], доктар * [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|Паўловіч Сяргей]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік праваслаўнага Закону Божага, '''дырэктар''' (1925—1928)<ref>Маракоў Л. У. РЛ; РС.</ref> * [[Міхаіл Пліс|Пліс Міхаіл]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік праваслаўнага Закону Божага (1919—1923) * [[Соф’я Пронька|Пронька Соф’я]], настаўніца беларускай мовы, арыфметыкі, малявання, каліграфіі * [[Пятро Радзюк|Радзюк Пётра]]{{sfn|Пецюкевіч|2005}}, настаўнік фізікі (1941-44) * [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Рак-Міхайлоўскі Сымон]], настаўнік матэматыкі, фізікі і хіміі (1920 — ?) * [[Канстанцін Ральцэвіч|Ральцэвіч Канстанцін]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік матэматыкі * [[Вольга Русак|Русак Вольга]]<ref name="Летап">Летапіс…</ref>, настаўніца нямецкай мовы (НБГ, з 1934) * [[Люба Русецкая|Русецкая Люба]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладала «навукі аб рэчах»{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Язэп Рэшаць|Рэшаць Язэп]], настаўнік Закону Божага * [[Іван Савіцкі|Савіцкі Іван]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік гісторыі ў пачатковых класах * [[Леанід Савінскі|Савінскі Леанід]]<ref name="ШутУсп" />, настаўнік матэматыкі і фізікі * [[Алёна Сакалова-Лекант|Сакалова-Лекант Алёна]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Адна з пачынальнікаў беларускага школьніцтва ды ініцыятараў стварэння ВБГ. Да арышту жыла ў Вільні па вул. Вострабрамскай 8 (Ausros Vartu g. 9) — «Базыльянскія муры». Пасля 1944 рэпрэсіраваная савецкай бяспекай, асуджана на 6 гадоў лагераў. У сяр. 1950-ых вярнулася ў Вільнюс. Памерла ў 1960, пахавана на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках (Вільнюс). Гл.: ''Войцік Г. Алёна Сакалова-Лекант: (серыя «Партрэты Віленчукоў») / Галіна Войцік. — Вільня: Рунь, 2004. — 17, (3) с.: партр.; ISBN 9955-427-03-5''</ref>, настаўніца беларускай мовы, арыфметыкі, малявання, каліграфіі (1919—1944) * [[Ніна Аляксандраўна Сасноўская|Сасноўская Ніна]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўніца малявання і каліграфіі * [[Мікола Сіняўскі|Сіняўскі Мікола]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік матэматыкі * [[Адам Станкевіч|Станкевіч Адам]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, кс., настаўнік каталіцкага Закону Божага (1919—1944{{sfn|Галяк|1982—1983|}}), лацінскай мовы, '''дырэктар''' * [[Уладзіслаў Талочка|Талочка Уладзіслаў]]<ref name="ШутУсп" />, кс., настаўнік каталіцкага Закону Божага * [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Тарашкевіч Браніслаў]], '''дырэктар''' (1921—1922), выкладаў прапедэўтыку філасофіі * [[Хлебэк (настаўнік)|Хлебэк]], настаўнік польскай мовы * [[Караль Швахловіч|Швахловіч Караль]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік польскай мовы * [[Язэп Канстанцінавіч Шнаркевіч|Шнаркевіч Язэп]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>З 1921 настаўнік Нясвіжскай беларускай гімназіі. Быў кіраўніком беларускамоўных класаў, выкладчыкам беларускай мовы, беларусазнаўства і спеваў. Пасля закрыцця польскімі ўладамі Нясвіжскай беларускай гімназіі (1924) працаваў настаўнікам у Віленскай беларускай гімназіі. Разам з жонкай Надзеяй пахаваны на праваслаўных Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках (Вільнюс).</ref>, кіраваў хорам * [[Марыя Шутовіч|Шутовіч Марыя]]<ref name="ШутУсп" />, загадвала інтэрнатам * [[Рыгор Раманавіч Шырма|Шырма Рыгор]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік спеваў і выхавацель у інтэрнаце * [[Леанід Шчасновіч|Шчасновіч Леанід]], настаўнік гімнастыкі * [[Пётра Шчасны|Шчасны Пётра]]<ref>Паходзіў з Навагрудчыны. Скончыў Вышэйшую школу гандлёвую ў Варшаве. Валодаў англійскай, нямецкай, рускай, беларускай, польскай мовамі. Разам з [[Барыс Кіт|Барысам Кітам]] у 1942 працаваў у семінарыі ў Паставах.</ref>, настаўнік фізікі * [[Шыдлоўскі (настаўнік)|Шыдлоўскі]], выкладчык геаграфіі Польшчы * [[Павел Южык|Южык Павел]], выкладчык малявання (1920-я) * [[Яўгенія Юзьврэк|Юзьврэк Яўгенія]], настаўніца французскай мовы * [[Андрэй Паўлавіч Якубецкі|Якубецкі Андрэй]], настаўнік гімнастыкі * [[Мадэст Яцкевіч|Яцкевіч Мадэст]], настаўнік гімнастыкі }} == Некаторыя вучні == [[Файл:Adolf Klimovič maturity certificate (1921).jpg|thumb|Атэстат спеласці [[Адольф Юстынавіч Клімовіч|Адольфа Клімовіча]] (1900—1970) аб заканчэнні 1-й Віленскай беларускай гімназіі. Дакумент выдадзены 22 чэрвеня 1921 года. Уверсе бланка размешчаны герб «[[Пагоня]]» ў дубовым вянку.]] <gallery mode="nolines" widths="300"> Файл:Vypusk 2 1921.jpg|Група другога выпуску гімназіі (1921). Першая справа ў трэцім шэрагу — [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]]. </gallery> {{кал|3}} * [[Кастусь Акінчыц|Акінчыц Кастусь]] * [[Валяр’ян Алексяюк|Алексяюк Валяр’ян]] (вып. 1921){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Наталля Арсеннева|Арсеннева Наталля]]<ref name="Серп33"/> (вып. 1921) * [[Слава Арэнь|Арэнь Слава]]<ref>У 1931 пасля ліквідацыі Клецкай беларускай гімназіі (дзе яго бацька быў настаўнікам) пачаў вучыцца ў Віленскай беларускай гімназіі. Арыштаваны польскі ўладамі, пасля выхаду на волю нелегальна перайшоў у СССР, рэпрэсіраваны.</ref> * [[Г. Астроўскі|Астроўскі Г.]] * [[Лявон Андрэевіч Бабровіч|Бабровіч Лявон]] * [[Янка Антонавіч Багдановіч|Багдановіч Янка]] (вып. 1927) * [[Пётр Бакач|Бакач Пётр]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга пад…</ref> * [[Вера Белакоз|Белакоз Вера]]<ref>[http://novychas.info/asoba/naliezala_da_arhanizacyi_zyvie/ Належала да арганізацыі «Жыве Беларусь!»]</ref> * [[Ірэна Будзька|Будзька Ірэна]]<ref>Дачка [[Эдвард Будзька|Эдварда Будзькі]]. Выпускніца Віленскага ўніверсітэта. Перад 2-ой сусветнай вайной выйшла замуж за [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]]. У 1939—1941 разам з мужам працавала настаўніцай у Будславе. Пасля 2-ой сусветнай вайны ў эміграцыі. Была настаўніцай прыродазнаўства ў Беларускай гімназіі імя М. Багдановіча ў Германіі. Жыве ў ЗША.</ref> * [[Людвіка Будзька|Будзька Людвіка]]<ref>Дачка [[Эдвард Будзька|Эдварда Будзькі]]. Выпускніца Віленскага ўніверсітэта. У 1939—1941 працавала настаўніцай у Будславе. Пасля 2-ой сусветнай вайны ў эміграцыі. У 1950-я выйшла замуж за Антона Бяленіса. Жыла ў ЗША. Супрацоўнічала з газетай «Беларус».</ref> * [[Часлаў Будзька|Будзька Часлаў]] * [[Аркадзь Быхавец|Быхавец Аркадзь]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Часлаў Васілевіч|Васілевіч Часлаў]]<ref>Паходзіў з Будслава. У 1939 рэпрэсіраваны савецкай дзяржбяспекай.</ref> * [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Васілеўскі Мікола]]<ref name="Серп33">Серпухов… С. 33.</ref> * [[М. Васілёк|Васілёк М.]]<ref name="Серп32"/> * [[Міхал Вітушка|Вітушка Міхал]] (вып. 1930) * [[Галіна Антонаўна Войцік|Войцік (Луцкевіч) Галіна]]<ref>Дачка Зоські Верас</ref> * Воўк-Левановіч Аўгіння<ref>Эмігравала ў Аўстралію</ref> * [[Кіра Гаўрыловіч|Гаўрыловіч Кіра]] * [[Леанід Галяк|Галяк Леанід]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}} (вып. 1930) * [[Васіль Грузд|Грузд Васіль]]<ref>Не скончыў навучання, нелегальна перайшоў у СССР, рэпрэсіраваны</ref> * [[Францішак Грышкевіч|Грышкевіч Францішак]]<ref>Маракоў РЛ</ref> (вып. 1926) * [[Адам Дасюкевіч|Дасюкевіч Адам]] * [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|Дварчанін Ігнат]]<ref name="Серп33"/> (экстэрн. 1921) * [[Мацей Дурэйка|Дурэйка Мацей]]<ref>Жаўнер Арміі Андэрса, жыў у Вялікабрытаніі</ref> * [[Арнольд Дыліс|Дыліс Арнольд]]<ref name="ШутУсп">''Шутовіч Я.'' Успаміны пра …</ref><ref name="Серп30">Серпухов… С. 30</ref> * [[Аўген Дыліс|Дыліс Аўген]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Павел Дыліс|Дыліс Павел]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Людміла Жамойціна|Жамойціна Людміла]] (вып. 1937)<ref>Сястра [[Янка Жамойцін|Я. Жамойціна]]. Нар. 9.6.1915 у сялянскай сям’і ў в. Клімавічы, на Лідчыне. Скончыла педагагічны інстытут (1939). У 1939—1941 працавала ў Лідскай беларускай дзесяцігодцы, у тым часе выйшла замуж. З 1941—1943 кіравала Самашкскай беларускай пачатковай школай. У 1943 выехала ў Вільню. З 1946 жыла ў Польшчы ў Любліне, а з 1956 у Варшаве. Працавала настаўніцай рускай мовы ў ліцэі імя Ю. Славацкага. Пам. 3.1.1986.</ref> * [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Жук-Грышкевіч Вінцэнт]] (вып. 1922) * [[Раіса Жук-Грышкевіч|Жук-Грышкевіч Раіса]] * [[Аляксандр Жыткевіч|Жыткевіч Аляксандр (Шура)]] * [[Янка Жэдзік|Жэдзік Янка]]<ref>Пад акупацыяй кіраваў школай у Пружанах.</ref> * [[Гелена Забельская|Забельская Гелена]] * [[Эма Залкінд|Залкінд Эма]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Лейзар Зарэцкі|Зарэцкі Лейзар]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Анатоль Іверс|Іверс Анатоль]] (Міско Іван)<ref>Чыгрын С. Не пыталі, ці зжата, ці скошана… // Ніва № 4 (2280), 23 студз. 2000.</ref> (1926—1928) * [[Мікола Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Мікола]] (вып. 1923) * [[Хведар Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Хведар]] * [[Антон Кабак|Кабак Антон]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Уладзімір Кабушка|Кабушка Уладзімір]] * [[Барыс Сафронавіч Каверда|Каверда Барыс]] * [[Дуся Казлова|Казлова Дуся]]<ref>[https://novychas.by/poviaz/jae-dapytvau-asabista-canava 1]</ref> * [[Леанард Казлоўскі|Казлоўскі Леанард/Леў]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Уладзімір Каляўр|Каляўр (Калаўр) Уладзімір]] (памёр у снежні 1922 года, быўшы вучнем 8-га класа)<ref name="nb_obituary">{{артыкул |загаловак=Уладзімір Каляўр (некралог) |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1922 |нумар=3 |старонкі=6}}</ref><ref name="Серп31">Серпухов… С. 31.</ref> * [[Язэп Каліцкі|Каліцкі Язэп]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Аляксандр Калодка|Калодка Аляксандр]] (1926—1927) * [[Мацей Канапацкі|Канапацкі Мацей]]<ref>Сын [[Гасан Канапацкі|Гасана Канапацкага]]</ref> * [[Міхаіл Канцылярчык|Канцылярчык Міхаіл]] * [[Усевалад Кароль|Кароль Усевалад]]<ref>Нар. 18.10.1919 у в. Старое Сяло на Міншчыне. Палітычна-грамадскі дзеяч. У 1928—1929 вучыўся ў Радашковіцкай беларускай гімназіі. З 1929 вучань Віленскай беларускай гімназіі (скончыў 1936). Пасля студэнт медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта. Быў апошнім кіраўніком [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]]. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у Баранавічах лекарам, належаў да падпольнай Беларускай незалежніцкай партыі. У 1944 арыштаваны НКУС, асуджаны на 10 гадоў зняволення. Памёр у пач. кастрычніка 1984 у Баранавічах.</ref> (вып. 1936) * [[Ганна Карпюк|Карпюк Ганна]] * [[Іван Касяк|Касяк Іван]]<ref>Маракоў РЛ.</ref> * [[Канстанцін Касяк|Касяк Канстанцін]]<ref name="КоўшМае"/><ref>Паводле адных звестках, расстраляны немцамі ў 1943 на даносе, па другіх — палякамі ў 1944 (Коўш С.), паводле трэціх — пасля 2-ой сусветнай вайны жыў у Вілейцы і быў рэпрэсіраваны.</ref> * [[Анеля Катковіч|Катковіч Анеля]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Адольф Клімовіч|Клімовіч Адольф]]<ref name="Серп33"/> * [[Уладзімір Корж|Корж Уладзімір]] (вып. 1922)<ref name="Серп30"/> {{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Святаслаў Коўш|Коўш Святаслаў]] (вып. 1934) * [[Вольга Крако|Крако Вольга]]<ref name="НС91-22"/> * [[Кубаў (вучань)|Кубаў]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Уладзімір Лабко|Лабко Уладзімір]] * [[Ганна Ліхадзіеўская|Ліхадзіеўская Ганна]] (вып.1922) {{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Луцкевіч Лявон]]<ref>Нар. 1922. Падчас нямецкай акупацыі — афіцэр Беларускай Краёвай Абароны, быў у батальёне «Дальвіц», арыштаваны ў Польшчы (1945), праходзіў па працэсе над кіраўнікамі БНП («справа 6-ці», Мінск, 1946), пасля лагераў жыў у Вільнюсе. Пам. 1997.</ref> * [[Юрка Луцкевіч|Луцкевіч Юрый (Юрка)]] * [[Аляксандр Лябецкі|Лябецкі Аляксандр]] * [[Ніна Ляўковіч|Ляўковіч Ніна]] * [[Анастасія Малюк|Малюк Анастасія]] * [[Вольга Мароз|Мароз Вольга]]<ref name="НС91-22">Наша слова, 1991, № 22, 17-23 ліпеня.</ref> * [[Леаніла Марціновіч|Марціновіч (Спорык) Леаніла]]<ref name="НС91-22"/> * [[Ніна Марціновіч|Марціновіч Ніна]] * [[Люба Марцінчык|Марцінчык Люба]] * [[Барыс Махляр|Махляр Барыс]] * [[Таццяна Мацвеева|Мацвеева Таццяна]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Мікалай Мінкевіч|Мінкевіч Мікалай]] * [[Міхаіл Гаўрылавіч Мінкевіч|Мінкевіч Міхаіл]] (вып. 1937) * [[Альберт Мілер|Мілер Альберт]] (вып. 1930) * [[Якуб Герасімавіч Міско|Міско Якуб]]<ref>''Маракоў Л.'' Міско Якуб Герасімавіч // Рэпрэсаваныя літаратары… Т. 2.</ref> (1925—1928) * [[Галя Міхалевіч|Міхалевіч Галя]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref name="ReferenceA">Бацька — настаўнік гімназіі Аляксандр Міхалевіч</ref> * [[Наталля Міхалевіч|Міхалевіч Наталля]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref name="ReferenceA"/> * [[Аркадзь Міцька|Міцька Аркадзь]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Нікандар Мядзейка|Мядзейка Нікандар]] * [[Герэк Мядзёлка|Мядзёлка Герэк]]<ref>нар. 1917. Навучаўся адзін год. Скончыў чыгуначную школу ў Лунінцы. Пасля вайны жыў у Польшчы, працаваў на «Pafawag» (фабрыка чыгуначных вагонаў) ва Уроцлаве. Памёр 1968, Уроцлаў.</ref> * [[Чэслаў Мядзёлка|Мядзёлка Чэсь]]<ref>нар. 1911. Навучаўся адзін год. Перад 2-ой сусветнай вайной працаваў бухгалтэрам у Лунінцы. Пасля вайны жыў у Польшчы. Памёр у 1995, Длугалэнцы каля Уроцлава.</ref> * [[Станіслаў Мядоўскі|Мядоўскі Станіслаў]] * [[Часлаў Найдзюк|Найдзюк Часлаў]] * [[Язэп Найдзюк|Найдзюк Язэп]]{{Факт?}} * [[Яўген Насекайла|Насекайла Яўген]] * [[Казімір Неканда-Трэпка|Неканда-Трэпка Казімір]]{{Sfn|Пецюкевіч|2005}}<ref>Сын Антона</ref> * [[Раіса Падабед|Падабед Раіса]]<ref name="КоўшМае">Коўш, С. Мае ўспаміны…</ref> * [[Падагель (вучань)|Падагель]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Янка Чабор|Патаповіч Іван]] (вып. 1931) * [[Канстанцін Паўль|Паўль Канстанцін]]<ref name="Летап"/> (7 кл., 1935)<ref group="nb" name="ex02">Адзін з ініцыятараў у 1935 стварэння дружыны скаўтаў у ВБГ.</ref> * [[Лявон Паўль|Паўль Лявон]]<ref name="Летап"/> (7 кл., 1935)<ref group="nb" name="ex02"/> * [[Мар’ян Пецюкевіч|Пецюкевіч Мар’ян (Марыян)]]<ref name="Серп33"/> * [[Ніна Прахаровіч|Прахаровіч Ніна]] * [[А. Прохараў|Прохараў А.]]<ref name="Серп32"/> (8 кл., 1922)<ref group="nb" name="ex03">Ініцыятар стварэння ў 1922 1-й дружыны скаўтаў у ВБГ.</ref> * [[Пятроўскі (вучань)|Пятроўскі]]<ref name="КоўшМае"/><ref group="nb">Брат [[Ян Пятроўскі|Яна Пятроўскага]]?</ref> * [[Аляксей Рава|Рава Аляксей]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Пётра Радзюк|Радзюк Пётра]] * [[Міраслава Русак|Русак (Станкевіч) Міраслава]]<ref>Сястра Яраслава Станкевіча.</ref> * [[Міхаіл Рэшатаў|Рэшатаў Міхаіл]] * [[Лявон Рыдлеўскі|Рыдлеўскі Лявон]] * [[Анатоль Сакалоў|Сакалоў Анатоль]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Нар. 1915, сын А. Сакаловай-Лекант. Скончыў Віленскую беларускую гімназію, юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1938 вывучаў юрыспрудэнцыю ў Варшаве. У 1941 — бурмістар г. Беразіно. У 1942 удзельнічаў ў несавецкім беларускім партызанскім руху, у атрадзе Ул. Шавеля пад Барысавам. Афіцэр Беларускае Краёвае Абароны, член БНП. Пасля вайны ў Германіі, далейшы лёс невядомы, магчыма эміграваў ў Амерыку.</ref> * [[Юльян Саковіч|Саковіч Юльян]] * [[Алесь Салагуб|Салагуб Алесь]]<ref name="Серп32"/> (вып. 1927) * [[Аляксандр Сасноўскі|Сасноўскі Аляксандр]] (вып.1921){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Раман Семашкевіч|Семашкевіч Раман]]<ref name="Лях"/> * [[В. Сідаровіч|Сідаровіч В.]]<ref name="Серп33"/> * [[Вінцук Склубоўскі|Склубоўскі Вінцук]]<ref>[https://niva.bialystok.pl/issue/2002/20/art_03.htm Міхась Хмялеўскі. Памёр Вінцук Склубоўскі // Тыднёвік беларусаў у Польшчы «Ніва». — 2002. — № 20 (2401).] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210308125836/https://niva.bialystok.pl/issue/2002/20/art_03.htm |date=8 сакавіка 2021 }}</ref> * [[Максім Танк|Скурко Яўген (Максім Танк)]] * [[Марыя Скурчанка|Скурчанка Марыя]]{{Sfn|Луцкевіч|1998|}}<ref group="nb">Адна з першых абітурыентак.</ref> * [[Барыс Сладкоўскі|Сладкоўскі Барыс]] * [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станкевіч Станіслаў]] * [[Ян Станкевіч|Станкевіч Ян]] (вып. 1921) * [[Яраслаў Станкевіч|Станкевіч Яраслаў]]<ref>Сын [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Ст. «Кнігара» Станкевіча]], брат Міраславы Русак</ref> * [[Бернард Стаповіч|Стаповіч (Стэповіч) Бернард]]<ref>Брат [[Казімір Сваяк|Казіміра Сваяка]]. Нар. 30.8.1907 у вёсцы Барані на Віленшчыне. У 1939 скончыў агранамічны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1945 прыехаў у Сопат, да 1952 працаваў у Аддзеле сельскай гаспадаркі ваяводскай управы ў Гданьску, пасля ў Міністэрстве сельскай гаспадаркі ў Варшаве. У 1972 выйшаў на пенсію, пісаў артыкулы па аграноміі ў часопіс «Gromada Rolnik Polski». Пам. 9.8.1982.</ref> * [[Таццяна Стракоўская|Стракоўская Таццяна]] * [[Таісія Сухая|Сухая Таісія]] * [[Антон Сымановіч|Сымановіч Антон]] * [[Аляксей Сянкевіч|Сянькевіч Аляксей]]{{Факт?}} * [[Ніна Тарас|Тарас Ніна]] (вып. 1936) * [[Юрка Тарасюк|Тарасюк Юрка]]<!--удзельнік страйку ў лютым 1929--> * [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Таўлай Валянцін]] * [[Вітаўт Тумаш|Тумаш Вітаўт]] * [[Мікалай Урбановіч (вучань)|Урбановіч Мікалай]] * [[Язэп Паўлавіч Урбановіч|Урбановіч Язэп]]<ref name="Серп32"/> * [[Юры Фёдараў|Фёдараў Юры]] * [[Часлаў Ханяўка|Ханяўка Чэслаў]] * [[Янка Хвораст|Хвораст Іван]]<ref name="КітУспАбБГВ">Кіт, Б. Успаміны аб…</ref><ref group="nb">Пазней танцор хору Р. Шырмы.</ref> (вып. 1927) * [[Вера Шавель|Шавель (Шавелева) Вера]] * [[Уладзімір Шавель|Шавель Уладзімір]]<ref>Пасля быў студэнтам юрыдычнага факультэта Віленскага ўніверсітэта. З 1943 камендант паліцыі Мінскай акругі, увосень 1943 загінуў пры невысветленых акалічнасцях. Яго памяці, між іншых, прысвечаны ўспаміны [[Язэп Малецкі|Язэпа Малецкага]] («Пад знакам Пагоні», Таронта, 1976).</ref> * [[Антон Шантыр|Шантыр Антон]]<ref>Сын Зоські Верас</ref> * [[Яўгенія Шастак|Шастак Яўгенія (Жэня)]]<ref>Нар. 27.4.1922 у вёсцы Заполле на Навагрудчыне (цяпер Карэліцкі р-н Гродзенскай вобл.) у сялянскай сям’і. Грамадская дзеячка, лекар. Скончыла Віленскую беларускую гімназію (1939). Удзельнічала ў [[Другі Усебеларускі кангрэс|II Усебеларускім кангрэсе]]. Арыштавана ў 1948 калі была студэнткай 4 курсу медінстытуту, асуджаная на 25 гадоў зняволення, пакаранне адбывала ў Кінгірскім лагеры. Пасля вызвалення (1956) была залічана на 4 курс Мінскага медінстытута. Працавала лекарам, жыла ў Навагрудку. Пам. 20.11.1998.</ref> (вып. 1939) * [[Галіна Швед|Швед (Швэд) Галіна]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Павел Шкодзіч|Шкодзіч Павел]] (адл. 1929)<ref>Малодшы брат [[Васіль Шкодзіч|Васіля Шкодзіча]], адлічаны ў 1929 годзе за ўдзел у забастоўках, выехаў у СССР, у 1937 годзе рэпрэсаваны.</ref> * [[Анатоль Шкуцька|Шкуцька Анатоль]] (вып. 1928) * [[Вера Шостак|Шостак Вера]]<ref>Вера Сымонаўна Спарычанка‑Шостак. Нар. 19.12.1917 на Навагрудчыне. Працавала настаўніцай англійскай мовы ў Вільнюсе. Мела дачку і сына Яраслава Войціка. Пам. 4.3.2008, пахаваная на праваслаўных могілках Быліны (Вільнюс).</ref> * [[Янка Шутовіч|Шутовіч Ян]]<ref name="Серп33"/> (вып. 1924) * [[Аляксандр Канстанцінавіч Шыдлоўскі|Шыдлоўскі Александр]] (з 1921) * [[Аляксандр Юшко|Юшко Аляксандр]] (вып.1923) {{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Кузьма Янэль|Янэль Кузьма]] ; Памылкі гістарыёграфаў * [[Антон Шукелойць|Шукелойць Антон]]<ref>Ёрш С. Сябры Беларускай Незалежніцкай Партыі. Біяграфічны даведнік // Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Слонім-Мінск, 1998.</ref> не вучыўся ў ВБГ. {{канец кал}} == Памяць == <gallery caption="Памятныя шыльды на былым будынку Віленскай беларускай гімназіі" class="center" widths="150" heights="150"> Haloŭny fasad Vilenskaj himnasii.jpg|Былы будынак Віленскай беларускай гімназіі Natallia Arseńnieva Vilnia 1919-1921.jpg|[[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]] Maksim Harecki Vilnia 1919-1923.jpg|[[Максім Гарэцкі]] Adam Stankevič 1891-1949 šylda.Vilnia.jpg|[[Адам Станкевіч]] </gallery> == Заўвагі == {{reflist|group="nb"}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак=25-лецьце беларускай гімназіі у Вільні |месца=Вільня |выдавецтва=Выданне Беларускае Гімназіі у Вільні |год=1944 |старонак=48 |спасылка=https://archive.org/details/da-25-leccia-vbh-1944}} * {{кніга |аўтар=Адамковіч А. |загаловак=Беларусы ў Літве: учора і сёння. Кніга І – Вільня |адказны=рэд. Л. Плыгаўка |месца=Вільня |выдавецтва=Таварыства беларускай культуры ў Літве |год=2010 |старонкі=43—78 |isbn=978-9955-578-14-7}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А. М.]] |загаловак=Асвета ў Заходняй Беларусі (1921—1939): Манаграфія |месца=Брэст |выдавецтва=Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт |год=2004 |старонак=116 |isbn=985-473-117-0}} * {{артыкул |аўтар=[[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А. М.]] |загаловак=Беларускія гімназіі ў культурна-асветніцкім і грамадска-палітычным жыцці Заходняй Беларусі (1920 — 1930-яя гг.) |выданне=Białoruskie Zeszyty Historyczne |год=2002 |нумар=18 |старонкі=78—90}} * {{кніга |аўтар=Галяк Л. |загаловак=Успаміны. У 2-х кн. |месца=ЗША |выдавецтва=Летапіс |год=1982—1983 |ref=Галяк}} * {{артыкул |аўтар=[[Наталля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] |загаловак=Дзеячы беларускай паваеннай эміграцыі (біяграфічны даведнік) |выданне=[[Запісы БІНіМ]] |год=2014 |нумар=37 |старонкі=10—258}} * {{кніга |аўтар=Катковіч A., Катковіч-Клентак В. |загаловак=Успаміны |адказны=Навук. рэд. Глагоўская А., Харужы В. |месца=Беласток |выдавецтва=Беларускае гістарычнае таварыства |год=1999 |старонак=142 |isbn=83-909009-9-8}} * {{артыкул |аўтар=Кіт Б. |загаловак=Успаміны аб Беларускай гімназіі ў Вільні (1928—1939) |выданне=Спадчына |год=1999 |нумар=1 |старонкі=29—60}} * {{кніга |аўтар=Кнырэвіч С. |загаловак=Магілы беларусаў у Чэхіі і Славакіі |месца=Прага |год=2020 |старонак=270 |isbn=978-80-908078-0-8 |ref=Кнырэвіч}} * {{кніга |аўтар=[[Лявон Луцкевіч|Луцкевіч Л.]] |загаловак=Вандроўкі па Вільні |месца=Вільня |выдавецтва=Рунь |год=1998 |isbn=9986-9228-2-8 |ref=Луцкевіч}} * {{артыкул |аўтар=[[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|Ляхоўскі У.]] |загаловак=Маладзёвы рух паміж дзвюмя войнамі (1921—1939 гг.) |выданне=Спадчына |год=2012 |нумар=161 |старонкі=3—115}} * {{кніга |аўтар=Пецюкевіч М. |загаловак=Лісты |адказны=рэд. Галена Глагоўская, Вячаслаў Харужы |месца=Беласток |выдавецтва=Беларускае Гістарычнае Таварыства |год=2005 |старонак=154 |isbn=83-60456-00-3 |ref=Пецюкевіч}} * {{артыкул |аўтар=[[Вітаўт Тумаш|Тумаш В.]] |загаловак=Беларуская Віленская гімназія |выданне=Полацак |год=1992 |нумар=3—9}} * {{артыкул |аўтар=[[Янка Шутовіч|Шутовіч Я.]] |загаловак=Успаміны пра Віленскую Беларускую гімназію |выданне=Спадчына |год=1995 |нумар=1 |старонкі=24—27}} * {{артыкул |аўтар=Gierowska-Kałłaur J. |загаловак=The biographies of leading Belarusian activists in the light of information gathered by the Polish Governmental Commissioner for the City of Vilnius in 1924 |выданне=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |год=2016 |том=LI-SI (2) |старонкі=31—71 |issn=2353-6403 |doi=10.12775/SDR.2016.EN2.02 |lang=en |ref=Gierowska-Kałłaur}} * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} == Спасылкі == {{навігацыя}} *[https://www.racyja.com/kultura/redkiya-zdymki-vilenskaj-belaruskaj-g/ Рэдкія здымкі Віленскай беларускай гімназіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927081939/https://www.racyja.com/kultura/redkiya-zdymki-vilenskaj-belaruskaj-g/ |date=27 верасня 2020 }} *[https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1935cl17/%D1%83_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%96._%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%96_%D0%B0%D0%B4_%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0.html У беларускай гімназіі. Уражанні ад непасрэднага назіральніка // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024. // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024.] // на [[pawet.net]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віленская беларуская гімназія}} [[Катэгорыя:Віленская беларуская гімназія| ]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1919 год у Вільні]] nwl5mdmzlexma0y1vvc9erhkc4sr0xj 5147191 5147190 2026-05-26T21:42:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Некаторыя вучні */ 5147191 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Віленская гімназія}} {{Школа}} '''Ві́ленская белару́ская гімна́зія''' — адна з першых беларускіх сярэдніх школ у [[Вільнюс|Вільні]], якая дзейнічала ў 1919—1944 гадах. Сучаснікі і гісторыкі часта называюць яе «беларускім нацыянальным універсітэтам»<ref>{{кніга |загаловак=Краіна Беларусь. Вялікае Княства Літоўскае |год=2012 |старонкі=370}}</ref>. У розны час тут працавалі [[Адам Станкевіч]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]], [[Максім Гарэцкі]], [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Антон Луцкевіч]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч|Аркадзь Смоліч]], [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], [[Барыс Уладзіміравіч Кіт|Барыс Кіт]], [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]], [[Язэп Драздовіч]], [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Францішак Грышкевіч]], [[Мікола Ільяшэвіч]], [[Хведар Ільяшэвіч]] і іншыя выдатныя навукоўцы, літаратары і педагогі. З гімназіі пачалі свой творчы шлях паэты і пісьменнікі [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]], [[Алесь Салагуб]], [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Валянцін Таўлай]], [[Кастусь Акула]], мастак [[Раман Семашкевіч]], навуковец і старшыня [[Рада БНР|Рады БНР]] [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч]]. Тут навучаліся дырэктар Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку [[Вітаўт Тумаш]], гісторык [[Язэп Найдзюк]], журналіст і педагог [[Янка Багдановіч]], гісторык і выдавец [[Вацлаў Пануцэвіч]], публіцыст і грамадскі дзеяч [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Лявон Луцкевіч]]. == Гісторыя == === Заснаванне і станаўленне === [[Файл:ISM University Vilnius.jpg|thumb|[[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскія муры]], дзе размяшчалася гімназія ў 1919—1937 гадах]] Першыя беларускія школы ў Вільні адкрыліся яшчэ падчас нямецкай акупацыі ў 1915 годзе. Прыватная Віленская беларуская гімназія арганізавана 1 лютага 1919 года [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іванам Луцкевічам]]. Першапачатковы дазвол быў выданы ўладамі [[Нямецкая імперыя|Нямецкай імперыі]] ў канцы 1918 года і пацверджаны [[Літва|літоўскімі]] ўладамі напярэдадні заняцця горада [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]] на пачатку студзеня 1919 года. Рэгулярныя заняткі ў школе пачаліся 1 лютага 1919 года<ref>{{Артыкул |аўтар=А. |загаловак=1-я Віленская Беларуская Гімназія |выданне=[[Наша думка]] |тып=газета |год=1921 |нумар=21 |старонкі=2—3}}</ref>. Гімназія размяшчалася ў так званых [[Базыльянскія муры (Вільня)|Базыльянскіх мурах]] ([[Вастрабрамская вуліца|вуліца Вострабрамская]], 9), буйнейшым [[Беларусы ў Вільні|беларускім асяродку ў Вільні]]<ref group="nb">Яшчэ там размяшчаліся 2 беларускія пачатковыя школы, [[Беларускі музей у Вільні|Беларускі музей]], [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускае навуковае таварыства]], [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускі нацыянальны камітэт]], [[Беларускія настаўніцкія курсы (Вільня)|Беларускія настаўніцкія курсы]], [[Беларуская школьная рада Віленшчыны]], [[Віленская каталіцкая духоўная семінарыя|Духоўная семінарыя]] і [[Царква Святой Тройцы і базыльянскі манастыр (Вільнюс)|царква Святой Тройцы]].</ref>. Навучальная ўстанова з’яўлялася 8-класнай гуманістычнага тыпу, сумеснай для хлопчыкаў і дзяўчынак. Першапачаткова працавалі 18 настаўнікаў і навучаліся 387 вучняў<ref>{{Артыкул |загаловак=Склад вучняў 1-й Віленскай Беларускай Гімназіі к 21 снежня 1920 |выданне=Наша думка |год=1920 |нумар=1 |старонкі=5}}</ref>. [[Беларуская мова|Па-беларуску]] спачатку выкладаліся ўсе прадметы толькі ў падрыхтоўчым, першым і другім класах, старэйшыя вучні вучыліся на [[Руская мова|рускай мове]], выключэнне складалі [[Беларуская літаратура|беларуская літаратура]], [[Гісторыя Беларусі|гісторыя]] і [[Геаграфія Беларусі|геаграфія Беларусі]]. З 1924 года ўсе дысцыпліны пачалі выкладацца па-беларуску. У першыя гады пры гімназіі дзейнічаў прытулак для дзяцей-сірот з Вільні, [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмяншчыны]], [[Гродзенскі павет (1921—1940)|Гродзеншчыны]], [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудчыны]], заснаваны ксяндзом [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]], і настаўніцкія курсы. Першы выпуск адбыўся 14 чэрвеня 1921 года. Гімназію скончылі 15 беларусаў, сярод іх — паэтка [[Наталля Арсеннева]], будучыя грамадскія дзеячы [[Адольф Клімовіч]], [[Ігнат Дварчанін]], [[Ян Станкевіч]], і 25 прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцей<ref>{{Артыкул |загаловак=Выпуск у Віленскай Беларускай Гімназіі |выданне=Наша думка |год=1921 |нумар=27 |старонкі=6}}</ref><ref>{{Артыкул |загаловак=Хроніка. Выпускныя экзамены |выданне=[[Маладое жыццё (1920)|Маладое жыццё]] |год=1921 |нумар=3 |старонкі=8}}</ref>. У 1922 годзе гімназію паспяхова скончылі 36 вучняў<ref>{{Артыкул |загаловак=1-ая Віленская Беларуская Гімназія |выданне=[[Беларускі звон]] |год=1922 |нумар=15 |старонкі=4}}</ref>. === Дзейнасць у міжваеннай Польшчы === [[Файл:Vilnia, Biełaruskaja gimnazija, Bieł-čyrvona-bieły ściah. Вільня, Беларуская гімназія, Бел-чырвона-белы сьцяг (1922).jpg|thumb|Вокладка легітымацыі вучня гімназіі, 1922 год.]] Доўгі час гімназія была прыватнай і фінансавалася грамадскімі арганізацыямі, сярод якіх былі Школьная рада ў Вільні, [[Таварыства беларускай школы]] і бацькоўскі камітэт. Яна мела афіцыйную назву «Віленская беларуская гімназія камітэту бацькоў» ({{lang-pl|Gimnazjum Białoruskie Komitetu Rodzicielskiego}}) і рэгістрацыйны нумар 12. Частка вучняў з незаможных сем’яў вызвалялася ад аплаты за навучанне. Для фінансавай падтрымкі бедных навучэнцаў грамадскасць перыядычна ладзіла дабрачынныя мерапрыемствы. Напрыклад, 27 студзеня 1923 года ў памяшканні гімназіі адбылася спецыяльная вечарына са спектаклем і выступам хору, сродкі ад якой пайшлі на карысць незаможных вучняў<ref name="nb_4_1923">{{артыкул |загаловак=З Вільні. Вучнёўская вечарына |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1923 |нумар=4 |старонкі=4}}</ref>. У лістападзе 1922 года ў сувязі з абраннем дырэктара гімназіі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б.&nbsp;Тарашкевіча]] паслом у польскі [[Сойм Рэспублікі Польшча|Сойм]], выкананне яго абавязкаў было ўскладзена на педагога [[Антон Неканда-Трэпка|Антона Неканда-Трэпку]]. На пасяджэнні педагагічнай рады 26 лістапада таго ж года Б.&nbsp;Тарашкевіч і былы дырэктар [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|М.&nbsp;Кахановіч]] выказалі жаданне афіцыйна пакінуць свае пасады ва ўстанове з 1 снежня 1922 года<ref name="nb_1_1922">{{артыкул |загаловак=З Беларускага жыцця. Беларуская гімназія |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1922 |нумар=1 |старонкі=4}}</ref>. У снежні 1922 года ўстанову наведаў праваслаўны мітрапаліт [[Юрый (Ярашэўскі)]], які звярнуўся да навучэнцаў і выкладчыкаў з прывітальным словам на беларускай мове, падкрэсліўшы важнасць нацыянальнай асветы<ref name="nb_visit">{{артыкул |загаловак=Мітрапаліт Юры ў Віленскай Беларускай Гімназіі |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1922 |нумар=3 |старонкі=6}}</ref>. У гэты ж перыяд установа актыўна запрашала новых педагогаў: паляніста Зянкевіча, гісторыка Снежынскага, выкладчыка славянскай мовы архімандрыта [[Павел (Марозаў)|Піліпа (Марозава)]], выкладчыка нямецкай мовы Аляксандра Міхалевіча<ref>{{Артыкул |загаловак=Хроніка. 1-ая Віленская Беларуская Гімназія |выданне=Беларускі звон |год=1922 |нумар=20 |старонкі=4}}</ref>. Гімназія працавала нягледзячы на перашкоды з боку польскіх уладаў і некалькі разоў мяняла юрыдычны статус. Паводле справаздач польскай палітычнай паліцыі (1924), улады падазравалі, што гімназія выхоўвае «ворагаў Польшчы і прыхільнікаў бальшавізму»{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=28}}. Першым дырэктарам быў [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Міхаіл Кахановіч]], які ў 1923 годзе праз канфлікт пакінуў пасаду. З 1924 года дырэктарам стаў [[Радаслаў Астроўскі]]{{sfn|Gierowska-Kałłaur|2016|с=60—61}}. З 1932 года ў выніку ўзмацнення ціску з боку польскага ўрада гімназія была адзяржаўлена і атрымала статус беларускага філіяла пры польскай {{нп3|V дзяржаўная гімназія імя Юльюша Славацкага ў Вільні|гімназіі імя Юльюша Славацкага|pl|V Państwowe Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Wilnie}}. У 1937—1939 гадах яна размяшчалася ў будынку насупраць [[Касцёл Святога Духа (Вільнюс)|касцёла Святога Духа]] на [[Дамініканская вуліца (Вільня)|вуліцы Дамініканскай]] (цяпер Dominikonu g., 3-5). === Умовы навучання і грамадскае жыццё === [[Файл:Rodnyja Honi 1927 nr 3 s. 8.jpg|thumb|Мастацкая майстэрня. Злева сядзіць [[Язэп Драздовіч]], 1927 год.]] Інтэрнат беларускай гімназіі ў другой палове 1930-х гадоў знаходзіўся ў трохпавярховым доме на [[Вялікая вуліца (Вільня)|вуліцы Вялікай]] (цяпер Didzioji g., 30) каля [[Касцёл Святога Казіміра (Вільнюс)|касцёла Святога Казіміра]]. Сталовая працавала ў асобным будынку на вуліцы Святой Ганны. Праваслаўныя вучні гімназіі з канца 1920-х гадоў слухалі казані па-беларуску ў [[Царква Святой Параскевы Пятніцы (Вільнюс)|Пятніцкай царкве]]. Апроч адукацыі, у гімназіі праводзілася рознабаковае культурнае навучанне. У школе працавалі: * літаратурны і драматычны гурткі (з навучэнцаў складалася [[Беларуская драматычная майстроўня]], якая афіцыйна базіравалася ў тым жа будынку ў Базыльянскіх мурах<ref name="nb_pok">{{артыкул |загаловак=Беларускі паказальнік |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1923 |нумар=6 |старонкі=6}}</ref>); * мастацкая студыя пад кіраўніцтвам Язэпа Драздовіча; * гурток лацінскай мовы пад кіраўніцтвам Мікалая Красінскага і гурток геаграфіі пад кіраўніцтвам [[Ігнат Уладзіміравіч Канчэўскі|Ігната Канчэўскага]]; * духавы [[аркестр]] на 20 інструментаў і хор (у розныя гады ім кіравалі [[Язэп Канстанцінавіч Шнаркевіч|Язэп Шнаркевіч]]<ref name="nb_4_1923" /> і Рыгор Шырма). Таксама ў гімназіі існавала ўласная скаўцкая арганізацыя (заснавана ў 1922 годзе), вучнёўскі кааператыў. Навучэнцы самастойна выдавалі друкаваныя і рукапісныя часопісы. Віленская беларуская гімназія адрознівалася талерантнасцю: апроч [[Беларусы|беларусаў]], там вучыліся [[яўрэі]], [[палякі]], [[рускія]] і [[латышы]]. === Перыяд Другой сусветнай вайны і закрыццё === Пасля [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|заняцця Вільні Чырвонай Арміяй]] у верасні 1939 года дырэктар [[Васіль Кавалевіч]] быў звольнены, а яго намеснікам стаў Барыс Кіт{{sfn|Błaszczak|2017|с=173}}. Калі ў кастрычніку 1939 года [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|Вільня была перададзена Літве]], гімназія перажыла крызіс. Каля 80&nbsp;% вучняў і частка настаўнікаў пакінулі горад і з'ехалі ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] (пераважна ў [[Навагрудак]]){{sfn|Błaszczak|2017|с=168, 173}}. З-за рэзкага скарачэння колькасці навучэнцаў літоўскія ўлады панізілі статус установы да [[прагімназія|прагімназіі]]. Новым дырэктарам стаў ксёндз Адам Станкевіч{{sfn|Błaszczak|2017|с=173}}. Установа працягвала дзейнічаць ва ўмовах нямецкай акупацыі. Яна была канчаткова закрыта ў чэрвені 1944 года перад аднаўленнем у горадзе [[Савецкая ўлада|савецкай улады]]. === Пераемнасць і сучаснасць === У верасні 1994 года намаганнямі віленскіх беларусаў гімназія была адноўлена ў выглядзе сярэдняй школы №&nbsp;15 з беларускай мовай навучання. Пазней яна была перайменавана ў сярэднюю школу імя Францыска Скарыны. 15 лютага 2013 года мэрыя Вільнюса надала школе статус гімназіі ([[Віленская гімназія імя Францыска Скарыны]]). Штогод 1 лютага ў ёй адзначаецца гістарычны Дзень гімназіі. == Некаторыя супрацоўнікі == {{columns-list|colwidth=30em| * [[Майсей Абрамовіч|Абрамовіч Майсей]], выкладаў Закон Божы [[іўдаізм|яўрэям]] * [[Адольфава (настаўніца)|Адольфава]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўніца геаграфіі, гісторыі Польшчы{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Марыя Александровіч|Александровіч Марыя]] * [[Александроўская (настаўніца)|Александроўская]] («Александровічава»){{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Маці Станіслава Александровіча — гісторыка, прафесара ўніверсітэтаў у Торуні і Беластоку.</ref>, настаўніца польскай мовы, пасля Каліноўскага * [[Францішак Аляхновіч|Аляхновіч Францішак]]<ref>У Базыльянскіх мурах месцілася Беларуская драматычная майстроўня Ф. Аляхновіча.</ref>, настаўнік польскай мовы * [[Мікалай Пятровіч Анцукевіч|Анцукевіч Мікола]], настаўнік, '''дырэктар''' (?) * [[Антаніна Астроўская|Астроўская Антаніна]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Жонка Р. Астроўскага</ref>, выкладала «ручную працу»{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Радаслаў Астроўскі|Астроўскі Радаслаў]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, '''дырэктар''' (1924—1936, з перапынкам), выкладаў матэматыку, фізіку і касмаграфію * [[Ян Багаткевіч|Багаткевіч Ян]], выкладаў праваслаўную рэлігію * [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Багдановіч Вячаслаў (Вацлаў)]]<ref name="ШутУсп"/>, настаўнік матэматыкі * [[Генадзь Васілевіч Багдановіч|Багдановіч Генадзь]], настаўнік геаграфіі, гісторыі, алгебры, заканадаўства * [[Леанід Барысаглебскі|Барысаглебскі Леанід]], настаўнік фізікі * [[Наталля Бенцлебен|Бенцлебен (Банцлебен) Наталля]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Перад 2-ой сусветнай вайной жыла ў Вільні па вул. Антокаль.</ref>, настаўніца нямецкай мовы * [[Пётра Просты|Бобіч Ільдэфонс]], выкладаў польскую і лацінскую мовы, каталіцкі Закон Божы * [[Сцяпан Бракоўскі|Бракоўскі Сцяпан]], выкладаў гігіену * [[Віктар Бэер|Бэер Віктар]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, кіраваў хорам * [[Севярын Віславух|Віславух Севярын]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладаў гісторыю Польшчы * [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская|Вітан-Дубейкаўская Юліяна]], настаўніца нямецкай мовы (1919—22) * [[Вішнеўскі (настаўнік)|Вішнеўскі]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Канстанцін Галкоўскі|Галкоўскі Канстанцін]] * [[Алёна Гарбачка|Гарбачка Алёна]], настаўніца французскай мовы * [[Леаніла Усцінаўна Чарняўская|Гарэцкая (Чарняўская) Леаніла]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Жонка М. Гарэцкага</ref>, настаўніца беларускай мовы, геаграфіі, арыфметыкі * [[Максім Гарэцкі|Гарэцкі Максім]], беларуская мова * [[Станіслаў Гафтовіч|Гафтовіч Станіслаў]], настаўнік гімнастыкі * {{нп4|Уладзіслаў Глухоўскі|Глухоўскі Уладзіслаў|pl|Władysław Głuchowski}} * [[Станіслаў Глякоўскі|Глякоўскі Станіслаў]], настаўнік Закону Божага (1933—39) * [[Баляслаў Грабінскі|Грабінскі Баляслаў]], доктар * [[Антон Антонавіч Грыневіч|Грыневіч Антон]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік спеваў * [[Францішак Грышкевіч|Грышкевіч Францішак]], '''дырэктар''' (1941—44) * [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|Дварчанін Ігнат]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік беларускай літаратуры * [[Я. Дзічкоўскі|Дзічкоўскі Я.]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладаў праваслаўны Закон Божы * [[Аляксандр Дмахоўскі|Дмахоўскі Аляксандр]], настаўнік матэматыкі, касмаграфіі, фізікі * [[Язэп Драздовіч|Драздовіч Язэп]] * [[Дубіцкі (настаўнік)|Дубіцкі]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, вёў дадатковыя матэматычныя курсы і падрыхтоўчыя курсы да здачы на атэстат («матуру») * [[Ганна Душэўская|Душэўская Ганна]]<ref>Сястра К. Дуж-Душэўскага</ref>, настаўніца польскай мовы * [[Павел Дыліс|Дыліс Павел]]{{sfn|Луцкевіч|1998}}, выкладаў кальвіністам Закон Божы * [[Аляксандр Егер|Егер Аляксандр]], настаўнік біялогіі і геаграфіі * [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Жук-Грышкевіч Вінцэнт]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік гісторыі * [[Міхаіл Мікалаевіч Заморын|Заморын Міхаіл]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref name="ШутУсп"/><ref>Паводле ўспамінаў вучняў «найбольш рускі» сярод настаўнікаў. Выехаў у Радашковічы, адкуль у 1930-я перабраўся ў СССР, рэпрэсіраваны.</ref>, настаўнік беларускай, рускай моў, геаграфіі і гімнастыкі * [[Язэп Зарэмба|Зарэмба Язэп]] * [[Арон Згірскі|Згірскі Арон]]<ref name="Серп32">Серпухов… С. 32.</ref>, настаўнік спеваў * [[Фелікс Згірскі|Згірскі Фелікс]], настаўнік спеваў і гімнастыкі * [[Язэп Згірскі|Згірскі Язэп]], настаўнік лацінскай мовы і спеваў * [[В. Зеньковіч|Зеньковіч В.]]<ref name="Серп31"/> * [[Лідзія Ігнатава|Ігнатава Лідзія]], настаўніца французскай мовы * [[Мікола Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Мікола]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладаў прапедэўтыку філасофіі * [[Хведар Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Хведар]], настаўнік беларускай мовы * [[Васіль Кавалевіч|Кавалевіч Васіль]], '''дырэктар''' (да восені 1939) * [[Сяргей Казека|Казека Сяргей]], настаўнік рускай мовы * [[Каліноўскі (настаўнік)|Каліноўскі]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік польскай мовы, пасля Швахловіча * [[Галіна Капава|Капава Галіна]], настаўніца гімнастыкі * [[Сымон Кароль|Кароль Сымон]]{{sfn|Луцкевіч|1998|}}, настаўнік спеваў * [[Ян Карэтнікаў|Карэтнікаў Ян]], настаўнік музыкі * [[Габрыелія Касіньская|Касіньская Габрыелія (Касінская Габрыэля)]], настаўніца польскай мовы<ref>Wspominana jest jako dobra nauczycielka o usposobieniu romantycznym.</ref> * [[Іван Катовіч|Катовіч Іван]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік прыродазнаўства ў першых класах, геаграфіі * [[Мікола Катовіч|Катовіч Мікола]], дзелавод * [[Міхаіл Сілуянавіч Кахановіч|Кахановіч Міхаіл]], старшыня педагагічнай рады (1918), '''дырэктар''' (1919—1922), настаўнік гісторыі * [[Барыс Уладзіміравіч Кіт|Кіт Барыс]], настаўнік (1931—1939), '''дырэктар''' (1939) * [[Аляксандр Коўш|Коўш Аляксандр]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік праваслаўнага Закона Божага * [[Мікалай Фаміч Красінскі|Красінскі Мікалай]]<ref name="Лях">Ляхоўскі…</ref>, выкладаў гісторыю і рускую мову, інспектар гімназіі * [[Іван Краскоўскі|Краскоўскі Ян]]<ref name="ШутУсп"/>, настаўнік гісторыі * [[Марыя Крамянёва|Крамянёва (Кшэменёва, Кжэменёва) Марыя]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўніца польскай мовы, пасля Александровіч * [[Ніл Кульчыцкі|Кульчыцкі Ніл]], выкладаў праваслаўны Закон Божы * [[Мікола Ласковіч|Ласковіч Мікола]], настаўнік матэматыкі * [[Антон Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч Антон]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік беларускай мовы * [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Луцкевіч Іван]], настаўнік беларусазнаўства і краязнаўства * Лукашэвіч Уладзімір, выкладаў праваслаўны Закон Божы{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, таксама сакратар гімназіі{{sfn|Луцкевіч|1998}} * [[Вольга Мароз|Мароз Вольга]]{{sfn|Луцкевіч|1998}}, буфетчыца і прыбіральшчыца * [[Марцінкевіч (настаўнік)|Марцінкевіч]]{{факт?}}, настаўнік фізкультуры<ref>Кіраўнік Віленскага камітэта БНП, арыштаваны савецкай бяспекай, лёс невядомы.</ref> * [[Мікалай Міхайлавіч Марцінчык|Марцінчык Мікалай]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>(3.12.1901, в. Кубельнікі каля Бераставіцы — 23.5.1980). Лекар. Скончыў Віленскі ўніверсітэт (1927), адзін з кіраўнікоў Беларускага студэнцкага саюза, рэдактар часопіса «Студэнцкая Думка», дзеяч Грамады, Таварыства беларускай школы. Настаўнічаў у Віленскай беларускай гімназіі. Некалькі разоў быў арыштаваны польскай паліцыяй, у 1931 сасланы з Вільні пад нагляд паліцыі. Працаваў лекарам у Нараўцы на Беласточчыне. У 1948 арыштаваны органамі савецкай дзяржбяспекі. 12.8.1949 прыгавораны на 10 гадоў лагераў, сасланы ў Варкуту. У 1956 вярнуўся ў Гродна.</ref>, выкладаў хімію і анатомію * [[Ніна Маткоўская|Маткоўская Ніна]], настаўніца французскай мовы * [[Фаіна Мікуліна|Мікуліна Фаіна]]<ref name="ШутУсп"/>, выкладчыца агульнай гісторыі, рускай мовы * [[Аляксандр Міхалевіч|Міхалевіч Аляксандр]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Юрыст. Прыняў духоўны сан — стаў праваслаўным святаром. Падчас 2-ой сусветнай вайны быў настаяцелем прыходу ў Заходняй Беларусі. Пахаваны на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках (Вільнюс).</ref>, настаўнік лацінскай і нямецкай моў, '''дырэктар''' * [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская|Мэнке Юліяна]], выкладала нямецкую мову, агульную гісторыю, прапедэўтыку філасофіі * [[Эмілія Наруцкая|Наруцкая Эмілія]], настаўніца гісторыі * [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Неканда-Трэпка Антон]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, '''дырэктар''' (1922-23, 1928-30), выкладаў фізіку з 1920 * [[Мікола Пакроўскі|Пакроўскі Мікола]], доктар * [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|Паўловіч Сяргей]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік праваслаўнага Закону Божага, '''дырэктар''' (1925—1928)<ref>Маракоў Л. У. РЛ; РС.</ref> * [[Міхаіл Пліс|Пліс Міхаіл]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік праваслаўнага Закону Божага (1919—1923) * [[Соф’я Пронька|Пронька Соф’я]], настаўніца беларускай мовы, арыфметыкі, малявання, каліграфіі * [[Пятро Радзюк|Радзюк Пётра]]{{sfn|Пецюкевіч|2005}}, настаўнік фізікі (1941-44) * [[Сымон Аляксандравіч Рак-Міхайлоўскі|Рак-Міхайлоўскі Сымон]], настаўнік матэматыкі, фізікі і хіміі (1920 — ?) * [[Канстанцін Ральцэвіч|Ральцэвіч Канстанцін]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік матэматыкі * [[Вольга Русак|Русак Вольга]]<ref name="Летап">Летапіс…</ref>, настаўніца нямецкай мовы (НБГ, з 1934) * [[Люба Русецкая|Русецкая Люба]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, выкладала «навукі аб рэчах»{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Язэп Рэшаць|Рэшаць Язэп]], настаўнік Закону Божага * [[Іван Савіцкі|Савіцкі Іван]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік гісторыі ў пачатковых класах * [[Леанід Савінскі|Савінскі Леанід]]<ref name="ШутУсп" />, настаўнік матэматыкі і фізікі * [[Алёна Сакалова-Лекант|Сакалова-Лекант Алёна]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Адна з пачынальнікаў беларускага школьніцтва ды ініцыятараў стварэння ВБГ. Да арышту жыла ў Вільні па вул. Вострабрамскай 8 (Ausros Vartu g. 9) — «Базыльянскія муры». Пасля 1944 рэпрэсіраваная савецкай бяспекай, асуджана на 6 гадоў лагераў. У сяр. 1950-ых вярнулася ў Вільнюс. Памерла ў 1960, пахавана на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках (Вільнюс). Гл.: ''Войцік Г. Алёна Сакалова-Лекант: (серыя «Партрэты Віленчукоў») / Галіна Войцік. — Вільня: Рунь, 2004. — 17, (3) с.: партр.; ISBN 9955-427-03-5''</ref>, настаўніца беларускай мовы, арыфметыкі, малявання, каліграфіі (1919—1944) * [[Ніна Аляксандраўна Сасноўская|Сасноўская Ніна]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўніца малявання і каліграфіі * [[Мікола Сіняўскі|Сіняўскі Мікола]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік матэматыкі * [[Адам Станкевіч|Станкевіч Адам]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, кс., настаўнік каталіцкага Закону Божага (1919—1944{{sfn|Галяк|1982—1983|}}), лацінскай мовы, '''дырэктар''' * [[Уладзіслаў Талочка|Талочка Уладзіслаў]]<ref name="ШутУсп" />, кс., настаўнік каталіцкага Закону Божага * [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Тарашкевіч Браніслаў]], '''дырэктар''' (1921—1922), выкладаў прапедэўтыку філасофіі * [[Хлебэк (настаўнік)|Хлебэк]], настаўнік польскай мовы * [[Караль Швахловіч|Швахловіч Караль]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік польскай мовы * [[Язэп Канстанцінавіч Шнаркевіч|Шнаркевіч Язэп]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>З 1921 настаўнік Нясвіжскай беларускай гімназіі. Быў кіраўніком беларускамоўных класаў, выкладчыкам беларускай мовы, беларусазнаўства і спеваў. Пасля закрыцця польскімі ўладамі Нясвіжскай беларускай гімназіі (1924) працаваў настаўнікам у Віленскай беларускай гімназіі. Разам з жонкай Надзеяй пахаваны на праваслаўных Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках (Вільнюс).</ref>, кіраваў хорам * [[Марыя Шутовіч|Шутовіч Марыя]]<ref name="ШутУсп" />, загадвала інтэрнатам * [[Рыгор Раманавіч Шырма|Шырма Рыгор]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}, настаўнік спеваў і выхавацель у інтэрнаце * [[Леанід Шчасновіч|Шчасновіч Леанід]], настаўнік гімнастыкі * [[Пётра Шчасны|Шчасны Пётра]]<ref>Паходзіў з Навагрудчыны. Скончыў Вышэйшую школу гандлёвую ў Варшаве. Валодаў англійскай, нямецкай, рускай, беларускай, польскай мовамі. Разам з [[Барыс Кіт|Барысам Кітам]] у 1942 працаваў у семінарыі ў Паставах.</ref>, настаўнік фізікі * [[Шыдлоўскі (настаўнік)|Шыдлоўскі]], выкладчык геаграфіі Польшчы * [[Павел Южык|Южык Павел]], выкладчык малявання (1920-я) * [[Яўгенія Юзьврэк|Юзьврэк Яўгенія]], настаўніца французскай мовы * [[Андрэй Паўлавіч Якубецкі|Якубецкі Андрэй]], настаўнік гімнастыкі * [[Мадэст Яцкевіч|Яцкевіч Мадэст]], настаўнік гімнастыкі }} == Некаторыя вучні == [[Файл:Adolf Klimovič maturity certificate (1921).jpg|thumb|Атэстат спеласці [[Адольф Юстынавіч Клімовіч|Адольфа Клімовіча]] (1900—1970) аб заканчэнні 1-й Віленскай беларускай гімназіі. Дакумент выдадзены 22 чэрвеня 1921 года. Уверсе бланка размешчаны герб «[[Пагоня]]» ў дубовым вянку і бела-чырвона-белымі стужкамі.]] <gallery mode="nolines" widths="300"> Файл:Vypusk 2 1921.jpg|Група другога выпуску гімназіі (1921). Першая справа ў трэцім шэрагу — [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]]. </gallery> {{кал|3}} * [[Кастусь Акінчыц|Акінчыц Кастусь]] * [[Валяр’ян Алексяюк|Алексяюк Валяр’ян]] (вып. 1921){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Наталля Арсеннева|Арсеннева Наталля]]<ref name="Серп33"/> (вып. 1921) * [[Слава Арэнь|Арэнь Слава]]<ref>У 1931 пасля ліквідацыі Клецкай беларускай гімназіі (дзе яго бацька быў настаўнікам) пачаў вучыцца ў Віленскай беларускай гімназіі. Арыштаваны польскі ўладамі, пасля выхаду на волю нелегальна перайшоў у СССР, рэпрэсіраваны.</ref> * [[Г. Астроўскі|Астроўскі Г.]] * [[Лявон Андрэевіч Бабровіч|Бабровіч Лявон]] * [[Янка Антонавіч Багдановіч|Багдановіч Янка]] (вып. 1927) * [[Пётр Бакач|Бакач Пётр]]<ref>Туронак Ю. Беларуская кніга пад…</ref> * [[Вера Белакоз|Белакоз Вера]]<ref>[http://novychas.info/asoba/naliezala_da_arhanizacyi_zyvie/ Належала да арганізацыі «Жыве Беларусь!»]</ref> * [[Ірэна Будзька|Будзька Ірэна]]<ref>Дачка [[Эдвард Будзька|Эдварда Будзькі]]. Выпускніца Віленскага ўніверсітэта. Перад 2-ой сусветнай вайной выйшла замуж за [[Вацлаў Пануцэвіч|Вацлава Пануцэвіча]]. У 1939—1941 разам з мужам працавала настаўніцай у Будславе. Пасля 2-ой сусветнай вайны ў эміграцыі. Была настаўніцай прыродазнаўства ў Беларускай гімназіі імя М. Багдановіча ў Германіі. Жыве ў ЗША.</ref> * [[Людвіка Будзька|Будзька Людвіка]]<ref>Дачка [[Эдвард Будзька|Эдварда Будзькі]]. Выпускніца Віленскага ўніверсітэта. У 1939—1941 працавала настаўніцай у Будславе. Пасля 2-ой сусветнай вайны ў эміграцыі. У 1950-я выйшла замуж за Антона Бяленіса. Жыла ў ЗША. Супрацоўнічала з газетай «Беларус».</ref> * [[Часлаў Будзька|Будзька Часлаў]] * [[Аркадзь Быхавец|Быхавец Аркадзь]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Часлаў Васілевіч|Васілевіч Часлаў]]<ref>Паходзіў з Будслава. У 1939 рэпрэсіраваны савецкай дзяржбяспекай.</ref> * [[Мікалай Пятровіч Васілеўскі|Васілеўскі Мікола]]<ref name="Серп33">Серпухов… С. 33.</ref> * [[М. Васілёк|Васілёк М.]]<ref name="Серп32"/> * [[Міхал Вітушка|Вітушка Міхал]] (вып. 1930) * [[Галіна Антонаўна Войцік|Войцік (Луцкевіч) Галіна]]<ref>Дачка Зоські Верас</ref> * Воўк-Левановіч Аўгіння<ref>Эмігравала ў Аўстралію</ref> * [[Кіра Гаўрыловіч|Гаўрыловіч Кіра]] * [[Леанід Галяк|Галяк Леанід]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}} (вып. 1930) * [[Васіль Грузд|Грузд Васіль]]<ref>Не скончыў навучання, нелегальна перайшоў у СССР, рэпрэсіраваны</ref> * [[Францішак Грышкевіч|Грышкевіч Францішак]]<ref>Маракоў РЛ</ref> (вып. 1926) * [[Адам Дасюкевіч|Дасюкевіч Адам]] * [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|Дварчанін Ігнат]]<ref name="Серп33"/> (экстэрн. 1921) * [[Мацей Дурэйка|Дурэйка Мацей]]<ref>Жаўнер Арміі Андэрса, жыў у Вялікабрытаніі</ref> * [[Арнольд Дыліс|Дыліс Арнольд]]<ref name="ШутУсп">''Шутовіч Я.'' Успаміны пра …</ref><ref name="Серп30">Серпухов… С. 30</ref> * [[Аўген Дыліс|Дыліс Аўген]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Павел Дыліс|Дыліс Павел]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Людміла Жамойціна|Жамойціна Людміла]] (вып. 1937)<ref>Сястра [[Янка Жамойцін|Я. Жамойціна]]. Нар. 9.6.1915 у сялянскай сям’і ў в. Клімавічы, на Лідчыне. Скончыла педагагічны інстытут (1939). У 1939—1941 працавала ў Лідскай беларускай дзесяцігодцы, у тым часе выйшла замуж. З 1941—1943 кіравала Самашкскай беларускай пачатковай школай. У 1943 выехала ў Вільню. З 1946 жыла ў Польшчы ў Любліне, а з 1956 у Варшаве. Працавала настаўніцай рускай мовы ў ліцэі імя Ю. Славацкага. Пам. 3.1.1986.</ref> * [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Жук-Грышкевіч Вінцэнт]] (вып. 1922) * [[Раіса Жук-Грышкевіч|Жук-Грышкевіч Раіса]] * [[Аляксандр Жыткевіч|Жыткевіч Аляксандр (Шура)]] * [[Янка Жэдзік|Жэдзік Янка]]<ref>Пад акупацыяй кіраваў школай у Пружанах.</ref> * [[Гелена Забельская|Забельская Гелена]] * [[Эма Залкінд|Залкінд Эма]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Лейзар Зарэцкі|Зарэцкі Лейзар]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Анатоль Іверс|Іверс Анатоль]] (Міско Іван)<ref>Чыгрын С. Не пыталі, ці зжата, ці скошана… // Ніва № 4 (2280), 23 студз. 2000.</ref> (1926—1928) * [[Мікола Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Мікола]] (вып. 1923) * [[Хведар Ільяшэвіч|Ілляшэвіч Хведар]] * [[Антон Кабак|Кабак Антон]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Уладзімір Кабушка|Кабушка Уладзімір]] * [[Барыс Сафронавіч Каверда|Каверда Барыс]] * [[Дуся Казлова|Казлова Дуся]]<ref>[https://novychas.by/poviaz/jae-dapytvau-asabista-canava 1]</ref> * [[Леанард Казлоўскі|Казлоўскі Леанард/Леў]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Уладзімір Каляўр|Каляўр (Калаўр) Уладзімір]] (памёр у снежні 1922 года, быўшы вучнем 8-га класа)<ref name="nb_obituary">{{артыкул |загаловак=Уладзімір Каляўр (некралог) |выданне=[[Наша Будучыня (1922)|Наша Будучыня]] |тып=газета |год=1922 |нумар=3 |старонкі=6}}</ref><ref name="Серп31">Серпухов… С. 31.</ref> * [[Язэп Каліцкі|Каліцкі Язэп]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Аляксандр Калодка|Калодка Аляксандр]] (1926—1927) * [[Мацей Канапацкі|Канапацкі Мацей]]<ref>Сын [[Гасан Канапацкі|Гасана Канапацкага]]</ref> * [[Міхаіл Канцылярчык|Канцылярчык Міхаіл]] * [[Усевалад Кароль|Кароль Усевалад]]<ref>Нар. 18.10.1919 у в. Старое Сяло на Міншчыне. Палітычна-грамадскі дзеяч. У 1928—1929 вучыўся ў Радашковіцкай беларускай гімназіі. З 1929 вучань Віленскай беларускай гімназіі (скончыў 1936). Пасля студэнт медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта. Быў апошнім кіраўніком [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]]. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у Баранавічах лекарам, належаў да падпольнай Беларускай незалежніцкай партыі. У 1944 арыштаваны НКУС, асуджаны на 10 гадоў зняволення. Памёр у пач. кастрычніка 1984 у Баранавічах.</ref> (вып. 1936) * [[Ганна Карпюк|Карпюк Ганна]] * [[Іван Касяк|Касяк Іван]]<ref>Маракоў РЛ.</ref> * [[Канстанцін Касяк|Касяк Канстанцін]]<ref name="КоўшМае"/><ref>Паводле адных звестках, расстраляны немцамі ў 1943 на даносе, па другіх — палякамі ў 1944 (Коўш С.), паводле трэціх — пасля 2-ой сусветнай вайны жыў у Вілейцы і быў рэпрэсіраваны.</ref> * [[Анеля Катковіч|Катковіч Анеля]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Адольф Клімовіч|Клімовіч Адольф]]<ref name="Серп33"/> * [[Уладзімір Корж|Корж Уладзімір]] (вып. 1922)<ref name="Серп30"/> {{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Святаслаў Коўш|Коўш Святаслаў]] (вып. 1934) * [[Вольга Крако|Крако Вольга]]<ref name="НС91-22"/> * [[Кубаў (вучань)|Кубаў]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}} * [[Уладзімір Лабко|Лабко Уладзімір]] * [[Ганна Ліхадзіеўская|Ліхадзіеўская Ганна]] (вып.1922) {{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Луцкевіч Лявон]]<ref>Нар. 1922. Падчас нямецкай акупацыі — афіцэр Беларускай Краёвай Абароны, быў у батальёне «Дальвіц», арыштаваны ў Польшчы (1945), праходзіў па працэсе над кіраўнікамі БНП («справа 6-ці», Мінск, 1946), пасля лагераў жыў у Вільнюсе. Пам. 1997.</ref> * [[Юрка Луцкевіч|Луцкевіч Юрый (Юрка)]] * [[Аляксандр Лябецкі|Лябецкі Аляксандр]] * [[Ніна Ляўковіч|Ляўковіч Ніна]] * [[Анастасія Малюк|Малюк Анастасія]] * [[Вольга Мароз|Мароз Вольга]]<ref name="НС91-22">Наша слова, 1991, № 22, 17-23 ліпеня.</ref> * [[Леаніла Марціновіч|Марціновіч (Спорык) Леаніла]]<ref name="НС91-22"/> * [[Ніна Марціновіч|Марціновіч Ніна]] * [[Люба Марцінчык|Марцінчык Люба]] * [[Барыс Махляр|Махляр Барыс]] * [[Таццяна Мацвеева|Мацвеева Таццяна]]<ref name="ШутУсп"/> * [[Мікалай Мінкевіч|Мінкевіч Мікалай]] * [[Міхаіл Гаўрылавіч Мінкевіч|Мінкевіч Міхаіл]] (вып. 1937) * [[Альберт Мілер|Мілер Альберт]] (вып. 1930) * [[Якуб Герасімавіч Міско|Міско Якуб]]<ref>''Маракоў Л.'' Міско Якуб Герасімавіч // Рэпрэсаваныя літаратары… Т. 2.</ref> (1925—1928) * [[Галя Міхалевіч|Міхалевіч Галя]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref name="ReferenceA">Бацька — настаўнік гімназіі Аляксандр Міхалевіч</ref> * [[Наталля Міхалевіч|Міхалевіч Наталля]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref name="ReferenceA"/> * [[Аркадзь Міцька|Міцька Аркадзь]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Нікандар Мядзейка|Мядзейка Нікандар]] * [[Герэк Мядзёлка|Мядзёлка Герэк]]<ref>нар. 1917. Навучаўся адзін год. Скончыў чыгуначную школу ў Лунінцы. Пасля вайны жыў у Польшчы, працаваў на «Pafawag» (фабрыка чыгуначных вагонаў) ва Уроцлаве. Памёр 1968, Уроцлаў.</ref> * [[Чэслаў Мядзёлка|Мядзёлка Чэсь]]<ref>нар. 1911. Навучаўся адзін год. Перад 2-ой сусветнай вайной працаваў бухгалтэрам у Лунінцы. Пасля вайны жыў у Польшчы. Памёр у 1995, Длугалэнцы каля Уроцлава.</ref> * [[Станіслаў Мядоўскі|Мядоўскі Станіслаў]] * [[Часлаў Найдзюк|Найдзюк Часлаў]] * [[Язэп Найдзюк|Найдзюк Язэп]]{{Факт?}} * [[Яўген Насекайла|Насекайла Яўген]] * [[Казімір Неканда-Трэпка|Неканда-Трэпка Казімір]]{{Sfn|Пецюкевіч|2005}}<ref>Сын Антона</ref> * [[Раіса Падабед|Падабед Раіса]]<ref name="КоўшМае">Коўш, С. Мае ўспаміны…</ref> * [[Падагель (вучань)|Падагель]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Янка Чабор|Патаповіч Іван]] (вып. 1931) * [[Канстанцін Паўль|Паўль Канстанцін]]<ref name="Летап"/> (7 кл., 1935)<ref group="nb" name="ex02">Адзін з ініцыятараў у 1935 стварэння дружыны скаўтаў у ВБГ.</ref> * [[Лявон Паўль|Паўль Лявон]]<ref name="Летап"/> (7 кл., 1935)<ref group="nb" name="ex02"/> * [[Мар’ян Пецюкевіч|Пецюкевіч Мар’ян (Марыян)]]<ref name="Серп33"/> * [[Ніна Прахаровіч|Прахаровіч Ніна]] * [[А. Прохараў|Прохараў А.]]<ref name="Серп32"/> (8 кл., 1922)<ref group="nb" name="ex03">Ініцыятар стварэння ў 1922 1-й дружыны скаўтаў у ВБГ.</ref> * [[Пятроўскі (вучань)|Пятроўскі]]<ref name="КоўшМае"/><ref group="nb">Брат [[Ян Пятроўскі|Яна Пятроўскага]]?</ref> * [[Аляксей Рава|Рава Аляксей]] (вып.1923){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Пётра Радзюк|Радзюк Пётра]] * [[Міраслава Русак|Русак (Станкевіч) Міраслава]]<ref>Сястра Яраслава Станкевіча.</ref> * [[Міхаіл Рэшатаў|Рэшатаў Міхаіл]] * [[Лявон Рыдлеўскі|Рыдлеўскі Лявон]] * [[Анатоль Сакалоў|Сакалоў Анатоль]]{{sfn|Галяк|1982—1983|}}<ref>Нар. 1915, сын А. Сакаловай-Лекант. Скончыў Віленскую беларускую гімназію, юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1938 вывучаў юрыспрудэнцыю ў Варшаве. У 1941 — бурмістар г. Беразіно. У 1942 удзельнічаў ў несавецкім беларускім партызанскім руху, у атрадзе Ул. Шавеля пад Барысавам. Афіцэр Беларускае Краёвае Абароны, член БНП. Пасля вайны ў Германіі, далейшы лёс невядомы, магчыма эміграваў ў Амерыку.</ref> * [[Юльян Саковіч|Саковіч Юльян]] * [[Алесь Салагуб|Салагуб Алесь]]<ref name="Серп32"/> (вып. 1927) * [[Аляксандр Сасноўскі|Сасноўскі Аляксандр]] (вып.1921){{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Раман Семашкевіч|Семашкевіч Раман]]<ref name="Лях"/> * [[В. Сідаровіч|Сідаровіч В.]]<ref name="Серп33"/> * [[Вінцук Склубоўскі|Склубоўскі Вінцук]]<ref>[https://niva.bialystok.pl/issue/2002/20/art_03.htm Міхась Хмялеўскі. Памёр Вінцук Склубоўскі // Тыднёвік беларусаў у Польшчы «Ніва». — 2002. — № 20 (2401).] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210308125836/https://niva.bialystok.pl/issue/2002/20/art_03.htm |date=8 сакавіка 2021 }}</ref> * [[Максім Танк|Скурко Яўген (Максім Танк)]] * [[Марыя Скурчанка|Скурчанка Марыя]]{{Sfn|Луцкевіч|1998|}}<ref group="nb">Адна з першых абітурыентак.</ref> * [[Барыс Сладкоўскі|Сладкоўскі Барыс]] * [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станкевіч Станіслаў]] * [[Ян Станкевіч|Станкевіч Ян]] (вып. 1921) * [[Яраслаў Станкевіч|Станкевіч Яраслаў]]<ref>Сын [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Ст. «Кнігара» Станкевіча]], брат Міраславы Русак</ref> * [[Бернард Стаповіч|Стаповіч (Стэповіч) Бернард]]<ref>Брат [[Казімір Сваяк|Казіміра Сваяка]]. Нар. 30.8.1907 у вёсцы Барані на Віленшчыне. У 1939 скончыў агранамічны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1945 прыехаў у Сопат, да 1952 працаваў у Аддзеле сельскай гаспадаркі ваяводскай управы ў Гданьску, пасля ў Міністэрстве сельскай гаспадаркі ў Варшаве. У 1972 выйшаў на пенсію, пісаў артыкулы па аграноміі ў часопіс «Gromada Rolnik Polski». Пам. 9.8.1982.</ref> * [[Таццяна Стракоўская|Стракоўская Таццяна]] * [[Таісія Сухая|Сухая Таісія]] * [[Антон Сымановіч|Сымановіч Антон]] * [[Аляксей Сянкевіч|Сянькевіч Аляксей]]{{Факт?}} * [[Ніна Тарас|Тарас Ніна]] (вып. 1936) * [[Юрка Тарасюк|Тарасюк Юрка]]<!--удзельнік страйку ў лютым 1929--> * [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Таўлай Валянцін]] * [[Вітаўт Тумаш|Тумаш Вітаўт]] * [[Мікалай Урбановіч (вучань)|Урбановіч Мікалай]] * [[Язэп Паўлавіч Урбановіч|Урбановіч Язэп]]<ref name="Серп32"/> * [[Юры Фёдараў|Фёдараў Юры]] * [[Часлаў Ханяўка|Ханяўка Чэслаў]] * [[Янка Хвораст|Хвораст Іван]]<ref name="КітУспАбБГВ">Кіт, Б. Успаміны аб…</ref><ref group="nb">Пазней танцор хору Р. Шырмы.</ref> (вып. 1927) * [[Вера Шавель|Шавель (Шавелева) Вера]] * [[Уладзімір Шавель|Шавель Уладзімір]]<ref>Пасля быў студэнтам юрыдычнага факультэта Віленскага ўніверсітэта. З 1943 камендант паліцыі Мінскай акругі, увосень 1943 загінуў пры невысветленых акалічнасцях. Яго памяці, між іншых, прысвечаны ўспаміны [[Язэп Малецкі|Язэпа Малецкага]] («Пад знакам Пагоні», Таронта, 1976).</ref> * [[Антон Шантыр|Шантыр Антон]]<ref>Сын Зоські Верас</ref> * [[Яўгенія Шастак|Шастак Яўгенія (Жэня)]]<ref>Нар. 27.4.1922 у вёсцы Заполле на Навагрудчыне (цяпер Карэліцкі р-н Гродзенскай вобл.) у сялянскай сям’і. Грамадская дзеячка, лекар. Скончыла Віленскую беларускую гімназію (1939). Удзельнічала ў [[Другі Усебеларускі кангрэс|II Усебеларускім кангрэсе]]. Арыштавана ў 1948 калі была студэнткай 4 курсу медінстытуту, асуджаная на 25 гадоў зняволення, пакаранне адбывала ў Кінгірскім лагеры. Пасля вызвалення (1956) была залічана на 4 курс Мінскага медінстытута. Працавала лекарам, жыла ў Навагрудку. Пам. 20.11.1998.</ref> (вып. 1939) * [[Галіна Швед|Швед (Швэд) Галіна]]<ref name="КоўшМае"/> * [[Павел Шкодзіч|Шкодзіч Павел]] (адл. 1929)<ref>Малодшы брат [[Васіль Шкодзіч|Васіля Шкодзіча]], адлічаны ў 1929 годзе за ўдзел у забастоўках, выехаў у СССР, у 1937 годзе рэпрэсаваны.</ref> * [[Анатоль Шкуцька|Шкуцька Анатоль]] (вып. 1928) * [[Вера Шостак|Шостак Вера]]<ref>Вера Сымонаўна Спарычанка‑Шостак. Нар. 19.12.1917 на Навагрудчыне. Працавала настаўніцай англійскай мовы ў Вільнюсе. Мела дачку і сына Яраслава Войціка. Пам. 4.3.2008, пахаваная на праваслаўных могілках Быліны (Вільнюс).</ref> * [[Янка Шутовіч|Шутовіч Ян]]<ref name="Серп33"/> (вып. 1924) * [[Аляксандр Канстанцінавіч Шыдлоўскі|Шыдлоўскі Александр]] (з 1921) * [[Аляксандр Юшко|Юшко Аляксандр]] (вып.1923) {{sfn|Кнырэвіч|2020|}} * [[Кузьма Янэль|Янэль Кузьма]] ; Памылкі гістарыёграфаў * [[Антон Шукелойць|Шукелойць Антон]]<ref>Ёрш С. Сябры Беларускай Незалежніцкай Партыі. Біяграфічны даведнік // Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі. — Слонім-Мінск, 1998.</ref> не вучыўся ў ВБГ. {{канец кал}} == Памяць == <gallery caption="Памятныя шыльды на былым будынку Віленскай беларускай гімназіі" class="center" widths="150" heights="150"> Haloŭny fasad Vilenskaj himnasii.jpg|Былы будынак Віленскай беларускай гімназіі Natallia Arseńnieva Vilnia 1919-1921.jpg|[[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]] Maksim Harecki Vilnia 1919-1923.jpg|[[Максім Гарэцкі]] Adam Stankevič 1891-1949 šylda.Vilnia.jpg|[[Адам Станкевіч]] </gallery> == Заўвагі == {{reflist|group="nb"}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак=25-лецьце беларускай гімназіі у Вільні |месца=Вільня |выдавецтва=Выданне Беларускае Гімназіі у Вільні |год=1944 |старонак=48 |спасылка=https://archive.org/details/da-25-leccia-vbh-1944}} * {{кніга |аўтар=Адамковіч А. |загаловак=Беларусы ў Літве: учора і сёння. Кніга І – Вільня |адказны=рэд. Л. Плыгаўка |месца=Вільня |выдавецтва=Таварыства беларускай культуры ў Літве |год=2010 |старонкі=43—78 |isbn=978-9955-578-14-7}} * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А. М.]] |загаловак=Асвета ў Заходняй Беларусі (1921—1939): Манаграфія |месца=Брэст |выдавецтва=Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт |год=2004 |старонак=116 |isbn=985-473-117-0}} * {{артыкул |аўтар=[[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч|Вабішчэвіч А. М.]] |загаловак=Беларускія гімназіі ў культурна-асветніцкім і грамадска-палітычным жыцці Заходняй Беларусі (1920 — 1930-яя гг.) |выданне=Białoruskie Zeszyty Historyczne |год=2002 |нумар=18 |старонкі=78—90}} * {{кніга |аўтар=Галяк Л. |загаловак=Успаміны. У 2-х кн. |месца=ЗША |выдавецтва=Летапіс |год=1982—1983 |ref=Галяк}} * {{артыкул |аўтар=[[Наталля Гардзіенка|Гардзіенка Н.]] |загаловак=Дзеячы беларускай паваеннай эміграцыі (біяграфічны даведнік) |выданне=[[Запісы БІНіМ]] |год=2014 |нумар=37 |старонкі=10—258}} * {{кніга |аўтар=Катковіч A., Катковіч-Клентак В. |загаловак=Успаміны |адказны=Навук. рэд. Глагоўская А., Харужы В. |месца=Беласток |выдавецтва=Беларускае гістарычнае таварыства |год=1999 |старонак=142 |isbn=83-909009-9-8}} * {{артыкул |аўтар=Кіт Б. |загаловак=Успаміны аб Беларускай гімназіі ў Вільні (1928—1939) |выданне=Спадчына |год=1999 |нумар=1 |старонкі=29—60}} * {{кніга |аўтар=Кнырэвіч С. |загаловак=Магілы беларусаў у Чэхіі і Славакіі |месца=Прага |год=2020 |старонак=270 |isbn=978-80-908078-0-8 |ref=Кнырэвіч}} * {{кніга |аўтар=[[Лявон Луцкевіч|Луцкевіч Л.]] |загаловак=Вандроўкі па Вільні |месца=Вільня |выдавецтва=Рунь |год=1998 |isbn=9986-9228-2-8 |ref=Луцкевіч}} * {{артыкул |аўтар=[[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі|Ляхоўскі У.]] |загаловак=Маладзёвы рух паміж дзвюмя войнамі (1921—1939 гг.) |выданне=Спадчына |год=2012 |нумар=161 |старонкі=3—115}} * {{кніга |аўтар=Пецюкевіч М. |загаловак=Лісты |адказны=рэд. Галена Глагоўская, Вячаслаў Харужы |месца=Беласток |выдавецтва=Беларускае Гістарычнае Таварыства |год=2005 |старонак=154 |isbn=83-60456-00-3 |ref=Пецюкевіч}} * {{артыкул |аўтар=[[Вітаўт Тумаш|Тумаш В.]] |загаловак=Беларуская Віленская гімназія |выданне=Полацак |год=1992 |нумар=3—9}} * {{артыкул |аўтар=[[Янка Шутовіч|Шутовіч Я.]] |загаловак=Успаміны пра Віленскую Беларускую гімназію |выданне=Спадчына |год=1995 |нумар=1 |старонкі=24—27}} * {{артыкул |аўтар=Gierowska-Kałłaur J. |загаловак=The biographies of leading Belarusian activists in the light of information gathered by the Polish Governmental Commissioner for the City of Vilnius in 1924 |выданне=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej |год=2016 |том=LI-SI (2) |старонкі=31—71 |issn=2353-6403 |doi=10.12775/SDR.2016.EN2.02 |lang=en |ref=Gierowska-Kałłaur}} * {{артыкул |аўтар=Błaszczak T. |загаловак=Autumn 1939 – The Vilnius Question and the Case of Lithuanian Belarusians |выданне=Lietuvos istorijos metraštis |год=2017 |нумар=67 |старонкі=163—178 |issn=1392-0588 |doi=10.7220/2335-8769.67.8 |lang=en |ref=Błaszczak}} == Спасылкі == {{навігацыя}} *[https://www.racyja.com/kultura/redkiya-zdymki-vilenskaj-belaruskaj-g/ Рэдкія здымкі Віленскай беларускай гімназіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200927081939/https://www.racyja.com/kultura/redkiya-zdymki-vilenskaj-belaruskaj-g/ |date=27 верасня 2020 }} *[https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1935cl17/%D1%83_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%96._%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%96_%D0%B0%D0%B4_%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%80%D1%8D%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0.html У беларускай гімназіі. Уражанні ад непасрэднага назіральніка // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024. // Наша слова.pdf № 12 (116), 20 сакавіка 2024.] // на [[pawet.net]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віленская беларуская гімназія}} [[Катэгорыя:Віленская беларуская гімназія| ]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з беларускай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:1919 год у Вільні]] f9sr1lzyp4tkpto7ntxcvvwhd1rvyab 0 29628 5147294 4662964 2026-05-27T07:49:07Z M.L.Bot 261 5147294 wikitext text/x-wiki {{палітык}} {{цёзкі2|Мятла}} '''Пятро Васілевіч Мятла''' ({{ДН|||1890}}, в. [[Кухцінцы]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], злілася з в. [[Завуцце]] — {{ДС|12|8|1936}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] з [[1926]]. == Біяграфія == [[Файл:Piotar Miatła. Пётар Мятла (1928).jpg|міні|злева|Пятро Мятла, фота да 1928 года]] У 1906—1910 гадах вучыўся ў [[Дзісенскае гарадское вучылішча|Дзісенскім гарадскім вучылішчы]], у 1911—1912 на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам. У 1914—1917 у арміі. Знаходзіўся сярод юнкераў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскага ваеннага вучылішча]], якія «выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўлага пралетарыяту». Арыштаваны і зняволены ў турму. З канца 1917 да 1921 года настаўнічаў. З 1921 года ў Вільні. У 1921—1922 гадах працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 годзе выбраны дэпутатам [[Сейм]]а Польскай Рэспублікі ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]. [[Файл:Фігуранты справы Беларускага нацыянальнага цэнтра, былыя дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады.jpg|міні|злева|Дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, [[Павел Валошын]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Сымон Рак-Міхайлоўскі]] і [[Фелікс Галавач]] арыштаваныя ў студзені 1927 г. польскімі ўладамі.]] Адзін са стваральнікаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), член яе ЦК. Пасля яе разгрому 16 студзеня 1927 года арыштаваны і прыгавораны да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку 1930 года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоўшы мяжу з СССР<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931]. — s. 63</ref>. Працаваў у [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры Прэзідыуме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускай акадэміі навук]] (яе старшыня 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў. Арыштаваны [[ДПУ]] [[БССР]] 1 верасня 1933 года па справе [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Пастановай калегіі АДПУ [[СССР]] ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі [[папраўча-працоўны лагер|ППЛ]]. Зняволенне адбываў на будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|Мятла Петр Васільевіч|Адамушка, У.|251}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мятла Пётр Васілевіч|508}} == Спасылкі == * [http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=339&Itemid=348 Пакутнікі Беларусі — Сайт клуба «Спадчына»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мятла Пятро}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 2pzgdp3o49pxvpgvxz5oy6e4ls57rvn 5147296 5147294 2026-05-27T07:49:37Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Пятро Васільевіч Мятла]] у [[Пятро Васілевіч Мятла]] 5147294 wikitext text/x-wiki {{палітык}} {{цёзкі2|Мятла}} '''Пятро Васілевіч Мятла''' ({{ДН|||1890}}, в. [[Кухцінцы]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], злілася з в. [[Завуцце]] — {{ДС|12|8|1936}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] з [[1926]]. == Біяграфія == [[Файл:Piotar Miatła. Пётар Мятла (1928).jpg|міні|злева|Пятро Мятла, фота да 1928 года]] У 1906—1910 гадах вучыўся ў [[Дзісенскае гарадское вучылішча|Дзісенскім гарадскім вучылішчы]], у 1911—1912 на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам. У 1914—1917 у арміі. Знаходзіўся сярод юнкераў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскага ваеннага вучылішча]], якія «выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўлага пралетарыяту». Арыштаваны і зняволены ў турму. З канца 1917 да 1921 года настаўнічаў. З 1921 года ў Вільні. У 1921—1922 гадах працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 годзе выбраны дэпутатам [[Сейм]]а Польскай Рэспублікі ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]. [[Файл:Фігуранты справы Беларускага нацыянальнага цэнтра, былыя дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады.jpg|міні|злева|Дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, [[Павел Валошын]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Сымон Рак-Міхайлоўскі]] і [[Фелікс Галавач]] арыштаваныя ў студзені 1927 г. польскімі ўладамі.]] Адзін са стваральнікаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), член яе ЦК. Пасля яе разгрому 16 студзеня 1927 года арыштаваны і прыгавораны да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку 1930 года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоўшы мяжу з СССР<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931]. — s. 63</ref>. Працаваў у [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры Прэзідыуме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускай акадэміі навук]] (яе старшыня 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў. Арыштаваны [[ДПУ]] [[БССР]] 1 верасня 1933 года па справе [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Пастановай калегіі АДПУ [[СССР]] ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі [[папраўча-працоўны лагер|ППЛ]]. Зняволенне адбываў на будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|Мятла Петр Васільевіч|Адамушка, У.|251}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мятла Пётр Васілевіч|508}} == Спасылкі == * [http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=339&Itemid=348 Пакутнікі Беларусі — Сайт клуба «Спадчына»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мятла Пятро}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 2pzgdp3o49pxvpgvxz5oy6e4ls57rvn 5147300 5147296 2026-05-27T07:58:03Z M.L.Bot 261 афармленне 5147300 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мятла}} {{палітык}} '''Пятро Васілевіч Мятла''' ({{ДН|||1890}}, [[Кухцінцы]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], зліліся з [[Завуцце]]м — {{ДС|12|8|1936}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] (з 1926). == Біяграфія == [[Файл:Piotar Miatła. Пётар Мятла (1928).jpg|міні|злева|Пятро Мятла, фота да 1928 года]] У 1906—1910 гадах вучыўся ў [[Дзісенскае гарадское вучылішча|Дзісенскім гарадскім вучылішчы]], у 1911—1912 на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам. Падчас Першай сусветнай вайны, у 1914—1917 гадах у арміі. Знаходзіўся сярод юнкераў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскага ваеннага вучылішча]], якія «''выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўлага пралетарыяту''». Арыштаваны і зняволены ў турму. З канца 1917 да 1921 года настаўнічаў. З 1921 года ў Вільні. У 1921—1922 гадах працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 годзе выбраны дэпутатам [[Сейм]]а Польскай Рэспублікі ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]. [[Файл:Фігуранты справы Беларускага нацыянальнага цэнтра, былыя дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады.jpg|міні|злева|Дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, [[Павел Валошын]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Сымон Рак-Міхайлоўскі]] і [[Фелікс Галавач]] арыштаваныя ў студзені 1927 г. польскімі ўладамі.]] Адзін са стваральнікаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), член яе ЦК. Пасля яе разгрому 16 студзеня 1927 года арыштаваны і прыгавораны да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку 1930 года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоўшы мяжу з СССР<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931]. — s. 63</ref>. Працаваў у [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры Прэзідыуме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускай акадэміі навук]] (яе старшыня 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў. Арыштаваны [[ДПУ]] [[БССР]] 1 верасня 1933 года па справе [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Пастановай калегіі АДПУ [[СССР]] ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі [[папраўча-працоўны лагер|ППЛ]]. Зняволенне адбываў на будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|Мятла Петр Васільевіч|Адамушка, У.|251}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мятла Пётр Васілевіч|508}} == Спасылкі == * [http://spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=339&Itemid=348 Пакутнікі Беларусі — Сайт клуба «Спадчына»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мятла Пятро}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] rfk682lsxmiosqgad5f37wx8n0nyetp 5147303 5147300 2026-05-27T08:14:26Z M.L.Bot 261 5147303 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мятла}} {{палітык}} '''Пятро Васілевіч Мятла''' ({{ДН|||1890}}, [[Кухцінцы]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], зліліся з [[Завуцце]]м — {{ДС|12|8|1936}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] (з 1926). == Біяграфія == [[Файл:Piotar Miatła. Пётар Мятла (1928).jpg|міні|злева|Пятро Мятла, да 1928 года.]] У 1906—1910 гадах вучыўся ў [[Дзісенскае гарадское вучылішча|Дзісенскім гарадскім вучылішчы]], у 1911—1912 -- на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам у [[Рэтава|Рэтаве]]<ref name=":0">https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21452799/</ref>. Падчас Першай сусветнай вайны, у 1914—1917 гадах у арміі. Станам на красавік 1915 года быў старшым пісарам 320-га палявога рухомага шпіталя<ref name=":0" />. Пазней пры невядомых акалічнасцях аказаўся сярод юнкераў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскага ваеннага вучылішча]], якія «''выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўлага пралетарыяту''». Арыштаваны і зняволены ў турму. З канца 1917 да 1921 года настаўнічаў. З 1921 года ў Вільні. У 1921—1922 гадах працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 годзе выбраны дэпутатам [[Сейм]]а Польскай Рэспублікі ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]. [[Файл:Фігуранты справы Беларускага нацыянальнага цэнтра, былыя дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады.jpg|міні|злева|Дэпутаты Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, [[Павел Валошын]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Сымон Рак-Міхайлоўскі]] і [[Фелікс Галавач]], арыштаваныя ў студзені 1927 года польскімі ўладамі.]] Адзін са стваральнікаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), член яе ЦК. Пасля разгрому БСРГ 16 студзеня 1927 года арыштаваны і прыгавораны да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку 1930 года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоў мяжу з СССР<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931]. — s. 63</ref>. Працаваў у [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры Прэзідыуме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускай акадэміі навук]] (яе старшыня ў 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў. Арыштаваны [[ДПУ]] [[БССР]] 1 верасня 1933 года па справе [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Пастановай калегіі АДПУ [[СССР]] ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі [[папраўча-працоўны лагер|ППЛ]]. Зняволенне адбываў на будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года Ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|Мятла Пётр Васільевіч|Адамушка, У.|251}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мятла Пётр Васілевіч|508}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мятла Пятро}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] klwr688fph9yxo4nt4za6wimwbh48z5 5147305 5147303 2026-05-27T08:19:20Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5147305 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мятла}} {{палітык}} '''Пятро Васілевіч Мятла''' ({{ДН|||1890}}, [[Кухцінцы]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], зліліся з [[Завуцце]]м — {{ДС|12|8|1936}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] (з 1926). == Біяграфія == [[Файл:Piotar Miatła. Пётар Мятла (1928).jpg|міні|злева|Пятро Мятла, да 1928 года.]] У 1906—1910 гадах вучыўся ў [[Дзісенскае гарадское вучылішча|Дзісенскім гарадскім вучылішчы]], у 1911—1912 -- на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам пачатковага вучылішча ў [[Рэтава|Рэтаве]]<ref name=":0">https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21452799/</ref>. Падчас Першай сусветнай вайны, у 1914—1917 гадах у арміі. Станам на красавік 1915 года быў старшым пісарам 320-га палявога рухомага шпіталя<ref name=":0" />. Пазней пры невядомых акалічнасцях аказаўся сярод юнкераў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскага ваеннага вучылішча]], якія «''выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўлага пралетарыяту''»{{Няма АК}}. Арыштаваны і зняволены ў турму{{Няма АК}}. З канца 1917 да 1921 года настаўнічаў. З 1921 года ў Вільні. У 1921—1922 гадах працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 годзе выбраны дэпутатам [[Сейм]]а Польскай Рэспублікі ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]. [[Файл:Фігуранты справы Беларускага нацыянальнага цэнтра, былыя дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады.jpg|міні|злева|Дэпутаты Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, [[Павел Валошын]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Сымон Рак-Міхайлоўскі]] і [[Фелікс Галавач]], арыштаваныя ў студзені 1927 года польскімі ўладамі.]] Адзін са стваральнікаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), член яе ЦК. Пасля разгрому БСРГ 16 студзеня 1927 года арыштаваны і прыгавораны да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку 1930 года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоў мяжу з СССР<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931]. — s. 63</ref>. Працаваў у [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры Прэзідыуме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускай акадэміі навук]] (яе старшыня ў 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў. Арыштаваны [[ДПУ]] [[БССР]] 1 верасня 1933 года па справе [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Пастановай калегіі АДПУ [[СССР]] ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі [[папраўча-працоўны лагер|ППЛ]]. Зняволенне адбываў на будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года Ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|Мятла Пётр Васільевіч|Адамушка, У.|251}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мятла Пётр Васілевіч|508}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мятла Пятро}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] mtlufoaqjqr3w0rv888s2t6ub8aow3j 5147306 5147305 2026-05-27T08:30:07Z M.L.Bot 261 5147306 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мятла}} {{палітык}} '''Пятро Васілевіч Мятла''' ({{ДН|||1890}}, [[Кухцінцы]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], зліліся з [[Завуцце]]м — {{ДС|12|8|1936}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] (з 1926). == Біяграфія == [[Файл:Piotar Miatła. Пётар Мятла (1928).jpg|міні|злева|Пятро Мятла, да 1928 года.]] У 1906—1910 гадах вучыўся ў [[Дзісенскае гарадское вучылішча|Дзісенскім гарадскім вучылішчы]], у 1911—1912 — на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам пачатковага вучылішча ў [[Рэтава|Рэтаве]]<ref name=":0">https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21452799/</ref>. Падчас Першай сусветнай вайны, у 1914—1917 гадах у арміі. Станам на красавік 1915 года быў старшым пісарам 320-га палявога рухомага шпіталя<ref name=":0" />. Пазней пры невядомых акалічнасцях аказаўся сярод юнкераў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскага ваеннага вучылішча]], якія «''выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўлага пралетарыяту''»{{Няма АК}}. Арыштаваны і зняволены ў турму{{Няма АК}}. З канца 1917 да 1921 года настаўнічаў. З 1921 года ў Вільні. У 1921—1922 гадах працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 годзе выбраны дэпутатам [[Сейм]]а Польскай Рэспублікі ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]. [[Файл:Фігуранты справы Беларускага нацыянальнага цэнтра, былыя дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады.jpg|міні|злева|Дэпутаты Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, [[Павел Валошын]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Сымон Рак-Міхайлоўскі]] і [[Фелікс Галавач]], арыштаваныя ў студзені 1927 года польскімі ўладамі.]] Адзін са стваральнікаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), член яе ЦК. Пасля разгрому БСРГ 16 студзеня 1927 года арыштаваны і прыгавораны да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку 1930 года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоў мяжу з СССР<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931]. — s. 63</ref>. Працаваў у [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры Прэзідыуме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускай акадэміі навук]] (яе старшыня ў 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў. Арыштаваны [[ДПУ]] [[БССР]] 1 верасня 1933 года па справе [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Пастановай калегіі АДПУ [[СССР]] ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі [[папраўча-працоўны лагер|ППЛ]]. Зняволенне адбываў на будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года Ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|Мятла Пётр Васільевіч|Адамушка, У.|251}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мятла Пётр Васілевіч|508}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мятла Пятро}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] jkl7klaccajlehwwpw40289oyky3iwx 5147316 5147306 2026-05-27T09:00:16Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5147316 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мятла}} {{палітык}} '''Пятро Васілевіч Мятла''' ({{ДН|||1890}}, [[Кухцінцы]] [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], зліліся з [[Завуцце]]м — {{ДС|12|8|1936}}) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] (з 1926). == Біяграфія == [[Файл:Piotar Miatła. Пётар Мятла (1928).jpg|міні|злева|Пятро Мятла, да 1928 года.]] У 1906—1910 гадах вучыўся ў [[Дзісенскае гарадское вучылішча|Дзісенскім гарадскім вучылішчы]], у 1911—1912 — на педагагічных курсах у Коўне. Працаваў настаўнікам пачатковага вучылішча ў [[Рэтава|Рэтаве]]<ref name=":0">https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21452799/</ref>. Падчас Першай сусветнай вайны, у 1914—1917 гадах у арміі. Станам на красавік 1915 года, старшы пісар 320-га палявога рухомага шпіталя, дастаўлены з сустаўным рэўматызмам і анеміяй у шпіталь у Дзягілеве Разанскага павету<ref name=":0" />. Пазней пры невядомых акалічнасцях аказаўся сярод юнкераў [[Аляксееўскае ваеннае вучылішча|Аляксееўскага ваеннага вучылішча]], якія «''выступілі супраць рэвалюцыі і паўстаўлага пралетарыяту''»{{Няма АК}}. Арыштаваны і зняволены ў турму{{Няма АК}}. З канца 1917 да 1921 года настаўнічаў. З 1921 года ў Вільні. У 1921—1922 гадах працаваў бухгалтарам, загадчыкам аддзела Віленскага саюза кааперацыі. Удзельнічаў у стварэнні нацыянальна-вызваленчых суполак і арганізацый, беларускіх школ у Заходняй Беларусі. У 1922 годзе выбраны дэпутатам [[Сейм]]а Польскай Рэспублікі ад беларускай нацыянальнай меншасці. Быў членам [[Беларускі пасольскі клуб|Беларускага пасольскага клуба]]. [[Файл:Фігуранты справы Беларускага нацыянальнага цэнтра, былыя дэпутаты польскага Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады.jpg|міні|злева|Дэпутаты Сейма ад Беларускай сялянска-работніцкай грамады Пятро Мятла, [[Павел Валошын]], [[Браніслаў Тарашкевіч]], [[Сымон Рак-Міхайлоўскі]] і [[Фелікс Галавач]], арыштаваныя ў студзені 1927 года польскімі ўладамі.]] Адзін са стваральнікаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] (БСРГ), член яе ЦК. Пасля разгрому БСРГ 16 студзеня 1927 года арыштаваны і прыгавораны да 12 гадоў турмы. У 1930 годзе вызвалены з турмы і ў кастрычніку 1930 года пакінуў Польскую Рэспубліку, нелегальна перайшоў мяжу з СССР<ref>[https://polona.pl/item/sprawozdanie-z-zycia-mniejszosci-narodowych-1930-4-kwartal-wyd-1931,NzM0NDU5MjA/0/#info:metadata Sprawozdanie z życia mniejszości narodowych, IV kwartał 1930, wyd. 1931]. — s. 63</ref>. Працаваў у [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісіі па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры Прэзідыуме [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Беларускай акадэміі навук]] (яе старшыня ў 1932—1933), у ВСНГ БССР намеснікам начальніка планавання, начальнікам сектара кадраў. Арыштаваны [[ДПУ]] [[БССР]] 1 верасня 1933 года па справе [[Беларускі нацыянальны цэнтр (справа)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]. Пастановай калегіі АДПУ [[СССР]] ад 9 студзеня 1934 года прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, якая заменена 10 гадамі [[папраўча-працоўны лагер|ППЛ]]. Зняволенне адбываў на будаўніцтве [[Беламорска-Балтыйскі канал|Беламорска-Балтыйскага канала]]. Памёр у лагеры. Рэабілітаваны 16 жніўня 1956 года Ваенным трыбуналам Беларускай ваеннай акругі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|Мятла Пётр Васільевіч|Адамушка, У.|251}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мятла Пётр Васілевіч|508}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мятла Пятро}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мёрскім раёне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] ahhf9ksmhbum16bhsrmyx5a18ur1avr 0 29629 5147344 507491 2026-05-27T10:58:28Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пятро Васілевіч Мятла]] 5147344 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пятро Васілевіч Мятла]] fk9ogeisluaghszlhi5ex74zewrhxb7 0 29837 5147263 4645641 2026-05-27T06:00:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147263 wikitext text/x-wiki {{Дэпартамент Францыі| Дэпартамент=Ар'еж | Дэпартамент-Фр=Ariège| нумар= 09| рэгіён=[[Поўдзень — Пірэнеі]]| Прэфектура=[[Горад Фуа|Фуа]]| Супрэфектуры=[[Памье]]<br />[[Сен-Жырон]]| насельніцтва= 137,2 тыс.| год=1999| месца= 96| шчыльнасць= 28| плошча=4890| акругі=3 | кантоны= 22| камуны= 332| сайт=http://www.cg09.fr/| img_coa=Blason département fr Ariège.svg }} '''Ар'еж''' ({{lang-fr|Ariege}}) — дэпартамент на поўдні [[Францыя|Францыі]], адзін з дэпартаментаў рэгіёна [[Поўдзень — Пірэнеі]]. Парадкавы нумар 9. Адміністрацыйны цэнтр — [[Горад Фуа|Фуа]]. Насельніцтва 137,2 тыс. чалавек (96-е месца сярод дэпартаментаў, даныя [[1999]] г.). == Геаграфія == Плошча тэрыторыі 4890 км². Дэпартамент на поўдні мяжуе з [[Іспанія|Іспаніяй]] і [[Андора|Андорай]]. Рэльеф апрадзяляецца размяшчэннем дэпартамента ў горнай сістэме [[Пірэнеі|Пірэнеяў]]. Дэпартамент уключае 3 акругі, 22 кантона і 332 камуны. == Гісторыя == Ар'еж — адзін з першых 83 дэпартаментаў, утворанных падчас Вялікай французскай рэвалюцыі ў сакавіку [[1790]] г. Паўстаў на тэрыторыі былых графстваў [[Фуа]] і [[Кузран]]. Назва паходзіць ад [[Рака Ар'еж|аднайменнай ракі]]. == Спасылкі == *[http://www.cg09.fr/ Conseil general website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080717100125/http://www.cg09.fr/ |date=17 ліпеня 2008 }} (in French) *[http://www.ariege.pref.gouv.fr/ Prefecture website] (in French) *http://www.ariege.com/{{Недаступная спасылка}} {{Дэпартаменты Францыі}} [[Катэгорыя:Дэпартаменты Францыі]] [[Катэгорыя:Ар’еж (дэпартамент)| ]] qq5c4pi9al51zuqkksrfw7qgcfwt6ae 0 32592 5147086 4798666 2026-05-26T17:18:34Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147086 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]] часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры Лізе Нацый. У 1928 і [[1930]] абіраўся ў [[польскі сенат]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969; * ЭГБ, т. 1; * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} ligtocilavzhpu6fksfq2a37pwmdasq 5147087 5147086 2026-05-26T17:18:51Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147087 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры Лізе Нацый. У 1928 і [[1930]] абіраўся ў [[польскі сенат]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969; * ЭГБ, т. 1; * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} qrn54ccmqizp1ks3tj0zjn20dakmqjv 5147088 5147087 2026-05-26T17:20:26Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5147088 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры Лізе Нацый. У 1928 і [[1930]] абіраўся ў [[польскі сенат]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} 7bgmvcrlul39tvh14s2zt80o4s2m8f0 5147092 5147088 2026-05-26T17:24:59Z JerzyKundrat 174 5147092 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і [[1930]] абіраўся ў [[польскі сенат]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} gguxezeiexyvto5a6p5ew5n0txolku4 5147097 5147092 2026-05-26T17:28:47Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147097 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і [[1930]] абіраўся ў [[польскі сенат]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} 26xuufiz6laxemy0s96vzx84m3al9cd 5147099 5147097 2026-05-26T17:33:16Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147099 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і [[1930]] абіраўся ў [[польскі сенат]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} emylrycu7kukqjlgw0o7ep07210l51p 5147110 5147099 2026-05-26T17:59:16Z JerzyKundrat 174 сенатар 5147110 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і [[1930]] абіраўся ў [[польскі сенат]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} lfky46hsr7p6hr6cx7b1szhyy9bryyg 5147113 5147110 2026-05-26T18:24:05Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ паўтор 5147113 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, рэдактар. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} e7k7psh3xr6x9tdlhc3h4k09hnftnqj 5147115 5147113 2026-05-26T18:26:11Z JerzyKundrat 174 5147115 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага універсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} jfhzteff3yrj4qzjcsvndpqbaa7gy33 5147116 5147115 2026-05-26T18:28:22Z JerzyKundrat 174 5147116 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям'і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй нелегальнай беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]]; быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У [[1918]]—[[1928]] працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у [[1932]] у [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі [[1933]] заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца [[1934]] рэдагаваў часопіс 'Kolumna' ('Калона'), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1.8.1936 арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} 9i8d7odrt11xkmgp04p9jyzbl8sltqk 5147121 5147116 2026-05-26T18:53:25Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147121 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у ([[1899]]), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям’і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Група Багушэўскага надрукавала першыя афіцыйныя праграмныя дакументы [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ)]]. Гэта былі ўлёткі-адозвы на беларускай мове (лацінкай і кірыліцай), якія заклікалі беларускіх сялян і рабочых да змагання з царызмам, патрабавалі аўтаноміі для Беларусі і права навучання на роднай мове. У брашуры «Калядны падарунак» (1904) пад выглядам рэлігійнага ці святочнага тэксту (каб абысці ўвагу царскіх памежнікаў) друкаваліся папулярныя асветніцкія тэксты, вершы і апавяданні публіцыстычнага і рэвалюцыйнага зместу. Кніжка была скіравана на беларускае сялянства. Багушэўскі і Іваноўскі займаліся перакладамі папулярных еўрапейскіх і польскіх твораў на беларускую мову. Менавіта ў гэты перыяд у Кракаве рыхтаваліся і друкаваліся невялікія народныя кніжкі (накшталт перакладу апавядання [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]] «Янка Музыкант»), якія павінны былі паказаць беларусам, што іх мовай можна ствараць якасную літаратуру. Друкаваліся асобныя аркушы з патрыятычнымі і пратэстнымі вершамі, якія сяляне маглі лёгка вучыць на памяць і распаўсюджваць у вёсках Міншчыны і Гродзеншчыны. Увесь гэты друк лічыўся кантрабандай. Стафан Багушэўскі асабіста арганізоўваў каналы перапраўкі гэтых матэрыялаў праз аўстра-расійскую мяжу на тэрыторыю Беларусі. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]], быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 гады працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у 1932 годзе ў [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс «Kolumna» («Калона»), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1 жніўня 1936 года арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} 2p7gjkk541ppiz030bo2ield71reuke 5147171 5147121 2026-05-26T21:05:07Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147171 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Паходзіў з шляхецкага роду Багушэўскіх, нарадзіўся ў фальварку Ізабелаў Ігуменскага павета на Міншчыне. Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у (1899), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям’і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Група Багушэўскага надрукавала першыя афіцыйныя праграмныя дакументы [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ)]]. Гэта былі ўлёткі-адозвы на беларускай мове (лацінкай і кірыліцай), якія заклікалі беларускіх сялян і рабочых да змагання з царызмам, патрабавалі аўтаноміі для Беларусі і права навучання на роднай мове. У брашуры «Калядны падарунак» (1904) пад выглядам рэлігійнага ці святочнага тэксту (каб абысці ўвагу царскіх памежнікаў) друкаваліся папулярныя асветніцкія тэксты, вершы і апавяданні публіцыстычнага і рэвалюцыйнага зместу. Кніжка была скіравана на беларускае сялянства. Багушэўскі і Іваноўскі займаліся перакладамі папулярных еўрапейскіх і польскіх твораў на беларускую мову. Менавіта ў гэты перыяд у Кракаве рыхтаваліся і друкаваліся невялікія народныя кніжкі (накшталт перакладу апавядання [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]] «Янка Музыкант»), якія павінны былі паказаць беларусам, што іх мовай можна ствараць якасную літаратуру. Друкаваліся асобныя аркушы з патрыятычнымі і пратэстнымі вершамі, якія сяляне маглі лёгка вучыць на памяць і распаўсюджваць у вёсках Міншчыны і Гродзеншчыны. Увесь гэты друк лічыўся кантрабандай. Стафан Багушэўскі асабіста арганізоўваў каналы перапраўкі гэтых матэрыялаў праз аўстра-расійскую мяжу на тэрыторыю Беларусі. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]], быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 гады працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у 1932 годзе ў [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс «Kolumna» («Калона»), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1 жніўня 1936 года арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} rypg6lcesy8yrda7jtc3dkyeuh4xh61 5147194 5147171 2026-05-26T21:47:18Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147194 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1877 годзе ў шляхецкай сям’і [[Багушэўскія|Багушэўскіх]]. Родавым гняздом гэтай сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у (1899), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе сям’і ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Група Багушэўскага надрукавала першыя афіцыйныя праграмныя дакументы [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ)]]. Гэта былі ўлёткі-адозвы на беларускай мове (лацінкай і кірыліцай), якія заклікалі беларускіх сялян і рабочых да змагання з царызмам, патрабавалі аўтаноміі для Беларусі і права навучання на роднай мове. У брашуры «Калядны падарунак» (1904) пад выглядам рэлігійнага ці святочнага тэксту (каб абысці ўвагу царскіх памежнікаў) друкаваліся папулярныя асветніцкія тэксты, вершы і апавяданні публіцыстычнага і рэвалюцыйнага зместу. Кніжка была скіравана на беларускае сялянства. Багушэўскі і Іваноўскі займаліся перакладамі папулярных еўрапейскіх і польскіх твораў на беларускую мову. Менавіта ў гэты перыяд у Кракаве рыхтаваліся і друкаваліся невялікія народныя кніжкі (накшталт перакладу апавядання [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]] «Янка Музыкант»), якія павінны былі паказаць беларусам, што іх мовай можна ствараць якасную літаратуру. Друкаваліся асобныя аркушы з патрыятычнымі і пратэстнымі вершамі, якія сяляне маглі лёгка вучыць на памяць і распаўсюджваць у вёсках Міншчыны і Гродзеншчыны. Увесь гэты друк лічыўся кантрабандай. Стафан Багушэўскі асабіста арганізоўваў каналы перапраўкі гэтых матэрыялаў праз аўстра-расійскую мяжу на тэрыторыю Беларусі. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]], быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 гады працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у 1932 годзе ў [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс «Kolumna» («Калона»), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1 жніўня 1936 года арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} n32yk8pfk467r13i8ry9o86vlvmvlh9 5147195 5147194 2026-05-26T21:47:45Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147195 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1877 годзе ў шляхецкай сям’і [[Багушэўскія|Багушэўскіх]]. Родавым гняздом гэтай сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у (1899), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Група Багушэўскага надрукавала першыя афіцыйныя праграмныя дакументы [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ)]]. Гэта былі ўлёткі-адозвы на беларускай мове (лацінкай і кірыліцай), якія заклікалі беларускіх сялян і рабочых да змагання з царызмам, патрабавалі аўтаноміі для Беларусі і права навучання на роднай мове. У брашуры «Калядны падарунак» (1904) пад выглядам рэлігійнага ці святочнага тэксту (каб абысці ўвагу царскіх памежнікаў) друкаваліся папулярныя асветніцкія тэксты, вершы і апавяданні публіцыстычнага і рэвалюцыйнага зместу. Кніжка была скіравана на беларускае сялянства. Багушэўскі і Іваноўскі займаліся перакладамі папулярных еўрапейскіх і польскіх твораў на беларускую мову. Менавіта ў гэты перыяд у Кракаве рыхтаваліся і друкаваліся невялікія народныя кніжкі (накшталт перакладу апавядання [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]] «Янка Музыкант»), якія павінны былі паказаць беларусам, што іх мовай можна ствараць якасную літаратуру. Друкаваліся асобныя аркушы з патрыятычнымі і пратэстнымі вершамі, якія сяляне маглі лёгка вучыць на памяць і распаўсюджваць у вёсках Міншчыны і Гродзеншчыны. Увесь гэты друк лічыўся кантрабандай. Стафан Багушэўскі асабіста арганізоўваў каналы перапраўкі гэтых матэрыялаў праз аўстра-расійскую мяжу на тэрыторыю Беларусі. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]], быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 гады працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у 1932 годзе ў [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс «Kolumna» («Калона»), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1 жніўня 1936 года арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} 58cxtewp5b8l1ju789tuyesmy9j6d6f 5147196 5147195 2026-05-26T21:51:40Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5147196 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1877 годзе ў шляхецкай сям’і [[Багушэўскія|Багушэўскіх]]. Родавым гняздом гэтай сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у (1899), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Група Багушэўскага надрукавала першыя афіцыйныя праграмныя дакументы [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ)]]. Гэта былі ўлёткі-адозвы на беларускай мове (лацінкай і кірыліцай), якія заклікалі беларускіх сялян і рабочых да змагання з царызмам, патрабавалі аўтаноміі для Беларусі і права навучання на роднай мове. У брашуры «Калядны падарунак» (1904) пад выглядам рэлігійнага ці святочнага тэксту (каб абысці ўвагу царскіх памежнікаў) друкаваліся папулярныя асветніцкія тэксты, вершы і апавяданні публіцыстычнага і рэвалюцыйнага зместу. Кніжка была скіравана на беларускае сялянства. Багушэўскі і Іваноўскі займаліся перакладамі папулярных еўрапейскіх і польскіх твораў на беларускую мову. Менавіта ў гэты перыяд у Кракаве рыхтаваліся і друкаваліся невялікія народныя кніжкі (накшталт перакладу апавядання [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]] «Янка Музыкант»), якія павінны былі паказаць беларусам, што іх мовай можна ствараць якасную літаратуру. Друкаваліся асобныя аркушы з патрыятычнымі і пратэстнымі вершамі, якія сяляне маглі лёгка вучыць на памяць і распаўсюджваць у вёсках Міншчыны і Гродзеншчыны. Увесь гэты друк лічыўся кантрабандай. Стафан Багушэўскі асабіста арганізоўваў каналы перапраўкі гэтых матэрыялаў праз аўстра-расійскую мяжу на тэрыторыю Беларусі. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]], быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 гады працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у 1932 годзе ў [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс «Kolumna» («Калона»), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1 жніўня 1936 года арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання]] grkqe92supwvg09ggufsfjdztxx52qt 5147197 5147196 2026-05-26T21:55:23Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5147197 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стафан Багушэўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польскі навуковец-аграрнік, палітык, дзеяч рэвалюцыйнага руху, выдавец. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1877 годзе ў шляхецкай сям’і [[Багушэўскія|Багушэўскіх]]. Родавым гняздом гэтай сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Скончыў гімназію ў [[Пецярбург]]у (1899), вучыўся ў Інстытуце сельскай гаспадаркі і лясніцтва ў Пулавах (Люблінская губ.), быў вольным слухачом [[Ягелонскі універсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]] (1901—1905). Малодшы брат [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Кастравіцкай]], часта гасцяваў у яе ў [[Ліда|Лідзе]]. Тут летам 1903 года пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу новай выдавецкай задуме: выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго гімназічнага сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. У 1903-04 гады разам яны займаліся арганізацыяй беларускай выдавецкай дзейнасці ў Кракаве, адкуль выданні перапраўлялі на Беларусь. Група Багушэўскага надрукавала першыя афіцыйныя праграмныя дакументы [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ)]]. Гэта былі ўлёткі-адозвы на беларускай мове (лацінкай і кірыліцай), якія заклікалі беларускіх сялян і рабочых да змагання з царызмам, патрабавалі аўтаноміі для Беларусі і права навучання на роднай мове. У брашуры «Калядны падарунак» (1904) пад выглядам рэлігійнага ці святочнага тэксту (каб абысці ўвагу царскіх памежнікаў) друкаваліся папулярныя асветніцкія тэксты, вершы і апавяданні публіцыстычнага і рэвалюцыйнага зместу. Кніжка была скіравана на беларускае сялянства. Багушэўскі і Іваноўскі займаліся перакладамі папулярных еўрапейскіх і польскіх твораў на беларускую мову. Менавіта ў гэты перыяд у Кракаве рыхтаваліся і друкаваліся невялікія народныя кніжкі (накшталт перакладу апавядання [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]] «Янка Музыкант»), якія павінны былі паказаць беларусам, што іх мовай можна ствараць якасную літаратуру. Друкаваліся асобныя аркушы з патрыятычнымі і пратэстнымі вершамі, якія сяляне маглі лёгка вучыць на памяць і распаўсюджваць у вёсках Міншчыны і Гродзеншчыны. Увесь гэты друк лічыўся кантрабандай. Стафан Багушэўскі асабіста арганізоўваў каналы перапраўкі гэтых матэрыялаў праз аўстра-расійскую мяжу на тэрыторыю Беларусі. Пасля вяртання на радзіму ў 1905 годзе ўдзельнічаў у рабоце Беларускай сацыялістычнай грамады. У снежні 1905 арыштаваны разам з [[Карусь Каганец|Казімірам Каастравіцкім]], быў зняволены ў Мінскай турме. Потым знаходзіўся пад наглядам паліцыі, а напярэдадні суда ўцёк у Кракаў. Тут скончыў вучобу і атрымаў дыплом агранома. Па гэтай спецыяльнасці працаваў у 1907—1914 гады. У [[Першая сусветная вайна|1-ю сусветную вайну]] служыў у [[Легіёны польскія|польскіх легіёнах]] аўстра-венгерскай арміі. У 1918—1928 гады працаваў выкладчыкам, займаўся навукова-агранамічнай дзейнасцю. Дзеяч Цэнтральнага Саюза земляробчых гурткоў у Варшаве, выкладчык Вольнага польскага універсітэта, быў членам Міжнароднай земляробчай камісіі, створанай пры [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]. У 1928 і 1930 выбраны ў польскі Сенат ад ББСУ (Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам). У 1931 завязаў супрацоўніцтва з Кампартыяй Польшчы, у 1932 абвясціў аб сваім выхадзе з ББСУ. Пад уплывам сустрэчы з [[А. Барбюс]]ам у 1932 годзе ў [[Парыж]]ы далучыўся да міжнароднага антываеннага руху; у маі 1933 заснаваў [[Польскі антыфашысцкі і антываенны камітэт]], быў дэлегатам Еўрапейскага антыфашысцкага рабочага кангрэса ў Парыжы (1933). З канца 1934 рэдагаваў часопіс «Kolumna» («Калона»), у якім выступаў з крытыкай санацыйнага ўрада Польшчы. Выданне канфіскоўвалася ўладамі. 1 жніўня 1936 года арыштаваны і зняволены ў турме. Пасля вызвалення аслабіў кантакты з [[КПП]], пачаў крытыкаваць сталінскія рэпрэсіі ў [[СССР]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Najnowsze dzieje Polski: Materiały i studia z okresu 1914—1939. T. 14. Warszawa, 1969. * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Багушэўскі Стафан}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай сацыялістычнай грамады]] jej18awrzyrr8yg5tdm72w22t9optdm 0 41820 5147114 4591144 2026-05-26T18:24:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147114 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} '''Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка''' ({{ДН|11|2|1877}}, {{МН|Мінск||}} — {{ДС|12|2|1942}}) — беларускі грамадскі і [[палітычны дзеяч]], [[педагог]]. == Біяграфія == [[Выява:Anton Niekanda-Trepka.jpg|злева|thumb|А. Неканда-Трэпка з жонкай Юліяй]] Нарадзіўся 11 лютага 1877 года ў [[Мінск]]у. Скончыў мінскую гімназію, [[Пецярбургскі тэхналагічны інстытут]] (1903), электратэхнічныя курсы ў г. [[Льеж]] (1904). Падчас вучобы ў [[Пецярбург]]у ўдзельнік [[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Беларускага гуртка народнай прасветы]], студэнцкага руху, быў арыштаваны. Адзін са стваральнікаў [[БСГ|Беларускай сацыялістычнай грамады]]. З 1905 года працаваў інжынерам-электрыкам у [[Варшава|Варшаве]], Пецярбургу, [[Масква|Маскве]]. З 1909 года ў складзе выдавецтва «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]». Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] знаходзіўся ў Заходняй Еўропе. З восені [[1918]] у Мінску, выкладаў у польскай гімназіі, [[Мінскі настаўніцкі інстытут|Мінскім настаўніцкім інстытуце]]. Адзін з ініцыятараў стварэння і член ЦК [[БСДП|Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі]]. Зімой 1919 член калегіі Наркамасветы [[ССРБ|БССР]]. 17 сакавіка 1919 года арыштаваны ВЧК як «польскі агент» і інтэрніраваны ў [[Смаленск]]. Пасля вызвалення ў лістападзе 1919 года ўвайшоў у склад прэзідыума [[ЧБНК|Часовага беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Мінску. З 1 сакавіка [[1920]] года працаваў намеснікам дырэктара [[Мінскі беларускі педагагічны інстытут|Мінскага беларускага педагагічнага інстытута]]. У лістападзе 1920 г. падпісаў План-канспект нарады («Слуцкая акцыя») некаторых беларускіх сацыялістаў з прадстаўнікамі мясцовых землеўласнікаў па абмеркаванні сумесных дзеянняў супраць [[Бальшавікі|бальшавікоў]], асноўныя палажэнні якога былі: вызваленне Беларусі і дасягненне яе незалежнасці; незалежнасць Беларусі здабываецца шляхам федэрацыі з Польшчай праз больш цесную яе сувязь з [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвой]]; надзея толькі на ўласныя сілы, сілы краю, а значыць — палітыка праводзіцца ў духу выканання ўсіх пастулатаў насельніцтва; унутраныя непаразуменні паміж палітыкамі і іншымі слаямі насельніцтва павінны быць выключаны; нацыянальная роўнасць; дзяржаўнасць несумненна беларуская; апора на мясцовыя самаўрады; узбройванне ўсяго насельніцтва Беларусі і прыём у рэгулярнае беларускае войска добраахвотнікаў з Польшчы; радыкальная зямельная рэформа і яе рэкламаванне; пазбяганне рэквізіцый; дапамога ў забеспячэнні харчаваннем; законны ўрад, створаны Найвышэйшай Радай, — склад ураду: 50% беларусаў, 40% палякаў і 10% яўрэяў. Такі нацыянальны склад ураду і ўся сітуацыя — каб атрымаць гарантыі дапамогі ад Польшчы; апора на [[Польшча|Польшчу]], [[Сярэдняя Літва|Сярэднюю Літву]] і [[Францыя|Францыю]] — каб змагацца з бальшавікамі. Сярод іншых падпісантаў плана-канспекта былі: [[Альгерд Гардзялкоўскі]], [[Раман Аляксандравіч Скірмунт]], [[Ігнат Антонавіч Парэмбскі]], Абязерскі, [[Павел Якаўлевіч Жаўрыд]], [[Андрэй Паўлавіч Якубецкі]], Ражноўскі, [[Кузьма Юр’евіч Цярэшчанка]], [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі]], [[Аркадзь Антонавіч Смоліч]], [[Чэслаў Урбанавіч Крупскі]], [[Сяргей Іосіфавіч Баран]]<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 325—326.</ref>. Запланаваныя намеры не ажыццявіліся, а таксама правалілася вярбовачная кампанія [[Беларуская вайсковая камісія|Беларускай вайсковай камісіі]] (БВК) на Гарадзеншчыне ў склад беларускіх збройных аддзелаў<ref>[https://www.belhistory.eu/wp-content/themes/ah/library/slucky_zbrojny_chyn.pdf Слуцкі збройны чын 1920 г. у дакумэнтах і ўспамінах]... С. 17.</ref>. [[Файл:На «літаратурнай гарбатцы» ў гасцях у інжынера Антона Неканды-Трэпкі. Вільня, 1937.jpg|міні|злева|На «літаратурнай гарбатцы» ў гасцях у інжынера Антона Неканды-Трэпкі. Стаяць (злева направа): [[Пётра Сергіевіч]], [[М. Мілючанка]], [[Станіслаў Лявонавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]], А. Неканда-Трэпка; сядзяць: [[Янка Шутовіч]], [[Максім Танк]], [[Наталля Арсеннева]], [[Антон Луцкевіч]], [[Рыгор Шырма]], [[Г. Трэпчыха]]. Вільня, 1937 г.]] З лета 1920 года жыў у [[Вільня|Вільні]], выкладаў у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]] (у 1922—1923 і 1928—1930 яе дырэктар). Адзін з заснавальнікаў [[Таварыства беларускай школы]] (у 1921—1924 гадах — адказны сакратар). У [[Інтэрбелум|міжваенны перыяд]] працаваў у [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускім навуковым таварыстве]], [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыстве]], [[Беларускі музей у Вільні|Беларускім музеі імя І. Луцкевіча ў Вільні]], супрацоўнічаў з газетай «[[Наперад (газета)|Наперад]]». Выдаў падручнікі па фізіцы і матэматыцы для сярэдніх школ. Пасля [[Уз’яднанне Заходняй Беларусі з БССР|ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР]] у кастрычніку [[1939]] года арыштаваны органамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] [[СССР]], сасланы на 10 гадоў у Сібір. У сувязі з уступленнем у [[армія Андэрса|армію генерала Андэрса]] быў вызвалены. Памёр 12 лютага 1942 года па дарозе да месца дыслакацыі<ref>{{Cite web |url=http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19686 |title=Неканда-Трэпка Антон Станіслававіч |access-date=28 верасня 2022 |archive-date=28 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928213018/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-ii?id=19686 |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == * [https://archive.org/details/vbm-trepka-fizyka-1922-small-logo Фізыка. Курс VI клясы гімназіі. Механіка. Цяплыня. Вільня, 1922.] * Фізыка: Акустыка і оптыка. Ч. 2. Вільня, 1924. * Аналітычная геамэтрыя. Вільня, 1927. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16|||16}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||318}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/nekanda-trepka.html НЕКАНДА-ТРЭПКА Антон Станіслававіч] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Неканда-Трэпка Антон Станіслававіч}} [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мінскай губернскай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа]] cc1k0lxvdu7ividaau8texeubm5rju3 0 43144 5146983 5022360 2026-05-26T13:56:57Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146983 wikitext text/x-wiki [[Выява:Mainz-Theodor-Heuss-Bruecke-2005-05-16a.jpg|thumb|250 px|right|Мост Тэадора Хойса ў [[Майнц]]ы, [[Германія]].]] '''Мост''' — штучнае [[збудаванне]], перакінутае цераз [[рака|раку]], [[яр]], [[возера]] ці іншую фізічную перашкоду. Мост, перакінуты цераз [[дарога|дарогу]], завуць [[пуцеправод]]ам, мост цераз [[яр]] ці [[цясніна|цясніну]] — [[віядук]]ам. Мост з'яўляецца адным з найстаражытнейшых [[Інжынерыя|інжынерных]] вынаходстваў чалавецтва. == Этымалогія == Беларускае слова «мост» (таксама руск. «мост», укр. «міст», польск. «most») паходзіць ад протаславянскага «*mostъ», а яно — ад протагерманскага «*masta-». Германскія словы (англ. «bridge», ням. «Brücke», дацк. «brug») паходзяць ад протагерманскага кораня «brugjā-». Лацінскае «pons» (італ. «ponte», фр. «pont», бел. «пантон») паходзіць праз протаіндаеўрапейскае «*pont-» (шлях, дарога) ад санскр. «páthin». == Канструкцыя == [[Выява:Suspension bridge pattern german1.png|thumb|250 px|right|Схема канструкцыі [[Вісучы мост|вісучага моста]]]] Звычайна масты складаюцца з [[пралёт]]ных пабудоў і апор. Пралётныя пабудовы служаць для ўспрымання нагрузак і перадачы іх апорам; на іх можа змяшчацца праезная частка, пешаходны пераход, трубаправод. Апоры пераносяць нагрузкі з пралётных пабудоў на падмурак моста. Пралётныя пабудовы складаюцца з апорных канструкцый: [[Бэлька, тэхніка|бэлек]], [[Ферма (канструкцыя)|фермаў]], дыяфрагмаў (папярочных бэлек) і ўласна пліты праезнай часткі. Статычная схема пралётных пабудоў можа быць аркавай, бэлечнай, рамнай, вантавай ці камбінаванай; яна вызначае тып моста па канструкцыі. Звычайна пралётныя будынкі просталінейныя, аднак у выпадку неабходнасці (напрыклад, пры пабудове [[Эстакада|эстакад]] і дарожных развязак) ім надаюць складаную форму: [[Спіраль|спіралепадобную]], [[Кола (геаметрычная фігура)|колцавую]], і г.д. Формы апор могуць быць вельмі разнастайнымі. Прамежкавыя апоры завуцца быкамі, берагавыя — устоямі. Устоі служаць для злучэння моста з падыходнымі насыпамі. Матэрыяламі для мастоў служаць [[метал]] ([[сталь]] і [[алюмініевыя сплавы]]), [[жалезабетон]], [[бетон]], [[прыродны камень]], [[дрэва]]. == Гісторыя == [[Выява:Rimini - Ponte romano - Foto Giovanni Dall'Orto, aprile 2004 01.jpg|thumb|200 px|right|Старажытнарымскі мост Понтэ дэ Тыберыа ў [[Рыміні]]]] Прымітыўныя масты, якія ўяўлялі сабою перакінутае цераз раўчук бервяно, з'явіліся ў глыбокай старажытнасці. Пазней у якасці матэрыялу пачалі выкарыстоўваць камень. Першыя падобныя масты сталі будаваць у эпоху [[Рабаўладальніцкі лад|рабаўладальніцкага ладу]]. Першапачаткова з каменю рабілі толькі апоры моста, але потым і ўся яго канструкцыя стала каменнай. Вялікіх поспехаў у каменным мостабудаванні дабіліся [[Старажытны Рым|старажытныя рымляне]], якія ўжывалі скляпеністыя канструкцыі ў якасці апор і выкарыстоўвалі [[цэмент]], сакрэт якога быў згублены ў [[Сярэднія вякі]], але потым адкрыты зноў. Масты (дакладней, [[акведук]]і) выкарыстоўваліся для забеспячэння гарадоў вадой. Рымскі гісторык [[Францін Секст Юлій]] пісаў пра тое, што акведукі з'яўляюцца галоўнымі сведкамі велічы [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]].<ref>[http://www.am-bridge.net/publ/difarticles_002.php Масты як сведчанне цывілізацыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120121193542/http://www.am-bridge.net/publ/difarticles_002.php |date=21 студзеня 2012 }}</ref> Шматлікія старажытнарымскія масты служаць і дагэтуль. У [[Сярэднія вякі|Сярэдневякоўі]] рост [[горад|гарадоў]] і бурнае развіццё [[Гандаль|гандлю]] выклікалі неабходнасць у вялікай колькасці трывалых мастоў. Развіццё інжынернай думкі дазволіла будаваць масты з шырэйшымі пралётамі, пакатымі схіламі і вузейшымі апорамі. Самыя вялікія масты таго часу дасягаюць у пралёце больш за 70 [[метр]]аў. [[Выява:48 - Mende - Pont Notre-Dame.jpg|thumb|200 px|left|Сярэдневяковы мост Нотр-Дам у горадзе [[Манд]], дэпартамент [[Лазер]], [[Францыя]]]] У славян замест каменю выкарыстоўваецца дрэва. «[[Аповесць мінулых гадоў]]» паведамляе пра пабудову моста ў [[Оўруч]]ы ў [[X стагоддзе|X стагоддзі]]: <blockquote>Пайшоў [[Яраполк Святаславіч|Яраполк]] на брата свайго [[Вешчы Алег|Алега]] ў Дзярэўскую зямлю. І выйшаў супраць яго Алег, і апалчыліся абодва бакі. І ў распачатай бітве перамог [[Яраполк Святаславіч|Яраполк]] [[Вешчы Алег|Алега]]. Алег жа са сваімі ваярамі пабег у горад, званы [[Оўруч]], а цераз роў да гарадскіх варот быў перакінуты мост, і людзі, у ціскатні на ім, спіхвалі адзін аднаго ўніз. <small>(Аповесць мінулых гадоў<ref>[http://old-russian.chat.ru/02povest.htm Аповесць мінулых гадоў]</ref>)</small></blockquote> У [[XII стагоддзе|XII стагоддзі]] ў [[Кіеў|Кіеве]] з'явіўся наплаўны мост цераз [[Днепр|Дняпро]]. У той час найбольш распаўсюджанымі на Русі былі арачныя драўляныя масты.<ref name="cultinfo">[https://web.archive.org/web/20050527203418/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/078/589.htm Артыкул на сайце cultinfo.ru]</ref> У той жа час у [[інкі|інкаў]] атрымліваюць распаўсюджанне вяровачаныя масты, якія ўяўляюць сабою найпрасцейшую форму [[Вісячыя масты|вісячых]]. [[Выява:Kulibin bridge.jpg|thumb|200 px|right|Праект моста цераз Няву Кулібіна]] У [[XVI стагоддзе|XVI]] і [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзях]] з'явілася неабходнасць у яшчэ буйнейшых мастах, якія маглі б прапускаць вялікія караблі. У [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзі]] вышыня пралёта мастоў дасягае больш за 100 метраў. Нерэалізаваным застаўся праект драўлянага аднаарачнага моста цераз [[Нява|Няву]] даўжынёй 298 метраў, складзены [[Іван Пятровіч Кулібін|І. П. Кулібіным]]. [[Выява:Iron Bridge.JPG|thumb|200 px|left|Першы ў свеце металічны мост (Вялікабрытанія)]] З канца XVIII стагоддзя для будаўніцтва ўжываецца метал. Першы металічны мост быў пабудаваны ў [[Колбрукдэйл]]е, [[Вялікабрытанія]], на [[Северн|рацэ Северн]] у [[1779]] годзе. Вышыня яго пралёта складала каля трыццаці метраў, перакрыцці ўяўлялі сабою [[чыгун]]ныя аркі. У [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] з'яўленне [[Чыгунка|чыгунак]] запатрабавала стварэння мастоў, здольных вытрымліваць значныя нагрузкі, што стымулявала развіццё мостабудаўніцтва. Паступова ў якасці асноўных матэрыялаў у мостабудаванні зацвярджаюцца [[сталь]] і [[жалеза]]. [[Густаў Эйфель]] у [[1877]]зе пабудаваў аркавы мост з адліванага [[жалеза]] цераз [[Дуэра|раку Дору]] ў [[Партугалія|Партугаліі]]. Вышыня пралёта гэтага моста склала 160 метраў. Найдаўжэйшым у [[Еўропа|Еўропе]] канца XIX стагоддзя быў мост цераз [[Волга|Волгу]] ў [[Сызрань|Сызрані]], пабудаваны паводле праекта [[Мікалай Апалонавіч Белялюбскі|М. А. Белялюбскага]]: ён меў 1443 метры ў даўжыню. У [[1900]] медаллю на міжнароднай выстаўцы ў [[Парыж]]ы быў узнагароджаны [[Чыгуначны мост цераз раку Енісей, Краснаярск|мост цераз Енісей у Краснаярску]] (праект [[Лаўр Дзмітрыевіч Праскуракоў|Л. Д. Праскуракова]]). [[Выява:25th April Bridge and boat.JPG|thumb|200 px|right|[[Мост 25 красавіка]] ў [[Партугалія|Партугаліі]]]] У [[XX стагоддзе|XX стагоддзі]] масты пачалі будаваць таксама з [[жалезабетон]]у. Гэты матэрыял выгадна адрозніваецца ад сталі тым, што не патрабуе рэгулярнай афарбоўкі. Жалезабетон ужываўся для бэлечных пралётных будынкаў да 50 метраў, а арачных — да 250 метраў. Працягвае ўжывацца і метал — у [[XX стагоддзе|XX ст.]] былі пабудаваны буйныя металічныя масты — бэлечны цераз [[Рака Святога Лаўрэнція|раку Святога Лаўрэнція]] ў [[Канада|Канадзе]] (даўжыня пралёта 549 метраў), цераз [[праліў Кіл-ван-Кіл]] у [[ЗША]] (503,8 метры), а таксама мост «[[Залатыя Вароты (мост)|Залатыя Вароты]]» ў [[Сан-Францыска]], [[ЗША]] (даўжыня галоўнага пралёта — 1280 метраў). [[File:LomaPrieta-BayBridge-collapsed-section.jpeg|thumb|Складзеная секцыя моста Сан-Францыска - Окленд Бэй у адказ на Лома-Прыета [[Землетрасенне|землятрус]].]] Найвялікшыя масты сучаснасці, у тым ліку, найвышэйшы ў свеце [[Акасі-Кайке]] (даўжыня галоўнага пралёта 1991 метр), з'яўляюцца падвеснымі. Вантавыя пралётныя пабудовы дазваляюць перакрываць найбольшыя адлегласці. == Будаўніцтва мастоў == [[Выява:125 - Québec - Pont de Québec de nuit - Septembre 2009.jpg|thumb|right|200px|[[Квебекскі мост]] уначы]] Першым (і самым дарагім — да 50 % выдаткаў ад агульнага кошту будаўніцтва) этапам у пабудове моста з'яўляецца ўзвядзенне апор. Апоры майструюцца ў адкрытых [[катлаван]]ах ці шляхам апускання ў [[грунт]] [[паля]]ў, апускных калодзежаў, [[Кесон (суднарамонт)|кесонаў]], зборных [[Абалонка|абалонак]]. Палі (у асноўным, жалезабетонныя) выкарыстоўваюцца, галоўным чынам, пры будаўніцтве малых і сярэдніх мастоў. Яны апускаюцца ў грунт пры дапамозе [[Дызельны рухавік|дызельных]] [[молат]]аў і [[Электрычнасць|электрычных]] [[Вібратар, тэхніка|вібрапагружальнікаў]]. Пры ўзвядзенні вялікіх мастоў выкарыстоўваюцца звычайна зборныя абалонкі дыяметрам да 3 метраў. Пралётныя пабудовы звычайна ўсталёўваюць на апоры [[Мантажны кран|мантажнымі кранамі]]. Пры будаўніцтве вялікіх мастоў пралётную пабудову нярэдка збіраюць на [[бераг|беразе]] і затым перасоўваюць (насоўваюць) па апорах з аднаго берага на іншы. Навясны метад усталёўкі прадугледжвае нарошчванне канструкцыі ад апоры моста ў яго пралёт. Пры гэтым ужываецца навясны мантаж з дапамогай крана, які рухаецца па ўжо пабудаванай частцы (для металічных пралётных будынкаў), ці навясная зборка з вырабам асобных элементаў на [[завод]]зе і наступнай перавозкай іх да аб'екта (для жалезабетонных). Іншым чынам адбываецца будаўніцтва навясных мастоў: яно пачынаецца з усталёўкі [[пілон]]аў; затым на іх падвешваюцца часовыя [[Кабель|кабелі]]. З іх дапамогай выконваецца навіўка асноўных кабеляў моста, пасля чаго мантуюць падвескі і бэльку жорсткасці. == Класіфікацыя == [[Выява:EWS 67001 + Northern 156453 King Edward VII Bridge.jpg|thumb|200 px|right|Чыгуначны мост Эдуарда VII у [[Ньюкасл]]е]] [[Выява:Gorskii 20246u.jpg|right|thumb|200 px|Чыгуначны мост цераз раку Шуя, [[Карэлія]].]] [[Выява:Bridge at Shimogamo Shrine.jpg|thumb|200 px|right|Драўляны арачны мост у [[Кіёта]], [[Японія]]]] [[Выява:Sankt Petersburg Dworzowy-Bridge 2005 b.jpg|thumb|200 px|right|[[Палацавы мост]] у [[Санкт-Пецярбург]]у ў разведзеным стане]] === Паводле тыпу скарыстання === Паводле тыпу скарыстання масты падзяляюцца на: * Чыгуначныя * Аўтамабільныя * Метрамасты * Пешаходныя * Камбінаваныя (напрыклад, аўтамабільна-чыгуначныя). Вылучаюць таксама трубаправодныя масты, акведукі (выкарыстоўваюцца для транспартоўкі [[Вада|вады]]) і [[віядук]]і (масты цераз яры ці цясніны; злучаюць пункты, роўныя вышынёй). === Паводле канструкцыі === Паводле канструкцыі масты падзяляюцца на: * [[Бэлечны мост|Бэлечныя]] — самы просты тып мастоў. Прызначаны для перакрыцця невялікіх пралётаў. Пралётныя будынкі — бэлькі, якія перакрываюць адлегласць паміж апорамі. * [[Кансольны мост|Кансольныя]] — складаецца з кансолей. У наш час будуецца рэдка. * [[Вісучы мост|Вісучыя]] — мост, у якім асноўная апорная канструкцыя выканана з гнуткіх элементаў (кабеляў, лін, ланцугоў і інш.), што працуюць на расцяжэнне, а праезная частка падвешана. Гэты тып маюць усе найвялікшчыя па даўжыні і вышыні пралёта масты свету. * [[Вантавы мост|Вантавыя]] — падтып вісячых мастоў: ролю асноўнай апорнай канструкцыі выконвае вантавая ферма, зробленая з прамалінейных стальных [[трос]]аў. * [[Арачны мост|Арачныя]] — асноўнымі апорнымі канструкцыямі з'яўляюцца [[Арка|аркі]] ці [[скляпенне|скляпенні]]. Пры гэтым апорам перадаюцца не толькі вертыкальныя, але і гарызантальныя нагрузкі. * [[Пантонны мост|Пантонныя]], ці [[Наплаўны мост|наплаўныя]] — часовыя масты на плывучых апорах. Варта адзначыць асобна [[Гарбаты мост|гарбатыя масты]], якія адрозніваюцца сваёй формай: яны істотна выгінаюцца ўверх. Таксама адрозніваюць масты з яздой паверсе, панізе і пасярэдзіне. === Разводныя масты === : ''Глядзі таксама [[Разводны мост]], [[:Катэгорыя:Разводныя масты|Катэгорыя:Разводныя масты]]'' Асобны тып мастоў — разводныя масты. У разведзеным стане мост не замінае праходу суднаў. Сваімі разводнымі мастамі знакаміты [[Санкт-Пецярбург]], дзе ўсе масты цераз [[Нява|Няву]], акрамя Вялікага Абухоўскага моста, з'яўляюцца разводнымі. Адмысловыя канструкцыі разводных мастоў: * Масты, якія разводзяцца ўзняццем сярэдняй часткі ** 1-ы тып: пралёт паднімаецца ў гарызантальным становішчы ўверх (напрыклад чыгуначны мост у [[Растоў-на-Доне|Растове-на-Доне]]) ** 2-ы тып: пралёт ці пралёты паднімаюцца, паварочваючыся вакол аднаго з шарніраў (напрыклад, [[Палацавы мост]] у [[Санкт-Пецярбург]]у) * Паваротныя масты: у такіх мастоў сярэдняя частка шарнірна ўмацаваная на ўгрунтаванай пасярод ракі апоры. Мост разводзіцца паваротам сярэдняй часткі на 90°, такім чынам сярэдняя частка становіцца паралельнай рэчышчу ракі. Выдатным прыкладам такой канструкцыі служыць [[Варвараўскі мост]] ва ўкраінскім горадзе [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеве]], паваротны пралёт якога мае даўжыню 134 метры. == [[Архітэктура]] мастоў == [[Выява:Bridge Alcantara.JPG|thumb|200 px|left|Мост Алькантара ў Іспаніі]] Шматлікія масты з'яўляюцца выдатнымі помнікамі дойлідства і інжынернага мастацтва. У некаторых гарадах, такіх як [[Санкт-Пецярбург]] ці [[Прага]], масты з'яўляюцца неад'емнай часткай гарадской архітэктуры.<ref name="cultinfo"/> У класічным стылі выкананыя шматлікія старажытнарымскія масты: амаль пазбаўленыя дэкору, яны, тым не менш, за кошт сваёй масіўнасці і выразнай архітэктонікі ствараюць адчуванне трываласці і надзейнасці ([[мост Алькантара]] на [[Таха|рацэ Таха]], [[Іспанія]]). У Сярэднявеччы двума пераважнымі тыпамі сталі масты з паўцыркульнымі (ці колавымі) аркамі і масты са спічастымі аркамі. Першы тып засноўваўся на рымскай традыцыі, другі быў запазычаны з усходняй архітэктуры і неўзабаве страціў папулярнасць, бо неапраўдана павялічваў вышыню моста. Яшчэ адной з'явай у сярэдневяковым мостабудаванні сталі масты-вуліцы, якія з'явіліся ва ўсіх буйных [[Еўропа|еўрапейскіх]] гарадах (напрыклад, [[Понтэ Векіё]] ва [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]). У Сярэднявеччы на мастах з'явіўся дэкор (гэта адбылося ў канцы [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]]): напрыклад, аформлены ў [[Готыка|гатычным стылі]] [[Карлаў мост]] у [[Прага|Празе]]. [[Выява:Pont Neuf Paris.jpg|thumb|200 px|right|[[Новы мост]] у Парыжы]] Удасканаленне тэхнікі мостабудавання ў [[Эпоха Адраджэння|Эпоху Адраджэння]] дазволілі значна павялічыць суадносіны таўшчыні скляпення да вышыні пралёта. Дзякуючы гэтаму, масты сталі больш высокімі і лёгкімі па канструкцыі.<ref name="cultinfo"/> Удасканальваецца канструкцыя каменных мастоў: з'яўляюцца круглыя і корабавыя скляпенні ([[Новы мост]] у [[Парыж]]ы). Увогуле ж, прасочваецца тэндэнцыя да пераймання антычнай архітэктуры. Крыху пазней з'явілася [[барока]], якое імкнулася да дынамічных кампазіцый і пышнага дэкору. Шырока вядомы барочны [[Мост Уздыхаў]] у [[Венецыя|Венецыі]]. У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] папулярнасцю карыстаўся [[класіцызм]]. Масты, пабудаваныя ў гэтым стылі, адрознівалі выразная [[сіметрыя]], уважлівае стаўленне да [[прапорцыя|прапорцый]] пабудовы, пралёты вялікіх памераў. [[Класіцызм]] быў шырока распаўсюджаны ў Францыі ([[Мост Згоды]] ў Парыжы) і [[Расія|Расіі]] ([[Крыжовы мост]] у [[Пушкін (горад)|Пушкіне]]). Да сярэдзіны XIX стагоддзя сфарміраваліся асноўныя формы металічных мастоў. У гэты перыяд вялікае распаўсюджанне атрымалі рашэцістыя гаўбечныя фермы. Значнае развіццё атрымалі канструкцыі арачных мастоў (гл. напрыклад віядук Гарабі, пабудаваны [[Густаў Эйфель|Густавам Эйфелем]]). У канцы XIX стагоддзя папулярнасць набываюць вісячыя масты: у [[1883]] у ЗША быў пабудаваны [[Бруклінскі мост]], крыху пазней — [[Манхэтэнскі мост|Манхэтэнскі]]. Вісячыя масты захоўваюць сваю папулярнасць і ў XX ([[Залатыя Вароты (мост)|мост «Залатыя Вароты»]]) і [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзі]]. == Знакамітыя масты == [[Выява:GoldenGateBridge.jpg|thumb|right|[[Залатыя Вароты, мост]]]] * [[Залатыя Вароты (мост)|Мост «Залатыя Вароты»]] : Знаходзіцца ў [[Сан-Францыска]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]; перакінуты цераз [[праліў Залатыя Вароты|аднайменны праліў]]. Адкрыты ў [[1937]] годзе. Належыць да тыпу вісячых мастоў, збудаваны са сталі. Вышыня асноўнага пралёта — 230, даўжыня асноўнага пралёта — 1280, агульная даўжыня — 1970 метраў. Каля трыццаці гадоў «Залатыя вароты» займалі першае месца ў спісе найвялікшых мастоў свету. Больш чым за семдзесят гадоў, якія прайшлі з моманту яго адкрыцця, мост стаў, пэўна, самай вядомай з выдатнасцей Сан-Францыска. Сумна вядомы як «мост самазабойцаў» — у сярэднім кожныя два тыдні хтосьці накладвае на сябе рукі, саскочыўшы ў ваду з гэтага моста<ref>[[The New Yorker]]: [http://www.newyorker.com/archive/2003/10/13/031013fa_fact Letter from California: Jumpers]{{ref-en}}</ref>. [[Выява:London Tower Bridge 501523 h000032.jpg|thumb|200 px|left|Таўэр Брыдж]] * [[Таўэрскі мост|Таўэр Брыдж]] : Разводны мост цераз [[Тэмза|Тэмзу]] ў [[Лондан]]е, [[Вялікабрытанія]], збудаваны ў [[1894]]зе. Знакаміты дзякуючы дзвюм [[вежа]]м вышынёй па 65 метраў кожная, усталяваных на ўстоях. З'яўляецца адным з сімвалаў Лондана і Вялікабрытаніі. * [[Бруклінскі мост]] : Адзін з найстарэйшых падвесных мастоў ЗША. Злучае раёны [[Бруклін]] і [[Манхэтэн]] у [[Нью-Ёрк]]у, перасякаючы праліў [[Рака Іст-Рывер|Іст-Рывер]]. Быў адкрыты ў [[1883]]зе; на момант збудавання гэта — найвялікшы падвесны мост у свеце. [[Бруклінскі мост]] — першы ў свеце, у канструкцыі якога выкарыстоўваліся стальныя прэнты. * [[Мост Уздыхаў]] : Аркавы мост у стылі барока. Перакінуты цераз [[Палацавы канал]] у [[Венецыя|Венецыі]], [[Італія]] і злучае Палац Дожаў (у якім змяшчаўся [[суд]]) і [[турма]]. Згодна з легендай, папулярызаванай [[Джордж Гордан Байран|Джорджам Байранам]], назва моста паходзіць ад уздыхаў асуджаных, якія, праходзячы па мосце, кідалі свой апошні погляд на Венецыю, але гэта наўрад ці адпавядае рэчаіснасці<ref>[http://europeforvisitors.com/venice/articles/bridge_of_sighs.htm EuropeForVisitors.com: Bridge of Sighs]{{ref-en}}</ref>. [[Выява:Karlův most-2.jpg|thumb|200px|right|Карлаў Мост]] [[Image:VeronaPonteRomanoDaCastSanPietro.jpg|thumb|right|200px|Мост [[Понтэ П'етра]] ў Вероне]] * [[Карлаў Мост]] : Арачны [[Готыка|гатычны]] мост, аздоблены барочнай [[скульптура]]й, цераз раку [[Влтава]] ў [[Прага|Празе]], [[Чэхія]]. Захаваўся з Сярэдніх вякоў, вядомы дзякуючы вежам пры ўваходзе на мост і трыццаццю [[скульптура]]мі, што ўпрыгожваюць мост. * [[Акасі-Кайке]] : Самы доўгі падвесны мост і самы высокі мост у свеце. Знаходзіцца ў [[Японія|Японіі]], перасякае праліў [[Акасі]] і злучае гарады [[Кобэ]] і [[Авадзі]]. Вышыня галоўнага пралёта — 297 метраў, агульная даўжыня моста — 3911 метраў. * [[Басфорскі мост]] : Першы вісячы мост цераз [[Басфор]], злучае [[азія]]цкую і еўрапейскую часткі [[Стамбул]]а, [[Турцыя]]. Быў пабудаваны ў [[1973]] годзе да пяцідзесяцігоддзя [[Турцыя|Турэцкай Рэспублікі]]. Праход пешаходаў забаронены ў сувязі з тым, што мост неаднаразова спрабавалі выкарыстоўваць для здзяйснення [[самагубства]]ў. * [[Мост У Байн]] : Самы вялікі ў свеце драўляны мост даўжынёй больш за два кіламеты праз возера паміж горадам [[Мандалай]] і папярэдняй сталіцай [[Анарапура]]й у [[М’янма|Бірме]]. * [[Сургуцкі мост]] : Мост цераз раку [[Об]] у горадзе [[Сургут]]. Знакаміты тым, што з'яўляецца сусветным рэкардсменам па даўжыні пралёта сярод аднапілонных вантавых мастоў. * [[Мост цераз заліў Ханчжоўвань]] : Самы доўгі (36 км) трансакіянскі мост у свеце, збудаваны каб скараціць шлях з [[Шанхай|Шанхая]] да прамысловай зоны [[Нінба]] c 400 да 80 км, быў адкрыты для праезду [[1 мая]] [[2008]] годзе. == [[Катастрофа|Катастрофы]] == [[Выява:Egyptian bridge catastrophy.jpg|thumb|200 px|right|Катастрофа на Егіпецкім мосце]] Чыннікам самаадвольнага абвальвання моста можа стаць яго няправільная канструкцыя. Пры стварэнні праекта моста трэба заўсёды ўлічваць магчымыя прыродныя [[катаклізм]]ы, такія, як моцны [[вецер]] ці [[землетрасенне]]. Самая ранняя вядомая буйная катастрофа адбылася ў [[1297]] годзе, калі ў час бітвы ля моста Сцірлінг (Вялікабрытанія) гэты мост быў перагружаны атакавалай цяжкай [[конніца]]й і абрынуўся. Пазней ад перагрузак абрынуліся яшчэ некалькі мастоў, у прыватнасці, мост у [[Ярмут|Ярмуце]], (Вялікабрытанія, [[1845]]), а таксама [[Срэбны мост]] ([[ЗША]], [[1967]]). У XIX — пачатку XX стагоддзя некалькі катастроф адбыліся з-за [[рэзананс]]у, у які ўваходзіў мост, калі па ім праходзілі войскі. Калі частата вонкавага ўздзеяння (крок салдат у нагу), супадае з [[Уласная частата ваганняў|уласнай частатой ваганняў]] моста, адбываецца рэзкае павелічэнне [[Амплітуда|амплітуды]] ваганняў моста, і канструкцыя моста не вытрымлівае гэтага.<ref>{{Cite web |url=http://abc-health.net/R303/ |title=Артыкул пра рэзананс |access-date=30 сакавіка 2009 |archive-date=12 студзеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112163923/http://abc-health.net/R303/ |url-status=dead }}</ref> З-за [[рэзананс]]у разбурыліся: мост у [[Анжэр]]ы ([[Францыя]], [[1850]]); [[Егіпецкі мост]] ([[Санкт-Пецярбург]], [[1905]]); [[Такомскі мост]] (ЗША, [[1940]]). Чыннікам абвальвання можа стаць прыродны [[катаклізм]]: у такім разе віна належыць [[архітэктар]]у, які ствараў [[праект]], бо [[мостабудаўнік]] павінен прымаць да ўвагі магчымасць прыродных бедстваў. Мост цераз [[заліў]] [[Ферт-оф-Тэй]] у [[Данды]], [[Вялікабрытанія]], абрынуўся ў [[1879]] з-за моцнага [[шторм]]у: ахвярамі гэтай катастрофы сталі 75 чалавек. У [[1953]] [[лахар]] знішчыў мост цераз [[Рака Вангаэху|раку Вангаэху]] ў [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], загінулі 151 чалавек. У [[1989]] годзе ў час моцнага землетрасення ў [[Каліфорнія|Каліфорніі]] абрынуўся [[віядук]] у [[Окленд (Каліфорнія)|Оклендзе]] (42 ахвяры) і быў пашкоджаны мост цераз [[заліў Сан-Францыска]]: частка [[Апорная канструкцыя|апорных канструкцый]] абрынулася на [[Праезная частка|праезную частку]], загінуў адзін чалавек. Нярэдкія выпадкі [[Тэрарызм|тэрарыстычных]] нападаў на масты: іх падрыў таксама з'яўляецца вядомым сродкам вядзення [[Партызанская вайна|партызанскай вайны]]. Найбольш значная катастрофа такога роду адбылася ў [[Індыя|Індыі]] ў [[2002]] г., калі быў падарваны чыгуначны мост цераз [[Рака Дхава|раку Дхава]], загінула 130 чалавек. == Масты ў мастацтве == === У літаратуры === * [[Васіль Быкаў]] — «Круглянскі мост»<ref>[http://www.lib.ru/PROZA/BYKOW/kruglyan.txt «Круглянскі мост» у Бібліятэцы Максіма Машкова]</ref> * [[Аляксандр Мірэр]] — «[[Мост Веразана, раман|Мост Веразана]]» * [[Роджэр Жэлязны]] — «Мост з попелу»<ref>[http://www.lib.ru/ZELQZNY/ashbridg.txt «Мост з попелу» ў Бібліятэцы Максіма Машкова]</ref> * [[Торнтан Уайлдар]] — «Мост караля Людовіка Святога»<ref>[http://www.lib.ru/INPROZ/UAJLDER/bridge.txt "Мост "]</ref> * [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]] — «Мост Мірабо»<ref>[http://www.lib.ru/POEZIQ/APOLLINER/apolliner1_3.txt Гіём Аполінер у Бібліятэцы Максіма Машкова]</ref> * [[Рычард Бах]] — «Мост цераз вечнасць»<ref>[http://www.lib.ru/RBACH/bach04.txt «Мост цераз вечнасць» у Бібліятэцы Максіма Машкова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101201071919/http://lib.ru/RBACH/bach04.txt |date=1 снежня 2010 }}</ref> * [[П’ер Буль]] — «Мост цераз раку Квай»<ref>[http://www.lib.ru/INOFANT/BUL/most_cherez_reku_kwaj.txt «Мост цераз раку Квай» у Бібліятэцы Максіма Машкова]</ref> * [[Іэн Бэнкс]] — раман «Мост» * [[Іва Андрыч]] — «Мост на Дрыне» <ref>[http://bookz.ru/authors/ivo-andri4/most-na-_380.html «Мост на Дрыне» ў бібліятэцы bookz.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110907060549/http://bookz.ru/authors/ivo-andri4/most-na-_380.html |date=7 верасня 2011 }}</ref> * Мост [[Казад-дум]] у [[Морыя|Морыі]] ў рамане [[Джон Рональд Руэл Толкін|Дж. Р. Р. Толкіна]] «[[Уладар Пярсцёнкаў]]» === У кінематографе === * «[[Круглянскі мост, фільм|Круглянскі мост]]» ([[СССР]], [[1989]]; рэжысёр А. Мароз) — экранізацыя аднайменнага твора [[В. Быкаў|Васіля Быкава]] * «[[Масты акругі Мэдзісан, фільм|Масты акругі Мэдзісан]]» (ЗША, [[1995]]) * «[[Палюбоўнікі з новага моста, фільм|Палюбоўнікі з Новага моста]]» (Францыя, [[1991]]) * «[[Людзі на мосце, фільм|Людзі на мосце]]» (СССР, 1959; рэжысёр [[Аляксандр Зархі]]) * «[[Мост Касандры, фільм|Мост Касандры]]» (ЗША, [[1977]]; рэжысёр [[Джордж Пан Касматас]]) * «[[Мост цераз раку Квай, фільм|Мост цераз раку Квай]]» (Вялікабрытанія, [[1957]]; рэжысёр [[Дэвід Лін]]) — экранізацыя аднайменнага твора [[П’ер Буль|П'ера Буля]] * «[[Будуецца мост, фільм|Будуецца мост]]» (СССР, [[1965]]; рэжысёр [[Алег Мікалаевіч Яфрэмаў|Алег Яфрэмаў]]) * «[[Дзяўчына на мосце, фільм|Дзяўчына на мосце]]» (Францыя, 1999; рэжысёр [[Патрыс Леконт]]) === У жывапісе === <center> <gallery> Image:Camille_Corot_-_The_Bridge_at_Mantes.jpg|[[Жан Батыст Каміль Каро|Каміль Каро]] — «Мост у Нанце», 1906. Image:Joseph Mallord William Turner 065.jpg|[[Уільям Цёрнер]] — «Стары Лонданскі мост». Image:Camille Pissarro - The Pont-Neuf - Google Art Project.jpg|[[Каміль Пісаро]] — «Новы мост» Image:James Abbot McNeill Whistler 010.jpg|[[Джэймс Макнэйл Уістлер]] — «Шэрае і залатое: Вестмінстэрскі мост». Image:Monet waterloo bridge.jpg|[[Клод Манэ]] — «Мост Ватэрлоа». Image:Pont de Maincy, par Paul Cézanne.jpg|[[Поль Сезан]] — «Мост у лесе» («Маленькі мост») Image:Pont-Neuf (1872) - Pierre-Auguste Renoir (National Gallery of Art, Washington D.C.).jpg|[[П’ер Агюст Рэнуар]] — «Новы мост» </gallery> </center> == Цытаты == * З усяго, што ўзводзіць і будуе чалавек, падпарадкоўваючыся жыццёваму інстынкту, на мой погляд, няма нічога лепш і каштоўней мастоў. ([[Андрыч, Верба|Верба Андрыч]]) * [[Кансерватызм]] — гэта спальванне мастоў перад сабой. (Аўтар невядомы) * Не спальвай за сабой масты. ([[Англічане|Англійская]] [[прыказка]]) * Не пераходзь цераз мост, пакуль не падыдзеш да яго. (Англійская [[прыказка]]) * Які мост пабудуеш, па такім і пяройдзеш. ([[Даргінцы|Даргінская]] прыказка) * Ідучы наперадзе — мост для ідучага ззаду. ([[Грузіны|Грузінская]] прыказка) * Людзі такія самотныя, таму што яны будуюць сцены, а не масты. ([[Джозеф Ф. Ньютан]]) == Нататкі == {{зноскі}} == Кнігапіс == * ''Надзёжын Б. М.'' Масты і шляхаправоды ў гарадах. — М., 1964 * ''Гібшман Е. Е.'' Праектаванне драўляных мастоў. — М., 1965 * ''Гібшман Е. Е.'' Праектаванне металічных мастоў. — М., 1969 * ''Яўграфаў Г. К.'' Багданаў Н. Н. Праектаванне мастоў. — М., 1966 * ''Яхімаў П. П.'' Архітэктура мастоў. — М.: Выдавецтва ФГУП «Інформаўтадар», 2003 * ''Ільясевіч С. А.'' Металічныя каробчатыя масты. — М., 1970 * ''Назарэнка Б. П.'' Жалезабетонныя масты, 2 выд. — М., 1970. == Гл. таксама == {{Commons|Bridge|Мост}} * [[Акведук]] * [[Віядук]] * [[Эстакада]] * [[Шляхаправод]] * [[Водны мост]] * [[Лятаючы паром]] * [[Бэлька Вірэндэля]] * [[Мост Інкаў]] * [[Сейсматрываласць]] == Спасылкі == * [http://www.bridgeart.ru/ Сайт, прысвечаны мастам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220401195523/http://www.bridgeart.ru/ |date=1 красавіка 2022 }} * [http://www.kafmostov.narod.ru/ Афіцыйны сайт кафедры «Масты» Сібірскай Дзяржаўнай Аўтамабільна-Дарожнай Акадэміі (СІБАДА)] * [https://web.archive.org/web/20050527203418/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/078/589.htm Артыкул на сайце cultinfo.ru] * [http://www.usbridge.com/ U.S. Bridge]{{ref-en}} * [http://www.bridgeweb.com/home/index.cfm Bridge design and engineering] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070514195907/http://bridgeweb.com/home/index.cfm |date=14 мая 2007 }}{{ref-en}} * [http://www.bridgepros.com/ Engineering, History & Construction of Bridges] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061205023743/http://bridgepros.com/ |date=5 снежня 2006 }}{{ref-en}} * [http://www.membrana.ru/lenta/?7693 Японскія масты назапасяць летнюю цеплыню для бяспечнай зімы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090226233652/http://www.membrana.ru/lenta/?7693 |date=26 лютага 2009 }} ; Санкт-Пецярбург * [http://www.most-spb.ru/ Масты Санкт-Пецярбурга] * [http://journeyto.spb.ru/ Гісторыя і фатаграфіі мастоў Санкт-Пецярбурга] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090426051254/http://journeyto.spb.ru/ |date=26 красавіка 2009 }} * [http://www.mr-spb.ru/info/most/ Графік разводкі мастоў Санкт-Пецярбурга] {{Архівавана|url=https://archive.today/20070629191100/http://www.mr-spb.ru/info/most/ |date=29 чэрвеня 2007 }} * [http://mostik.info/klassifikaciya.html Класіфікацыя мастоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130705202613/http://mostik.info/klassifikaciya.html |date=5 ліпеня 2013 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масты| ]] [[Катэгорыя:Транспартная інфраструктура]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] omfx3hrmxfw731mi7ge8zeuyioukrxz 0 46087 5147246 4988773 2026-05-27T03:43:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147246 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Лебедзеў}} {{Картка:Асоба |імя = Арцемій Лебедзеў |арыгінал_імя = |партрэт = |памер = 250px |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = [http://tema.ru tema.ru] |Commons = |Rodovid = }} '''Арцемій Андрэевіч Лебедзеў''' (нарадзіўся [[13 лютага]] [[1975]], [[Масква]], [[Расія]]) — расійскі дызайнер, сын [[Таццяна Талстая|Таццяны Талстой]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.artlebedev.ru/ Сайт Студыі Лебедзева] * [http://www.tema.ru Хатняя старонка Лебедзева] * [http://www.artlebedev.ru/kovodstvo/ «ру/Ководство»] — выданне, прысвечанае графічнаму і прамысловаму дызайну, праектаванню інтэрфейсаў, тыпаграфіцы, семіётыцы і візуалізацыі. * [http://www.tema.ru/rrr/ «Н. Ж. М. Д.»] — калекцыя інструкцый, налепак і этыкетак, шыльд, плакатаў, цэннікаў, аб'яў і іншай друкаванай і рукапіснай прадукцыі, якая змяшчае смешныя памылкі друку, недарэчнае словаўжыванне ці вельмі неадэкватны пераклад з іншай мовы. * [http://www.yandex.ru «Яндэкс»] — адзін з самых папулярных сайтаў, дызайн якога створаны Студыяй Арцемія Лебедзева. * [http://www.citforum.ru/marketing/im98/lebedev.shtml Колькі каштуе стварэнне вэб-сайта?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090608013457/http://www.citforum.ru/marketing/im98/lebedev.shtml |date=8 чэрвеня 2009 }} — Артыкул Арцемія Лебедзева (1998 год) ; Аўдыё * [http://rutube.ru/tracks/13419.html?v=aeeca522fa1c762eac0452af4e85a010 Гадзіннае інтэрв'ю з Арцеміем Лебедзевым на радыё Рэха-Масквы] ; Відэа * [http://habrahabr.ru/blog/artlebedev/41865.html Лебедзеў пра сябе. Як усё пачыналася] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120203073745/http://habrahabr.ru/blog/artlebedev/41865.html |date=3 лютага 2012 }} * [http://video.globala.ru/play/2042 Лебедзеў выступае перад студэнтамі Навасібірскага дзяржаўнага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110128133324/http://video.globala.ru/play/2042 |date=28 студзеня 2011 }} * [http://lenta.ru/conf/tema/ Прэс-канферэнцыя Лебедзева: Што можна шэраговаму блогеру?] (відэа і тэкставая расшыфроўка) * [http://habrahabr.ru/blogs/artlebedev/39113/ Лебедзеў у гасцях у праграмы «Гультаяватыя будні»] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лебедзеў Арцемій}} [[Катэгорыя:Дызайнеры Расіі]] 9dwjhaq905qg39jpqs5smvtf9d0gyby 0 46198 5147066 4640043 2026-05-26T16:34:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147066 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Анры́ Маці́с (Матыс)''' ({{lang-fr|Henri Matisse}}; [[31 снежня]] [[1869]], [[Ле Като-Камбрэзі]], [[Пікардыя]] — [[3 лістапада]] [[1954]], [[Ніца]]) — [[Францыя|французскі]] мастак і скульптар, які лічыцца адным з самых вядомых [[Фавізм|фавістаў]]. == Біяграфія і творчасць == === Дзяцінства і юнацтва === Анры Эміль Бенуа Маціс ({{lang-fr|Henri Émile Benoît Matisse}}) нарадзіўся 31 снежня 1869 года ў мястэчку Ле-Като-Камбрэзі, у Пікардыі на поўначы Францыі. Ён быў старэйшым сынам у сям'і Эміля Іпаліта Маціса і Элаізы Ганны Жэрар. Яго дзіцячыя гады прайшлі ў суседнім мястэчку Баэн-ан-Вермандуа, дзе бацька, паспяховы гандляр збожжам, трымаў краму. Маці дапамагала бацьку ў краме і займалася роспісам керамікі<ref name=henrimatisse>[http://www.henri-matisse.net/biography.html The Personal Life of Henri Matisse.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160712053009/http://www.henri-matisse.net/biography.html |date=12 ліпеня 2016 }}</ref><ref>Spurling, Hilary (2001). ''The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse: The Early Years, 1869—1908''. University of California Press, 2001. ISBN 0-520-22203-2, стр. 4-6.</ref>. У 1872 годзе нарадзіўся яго малодшы брат, Эміль Агюст. Па волі бацькі, старэйшы сын павінен быў атрымаць у спадчыну сямейную справу, але Анры, правучыўшыся з 1882 па 1887 год у сярэдняй школе і ліцэі Анры Мартэн ў мястэчку [[Сен-Кантэн]]<ref>[http://www.moodbook.com/history/modernism/henri-matisse-biography.html Henri Matisse. Life chronicle.]</ref>, з'ехаў у Парыж вывучаць юрыспрудэнцыю ў Школе юрыдычных навук. У жніўні 1888 года, пасля заканчэння вучобы, малады Анры атрымаў права працаваць па спецыяльнасці. Ён вярнуўся ў [[Сен-Кантэн]] і ўладкаваўся на працу клеркам у прысяжнага паверанага<ref name=henrimatisse/><ref name=tonnel>[http://www.tonnel.ru/?l=gzl&uid=917&op=bio Матисс Анри на сайте Tonnel.ru]</ref>. ==== Творчае станаўленне ==== У 1889 годзе ў Анры здарыўся прыступ апендыцыту. Калі ён папраўляўся пасля аперацыі, маці купіла яму прыналежнасці для малявання. Анры ўпершыню пачаў маляваць, капіюючы каляровыя паштоўкі падчас двухмесячнага знаходжання ў бальніцы. Гэта яго так захапіла, што ён, пераадолеўшы супраціўленне бацькі, вырашыў стаць мастаком і запісаўся ў школу малюнка Кантэн дэ ля Тур ({{lang-fr|École Quentin de la Tour}}), дзе навучаліся чарцёжники для тэкстыльнай прамысловасці<ref>Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), ''Henri Matisse'', UCLA Art Council, стp.9.</ref><ref>Bärbel Küster. «Arbeiten und auf niemanden hören.» ''Süddeutsche Zeitung'', 6 July 2007.</ref>. У 1891 годзе ён пакінуў юрыдычную практыку і зноў прыехаў у Парыж, дзе паступіў у [[Акадэмія Жуліяна|Акадэмію Жуліяна]]. Анры вучыўся ў вядомага майстра салоннага мастацтва, Віліяма Адольфа Бугро, рыхтуючыся да ўступных іспытаў у Школу прыгожых мастацтваў ({{lang-fr|École nationale supérieure des beaux-arts de Paris}}), куды, аднак, не паступіў<ref name=henrimatisse/>. У 1893 годзе ён перайшоў у Школу дэкаратыўных мастацтваў ({{lang-fr|École nationale supérieure des arts décoratifs de Paris|}}), дзе пазнаёміўся з юным Альбером Марке. У 1895 году абодва вытрымалі ўступныя іспыты ў Школу прыгожых мастацтваў і былі прынятыя ў майстэрню [[Гюстаў Маро|Гюстава Маро]], у якога з 1893 года яны навучаліся ў якасці запрошаных студэнтаў<ref name=tonnel/> . Тут Анры пазнаёміўся з [[Жорж Руо|Жоржам Руо]], Шарлем Камуэнам, Шарлем Мангенам і Анры Эвенепулам. Падчас навучання ён капіяваў ў Луўры творы старых французскіх і галандскіх майстроў. Асаблівая ўплыў на яго ў перыяд вучнёўства аказала творчасць Жана-Батыста Сімона Шардэн, ім былі зробленыя копіі чатырох яго карцін<ref>Spurling, Hilary. ''The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse, the Early Years, 1869—1908'', стp. 86.</ref>. Творчасць Анры ў гэты час таксама знаходзілася пад уплывам сучасных яму мастакоў і японскага традыцыйнага мастацтва. У 1894 годзе ў асабістым жыцці мастака адбылося знамянальная падзея. Яго мадэль Караліна Жабло ({{lang-fr|Caroline Joblau}}) нарадзіла дачку Маргарыту (1894—1982). Лета 1896 года ён правёў на востраве Бель-Іль ля ўзбярэжжа Брэтані, разам з Эмілем Бяры, суседам па лесвічнай пляцоўцы ў Парыжы. Тут Анры пазнаёміўся з мастаком з Аўстраліі, Джонам Пітэрам Расэлам, сябрам Агюста Радэна, калекцыянерам твораў Эміля Бернара і Вінцэнта ван Гога. У 1897 годзе ён зноў наведаў яго<ref name=henrimatisse/>. Джон Пітэр Расэл пазнаёміў Анры з імпрэсіянізмам і працамі Вінцэнта Ван Гога, з якім ён быў дружны на працягу дзесяці гадоў, і нават падарыў Анры два яго малюнка<ref>[http://bibliotekar.ru/slovar-impr3/33.htm Французский художник Анри Матисс. Биография].</ref>. Іх зносіны кардынальным чынам паўплывалі на творчасць мастака, і пазней ён называў Джона Пітэра Расэла сваім настаўнікам, патлумачылі яму тэорыю колеру<ref>[http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm Jill Kitson. About Hilary Spurlings ''The Unknown Matisse''. ]</ref>. У 1896 годзе пяць карцін Анры былі выстаўленыя ў Салоне Нацыянальнага грамадства прыгожых мастацтваў, дзве з якіх былі набыты дзяржавай, у тым ліку яго чытаць, напісаная ў 1894 годзе і набытая для рэзідэнцыі прэзідэнта Францыі ў Рамбуе<ref>[http://www.cosmopolis.ch/english/cosmo2/matisse.htm Henri and Pierre Matisse. ''Cosmopolis'', No 2. January, 1999.] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120724064029/http://www.cosmopolis.ch/english/cosmo2/matisse.htm |date=24 ліпеня 2012 }}</ref>. Пасля выставы, па прапанове П'ера Пюви-дэ-Шаваі Анры Маціс стаў членам-карэспандэнтам Салона Нацыянальнага грамадства вытанчаных мастацтваў<ref name=henrimatisse/>. === Сталыя гады === 10 студзеня 1898 года Анры Маціс ажаніўся з Амелі Парэйр ({{lang-fr|Amélie Noellie Parayre}}), якая нарадзіла яму сыноў Жана-Жэрара (1899—1976) і П'ера (1900—1989). Яго незаконна народжаная дачка, Маргарыта таксама была ўзятая ў сям'ю. Жонка і дачка былі любімымі мадэлямі мастака<ref>[http://www.xs4all.nl/~androom/biography/p018905.htm Marguerite Matisse.]</ref>. Па радзе Каміля Пісаро ў свой мядовы месяц ён адправіўся з жонкай у Лондан даследаваць карціны Уільяма Тэрнера. Затым муж і жонка распачалі падарожжа па Корсіцы, у час якога пабывалі таксама ў Тулузе і Генуі. У лютым 1899 года яны вярнуліся ў Парыж<ref name="Oxford">Oxford Art Online, «Henri Matisse»</ref>. Са смерцю Гюстава Маро ў 1899 годзе ў Анры паўсталі рознагалоссі з яго пераемнікам, Фернанам Кармонам, і ён сышоў са Школы прыгожых мастацтваў. Пасля чарговага кароткага навучання ў Акадэміі Жуліяна, мастак паступіў на курсы Эжэна Кар'ера. Тут Анры пазнаёміўся з Андрэ Дэрэнам, Жанам Пюі, Жулем Фландрэнам і Морысам дэ Вламінкам. Яго першай спробай ў скульптуры была копія працы Антуана-Луі Бары, зробленая ім у 1899 годзе<ref>Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), ''Henri Matisse'', UCLA Art Council, стp.19-20.</ref>. У 1900 годзе, разам з працай над карцінамі, Анры пачаў наведваць вячэрнія курсы Антуана Бурдэля ў Акадэміі дэ ля Гран-Шамьер. Па раніцах разам з Альберам Марке ён маляваў у Люксембургскім садзе, а па вечарах наведваў заняткі скульптурай. Рост сям'і, адсутнасць пастаяннага даходу і страта капялюшнай крамачкі, якім, разам з партнёрам, не давала яму жонка, сталі прычынай таго, што дзецям прыйшлося пераехаць да бацькоў Анры<ref name=henrimatisse/>. Выпрабоўваючы сур'ёзныя грашовыя цяжкасці, ён паступіў на працу ў якасці мастака-дэкаратара. Разам з Альберам Марке займаўся дэкарыраваннем аб'ектаў для Сусветнай выставы ў Гран-Палэ, у Парыжы ў 1900 годзе. Праца была знясільваючай, і Анры захварэў бранхітам. У 1901 годзе, пасля нядоўгага лячэння ў Швейцарыі, дзе ён працягваў шмат працаваць, некаторы час Анры правёў разам з сям'ёй у бацькоў у Баэн-ан-Вермандуа<ref name=tonnel/>. У тыя дні мастак быў настолькі засмучаны, што нават думаў адмовіцца ад заняткаў жывапісам. ==== Імпрэсіянісцкі перыяд ==== З 1890 па 1902 год Маціс штогод ствараў некалькі карцін, блізкіх па духу імпрэсіяністам. Такія нацюрморты Бутэлька східама (1896), Дэсерт (1897), Садавіна і кафейнік (1898), Посуд і садавіна (1901). Два яго ранніх пейзажа, Булонскі лес (1902) і Люксембургскі сад (1902), сведчаць пра спробы мастака знайсці свой шлях у мастацтве<ref name=tonnel/>. 1901—1904 гады былі для яго часам інтэнсіўных творчых пошукаў<ref name=tonnel/>. Маціс пагрузіўся ў даследаванні твораў іншых мастакоў, і, нягледзячы на сур’ёзныя фінансавыя цяжкасці, набываў карціны аўтараў, працай якіх ён захапляўся. На адным з напісаных ім у той час палотнаў, намаляваныя гіпсавы бюст працы Агюста Радэна, малюнак Вінцэнта ван Гога, карціны Поля Гагена і Поля Сезана. Структура жывапісу і праца з колерам апошняга аказалі асаблівы ўплыў на творчасць Маціса, які назваў яго сваім галоўным натхняльнікам<ref>Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966), ''Henri Matisse'', UCLA Art Council, стp.10.</ref>. У лютым 1902 года ён прыняў удзел у сумеснай выставе ў ізноў адкрытай галерэі Берты Вейл. У красавіку і чэрвені таго ж года ўпершыню былі набытыя яго творы<ref>[http://books.google.de/books?id=PsIrxtth00IC&pg=PA233&lpg=PA233&dq=bethe+weill+matisse+spurling&source=bl&ots=LZHRtzAgai&sig=wCMYcQbJpEPFPfWBLcB_2XuPOKA&hl=en&sa=X&ei=drMaT5ChIo7u-gbax7HLCQ&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Spurling, Hilary. ''The Unknown Matisse''. University of California Press, 2001. ISBN 0-520-22203-2, стр. 232.]</ref>. У чэрвені 1904 года адбылася першая персанальная выстава Анры Маціса ў галерэі Амбруаза Валара, не якая мела, аднак, вялікага поспеху<ref name=tonnel/>. Тым жа летам, разам з мастакамі-неаімпрэсіяністамі Полем Сіньякам і Анры Кросам, ён паехаў на поўдзень Францыі, у Сен-Трапэ. Пад уплывам працы Поля Сіньяка «Эжэн Дэлакруа і Неаімпрэсіянізм» Маціс пачаў працаваць у тэхніцы дывізіянізма, выкарыстоўваючы паасобныя кропкавыя мазкі<ref name="Oxford" />. У Сен-Трапэ з-пад пэндзля мастака выйшаў першы шэдэўр — Раскоша, спакой і асалода (1904/1905). Але даволі хутка Маціс адмовіўся ад выкарыстання тэхнікі пуантылізму на карысць шырокіх, энергічных рысак. ==== Фавісцкі перыяд ==== Лета 1905 года Маціс правёў з [[Андрэ Дэрэн]]ам і [[Марыс дэ Вламінк|Марысам дэ Вламінкам]] ў Кальюры, рыбацкай вёсцы на [[Міжземнае мора|Міжземным моры]]. У гэты час адбыўся значны паварот у творчай дзейнасці мастака. Разам з Андрэ Дэрэнам, Маціс стварыў новы стыль, які ўвайшоў у гісторыю мастацтва пад назвай [[фавізм]]. Яго карцінах таго перыяду ўласцівыя плоскія формы, выразныя лініі і менш строгі пуантылізм. Фавізм, як кірунак у мастацтве, з'явіўся ў 1900 годзе на ўзроўні эксперыментаў і быў актуальны да 1910 года, сам жа рух доўжылася ўсяго некалькі гадоў, з 1904 па 1908 год, і меў тры выставы<ref>John Elderfield, The ''«Wild Beasts» Fauvism and Its Affinities,'' 1976, Museum of Modern Art, стр.13, ISBN 0-87070-638-1</ref><ref>Freeman, Judi, et al., ''The Fauve Landscape'', 1990, Abbeville Press, стp. 13, ISBN 1-55859-025-0.</ref>. Рух фавізм атрымаў сваю назву ад невялікай групы аднадумцаў, мастакоў Анры Маціса, Андрэ Дэрэна і Марыса дэ Вламінка. Маціс быў прызнаны лідарам фавістаў, разам з Андрэ Дэрэнам. Кожны з іх меў сваіх паслядоўнікаў. Іншымі значнымі мастакамі ў руху былі [[Жорж Брак]], Рауль Дзюфі, Кеес Ван Донг і Морыс дэ Вламінк. Усе яны (акрамя Кееса Ван Донг) былі вучнямі Гюстава Маро, якія падштурхнулі вучняў думаць па-за фармальных рамак і прытрымлівацца свайго бачання. Зніжэнне ролі фавізма пасля 1906 года і распад групы ў 1907 годзе ніякім чынам не паўплывалі на творчы рост самога Маціса. Многія з яго лепшых работ былі створаны ім у перыяд паміж 1906 і 1917 гадамі. Калі восенню 1905 года будучыя фавісты ўпершыню прадставілі шырокай публіцы свае працы на Восеньскім салоне ў Парыжы, іх рэзкія, энергічныя фарбы літаральна патрэслі гледачоў і выклікалі абурэнне ў крытыкаў. Каміль Маклер параўнаў выставу з чыгуном фарбы, кінутым у твар грамадскасці<ref name=oup-fauvism/>. Іншы крытык, Луі Ваксель, у рэцэнзіі Данатэла сярод дзікуноў! ({{lang-fr|Donatello parmi les fauves!}}), апублікаванай 17 кастрычніка 1905 года ў газеце Жыль Блаз, даў мастакам іранічную мянушку «фавістаў», гэта значыць «дзікуноў»({{lang-fr|fauves}}).<ref name=oup-fauvism>Chilver, Ian (Ed.). [http://www.websters-dictionary-online.com/definition/fauvism Fauvism]{{Недаступная спасылка}}, The Oxford Dictionary of Art, Oxford University Press, 2004.</ref><ref>John Elderfield: The ''Wild Beasts Fauvism and Its Affinities,'' 1976, Museum of Modern Art, стр. 43, ISBN 0-87070-638-1.</ref>. Маціса прадставіў на выставе дзве работы, Адкрытае акно і Жанчына ў зялёным капелюшы. Крытыка Луі Вакселя была накіравана перш за ўсё на карціну Жанчына ў зялёнай капелюшы. Калекцыянер з ЗША Леа Стайн, брат вядомых калекцыянераў, Майкла Стайна і Гертруды Стайн, купіў у мастака гэтую карціну за 500 франкаў<ref>Stefana Sabin: ''Gertrude Stein''. Rowohlt, Reinbek 1996, ISBN 3-499-50530-4, стр. 36</ref>. Скандальны поспех павысіў рынкавы кошт работ Маціса, што дазволіла яму працягнуць заняткі жывапісам<ref name=oup-fauvism/>. Пасля выставы на пачатку 1906 года ў галерэі Бэрн-жон, 20 сакавіка 1906 года ў Салоне Незалежных мастак прадставіў сваю новую карціну Радасць жыцця, у сюжэце якой спалучаліся матывы пастарал і вэрхалу. Рэакцыя крытыкаў і акадэмічных колаў на твор была вельмі раздражняльнай. Сярод крытыкаў апынуўся і Поль Сіньяк, віцэ-прэзідэнт «незалежных». Пост-імпрэсіяністы адышлі ад Маціса. Аднак, Леа Стайн набыў і гэтую карціну, убачыўшы ў ёй важны вобраз сучаснасці. У тым жа годзе Маціса пазнаёміўся з маладым мастаком Пабла Пікаса. Іх першая сустрэча адбылася ў Салоне Стайн на вуліцы Рю дэ Флёрю ў Парыжы, у якім Маціса рэгулярна выстаўляўся на працягу года. Творчая дружба мастакоў была поўная і духу суперніцтва, і ўзаемнай павагі<ref>[http://www.abc.net.au/rn/arts/booktalk/stories/s1430343.htm Spurling, Hilary. ''The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse, the Early Years, 1869—1908'', стp 352—553.]</ref>. Гертруда Стайн, разам з сябрам з Балтымары ў ЗША, сёстрамі Кларабель і Этай Коэн, былі мецэнатамі і калекцыянерамі Анры Маціса і Пабла Пікаса. Цяпер Калекцыя сясцёр Коэн з'яўляецца ядром экспазіцыі Музея мастацтваў у Балтыморы<ref>[http://www.artbma.org/collection/overview/cone.html The Cone Collection. Baltimore Museum of Art.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141019145733/http://www.artbma.org/collection/overview/cone.html |date=19 кастрычніка 2014 }}</ref>. У маі 1906 года Маціс прыехаў у Алжыр і пабываў у аазісе Бискра. Падчас паездкі ён не маляваў. Адразу па вяртанні ў Францыю ім была напісана карціна Блакітная аголеная (Сувенір з Бискры) і створана скульптура, якая ляжыць аголеная I (Аўрора). З двухтыднёвай паездкі, ён прывёз кераміку і тканіны, якія затым часта выкарыстоўваў у якасці фону для сваіх карцін. Пад уражаннем паездкі Маціс захапіўся лінейнымі арнаментамі мусульманскага Усходу ў стылі арабесак. У яго графіку Арабеск спалучаўся з тонкай перадачай пачуццёвага абаяння натуры. У гэты час ён адкрыў для сябе скульптуру народаў Афрыкі, стаў цікавіцца прымітывізмам і класічнай японскай ксілаграфіі. Тады ж з'явіліся першыя літаграфіі мастака, гравюры на дрэве і кераміка. У 1907 годзе Маціс адпраўлены ў падарожжа па Італіі, падчас якога наведаў Венецыю, Падую, Фларэнцыю і Сіену. ==== Акадэмія Маціса ==== Па радзе і пры падтрымцы Майкла, Сары, Гертруды і Леа Стайн, Ганса Пурмана, Мардж і Оскара Молі і іншых мецэнатаў, ён заснаваў прыватную школу жывапісу, якая атрымала назву Акадэміі Маціса. У ёй ён выкладаў са студзеня 1908 па 1911 год. За гэты час у акадэміі атрымалі адукацыю за 100 студэнтаў з ліку суайчыннікаў мастака і замежнікаў. Ганс Пурман і Сара Стайн былі прызначаныя адказнымі за арганізацыю і кіраванне акадэміяй<ref name=academy>[http://books.google.ru/books?id=Vn6JrkY4EVEC&pg=PA54&lpg=PA54&dq=%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F+%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0&source=bl&ots=bNK3dUgqiR&sig=3VYHMGmqHiXg83pj7WMjuZUo5HQ&hl=ru&sa=X&ei=KBC9UM27DqaN4gSptYCgCg&sqi=2&ved=0CFcQ6AEwBw#v=onepage&q=%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%20%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0&f=false Апель К. О. Матисс./Академия Матисса. М.:ОЛМА Медиа Групп, 2007, стр. 54]</ref>. Студыі размясціліся спачатку ў былым кляштары на вуліцы дэ Сеўр ў Парыжы<ref name=academy/>. Гэта памяшканне Маціс зняў яшчэ ў 1905 годзе ў дадатак да сваёй студыі на набярэжнай Сен-Мішэль. Пасля заснавання прыватнай акадэміі быў арандаваны яшчэ адно памяшканне былога манастыра. Тым не менш, праз некалькі тыдняў школа пераехала ў былы манастыр на рагу вуліцы Рю дэ Вавілон і бульвара Інвалідаў<ref name=academy/>. Навучанне ў акадэміі насіла некамерцыйны характар. Маціс аддаваў вялікае значэнне класічнай базавай падрыхтоўцы маладых мастакоў. Раз у тыдзень ўсе разам яны наведвалі музей, згодна з вучэбнай праграме. Праца з мадэллю пачыналася толькі пасля асваення тэхнікі капіявання. За час існавання акадэміі доля студэнтак ў ёй была заўсёды на здзіўленне высокай. У 1908 году Маціса здзейсніў сваю першую паездку ў Германію. Там ён пазнаёміўся з мастакамі з групы Мост<ref>Ulrike Lorenz, Norbert Wolf (Hrsg.): ''Brücke — Die deutschen «Wilden» und die Geburt des Expressionismus'', Taschen Verlag, Köln 2008, стр. 12 f.</ref>. 25 снежня 1908 года ў Гран Рэвю былі апублікаваныя яго «Нататкі жывапісца» ({{lang-fr|Notes d’un Peintre}}), у якіх ён сфармуляваў свае мастацкія прынцыпы, кажучы аб неабходнасці непасрэднай перадачы эмоцый за кошт простых сродкаў<ref>[http://graphic.org.ru/matisse.html#2 Анри Матисс. «Заметки живописца», 1908.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121203024723/http://www.graphic.org.ru/matisse.html#2 |date=3 снежня 2012 }}</ref>. ==== Рускія калекцыянеры ==== Адным з першых, хто ацаніў талент Маціса, быў рускі прадпрымальнік і калекцыянер Сяргей Іванавіч Шчукін<ref name=tonnel/>. У 1908 годзе ён замовіў мастаку тры дэкаратыўных пано для свайго дома ў Маскве: Танец (1910), Музыка (1910) і Купанне, або Медытацыя (апошняе пано засталося толькі ў эскізах). У іх панавалі яркія фарбы, а кампазіцыі, запоўненыя рухаюцца ў танцы або гуляцьмуць на музычных інструментах аголенымі людзьмі, сімвалізавалі прыродныя стыхіі — паветра, агонь і зямлю. Перад адпраўкай у Расію, пано былі выстаўленыя ў Парыжы<ref name=tonnel/>. У сувязі з устаноўкай карцін, па запрашэнні Сяргея Іванавіча Шчукіна, у 1911 года Анры Маціс асабіста наведаў Санкт-Пецярбург і Маскву, дзе яму быў аказаны узнёслы і цёплы прыём<ref>[http://www.tphv-history.ru/books/moskovskie-kollektsyonery13.html Н. Ю. Семёнова. Московские коллекционеры. Часть I. Загадка Щукина. Матисс в Москве.]</ref>. Адказваючы на пытанні журналістаў пра свае ўражанні аб краіне, ён сказаў: <blockquote>«Я бачыў учора калекцыю старых абразоў. Вось вялікае мастацтва. Я закаханы ў іх кранальную прастату, якая для мяне бліжэй і даражэй карцін Фра Анджелико. Я шчаслівы, што нарэшце трапіў у Расію. Я чакаю многае ад рускага мастацтва, таму што адчуваю ў душы рускага народа захоўваюцца незлічоныя багацці; рускі народ яшчэ малады. Ён не паспеў яшчэ растраціць спякота сваёй душы».<ref>Русаков Ю. А. Матисс в России осенью 1911 года. — В кн.: Труды Государственного Эрмитажа, XIV. Л., 1973, с. 167—184.</ref></blockquote> На грошы, заробленыя ад продажу сваіх карцін рускім прадпрымальнікам і калекцыянерам Сяргею Іванавічу Шчукіну і Івану Абрамовічу Марозаву<ref>[http://www.morozov-shchukin.com/html/sa_vie_russe.html Иван Абрамович Морозов.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120129001052/http://www.morozov-shchukin.com/html/sa_vie_russe.html |date=29 студзеня 2012 }}</ref>, мастак змог, нарэшце, канчаткова пераадолець матэрыяльныя цяжкасці. ==== Пераезд у Ісі-ле-Муліно ==== У 1909 годзе Маціс пакінуў рэзідэнцыю на набярэжнай Сен-Мішэль ў Парыжы і пераехаў у [[Ісі-ле-Муліно]], дзе купіў дом і пабудаваў студыю. На працягу доўгага часу члены яго сям'і служылі для яго мадэлямі і выконвалі ўсе просьбы мастака, напрыклад, дзеці павінны былі маўчаць падчас ежы, каб не парушаць канцэнтравання бацькі. Пасля наведвання вялікай выставы ісламскага мастацтва ў Мюнхене, падчас яго другога падарожжа ў Германію ў 1910 годзе, Маціс правёў два месяцы ў Севільі, на поўдні Іспаніі, вывучаючы маўрытанскага мастацтва. У 1911 годзе ён адышоў ад педагагічнай дзейнасці і цалкам прысвяціў сябе творчасці. У 1912 годзе адбылася першая выстава Маціса ў ЗША, арганізаваная Альфрэдам Штиглицом ў Галерэі 291, у Нью-Ёрку<ref>[http://www.henri-matisse.net/chronology.html Illustrated Chronology — Matisse.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180802091907/http://www.henri-matisse.net/chronology.html |date=2 жніўня 2018 }}</ref>. Ужо ў наступным годзе некалькі карцін Маціса трапілі на выставу Армори Шоу ў Нью-Ёрку, і выклікалі хвалю абурэння ў кансерватыўнай амерыканскай публікі. Тым не менш, творы мастака працягвалі выстаўляцца ў ЗША Уолтарам Пачем, скарбнікам Армары Шоу, з 1914 па 1926 год<ref>{{Cite web |url=http://www.askart.com/askart/p/walter_pach/walter_pach.aspx |title=Биография Уолтера Пача на сайте Askart.com |access-date=2 лютага 2015 |archive-date=7 лістапада 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107073823/http://www.askart.com/askart/p/walter_pach/walter_pach.aspx |url-status=dead }}</ref>. Прыкладна ў гэты ж час, некаторыя кампазіцыі Маціса, на думку многіх крытыкаў, былі створаны мастаком пад уплывам кубізму<ref name=verdet>André Verdet: ''A Propos du dessin et des odalisque'', Entretiens notes et écrits sur la peinture, 1978, Editions Galilée, Paris.</ref>. Гэта звязвалі з яго сяброўствам з Пабла Пікаса. Маціса казаў, што абодва мастака, падчас іх сустрэч і гутарак, шмат далі адзін аднаму<ref name=verdet/>. Пры гэтым Пабла Пікаса браў на сябе ролю «адваката д'ябла», вышукваючы ў творах Маціса слабыя бакі<ref name=verdet/>. З 1911 па 1913 год мастак двойчы пабываў у [[Марока]]. Вынікам гэтых падарожжаў, апошняе з якіх ён ажыццявіў сумесна з мастаком Шарлем Камуанам, стала з'яўленне яркіх, выпраменьваючых святло ландшафтаў і фігурных кампазіцый, фарбы якіх рэзка кантраставалі адна з аднойref>[http://www.nytimes.com/1990/06/22/arts/review-art-matisse-and-the-mark-left-on-him-by-morocco.html?pagewanted=all&src=pm Review: John Russell, ''Matisse and the Mark Left On Him By Morocco'', NY Times]</ref>, як, напрыклад, у карцінах Берберы (1913) і Арабская кавярня (1913)<ref>[http://books.google.ru/books?id=L3GyBk4eaiIC&pg=PA309&lpg=PA309&dq=%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%8B+%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0+1913+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80&source=bl&ots=Ok3xenoMM7&sig=xMY7DGS7jEUL4QHoHQjWerL5Evs&hl=ru&sa=X&ei=XAq9UKX1KfHN4QSliICwCA&sqi=2&ved=0CD4Q6AEwAw#v=onepage&q=%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D1%8B%20%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%201913%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0%20%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D1%80&f=false Мировая история. Новейшая история. XX век. В 2 книгах. Книга 1, А-М. М:ОЛМА-ПРЕСС Образование, 2003, стр. 309.]</ref>. Улетку 1914 года Маціс ў трэці раз наведаў Германію, на гэты раз Берлін. У тым жа годзе з пачаткам Першай сусветнай вайны немалады мастак звярнуўся з просьбай прыняць яго добраахвотнікам у дзеючую армію, але яму адмовілі па стане здароўя. Маці засталася на акупаваных сапернікам тэрыторыях, брат трапіў у палон, сыны і сябры ваявалі на франтах. Толькі жонка і дачка засталіся каля мастака. == Апошнія гады == У 1941 годзе Маціса перанёс цяжкую аперацыю на кішэчніку. Пагаршэнне здароўя вымусіла яго спрасціць свой стыль. Каб зберагчы сілы, ён распрацаваў тэхніку складання малюнка з абрэзкаў паперы (так званыя Papiers decoupes), якая давала яму магчымасць дамагчыся доўгачаканага сінтэзу малюнка і колеру. У 1943 годзе ён пачаў серыю ілюстрацый да кнігі «Джаз» з размаляваных гуашшу абрэзкаў (скончана ў 1947). У 1944 годзе яго жонка і дачка былі арыштаваныя гестапа за ўдзел у дзейнасці Супраціўлення. У перыяд 1946—1948 гадоў фарбы напісаных Мацісам інтэр'ераў зноў зрабіліся вельмі насычанымі: такія яго працы, як «Чырвоны інтэр'ер, нацюрморт на сінім стале» (1947) і «Егіпецкая заслона» (1948), пабудаваны на кантрасце паміж святлом і цемрай, а таксама паміж унутранай і вонкавай прасторамі. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Henri Matisse}} * [http://www.henri-matisse.net/ henri-matisse.net] — Henri Matisse: Life and Work * [http://www.anrimatiss.ru/ AnriMatiss.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140517034554/http://anrimatiss.ru/ |date=17 мая 2014 }} * [http://sunny-art.ru/category/anri-matiss-kartiny-po-periodam/ Около 200 работ Анри Матисса, а также его биография] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100511061350/http://sunny-art.ru/category/anri-matiss-kartiny-po-periodam/ |date=11 мая 2010 }} * [http://just-meller.livejournal.com/130963.html Аллюзии на картину «Танец» Матисса] * [http://www.if-art.com/pgallery/per/hmatisse/2.html Около 30 работ] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маціс Анры}} [[Катэгорыя:Мастакі Францыі]] [[Катэгорыя:Скульптары Францыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Экслібрысісты]] p2riu9bckk80updorkqku8brrxh4uoq 0 46735 5147160 5006828 2026-05-26T20:44:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147160 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} '''Апартэід''', '''апартхейд''' ({{lang-af|apartheid}} — «раздзеленасць» «адасобленасць», г. зн. раздзельнае пражыванне, праца, інш.) — афіцыйная палітыка расавай [[Сегрэгацыя|сегрэгацыі]], што практыкавалася ў [[ПАР|Паўднёвай Афрыцы]] ў [[1948]]—[[1994]], у тым ліку на тэрыторыі [[Паўднёва-Заходняя Афрыка|Паўднёва-Заходняй Афрыкі]]. == Сутнасць == Апартэід у ПАР прадпісваў народам банту пражываць у спецыяльных рэзервацыях ([[бантустан]]ах) на тэрыторыі, якая складала каля 30 % плошчы рассялення банту на тэрыторыі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі да прыходу еўрапейцаў. Выезд з рэзервацыі і з’яўленне ў буйных гарадах маглі здзяйсняцца толькі па спецыяльным дазволе або пры наяўнасці працоўнага месца (мясцовае насельніцтва было занята на непрэстыжных і нізкааплатных працах пераважна ў сферы абслугоўвання). У ходзе ўкаранення сістэмы апартэіду чарнаскурыя жыхары ПАР былі пазбаўленыя амаль усіх грамадзянскіх правоў. Сцвярджалася, што паслугі накшталт адукацыі і аховы здароўя былі «паасобнымі, але роўнымі», аднак якасць тых паслуг, што падаваліся чорным, была звычайна нашмат ніжэй. На падобныя папрокі з боку еўрапейскіх «левых» паўднёваафрыканскі ўрад адказваў, што ўзровень медыцынскага абслугоўвання неграў сапраўды ніжэй, пры роўнай і нават больш высокай удзельнай колькасці ўрачоў на душу насельніцтва сярод неграў. Паводле сцвярджэнняў уладаў, прычына гэтага — больш нізкі ўзровень кваліфікацыі негрыцянскіх лекараў. А ён, у сваю чаргу, быў выкліканы ранейшай памылковай дзяржаўнай палітыкай у галіне адукацыі — больш паблажлівым стаўленнем да негрыцянскіх абітурыентаў з мэтай павялічыць лік чорных студэнтаў. Урад меркаваў, што новыя меры цалкам ліквідуюць няроўнасць ва ўзроўні медыцынскага абслугоўвання да пачатку XXI стагоддзя. Але гэтым планам не наканавана было спраўдзіцца. Пазбаўленне чорнага насельніцтва палітычных правоў было звычайнай практыкай у еўрапейскіх калоніях, аднак пасля дэкаланізацыі Афрыкі стала разглядацца як частка палітыкі апартэіду. Барацьба з апартэідам стала адной з прыярытэтных задач ААН у 1970-х і 1980-х гадах. Да барацьбы падключыліся і многія іншыя міжнародныя праваабарончыя арганізацыі. У ПАР таксама актыўна дзейнічала ўнутраны дысідэнцкі рух. Падзенне рэжыму апартэіду звязваецца з актыўнай дзейнасцю Нэльсана Мандэлы і яго прыхільнікаў з Афрыканскага нацыянальнага кангрэса (АНК). Пазней Нэльсан Мандэла быў узнагароджаны за сваю барацьбу Нобелеўскай прэміяй міра. Разам з узброенай барацьбой АНК і міжнароднай ізаляцыяй расісцкага рэжыму асноўнымі прычынамі падзення рэжыму апартэіду стала падзенне колькасці белага насельніцтва з 21 % у 1940 годзе да 11 % у 1990 годзе, а таксама меры па дэмантажы сістэмы апартэіду, якія праводзяцца ў гады кіравання Фрэдэрыка дэ Клерка. Сімвалам апартэіду лічыцца турма «Робен-Айлэнд», дзе ў часы апартэіду ўтрымліваліся тысячы палітвязняў. Зараз турма з’яўляецца адной з асноўных турыстычных славутасцей ПАР. == Стварэнне сістэмы апартэіду == Наколькі цяпер вядома, упершыню слова «апартэід» (дакладней, «апартхейд», у перакладзе з мовы афрыкаанс — «адасобленасць») ужыў у сваёй прамове ў 1917 годзе Ян Хрысціян Смэтс, які стаў у 1919 годзе прэм’ер-міністрам ПАС. Хоць звычайна апартэід звязваюць з перавагай афрыканёраў ва ўрадзе з 1948 па 1994 год, [[Брытанская імперыя]] яшчэ ў XIX стагоддзі абмяжоўвала правы на перасяленне чарнаскурых афрыканцаў са сваіх тэрыторый у рэгіёны Капскай калоніі і Наталя, занятыя белымі і каляровымі. Чарнаскурым афрыканцам забаранялася не толькі перасяляцца ў гэтыя землі, але і наогул перасоўвацца з адной акругі ў іншай без адпаведнага пропуску, які яны павінны былі заўсёды мець пры сабе. У Кейптаўне і гарадах Наталя ім забаранялася выходзіць на вуліцу пасля заходу. Тым самым часам сцвярджаецца, што палітыка апартэіду была працягам і пашырэннем той сегрэгацыі, якую практыкавалі белыя ўрады ў Паўднёвай Афрыцы. Сярод прыкладаў гэтай палітыкі можна назваць Зямельны акт 1912 года і абмежаванні на наём чарнаскурых афрыканцаў на працу, з’яўленне якіх было звязана з дамоўленасцямі, дасягнутымі бурскімі рэспублікамі (Трансвааль і Аранжавай свабоднай дзяржавай) з Брытанскай імперыяй пасля англа-бурскай вайны. З іншага боку, існуе меркаванне, быццам спачатку ідэя апартэіду мела на ўвазе толькі палітычны падзел («вялікі апартэід»), але не бытавую сегрэгацыю («дробны апартэід»). Напрыклад, падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўрад Аб’яднанай партыі Смэтса не надта строга сачыў за выкананнем сегрэгацыянісцкіх законаў. У ходзе перадвыбарчай кампаніі перад усеагульнымі выбарамі 1948 года Нацыянальная партыя (НП) зрабіла асновай сваёй праграмы палітыку апартэіду. НП з невялікім адрывам выйграла выбары, нанёсшы паразу Аб’яднанай партыі Смэтса, і сфармавала кааліцыйны ўрад разам з Партыяй афрыканёраў, які ўзначаліў пратэстанцкі святар Д. Ф. Малан. Урад неадкладна пачаў рыхтавацца да ўкаранення апартэіду. Былі прынятыя законы, якія забаранялі змешаныя шлюбы, ўведзена расавая класіфікацыя ўсіх грамадзян і створана камісія для разгляду цяжкіх выпадкаў. Асновай апартэіду стаў прыняты ў 1950 годзе Закон аб групавых абласцях (Group Areas Act), мэтай якога быў геаграфічны падзел расавых груп. Афармленне сістэмы апартхейда праходзіла ва ўмовах уздыму антыкаланіяльнай барацьбы ў краінах Азіі і Афрыкі, што не магло не адбіцца на агульным характары палітыкі ўрада Нацыянальнай партыі. Апартхейд павінен быў дапамагчы белым захаваць сваё панаванне праз абмежаванне тэрыторыі пражывання чарнаскурых афрыканцаў адмысловымі тэрыторыямі, хоўмлендамі, якія сталі пасля вядомымі як бантустаны. У іх пад кантролем уласных уладаў, якія складаліся з прадстаўнікоў мясцовай афрыканскай палітычнай эліты, павінна была засяродзіцца асноўная частка чарнаскурага насельніцтва, а на тэрыторыях, зарэзерваваных за белымі, заставаліся толькі тыя, чыя праца была неабходнай для працы прамысловых прадпрыемстваў і абслугоўвання белых. У 1953 годзе быў прыняты закон аб паасобных паслугах (Separate Amenities Act), увод паасобных пляжаў, грамадскага транспарту, бальніц, школ і ўніверсітэтаў. Пашпартны рэжым быў яшчэ больш жорсткім: цяпер чарнаскурыя афрыканцы павінны былі заўсёды мець пры сабе пасведчанні асобы, што моцна ўскладняла іх міграцыю ў «белыя» раёны краіны. З увядзеннем гэтага закона чарнаскурым афрыканцам было забаронена без спецыяльнага дазволу жыць у «белых» гарадах і нават проста наведваць іх. Пражыванне ў вялікіх гарадах дазвалялася толькі тым, хто меў там працу, але не членам іх сем’яў. Ёханэс Стрэйдам, які стаў прэм’ер-міністрам пасля Малана, пазбавіў чарнаскурых афрыканцаў тых нешматлікіх правоў на галасаванне, якія яны мелі. Папярэдні ўрад у 1951 годзе прыняў Закон аб асобным прадстаўніцтве выбаршчыкаў, аднак яго канстытуцыйнасць была аспрэчана ў судзе групай з чатырох выбаршчыкаў пры падтрымцы Аб’яднанай партыі. Вярхоўны суд Капскай правінцыі адмовіў ім, але Апеляцыйны суд прыняў іх пратэст і прызнаў закон такім, што не мае сілы, паколькі для змены канстытуцыі патрабаваліся галасы за дзве траціны дэпутатаў абедзвюх палат парламента. Тады ўрад прыняў Закон пра парламенцкі вярхоўны суд, даўшы парламенту права адмяняць судовыя рашэнні. Гэта было прызнана незаконным і Апеляцыйным судом, і судом Капскай правінцыі. У 1955 годзе ўрад Стрэйдама павялічыла лік суддзяў у Апеляцыйным судзе з пяці да адзінаццаці, прызначыўшы на новыя месцы суддзяў-прыхільнікаў палітыкі апартэіду. У тым жа годзе з’явіўся Закон аб Сенаце, павялічваецца колькасць дэпутатаў з 49 да 89, прычым у выніку пераразмеркавання ў НП аказалася 79 месцаў. Нарэшце на сумесным пасяджэнні абедзвюх палат Закон аб асобным прадстаўніцтве выбаршчыкаў быў прыняты, у выніку чаго ў Капскай правінцыі быў сфармаваны асобны спіс каляровых выбаршчыкаў. Галоўнымі «законамі апартэіду» былі наступныя: * Папраўка да Закона аб забароне змешаных шлюбаў (1949) * Папраўка да Закона аб амаральнасці (1950) ** Гэты закон зрабіў крымінальным злачынствам [[секс]]уальныя кантакты белага і чалавека іншай расы. * Закон аб рэгістрацыі насельніцтва (1950) ** Паводле гэтага закона, кожны грамадзянін павінен быў быць зарэгістраваны як белы, каляровы або банту (урад Нацыянальнай партыі выключыў з афіцыйных дакументаў ужыванне слова «тубылец», звычайна якое выкарыстоўвалася да гэтага для абазначэння прадстаўнікоў карэннага насельніцтва, і замяніла яго словам «[[банту]]»). * Акт аб групавых абласцях ([[27 красавіка]] [[1950]]) ** Па гэтым законе краіна была падзелена на некалькі абласцей, кожная з якіх была аддадзена пэўнай расавай групе. Ён стаў асновай апартэіду, бо менавіта на яго аснове будавалася сістэма палітычнага і сацыяльнага падзелу. * Закон аб самакіраванні банту (1951) ** Гэты закон стварыў для чарнаскурых афрыканцаў асобныя «ўрадавыя» структуры. * Закон аб барацьбе з незаконным заняткам памяшканняў (1951) ** Гэты закон дазваляў уладам зносіць трушчобы, дзе жылі чарнаскурыя афрыканцы. * Закон аб тубыльных будаўнічых рабочых, увядзенні падатку на туземныя паслугі (1951) ** Гэты закон абавязваў белых наймальнікаў аплачваць будаўніцтва жылля для чарнаскурых рабочых, прызнаных законнымі жыхарамі гарадоў. * Закон аб забеспячэнні паасобных паслуг (1953) ** Гэты закон забараняў людзям розных рас карыстацца аднымі і тымі ж грамадскімі ўстановамі (пакоямі адпачынку і інш.) * Закон аб адукацыі банту (1953) ** Гэты закон цалкам перадаў дзяржаве кантроль над школьнай адукацыяй сярод чарнаскурых афрыканцаў, спыніўшы існаванне місійных школ. * Закон аб гарадскіх абласцях банту (1954) ** Гэты закон абмежаваў міграцыю чарнаскурых афрыканцаў у гарады. * Закон аб шахтах і працы (1956) ** Гэты закон рабіў афіцыйнай расавую дыскрымінацыю пры прыёме на працу. * Закон аб паляпшэнні самакіравання чарнаскурых афрыканцаў (1958) ** Гэты закон увёў асобныя тэрытарыяльныя ўрады ў бантустанах — спецыяльных галінах, дзе ў чарнаскурых афрыканцаў было права голасу. Меркавалася, што яны ў рэшце рэшт стануць незалежныя, аднак на практыцы ПАР аказвала на іх вырашальны ўплыў, нават пасля прадастаўлення некаторым з іх фармальнай незалежнасці. * Закон аб інвестыцыйных карпарацыях банту (1959) ** Гэты закон стварыў механізм перакладу капіталу ў бантустаны, што дазволіла б ствараць там рабочыя месцы. * Закон аб пашырэнні ўніверсітэцкай адукацыі (1959) ** Гэты закон увёў асобныя ўніверсітэты для чарнаскурых, каляровых і індыйцаў. * Закон аб фізічным планаванні і выкарыстанні рэсурсаў (1967) ** Гэты закон дазволіў ураду спыніць будаўніцтва прамысловых прадпрыемстваў у «белых» раёнах і перавесці іх у прыгранічныя раёны бантустанаў. Тым самым магла паскорыцца міграцыя чарнаскурых афрыканцаў у бантустаны, дзе ім было лягчэй знайсці працу. * Закон аб грамадзянстве бантустанаў (1970) ** Гэты закон памяняў статус насельнікаў бантустанаў: яны страцілі грамадзянства ПАР. Тым самым меркавалася зрабіць белых большасцю ў «белай» часткі краіны. * Указ пра выкладанне на афрыкаанс (1974) ** Паводле гэтага закона, па-за бантустанаў выкладанне павінна было весціся напалову на [[англійская мова|англійскай]], напалову на [[афрыкаанс]]. У той час як іншыя краіны (напрыклад, ЗША) адмянялі дыскрымінацыйныя законы, у Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, насупраць, уводзіліся ўсё новыя акты, якія рэгулююць расавыя адносіны. Збольшага падтрымка апартэіду белымі паўднёваафрыканцаў была звязана з дэмаграфіяй: яны імкнуліся захаваць уладу ў краіне, колькасць белага насельніцтва ў якой у сувязі з натуральнай стратай скарачалася, у той час як прырост колькасці чарнаскурых у XX стагоддзі быў значны. == Сістэма апартэіду == === Штодзённае жыццё === Сістэматыка апартэіду была ўсталяваная законам: усе пералічаныя ніжэй абмежаванні былі замацаваны заканадаўча. Да прыкладу, Закон аб забеспячэнні паасобных паслуг прама дазваляў уладам прадастаўляць розным расам паслугі рознай якасці. [[Файл:Flag of South Africa (1928-1994).svg|thumb|250px|[[Сцяг ПАР]] (да [[1961]] г. — ПАС) з [[1928]] па [[1994]] г.]] * Афрыканцам забаранялася адкрываць прадпрыемствы або весці практыку ў абласцях, пазначаных як «белая Паўднёвая Афрыка» (па сутнасці, усе важныя гарады і эканамічныя зоны), без спецыяльнага дазволу. Меркавалася, што ім варта пераязджаць у бантустаны і працаваць там. * [[Сегрэгацыя]] праводзілася на транспарце і ў іншых грамадскіх месцах. * Чарнаскурым афрыканцам забаранялася жыць ці працаваць у белых зонах, калі толькі ў іх не было пропуску (вядомага на афрыкаанс як dompas — «пропуск для тупых»). Гэта патрабаванне не распаўсюджвалася толькі на чарнаскурых афрыканцаў, якія валодалі правамі, апісанымі ў «Раздзеле 10» (якія пераехалі ў гарады да Другой сусветнай вайны). Строга кажучы, белым таксама патрабаваўся пропуск у зоны пражывання чарнаскурых афрыканцаў. * Пропуск мог атрымаць толькі чалавек, які знайшоў сабе працу. Жонку ці мужа і дзяцей ён узяць з сабой не мог, яны павінны былі заставацца ў бантустанах. Многія белыя сям’і наймалі чарнаскурых афрыканцаў у якасці хатніх работнікаў, і тыя жылі ў хаце — або ў невялікіх памяшканнях па-за самага дома. ** Пропуск быў сапраўдны толькі на тэрыторыі адной магістратнай акругі (звычайна супадаў з невялікім горадам). ** Адсутнасць пропуску было падставай для неадкладнага арышту, паданні суду і часцяком дэпартацыі ў адпаведныя бантустаны, а таксама для пакарання наймальніка. Паліцэйскія патрулі пастаянна палявалі за парушальнікамі закона аб пропусках. ** У негрыцянскіх раёнах часта не было ні водаправода, ні электрычнасці. Бальніцы і служба «хуткай дапамогі» таксама былі сегрэгіраваных: бальніцы для белых звычайна фінансаваліся добра і выконвалі паслугі высокай якасці, у той час як у шпіталях для чарнаскурых афрыканцаў хранічна не хапала сродкаў і работнікаў. У многіх негрыцянскіх раёнах бальніц не было зусім<ref>[http://www.doh.gov.za/docs/policy/framewrk/chap01.html Health Sector Strategic Framework 1999—2004 — Background] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060923163238/http://www.doh.gov.za/docs/policy/framewrk/chap01.html |date=23 верасня 2006 }} Официальный документ министерства здравоохранения ЮАР, 2004 год</ref>. У 1970-я гады дзяржава траціць на адукацыю аднаго чарнаскурага дзіцяці дзясятую долю той сумы, якая прыпадала на аднаго белага. Закон аб адукацыі банту прама прадугледжваў, што чарнаскурым дзецям трэба выкладаць толькі асноўныя навыкі, патрэбныя ў працы на белых. З 1959 года сегрэгацыя была ўведзена і ў вышэйшую адукацыю: усе існуючыя і аўтарытэтныя ўніверсітэты дасталіся белым. Для прадстаўнікоў іншых расавых груп ствараліся свае вышэйшыя навучальныя ўстановы, а для афрыканцаў — нават для кожнай этнічнай групы. Аднак колькасці месцаў для чарнаскурых студэнтаў было вельмі недастаткова. Так, у 1975 годзе ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі налічвалася 170 тыс. студэнтаў. З іх 9 тыс. былі афрыканцы, 6 тыс. індыйцы, 4 тыс. каляровыя, а астатнія — белыя<ref>Грибанова В. В. Образование в Южной Африке. От апартеида к демократическим преобразованиям. М.: Институт Африки, 2003. С. 46.</ref>. Сегрэгацыя праводзілася ў аўтобусах і на чыгунцы: аўтобусы спыняліся на розных прыпынках, а ў цягніках чарнаскурым афрыканцам быў адведзены толькі трэці клас. Грамадскія пляжы таксама былі падзеленыя па расам, прычым белым даставаліся лепшыя, у той час як пляжы для чарнаскурых афрыканцаў знаходзіліся ў аддаленых раёнах і не мелі ніякіх «выгод». Басейнаў і бібліятэк для чарнаскурых афрыканцаў практычна не было. Сегрэгацыя распаўсюджвалася таксама на пешаходныя масты, кінатэатры пад адкрытым небам, могілак, паркі, пешаходныя пераходы, грамадскія прыбіральні і таксі. З 1948 года былі забароненыя сексуальныя кантакты і тым больш шлюбы паміж людзьмі розных рас. Калі белы быў за рулём, ён не мог пасадзіць на пярэдняе пасажырскае сядзенне чарнаскурага афрыканца іншага полу. Чарнаскурыя афрыканцы не маглі наймаць белых на працу. Чарнаскурыя паліцыянты не мелі права арыштоўваць белых людзей. У тэатры і кінатэатры «белых раёнаў» (гэта значыць усіх значных гарадоў) не дазвалялася дапускаць чарнаскурых афрыканцаў, у той час як у негрыцянскіх раёнах амаль не было ні тэатраў, ні кіно, ні рэстаранаў. Большасць гасцініц і рэстаранаў у белых раёнах маглі ўпускаць чарнаскурых афрыканцаў толькі ў якасці прыслугі без дазволу ўладаў (неабходнага, напрыклад, для абслугоўвання дыпламатаў іншых афрыканскіх краін). Спачатку чарнаскурым афрыканцам забаранялася купляць моцны алкаголь, хоць пазней гэта патрабаванне стала больш мяккім. Чарнаскурым афрыканцам не дазвалялася прысутнічаць у «белых» цэрквах у адпаведнасці з папраўкамі 1957 года да Закону аб тубыльцаў і цэрквах. Аднак гэтая забарона ніколі не праводзілася дастаткова жорстка, і ў цэрквах чарнаскурыя афрыканцы з белымі маглі сустракацца на роўных на параўнальна законных падставах. Хоць прафсаюзы для чарнаскурых і каляровых работнікаў існавалі з пачатку XX стагоддзя, толькі пасля рэформаў 1980-х гадоў сяброўства чарнаскурых афрыканцаў у прафсаюзах стала законным. Няроўным чынам былі размеркаваны і падаткі: чарнаскурыя афрыканцы плацілі падаходны падатак з мінімальнай сумы 360 рандаў у год (R30 у месяц), а белыя — з 750 рандаў (R62,5 у месяц). З іншага боку, белыя плацілі куды большы працэнт. Апартэід пракраўся не толькі ў закон ПАР, але і ў яе культуру: гэтая ідэалогія актыўна ўкаранялася многімі СМІ. Адсутнасць магчымасці штодзённых зносін таксама аддаляла расы адна ад адной. === Сістэма бантустанаў === [[Файл:Southafricanhomelandsmap.png|right|250px|thumb]] [[Файл:Ciskei2.jpg|thumb|right|250px|Сельская мясцовасць у бантустане [[Сіскей]]]] Прыхільнікі апартэіду меркавалі, што пасля поўнага ўвядзення гэтай сістэмы чарнаскурыя афрыканцы павінны былі спыніць быць грамадзянамі Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі; замест гэтага яны павінны былі стаць грамадзянамі незалежных псеўдадзяржаў-рэзервацый (англ. homelands). Такім чынам, жыхары бантустанаў, якія працуюць у Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, станавіліся працоўнымі імігрантамі, якія валодаюць часовымі дазволамі на працу. Урад Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі паспрабаваў падзяліць краіну на некалькі дзяржаў. Прыкладна 87 % зямлі (з іх прыкладна 40 % займае пустыннае плато Вельд) было адведзена белым, каляровым і індыйцам. Тыя 13 %, што засталіся, былі падзелены паміж дзесяццю «рэзервацыі» для чарнаскурых афрыканцаў (якія складалі каля 80 % насельніцтва). Некаторым з бантустанаў была прадастаўлена «незалежнасць», не прызнаная, аднак, ні адной трэцяй краінай<ref>Южно-Африканская Республика: справочник. М.: Издательская фирма «Восточная литература» РАН, 1994. С. 60.</ref>. Калі чалавек належаў бантустану, які атрымаў незалежнасць, ён губляў грамадзянства ПАР і замест пропуску атрымліваў пашпарт сваёй рэзервацыі. Людзі з «аўтаномных» бантустанаў таксама гублялі частку правоў, звязаных з грамадзянствам ПАР (напрыклад, калі чалавек хацеў зусім пакінуць краіну, ён атрымліваў не пашпарт, а «шляхавыя дакументы»). Урад спрабавала правесці паралель паміж сваімі праблемамі з чарнаскурымі працоўнымі і цяжкасцямі, якія іншыя краіны адчувалі ў сувязі з нелегальнай міграцыяй. Большасць чарнаскурых афрыканцаў пазбаўляліся грамадзянства ПАР пасля таго, як іх бантустаны абвяшчаліся «незалежнымі». Такім чынам, яны не маглі атрымаць пашпарт ПАР, які дае права выезду за мяжу; зрэшты, і без таго атрымаць гэты пашпарт было складана. Уладанне ім лічылася прывілеем, а не правам, і ўрад не лічыў патрэбным выдаваць чарнаскурым афрыканцам шмат пашпартоў. === Гвалтоўнае высяленне === У 1960-я, 1970-я і ў пачатку 1980-х гадоў урад праводзіў палітыку «перасялення», спрабуючы прымусіць людзей адправіцца ў раёны, прызначаныя для пражывання адпаведных груп. Паводле некаторых звестак, колькасць пераселеных у гэты час дасягала трох з паловай мільёнаў чалавек. Высяленню маглі падвяргацца наступныя групы: * наёмныя рабочыя на фермах, якія належаць белым; * жыхары так званых «чорных плям» — участкаў зямлі, якія належаць чарнаскурым афрыканцам і акружаных «белымі» фермамі; * сем’і рабочых, якія жывуць у прыгарадах паблізу бантустанаў; * «залішнія людзі» ў гарадах, уключаючы тысячы людзей у цяперашнім Заходнім Капе: мясцовасць была аб’яўлена «вобласцю перавагі каляровай працы», і чарнаскурых афрыканцаў перасялялі ў бантустаны Сіскей і Транскей; * найбольш вядомыя перасяленні 1950-х гадоў адбыліся ў Ёханэсбургу, дзе 60 000 людзей перасялілі ў новы прыгарад Саўэта (англ. Soweto, скарачэнне ад South Western Townships). Да 1955 года Сафіятаўн быў адным з нямногіх гарадскіх раёнаў, дзе чарнаскурым афрыканцам дазвалялася валодаць зямлёй; паступова ён развіваўся ў па-сапраўднаму шматрасавае паселішча. Па меры росту Ёханэсбурга Сафіятаўн стаў месцам жыхарства для ўсё большай колькасці чарнаскурых рабочых, паколькі ён быў зручна размешчаны паблізу прамысловага цэнтра. Аднак нягледзячы на пратэсты АНК, 9 лютага 1955 года пачалося рассяленне Сафіятаўна: ранняй раніцай паліцыя ўвайшла ў раён, выгнала жыхароў на вуліцу і пагрузіла іх рэчы на спецыяльна прадастаўленыя грузавікі. Жыхароў адвезлі на набыты ўрадам за два гады да таго ўчастак зямлі прыкладна ў 20 км на паўднёвы захад ад цэнтра Ёханэсбурга, вядомы як Медаўлендс. Сафіятаўн быў знесены, а на яго месцы быў уладкаваны прыгарад для белых пад назвай Triomf («Трыюмф»). У наступныя некалькі гадоў падобныя падзеі адбыліся таксама ў Дурбане (Кейт-Манор, або Мкхумбане) і Кейптаўне (55 000 каляровых і індыйцаў Шостага акругі былі пераселены ў новыя прыгарады). Акрамя чарнаскурага насельніцтва, ад Закона аб групавых абласцях пацярпелі 600 000 каляровых, індыйцаў і кітайцаў, а таксама за 40 000 белых. === «Каляровыя» === Усё насельніцтва было па законе падзелена на чатыры групы: чарнаскурыя афрыканцы, белыя, азіяты (галоўным чынам індыйцы) і «каляровыя». У апошнюю групу ўваходзілі людзі змешанага паходжання, чыімі продкамі былі і прадстаўнікі кайсанскіх народаў, і народаў банту, і еўрапейскіх імігрантаў (а таксама малайцы, асабліва ў заходняй частцы Капскай правінцыі); да «каляровых» адносіліся і некаторыя «чыстакроўныя» кайсаны. Паўднёваафрыканскімі ўладамі былі распрацаваны складаныя правілы для вызначэння таго, хто адносіўся да «каляровых». Прыняцце рашэння ўскладалася на дробных чыноўнікаў. Часам члены адной сям’і маглі трапляць у розныя групы. Пасля далейшага расследавання ўсе каляровыя «каталагізаваныя» па больш дробным падгрупам. У цяперашняй ПАР тэрмін «каляровыя» многім не падабаецца, хоць ён і не мае юрыдычнай афарбоўкі, як раней. У апошнія гады сталі шырока выкарыстоўвацца назвы «так званыя каляровыя» (Sogenaame Kleurlinge) і «карычневыя» (Bruinmense). У рамках апартэіду каляровыя таксама падвяргаліся дыскрымінацыі: іх перасялялі ў спецыяльныя прыгарады, часам прымушаючы для гэтага пакінуць дамы, якія належалі іх сем’ям вельмі доўгі час. Якасць адукацыі, які прадстаўляе каляровым, была куды горшай, чым якасць адукацыі для белых (хоць і лепшай, чым для чарнаскурых афрыканцаў). Многія каляровыя згулялі важную ролю ў барацьбе з апартэідам: напрыклад, заснаваная ў 1902 году Афрыканская палітычная арганізацыя прымала ў свае шэрагі толькі каляровых. На працягу амаль усяго часу «афіцыйнага» апартэіду — прыкладна з 1950 па 1983 год — каляровыя былі, як і чарнаскурыя афрыканцы, фактычна пазбаўлены права голасу. У 1983 годзе ў канстытуцыю былі ўнесены папраўкі, згодна з якімі каляровыя і азіяты атрымалі права ўдзельнічаць у выбарах у трохпалатны парламент. Гэтыя папраўкі не атрымалі шырокай падтрымкі. Меркавалася, што «каляровая» меншасць атрымала б права голасу, а прадстаўнікі чарнаскурай большасці стануць грамадзянамі «незалежных» бантустанаў. Такая сітуацыя захоўвалася да адмены апартэіду. === Іншыя меншасці === Складаную праблему для ўрада эпохі апартэіду прадстаўлялі паўднёваафрыканцы ўсходнеазіяцкага паходжання: колькасць іх было зусім невялікай, але іх нельга было з відавочнасцю адносіць ні да адной з чатырох устаноўленых законам груп. Паўднёваафрыканцы кітайскага паходжання, чые продкі прыехалі на руднікі Вітватэрсранд яшчэ ў XIX стагоддзі, звычайна класіфікаваліся як «індыйцы», гэта значыць «небелыя», а імігранты з Тайваня і Японіі, з якімі ПАР падтрымлівала дыпламатычныя адносіны, атрымлівалі статус «ганаровых белых», г. зн. атрымлівалі тыя ж правы, што і белыя. Часам гэты статус атрымлівалі і прадстаўнікі іншых небелых меншасцей (нават чарнаскурыя афрыканцы), калі ўрад лічыла, што гэты чалавек быў «цывілізаваным», цалкам успрыняўшы заходнія каштоўнасці. Часта гэтае правіла ўжывалася да афраамерыканцаў. == Барацьба супраць апартэіду == === Белыя праціўнікі апартэіду === Апартэід быў падтрыманы далёка не ўсімі пластамі белага насельніцтва. Кіраўніцтвам і выкладчыцкімі складамі ўніверсітэтаў, дзе склад студэнтаў з самага пачатку быў шмарасавы, палітыка апартэіду крытыкавалася і часта сабатавалася, нягледзячы на намаганні ўрада па ўкараненні сегрэгацыі, у прыватнасці, стварэнне асобных «чорных» універсітэтаў. Актыўна супрацьдзейнічалі апартэіду некаторыя арганізацыі ветэранаў Другой сусветнай вайны, асабліва з прычыны таго, што Нацыянальная партыя ў ваенны перыяд сімпатызавала нацызму і выступала супраць падтрымкі антыгітлераўскай кааліцыі. Былы ваенны лётчык-ас Адольф Малан праводзіў у 1950-я гг. буйныя маніфестацыі, колькасць удзельнікаў якіх дасягала некалькіх дзясяткаў тысяч. У Паўднёваафрыканскай камуністычнай партыі, якая змагалася супраць апартэіду, было таксама шмат белых (у сілу гістарычных прычын, галоўным чынам яўрэяў)<ref>{{ЭЯЭ|15157|Южно-Африканская Республика}}</ref><ref>{{cite web|url=http://culnhist.com/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B8-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B7%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B6%D0%B8/|title=Как евреи боролись за права чернокожих: Южная Африка.|accessdate=2014-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140223111400/http://culnhist.com/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B8-%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%8C-%D0%B7%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%B6%D0%B8/|archivedate=23 лютага 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jewish.ru/history/facts/2011/03/news994294107.php|title=Евреи против апартеида|accessdate=2014-05-09}}</ref>. Сярод яе бачных белых дзеячаў былі Джо Слова, Рут Ферст, Абрахам (Брам) Фішэр, Роні Касрылс. === Супраціўленне чорнага насельніцтва === Прыход да ўлады Нацыянальнай партыі ў 1948 годзе і абвяшчэнне апартэіду афіцыйнай палітыкай новага ўрада і ўзмацненне рэпрэсій адносна нябелага насельніцтва прымусіла актывізаваць сваю дзейнасць Афрыканскі нацыянальны кангрэс (АНК), якія прытрымліваўся да таго досыць умеранай тактыкі. Да кіраўніцтва ў арганізацыі сталі прыходзіць больш радыкальныя лідары, якія выйшлі з Моладзевай лігі АНК. У 1949 годзе АНК упершыню выступіў з праграмай, якая адкрыта прадугледжвала пратэсты ў форме забастовак, пратэстных шэсцяў і акцый грамадзянскага непадпарадкавання. Гэта працягвалася на працягу 1950-х гадоў і часам прыводзіла да беспарадкаў. У чэрвені 1955 года некалькі арганізацый, уключаючы Індыйскі кангрэс і АНК, сабраліся ў Кліптаўне каля Ёханэсбургу і прынялі Хартыю свабоды, дзе вылучалася ідэя Паўднёва-афрыканскага саюза (ПАС) як дэмакратычнай дзяржавы без расавай дыскрымінацыі. 21 сакавіка 1960 года паліцыя ў пасёлку Шарпевіль адкрыла агонь па бяззбройных чарнаскурых дэманстрантах, забіўшы 69 чалавек, што выклікала абурэнне ва ўсім свеце. Пасля гэтага лідары руху супраць апартэіду вырашылі перайсці да гвалтоўных метадаў барацьбы, стварыўшы баявую арганізацыю «Умконта ве сізве» («Дзіда нацыі»). У гэтым жа годзе ПАС выйшаў з брытанскай Садружнасці і абвясціў сябе Рэспублікай (ПАР). Напружаная абстаноўка ў краіне выклікала ў чэрвені 1976 паўстанне чарнаскурых афрыканцаў у Саўэта — прыгарадзе Ёханэсбургу, якое распаўсюдзілася затым на іншыя гарады. Было ўведзена надзвычайнае становішча, але хваляванні працягваліся амаль цэлы год. Пасля падзей у Саўэта краіны Захаду ўвялі санкцыі супраць ПАР. У выніку ўрад пачаў асцярожныя рэформы — была адменена сегрэгацыя на транспарце, у спорце, была легалізаваная дзейнасць афрыканскіх прафсаюзаў. Была прынята новая канстытуцыя, якая зрабіла ПАР прэзідэнцкай рэспублікай і прадугледжвала трохпалатны парламент — для белых, каляровых і індыйцаў (пры тым, што чарнаскурыя складалі большасць насельніцтва, яны права голасу не атрымалі). Натуральна, што чарнаскурыя былі незадаволеныя новай канстытуцыяй і пачалі супраць яе дэманстрацыі, падтрыманыя забастоўкамі. У сакавіку 1985 года паліцыя зноў расстраляла мірную дэманстрацыю. Гэта выклікала ўсеагульную забастоўку, перарослая ў новае паўстанне чарнаскурых афрыканцаў, якое ахапіла амаль усе гарады ПАР. Нягледзячы на арышты каля 25 тыс. чалавек, ураду не ўдавалася справіцца з хваляваннямі да канца 1986 года. === ААН і Міжнародны крымінальны суд === У 1973 годзе Генеральная асамблея ААН прыняла Міжнародную канвенцыю аб спыненні злачынствы апартэіду і пакаранні за яго<ref>[http://www.memo.ru/PRAWO/race/731130.htm Дискриминация] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090517081249/http://www.memo.ru/PRAWO/race/731130.htm |date=17 мая 2009 }}</ref>. Непасрэднай мэтай канвенцыі было стварэнне юрыдычных падстаў для таго, каб краіны-члены ААН маглі ўжываць санкцыі да ўрада ПАР, спрабуючы тым самым дамагчыся змены яго палітыкі. Аднак фармулёўкі канвенцыі маюць больш шырокую дастасавальнасць: тым самым любой дзяржаве забараняецца прымаць падобныя меры. Канвенцыя ўступіла ў сілу ў 1976 годзе. Рымскі статут вызначае апартэід як адно з 11 злачынстваў супраць чалавечнасці. Грамадзяне большасці дзяржаў (уключаючы ПАР) могуць паўстаць перад Міжнародным крымінальным судом за ўчыненне гэтага злачынства ці спрыянне яму<ref>«Римский статут Международного уголовного суда, вступивший в силу в 2002 году, также предусматривает личную ответственность в международном суде» [http://www.britannica.com/eb/article-233522 Britannica: Nonstate actors in international law]</ref>. === Спартыўныя спаборніцтвы === На працягу многіх гадоў спартсмены ПАР не дапускаліся на міжнародныя спартыўныя спаборніцтвы, перш за ўсё па алімпійскіх відах спорту. Шырока вядомы байкот Алімпійскіх гульняў, арганізаваны афрыканскімі краінамі ў 1976 годзе. Гэты байкот быў формай пратэсту супраць правядзення таварыскага матчу па рэгбі паміж ПАР і Новай Зеландыяй. Дыскваліфікацыі падвяргаліся і спартсмены, якія падтрымлівалі кантакты з ПАР. == Канец эпохі апартэіду (1989—1994 гады) == Да пачатку 1990-х гадоў у свядомасці кіруючай эліты ПАР сталі адбывацца перамены. Прычынай гэтага стала агульнае рэзкае змяненне палітычнай сітуацыі ў свеце. Ва ўмовах «Новага сусветнага парадку», абвешчанага прэзідэнтам ЗША Джорджам Бушам (старэйшым), які прадугледжваў пабудову дэмакратыі ва ўсім свеце, далейшае захаванне расава сегрэгіраванага ладу ў паўднёваафрыканскай дзяржаве ўжо не заставалася прыярытэтам ЗША і краін ЕС. Занепакоеныя магчымасцю рэальных эканамічных і палітычных санкцый з боку Захаду, эканамічныя колы ПАР узмацнілі націск на ўрад, кажучы аб неабходнасці «рашучай перамены курсу». На адкрыцці сесіі парламента ў лютым 1990 года, Фрэдэрык дэ Клерк, які незадоўга да таго (15 жніўня 1989 года) стаў прэзідэнтам ПАР, абвясціў аб зняцці забароны на дзейнасць АНК, Панафрыканскага кангрэса і аб поўным вызваленні Нэльсана Мандэлы. 2 мая 1990 года адбылася сустрэча лідараў АНК з урадам Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, на якой было дасягнута пагадненне аб правядзенні амністыі і наступнай рэабілітацыі палітвязняў. Вязні сумлення выпускаліся з турмаў, дысідэнты маглі вольна вярнуцца ў ПАР з-за мяжы. Ім гарантавалася далейшы імунітэт ад судовых пераследаў за палітычныя перакананні. Да 30 красавіка 1991 года было вызвалена 933 «змагара супраць апартэіду», аднак 364 тэрарысты засталіся ў зняволенні з-за сур’ёзнасці здзейсненых імі злачынстваў. Усяго ў Паўднёва-Афрыканскую Рэспубліку вярнулася каля 6000 палітычных эмігрантаў (адмоўлена было толькі 100 экстрэмістам). У тым жа годзе была прапанавана новая дзяржаўная мадэль, паводле якой кожная расавая група павінна мець роўную вагу ў заканадаўчым органе, з тым, каб ні адна з іх не магла панаваць. Аднак Н. Мандэла рашуча адхіліў гэтую прапанову. У сваім выступе на мітынгу чорных радыкалаў у Кейптаўне ён заявіў: «Фактары, якія зрабілі неабходнай узброеную барацьбу, усё яшчэ існуюць сёння, у нас няма іншага выйсця, акрамя як працягваць барацьбу». Нявызначанасць палітычнай абстаноўкі пастаянна падштурхоўвала дэ Клерка да новых рашучых крокаў. На чарговай сустрэчы з Мандэлай ён падпісаў пратакол, які прадугледжваў, што праект новай Канстытуцыі будзе распрацаваны выбарным канстытуцыйным сходам і што паводле вынікаў выбараў павінны быць сфарміраваны шматрасавы пераходны ўрад. Аналагічныя прапановы высунуў шматпартыйны форум, названы Канвентам за дэмакратычную Паўднёвую Афрыку (КОДЕСА). Рух «Інката», які цяпер стаў называцца Партыяй свабоды Інката (ПСІ), выступіў супраць гэтага пагаднення, і ў снежні 1992 года правадыр Мангасуту Бутэлезі апублікаваў праект Канстытуцыі будучай дзяржавы ў складзе этнічнага бантустаны Квазулу і правінцыі Натал. Іншыя лідары былых бантустанаў (на той момант дэ-факта незалежных дзяржаў): Бапутатсваны і Сіскея таксама адмовіліся прымаць удзел у стварэнні шматрасавай унітарнай дзяржавы. Пачаліся масавыя ўзброеныя сутыкненні прыхільнікаў АНК і СПІ. У той жа час актывізавалі баявыя дзеянні і члены Панафрыканскага кангрэса. Яны перыядычна нападалі на паліцыянтаў і белых фермераў. На мітынгу 27 сакавіка 1993 года кіраўнік ПАК Кларэнс Маквету ў адкрытую ўзяў адказнасць на сваю арганізацыю за забітых незадоўга да гэтага белую жанчыну і двух яе дзяцей, і абвясціў: «Адзін фермер — адна куля! Мы збіраемся забіваць усіх белых — і дзяцей, і старых. Гэта будзе год тэрору!» Белае насельніцтва між тым актыўна ўзбройвалася. У 1990—1992 гадах у дзень выдавалася больш за 500 ліцэнзій на нашэнне агнястрэльнай зброі. Быў створаны Афрыканерскі народны блок (АПФ), у які ўвайшлі больш за 20 арганізацый белых. Старшынёй яго савета стаў Ф. Харцэнберг, а дырэктарат узначаліў герой вайны ў Анголе, былы камандуючы Сіламі абароны Паўднёвай Афрыкі генерал Констанд Фільюн (Constand Viljoen)<ref>Демкина Л. А. Некоторые аспекты социально-политического развития южноафриканского общества после 1994 г. — М.: Институт Африки, 2006. С. 64.</ref>. Галоўнымі мэтамі АПФ было стварэнне бурскай народнай арміі (з ліку рэзервістаў) і дасягненне самавызначэння для афрыканёраў. Краіна апынулася на парозе поўнамаштабнай грамадзянскай вайны. 25 ліпеня 1993 года адбыўся тэракт, які меў сур’ёзныя міжнародныя наступствы. Чатыры чарнаскурых уварваліся ў Царкву Святога Якава ў Кейптаўне падчас набажэнства. Ужыўшы ручныя гранаты і аўтаматы, яны забілі 12 і паранілі 47 чалавек. У ліку загінулых апынуліся двое рыбакоў з украінскага траўлера «Апагей», трое былі цяжка паранены<ref>{{Cite web |url=http://www.yuar.ru/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=26 |title=ЮАР.ру: русскоязычная Южная Африка |access-date=28 студзеня 2015 |archive-date=19 чэрвеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619083532/http://www.yuar.ru/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=26 |url-status=dead }}</ref> У сітуацыі, якая склалася, улічваючы моцны міжнародны ціск, Фрэдэрыку дэ Клерку фактычна не заставалася нічога іншага, як пагадзіцца на правядзенне ўсеагульных дэмакратычных выбараў. Выбары адбыліся 26-29 красавіка 1994 г. Перамог АНК, атрымаўшы падтрымку большасці выбаршчыкаў — 63 %, Нацыянальная партыя набрала 21 % галасоў. 9 мая 1994 года Нацыянальная асамблея абрала прэзідэнтам ПАР Нэльсана Мандэлу. Перыяд апартэіду ў ПАР, які доўжыўся амаль 45 гадоў, завяршыўся. == Пасля апартэіду == Пасля адмены апартэіду карэннае насельніцтва атрымала рэальны доступ да адукацыі, да дзяржаўных пасад і да занятку бізнесам. Былі адмененыя міжнародныя санкцыі супраць ПАР, што выклікала прыток замежных інвестыцый. Асновай канкурэнтаздольнасці ПАР з’яўляецца унікальнае спалучэнне высокапрафесійнага белага менеджменту і таннай чорнай працоўнай сілы. Тым не менш, у 2000—2007 гадах ўзровень беспрацоўя ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы складаў 25-30 %<ref>[http://www.economist.com/node/16248641 Jobless growth.The economy is doing nicely—but at least one person in three is out of work]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/news/13054559.html |title=Евгений Ихельзон, Ярослав Малюта, Светлана Тучинская. В ЮАР белым живется лучше черных, а в Индии ждут обвала рупии |access-date=28 студзеня 2015 |archive-date=20 мая 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520073039/http://www.segodnya.ua/news/13054559.html |url-status=dead }}</ref>. Пасля адмены апартэіду ў краіне рэзка павялічылася злачыннасць, у прыватнасці колькасць забойстваў. Рэзка вырас як лік чарнаскурых, так і лік белых, якія сталі ахвярамі забойстваў<ref>[http://www.iss.co.za/pubs/CrimeQ/No.7/Thomson.htm Coloured homicide trends in South Africa] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121105103142/http://www.iss.co.za/pubs/CrimeQ/No.7/Thomson.htm |date=5 лістапада 2012 }}</ref>. Тым не менш, колькасць забойстваў на 100 000 насельніцтва ўсё ж знізілася з 66,9 ў 1994-95 гадах да 39,5 ў 2005-06 гадах<ref>[http://www.iol.co.za/news/south-africa/crime-security-in-sa-1.377702 Crime, security in SA…by Lee Rondganger]</ref>. Урад АНК ажыццяўляў праграмы, пры якіх пры ўладкаванні на працу перавага аддаецца людзям з чорным колерам скуры. Але кампетэнтных спецыялістаў сярод чарнаскурых пакуль мала. Пры гэтым шматлікія высокаадукаваныя белыя спецыялісты эмігрыравалі з краіны, перш за ўсё з-за ўсплёску злачыннасці. З 1995 па 2008 год з ПАР з’ехала каля 800 тыс. белых з тых чатырох з лішнім мільёнаў, што жылі ў ёй на момант адмены апартэіду<ref>[http://www.economist.com/node/16248641 White flight from South Africa.Between staying and going]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Apartheid}} * [http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/383/ ЮАР. Апартеид] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110606235705/http://www.vokrugsveta.ru/tv/vs/cast/383/ |date=6 чэрвеня 2011 }} * [http://www.yspu.yar.ru/images/2/22/24.pdf Становление и крушение системы апартеида в Южной Африке. Развитие ЮАР в 1990-е — начале XXI века]{{Недаступная спасылка}} * ''Жуков Д.'' [http://wg-lj.livejournal.com/533546.html Апартеид. История режима] * ''Гармсон Б.'' [http://www.memorial.spb.ru/catalog/?p=413 Стив Бико и значение его личности в южноафриканском сопротивлении] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090620024812/http://www.memorial.spb.ru/catalog/?p=413 |date=20 чэрвеня 2009 }} * [http://www.un.org/russian/documen/gadocs/convres/r28-3068.pdf Международная конвенция о пресечении преступления апартеида и наказании за него] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081230/http://www.un.org/russian/documen/gadocs/convres/r28-3068.pdf |date=30 снежня 2008 }} * ''А. Ривз.'' [http://scepsis.ru/library/id_2803.html Шарпевильский расстрел — водораздел в истории Южной Африки] * [http://www.sovmusic.ru/download.php?fname=shoshol Shosholoza Песня борцов с апартеидом] * [http://proyuar.ru/apartheid Апартеид] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100206171227/http://proyuar.ru/apartheid |date=6 лютага 2010 }} на сайте «Про ЮАР» * [http://commons.com.ua/archives/10921 Андрей МАНЧУК Страх и ненависть апартхейда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111203222314/http://commons.com.ua/archives/10921 |date=3 снежня 2011 }} * [http://www.echo.msk.ru/programs/sorokina/1214745-echo/ Смерть Манделы: какой станет ЮАР//Передача радиостанции «Эхо Москвы»] {{Расізм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Апартэід| ]] [[Катэгорыя:Культура ПАР]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] mxifmgv4ykf9j6n73oxb7wg1fs8won0 0 49799 5147198 4419295 2026-05-26T21:56:40Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147198 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{Цёзкі2|Буткевіч}} '''Вітаўт Буткевіч''' ({{ДН|21|3|1902}}, Навасады, [[Мінскі павет]] — {{ДС|11|10|1975}}, [[Надажын]], [[Польшча]]) — польскі вайсковы дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся на Міншчыне ў сям’і Адольфа Буткевіча і Марыі з Кастравіцкіх. У 1920 сям’я пераехала ў Сувалшчыну [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]]. У міжваенны перыяд працаваў на польскай мытні на ўсходняй мяжы і ў [[Гдыня|Гдыні]], адкуль у кастрычніку 1939 года яго выселілі немцы. Жыў у [[Варшава|Варшаве]], быў членам [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускага камітэта]], увесну 1941 уступіў у [[СУБ-АК]]. У жніўні 1941 разам з [[Самуэль Кастравіцкі|Самуэлем Кастравіцкім]] выязджаў у [[Баранавічы]] і [[Вільнюс|Вільню]]. У канцы лістапада прыбыў у [[Мінск]] з мэтай арганізаваць на месцы выведную ячэйку СУБ. Пасля сустрэчы з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], які быў прызначаны на пасаду [[Мэр|бургамістра]] Мінска, атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым трымаў з выведкай СУБ-АК канал сувязі. Да чэрвеня 1944 года знаходзіўся ў Мінску, пазней вярнуўся ў Варшаву. Пасля [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] трапіў у канцлагер у [[Трэці рэйх|Нямеччыне]], адкуль у 1945 вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]]. У сакавіку 1953 арыштаваны ў [[Эльблонг]]у і перададзены [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкім уладам]] у Мінску. Дзякуючы хадайніцтву дачкі Барбары перад [[Баляслаў Берут|Баляславам Берутам]], супрацоўнікам Буткевіча ў Мінскай гарадской управе, неўзабаве выйшаў на волю і ў студзені 1954 года вярнуўся ў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]]. Да 1970 года працаваў у гарадскім праўленні ў [[Торунь|Торуні]]. Памёр у [[Надажын (гміна)|Надажыне]] пад Варшавай. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Буткевіч Вітаўт}} [[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце]] 512hgiekisdnn5j8prccmgl9tcxrvnr 5147199 5147198 2026-05-26T21:57:26Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147199 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} {{Цёзкі2|Буткевіч}} '''Вітаўт Буткевіч''' ({{ДН|21|3|1902}}, Навасады, [[Мінскі павет]] — {{ДС|11|10|1975}}, [[Надажын]], [[Польшча]]) — польскі вайсковы дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся на Міншчыне ў сям’і Адольфа Буткевіча і Марыі з Кастравіцкіх. У 1920 сям’я пераехала ў Сувалшчыну [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]]. У міжваенны перыяд працаваў на польскай мытні на ўсходняй мяжы і ў [[Гдыня|Гдыні]], адкуль у кастрычніку 1939 года яго выселілі немцы. Жыў у [[Варшава|Варшаве]], быў членам [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускага камітэта]], увесну 1941 уступіў у [[СУБ-АК]]. У жніўні 1941 разам з [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэлем Кастравіцкім]] выязджаў у [[Баранавічы]] і [[Вільнюс|Вільню]]. У канцы лістапада прыбыў у [[Мінск]] з мэтай арганізаваць на месцы выведную ячэйку СУБ. Пасля сустрэчы з [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]], які быў прызначаны на пасаду [[Мэр|бургамістра]] Мінска, атрымаў пасаду ў гарадской управе. У далейшым трымаў з выведкай СУБ-АК канал сувязі. Да чэрвеня 1944 года знаходзіўся ў Мінску, пазней вярнуўся ў Варшаву. Пасля [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] трапіў у канцлагер у [[Трэці рэйх|Нямеччыне]], адкуль у 1945 вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]]. У сакавіку 1953 арыштаваны ў [[Эльблонг]]у і перададзены [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкім уладам]] у Мінску. Дзякуючы хадайніцтву дачкі Барбары перад [[Баляслаў Берут|Баляславам Берутам]], супрацоўнікам Буткевіча ў Мінскай гарадской управе, неўзабаве выйшаў на волю і ў студзені 1954 года вярнуўся ў [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]]. Да 1970 года працаваў у гарадскім праўленні ў [[Торунь|Торуні]]. Памёр у [[Надажын (гміна)|Надажыне]] пад Варшавай. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Буткевіч Вітаўт}} [[Катэгорыя:Ваенныя Польшчы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінскім павеце]] 63hvgprj3aa965e77nuwijy4yq2vfan 0 53083 5147346 507492 2026-05-27T10:58:51Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пятро Васілевіч Мятла]] 5147346 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пятро Васілевіч Мятла]] fk9ogeisluaghszlhi5ex74zewrhxb7 0 54246 5146935 4996093 2026-05-26T13:14:03Z JerzyKundrat 174 5146935 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і служачага. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты [[Літаратура і мастацтва (1932)|«Літаратура і мастацтва»]], у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса [[Алеся (1924)|«Алеся»]]. Галоўная рэдактарка часопіса [[Маладосць (1953)|«Маладосць»]] (2002—2011). Супрацоўніца газеты [[Літаратура і мастацтва (1932)|«Літаратура і мастацтва»]] (2011—2012). == Творчасць == Дэбютавала ў друку ў 1960 годзе. У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] e660m6pj4a8yxr0ax7fsliab8avh6ma 5146940 5146935 2026-05-26T13:22:39Z JerzyKundrat 174 5146940 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага ў горадзе Бяроза Брэсцкай вобласці. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. Бярозы. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == Дэбютавала ў друку ў 1960 годзе. У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] 546q47wwx85e623wb650w2wwtj94qnk 5146941 5146940 2026-05-26T13:23:29Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5146941 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == Дэбютавала ў друку ў 1960 годзе. У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] j4hq6p9s768ka4r52usqqzlxui1hviq 5146944 5146941 2026-05-26T13:31:35Z JerzyKundrat 174 5146944 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == Дэбютавала ў друку ў 1960 годзе. У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] amul5iko2wbicbgjoo0t8mdfu06how7 5146949 5146944 2026-05-26T13:35:20Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5146949 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == Дэбютавала ў друку ў 1960 годзе. У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135257}} {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] 3s80te7uwv7bzxss559kdwm0hjprtyf 5146951 5146949 2026-05-26T13:36:03Z JerzyKundrat 174 /* Творчасць */ 5146951 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == Друкавацца пачала яшчэ ў юнацкія гады. Першы верш быў апублікаваны ў бярозаўскай раённай газеце «Маяк камунізму» ў 1960 годзе. У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135257}} {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] m765yu4i7pac7l3x8jk98853jbgrjr1 5146952 5146951 2026-05-26T13:37:10Z JerzyKundrat 174 5146952 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Друкавацца пачала ў юнацкія гады. Першы верш быў апублікаваны ў бярозаўскай раённай газеце «Маяк камунізму» ў 1960 годзе. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135257}} {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] 2zcankg33zzsykczzwtvuzoa4le2rnu 5146953 5146952 2026-05-26T13:39:01Z JerzyKundrat 174 /* Прэміі і ўзнагароды */ 5146953 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Друкавацца пачала ў юнацкія гады. Першы верш быў апублікаваны ў бярозаўскай раённай газеце «Маяк камунізму» ў 1960 годзе. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. * Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1998). == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135257}} {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] 17i9wojeqh0x67p1vztul89n9mjugnk 5147128 5146953 2026-05-26T19:21:44Z JerzyKundrat 174 5147128 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская паэтэса, празаік, [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Друкавацца пачала ў юнацкія гады. Першы верш быў апублікаваны ў бярозаўскай раённай газеце «Маяк камунізму» ў 1960 годзе. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладае з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. * Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1998). == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * Баравікова Раіса Андрэеўна // Бел.энцыкл. : у 18 т. Мінск, 1996. — Т.2. — С. 287. * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135257}} {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] 71462ytrh9qo4j1wasfw3iisv1coo79 0 56121 5147168 5096210 2026-05-26T20:53:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147168 wikitext text/x-wiki {{Паўвостраў | Назва = Апенінскі паўвостраў | Карта = |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = |lon_sec = |CoordScale = 5000000 |Акваторыя = Тырэнскае мора |Акваторыя 1 = Адрыятычнае мора |Акваторыя 2 = Іанічнае мора | Плошча = 149000 | Вышыня = |Краіна = Італія |Краіна 1 = Сан-Марына |Краіна 2 = Ватыкан | Выява =Satellite image of Italy in March 2003.jpg | Подпіс =Спадарожнікавы здымак паўвострава вясною }} '''Апені́нскі паўвостраў''' ({{lang-it|Penisola appenninica}}), часам таксама '''Італьянскі паўвостраў''' ({{lang-it|Penisola italiana}}), — [[паўвостраў]] [[Еўропа|Еўрапейскага кантынента]], які прасціраецца ў [[Міжземнае мора]] з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Згодна з [[Фізічная геаграфія|фізіка-геаграфічным]] раянаваннем [[Італія|Італіі]], якое прадугледжвае падзел краіны на тры часткі, гэтая тэрыторыя вызначаецца як «Паўастраўная Італія» — нароўні з [[Кантынентальная Італія|кантынентальнай]] і [[Астраўная Італія|астраўной]] часткамі<ref>{{cite encyclopedia |date=1993 |title=Italia |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/italia_(Enciclopedia-Italiana)/ |encyclopedia=Enciclopedia Treccani }}</ref><ref>{{cite book |first=Giorgio |last=Pullè |date=1925-1926 |title=Italia continentale, Italia peninsulare e insulare |language=it |publisher=Bemporad |location=Firenze }}</ref><ref>{{cite book |first=Giampietro |last=Paci |date=2005 |chapter=Italia Fisica |title=Guardare il mondo |url=https://www.alpileviscampia.edu.it/archived_files/files/26-05-2020_Italia_fisica%281%29.pdf |language=it |publisher=Zanichelli Editore |page=88 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruno |last=Nice |date=1996 |title= Questo nostro mondo |language=it |series=Conoscere l'Italia |volume=I |publisher=Istituto geografico De Agostini |location=Novara |page=211}}</ref><ref>Eliseo Reclus, ''[https://linux.studenti.polito.it/static_resources/liberliber/biblioteca/r/reclus/nuova_geografia_universale_la_terra_e_gli_uomini_5_2/pdf/nuova__p.pdf Nuova geografia universale la Terra e gli uomini. Volume 5, parte seconda — L’Italia]'', Vallardi, 1888</ref>. У палітычным плане паўвостраў амаль цалкам уваходзіць у склад [[Італьянская Рэспубліка|Італьянскай Рэспублікі]], а таксама ахоплівае ўсе тэрыторыі [[Карлікавая дзяржава|мікрадзяржаў]] [[Сан-Марына]] і [[Ватыкан]]. Землі Італьянскай Рэспублікі, размешчаныя на паўвостраве, падзяляюцца на дзесяць рэгіёнаў. Калі рухацца з поўначы на поўдзень і з захаду на ўсход, гэта: Таскана (за выключэннем крайніх паўночных раёнаў), [[Марке]], [[Умбрыя]], [[Лацыа]], [[Абруцы]], [[Малізэ]], [[Апулія]], [[Кампанія (Італія)|Кампанія]], [[Базіліката]] і [[Калабрыя]]. Да гэтай зоны таксама адносяцца некаторыя паўднёвыя ўскрайкі [[Лігурыя|Лігурыі]] і [[Эмілія-Раманья|Эміліі-Раманьі]]. Праз асаблівасць свайго выгляду, Апенінскі паўвостраў часта называюць «Італьянскім чаравіком». == Фізічная геаграфія == {{main|Геаграфія Італіі}} === Вызначэнне === Ва ўласным сэнсе выраз «Апенінскі паўвостраў» адносіцца непасрэдна да той часткі Італіі, якая фактычна з’яўляецца паўвостравам. Гэта тэрыторыя, размешчаная на поўдзень ад умоўнай лініі, што злучае вусце ракі [[Магра (рака)|Магра]] з вусцем ракі [[Марэк’я (рака)|Марэк’я]] (так званая «лінія [[Ла-Спецыя]] — [[Рыміні]]»)<ref name="Vol 2004, p.78">De Agostini Ed., ''L’Enciclopedia Geografica — Vol. I — Italia'', 2004, p.78</ref><ref name="ReferenceA">Touring Club Italiano, ''Conosci l’Italia — Vol. I: L’Italia fisica'', 1957</ref>, якая праходзіць паблізу 44-й паралелі. Большую частку гэтай тэрыторыі займае горны ланцуг [[Апенінскія горы|Апенінаў]], дзякуючы якім паўвостраў атрымаў адну са сваіх назваў. Калі рухацца па гадзіннікавай стрэлцы, паўвостраў абмываюць чатыры моры: [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнае]], [[Іанічнае мора|Іанічнае]], [[Тырэнскае мора|Тырэнскае]] і [[Лігурыйскае мора|Лігурыйскае]]. Частка краіны, якая ляжыць у межах паўвострава, называецца «Паўастраўной Італіяй» — гэты тэрмін выкарыстоўваецца нароўні з паняццямі «[[Кантынентальная Італія]]» і «[[Астраўная Італія]]». Апенінскі паўвостраў часта называюць «Ботам» ({{lang-it|lo Stivale}}) праз характэрную форму, якая нагадвае [[Боты|аднайменны абутак]]: паўвостраў [[Саленціна]] ўтварае «[[абцас]]», паўвостраў [[Гаргана]] — «шпору», а Калабрыя — «насок». Менавіта тут знаходзіцца адзіны дзейны [[вулкан]] кантынентальнай Еўропы — [[Везувій]]. У больш шырокім сэнсе пад «Італьянскім паўвостравам» часам разумеюць сукупнасць Кантынентальнай і Паўастраўной Італіі. У такім выпадку ягоныя межы распасціраюцца ад [[Альпы|Альпаў]] (дакладна ад паўднёвага схілу альпійскага [[водападзел]]у) аж да крайніх пунктаў Калабрыі: мыса [[Меліта-дзі-Порта-Сальва|Пунта-Меліта]] на поўдні<ref name="treccani.it">{{Cite web |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/melito-di-porto-salvo_(Enciclopedia-Italiana)/ |title=MELITO di Porto Salvo |work=treccani.it |language=it}}</ref> і мыса [[Спартывента (мыс, Калабрыя)|Спартывента]] на паўднёвым захадзе<ref>{{cite encyclopedia |date= |title=Peninsulare |url=https://www.treccani.it/vocabolario/peninsulare/ |encyclopedia=Vocabolario Treccani }}</ref>. === Памеры === Працягласць паўвострава з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход складае прыкладна 1000 км. У сваёй паўднёвай частцы ён раздзяляецца на два меншыя паўастравы: [[Саленціна|Саленційскі]] на паўднёвым усходзе і [[Калабрыя|Калабрыйскі]] на паўднёвым захадзе. Максімальная шырыня дасягае 254 км па косай лініі, якая злучае мысы [[Анкона]] і [[П’ямбіна (мыс)|П’ямбіна]]<ref name="ReferenceB">{{cite book |last1=Melzi |first1=Battista |last2=Comandini |first2=Alfredo |date=1920 |title=Il nuovissimo Melzi: dizionario italiano |language=it |publisher=A. Vallardi |page=563 }}</ref>. Аднак у папярочным кірунку, перпендыкулярна да асноўнай восі (ад [[Монтэ-Арджэнтарыа]] да [[Монтэ-Конера]]), шырыня паўвострава роўная 240 км<ref>{{cite book |last=Nice |first=Bruno |date=1996 |title=Questo nostro mondo |language=it |series=Conoscere l'Italia |volume=I |location=Novara |publisher=Istituto geografico De Agostini }}</ref><ref>{{cite book |last=Nice |first=Bruno |date=2002 |title=Montagne d'Italia |url=https://archive.org/details/isbn_9788841804636 |language=it |location=Novara |publisher=Istituto geografico De Agostini |page=[https://archive.org/details/isbn_9788841804636/page/20 20] |isbn=9788841804636 }}</ref>. Мінімальная шырыня фіксуецца на самым поўдні паўвострава, у раёне пярэсмыка [[Катандзара (пярэсмык)|Катандзара]] ў Калабрыі — усяго 35 км. Гэты пярэсмык знаходзіцца паміж залівам [[Сант-Эўфемія (заліў)|Сант-Эўфемія]] ў Тырэнскім моры і залівам [[Сквілачэ (заліў)|Сквілачэ]] ў Іанічным моры. === Рэльеф === ==== Горы ==== {{main|Апенінскія горы}} [[Файл:Il Gran Sasso d'Italia, il paretone nord.JPG|міні|[[Гран-Саса-д’Італія]], самая высокая гара на Апенінскім паўвостраве.]] Праз увесь Апенінскі паўвостраў цягнецца [[Апенінскія горы|аднайменны горны ланцуг]], які часта называюць «хрыбтом» паўвострава. Толькі два ўчасткі Апенінскай сістэмы не ўваходзяць у склад паўвострава: самы паўночны — [[Лігурыйскія Апеніны]], і самы паўднёвы — [[Сіцылійскія Апеніны]]. Калі рухацца з поўначы на поўдзень, структура гор выглядае наступным чынам: * '''[[Таскана-Эміліянскія Апеніны]]'''. Яны аддзяляюць кантынентальную Італію ад паўастраўной, якая пачынаецца на поўдзень ад іхняга водападзелу. * '''[[Цэнтральныя Апеніны]]'''. Гэта самая высокая частка ўсяго ланцуга. Яна ўключае [[Умбра-Маркскія Апеніны|Умбра-Маркскія]] і [[Абруццкія Апеніны]]. Менавіта тут, у рэгіёне [[Абруцы|Абруцаў]], знаходзіцца найвышэйшая гара паўвострава — [[Гран-Саса-д’Італія]]. * '''[[Паўднёвыя Апеніны]]'''. Яны складаюцца з чатырох секцый: [[Саніцкія Апеніны|Саніцкіх]]{{efn|Некаторыя аўтары не вылучаюць Саніцкія Апеніны як самастойную частку Паўднёвых Апенінаў, а лічаць іх паўночным участкам [[Кампанскія Апеніны|Кампанскіх Апенінаў]]<ref>{{cite book |last=Ruocco |first=Domenico |date=1972 |title=Introduzione allo studio regionale dell'Italia |url=https://books.google.it/books?id=TJIZAQAAMAAJ&q=%22appennino+sannita%22+%22appennino+campano%22&dq=%22appennino+sannita%22+%22appennino+campano%22&hl=it&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjk_b-Xyq6JAxUvhP0HHZ4oMkQQ6AF6BAgLEAI |language=it |location= |publisher=Libreria scientifica |page=49}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.regione.molise.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/19119 |title=Rapporto Preliminare (art. 13 D.Lgs. 152/06) della procedura di Valutazione Ambientale Strategica del Piano d’Ambito del Servizio idrico integrato della regione Molise |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.isprambiente.gov.it/files/pubblicazioni/rapporti/fanghi/relazione-arpa-molise.pdf |title=Relazione di ARPA Molise |first=Annamaria |last=Manuppella |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.schededigeografia.net/Italia/Regioni/Molise.htm |title=Molise |work=schededigeografia.net |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.aledo.it/mediasoft/italy/molise/molise.htm |title=Molise |work=aledo.it |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref>.}}, [[Кампанскія Апеніны|Кампанскіх]], [[Луканскія Апеніны|Луканскіх]] і [[Калабрыйскія Апеніны|Калабрыйскіх Апенінаў]], якія заканчваюцца ля берагоў [[Месінскі праліў|Месінскага праліва]]. З заходняга боку горны хрыбет суправаджаюць [[Антыапеніны]] (або Перадапеніны): [[Тасканскія Антыапеніны|Тасканскія]], [[Лацыянскія Антыапеніны|Лацыянскія]] і [[Кампанскія Антыапеніны|Кампанскія]]. У складзе апошніх знаходзіцца [[Везувій]] — адзіны дзейны [[вулкан]] на паўвостраве, які дамінуе над пейзажам [[Неапалітанскі заліў|Неапалітанскага заліва]]. З усходняга боку Антыапеніны сустракаюцца толькі ў Апуліі, дзе яны носяць назву [[Апула-Гарганскія Антыапеніны|Апула-Гарганскіх]]. ==== Узгоркі і раўніны ==== Рэгіёны [[Таскана]], [[Умбрыя]] і [[Марке]] — самыя [[Пагорак|пагорыстыя]]: узвышшы займаюць каля 70 % іхняй плошчы. [[Апулія]], наадварот, з’яўляецца самым [[Раўніна|раўнінным]] рэгіёнам Італіі (каля 50 % тэрыторыі). Менавіта тут ляжыць самая вялікая раўніна паўвострава — [[Тавальерэ-дэле-Пулье]]. У паўднёвай частцы Лацыа знаходзіцца [[Панцінскія палі]], якая калісьці былі [[Балота|балоцістай]] раўнінай, затым асушаная. ==== Карставыя з’явы ==== [[Карст]] шырока распаўсюджаны ў Умбра-Маркскіх Апенінах, дзе знаходзяцца вядомыя пячоры [[Фразасі (пячоры)|Фразасі]], а таксама на плато [[Мурджэ (плато)|Мурджэ]] (Апулія), у нетрах якога раскінуліся пячоры [[Кастэлана (пячоры)|Кастэлана]]. === Гідраграфія === ==== Рэкі ==== {{Гл. таксама|Рэкі Італіі}} [[Файл:Castel Sant´Angelo - Roma (Mausoleo de Adriano).jpg|міні|[[Тыбр]] у [[Рым]]е, паблізу [[Мост Сант-Анджэла|моста Сант-Анджэла]]]] [[Файл:FirenzeDec092023 01.jpg|міні|[[Арно]] ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]]]] [[Файл:Gola del Furlo 2.jpg|міні|Цясніна [[Фурло (цясніна)|Фурло]] ў рэгіёне Марке]] Два асноўныя схілы Італьянскага паўвострава — тырэнскі і адрыятычны — маюць істотныя гідраграфічныя адрозненні. Гэта абумоўлена тым, што апенінскі водападзел ссунуты ў бок Адрыятычнага мора, што на ўсходзе. У выніку рэкі гэтага схілу маюць карацейшы шлях да вусця, тады як на тырэнскім схіле сітуацыя адваротная. Самыя доўгія рэкі паўвострава, якія маюць найбольш шырокія вадазборныя басейны і самыя працяглыя прытокі, упадаюць у [[Тырэнскае мора]]. * [[Тыбр]] (''Tevere'') — галоўная рака паўвострава. З даўжынёй 405 км ён займае трэцяе месца сярод усіх рэк Італіі. Па сярэднямесячным расходзе вады (324 м³/с) Тыбр таксама трэці, але фактычна займае другое месца сярод самастойных рэк (саступаючы толькі [[По (рака)|По]]), бо рака [[Тычына (рака)|Тычына]], якая мае большы паказчык, з’яўляецца [[прыток]]ам. Па плошчы басейна (17 375 км²) Тыбр саступае толькі рацэ По. Ён бярэ пачатак у [[Эмілія-Раманья|Эміліі-Раманьі]], але ўжо праз некалькі кіламетраў пакідае гэты рэгіён і цячэ праз Таскану, Умбрыю і Лацыа, абмываючы ўскраіны горада [[Перуджа]] і сталіцу краіны — [[Рым]]. ** [[Нера (прыток Тыбра)|Нера]] (''Nera''), прыток Тыбра, — самы доўгі прыток на паўвостраве і адзіны, даўжыня якога перавышае 100 км. Працякае праз Марке, Умбрыю і Лацыа. * [[Арно]] (''Arno'') — другая па даўжыні рака паўвострава (241 км) і восьмая ў Італіі (або чацвёртая, калі не лічыць прытокі). Цячэ выключна па тэрыторыі Тасканы, праходзячы праз [[Фларэнцыя|Фларэнцыю]]. * [[Вальтурна]] (''Volturno'') — рэцяя рака паўвострава даўжынёю 175 км (12-е месца ў Італіі). Працякае праз Малізэ і Кампанію. * Іншыя буйныя рэкі (больш за 100 км): [[Ліры (рака)|Ліры-Гарыльяна]] (Абруцы, Лацыа, Кампанія) і [[Амбронэ (рака)|Амбронэ]] (цалкам у Таскане). На [[Адрыятычнае мора|адрыятычным]] схіле ёсць пяць рэк даўжынёй больш за 100 км: * [[Атэрна-Пескара]] (152 км) — найбуйнейшая рака гэтага схілу, знаходзіцца ў Абруцах; * [[Офанта]] (цячэ праз Кампанію, Базілікату і Апулію); * [[Сангра (рака)|Сангра]] (Абруцы); * [[Метаўра]] (Марке); * [[Тронта]] (вытокі ў Лацыа, асноўнае рэчышча ў Марке). Для рэгіёна Марке ўласціва амаль паралельнае размяшчэнне рэк. Перад выхадам на пагорыстую раўніну і да мора яны праразаюць стромкія рачныя цясніны (горы). Гэта звязана з тым, што вытокі знаходзяцца ў галоўным ланцугу Апенінаў, і на шляху да ўзбярэжжа рэкам даводзіцца пераадольваць усходнія горныя пасмы. У Абруцах і Малізэ рэкі таксама цякуць паралельна, за выключэннем Атэрна-Пескары, рэчышча якой выгінаецца пад прамым вуглом. Асобна варта адзначыць сітуацыю ў Апуліі. Рэкі тут малаводныя і сустракаюцца толькі на поўначы рэгіёна. На астатняй тэрыторыі з-за адсутнасці гор і карставай прыроды глебы рэкі проста не могуць пракласціся<ref>{{cite book |author=Dinucci |date=2010 |chapter=Puglia |chapter-url=https://online.scuola.zanichelli.it/geograficamente/wp-content/uploads/Zanichelli_Dinucci_Geograficamente_vol1_16_Puglia.pdf |title=Geograficamente essenziale |publisher=Zanichelli editore |location=Bologna }}</ref>. Каб забяспечыць вадой насельніцтва, тут быў пабудаваны [[Апулійскі акведук]] — самая вялікая сістэма водазабеспячэння ў Еўропе. Сетка трубаправодаў цягнецца на 20 тысяч кіламетраў і абслугоўвае больш за 4 мільёны жыхароў<ref>{{cite web |url=https://www.aqp.it/perche-acquedotto |title=Perché Acquedotto |work=www.aqp.it |publisher=Acquedotto Pugliese |location=Bari |language=it |archive-url= |archive-date= |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. На [[Іанічнае мора|іанічным]] схіле рэкі таксама маюць пераважна паралельны напрамак цячэння. Тры ракі перавышаюць адзнаку ў 100 км, і ўсе яны знаходзяцца ў Базілікаце: [[Базента (рака)|Базента]] (149 км, найдаўжэйшая), [[Агры (рака)|Агры]] і [[Брадана (рака)|Брадана]]. ==== Азёры ==== {{Гл. таксама|Азёры Італіі}} [[Файл:Bisenzio 1.JPG|міні|Мыс Бізенцыа на возеры [[Бальсена (возера)|Бальсена]]]] [[Файл:Lac de Nemi et Genzano di Roma.JPG|міні|Кратарнае возера [[Немі (возера)|Немі]]]] Большасць буйных азёр Італьянскага паўвострава засяроджана на тырэнскім схіле. Самы вялікі вадаём знаходзіцца ў Умбрыі — гэта возера [[Тразімена]] (128 км²), якое займае чацвёртае месца па плошчы ў Італіі. Гэта адзінае сярод буйных азёр паўвострава, якое мае не [[Вулканічнае возера|вулканічнае]], а [[Тэктанічнае возера|тэктанічна]]-[[Алювій|алювіяльнае]] паходжанне (прычым гэта самае вялікае возера такога тыпу ў краіне). Праз малую глыбіню (у сярэднім 4,3 м, максімум — не больш за 6 м<ref>{{cite book |author={{comment|AA. VV.|Autori vari}} |date=2007 |title=Guida d'Italia. Umbria (edizione speciale per la rivista Panorama) |url= |location=Milano |publisher=Touring Editore S.r.l. / Arnaldo Mondadori Editore SpA |volume=5 |page=179 |language=it }}</ref>) яго адносяць да ламінарнага тыпу. Навакольныя пагоркі ўтвараюць своеасаблівы прыродны [[амфітэатр]], павернуты да воднай гладзі. У Лацыа знаходзіцца адзінае, акрамя Тразімена, возера паўвострава плошчай больш за 100 км² — [[Бальсена (возера)|Бальсена]] (114,5 км²). Разам з азёрамі [[Брачана (возера)|Брачана]] (57,5 км²), [[Віка (возера)|Віка]] (12,1 км²) і [[Альбана (возера)|Альбана]] (6 км²) яно ўваходзіць у «чацвёрку» найбуйнейшых [[Вулканічнае возера|азёр вулканічнага паходжання]]. Іхнія воды запоўнілі старажытныя [[Вулканічны кратар|кратары]], што абумовіла галоўную асаблівасць гэтых вадаёмаў: усе яны размешчаны на вяршынях шырокіх узвышшаў, утвораных патухлымі вулканамі. Возера Бальсена займае пятае месца ў Італіі па плошчы, а Брачана — восьмае. На іанічным схіле натуральных азёр плошчай больш за 3 км² не існуе. На адрыятычным схіле ёсць толькі два возеры памерам больш за 50 км²: [[Варана (возера)|Варана]] (60,5 км²) і [[Лезіна (возера)|Лезіна]] (51,4 км²). Яны знаходзяцца непадалёк адно ад аднаго, на поўнач ад мыса [[Гаргана]]. Гэта прыбярэжныя азёры, якія ўзніклі дзякуючы дзеянню мора: яно намывала асадак, і з цягам стагоддзяў утварылася пясчаная каса, якая аддзяліла іх ад адкрытай вады. З прычыны такога паходжання вада ў іх саланаватая. Возера Варана — сёмае па велічыні ў Італіі, а возера Лезіна — дзявятае. [[Файл:Lago Trasimeno vito con il drone.jpg|міні|цэнтр|upright=3|Возера [[Тразімена]]]] === Узбярэжжа === Апенінскі паўвостраў абмываецца на захадзе [[Тырэнскае мора|Тырэнскім морам]], на поўдні — [[Іанічнае мора|Іанічным]], а на ўсходзе — [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным]]. ==== Тырэнскае ўзбярэжжа ==== [[Файл:Argentario dal satellite.jpg|міні|Мыс [[Монтэ-Арджэнтарыа]]]] Тырэнскія берагі — самыя разнастайныя: тут шмат [[мыс]]аў, [[Заліў|заліваў]], паўастравоў і [[Востраў|астравоў]]. Калі рухацца з поўначы на поўдзень, у Таскане спачатку цягнецца нізкі і прамы ўчастак узбярэжжа [[Версілія|Версіліі]]. Затым ідуць мыс [[П’ямбіна (мыс)|П’ямбіна]], заліў Фалоніка і мыс [[Монтэ-Арджэнтарыа]]. Апошні злучаны з асноўнай часткай сушы дзвюма пясчанымі косамі — [[Томбала-дэла-Джанела]] і [[Томбала-дэла-Фенілья]], якія ўтвараюць лагуну [[Арбетэла (лагуна)|Арбетэла]]. Непадалёк ад тасканскіх берагоў ляжыць [[Тасканскі архіпелаг]], у склад якога ўваходзіць востраў [[Эльба (востраў)|Эльба]] — самы вялікі сярод «малых астравоў» Італьянскага рэгіёна (пасля [[Мальта (востраў)|Мальты]]). [[Файл:Promontorio.jpeg|міні|злева|Мыс [[Чырчэа (гара)|Чырчэа]], від з возера [[Сабаўдзія (возера)|Сабаўдзія]]]] У Лацыа спачатку ідзе доўгі ўчастак нізкага берага з чатырма шырокімі дугападобнымі выгінамі. Далей размешчаны мыс-гара [[Чырчэа (гара)|Чырчэа]], заліў Тэрачына, мыс [[Гаэта]] і [[Гаэта (заліў)|аднайменны заліў]]. На поўдзень ад гэтага заліва знаходзяцца [[Панцінскія астравы]]. У Кампаніі адкрываецца [[Неапалітанскі заліў]]. Ён ляжыць паміж мысам [[Мізена (мыс)|Мізена]] і [[Сарэнційскі паўвостраў|Сарэнційскім паўвостравам]], які вылучаецца сваім маляўнічым высокім і скалістым берагам. Ад адкрытага мора Неапалітанскі заліў аддзяляюць астравы [[Кампанскі архіпелаг|Кампанскага архіпелага]]. На поўдзень ад Сарэнційскага паўвострава знаходзіцца [[Салернскі заліў]], за якім цягнецца яшчэ адзін участак высокага скалістага ўзбярэжжа — горны масіў [[Чылента]]. За межамі Чылента высокі бераг працягваецца на кароткім тырэнскім адрэзку Базілікаты і далей у Калабрыі аж да заліва [[Сант-Эўфемія (заліў)|Сант-Эўфемія]]. Следам ідзе яшчэ адзін невялікі ўчастак высокага ўзбярэжжа да заліва [[Джоя-Таўра (заліў)|Джоя-Таўра]], пасля якога адкрываецца [[Месінскі праліў]], што злучае Тырэнскае мора з [[Іанічнае мора|Іанічным]] і адасабляе Калабрыю ад вострава [[Сіцылія]]. ==== Іанічнае ўзбярэжжа ==== [[Файл:Gulf of Calabria.PNG|міні|upright|Залівы вакол Калабрыі]] У [[Іанічнае мора|Іанічным моры]], адразу за Месінскім пралівам, пачынаецца [[Калабрыя|калабрыйскае]] ўзбярэжжа. Тут выступае горны масіў [[Аспрамонтэ]], які ўтварае мыс [[Меліта-дзі-Порта-Сальва|Пунта-Меліта]] (самы паўднёвы пункт Італьянскага паўвострава) і мыс [[Спартывента (мыс, Калабрыя)|Спартывента]]<ref name="treccani.it"/><ref>{{Cite web |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/capo-spartivento_(Enciclopedia-Italiana)/ |title=SPARTIVENTO, Capo - Enciclopedia |work=Treccani |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. Затым цягнецца ўчастак высокага берага да заліва [[Сквілачэ (заліў)|Сквілачэ]]. Пасля яго высокае ўзбярэжжа працягваецца да заліва [[Карыльяна (заліў)|Карыльяна]] і вялізнага заліва [[Таранта (заліў)|Таранта]] — самага буйнога ў Італіі<ref>{{cite web |url=https://www.laterradipuglia.it/benvenuti-in-puglia/regione-puglia/i-golfi-della-puglia |title=I golfi della Puglia |work=laterradipuglia.it |language=it |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. Унутры гэтага заліва, непадалёк ад [[Таранта|горада, які даў яму назву]], размешчаны невялікі архіпелаг астравоў [[Керадзі (астравы)|Керадзі]]. Іанічнае ўзбярэжжа Базілікаты — нізіннае і пясчанае. Далей, ужо на тэрыторыі Апуліі, пачынаецца паўвостраў [[Саленціна]]. На ягоным іанічным баку нізкія ўчасткі берага чаргуюцца з высокімі аж да мыса [[Санта-Марыя-дзі-Леўка]]. Гэта крайні паўднёва-ўсходні пункт Італьянскага паўвострава, за межамі якога пачынаецца Адрыятычнае мора<ref>{{cite web |url=http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |date=1953 |work=iho-ohi.net |publisher=International Hydrographic Organization |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf |archive-date=8 кастрычніка 2011 |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. ==== Адрыятычнае ўзбярэжжа ==== [[Файл:Raggi sulla punta della Scalaccia.jpg|міні|Участак [[Рыўера Конера|рыўеры Конера]]]] Адрыятычныя берагі паўвострава Саленціна пераважна нізінныя і пясчаныя, з рэдкімі ўключэннямі высокага берага. Такі характар мясцовасці захоўваецца пры руху з поўдня на поўнач аж да заліва [[Манфрэдонія (заліў)|Манфрэдонія]], які ўтвораны выступам вялікага мыса [[Гаргана]]. Паўднёвыя і ўсходнія схілы гэтага масіва абрываюцца ў мора высокімі берагамі са шматлікімі пляжамі, схаванымі паміж скалістымі ўцёсамі. Паўночны бок, наадварот, нізкі; тут знаходзяцца два прыбярэжныя возеры — [[Лезіна (возера)|Лезіна]] і [[Варана (возера)|Варана]], аддзеленыя ад мора пясчанымі дзюнамі. На поўнач ад Гаргана ляжыць архіпелаг [[Ізоле-Трэміці|астравоў Трэміці]]. Далей на поўнач ад Гаргана ўзбярэжжа рэгіёнаў [[Малізэ]], [[Абруцы]] і [[Марке]] (а пры пераходзе ў кантынентальную Італію — і [[Раманья|Раманьі]], [[Венета]] і [[Фрыулі-Венецыя-Джулія|Фрыулі]]) застаецца тыпова нізкім і пясчаным. Гэтая паласа цягнецца прыкладна на 700 км — аж да [[Трыесцкі заліў|Трыесцкага заліва]], дзе зноў пачынаецца высокі бераг<ref>{{cite web |url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/giunta/dettaglio.act;jsessionid=9B7097073C0AFE352F85C997CEC6251E?dir=/rafvg/cms/RAFVG/Giunta/&id=97551&ass=C07&WT.ti=Ricerca%20comunicati%20stampa#:~:text=In%20Friuli%20Venezia%20Giulia%20la,lunghezza%20di%20circa%2014%20km. |title=Ambiente: Vito firma protocollo per redazione linee guida difesa coste |date= |work=regione.fvg.it |publisher=Giunta regionale del Friuli-Venezia Giulia |language=it |archive-url= |archive-date= |access-date= |url-status=dead }}</ref>. Пасярод гэтай доўгай чарады пляжаў, якую перарываюць толькі [[Вусце ракі|вусці рэк]], у рэгіёне Марке вылучаецца мыс [[Конера (гара)|Конера]]. Ён утварае каля 20 км высокага берага, дзе пляжы заціснуты паміж каменнымі выступамі і градамі скал. Дарэчы, менавіта на лініі, якая злучае мыс Анкона (ля падножжа Конера) і мыс П’ямбіна, фіксуецца максімальная шырыня Італьянскага паўвострава — 254 км<ref name="ReferenceB"/>. Сярод іншых участкаў высокага берага варта адзначыць 10-кіламетровае [[Запаведнік|запаведнае]] узбярэжжа [[Рэгіянальны прыродны парк Монтэ-Сан-Бартала|Монтэ-Сан-Бартала]] (таксама ў Марке) і некаторыя кароткія адрэзкі ў паўднёвых Абруцах, якія чаргуюцца з пляжамі<ref>{{cite web |url=https://www.regione.abruzzo.it/system/files/ambiente/tutela-territorio/vinca/153692/3._relazione_generale.pdf |title=Piano di difesa della costa dall’erosione, dagli effetti dei cambiamenti climatici e dagli inquinamenti |date=Luglio 2020 |work=regione.abruzzo.it |publisher=Servizio Opere Marittime e Acque Marine |location=Regione Abruzzo |language=it |format= |archive-url= |archive-date= |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live }}</ref>. == Палітычная геаграфія == У палітычным плане Апенінскі паўвостраў ва ўласным сэнсе (выключаючы Астраўную і Кантынентальную Італіі) падзелены паміж некалькімі дзяржавамі: {| class="wikitable sortable" |- ! Назва ! Насельніцтва ! Плошча ([[Квадратны кіламетр|км²]]) ! Сталіца ! Афіцыйная мова |- |{{Сцяг|ITA}} '''[[Італьянская Рэспубліка]]<ref name=italiapeninsulare>Даныя адносяцца да рэгіёнаў [[Цэнтральная Італія|цэнтральнай]] і [[Паўднёвая Італія|паўднёвай Італіі]].</ref> |align="right"|{{formatnum:23915264}}<ref name=italiapeninsulare/> |align="right"|{{formatnum:131825.45}}<ref name=italiapeninsulare/> |[[Файл:Insigne Romanum coronatum.svg|20px]] [[Рым]] |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |{{Сцяг|SMR}} '''[[Сан-Марына]]''' |align="right"|{{formatnum:33191}} |align="right"|61,2 |[[Файл:Coat of arms of the city of San Marino.svg|20px]] [[Сан-Марына (горад)|Горад Сан-Марына]] |[[Італьянская мова|італьянская]] |- |[[Файл:Flag of Vatican City (2023–present).svg|22px]] '''[[Ватыкан]]''' |align="right"|836 |align="right"|0,44 |[[Файл:Vatican City CoA.svg|20px]] [[Ватыкан]] |[[Італьянская мова|італьянская]], [[Лацінская мова|лацінская]] |- ! Усяго ! style="text-align:right"|{{formatnum:25102567}} ! style="text-align:right"|{{formatnum:131887.09}} ! ! |} У адміністрацыйным плане тэрыторыя Італьянскай Рэспублікі ў межах паўвострава падзяляецца на дзесяць рэгіёнаў (дзеля зручнасці падлікаў [[Таскана]] ўключана ў спіс цалкам, тады як [[Лігурыя]] і [[Эмілія-Раманья]] — поўнасцю выключаны): {| class="wikitable sortable" |- ! Назва ! Насельніцтва ! Плошча ([[Квадратны кіламетр|км²]]) ! Адміністрацыйны цэнтр ! Іншыя прызнаныя мовы |- |[[Файл:Regione-Abruzzo-Stemma.svg|20px]] [[Абруцы]] |align="right"|{{formatnum:1272627}} |align="right"|{{formatnum:10831.50}} |[[Файл:Coat of Arms of L'Aquila, Italy.svg|20px]] [[Л’Акуіла]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>[[Віла-Бадэса (Пескара)|Віла-Бадэса]] (фракцыя муніцыпалітэта [[Рашана]]).</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.arbitalia.it/katundet/index.htm |title=Mappa degli arbëreshë |publisher=ArbItalia.it |archive-date=8 сакавіка 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308065637/http://www.arbitalia.it/katundet/index.htm |access-date=28 студзеня 2026 |url-status=live}}</ref> |- |[[Файл:Coat of Arms of Apulia.svg|20px]] [[Апулія]] |align="right"|{{formatnum:3907683}} |align="right"|{{formatnum:19540.52}} |[[Файл:Bari-Stemma.svg|20px]] [[Бары]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[К’еўці]] і [[Казальвек’ё-дзі-Пулья]].</ref><ref name=puglia>Bollettino Ufficiale della Regione Puglia — n. 45 del 28-03-2012, ''[https://trasparenza.regione.puglia.it/sites/default/files/provvedimento_amministrativo/44710_5_22-03-2012_L_5_22_03_2012.pdf Legge Regionale 22 marzo 2012, n. 5 «Norme per la promozione e la tutela delle lingue minoritarie in Puglia»]''.</ref>, [[Саленційскі грэчаскі дыялект|саленційская грэчаская]]<ref name=puglia/><ref>Муніцыпалітэты [[Калімера]], [[Карыльяна-д’Атранта]], [[Кастрын’яна-дэ’-Грэчы]], [[Мартана]], [[Марцін’яна]], [[Мельпін’яна]], [[Салета]], [[Стэрнація]], [[Цоліна]].</ref>, [[Франкаправансальская мова|франкаправансальская]]<ref name=puglia/><ref>Муніцыпалітэты [[Чэле-дзі-Сан-Віта]] і [[Фаета]].</ref> |- |[[Файл:Regione-Basilicata-Stemma.svg|20px]] [[Базіліката]] |align="right"|{{formatnum:537577}} |align="right"|{{formatnum:10073.11}} |[[Файл:Potenza-Stemma-2.svg|20px]] [[Патэнца]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[Барыле (Патэнца)|Барыле]], [[Джынестра (Патэнца)|Джынестра]], [[Маскіта (Патэнца)|Маскіта]], [[Сан-Кастанціна-Альбанезэ]], [[Сан-Паала-Альбанезэ]].</ref><ref>Афіцыйны сайт рэгіёну Базіліката, старонка ''[https://www.regione.basilicata.it/giunta/site/giunta/department.jsp?dep=100056&area=109477 Promozione e salvaguardia delle minoranze linguistiche]''</ref> |- |[[Файл:Coat of arms of Calabria.svg|20px]] [[Калабрыя]] |align="right"|{{formatnum:1846610}} |align="right"|{{formatnum:15221.61}} |[[Файл:Coat of arms of Catanzaro.svg|20px]] [[Катандзара]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[Акуафармоза]], [[Вакарыдза-Альбанезэ]], [[Карафа-дзі-Катандзара]], [[Карыльяна-Расана]] (фракцыя Канцінела), [[Кастрарэджа]], [[Лунгра]], [[Маіда (Катандзара)|Маіда]] (фракцыя [[Маіда (Катандзара)#Вена-дзі-Маіда|Вена-дзі-Маіда]]), [[Платачы (Казенца)|Платачы]], [[Сан-Базілэ (Казенца)|Сан-Базілэ]], [[Сан-Бенедэта-Улана]], [[Сан-Дземетрыа-Каронэ]], [[Сан-Джорджа-Альбанезэ]], [[Санта-Катэрына-Альбанезэ]], [[Сан-Козма-Альбанезэ]], [[Сан-Марціна-дзі-Фініта]], [[Санта-Сафія-д’Эпіра]], [[Спецана-Альбанезэ]], [[Фальканара-Альбанезэ]], [[Фірма (Казенца)|Фірма]], [[Франшыта]], [[Чывіта (Казенца)|Чывіта]], [[Чэрцэта]].</ref><ref name=morisciano>Antonio Morisciano, [http://sanita.formez.it/sites/all/files/2_azione_minoranze_linguistiche_calabria.pdf Le minoranze Linguistiche nella Regione Calabria]</ref>, [[Гвардыёльскі дыялект аксітанскай мовы|гвардыёльская аксітанская]]<ref name=morisciano/><ref>Муніцыпалітэт [[Гуардзія-П’емантэзэ]].</ref>, [[Калабрыйскі грэчаскі дыялект|калабрыйская грэчаская]]<ref name=morisciano/><ref>Муніцыпалітэты [[Афрыка (Калабрыя)|Афрыка]], [[Багаладзі]], [[Бова (Калабрыя)|Бова]], [[Бова-Марына]], [[Бранкалеонэ (Калабрыя)|Бранкалеонэ]], [[Кандафуры]], [[Меліта-дзі-Порта-Сальва]], [[Рагудзі]], [[Ракафортэ-дель-Грэка]], [[Сан-Ларэнца (Калабрыя)|Сан-Ларэнца]], [[Стайці]].</ref> |- |[[Файл:Regione-Campania-Stemma.svg|20px]] [[Кампанія (Італія)|Кампанія]] |align="right"|{{formatnum:5609536}} |align="right"|{{formatnum:13670.60}} |[[Файл:Napoli-Stemma (without ornaments).svg|20px]] [[Неапаль]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэт [[Грэчы]].</ref><ref>[http://www.minoranzelinguistiche.provincia.tn.it/binary/pat_minoranze_2011/normativa_regioni/LR_14_2004_Regione_Campania.1375433089.pdf Legge regionale 20 dicembre 2004, n. 14].</ref> |- |[[Файл:Lazio Coat of Arms.svg|20px]] [[Лацыа]] |align="right"|{{formatnum:5720536}} |align="right"|{{formatnum:17231.72}} |[[Файл:Roma-Stemma-2.svg|20px]] [[Рым]] | - |- |[[Файл:Regione-Molise-Stemma.svg|20px]] [[Малізэ]] |align="right"|{{formatnum:290636}} |align="right"|{{formatnum:4460.44}} |[[Файл:Campobasso-Stemma.svg|20px]] [[Кампабаса]] |[[Арберэшская мова|арберэшская]]<ref>Муніцыпалітэты [[Кампамарына]], [[Мантэчыльфонэ]], [[Портаканонэ]] і [[Уруры]].</ref><ref name=molise>Афіцыйны сайт рэгіёна Малізэ, старонка ''[https://www.regione.molise.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/17801 Minoranze linguistiche]''.</ref>, [[Харвацкая мова|харвацкая]]<ref name=molise/><ref>Муніцыпалітэты [[Акуавіва-Калекрочэ]], [[Мантэмітра]], [[Сан-Фелічэ-дэль-Малізэ]] і [[Тавена]].</ref> |- |[[Файл:Coat of arms of Marche.svg|20px]] [[Марке]] |align="right"|{{formatnum:1484298}} |align="right"|{{formatnum:9344.29}} |[[Файл:Stemma della Repubblica di Ancona.png|20px]] [[Анкона]] | - |- |[[Файл:Coat of arms of Tuscany.svg|20px]] [[Таскана]] |align="right"|{{formatnum:3661981}} |align="right"|{{formatnum:22987.44}} |[[Файл:FlorenceCoA.svg|20px]] [[Фларэнцыя]] | - |- |[[Файл:Regione-Umbria-Stemma.svg|20px]] [[Умбрыя]] |align="right"|{{formatnum:856407}} |align="right"|{{formatnum:8464.22}} |[[Файл:Perugia-Stemma.svg|20px]] [[Перуджа]] | - |- ! Усяго ! style="text-align:right"|{{formatnum:23915264}} ! style="text-align:right"|{{formatnum:131825.45}} ! ! |} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ВП-парталы|Геаграфія}} [[Катэгорыя:Міжземнае мора]] [[Катэгорыя:Геаграфія Італіі]] [[Катэгорыя:Паўвостравы Еўропы]] s2rp377t82tp335zddo5bhry6es1vxz 0 58451 5147298 507292 2026-05-27T07:50:16Z M.L.Bot 261 Мэта перасылкі зменена з [[Пятро Васільевіч Мятла]] на [[Пятро Васілевіч Мятла]] 5147298 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пятро Васілевіч Мятла]] fk9ogeisluaghszlhi5ex74zewrhxb7 0 61616 5147145 4723088 2026-05-26T19:53:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147145 wikitext text/x-wiki [[Image:Antenna.jpg|thumb|Тэлевізійная антэна]] '''Антэна''' — [[прыбор]], прызначаны для выпраменьвання і рэгістрацыі (прыёму) [[Радыёхвалі|радыёхваль]]. [[File:Плата.jpg|thumb|]] Дзеянне прыёмнай антэны заснавана на ператварэнні энергіі радыёвыпраменьвання ў энергію пераменнага [[Электрычны ток|электрычнага току]]. Прасцейшай антэнай з'яўляецца металічны стрыжань, т. н. ''паўхвалевы рэзанансны вібратар''. Калі гэты вібратар злучыць з генератарам электрамагнітнага выпраменьвання, то ён зможа як выпраменьваць у прастору электрамагнітныя хвалі ў радыёдыяпазоне, так і рэгістраваць іх, бо электрамагнітныя хвалі будуць індукаваць у ім электрычных ток. Найбольш эфектыўна працуе вібратар, даўжыня якога роўная палове даўжыні прымаемай хвалі. Такім чынам, антэны прымаюць электрамагнітнае выпраменьванне толькі вызначанай хвалі, велічыня якой залежыць ад памеру і канструкцыі антэны. Антэны валодаюць накіраваным дзеяннем, гэта значыць напружанасць прымаемай ці выпраменьваемай імі энергіі залежыць ад кірунку. == Гл. таксама == * [[Спіральная антэна]] == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/transport_i_svyaz/ANTENNA.html Антенна]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Антенна/|title=Антенна}} {{commonscat|Antennas}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антэны]] lfc3naxm8rc5e28rgjpaaauvn4jrgs4 0 65617 5146954 5143870 2026-05-26T13:45:02Z Паўлюк Шапецька 37440 5146954 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = СКА Мінск | выява = ГК СКА Мінск.png | шырыня = 180px | поўная_назва = ДУ «Гандбольный клуб „СКА-Минск“» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1976 | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = [[Палац спорту «Уручча»]] | умяшчальнасць = 3000 | кіраўнік = [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] | пасада_кіраўніка = Старшыня | трэнер = [[Ігар Папруга]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 2 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = _blueuppersnake |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = FF0000 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _whiteuppersnake |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''СКА-Мінск''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[1976]] годзе на базе клуба «Палітэхнік». Самы тытулаваны беларускі клуб. У 1980-х наймацнейшы клуб СССР і адзін з наймацнейшых у свеце. Выступае ў чэмпіянаце Беларусі па гандболе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (11)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (17): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (10)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ** {{Ср}} Фіналіст (12): [[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] , [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (1)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] === Спаборніцтвы ў СССР === * '''[[Чэмпіянат СССР па гандболе|Чэмпіянат СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (6)''': 1981, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989 ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (5): 1982, 1983, 1987, 1990, 1992 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 1991 * '''[[Кубак СССР па гандболе|Кубак СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (3)''': 1980, 1981, 1982 === Міжнародныя === * '''Уладальнік [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў]] (3):''' 1987, 1989, 1990 * Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубка уладальнікаў кубкаў]] (2): 1983, 1988 * Уладальнік [[Кубак выкліку ЕГФ|Кубка выкліку]] (1): 2013 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (12)''': [[Балтыйская гандбольная ліга 1993|1993]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1993/1994|1993/1994]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1994/1995|1994/1995]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1996/1997|1996/1997]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1999/2000|1999/2000]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2000/2001|2000/2001]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Балтыйская гандбольная ліга 2004/2005|2004/2005]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Балтыйская гандбольная ліга 2016/2017|2016/2017]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2017/2018|2017/2018]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 1992/1993 ГК СКА Мінск|1992/93]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1993/1994 ГК СКА Мінск|1993/94]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1994/1995 ГК СКА Мінск|1994/95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1995/1996 ГК СКА Мінск|1995/96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1996/1997 ГК СКА Мінск|1996/97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1997/1998 ГК СКА Мінск|1997/98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1998/1999 ГК СКА Мінск|1998/99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1999/2000 ГК СКА Мінск|1999/00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2000/2001 ГК СКА Мінск|2000/01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК СКА Мінск|2001/02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск|2002/03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск|2003/04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск|2004/05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК СКА Мінск|2005/06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК СКА Мінск|2006/07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК СКА Мінск|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК СКА Мінск|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК СКА Мінск|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК СКА Мінск|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК СКА Мінск|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК СКА Мінск|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Фіналст]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|Уладальнік]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Спартак Мірановіч]] (1976—2016) * [[Ігар Папруга]] (2016—2023) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (з 2023)<ref>[https://ska-minsk.by/news_item/?ni=6530 Дмитрий Никуленков — главный тренер «СКА-Минск»!]</ref> == Вядомыя ігракі == * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі]] * [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] {{Склад ГК СКА Мінск}} [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] lg009xqjqghpbi70i2tcltny16hvopz 5146962 5146954 2026-05-26T13:50:26Z Паўлюк Шапецька 37440 5146962 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = СКА Мінск | выява = ГК СКА Мінск.png | шырыня = 180px | поўная_назва = ДУ «Гандбольный клуб „СКА-Минск“» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1976 | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = [[Палац спорту «Уручча»]] | умяшчальнасць = 3000 | кіраўнік = [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] | пасада_кіраўніка = Старшыня | трэнер = [[Ігар Папруга]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 2 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = _blueuppersnake |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = FF0000 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _whiteuppersnake |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''СКА-Мінск''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[1976]] годзе на базе клуба «Палітэхнік». Самы тытулаваны беларускі клуб. У 1980-х наймацнейшы клуб СССР і адзін з наймацнейшых у свеце. Выступае ў чэмпіянаце Беларусі па гандболе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (11)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (17): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (10)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ** {{Ср}} Фіналіст (12): [[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] , [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ** {{Бр}} 3-е месца (2) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (1)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] === Спаборніцтвы ў СССР === * '''[[Чэмпіянат СССР па гандболе|Чэмпіянат СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (6)''': 1981, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989 ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (5): 1982, 1983, 1987, 1990, 1992 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 1991 * '''[[Кубак СССР па гандболе|Кубак СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (3)''': 1980, 1981, 1982 === Міжнародныя === * '''Уладальнік [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў]] (3):''' 1987, 1989, 1990 * Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубка уладальнікаў кубкаў]] (2): 1983, 1988 * Уладальнік [[Кубак выкліку ЕГФ|Кубка выкліку]] (1): 2013 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (12)''': [[Балтыйская гандбольная ліга 1993|1993]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1993/1994|1993/1994]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1994/1995|1994/1995]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1996/1997|1996/1997]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1999/2000|1999/2000]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2000/2001|2000/2001]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Балтыйская гандбольная ліга 2004/2005|2004/2005]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Балтыйская гандбольная ліга 2016/2017|2016/2017]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2017/2018|2017/2018]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 1992/1993 ГК СКА Мінск|1992/93]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1993/1994 ГК СКА Мінск|1993/94]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1994/1995 ГК СКА Мінск|1994/95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1995/1996 ГК СКА Мінск|1995/96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1996/1997 ГК СКА Мінск|1996/97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1997/1998 ГК СКА Мінск|1997/98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1998/1999 ГК СКА Мінск|1998/99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1999/2000 ГК СКА Мінск|1999/00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2000/2001 ГК СКА Мінск|2000/01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК СКА Мінск|2001/02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск|2002/03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск|2003/04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск|2004/05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК СКА Мінск|2005/06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК СКА Мінск|2006/07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК СКА Мінск|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК СКА Мінск|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК СКА Мінск|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК СКА Мінск|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК СКА Мінск|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК СКА Мінск|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Фіналст]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|Уладальнік]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Спартак Мірановіч]] (1976—2016) * [[Ігар Папруга]] (2016—2023) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (з 2023)<ref>[https://ska-minsk.by/news_item/?ni=6530 Дмитрий Никуленков — главный тренер «СКА-Минск»!]</ref> == Вядомыя ігракі == * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі]] * [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] {{Склад ГК СКА Мінск}} [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] 3m29bhx2gqv6bn6gpbsofwmlijmh77j 0 66864 5147202 5107519 2026-05-26T22:13:57Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфічныя звесткі */ 5147202 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Луцэвіч}} {{цёзкі2|Станкевіч}} {{асоба}} '''Уладзісла́ва Фра́нцаўна Луцэ́віч''' (у дзявоцтве '''Станке́віч''', у беларускай традыцыі '''Станкевіча́нка''', тагачаснай {{lang-be-lat|Stankiewičanka|1}}<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/vystava-stankiewicanka.html|title=Будзьма беларусамі! » Выстава «Stankiewičanka», да 130-годдзя з дня нараджэння жонкі Янкі Купалы|website=budzma.org|access-date=2026-01-13}}</ref>; {{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўца]] і культурная дзяячка. Жонка [[Янка Купала|Янкі Купалы (Яна Луцэвіча)]]. == Біяграфічныя звесткі == Маці Эмілія Манэ была ў шлюбе з французам, сваяком мастака [[Клод Манэ|Клода Манэ]], калі той памёр, як актыўная рэвалюцыянерка, пераехала з [[Парыж]]а ў [[Варшава|Варшаву]], пасля ў [[Гродна|Гродню]], і ў Вішнева, працаваць гувернанткай. На руках у яе была дачка Марыя. У Вішневе яна пазнаёміліся з ляснічым Францам Станкевічам і неўзабаве ажанілася. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся яшчэ двое дзяцей: Вінцэнт (Вікенцій) і Уладзіслава<ref>[https://www.kp.by/daily/23929.3/145161/ Теща Купалы была родственницей Клода Моне]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28195753.html|title=20 нечаканых фактаў пра Ўладзіславу Луцэвіч|first=Васіль Дэ|last=Эм|website=Радыё Свабода|date=2016-12-26|access-date=2026-01-14}}</ref>. [[Файл:Jan Lucevič (Janka Kupala), Uladzislava Stankievič, Siamion Žyvapiscaŭ. Ян Луцэвіч (Янка Купала), Уладзіслава Станкевіч, Сямён Жывапісцаў (1916) (cropped).jpg|злева|міні|[[Янка Купала]], Уладзіслава Станкевіч і ветэрынарны ўрач Сямён Жывапісцаў. [[Полацк]], ліпень 1916 г.]] У 1906 годзе скончыла [[Віленская гімназія|Віленскую гімназію]], у 1908 годзе педагагічныя курсы ў [[Варшава|Варшаве]]. Працавала выхавацелькай дзіцячага прытулку ў [[Вільня|Вільні]]. Вяла прапаганду ў рабочых гуртках. У 1911 годзе намаганнямі яе і [[Алаіза Пашкевіч|Алаізы Пашкевіч]] былі створаны некалькі нелегальных беларускіх школ у [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] і [[Новая Вільня|Новай Вільні]]. У 1909 і 1911 гадах прыцягвалася да суда. У 1914 годзе арганізоўвала прытулак для дзяцей бежанцаў. Прапагандавала беларускую літаратуру, друкавала вершы ў «[[Наша Ніва (1906)|Нашай ніве]]». У 1916 годзе пабралася шлюбам з Янам Луцэвічам [[Янка Купала|(Янкам Купалам]]). [[Файл:Janka_Kupala,_Jubiliejny_dom._Янка_Купала,_Юбілейны_дом_(1920).jpg|злева|міні|Удзельнікі святкавання 15-годдзя творчай працы Янкі Купалы на ганку [[Юбілейны дом|Беларускага (Юбілейнага) дома]] ў Менску, час польскай акупацыі горада, 24 чэрвеня 1920 г. Янка Купала і Уладзіслава Луцэвіч у цэнтры.]] 3 1919 года ў [[Мінск|Менску]], працавала інспектарам дашкольных устаноў [[Народны камісарыят асветы БССР|Наркамасветы БССР]], выхавацелькай і педагогам-метадыстам дзіцячых устаноў, на радыё. У 1944—1960 гадах дырэктарка [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурнага музея Янкі Купалы]]. [[Файл:Могила жены поэта Янки Купалы.JPG|міні|Магіла на [[Вайсковыя могілкі, Мінск|Вайсковых могілках]] у Мінску]] Пахавана на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]] у Мінску. == Літаратуразнаўчая і культурная дзейнасць == Складальніца зборнікаў матэрыялаў пра жыццё і творчасць Янкі Купалы «Янка Купала» (1952, з В. Тарасавым), «Любімы паэт беларускага народа» (1960), «Янка Купала ў беларускім мастацтве» (1958), «Бібліяграфія твораў Янкі Купалы» (ч. 1, 1955, з [[Н. Кудраўцава]]й). Аўтарка артыкулаў і ўспамінаў пра Янку Купалу, успамінаў пра [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулю]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётку]]. Сабрала і апрацавала «Народныя дзіцячыя песенькі» (1939), склала «Дашкольны спеўнік» (1928, з [[Апалонія Савёнак|А. Савёнак]]), «Зборнік вершаў для дашкольных устаноў» і «Для маленькіх» (абодва 1940), апрацоўвала народныя казкі. == Узнагароды == [[Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч культуры Беларусі]] (1959). == Творы == * Янка Купала ў Вільні // Беларусь. 1945. № 6; * Мае ўспаміны пра Змітрака Бядулю // Беларусь. 1946. № 11-12; * З успамінаў аб Янку Купалу // Янка Купала. Мн., 1955; * Новыя матэрыялы пра Янку Купалу // ЛіМ. 1959. 30 мая. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Луцэ́віч Уладзіслава Францаўна|438—439}} * ''Раманоўская Я.'' Акрыленая песняй // Полымя. 1971. № 12; * ''Андрэева Е.'' Педагог і грамадскі дзеяч // Полымя. 1982. № 7; * ''Тарасава Т.'' Песня вернасці // Дэень паэзіі — 82. — Мн., 1982. == Спасылкі == * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/lucevich.html Луцэвіч Уладзіслава Францаўна] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Луцэвіч Уладзіслава Францаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках (Мінск)]] [[Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Янкам Купалам]] dwx6qdf7fwwajd7xc15dadqalcfix4k 5147203 5147202 2026-05-26T22:15:51Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147203 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Луцэвіч}} {{цёзкі2|Станкевіч}} {{асоба}} '''Уладзісла́ва Фра́нцаўна Луцэ́віч''' (у дзявоцтве '''Станке́віч''', у беларускай традыцыі '''Станкевіча́нка''', тагачаснай {{lang-be-lat|Stankiewičanka|1}}<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/vystava-stankiewicanka.html|title=Будзьма беларусамі! » Выстава «Stankiewičanka», да 130-годдзя з дня нараджэння жонкі Янкі Купалы|website=budzma.org|access-date=2026-01-13}}</ref>; {{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўца]] і культурная дзяячка. Жонка [[Янка Купала|Янкі Купалы (Яна Луцэвіча)]]. == Біяграфія == Маці Эмілія Манэ была ў шлюбе з французам, сваяком мастака [[Клод Манэ|Клода Манэ]], калі той памёр, як актыўная рэвалюцыянерка, пераехала з [[Парыж]]а ў [[Варшава|Варшаву]], пасля ў [[Гродна|Гродню]], і ў Вішнева, працаваць гувернанткай. На руках у яе была дачка Марыя. У Вішневе яна пазнаёміліся з ляснічым Францам Станкевічам і неўзабаве ажанілася. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся яшчэ двое дзяцей: Вінцэнт (Вікенцій) і Уладзіслава<ref>[https://www.kp.by/daily/23929.3/145161/ Теща Купалы была родственницей Клода Моне]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/28195753.html|title=20 нечаканых фактаў пра Ўладзіславу Луцэвіч|first=Васіль Дэ|last=Эм|website=Радыё Свабода|date=2016-12-26|access-date=2026-01-14}}</ref>. [[Файл:Jan Lucevič (Janka Kupala), Uladzislava Stankievič, Siamion Žyvapiscaŭ. Ян Луцэвіч (Янка Купала), Уладзіслава Станкевіч, Сямён Жывапісцаў (1916) (cropped).jpg|злева|міні|[[Янка Купала]], Уладзіслава Станкевіч і ветэрынарны ўрач Сямён Жывапісцаў. [[Полацк]], ліпень 1916 г.]] У 1906 годзе скончыла [[Віленская гімназія|Віленскую гімназію]], у 1908 годзе педагагічныя курсы ў [[Варшава|Варшаве]]. Працавала выхавацелькай дзіцячага прытулку ў [[Вільня|Вільні]]. Вяла прапаганду ў рабочых гуртках. У 1911 годзе намаганнямі яе і [[Алаіза Пашкевіч|Алаізы Пашкевіч]] былі створаны некалькі нелегальных беларускіх школ у [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] і [[Новая Вільня|Новай Вільні]]. У 1909 і 1911 гадах прыцягвалася да суда. У 1914 годзе арганізоўвала прытулак для дзяцей бежанцаў. Прапагандавала беларускую літаратуру, друкавала вершы ў «[[Наша Ніва (1906)|Нашай ніве]]». У 1916 годзе пабралася шлюбам з Янам Луцэвічам [[Янка Купала|(Янкам Купалам]]). [[Файл:Janka_Kupala,_Jubiliejny_dom._Янка_Купала,_Юбілейны_дом_(1920).jpg|злева|міні|Удзельнікі святкавання 15-годдзя творчай працы Янкі Купалы на ганку [[Юбілейны дом|Беларускага (Юбілейнага) дома]] ў Менску, час польскай акупацыі горада, 24 чэрвеня 1920 г. Янка Купала і Уладзіслава Луцэвіч у цэнтры.]] 3 1919 года ў [[Мінск|Менску]], працавала інспектарам дашкольных устаноў [[Народны камісарыят асветы БССР|Наркамасветы БССР]], выхавацелькай і педагогам-метадыстам дзіцячых устаноў, на радыё. У 1944—1960 гадах дырэктарка [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурнага музея Янкі Купалы]]. [[Файл:Могила жены поэта Янки Купалы.JPG|міні|Магіла на [[Вайсковыя могілкі, Мінск|Вайсковых могілках]] у Мінску]] Пахавана на [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілках]] у Мінску. == Літаратуразнаўчая і культурная дзейнасць == Складальніца зборнікаў матэрыялаў пра жыццё і творчасць Янкі Купалы «Янка Купала» (1952, з В. Тарасавым), «Любімы паэт беларускага народа» (1960), «Янка Купала ў беларускім мастацтве» (1958), «Бібліяграфія твораў Янкі Купалы» (ч. 1, 1955, з [[Н. Кудраўцава]]й). Аўтарка артыкулаў і ўспамінаў пра Янку Купалу, успамінаў пра [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулю]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётку]]. Сабрала і апрацавала «Народныя дзіцячыя песенькі» (1939), склала «Дашкольны спеўнік» (1928, з [[Апалонія Савёнак|А. Савёнак]]), «Зборнік вершаў для дашкольных устаноў» і «Для маленькіх» (абодва 1940), апрацоўвала народныя казкі. == Узнагароды == [[Заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь|Заслужаны дзеяч культуры Беларусі]] (1959). == Творы == * Янка Купала ў Вільні // Беларусь. 1945. № 6; * Мае ўспаміны пра Змітрака Бядулю // Беларусь. 1946. № 11-12; * З успамінаў аб Янку Купалу // Янка Купала. Мн., 1955; * Новыя матэрыялы пра Янку Купалу // ЛіМ. 1959. 30 мая. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Луцэ́віч Уладзіслава Францаўна|438—439}} * ''Раманоўская Я.'' Акрыленая песняй // Полымя. 1971. № 12; * ''Андрэева Е.'' Педагог і грамадскі дзеяч // Полымя. 1982. № 7; * ''Тарасава Т.'' Песня вернасці // Дэень паэзіі — 82. — Мн., 1982. == Спасылкі == * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/lucevich.html Луцэвіч Уладзіслава Францаўна] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Луцэвіч Уладзіслава Францаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Валожынскім раёне]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы культуры Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых могілках (Мінск)]] [[Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Янкам Купалам]] t39jjp6nazg45yr2o6liswtkjlh7ayv 0 67300 5147310 5129515 2026-05-27T08:39:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147310 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Астрашыцкагарадоцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мінскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Астрашыцкі Гарадок]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 7031 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Астрашыцкагарадо́цкі сельсавет'''<ref>{{maps.by|viewate/20665}}</ref> — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Астрашыцкі Гарадок]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Астрашыцка-Гарадоцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года сельсавет у межах гарадской рысы горада [[Мінск|Менск]]а, з 26 мая 1935 года ў складзе Менскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Менскай вобласці. 9 жніўня 1979 года ў склад новаўтворанага [[Бараўлянскі сельсавет|Бараўлянскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты: вёскі [[Курганы (Бараўлянскі сельсавет)|Курганы]], [[Лескаўка]] і пасёлак [[Вопытны]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5730 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 86,5 % — [[беларусы]], 9,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 7031 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Астрашыцкагарадоцкі сельсавет}} {{Мінскі раён}} [[Катэгорыя:Астрашыцкагарадоцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 2qsrr5ty6u3zxn5invumon78vpxr5s9 0 73468 5147211 4646354 2026-05-26T22:57:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5147211 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адольф Клімовіч''' ([[1900]], [[Клюшчаны]] Свянцянскага павета Віленскай губерні, цяпер {{МН|Астравецкі раён|у Астравецкім раёне|}} Гродзенскай вобласці — {{ДС|24|11|1970}}) — беларускі грамадскі дзеяч, [[журналіст]], [[выдавец]]. == Біяграфія == Удзельнік [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] 1918 года ў [[Вільня|Вільні]]. Адзін з арганізатараў выдання часопіса «Маладое жыццё». Скончыў у 1921 годзе [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], у 1928 годзе — [[Пражскі ўніверсітэт]]. Падчас вучобы ў [[Прага|Празе]] кіраўнік аддзела міжнародных зносін [[АБСА|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА), удзельнічаў у міжнародных з’ездах і кангрэсах у [[Рым]]е, [[Жэнева|Жэневе]] і іншых. У 1932—1939 гадах рэдагаваў гаспадарчы часопіс «Самапомач», папулярызаваў ідэі кааперацыі. Дзеяч [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. Працаваў у [[БІГіК|Беларускім інстытуце гаспадаркі і культуры]], адначасова выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]]. У снежні 1938 года інжынер Адольф Клімовіч высланы польскімі ўладамі з Вільні як «ненадзейны» элемент. Вярнуўся ў Вільню ў 1939 годзе, прымаў удзел у выданні газеты «[[Беларуская крыніца (1917)|Беларуская крыніца]]» (1939—1940). У II сусветную вайну працаваў у [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] ў [[Ліда|Лідзе]]. У 1952 годзе арыштаваны органамі [[НКУС]]. 28.2.1953 года ваенным трыбуналам [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, у красавіку 1953 года расстрэл заменены 25 гадамі лагераў. У 1956 годзе вярнуўся ў Вільню, склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (рукапіс зберагаецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка АН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН Беларусі]]). Пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 199. * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1||спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] nxyhudyeywbwcmqeg1j1iiugmt5lt01 5147213 5147211 2026-05-26T23:01:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5147213 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адольф Клімовіч''' ([[1900]], [[Клюшчаны]] Свянцянскага павета Віленскай губерні, цяпер {{МН|Астравецкі раён|у Астравецкім раёне|}} Гродзенскай вобласці — {{ДС|24|11|1970}}) — беларускі грамадскі дзеяч, [[журналіст]], [[выдавец]]. == Біяграфія == Удзельнік [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] 1918 года ў [[Вільня|Вільні]]. Адзін з арганізатараў выдання часопіса «Маладое жыццё». Скончыў у 1921 годзе [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], у 1928 годзе — [[Пражскі ўніверсітэт]]. Падчас вучобы ў [[Прага|Празе]] кіраўнік аддзела міжнародных зносін [[АБСА|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА), удзельнічаў у міжнародных з’ездах і кангрэсах у [[Рым]]е, [[Жэнева|Жэневе]] і іншых. У 1932—1939 гадах рэдагаваў гаспадарчы часопіс «Самапомач», папулярызаваў ідэі кааперацыі. Дзеяч [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. Працаваў у [[БІГіК|Беларускім інстытуце гаспадаркі і культуры]], адначасова выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]]. У снежні 1938 года інжынер Адольф Клімовіч высланы польскімі ўладамі з Вільні як «ненадзейны» элемент. Вярнуўся ў Вільню ў 1939 годзе, прымаў удзел у выданні газеты «[[Беларуская крыніца (1917)|Беларуская крыніца]]» (1939—1940)<ref name=":0">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1||спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547}}</ref>. У II сусветную вайну працаваў у [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] ў [[Ліда|Лідзе]]. У 1952 годзе арыштаваны органамі [[НКУС]]. 28.2.1953 года ваенным трыбуналам [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, у красавіку 1953 года расстрэл заменены 25 гадамі лагераў. У 1956 годзе вярнуўся ў Вільню, склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (рукапіс зберагаецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка АН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН Беларусі]])<ref name=":0" />. Пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 199. * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1||спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] ml484d24eu2hrgts7cre6v54b01nk5b 5147215 5147213 2026-05-26T23:03:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5147215 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адольф Клімовіч''' ([[1900]], [[Клюшчаны]] Свянцянскага павета Віленскай губерні, цяпер {{МН|Астравецкі раён|у Астравецкім раёне|}} Гродзенскай вобласці — {{ДС|24|11|1970}}) — беларускі грамадскі дзеяч, [[журналіст]], [[выдавец]]. == Біяграфія == Удзельнік [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] 1918 года ў [[Вільня|Вільні]]. Адзін з арганізатараў выдання часопіса «Маладое жыццё». Скончыў у 1921 годзе [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], у 1928 годзе — [[Пражскі ўніверсітэт]]. Падчас вучобы ў [[Прага|Празе]] кіраўнік аддзела міжнародных зносін [[АБСА|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА), удзельнічаў у міжнародных з’ездах і кангрэсах у [[Рым]]е, [[Жэнева|Жэневе]] і іншых. У 1932—1939 гадах рэдагаваў гаспадарчы часопіс «Самапомач», папулярызаваў ідэі кааперацыі. Дзеяч [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1917)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. Працаваў у [[БІГіК|Беларускім інстытуце гаспадаркі і культуры]], адначасова выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]]. У снежні 1938 года інжынер Адольф Клімовіч высланы польскімі ўладамі з Вільні як «ненадзейны» элемент. Вярнуўся ў Вільню ў 1939 годзе, прымаў удзел у выданні газеты «[[Беларуская крыніца (1917)|Беларуская крыніца]]» (1939—1940)<ref name=":0">{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1||спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547}}</ref>. У II сусветную вайну працаваў у [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] ў [[Ліда|Лідзе]]. У 1952 годзе арыштаваны органамі [[НКУС]]. 28.2.1953 года ваенным трыбуналам [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгавораны да вышэйшай меры пакарання, у красавіку 1953 года расстрэл заменены 25 гадамі лагераў. У 1956 годзе вярнуўся ў Вільню, склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (рукапіс зберагаецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка АН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН Беларусі]])<ref name=":0" />. Пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 199. * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч |спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] ip50d4cl7n0zik9zhucgvxji6rxs84d 5147218 5147215 2026-05-26T23:24:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5147218 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адо́льф Усці́навіч'''<ref name="csl">{{cite web|url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/adolf-ustinovich-klimovich/|title=Адольф Устинович Климович|publisher=ЦНБ НАН Беларусі|date=|lang=ru|accessdate=26 мая 2026}}</ref> ('''Юсты́навіч'''{{sfn|Маракоў|2003}}) '''Клімо́віч''' (псеўданімы: ''А. Коўзан''; ''Apanas Kouzan''{{sfn|Маракоў|2003}}; 20 красавіка 1900<ref name="csl"/> ці 5 мая 1900{{sfn|Маракоў|2003}}, [[Казаноўшчына]]<ref name="csl"/> ці [[Клюшчаны]]{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} — 24 лістапада 1970{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, паводле іншых звестак 24 кастрычніка 1970<ref name="csl"/>, [[Вільнюс|Вільня]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст, выдавец, публіцыст. Паводле спецыяльнасці інжынер-аграном<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Паводле асабістых дакументаў, якія захоўваюцца ў ЦНБ НАН Беларусі, нарадзіўся 20 красавіка 1900 года ў вёсцы [[Казаноўшчына]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]<ref name="csl"/>. Іншыя крыніцы называюць датай нараджэння 5 мая 1900 года{{sfn|Маракоў|2003}} (розніца ў гэтых датах не супадае з дакладным пералікам паміж юліянскім і грыгарыянскім календарамі, які для 1900 года складае 13 дзён), а месцам нараджэння — суседнюю вёску [[Клюшчаны]] таго ж павета{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (цяпер тэрыторыя [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У 1915 годзе скончыў Свянцянскае вышэйшае пачатковае вучылішча. З'яўляўся ўдзельнікам [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] ў студзені 1918 года ў [[Вільнюс|Вільні]]. У 1921 годзе атрымаў атэстат сталасці аб заканчэнні [[Віленская беларуская гімназія|1-й Віленскай беларускай гімназіі]]<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Вышэйшую адукацыю атрымліваў у [[Прага|Празе]] з 1922 па 1928 год. Згодна з асабістымі дакументамі (у тым ліку заліковай кніжкай), ён з'яўляўся студэнтам [[Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт у Празе|Тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="csl"/>, аднак некаторыя энцыклапедычныя даведнікі сцвярджаюць, што ён скончыў [[Карлаў універсітэт]]{{sfn|Маракоў|2003}} ці проста Пражскі ўніверсітэт{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У студэнцкія гады (1926—1928) з'яўляўся кіраўніком аддзела міжнародных зносін [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА). Як прадстаўнік беларускага студэнцтва прымаў удзел у міжнародных з'ездах і кангрэсах, якія праходзілі ў [[Рым]]е, [[Жэнева|Жэневе]] і іншых гарадах<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. З 1928 па 1930 год быў прызваны на вайсковую службу ў [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскую армію]]. Служыў у [[Кракаў|Кракаве]] і [[Чэнстахова|Чэнстахове]], атрымаў званне капрала-падхарунжага запасу. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Вільню. З 1928 па 1936 год працаваў кіраўніком гаспадарчага аддзела [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] (БІГК). Адначасова з гэтым выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]]. З'яўляўся дзеячам партыі [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]] (БХД)<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1938 годзе, пасля спынення дзейнасці [[Таварыства беларускай школы]] і БІГК, Адольф Клімовіч быў высланы польскімі ўладамі з Вільні і пэўны час пражываў у [[Варшава|Варшаве]]. У 1939 годзе вярнуўся назад, дзе працягнуў займацца грамадскай дзейнасцю, а таксама працаваў раённым аграномам у Зямельнай палаце. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ва ўмовах нямецкай акупацыі супрацоўнічаў з беларускімі арганізацыямі ў Вільні і працаваў у структуры [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] ў [[Ліда|Лідзе]]. З 1944 па 1952 год служыў арганістам у касцёле ў Жылінах [[Троцкі павет|Трокскага павета]]<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. У 1952 годзе быў арыштаваны органамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]]<ref name="csl"/> (паводле іншых звестак — [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі СССР|МДБ БССР]]{{sfn|Маракоў|2003}}) і перавезены ў [[Масква|Маскву]]. 28 лютага 1953 года ваенны трыбунал [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгаварыў яго да вышэйшай меры пакарання. У красавіку 1953 года Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР перагледзела прысуд і замяніла расстрэл на 25 гадоў папраўча-працоўных лагераў. Тэрмін зняволення адбываў у [[Комі Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Комі АССР]]<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1956 годзе справа Адольфа Клімовіча была перагледжана, ён быў амніставаны і ў 1957 годзе выйшаў на волю. У 1960 годзе вярнуўся ў Вільню, дзе зноў працаваў арганістам у касцёле. Памёр 24 лістапада 1970 года{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (паводле іншых звестак — 24 кастрычніка 1970 года<ref name="csl"/>). == Дзейнасць і спадчына == На працягу жыцця Клімовіч актыўна займаўся выдавецкай і публіцыстычнай дзейнасцю. Выступаў адным з арганізатараў выдання часопіса «[[Маладое жыццё]]» (Вільня, 1921—1923), а падчас вучобы ў Чэхаславакіі публікаваўся ў часопісе «[[Студэнцкая думка]]». У 1932—1939 гадах з'яўляўся рэдактарам кааператыўна-гаспадарчага часопіса «[[Самапомач (часопіс)|Самапомач]]». Прымаў удзел у выданні газеты «[[Беларуская крыніца]]», якую рэдагаваў і выдаваў з восені 1939 па 12 снежня 1940 года<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. Склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (напрыклад, збіраў матэрыялы пра актывістаў, пахаваных на віленскіх могілках). У яго творчай спадчыне захаваліся артыкулы, нарысы, прысвечаныя пытанням гісторыі і культуры, а таксама пераклады (сярод іншага, пераклад на беларускую мову казкі чэшскага пісьменніка [[Карэл Ярамір Эрбен|Карэла Яраміра Эрбена]] «Тры залатыя валасы Дзеда-Усяведа»). Збіраў рукапісныя і друкаваныя нотныя творы, у тым ліку рэлігійныя песні і малітвы<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Асабісты архіў Адольфа Клімовіча ў 1972 годзе быў набыты ў яго жонкі Веранікі Іосіфаўны Клімовіч і перададзены ў фонды Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук БССР (цяпер [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі]]). Архіў уключае 130 адзінак захоўвання, сярод якіх творчыя матэрыялы, перапіска з вядомымі дзеячамі (напрыклад, [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]]), фотаздымкі і калекцыі музычных і фальклорна-этнаграфічных дакументаў<ref name="csl"/>. Пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клімовіч Адольф|с=199—200|аўтар=[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|год=1997|ref=Каханоўскі}} * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі|1|КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч|спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547|ref=Маракоў}} * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф Усцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 мая]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]] [[Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Беларускай народнай самапомаччу]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] cpwaxysa5s18qer5sk1dmbe8dwcmzey 5147220 5147218 2026-05-26T23:29:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5147220 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адо́льф Усці́навіч'''<ref name="csl">{{cite web|url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/adolf-ustinovich-klimovich/|title=Адольф Устинович Климович|publisher=ЦНБ НАН Беларусі|date=|lang=ru|accessdate=26 мая 2026}}</ref> ('''Юсты́навіч'''{{sfn|Маракоў|2003}}) '''Клімо́віч''' (псеўданімы: ''А. Коўзан''; ''Apanas Kouzan''{{sfn|Маракоў|2003}}; 20 красавіка 1900<ref name="csl"/> ці 5 мая 1900{{sfn|Маракоў|2003}}, [[Казаноўшчына]]<ref name="csl"/> ці [[Клюшчаны]]{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} — 24 лістапада 1970{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, паводле іншых звестак 24 кастрычніка 1970<ref name="csl"/>, [[Вільнюс|Вільня]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст, выдавец, публіцыст. Паводле спецыяльнасці інжынер-аграном<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Паводле асабістых дакументаў, якія захоўваюцца ў ЦНБ НАН Беларусі, нарадзіўся 20 красавіка 1900 года ў вёсцы [[Казаноўшчына]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]<ref name="csl"/>. Іншыя крыніцы называюць датай нараджэння 5 мая 1900 года{{sfn|Маракоў|2003}} (розніца ў гэтых датах не супадае з дакладным пералікам паміж юліянскім і грыгарыянскім календарамі, які для 1900 года складае 13 дзён), а месцам нараджэння — вёску [[Клюшчаны]] таго ж павета{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (цяпер тэрыторыя [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У 1915 годзе скончыў [[Свянцянскае вышэйшае пачатковае вучылішча]]. З'яўляўся ўдзельнікам [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] ў студзені 1918 года ў [[Вільнюс|Вільні]]. У 1921 годзе атрымаў атэстат сталасці аб заканчэнні [[Віленская беларуская гімназія|1-й Віленскай беларускай гімназіі]]<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Вышэйшую адукацыю атрымліваў у [[Прага|Празе]] з 1922 па 1928 год. Згодна з асабістымі дакументамі (у тым ліку заліковай кніжкай), ён з'яўляўся студэнтам [[Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт у Празе|Тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="csl"/>, аднак некаторыя энцыклапедычныя даведнікі сцвярджаюць, што ён скончыў [[Карлаў універсітэт]]{{sfn|Маракоў|2003}} ці проста Пражскі ўніверсітэт{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У студэнцкія гады (1926—1928) з'яўляўся кіраўніком аддзела міжнародных зносін [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА). Як прадстаўнік беларускага студэнцтва прымаў удзел у міжнародных з'ездах і кангрэсах, якія праходзілі ў [[Рым]]е, [[Жэнева|Жэневе]] і іншых гарадах<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. З 1928 па 1930 год быў прызваны на вайсковую службу ў [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскую армію]]. Служыў у [[Кракаў|Кракаве]] і [[Чэнстахова|Чэнстахове]], атрымаў званне капрала-падхарунжага запасу. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Вільню. З 1928 па 1936 год працаваў кіраўніком гаспадарчага аддзела [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] (БІГК). Адначасова з гэтым выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]]. З'яўляўся дзеячам партыі [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]] (БХД)<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1938 годзе, пасля спынення дзейнасці [[Таварыства беларускай школы]] і БІГК, Адольф Клімовіч быў высланы польскімі ўладамі з Вільні і пэўны час пражываў у [[Варшава|Варшаве]]. У 1939 годзе вярнуўся назад, дзе працягнуў займацца грамадскай дзейнасцю, а таксама працаваў раённым аграномам у Зямельнай палаце. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ва ўмовах нямецкай акупацыі супрацоўнічаў з беларускімі арганізацыямі ў Вільні і працаваў у структуры [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] ў [[Ліда|Лідзе]]. З 1944 па 1952 год служыў арганістам у касцёле ў [[Жыліны|Жылінах]] [[Троцкі павет (Польская Рэспубліка)|Троцкага павета]]<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. У 1952 годзе быў арыштаваны [[МДБ БССР]]{{sfn|Маракоў|2003}} і перавезены ў [[Масква|Маскву]]. 28 лютага 1953 года ваенны трыбунал [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгаварыў яго да [[Вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. У красавіку 1953 года [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР]] перагледзела прысуд і замяніла расстрэл на 25 гадоў [[Папраўча-працоўны лагер|папраўча-працоўных лагераў]]. Тэрмін зняволення адбываў у [[Комі Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Комі АССР]]<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1956 годзе справа Адольфа Клімовіча была перагледжана, ён быў амніставаны і ў 1957 годзе выйшаў на волю. У 1960 годзе вярнуўся ў Вільню, дзе зноў працаваў арганістам у касцёле. Памёр 24 лістапада 1970 года{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (паводле іншых звестак — 24 кастрычніка 1970 года<ref name="csl"/>). Пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]]. == Дзейнасць і спадчына == На працягу жыцця Клімовіч актыўна займаўся выдавецкай і публіцыстычнай дзейнасцю. Выступаў адным з арганізатараў выдання часопіса «[[Маладое жыццё]]» (Вільня, 1921—1923), а падчас вучобы ў Чэхаславакіі публікаваўся ў часопісе «[[Студэнцкая думка]]». У 1932—1939 гадах з'яўляўся рэдактарам кааператыўна-гаспадарчага часопіса «[[Самапомач (часопіс)|Самапомач]]». Прымаў удзел у выданні газеты «[[Беларуская крыніца]]», якую рэдагаваў і выдаваў з восені 1939 па 12 снежня 1940 года<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. Склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (напрыклад, збіраў матэрыялы пра актывістаў, пахаваных на віленскіх могілках). У яго творчай спадчыне захаваліся артыкулы, нарысы, прысвечаныя пытанням гісторыі і культуры, а таксама пераклады (сярод іншага, пераклад на беларускую мову казкі чэшскага пісьменніка [[Карэл Ярамір Эрбен|Карэла Яраміра Эрбена]] «Тры залатыя валасы Дзеда-Усяведа»). Збіраў рукапісныя і друкаваныя нотныя творы, у тым ліку рэлігійныя песні і малітвы<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Асабісты архіў Адольфа Клімовіча ў 1972 годзе быў набыты ў яго жонкі Веранікі Іосіфаўны Клімовіч і перададзены ў фонды Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук БССР (цяпер [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі]]). Архіў уключае 130 адзінак захоўвання, сярод якіх творчыя матэрыялы, перапіска з вядомымі дзеячамі (напрыклад, [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]]), фотаздымкі і калекцыі музычных і фальклорна-этнаграфічных дакументаў<ref name="csl"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клімовіч Адольф|с=199—200|аўтар=[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|год=1997|ref=Каханоўскі}} * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі|1|КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч|спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547|ref=Маракоў}} * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф Усцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 мая]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]] [[Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Беларускай народнай самапомаччу]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] fiijj61qhykuz5qmow07myp8f34wmkb 5147221 5147220 2026-05-26T23:29:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5147221 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адо́льф Усці́навіч'''<ref name="csl">{{cite web|url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/adolf-ustinovich-klimovich/|title=Адольф Устинович Климович|publisher=ЦНБ НАН Беларусі|date=|lang=ru|accessdate=26 мая 2026}}</ref> ('''Юсты́навіч'''{{sfn|Маракоў|2003}}) '''Клімо́віч''' (псеўданімы: ''А. Коўзан''; ''Apanas Kouzan''{{sfn|Маракоў|2003}}; 20 красавіка 1900<ref name="csl"/> ці 5 мая 1900{{sfn|Маракоў|2003}}, [[Казаноўшчына]]<ref name="csl"/> ці [[Клюшчаны]]{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} — 24 лістапада 1970{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, паводле іншых звестак 24 кастрычніка 1970<ref name="csl"/>, [[Вільнюс|Вільня]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, [[журналіст]], [[выдавец]], [[публіцыст]]. Паводле спецыяльнасці [[інжынер-аграном]]<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Паводле асабістых дакументаў, якія захоўваюцца ў ЦНБ НАН Беларусі, нарадзіўся 20 красавіка 1900 года ў вёсцы [[Казаноўшчына]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]<ref name="csl"/>. Іншыя крыніцы называюць датай нараджэння 5 мая 1900 года{{sfn|Маракоў|2003}} (розніца ў гэтых датах не супадае з дакладным пералікам паміж юліянскім і грыгарыянскім календарамі, які для 1900 года складае 13 дзён), а месцам нараджэння — вёску [[Клюшчаны]] таго ж павета{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (цяпер тэрыторыя [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У 1915 годзе скончыў [[Свянцянскае вышэйшае пачатковае вучылішча]]. З'яўляўся ўдзельнікам [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускай канферэнцыі]] ў студзені 1918 года ў [[Вільнюс|Вільні]]. У 1921 годзе атрымаў атэстат сталасці аб заканчэнні [[Віленская беларуская гімназія|1-й Віленскай беларускай гімназіі]]<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Вышэйшую адукацыю атрымліваў у [[Прага|Празе]] з 1922 па 1928 год. Згодна з асабістымі дакументамі (у тым ліку заліковай кніжкай), ён з'яўляўся студэнтам [[Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт у Празе|Тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="csl"/>, аднак некаторыя энцыклапедычныя даведнікі сцвярджаюць, што ён скончыў [[Карлаў універсітэт]]{{sfn|Маракоў|2003}} ці проста Пражскі ўніверсітэт{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У студэнцкія гады (1926—1928) з'яўляўся кіраўніком аддзела міжнародных зносін [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА). Як прадстаўнік беларускага студэнцтва прымаў удзел у міжнародных з'ездах і кангрэсах, якія праходзілі ў [[Рым]]е, [[Жэнева|Жэневе]] і іншых гарадах<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. З 1928 па 1930 год быў прызваны на вайсковую службу ў [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскую армію]]. Служыў у [[Кракаў|Кракаве]] і [[Чэнстахова|Чэнстахове]], атрымаў званне капрала-падхарунжага запасу. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў Вільню. З 1928 па 1936 год працаваў кіраўніком гаспадарчага аддзела [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] (БІГК). Адначасова з гэтым выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]]. З'яўляўся дзеячам партыі [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]] (БХД)<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1938 годзе, пасля спынення дзейнасці [[Таварыства беларускай школы]] і БІГК, Адольф Клімовіч быў высланы польскімі ўладамі з Вільні і пэўны час пражываў у [[Варшава|Варшаве]]. У 1939 годзе вярнуўся назад, дзе працягнуў займацца грамадскай дзейнасцю, а таксама працаваў раённым аграномам у Зямельнай палаце. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ва ўмовах нямецкай акупацыі супрацоўнічаў з беларускімі арганізацыямі ў Вільні і працаваў у структуры [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] ў [[Ліда|Лідзе]]. З 1944 па 1952 год служыў арганістам у касцёле ў [[Жыліны|Жылінах]] [[Троцкі павет (Польская Рэспубліка)|Троцкага павета]]<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. У 1952 годзе быў арыштаваны [[МДБ БССР]]{{sfn|Маракоў|2003}} і перавезены ў [[Масква|Маскву]]. 28 лютага 1953 года ваенны трыбунал [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгаварыў яго да [[Вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]]. У красавіку 1953 года [[Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР]] перагледзела прысуд і замяніла расстрэл на 25 гадоў [[Папраўча-працоўны лагер|папраўча-працоўных лагераў]]. Тэрмін зняволення адбываў у [[Комі Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Комі АССР]]<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1956 годзе справа Адольфа Клімовіча была перагледжана, ён быў амніставаны і ў 1957 годзе выйшаў на волю. У 1960 годзе вярнуўся ў Вільню, дзе зноў працаваў арганістам у касцёле. Памёр 24 лістапада 1970 года{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (паводле іншых звестак — 24 кастрычніка 1970 года<ref name="csl"/>). Пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]]. == Дзейнасць і спадчына == На працягу жыцця Клімовіч актыўна займаўся выдавецкай і публіцыстычнай дзейнасцю. Выступаў адным з арганізатараў выдання часопіса «[[Маладое жыццё]]» (Вільня, 1921—1923), а падчас вучобы ў Чэхаславакіі публікаваўся ў часопісе «[[Студэнцкая думка]]». У 1932—1939 гадах з'яўляўся рэдактарам кааператыўна-гаспадарчага часопіса «[[Самапомач (часопіс)|Самапомач]]». Прымаў удзел у выданні газеты «[[Беларуская крыніца]]», якую рэдагаваў і выдаваў з восені 1939 па 12 снежня 1940 года<ref name="csl"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. Склаў біяграфічны слоўнік беларускіх культурных і палітычных дзеячаў (напрыклад, збіраў матэрыялы пра актывістаў, пахаваных на віленскіх могілках). У яго творчай спадчыне захаваліся артыкулы, нарысы, прысвечаныя пытанням гісторыі і культуры, а таксама пераклады (сярод іншага, пераклад на беларускую мову казкі чэшскага пісьменніка [[Карэл Ярамір Эрбен|Карэла Яраміра Эрбена]] «Тры залатыя валасы Дзеда-Усяведа»). Збіраў рукапісныя і друкаваныя нотныя творы, у тым ліку рэлігійныя песні і малітвы<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Асабісты архіў Адольфа Клімовіча ў 1972 годзе быў набыты ў яго жонкі Веранікі Іосіфаўны Клімовіч і перададзены ў фонды Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук БССР (цяпер [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі]]). Архіў уключае 130 адзінак захоўвання, сярод якіх творчыя матэрыялы, перапіска з вядомымі дзеячамі (напрыклад, [[Адам Станкевіч|Адамам Станкевічам]]), фотаздымкі і калекцыі музычных і фальклорна-этнаграфічных дакументаў<ref name="csl"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клімовіч Адольф|с=199—200|аўтар=[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|год=1997|ref=Каханоўскі}} * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі|1|КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч|спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547|ref=Маракоў}} * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф Усцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 мая]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дзеячы Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]] [[Катэгорыя:Асобы, звязаныя з Беларускай народнай самапомаччу]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] tu3nbb9actylnrwcwa6d0ohgejj0ye2 5147225 5147221 2026-05-26T23:42:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5147225 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адо́льф Усці́навіч'''<ref name="csl">{{cite web|url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/adolf-ustinovich-klimovich/|title=Адольф Устинович Климович|publisher=ЦНБ НАН Беларусі|date=|lang=ru|accessdate=26 мая 2026}}</ref> ('''Юсты́навіч'''{{sfn|Маракоў|2003}}) '''Клімо́віч''' (псеўданімы і крыптанімы: ''А. Коўзан''; ''Альфіч''; ''Apanas Kouzan''{{sfn|Маракоў|2003}}<ref name="letapisec">{{cite web|url=https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84.html|title=Клімовіч Адольф|author=Мар'ян Дукса, Андрэй Вашкевіч, Валерый Сліўкін|publisher=Лідскі летапісец №50|date=5 красавіка 2011|lang=be|accessdate=26 мая 2026}}</ref>; 20 красавіка 1900<ref name="csl"/> (паводле іншых звестак 5 мая 1900{{sfn|Маракоў|2003}}), [[Казаноўшчына]]<ref name="csl"/> — 24 лістапада 1970{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, паводле іншых звестак 24 кастрычніка 1970<ref name="csl"/>, [[Вільнюс|Вільня]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст, выдавец, публіцыст. Паводле спецыяльнасці інжынер-аграном<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Адзін з кіраўнікоў [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. == Біяграфія == === Сям'я і раннія гады === Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў вёсцы [[Казаноўшчына]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]<ref name="csl"/> (цяпер тэрыторыя [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У многіх даведніках яго месцам нараджэння памылкова называюць суседнюю вёску [[Клюшчаны]]{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, якая з'яўлялася цэнтрам парафіі. Бацька, Юстын Клімовіч, працаваў мясцовым кавалём і памёр ад раку, калі сыну было каля чатырох гадоў. Маці, Петрунэля, раней працавала ў маёнтку паноў [[Сволькені|Сволькенаў]], была пісьменнай жанчынай і мела ўласную невялікую бібліятэку. Пасля смерці мужа яна адмовілася выходзіць замуж паўторна і прысвяціла жыццё выхаванню сына<ref name="letapisec"/>. Скончыўшы пачатковую школу, Адольф Клімовіч у 1914 годзе паступіў у Свянцянскае вышэйшае пачатковае вучылішча, поўны курс якога скончыў 1 мая 1915 года<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ва ўмовах нямецкай акупацыі далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Значны ўплыў на яго аказаў клюшчанскі пробашч, святар і паэт [[Казімір Сваяк|Канстанцін Стэповіч]] (Казімір Сваяк). Клімовіч стаў актыўным удзельнікам мясцовага каталіцкага гуртка «Хаўрус сваякоў», дзе меў псеўданім «Альфіч». На Каляды 1915 года ён скончыў кароткатэрміновыя настаўніцкія курсы, арганізаваныя Стэповічам, і на працягу трох гадоў (да закрыцця польскімі ўладамі) працаваў настаўнікам у беларускай школе ў роднай Казаноўшчыне<ref name="letapisec"/>. У лютым 1918 года захварэў на тыф, пасля чаго яго гаспадарка прыйшла ў заняпад. Каб зарабіць на жыццё, пераехаў у [[Новая Вільня|Нова-Вілейск]], дзе працаваў рэгентам мясцовага касцельнага хору. Нягледзячы на гэта, ён падтрымліваў сувязь са Стэповічам і ў 1918 годзе быў дэлегаваны ад «Хаўруса сваякоў» на [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускую канферэнцыю]] ў [[Вільнюс|Вільню]]<ref name="letapisec"/>. === Вучоба і студэнцкі рух === Улетку 1919 года Клімовіч перабраўся ў Вільню, працаваў карэктарам у Беларускім выдавецкім таварыстве і наведваў Беларускія настаўніцкія курсы. Па парадзе ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] 20 кастрычніка 1919 года быў залічаны ў шосты клас [[Віленская беларуская гімназія|1-й Віленскай беларускай гімназіі]], якую скончыў на выдатна 25 чэрвеня 1921 года. Вучыўся ў адным класе з будучай паэткай [[Наталля Арсеннева|Наталляй Арсенневай]]. Пасля выпуску працаваў настаўнікам у адной з віленскіх беларускіх школ<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. Неўзабаве [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]] прапанаваў Клімовічу накіравацца на вучобу ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]], паставіўшы дзве ўмовы: пасля атрымання адукацыі выдаць кнігу на беларускай мове і за ўласныя сродкі дапамагчы вывучыцца яшчэ аднаму суайчынніку. У пачатку 1922 года Клімовіч выехаў у Прагу, дзе скончыў падрыхтоўчыя курсы і паступіў у Інстытут сельскай і лясной гаспадаркі [[Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт у Празе|Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/> (некаторыя энцыклапедычныя даведнікі памылкова сцвярджаюць, што ён вучыўся ў [[Карлаў універсітэт|Карлавым універсітэце]]{{sfn|Маракоў|2003}}{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}). У Празе Клімовіч актыўна ўключыўся ў студэнцкі рух. Быў арганізатарам выдання і публікаваўся ў часопісах «[[Маладое жыццё]]» і «[[Студэнцкая думка]]». У 1926—1928 гадах выконваў абавязкі кіраўніка аддзела міжнародных зносін [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА), выдаваў беларускі інфармацыйны бюлетэнь на французскай мове. Прадстаўляў беларускае студэнцтва на міжнародных кангрэсах у [[Рым]]е і [[Жэнева|Жэневе]]<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. З'яўляўся прыхільнікам аднаўлення [[Уніяцтва|царкоўнай уніі]] як сродку пераадолення канфесійнага расколу беларускага народа, актыўна ўдзельнічаў ва ўніяцкіх сходах<ref name="letapisec"/>. === Дзейнасць у Заходняй Беларусі === У снежні 1928 года, атрымаўшы дыплом інжынера-агранома, Клімовіч вярнуўся ў Вільню. З 1928 па 1930 год праходзіў тэрміновую вайсковую службу ў [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскай арміі]] ў [[Кракаў|Кракаве]] і [[Чэнстахова|Чэнстахове]]. Атрымаў званне капрала-падхарунжага запасу, аднак афіцэрскае званне яму не прысвоілі з-за «палітычнай нядобранадзейнасці»<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/> (афіцыйна — па стане здароўя<ref name="nn_drozd">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/|title=«Завербаваць Клімовіча. Каб сачыць за ім — завербаваць Грабінскага. Каб сачыць за Грабінскім — завербаваць Сергіевіча»|author=Зміцер Дрозд|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] (перадрук Салідарнасць)|date=18 студзеня 2018|lang=be|accessdate=26 мая 2026}}</ref>). Пасля дэмабілізацыі далучыўся да партыі [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]] (БХД). Калі віленскі арцыбіскуп [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]] забараніў каталіцкім святарам (у тым ліку лідарам партыі Адаму Станкевічу і [[Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнту Гадлеўскаму]]) займацца палітычнай дзейнасцю, кіраўніцтва перайшло да свецкіх асоб. У 1931 годзе Клімовіч быў абраны старшынёй Цэнтральнага камітэта БХД і лічыўся «правай рукой» Станкевіча. Уваходзіў у склад [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Вільні<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. Паралельна з 1928 па 1936 год працаваў кіраўніком гаспадарчага аддзела [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] (БІГК), выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]] імя Ф. Багушэвіча<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Клімовіч стаў адным з ідэолагаў беларускага кааператыўнага руху. З 1927 года вёў гаспадарчы аддзел у газеце «[[Беларуская крыніца]]», які ў 1932 годзе пераўтварыў у асобнае выдавецтва і часопіс «[[Самапомач (часопіс)|Самапомач]]» (рэдагаваў да 1939 года). Арганізоўваў завочныя сельскагаспадарчыя курсы і выданне эканамічнай літаратуры<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. У 1935 годзе разам з Янкам Шутовічам вёў перамовы з кіраўніцтвам [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] аб стварэнні адзінага Народнага фронту супраць фашызацыі, якія скончыліся безвынікова. Пасля забароны польскімі ўладамі дзейнасці [[Таварыства беларускай школы]] і БІГК у 1938 годзе быў выселены з Вільні. Пражываў у [[Варшава|Варшаве]] і на [[Беласточчына|Беласточчыне]]. Вярнуўся ў Вільню напрыканцы кастрычніка 1939 года, пасля перадачы горада Літве. Працаваў раённым аграномам, удзельнічаў у перамовах з літоўскім прэзідэнтам [[Антанас Смятона|Антанасам Смятонам]], аднавіў выданне газеты «Крыніца»<ref name="letapisec"/>. === Савецкі арышт і ВАВ === Пасля ўсталявання савецкай улады Клімовіч быў арыштаваны органамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] 12 ліпеня 1940 года падчас масавай аперацыі супраць былых польскіх афіцэраў<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. Падчас допытаў ён не хаваў сваёй папярэдняй нацыянальнай дзейнасці, што было выкарыстана савецкімі спецслужбамі для фабрыкацыі справы аб падпольным «Цэнтры беларускай дзейнасці». Каб выявіць сувязі беларускіх дзеячаў, кіраўніцтва Віленскага ўпраўлення [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі СССР|НКДБ]] прыняла рашэнне завербаваць Клімовіча. Узамен на вызваленне з турмы 23 сакавіка 1941 года ён падпісаў абавязацельства аб супрацоўніцтве пад псеўданімам «Міхальскі». Паводле даследчыкаў, невядома, ці паспеў ён выканаць якія-небудзь заданні да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1941 года<ref name="nn_drozd"/>. У перыяд нямецкай акупацыі застаўся ў Вільні, дзе ўвайшоў у склад новаўтворанага Беларускага нацыянальнага камітэта. У кастрычніку 1941 года па запрашэнні ініцыятыўнай групы пераехаў у [[Ліда|Ліду]], дзе ўзначаліў мясцовы Беларускі камітэт і быў прызначаны перакладчыкам у акруговы гэбітскамісарыят. Карыстаючыся службовым становішчам, Клімовіч спрыяў прызначэнню беларусаў у цывільную адміністрацыю, адкрыццю школ з беларускай мовай навучання і арганізацыі чытанняў па гісторыі. Ратаваў мясцовых жыхароў ад расстрэлаў і арыштаў [[гестапа]] (у тым ліку дамогся вызвалення паэта-камуніста [[Валянцін Таўлай|Валянціна Таўлая]])<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. У студзені 1942 года Лідскі камітэт быў ператвораны ў акруговае аддзяленне [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] (БНС). Клімовіч арганізоўваў збор збожжа і прадуктаў для дапамогі галадаючаму насельніцтву [[Мінск]]а. Улетку 1943 года ўвайшоў у склад [[Беларуская рада даверу|Беларускай рады даверу]] (Краявой Рады Даверу). У чэрвені 1944 года ўдзельнічаў у працы [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другога Усебеларускага кангрэса]]<ref name="letapisec"/>. === Пераслед у СССР і апошнія гады === Пасля вяртання савецкіх войскаў летам 1944 года Адольф Клімовіч хаваўся ад спецслужбаў пад змененым прозвішчам у [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]. Да 1952 года працаваў арганістам у касцёле ў вёсцы [[Жыліны]] [[Троцкі павет|Троцкага павета]]. 14 жніўня 1952 года быў арыштаваны органамі [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі СССР|МДБ БССР]] і перавезены ў [[Масква|Маскву]]<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. 28 лютага 1953 года ваенны трыбунал [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгаварыў яго да вышэйшай меры пакарання — расстрэлу. Пасля смерці [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]], у красавіку 1953 года Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР замяніла расстрэл на 25 гадоў [[Папраўча-працоўны лагер|папраўча-працоўных лагераў]]. Тэрмін адбываў у лагеры ў горадзе [[Інта]] ([[Комі Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Комі АССР]])<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1956 годзе спецыяльная камісія перагледзела яго справу і амніставала. У верасні 1957 года выйшаў на волю, аднак яму было забаронена вяртацца ў Вільню. Да 1960 года жыў у [[Барысаў|Барысаве]], працаваў арганістам у мясцовым касцёле. Актыўна займаўся эпісталярнай публіцыстыкай, у тым ліку напісаў адказ Валянціну Таўлаю на яго верш «Цені Сваяка», абараняючы памяць свайго настаўніка Казіміра Сваяка ад нападак. У 1960 годзе атрымаў дазвол вярнуцца ў Вільню, дзе працаваў арганістам у касцёле на [[Звярынец (Вільня)|Звярынцы]]. Падтрымліваў перапіску з [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Мікола Ермаловіч|Міколам Ермаловічам]], [[Зоська Верас|Зоськай Верас]] і [[Пётр Сяргеевіч Сергіевіч|Пятром Сергіевічам]]<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. У апошнія гады жыцця складаў біяграфічны слоўнік беларускіх дзеячаў<ref name="csl"/>. Памёр 24 лістапада 1970 года{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (паводле іншых звестак — 24 кастрычніка 1970 года<ref name="csl"/>). Паводле апошняй волі быў пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]] побач з бацькамі<ref name="letapisec"/>. На яго надмагільным помніку па-беларуску [[Беларуская лацінскі алфавіт|лацінкай]] выбіты надпіс: {{цытата|Інжынер Адольф Клімовіч. 1900-1970. Беларускі дзеяч-патрыёт. «У табе, Божа, паклаў я надзею, хай не буду адкінуты навекі. Te Deum Laudamus»<ref name="letapisec"/>.}} == Спадчына == Асабісты архіў Адольфа Клімовіча ў 1972 годзе быў набыты ў яго жонкі Веранікі Іосіфаўны Клімовіч і перададзены ў фонды Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук БССР (цяпер [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі]]). Архіў уключае 130 адзінак захоўвання (рукапісы артыкулаў, матэрыялы для біяграфічнага слоўніка, перапіску з дзеячамі культуры, асабістыя дакументы і калекцыі музычных і фальклорна-этнаграфічных твораў)<ref name="csl"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клімовіч Адольф|с=199—200|аўтар=[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|год=1997|ref=Каханоўскі}} * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі|1|КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч|спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547|ref=Маракоў}} * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф Усцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 мая]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] gdnkqr89k2kpfxnhk7fvzo2030vtmxq 5147226 5147225 2026-05-26T23:47:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Пераслед у СССР і апошнія гады */ 5147226 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адо́льф Усці́навіч'''<ref name="csl">{{cite web|url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/adolf-ustinovich-klimovich/|title=Адольф Устинович Климович|publisher=ЦНБ НАН Беларусі|date=|lang=ru|accessdate=26 мая 2026}}</ref> ('''Юсты́навіч'''{{sfn|Маракоў|2003}}) '''Клімо́віч''' (псеўданімы і крыптанімы: ''А. Коўзан''; ''Альфіч''; ''Apanas Kouzan''{{sfn|Маракоў|2003}}<ref name="letapisec">{{cite web|url=https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84.html|title=Клімовіч Адольф|author=Мар'ян Дукса, Андрэй Вашкевіч, Валерый Сліўкін|publisher=Лідскі летапісец №50|date=5 красавіка 2011|lang=be|accessdate=26 мая 2026}}</ref>; 20 красавіка 1900<ref name="csl"/> (паводле іншых звестак 5 мая 1900{{sfn|Маракоў|2003}}), [[Казаноўшчына]]<ref name="csl"/> — 24 лістапада 1970{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, паводле іншых звестак 24 кастрычніка 1970<ref name="csl"/>, [[Вільнюс|Вільня]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст, выдавец, публіцыст. Паводле спецыяльнасці інжынер-аграном<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Адзін з кіраўнікоў [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. == Біяграфія == === Сям'я і раннія гады === Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў вёсцы [[Казаноўшчына]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]<ref name="csl"/> (цяпер тэрыторыя [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У многіх даведніках яго месцам нараджэння памылкова называюць суседнюю вёску [[Клюшчаны]]{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, якая з'яўлялася цэнтрам парафіі. Бацька, Юстын Клімовіч, працаваў мясцовым кавалём і памёр ад раку, калі сыну было каля чатырох гадоў. Маці, Петрунэля, раней працавала ў маёнтку паноў [[Сволькені|Сволькенаў]], была пісьменнай жанчынай і мела ўласную невялікую бібліятэку. Пасля смерці мужа яна адмовілася выходзіць замуж паўторна і прысвяціла жыццё выхаванню сына<ref name="letapisec"/>. Скончыўшы пачатковую школу, Адольф Клімовіч у 1914 годзе паступіў у Свянцянскае вышэйшае пачатковае вучылішча, поўны курс якога скончыў 1 мая 1915 года<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ва ўмовах нямецкай акупацыі далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Значны ўплыў на яго аказаў клюшчанскі пробашч, святар і паэт [[Казімір Сваяк|Канстанцін Стэповіч]] (Казімір Сваяк). Клімовіч стаў актыўным удзельнікам мясцовага каталіцкага гуртка «Хаўрус сваякоў», дзе меў псеўданім «Альфіч». На Каляды 1915 года ён скончыў кароткатэрміновыя настаўніцкія курсы, арганізаваныя Стэповічам, і на працягу трох гадоў (да закрыцця польскімі ўладамі) працаваў настаўнікам у беларускай школе ў роднай Казаноўшчыне<ref name="letapisec"/>. У лютым 1918 года захварэў на тыф, пасля чаго яго гаспадарка прыйшла ў заняпад. Каб зарабіць на жыццё, пераехаў у [[Новая Вільня|Нова-Вілейск]], дзе працаваў рэгентам мясцовага касцельнага хору. Нягледзячы на гэта, ён падтрымліваў сувязь са Стэповічам і ў 1918 годзе быў дэлегаваны ад «Хаўруса сваякоў» на [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускую канферэнцыю]] ў [[Вільнюс|Вільню]]<ref name="letapisec"/>. === Вучоба і студэнцкі рух === Улетку 1919 года Клімовіч перабраўся ў Вільню, працаваў карэктарам у Беларускім выдавецкім таварыстве і наведваў Беларускія настаўніцкія курсы. Па парадзе ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] 20 кастрычніка 1919 года быў залічаны ў шосты клас [[Віленская беларуская гімназія|1-й Віленскай беларускай гімназіі]], якую скончыў на выдатна 25 чэрвеня 1921 года. Вучыўся ў адным класе з будучай паэткай [[Наталля Арсеннева|Наталляй Арсенневай]]. Пасля выпуску працаваў настаўнікам у адной з віленскіх беларускіх школ<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. Неўзабаве [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]] прапанаваў Клімовічу накіравацца на вучобу ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]], паставіўшы дзве ўмовы: пасля атрымання адукацыі выдаць кнігу на беларускай мове і за ўласныя сродкі дапамагчы вывучыцца яшчэ аднаму суайчынніку. У пачатку 1922 года Клімовіч выехаў у Прагу, дзе скончыў падрыхтоўчыя курсы і паступіў у Інстытут сельскай і лясной гаспадаркі [[Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт у Празе|Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/> (некаторыя энцыклапедычныя даведнікі памылкова сцвярджаюць, што ён вучыўся ў [[Карлаў універсітэт|Карлавым універсітэце]]{{sfn|Маракоў|2003}}{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}). У Празе Клімовіч актыўна ўключыўся ў студэнцкі рух. Быў арганізатарам выдання і публікаваўся ў часопісах «[[Маладое жыццё]]» і «[[Студэнцкая думка]]». У 1926—1928 гадах выконваў абавязкі кіраўніка аддзела міжнародных зносін [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА), выдаваў беларускі інфармацыйны бюлетэнь на французскай мове. Прадстаўляў беларускае студэнцтва на міжнародных кангрэсах у [[Рым]]е і [[Жэнева|Жэневе]]<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. З'яўляўся прыхільнікам аднаўлення [[Уніяцтва|царкоўнай уніі]] як сродку пераадолення канфесійнага расколу беларускага народа, актыўна ўдзельнічаў ва ўніяцкіх сходах<ref name="letapisec"/>. === Дзейнасць у Заходняй Беларусі === У снежні 1928 года, атрымаўшы дыплом інжынера-агранома, Клімовіч вярнуўся ў Вільню. З 1928 па 1930 год праходзіў тэрміновую вайсковую службу ў [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскай арміі]] ў [[Кракаў|Кракаве]] і [[Чэнстахова|Чэнстахове]]. Атрымаў званне капрала-падхарунжага запасу, аднак афіцэрскае званне яму не прысвоілі з-за «палітычнай нядобранадзейнасці»<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/> (афіцыйна — па стане здароўя<ref name="nn_drozd">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/|title=«Завербаваць Клімовіча. Каб сачыць за ім — завербаваць Грабінскага. Каб сачыць за Грабінскім — завербаваць Сергіевіча»|author=Зміцер Дрозд|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] (перадрук Салідарнасць)|date=18 студзеня 2018|lang=be|accessdate=26 мая 2026}}</ref>). Пасля дэмабілізацыі далучыўся да партыі [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]] (БХД). Калі віленскі арцыбіскуп [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]] забараніў каталіцкім святарам (у тым ліку лідарам партыі Адаму Станкевічу і [[Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнту Гадлеўскаму]]) займацца палітычнай дзейнасцю, кіраўніцтва перайшло да свецкіх асоб. У 1931 годзе Клімовіч быў абраны старшынёй Цэнтральнага камітэта БХД і лічыўся «правай рукой» Станкевіча. Уваходзіў у склад [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Вільні<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. Паралельна з 1928 па 1936 год працаваў кіраўніком гаспадарчага аддзела [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] (БІГК), выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]] імя Ф. Багушэвіча<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Клімовіч стаў адным з ідэолагаў беларускага кааператыўнага руху. З 1927 года вёў гаспадарчы аддзел у газеце «[[Беларуская крыніца]]», які ў 1932 годзе пераўтварыў у асобнае выдавецтва і часопіс «[[Самапомач (часопіс)|Самапомач]]» (рэдагаваў да 1939 года). Арганізоўваў завочныя сельскагаспадарчыя курсы і выданне эканамічнай літаратуры<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. У 1935 годзе разам з Янкам Шутовічам вёў перамовы з кіраўніцтвам [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] аб стварэнні адзінага Народнага фронту супраць фашызацыі, якія скончыліся безвынікова. Пасля забароны польскімі ўладамі дзейнасці [[Таварыства беларускай школы]] і БІГК у 1938 годзе быў выселены з Вільні. Пражываў у [[Варшава|Варшаве]] і на [[Беласточчына|Беласточчыне]]. Вярнуўся ў Вільню напрыканцы кастрычніка 1939 года, пасля перадачы горада Літве. Працаваў раённым аграномам, удзельнічаў у перамовах з літоўскім прэзідэнтам [[Антанас Смятона|Антанасам Смятонам]], аднавіў выданне газеты «Крыніца»<ref name="letapisec"/>. === Савецкі арышт і ВАВ === Пасля ўсталявання савецкай улады Клімовіч быў арыштаваны органамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] 12 ліпеня 1940 года падчас масавай аперацыі супраць былых польскіх афіцэраў<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. Падчас допытаў ён не хаваў сваёй папярэдняй нацыянальнай дзейнасці, што было выкарыстана савецкімі спецслужбамі для фабрыкацыі справы аб падпольным «Цэнтры беларускай дзейнасці». Каб выявіць сувязі беларускіх дзеячаў, кіраўніцтва Віленскага ўпраўлення [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі СССР|НКДБ]] прыняла рашэнне завербаваць Клімовіча. Узамен на вызваленне з турмы 23 сакавіка 1941 года ён падпісаў абавязацельства аб супрацоўніцтве пад псеўданімам «Міхальскі». Паводле даследчыкаў, невядома, ці паспеў ён выканаць якія-небудзь заданні да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1941 года<ref name="nn_drozd"/>. У перыяд нямецкай акупацыі застаўся ў Вільні, дзе ўвайшоў у склад новаўтворанага Беларускага нацыянальнага камітэта. У кастрычніку 1941 года па запрашэнні ініцыятыўнай групы пераехаў у [[Ліда|Ліду]], дзе ўзначаліў мясцовы Беларускі камітэт і быў прызначаны перакладчыкам у акруговы гэбітскамісарыят. Карыстаючыся службовым становішчам, Клімовіч спрыяў прызначэнню беларусаў у цывільную адміністрацыю, адкрыццю школ з беларускай мовай навучання і арганізацыі чытанняў па гісторыі. Ратаваў мясцовых жыхароў ад расстрэлаў і арыштаў [[гестапа]] (у тым ліку дамогся вызвалення паэта-камуніста [[Валянцін Таўлай|Валянціна Таўлая]])<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. У студзені 1942 года Лідскі камітэт быў ператвораны ў акруговае аддзяленне [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] (БНС). Клімовіч арганізоўваў збор збожжа і прадуктаў для дапамогі галадаючаму насельніцтву [[Мінск]]а. Улетку 1943 года ўвайшоў у склад [[Беларуская рада даверу|Беларускай рады даверу]] (Краявой Рады Даверу). У чэрвені 1944 года ўдзельнічаў у працы [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другога Усебеларускага кангрэса]]<ref name="letapisec"/>. === Пераслед у СССР і апошнія гады === Пасля вяртання савецкіх войскаў летам 1944 года Адольф Клімовіч хаваўся ад спецслужбаў пад змененым прозвішчам у [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]. Да 1952 года працаваў арганістам у касцёле ў вёсцы [[Жыліны]] [[Троцкі павет|Троцкага павета]]. 14 жніўня 1952 года быў арыштаваны органамі [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі СССР|МДБ БССР]] і перавезены ў [[Масква|Маскву]]<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. 28 лютага 1953 года ваенны трыбунал [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгаварыў яго да вышэйшай меры пакарання — расстрэлу. Пасля смерці [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]], у красавіку 1953 года Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР замяніла расстрэл на 25 гадоў [[Папраўча-працоўны лагер|папраўча-працоўных лагераў]]. Тэрмін адбываў у лагеры ў горадзе [[Інта]] ([[Комі Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Комі АССР]])<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1956 годзе спецыяльная камісія перагледзела яго справу і амніставала. У верасні 1957 года выйшаў на волю, аднак яму было забаронена вяртацца ў Вільню. Да 1960 года жыў у [[Барысаў|Барысаве]], працаваў арганістам у мясцовым касцёле. Актыўна займаўся эпісталярнай публіцыстыкай, у тым ліку напісаў адказ Валянціну Таўлаю на яго верш «Цені Сваяка», абараняючы памяць свайго настаўніка Казіміра Сваяка ад нападак. У 1960 годзе атрымаў дазвол вярнуцца ў Вільню, дзе працаваў арганістам у касцёле на [[Звярынец (Вільня)|Звярынцы]]. Падтрымліваў перапіску з [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Мікола Ермаловіч|Міколам Ермаловічам]], [[Зоська Верас|Зоськай Верас]] і [[Пётр Сергіевіч|Пятром Сергіевічам]]<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. У апошнія гады жыцця складаў біяграфічны слоўнік беларускіх дзеячаў<ref name="csl"/>. Памёр 24 лістапада 1970 года{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (паводле іншых звестак — 24 кастрычніка 1970 года<ref name="csl"/>). Паводле апошняй волі быў пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]] побач з бацькамі<ref name="letapisec"/>. На яго надмагільным помніку па-беларуску [[Беларуская лацінскі алфавіт|лацінкай]] выбіты надпіс: {{цытата|Інжынер Адольф Клімовіч. 1900-1970. Беларускі дзеяч-патрыёт. «У табе, Божа, паклаў я надзею, хай не буду адкінуты навекі. Te Deum Laudamus»<ref name="letapisec"/>.}} == Спадчына == Асабісты архіў Адольфа Клімовіча ў 1972 годзе быў набыты ў яго жонкі Веранікі Іосіфаўны Клімовіч і перададзены ў фонды Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук БССР (цяпер [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі]]). Архіў уключае 130 адзінак захоўвання (рукапісы артыкулаў, матэрыялы для біяграфічнага слоўніка, перапіску з дзеячамі культуры, асабістыя дакументы і калекцыі музычных і фальклорна-этнаграфічных твораў)<ref name="csl"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клімовіч Адольф|с=199—200|аўтар=[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|год=1997|ref=Каханоўскі}} * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі|1|КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч|спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547|ref=Маракоў}} * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф Усцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 мая]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] r4xo9x28kd1qdp0ccfdrygqgevsiuqc 5147329 5147226 2026-05-27T09:49:23Z JerzyKundrat 174 /* Савецкі арышт і ВАВ */ назва раздзела зменена 5147329 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Клімовіч}} {{Пісьменнік}} '''Адо́льф Усці́навіч'''<ref name="csl">{{cite web|url=https://csl.bas-net.by/proekty/virtualnye-proekty-biblioteki/rukapisy-ne-garacz/adolf-ustinovich-klimovich/|title=Адольф Устинович Климович|publisher=ЦНБ НАН Беларусі|date=|lang=ru|accessdate=26 мая 2026}}</ref> ('''Юсты́навіч'''{{sfn|Маракоў|2003}}) '''Клімо́віч''' (псеўданімы і крыптанімы: ''А. Коўзан''; ''Альфіч''; ''Apanas Kouzan''{{sfn|Маракоў|2003}}<ref name="letapisec">{{cite web|url=https://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/%D0%9A%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84.html|title=Клімовіч Адольф|author=Мар'ян Дукса, Андрэй Вашкевіч, Валерый Сліўкін|publisher=Лідскі летапісец №50|date=5 красавіка 2011|lang=be|accessdate=26 мая 2026}}</ref>; 20 красавіка 1900<ref name="csl"/> (паводле іншых звестак 5 мая 1900{{sfn|Маракоў|2003}}), [[Казаноўшчына]]<ref name="csl"/> — 24 лістапада 1970{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, паводле іншых звестак 24 кастрычніка 1970<ref name="csl"/>, [[Вільнюс|Вільня]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, журналіст, выдавец, публіцыст. Паводле спецыяльнасці інжынер-аграном<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Адзін з кіраўнікоў [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларускай хрысціянскай дэмакратыі]]. == Біяграфія == === Сям'я і раннія гады === Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў вёсцы [[Казаноўшчына]] [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]<ref name="csl"/> (цяпер тэрыторыя [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У многіх даведніках яго месцам нараджэння памылкова называюць суседнюю вёску [[Клюшчаны]]{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}}, якая з'яўлялася цэнтрам парафіі. Бацька, Юстын Клімовіч, працаваў мясцовым кавалём і памёр ад раку, калі сыну было каля чатырох гадоў. Маці, Петрунэля, раней працавала ў маёнтку паноў [[Сволькені|Сволькенаў]], была пісьменнай жанчынай і мела ўласную невялікую бібліятэку. Пасля смерці мужа яна адмовілася выходзіць замуж паўторна і прысвяціла жыццё выхаванню сына<ref name="letapisec"/>. Скончыўшы пачатковую школу, Адольф Клімовіч у 1914 годзе паступіў у Свянцянскае вышэйшае пачатковае вучылішча, поўны курс якога скончыў 1 мая 1915 года<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ва ўмовах нямецкай акупацыі далучыўся да беларускага нацыянальнага руху. Значны ўплыў на яго аказаў клюшчанскі пробашч, святар і паэт [[Казімір Сваяк|Канстанцін Стэповіч]] (Казімір Сваяк). Клімовіч стаў актыўным удзельнікам мясцовага каталіцкага гуртка «Хаўрус сваякоў», дзе меў псеўданім «Альфіч». На Каляды 1915 года ён скончыў кароткатэрміновыя настаўніцкія курсы, арганізаваныя Стэповічам, і на працягу трох гадоў (да закрыцця польскімі ўладамі) працаваў настаўнікам у беларускай школе ў роднай Казаноўшчыне<ref name="letapisec"/>. У лютым 1918 года захварэў на тыф, пасля чаго яго гаспадарка прыйшла ў заняпад. Каб зарабіць на жыццё, пераехаў у [[Новая Вільня|Нова-Вілейск]], дзе працаваў рэгентам мясцовага касцельнага хору. Нягледзячы на гэта, ён падтрымліваў сувязь са Стэповічам і ў 1918 годзе быў дэлегаваны ад «Хаўруса сваякоў» на [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларускую канферэнцыю]] ў [[Вільнюс|Вільню]]<ref name="letapisec"/>. === Вучоба і студэнцкі рух === Улетку 1919 года Клімовіч перабраўся ў Вільню, працаваў карэктарам у Беларускім выдавецкім таварыстве і наведваў Беларускія настаўніцкія курсы. Па парадзе ксяндза [[Адам Станкевіч|Адама Станкевіча]] 20 кастрычніка 1919 года быў залічаны ў шосты клас [[Віленская беларуская гімназія|1-й Віленскай беларускай гімназіі]], якую скончыў на выдатна 25 чэрвеня 1921 года. Вучыўся ў адным класе з будучай паэткай [[Наталля Арсеннева|Наталляй Арсенневай]]. Пасля выпуску працаваў настаўнікам у адной з віленскіх беларускіх школ<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. Неўзабаве [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслаў Тарашкевіч]] прапанаваў Клімовічу накіравацца на вучобу ў [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]], паставіўшы дзве ўмовы: пасля атрымання адукацыі выдаць кнігу на беларускай мове і за ўласныя сродкі дапамагчы вывучыцца яшчэ аднаму суайчынніку. У пачатку 1922 года Клімовіч выехаў у Прагу, дзе скончыў падрыхтоўчыя курсы і паступіў у Інстытут сельскай і лясной гаспадаркі [[Чэшскі тэхнічны ўніверсітэт у Празе|Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]]<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/> (некаторыя энцыклапедычныя даведнікі памылкова сцвярджаюць, што ён вучыўся ў [[Карлаў універсітэт|Карлавым універсітэце]]{{sfn|Маракоў|2003}}{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}). У Празе Клімовіч актыўна ўключыўся ў студэнцкі рух. Быў арганізатарам выдання і публікаваўся ў часопісах «[[Маладое жыццё]]» і «[[Студэнцкая думка]]». У 1926—1928 гадах выконваў абавязкі кіраўніка аддзела міжнародных зносін [[Аб’яднанне беларускіх студэнцкіх арганізацый|Аб’яднання беларускіх студэнцкіх арганізацый]] (АБСА), выдаваў беларускі інфармацыйны бюлетэнь на французскай мове. Прадстаўляў беларускае студэнцтва на міжнародных кангрэсах у [[Рым]]е і [[Жэнева|Жэневе]]<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>{{sfn|Маракоў|2003}}. З'яўляўся прыхільнікам аднаўлення [[Уніяцтва|царкоўнай уніі]] як сродку пераадолення канфесійнага расколу беларускага народа, актыўна ўдзельнічаў ва ўніяцкіх сходах<ref name="letapisec"/>. === Дзейнасць у Заходняй Беларусі === У снежні 1928 года, атрымаўшы дыплом інжынера-агранома, Клімовіч вярнуўся ў Вільню. З 1928 па 1930 год праходзіў тэрміновую вайсковую службу ў [[Войска Польскае (Другая Рэч Паспалітая)|польскай арміі]] ў [[Кракаў|Кракаве]] і [[Чэнстахова|Чэнстахове]]. Атрымаў званне капрала-падхарунжага запасу, аднак афіцэрскае званне яму не прысвоілі з-за «палітычнай нядобранадзейнасці»<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/> (афіцыйна — па стане здароўя<ref name="nn_drozd">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/|title=«Завербаваць Клімовіча. Каб сачыць за ім — завербаваць Грабінскага. Каб сачыць за Грабінскім — завербаваць Сергіевіча»|author=Зміцер Дрозд|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] (перадрук Салідарнасць)|date=18 студзеня 2018|lang=be|accessdate=26 мая 2026}}</ref>). Пасля дэмабілізацыі далучыўся да партыі [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (1927)|Беларуская хрысціянская дэмакратыя]] (БХД). Калі віленскі арцыбіскуп [[Рамуальд Ялбжыкоўскі]] забараніў каталіцкім святарам (у тым ліку лідарам партыі Адаму Станкевічу і [[Вінцэнт Гадлеўскі|Вінцэнту Гадлеўскаму]]) займацца палітычнай дзейнасцю, кіраўніцтва перайшло да свецкіх асоб. У 1931 годзе Клімовіч быў абраны старшынёй Цэнтральнага камітэта БХД і лічыўся «правай рукой» Станкевіча. Уваходзіў у склад [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Вільні<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. Паралельна з 1928 па 1936 год працаваў кіраўніком гаспадарчага аддзела [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] (БІГК), выкладаў у [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя|Віленскай беларускай настаўніцкай семінарыі]] імя Ф. Багушэвіча<ref name="csl"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. Клімовіч стаў адным з ідэолагаў беларускага кааператыўнага руху. З 1927 года вёў гаспадарчы аддзел у газеце «[[Беларуская крыніца]]», які ў 1932 годзе пераўтварыў у асобнае выдавецтва і часопіс «[[Самапомач (часопіс)|Самапомач]]» (рэдагаваў да 1939 года). Арганізоўваў завочныя сельскагаспадарчыя курсы і выданне эканамічнай літаратуры<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>. У 1935 годзе разам з Янкам Шутовічам вёў перамовы з кіраўніцтвам [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] аб стварэнні адзінага Народнага фронту супраць фашызацыі, якія скончыліся безвынікова. Пасля забароны польскімі ўладамі дзейнасці [[Таварыства беларускай школы]] і БІГК у 1938 годзе быў выселены з Вільні. Пражываў у [[Варшава|Варшаве]] і на [[Беласточчына|Беласточчыне]]. Вярнуўся ў Вільню напрыканцы кастрычніка 1939 года, пасля перадачы горада Літве. Працаваў раённым аграномам, удзельнічаў у перамовах з літоўскім прэзідэнтам [[Антанас Смятона|Антанасам Смятонам]], аднавіў выданне газеты «Крыніца»<ref name="letapisec"/>. === Савецкі арышт і дзейнасць пад нямецкай акупацыяй === Пасля ўсталявання савецкай улады Клімовіч быў арыштаваны органамі [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] 12 ліпеня 1940 года падчас масавай аперацыі супраць былых польскіх афіцэраў<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. Падчас допытаў ён не хаваў сваёй папярэдняй нацыянальнай дзейнасці, што было выкарыстана савецкімі спецслужбамі для фабрыкацыі справы аб падпольным «Цэнтры беларускай дзейнасці». Каб выявіць сувязі беларускіх дзеячаў, кіраўніцтва Віленскага ўпраўлення [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі СССР|НКДБ]] прыняла рашэнне завербаваць Клімовіча. Узамен на вызваленне з турмы 23 сакавіка 1941 года ён падпісаў абавязацельства аб супрацоўніцтве пад псеўданімам «Міхальскі». Паводле даследчыкаў, невядома, ці паспеў ён выканаць якія-небудзь заданні да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў чэрвені 1941 года<ref name="nn_drozd"/>. У перыяд нямецкай акупацыі застаўся ў Вільні, дзе ўвайшоў у склад новаўтворанага Беларускага нацыянальнага камітэта. У кастрычніку 1941 года па запрашэнні ініцыятыўнай групы пераехаў у [[Ліда|Ліду]], дзе ўзначаліў мясцовы Беларускі камітэт і быў прызначаны перакладчыкам у акруговы гэбітскамісарыят. Карыстаючыся службовым становішчам, Клімовіч спрыяў прызначэнню беларусаў у цывільную адміністрацыю, адкрыццю школ з беларускай мовай навучання і арганізацыі чытанняў па гісторыі. Ратаваў мясцовых жыхароў ад расстрэлаў і арыштаў [[гестапа]] (у тым ліку дамогся вызвалення паэта-камуніста [[Валянцін Таўлай|Валянціна Таўлая]])<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. У студзені 1942 года Лідскі камітэт быў ператвораны ў акруговае аддзяленне [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]] (БНС). Клімовіч арганізоўваў збор збожжа і прадуктаў для дапамогі галадаючаму насельніцтву [[Мінск]]а. Улетку 1943 года ўвайшоў у склад [[Беларуская рада даверу|Беларускай рады даверу]] (Краявой Рады Даверу). У чэрвені 1944 года ўдзельнічаў у працы [[Другі Усебеларускі кангрэс|Другога Усебеларускага кангрэса]]<ref name="letapisec"/>. === Пераслед у СССР і апошнія гады === Пасля вяртання савецкіх войскаў летам 1944 года Адольф Клімовіч хаваўся ад спецслужбаў пад змененым прозвішчам у [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]. Да 1952 года працаваў арганістам у касцёле ў вёсцы [[Жыліны]] [[Троцкі павет|Троцкага павета]]. 14 жніўня 1952 года быў арыштаваны органамі [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі СССР|МДБ БССР]] і перавезены ў [[Масква|Маскву]]<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. 28 лютага 1953 года ваенны трыбунал [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўскай ваеннай акругі]] прыгаварыў яго да вышэйшай меры пакарання — расстрэлу. Пасля смерці [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]], у красавіку 1953 года Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР замяніла расстрэл на 25 гадоў [[Папраўча-працоўны лагер|папраўча-працоўных лагераў]]. Тэрмін адбываў у лагеры ў горадзе [[Інта]] ([[Комі Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Комі АССР]])<ref name="csl"/><ref name="letapisec"/>{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}. У 1956 годзе спецыяльная камісія перагледзела яго справу і амніставала. У верасні 1957 года выйшаў на волю, аднак яму было забаронена вяртацца ў Вільню. Да 1960 года жыў у [[Барысаў|Барысаве]], працаваў арганістам у мясцовым касцёле. Актыўна займаўся эпісталярнай публіцыстыкай, у тым ліку напісаў адказ Валянціну Таўлаю на яго верш «Цені Сваяка», абараняючы памяць свайго настаўніка Казіміра Сваяка ад нападак. У 1960 годзе атрымаў дазвол вярнуцца ў Вільню, дзе працаваў арганістам у касцёле на [[Звярынец (Вільня)|Звярынцы]]. Падтрымліваў перапіску з [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысай Геніюш]], [[Мікола Ермаловіч|Міколам Ермаловічам]], [[Зоська Верас|Зоськай Верас]] і [[Пётр Сергіевіч|Пятром Сергіевічам]]<ref name="letapisec"/><ref name="nn_drozd"/>. У апошнія гады жыцця складаў біяграфічны слоўнік беларускіх дзеячаў<ref name="csl"/>. Памёр 24 лістапада 1970 года{{sfn|Каханоўскі|1997|с=199—200}}{{sfn|Маракоў|2003}} (паводле іншых звестак — 24 кастрычніка 1970 года<ref name="csl"/>). Паводле апошняй волі быў пахаваны ў [[Клюшчаны|Клюшчанах]] побач з бацькамі<ref name="letapisec"/>. На яго надмагільным помніку па-беларуску [[Беларуская лацінскі алфавіт|лацінкай]] выбіты надпіс: {{цытата|Інжынер Адольф Клімовіч. 1900-1970. Беларускі дзеяч-патрыёт. «У табе, Божа, паклаў я надзею, хай не буду адкінуты навекі. Te Deum Laudamus»<ref name="letapisec"/>.}} == Спадчына == Асабісты архіў Адольфа Клімовіча ў 1972 годзе быў набыты ў яго жонкі Веранікі Іосіфаўны Клімовіч і перададзены ў фонды Цэнтральнай навуковай бібліятэкі Акадэміі навук БССР (цяпер [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі]]). Архіў уключае 130 адзінак захоўвання (рукапісы артыкулаў, матэрыялы для біяграфічнага слоўніка, перапіску з дзеячамі культуры, асабістыя дакументы і калекцыі музычных і фальклорна-этнаграфічных твораў)<ref name="csl"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4|Клімовіч Адольф|с=199—200|аўтар=[[Генадзь Аляксандравіч Каханоўскі|Каханоўскі Г. А.]]|год=1997|ref=Каханоўскі}} * {{Крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі|1|КЛІМОВІЧ Адольф Юстынавіч|спасылка=https://web.archive.org/web/20210802193014/https://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-i?id=19547|ref=Маракоў}} * ''[[Міхась Казлоўскі|Казлоўскі М]]''. Нашчадак слаўных крывічоў: эцюд да партрэта Адольфа Клімовіча, чалавека і грамадзяніна. — Мінск : Кнігазбор, 2008. — 159 с. — ISBN 978-985-6852-25-4. == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/policies/klimovich/Клімовіч_Адольф.html Адольф Клімовіч — pawet.net] * [https://gazetaby.com/post/zaverbavacz-klimovicha-kab-sachycz-za-im-zaverbavacz-grabinskaga-kab-sachycz-za-grabinskim-zaverbav/134139/ «Завербаваць Клімовіча …»] // gazetaby.com 18 студзеня 2018 {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клімовіч Адольф Усцінавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 мая]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1900 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Астравецкім раёне]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі 24 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Вільні]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Чэшскага тэхнічнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Карлава ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Вязні ГУЛАГа]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] 7g4s09o1n7ojw7173oiddk6p52x6da6 10 78786 5146995 5146588 2026-05-26T14:01:35Z DBatura 73587 5146995 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Спіс месцаў канцэнтрацыі яўрэяў на тэрыторыі Беларусі для знішчэння ў перыяд Халакоста|Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста]] |выява = [[Выява:Bundesarchiv Bild 101I-138-1083-28, Russland, Mogilew, Zwangsarbeit von Juden.jpg|100px]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_цела = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = Аглядная тэма: [[Халакост у Беларусі]] |загаловак1 = [[Брэсцкая вобласць]] |спіс1 = * [[Халакост у Баранавіцкім раёне|Баранавіцкі раён]] ** [[Баранавіцкае гета|Баранавічы]] ** [[Гарадзішчанскае гета|Гарадзішча]] ** [[Гета ў Моўчадзі|Моўчадзь]] ** [[Гета ў Новай Мышы|Новая Мыш]] * [[Халакост у Бярозаўскім раёне|Бярозаўскі раён]] ** [[Бярозаўскае гета|Бяроза]] ** [[Гета ў Малечы|Малеч]] * [[Халакост у Брэсцкім раёне|Брэсцкі раён]] ** [[Брэсцкае гета|Брэст]] ** [[Гета ў Дамачаве|Дамачава]] ** [[Гета ў Тамашоўцы|Тамашоўка]] ** [[Гета ў Чарнаўчыцах|Чарнаўчыцы]] * [[Халакост у Ганцавіцкім раёне|Ганцавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ганцавічах|Ганцавічы]] * [[Халакост у Драгічынскім раёне|Драгічынскі раён]] ** [[Гета ў Антопалі|Антопаль]] ** [[Драгічынскае гета|Драгічын]] ** [[Гета ў Хомску|Хомск]] * [[Халакост у Жабінкаўскім раёне|Жабінкаўскі раён]] ** [[Гета ў Жабінцы|Жабінка]] * [[Халакост у Іванаўскім раёне|Іванаўскі раён]] ** [[Гета ў Іванаве|Іванава]] ** [[Гета ў Моталі|Моталь]] * [[Халакост у Івацэвіцкім раёне|Івацэвіцкі раён]] ** [[Гета ў Івацэвічах|Івацэвічы]] ** [[Гета ў Косаве|Косава]] ** [[Гета ў Целяханах|Целяханы]] * [[Халакост у Камянецкім раёне|Камянецкі раён]] ** [[Гета ў Воўчыне|Воўчын]] ** [[Гета ў Высокім|Высокае]] * [[Халакост у Кобрынскім раёне|Кобрынскі раён]] ** [[Кобрынскае гета|Кобрын]] * [[Халакост у Лунінецкім раёне|Лунінецкі раён]] ** [[Гета ў Кажан-Гарадку|Кажан-Гарадок]] ** [[Гета ў Лахве|Лахва]] ** [[Гета ў Мікашэвічах|Мікашэвічы]] ** [[Гета ў Лунінцы|Лунінец]] * [[Халакост у Ляхавіцкім раёне|Ляхавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ляхавічах|Ляхавічы]] * [[Халакост у Маларыцкім раёне|Маларыцкі раён]] ** [[Гета ў Маларыце|Маларыта]] * [[Халакост у Пінскім раёне|Пінскі раён]] ** [[Пінскае гета|Пінск]] ** [[Гета ў Пагосце-Загародскім|Пагост-Загародскі]] * [[Халакост у Пружанскім раёне|Пружанскі раён]] ** [[Лінаўскае гета|Лінава]] ** [[Гета ў Пружанах|Пружаны]] ** [[Гета ў Ружанах|Ружаны]] * [[Халакост у Столінскім раёне|Столінскі раён]] ** [[Гета ў Гарадной|Гарадная]] ** [[Гета ў Давыд-Гарадку|Давыд-Гарадок]] ** [[Гета ў Століне|Столін]] |загаловак2 = [[Віцебская вобласць]] |спіс2 = * [[Халакост у Бешанковіцкім раёне|Бешанковіцкі раён]] ** [[Гета ў Бешанковічах|Бешанковічы]] ** [[Гета ў Слабадзе|Слабада]] ** [[Гета ў Астроўне|Астроўна]] ** [[Гета ва Уле|Ула]] * [[Халакост у Браслаўскім раёне|Браслаўскі раён]] ** [[Гета ў Браславе|Браслаў]] ** [[Гета ў Відзах|Відзы]] ** [[Гета ў Дрысвятах|Дрысвяты]] ** [[Гета ў Друі|Друя]] ** [[Гета ў Дубіне|Дубіна]] ** [[Гета ў Іказні|Іказнь]] ** [[Гета ў Опсе|Опса]] * [[Халакост у Верхнядзвінскім раёне|Верхнядзвінскі раён]] ** [[Гета ў Боркавічах|Боркавічы]] ** [[Гета ў Дрысе|Верхнядзвінск (Дрыса)]] ** [[Гета ў Валынцах|Валынцы]] ** [[Гета ў Асвеі|Асвея]] * [[Халакост у Віцебскім раёне|Віцебскі раён]] ** [[Віцебскае гета|Віцебск]] ** [[Гета ў Суражы|Сураж]] ** [[Гета ў Янавічах|Янавічы]] * [[Халакост у Глыбоцкім раёне|Глыбоцкі раён]] ** [[Гета ў Глыбокім|Глыбокае]] ** [[Гета ў Плісе|Пліса]] ** [[Гета ў Празароках|Празарокі]] * [[Халакост у Гарадоцкім раёне|Гарадоцкі раён]] ** [[Гета ў Гарадку (Гарадоцкі раён)|Гарадок]] ** [[Гета ў Езярышчы|Езярышча]] * [[Халакост у Докшыцкім раёне|Докшыцкі раён]] ** [[Гета ў Докшыцах|Докшыцы]] ** [[Гета ў Бягомлі|Бягомль]] ** [[Гета ў Параф’янава|Параф’янава]] * [[Халакост у Дубровенскім раёне|Дубровенскі раён]] ** [[Гета ў Баеве|Баева]] ** [[Дубровенскае гета|Дуброўна]] ** [[Гета ў Лядах|Ляды]] * [[Халакост у Лепельскім раёне|Лепельскі раён]] ** [[Гета ў Камені|Камень]] ** [[Лепельскае гета|Лепель]] * [[Халакост у Лёзненскім раёне|Лёзненскі раён]] ** [[Гета ў Бабінавічах|Бабінавічы]] ** [[Гета ў Дабрамыслях|Дабрамыслі]] ** [[Гета ў Калышках|Калышкі]] ** [[Гета ў Калках|Калкі]] ** [[Лёзненскае гета|Лёзна]] * [[Халакост у Мёрскім раёне|Мёрскі раён]] ** [[Гета ў Дзісне|Дзісна]] ** [[Гета ў Мёрах|Мёры]] * [[Халакост у Аршанскім раёне|Аршанскі раён]] ** [[Гета ў Барані|Барань]] ** [[Гета ў Копысі|Копысь]] ** [[Аршанскае гета|Орша]] ** [[Гета ў Смальянах|Смальяны]] * [[Халакост у Полацкім раёне|Полацкі раён]] ** [[Бабыніцкае гета|Бабынічы]] ** [[Гета ў Ветрына|Ветрына]] ** [[Гета ў Варонічах|Варонічы]] ** [[Полацкае гета|Полацк]] ** [[Гета ў Трудах|Труды]] * [[Халакост у Пастаўскім раёне|Пастаўскі раён]] ** [[Гета ў Дунілавічах|Дунілавічы]] ** [[Гета ў Лынтупах|Лынтупы]] ** [[Гета ў Паставах|Паставы]] * [[Халакост у Расонскім раёне|Расонскі раён]] ** [[Расонскае гета|Расоны]] * [[Халакост у Сенненскім раёне|Сенненскім раёне]] ** [[Багушэўскае гета|Багушэўск]] ** [[Сенненскае гета|Сянно]] * [[Халакост у Талачынскім раёне|Талачынскі раён]] ** [[Гета ў Коханава|Коханава]] ** [[Гета ў Абольцах|Абольцы]] ** [[Гета ў Славенях|Славені]] ** [[Гета ў Слаўным|Слаўнае]] ** [[Талачынскае гета|Талачын]] * [[Халакост ва Ушацкім раёне|Ушацкі раён]] ** [[Гета ў Кублічах|Кублічы]] ** [[Гета ва Ушачах|Ушачы]] * [[Халакост у Чашніцкім раёне|Чашніцкі раён]] ** [[Гета ў Лукомлі|Лукомль]] ** [[Гета ў Чашніках|Чашнікі]] ** [[Гета ў Чарэі|Чарэя]] * [[Халакост у Шаркаўшчынскім раёне|Шаркаўшчынскі раён]] ** [[Гета ў Германавічах|Германавічы]] ** [[Гета ў Ёдах|Ёды]] ** [[Гета ў Лужках|Лужкі]] ** [[Гета ў Шаркаўшчыне|Шаркаўшчына]] * [[Халакост у Шумілінскім раёне|Шумілінскі раён]] ** [[Гета ў Сіроціна|Сіроціна]] ** [[Шумілінскае гета|Шуміліна]] |загаловак3 = [[Гомельская вобласць]] |спіс3 = * [[Халакост у Акцябрскім раёне|Акцябрскі раён]] * [[Халакост у Брагінскім раёне|Брагінскі раён]] ** [[Гета ў Брагіне|Брагін]] * [[Халакост у Буда-Кашалёўскім раёне|Буда-Кашалёўскі раён]] ** [[Гета ў Буда-Кашалёве|Буда-Кашалёва]] ** [[Гета ва Уваравічах|Уваравічы]] * [[Халакост у Веткаўскім раёне|Веткаўскі раён]] * [[Халакост у Гомельскім раёне|Гомельскі раён]] ** [[Гомельскае гета|Гомель]] * [[Халакост у Добрушскім раёне|Добрушскі раён]] ** [[Гета ў Добрушы|Добруш]] * [[Халакост у Ельскім раёне|Ельскі раён]] ** [[Гета ў Ельску|Ельск]] * [[Халакост у Жыткавіцкім раёне|Жыткавіцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Жыткавіцкі раён)|Ленін]] ** [[Гета ў Тураве|Тураў]] * [[Халакост у Жлобінскім раёне|Жлобінскі раён]] ** [[Гета ў Жлобіне|Жлобін]] ** [[Гета ў Стрэшыне|Стрэшын]] ** [[Гета ў Шчадрыне|Шчадрын]] * [[Халакост у Калінкавіцкім раёне|Калінкавіцкі раён]] ** [[Гета ў Калінкавічах|Калінкавічы]] ** [[Гета ў Азарычах|Азарычы]] ** [[Гета ў Юравічах|Юравічы]] * [[Халакост у Кармянскім раёне|Кармянскі раён]] ** [[Гета ў Карме|Карма]] * [[Халакост у Лельчыцкім раёне|Лельчыцкі раён]] * [[Халакост у Лоеўскім раёне|Лоеўскі раён]] * [[Халакост у Мазырскім раёне|Мазырскі раён]] ** [[Мазырскае гета|Мазыр]] * [[Халакост у Нараўлянскім раёне|Нараўлянскі раён]] * [[Халакост у Петрыкаўскім раёне|Петрыкаўскі раён]] ** [[Гета ў Петрыкаве|Петрыкаў]] * [[Халакост у Рэчыцкім раёне|Рэчыцкі раён]] ** [[Гета ў Рэчыцы|Рэчыца]] * [[Халакост у Рагачоўскім раёне|Рагачоўскі раён]] ** [[Гета ў Журавічах|Журавічы]] ** [[Гета ў Рагачове|Рагачоў]] * [[Халакост у Светлагорскім раёне|Светлагорскі раён]] ** [[Гета ў Давыдаўцы|Давыдаўка]] ** [[Гета ў Парычах|Парычы]] ** [[Гета ў Шацілках (Светлагорску)|Шацілкі (Светлагорск)]] * [[Халакост у Хойніцкім раёне|Хойніцкі раён]] ** [[Гета ў Хойніках|Хойнікі]] * [[Халакост у Чачэрскім раёне|Чачэрскі раён]] |загаловак4 = [[Гродзенская вобласць]] |спіс4 = * [[Халакост у Бераставіцкім раёне|Бераставіцкі раён]] * [[Халакост у Ваўкавыскім раёне|Ваўкавыскі раён]] ** [[Ваўкавыскае гета|Ваўкавыск]] ** [[Гета ў Воўпе|Воўпа]] * [[Халакост у Воранаўскім раёне|Воранаўскі раён]] ** [[Гета ў Воранаве|Воранава]] ** [[Гета ў Радуні|Радунь]] * [[Халакост у Гродзенскім раёне|Гродзенскі раён]] ** [[Гродзенскае гета|Гродна]] * [[Халакост у Дзятлаўскім раёне|Дзятлаўскім раёне]] ** [[Гета ў Дварцы|Дварэц]] ** [[Гета ў Дзятлаве|Дзятлава]] ** [[Гета ў Казлоўшчыне|Казлоўшчына]] ** [[Гета ў Наваельні|Наваельня]] * [[Халакост у Зэльвенскім раёне|Зэльвенскі раён]] ** [[Дзярэчынскае гета|Дзярэчын]] * [[Халакост у Іўеўскім раёне|Іўеўскі раён]] ** [[Гета ў Іўі|Іўе]] * [[Халакост у Карэліцкім раёне|Карэліцкі раён]] ** [[Гета ў Карэлічах|Карэлічы]] ** [[Гета ў Міры|Мір]] * [[Халакост у Лідскім раёне|Лідскі раён]] ** [[Лідскае гета|Ліда]] * [[Халакост у Мастоўскім раёне|Мастоўскі раён]] ** [[Гета ў Лунна|Лунна]] ** [[Гета ў Песках|Пескі]] * [[Халакост у Навагрудскім раёне|Навагрудскі раён]] ** [[Гета ў Любчы|Любча]] ** [[Навагрудскае гета|Навагрудак]] * [[Халакост у Астравецкім раёне|Астравецкі раён]] ** [[Гета ў Кемелішках|Кемелішкі]] ** [[Гета ў Міхалішках|Міхалішкі]] * [[Халакост у Ашмянскім раёне|Ашмянскі раён]] ** [[Гета ў Гальшанах|Гальшаны]] ** [[Гета ў Ашмянах|Ашмяны]] * [[Халакост у Свіслацкім раёне|Свіслацкі раён]] ** [[Гета ў Поразаве|Поразава]] ** [[Гета ў Свіслачы (Свіслацкі раён)|Свіслач]] * [[Халакост у Слонімскім раёне|Слонімскі раён]] ** [[Слонімскае гета|Слонім]] * [[Халакост у Смаргонскім раёне|Смаргонскі раён]] ** [[Гета ў Смаргоні|Смаргонь]] * [[Халакост у Шчучынскім раёне|Шчучынскі раён]] ** [[Гета ў Астрына|Астрына]] ** [[Гета ў Васілішках|Васілішкі]] ** [[Гета ў Жалудку|Жалудок]] ** [[Гета ў Шчучыне|Шчучын]] |загаловак6 = [[Мінская вобласць]] |спіс6 = * [[Халакост у Бярэзінскім раёне|Бярэзінскі раён]] ** [[Гета ў Беразіно|Беразіно]] ** [[Гета ў Багушэвічах|Багушэвічы]] * [[Халакост у Барысаўскім раёне|Барысаўскі раён]] ** [[Барысаўскае гета|Барысаў]] ** [[Зембінскае гета|Зембін]] ** [[Гета ў Мсціжы|Мсціж]] * [[Халакост у Вілейскім раёне|Вілейскі раён]] ** [[Вілейскае гета|Вілейка]] ** [[Гета ў Даўгінаве|Даўгінава]] ** [[Гета ў Ільі|Ілья]] * [[Халакост у Валожынскім раёне|Валожынскі раён]] ** [[Вішнеўскае гета|Вішнева]] ** [[Валожынскае гета|Валожын]] ** [[Гета ў Забрэззі|Забрэззе]] ** [[Гета ў Івянцы|Івянец]] ** [[Гета ў Ракаве|Ракаў]] * [[Халакост у Дзяржынскім раёне|Дзяржынскі раён]] ** [[Гета ў Дзяржынску|Дзяржынск]] * [[Халакост у Клецкім раёне|Клецкі раён]] ** [[Клецкае гета|Клецк]] ** [[Гета ў Сіняўцы|Сіняўка]] * [[Халакост у Капыльскім раёне|Капыльскі раён]] ** [[Капыльскае гета|Капыль]] ** [[Гета ў Грозаве|Грозава]] * [[Халакост у Крупскім раёне|Крупскі раён]] ** [[Гета ў Абчузе|Абчуга]] ** [[Гета ў Бабры|Бабёр]] ** [[Гета ў Крупках|Крупкі]] ** [[Гета ў Халопенічах|Халопенічы]] ** [[Гета ў Шамках|Шамкі]] * [[Халакост у Лагойскім раёне|Лагойскі раён]] ** [[Гета ў Лагойску|Лагойск]] ** [[Гета ў Плешчаніцах|Плешчаніцы]] * [[Халакост у Любанскім раёне|Любанскі раён]] ** [[Гета ў Любані|Любань]] ** [[Гета ва Урэччы|Урэчча]] * [[Халакост у Мінскім раёне|Мінскі раён]] ** [[Гета ў Заслаўі|Заслаўе]] ** [[Мінскае гета|Мінск]] * [[Халакост у Маладзечанскім раёне|Маладзечанскі раён]] ** [[Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|Гарадок]] ** [[Гета ў Красным|Краснае]] ** [[Гета ў Лебедзеве|Лебедзева]] ** [[Гета ў Маладзечне|Маладзечна]] ** [[Гета ў Радашковічах|Радашковічы]] * [[Халакост у Мядзельскім раёне|Мядзельскі раён]] ** [[Гета ў Крывічах|Крывічы]] ** [[Гета ў Мядзелі|Мядзель]] ** [[Гета ў Кабыльніку (Нарачы)|Кабыльнік (Нарач)]] * [[Халакост у Нясвіжскім раёне|Нясвіжскі раён]] ** [[Гета ў Гарадзеі|Гарадзея]] ** [[Нясвіжскае гета|Нясвіж]] * [[Халакост у Пухавіцкім раёне|Пухавіцкі раён]] ** [[Гета ў Дукоры|Дукора]] ** [[Гета ў Мар’інай Горцы|Мар’іна Горка]] ** [[Гета ў Пухавічах|Пухавічы]] ** [[Гета ў Рудзенску|Рудзенск]] ** [[Гета ў Тальцы|Талька]] ** [[Гета ва Узлянах|Узляны]] ** [[Гета ў Шацку|Шацк]] * [[Халакост у Слуцкім раёне|Слуцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Слуцкі раён)|Леніна]] ** [[Слуцкае гета|Слуцк]] * [[Халакост у Смалявіцкім раёне|Смалявіцкі раён]] ** [[Гета ў Смалявічах|Смалявічы]] * [[Халакост у Салігорскім раёне|Салігорскі раён]] ** [[Гета ў Пагосце|Пагост]] * [[Халакост у Старадарожскім раёне|Старадарожскі раён]] ** [[Гета ў Старых Дарогах|Старыя Дарогі]] * [[Халакост у Стаўбцоўскім раёне|Стаўбцоўскі раён]] ** [[Гета ў Новым Свержане|Новы Свержань]] ** [[Гета ў Рубяжэвічах|Рубяжэвічы]] ** [[Гета ў Стоўбцах|Стоўбцы]] * [[Халакост ва Уздзенскім раёне|Уздзенскі раён]] ** [[Гета ва Уздзе|Узда]] * [[Халакост у Чэрвеньскім раёне|Чэрвеньскі раён]] ** [[Гета ў Смілавічах|Смілавічы]] ** [[Гета ў Чэрвені|Чэрвень]] |загаловак5 = [[Магілёўская вобласць]] |спіс5 = * [[Халакост у Бялыніцкім раёне|Бялыніцкі раён]] ** [[Гета ў Бялынічах|Бялынічы]] * [[Халакост у Бабруйскім раёне|Бабруйскі раён]] ** [[Бабруйскае гета|Бабруйск]] * [[Халакост у Быхаўскім раёне|Быхаўскі раён]] ** [[Быхаўскае гета|Быхаў]] ** [[Гета ў Сапяжынцы|Сапяжынка]] * [[Халакост у Глускім раёне|Глускі раён]] ** [[Глускае гета|Глуск]] * [[Халакост у Горацкім раёне|Горацкі раён]] ** [[Гета ў Верашчаках|Верашчакі]] ** [[Гета ў Гарах|Горы]] ** [[Гета ў Горках|Горкі]] ** [[Гета ў Леніне (Горацкі раён)|Леніна]] ** [[Гета ў Марнаўцы|Марнаўка]] ** [[Гета ў Рудкаўшчыне|Рудкаўшчына]] * [[Халакост у Дрыбінскім раёне|Дрыбінскі раён]] ** [[Гета ў Дрыбіне|Дрыбін]] ** [[Гета ў Расне|Расна]] ** [[Гета ў Чэрнеўцы|Чэрнеўка]] * [[Халакост у Кіраўскім раёне|Кіраўскі раён]] * [[Халакост у Клімавіцкім раёне|Клімавіцкі раён]] ** [[Клімавіцкае гета|Клімавічы]] * [[Халакост у Клічаўскім раёне|Клічаўскі раён]] ** [[Гета ў Клічаве|Клічаў]] * [[Халакост у Касцюковіцкім раёне|Касцюковіцкі раён]] ** [[Гета ў Касцюковічах|Касцюковічы]] ** [[Гета ў Саматэвічах|Саматэвічы]] * [[Халакост у Краснапольскім раёне|Краснапольскі раён]] ** [[Гета ў Краснаполлі|Краснаполле]] * [[Халакост у Крычаўскім раёне|Крычаўскі раён]] ** [[Гета ў Антонаўцы|Антонаўка]] ** [[Гета ў Крычаве|Крычаў]] ** [[Гета ў Маляцічах|Маляцічы]] * [[Халакост у Круглянскім раёне|Круглянскі раён]] ** [[Гета ў Круглым|Круглае]] ** [[Гета ў Кручы|Круча]] ** [[Гета ў Шапялевічах|Шапялевічы]] * [[Халакост у Магілёўскім раёне|Магілёўскі раён]] ** [[Магілёўскае гета|Магілёў]] * [[Халакост у Мсціслаўскім раёне|Мсціслаўскі раён]] ** [[Гета ў Мсціславе|Мсціслаў]] ** [[Гета ў Шамаве|Шамава]] * [[Халакост у Асіповіцкім раёне|Асіповіцкі раён]] ** [[Гета ў Градзянцы|Градзянка]] ** [[Гета ў Дараганаве|Дараганава]] ** [[Гета ў Ялізаве|Ялізава]] ** [[Гета ў Крынках|Крынкі]] ** [[Гета ў Лапічах|Лапічы]] ** [[Гета ў Ліпені|Ліпень]] ** [[Асіповіцкае гета|Асіповічы]] ** [[Гета ў Свіслачы (Асіповіцкі раён)|Свіслач]] ** [[Гета ў Ясені|Ясень]] * [[Халакост у Слаўгарадскім раёне|Слаўгарадскі раён]] ** [[Гета ў Прапойску|Прапойск (Слаўгарад)]] * [[Халакост у Хоцімскім раёне|Хоцімскі раён]] ** [[Гета ў Хоцімску|Хоцімск]] * [[Халакост у Чавускім раёне|Чавускі раён]] ** [[Гета ў Чавусах|Чавусы]] * [[Халакост у Чэрыкаўскім раёне|Чэрыкаўскі раён]] ** [[Чэрыкаўскае гета|Чэрыкаў]] * [[Халакост у Шклоўскім раёне|Шклоўскі раён]] ** [[Гета ў Рыжкавічах|Рыжкавічы]] ** [[Шклоўскае гета|Шклоў]] |стыль_унізе = |унізе = Звязаныя тэмы: [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны]] {{*}} [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства]] {{*}} [[Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання]] {{*}} [[Юдэнфрай]] }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Яўрэйская гісторыя]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Халакост]] </noinclude> 137ntde07qv30jpx02mqpyoerxa33jv 0 85749 5147188 4412106 2026-05-26T21:35:36Z JerzyKundrat 174 /* Паходжанне і сям’я */ 5147188 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі''' ({{ДН|||1831}}, маёнтак [[Багушэвічы (Бярэзінскі раён)|Багушэвічы]], [[Ігуменскі павет]], Мінская губерня, Расійская Імперыя — {{ДС|||1888}}) — кіраўнік [[Студзеньскае паўстанне|Судзеньскага паўстання (1863—1864)]] у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. == Паходжанне і сям’я == Належаў да старажытнага каталіцкага шляхецкага роду [[Свентаржэцкія|Свентаржэцкіх]] гербу «[[Трубы (герб)|Трубы]]». Нарадзіўся ў 1831 г. у маёнтку Багушэвічы Ігуменскага павета Мінскай губерні Расійскай Імперыі (цяпер [[Бярэзінскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]) — у сям’і Чэслава Тадэушавіча Свентаржэцкага (нар. у 1802 г.) і Ганны Аляксееўны Свентаржэцкай. Бацька валодаў маёнткам Франскоўшчызна (Франскоўшчына) у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] і выбіраўся дваранамі на пасаду дэпутата ад Мінскага павета ў Мінскі [[дваранскі дэпутацкі сход]]. Дзед — Тадэвуш Антоніевіч Свентаржэцкі — выбіраўся на пасаду [[Мінскія павятовыя маршалкі|мінскага павятовага маршалка]]. Хросным бацькам Баляслава Свентаржэцкага быў [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] (1823—1847) [[Леў Францавіч Оштарп]] (1785—1851), а першай жонкай стала Лаура Казіміраўна Завадская, пляменніца Льва Оштарпа. Другая жонка — польская пісьменніца і актрыса тэатра {{нп5|Марыя Багуслаўская||pl|Maria Bogusławska}}. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Віленскі дваранскі інстытут|Віленскім дваранскім інстытуце]] (скончыў у 1853 г.), [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім універсітэце]]; у час эміграцыі — у ваеннай школе ў [[Францыя|Францыі]]. Валодаў спадчынным маёнткам Багушэвічы ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ([[Расійская Імперыя]]). Служыў пісарам у Мінскім [[Дваранскі дэпутацкі сход|Дваранскім дэпутацкім сходзе]]. З [[1860]] г. знаходзіўся пад сакрэтным наглядам паліцыі. Як член Мінскага губернскага камітэта ўдзельнічаў у распрацоўцы ўмоў [[Сялянская рэформа ў Расіі|сялянскай рэформы (1861) у Расійскай Імперыі]]. Падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] з’яўляўся паўстанцкім начальнікам Ігуменскага павета — камісарам аб’яднаных паўстанцкіх атрадаў у Ігуменскім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Знаходзіўся пры атрадзе [[С. Ляскоўскі|С. Ляскоўскага]]. Сядзіба Свентаржэцкіх у вёсцы Багушэвічы (Ігуменскі павет, Мінская губерня) была знішчана паводле загаду [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мікалаевіча Мураўёва]]. <gallery perrow=5> File:Decree of the Vilno General-Governor Mikhail Nikolayevich Muravyov to Minsk Governor - 18 April 1864 AD - a.jpg|Распараджэнне [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] Міхаіла Мікалаевіча Мураўёва мінскаму грамадзянскаму губернатару аб перарабленні з каталіцкай у праваслаўную каменнай капліцы ў вёсцы Багушэвічы Ігуменскага павета, якая належала камандзіру паўстанцкага атрада — маянткоўцу Баляславу Свентаржэцкаму ''(першая старонка)''. Выдадзена ў г. Вільня (Расійская Імперыя), 18 красавіка 1864 г. File:Decree of the Vilno General-Governor Mikhail Nikolayevich Muravyov to Minsk Governor - 18 April 1864 AD - b.jpg|Распараджэнне [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] Міхаіла Мікалаевіча Мураўёва мінскаму грамадзянскаму губернатару аб перарабленні з каталіцкай у праваслаўную каменнай капліцы ў вёсцы Багушэвічы Ігуменскага павета, якая належала камандзіру паўстанцкага атрада — маянткоўцу Баляславу Свентаржэцкаму ''(другая старонка)''. Выдадзена ў г. Вільня (Расійская Імперыя), 18 красавіка 1864 г. </gallery> === Эміграцыя ў Францыю === Увосень [[1863]] г. эмігрыраваў на пастаяннае месца жыхарства ў [[Францыя|Францыю]], за якую ваяваў падчас [[франка-пруская вайна|франка-прускай вайны (1870—1871)]]. Памёр у 1888 г. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Кісялёў, Г. В.'' На пераломе дзвюх эпох: Паўстанне 1863 г. на Міншчыне / Г. В. Кісялёў. — Мн., 1990. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свентаржэцкі Баляслаў Часлававіч||250}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свентаржэцкі Баляслаў Часлававіч}} [[Катэгорыя:Свентаржэцкія]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага шляхецкага інстытута]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне]] m7cap9uvnersyasr80zen1xpp6x29lo 5147192 5147188 2026-05-26T21:43:29Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147192 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі''' ({{ДН|||1831}}, маёнтак [[Багушэвічы (Бярэзінскі раён)|Багушэвічы]], [[Ігуменскі павет]], Мінская губерня, Расійская Імперыя — {{ДС|||1888}}) — кіраўнік [[Студзеньскае паўстанне|Судзеньскага паўстання (1863—1864)]] у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. == Паходжанне і сям’я == Належаў да старажытнага каталіцкага шляхецкага роду [[Свентаржэцкія|Свентаржэцкіх]] гербу «[[Трубы (герб)|Трубы]]». Нарадзіўся ў 1831 г. у маёнтку Багушэвічы Ігуменскага павета Мінскай губерні Расійскай Імперыі (цяпер [[Бярэзінскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]) — у сям’і Чэслава Тадэушавіча Свентаржэцкага (нар. у 1802 г.) і Ганны Аляксееўны Свентаржэцкай. Бацька валодаў маёнткам Франскоўшчызна (Франскоўшчына) у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] і выбіраўся дваранамі на пасаду дэпутата ад Мінскага павета ў Мінскі [[дваранскі дэпутацкі сход]]. Дзед — Тадэвуш Антоніевіч Свентаржэцкі — выбіраўся на пасаду [[Мінскія павятовыя маршалкі|мінскага павятовага маршалка]]. Хросным бацькам Баляслава Свентаржэцкага быў [[Прадвадзіцелі (маршалкі) дваранства Мінскай губерні|мінскі губернскі маршалак]] (1823—1847) [[Леў Францавіч Оштарп]] (1785—1851), а першай жонкай стала Лаура Казіміраўна Завадская, пляменніца Льва Оштарпа. Другая жонка — польская пісьменніца і актрыса тэатра {{нп5|Марыя Багуслаўская||pl|Maria Bogusławska}}. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Віленскі дваранскі інстытут|Віленскім дваранскім інстытуце]] (скончыў у 1853 г.), [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім універсітэце]]; у час эміграцыі — у ваеннай школе ў [[Францыя|Францыі]]. Валодаў спадчынным маёнткам Багушэвічы ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] ([[Расійская Імперыя]]). Служыў пісарам у Мінскім [[Дваранскі дэпутацкі сход|Дваранскім дэпутацкім сходзе]]. З [[1860]] г. знаходзіўся пад сакрэтным наглядам паліцыі. Як член Мінскага губернскага камітэта ўдзельнічаў у распрацоўцы ўмоў [[Сялянская рэформа ў Расіі|сялянскай рэформы (1861) у Расійскай Імперыі]]. Падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] з’яўляўся паўстанцкім начальнікам Ігуменскага павета — камісарам аб’яднаных паўстанцкіх атрадаў у Ігуменскім павеце [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Знаходзіўся пры атрадзе [[С. Ляскоўскі|С. Ляскоўскага]]. Сядзіба Свентаржэцкіх у вёсцы Багушэвічы (Ігуменскі павет, Мінская губерня) была знішчана паводле загаду [[Літоўскае генерал-губернатарства|віленскага генерал-губернатара]] [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў-Віленскі|Міхаіла Мікалаевіча Мураўёва]]. <center><gallery caption="Распараджэнне [[Літоўскае генерал-губернатарства|генерал-губернатара]] Мураўёва аб перарабленні ў праваслаўную капліцы Свентаржэцкіх, 1864"> File:Decree of the Vilno General-Governor Mikhail Nikolayevich Muravyov to Minsk Governor - 18 April 1864 AD - a.jpg|першая старонка File:Decree of the Vilno General-Governor Mikhail Nikolayevich Muravyov to Minsk Governor - 18 April 1864 AD - b.jpg|другая старонка </gallery></center> Увосень 1863 года эмігрыраваў на пастаяннае месца жыхарства ў [[Францыя|Францыю]], за якую ваяваў падчас [[франка-пруская вайна|франка-прускай вайны (1870—1871)]]. Памёр у 1888 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Кісялёў, Г. В.'' На пераломе дзвюх эпох: Паўстанне 1863 г. на Міншчыне / Г. В. Кісялёў. — Мн., 1990. * {{Крыніцы/БелЭн|14|Свентаржэцкі Баляслаў Часлававіч||250}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свентаржэцкі Баляслаў Часлававіч}} [[Катэгорыя:Свентаржэцкія]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі франка-прускай вайны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага шляхецкага інстытута]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярэзінскім раёне]] gtmsplvc372j36q6na6rs991r8mx6zm 0 87301 5147312 4743977 2026-05-27T08:45:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147312 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Астроміцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Кобрынскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Астромічы]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2317 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Астро́міцкі сельсавет''' ({{lang-ru|Остромичский сельсовет}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Кобрынскі раён|Кобрынскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Астромічы]]. Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Жухавецкі сельсавет|Жухавецкага]] і [[Красналескаўскі сельсавет|Красналескаўскага]] сельсаветаў, падчас утварэння вёска [[Млынок (Пружанскі раён)|Млынок]] перададзена ў [[Бакунскі сельсавет (Пружанскі раён)|Бакунскі сельсавет]] [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 11 жніўня 1959 года ў склад сельсавета з [[Дзеткавіцкі сельсавет|Дзеткавіцкага сельсавета]] [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] перададзены населеныя пункты [[Бярозна (Кобрынскі раён)|Бярэзна]], [[Іласк]], [[Калонія (Кобрынскі раён)|Калонія]], [[Лука (Кобрынскі раён)|Лука]], [[Навасёлкі (Астроміцкі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Смалярня (Кобрынскі раён)|Смалярня]] і [[Шамятоўка (Кобрынскі раён)|Шамятоўка]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 10.</ref>. 21 студзеня 1961 года ў склад сельсавета з [[Гарадзецкі сельсавет (Кобрынскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]] перададзена вёска [[Кустовічы]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 студзеня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).</ref>. У 1962 годзе ў склад Гарадзецкага сельсавета перададзены вёскі Кустовічы і [[Пясочнае (Кобрынскі раён)|Пясочнае]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 22 сакавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. У 1970 годзе скасаваны вёскі [[Шляхецкія Астромічы]] (злілася з вёскай Астромічы) і [[Мачульнікі]] (злілася з вёскай [[Запруды]])<ref>Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).</ref>. 30 ліпеня 1973 года ў склад сельсавета з [[Дзеткавіцкі сельсавет|Дзеткавіцкага сельсавета]] [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] перададзена вёска [[Старая Цемра]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 ліпеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 18 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|25}}</ref>. 21 ліпеня 1980 года ў склад Астроміцкага сельсавета з [[Залескі сельсавет (Кобрынскі раён)|Залескага сельсавета]] перададзены вёскі [[Прылукі Вялікія]] і [[Калубелі]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 3226 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 88,2 % — [[беларусы]], 5,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2317 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://karta.brestobl.com/12kobrin/85.html Мапа Астроміцкага сельсавета] {{Астроміцкі сельсавет}} {{Кобрынскі раён}} [[Катэгорыя:Астроміцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] epis38led47qkjpoi36yqurb6sv3uvo 0 88091 5147184 5146842 2026-05-26T21:32:34Z ~2026-29524-46 168416 удакладненне 5147184 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{Цёзкі2|Старавойтаў}} {{Навуковец}} '''Міхаіл Іванавіч Старавойтаў''' ({{ДН|3|11|1951}}, [[Арленск]], {{МН|Гомельскі раён|ў Гомельскім раёне|}} — 23 мая 2026<ref>[https://gsu.by/ru/node/9968 Светлая память Михаилу Ивановичу Старовойтову – учёному, педагогу, гражданину]</ref>, Гомель) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] (1980), [[дацэнт]]. [[Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ([[2012]]). == Біяграфія == Скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны]] ў 1974 г. Вучыўся ў аспірантуры з 1974 па 1977 г.(навуковы кіраўнік — акадэмік [[Іларыён Ігнаценка]]) З 1977 года працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце. імя Францыска Скарыны З 1988 па 1992 г. і з 1998 па 2004 г. дэкан гістарычнага факультэта [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]], з 1992 па 1998 г. дэкан гісторыка-юрыдычнага факультэта тае ж ВНУ. Дацэнт кафедры гісторыі Беларусі з 2004 па 2006 гг. З 2006 па 2009 г. дактарант БДУ. З 2009 года працуе на пасадзе дацэнта кафедры гісторыі Беларусі [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны]] == Навуковая праца == Даследуе пытанні грамадска-палітычнай і нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі і Гомельшчыны ў XX стагоддзі. == Бібліяграфія == * Методическое пособие по изучению в курсах истории СССР и БССР ведущей роли рабочего класса в строительстве социализма и коммунизма / Г. С. Евдокименко, М. И. Старовойтов, А. А. Рубан; Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Гомельский государственный университет. — Гомель : ГГУ, 1986. — 53 с. (у суаўтарстве з Гергіем Еўдакіменка і Анатолем Рубанам). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / В. П. Пичуков, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 1999. — Вып. 1. — 233 с. (у суаўтарстве з [[Віктар Пятровіч Пічукоў|Віктарам Пічуковым]]). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / А. И. Зеленкова, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 2000. — Вып. 2. — 155 с.(у суаўтарстве з Алай Зелянковай). * Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины: исторический очерк / М. И. Старовойтов, А. И. Зеленкова, М. П. Савинская; Министерство образования Республики Беларусь. — Гомель : ГГУ, 2005. — 359 с.(у суаўтарстве з Марынай Савінскай і Алай Зелянковай). * История Беларуси / Н. М. Пурышева, М. И. Старовойтов. — Минск : ТетраСистемс, 2009. — 159 с. (у суаўтарстве з Наталляй Пурышавай) перавыдадзена двойчы ў 2010 і 2011 гадах. * Демографическая характеристика малых и средних городских поселений Беларуси / Д. Г. Лин, И. Н. Сафонова, М. И. Старовойтов; Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины». — Гомель : ГГУ, 2009. — 118 с. (у суаўтарстве з Дмітрыем Лінам і Інай Сафонавай). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старавойтаў Міхаіл Іванавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы ГДУ імя Ф. Скарыны]] iac1qcw10teicoktx0lnzmj5g1apc0x 5147279 5147184 2026-05-27T07:16:36Z M.L.Bot 261 афармленне, стыль 5147279 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{Цёзкі2|Старавойтаў}} {{Навуковец}} '''Міхаіл Іванавіч Старавойтаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] (1980), [[дацэнт]]. [[Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ([[2012]]). == Біяграфія == Скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт]] (ГДУ) у 1974 годзе. У 1974—1977 гадах вучыўся ў аспірантуры (навуковы кіраўнік — акадэмік [[Іларыён Ігнаценка]]). З 1977 года працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце; у 1988—1992 і 1998—2004 гадах — дэкан гістарычнага факультэта [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]], у 1992—1998 — дэкан гісторыка-юрыдычнага факультэта ГДУ. Дацэнт кафедры гісторыі Беларусі ў 2004—2006 гадах. У 2006—2009 гадах дактарант БДУ. З 2009 года працуе на пасадзе дацэнта кафедры гісторыі Беларусі [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны]] Памёр 23 мая 2026 года ў Гомелі.<ref>[https://gsu.by/ru/node/9968 Светлая память Михаилу Ивановичу Старовойтову — учёному, педагогу, гражданину]</ref> == Навуковая праца == Даследаваў пытанні грамадска-палітычнай і нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі і Гомельшчыны ў XX стагоддзі. == Бібліяграфія == * Методическое пособие по изучению в курсах истории СССР и БССР ведущей роли рабочего класса в строительстве социализма и коммунизма / Г. С. Евдокименко, М. И. Старовойтов, А. А. Рубан; Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Гомельский государственный университет. — Гомель : ГГУ, 1986. — 53 с. (у суаўтарстве з Гергіем Еўдакіменка і Анатолем Рубанам). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / В. П. Пичуков, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 1999. — Вып. 1. — 233 с. (у суаўтарстве з [[Віктар Пятровіч Пічукоў|Віктарам Пічуковым]]). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / А. И. Зеленкова, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 2000. — Вып. 2. — 155 с.(у суаўтарстве з Алай Зелянковай). * Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины: исторический очерк / М. И. Старовойтов, А. И. Зеленкова, М. П. Савинская; Министерство образования Республики Беларусь. — Гомель : ГГУ, 2005. — 359 с.(у суаўтарстве з Марынай Савінскай і Алай Зелянковай). * История Беларуси / Н. М. Пурышева, М. И. Старовойтов. — Минск : ТетраСистемс, 2009. — 159 с. (у суаўтарстве з Наталляй Пурышавай) перавыдадзена двойчы ў 2010 і 2011 гадах. * Демографическая характеристика малых и средних городских поселений Беларуси / Д. Г. Лин, И. Н. Сафонова, М. И. Старовойтов; Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины». — Гомель : ГГУ, 2009. — 118 с. (у суаўтарстве з Дмітрыем Лінам і Інай Сафонавай). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старавойтаў Міхаіл Іванавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы ГДУ імя Ф. Скарыны]] hyloxzjxdqm4j4iuszzx1rc4znuw5g3 5147280 5147279 2026-05-27T07:17:05Z M.L.Bot 261 5147280 wikitext text/x-wiki {{Нядаўна памерлы}} {{Цёзкі2|Старавойтаў}} {{Навуковец}} '''Міхаіл Іванавіч Старавойтаў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] (1980), [[дацэнт]]. [[Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] ([[2012]]). == Біяграфія == Скончыў [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт]] (ГДУ) у 1974 годзе. У 1974—1977 гадах вучыўся ў аспірантуры (навуковы кіраўнік — акадэмік [[Іларыён Ігнаценка]]). З 1977 года працуе ў Гомельскім дзяржаўным універсітэце; у 1988—1992 і 1998—2004 гадах — дэкан гістарычнага факультэта [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]], у 1992—1998 — дэкан гісторыка-юрыдычнага факультэта ГДУ. Дацэнт кафедры гісторыі Беларусі ў 2004—2006 гадах. У 2006—2009 гадах дактарант БДУ. З 2009 года працуе на пасадзе дацэнта кафедры гісторыі Беларусі [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны]] Памёр 23 мая 2026 года ў Гомелі.<ref>{{Cite web|url=https://gsu.by/ru/node/9968|title=Светлая память Михаилу Ивановичу Старовойтову – учёному, педагогу, гражданину {{!}} Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины|website=gsu.by|access-date=2026-05-27}}</ref> == Навуковая праца == Даследаваў пытанні грамадска-палітычнай і нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі і Гомельшчыны ў XX стагоддзі. == Бібліяграфія == * Методическое пособие по изучению в курсах истории СССР и БССР ведущей роли рабочего класса в строительстве социализма и коммунизма / Г. С. Евдокименко, М. И. Старовойтов, А. А. Рубан; Министерство высшего и среднего специального образования БССР, Гомельский государственный университет. — Гомель : ГГУ, 1986. — 53 с. (у суаўтарстве з Гергіем Еўдакіменка і Анатолем Рубанам). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / В. П. Пичуков, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 1999. — Вып. 1. — 233 с. (у суаўтарстве з [[Віктар Пятровіч Пічукоў|Віктарам Пічуковым]]). * Гомельщина многонациональная (20-30-е годы XX века) / А. И. Зеленкова, М. И. Старовойтов; Гомел. гос. ун-т им. Ф.Скорины, Упр. культуры Гомел. облисполкома. — Гомель : ГГУ, 2000. — Вып. 2. — 155 с.(у суаўтарстве з Алай Зелянковай). * Гомельский государственный университет имени Франциска Скорины: исторический очерк / М. И. Старовойтов, А. И. Зеленкова, М. П. Савинская; Министерство образования Республики Беларусь. — Гомель : ГГУ, 2005. — 359 с.(у суаўтарстве з Марынай Савінскай і Алай Зелянковай). * История Беларуси / Н. М. Пурышева, М. И. Старовойтов. — Минск : ТетраСистемс, 2009. — 159 с. (у суаўтарстве з Наталляй Пурышавай) перавыдадзена двойчы ў 2010 і 2011 гадах. * Демографическая характеристика малых и средних городских поселений Беларуси / Д. Г. Лин, И. Н. Сафонова, М. И. Старовойтов; Министерство образования Республики Беларусь, Учреждение образования «Гомельский государственный университет им. Ф. Скорины». — Гомель : ГГУ, 2009. — 118 с. (у суаўтарстве з Дмітрыем Лінам і Інай Сафонавай). == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старавойтаў Міхаіл Іванавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Дэканы ГДУ імя Ф. Скарыны]] kfiwhzkn37fqvuwru621g2x05y2q3ae 0 88290 5146924 4725718 2026-05-26T12:44:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5146924 wikitext text/x-wiki {{Баец змяшанага стылю |Імя = Андрэй Арлоўскі |Фатаграфія = Arlovski.png |Шырыня = 180px |Поўнае імя = Андрэй Валер'евіч Арлоўскі |Мянушка = ''Пітбуль'' ({{lang-en|Pitbull}}) |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Дата нараджэння = 4.02.1979 |Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Бабруйск|у Бабруйску}}, <br />[[Магілёўская вобласць]],<br /> [[Беларуская ССР]], [[СССР]] |Пражыванне = [[Чыкага]], [[Ілінойс]], [[ЗША]] |Рост = 193 гл |Вагавая катэгорыя = [[Змяшаныя баявыя мастацтвы#Вагавыя катэгорыі|Цяжкая]] |Каманда = ''Team Pitbull'' |Стыль = [[кікбоксінг]], [[самба]], [[бокс]], [[бразільскае джыу-джытсу]] |Ступень майстэрства = [[Майстар спорту міжнароднага класа#Беларусь|МСМК Рэспублікі Беларусь]] па [[самба]] |Медалі = {{АГ-спорт|[[Самба]]}} {{турнір|Чэмпіянаты свету}} {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па самба 1999|Санкт-Пецярбург 1999]]| св. 100 кг}} |Трэнер = Дзмітрый Сцяпанаў<br />Фрэдзі Роўч<br />Грэг Джэксан |Баёў = 29 |Перамог = 19 |Перамог накаўтам = 14 |Перамог болевым = 3 |Перамог рашэннем = 2 |Паражэнняў = 9 |Паражэнняў накаўтам = 7 |Паражэнняў рашэннем = 2 |Не адбыліся = 1 |Кар'ера = [[1999]] — н.ч. |Сайт = [http://www.arlovski.com arlovski.com] {{ref-en}}<br/>[http://arlovski.ru arlovski.ru] {{ref-ru}} |}} {{Цёзкі2|Арлоўскі}} '''Андрэй Валер'евіч Арлоўскі''' (англ. Andrei Arlovski, {{ДН|4|2|1979}}, {{МН|Бабруйск||}}, [[Беларуская ССР]]) — беларускі спартсмен, які выступае ў змешаных адзінаборствах, адзінаццаты чэмпіён Ultimate Fighting Championship (UFC) у цяжкай вазе (2005—2006). У спаборніцтвах MMA (ад англ. Mixed martial arts) Арлоўскі, які, у ліку іншых, перамог такіх байцоў, як Цім Сільвія, Фабрысіу Вердум і Уладзімір Мацюшэнка, доўгі час лічыўся адным з вядучых байцоў. Арлоўскі атрымаў мянушку «Пітбуль», для адпаведнасці з якім выкарыстоўвае капу з двума «ікламі». Андрэй прыняў удзел у здымках трох фільмаў, у ліку якіх «Універсальны салдат 3: Адраджэнне» 2009 года і «Універсальны салдат 4: Новае вымярэнне», які выходзіць на экраны ў 2012 годзе. Ён таксама з'яўляецца прататыпам персанажа камп'ютарнай гульні кампаніі Electronic Arts, а таксама калекцыйнай фігуркі, выпушчанай пад брэндам UFC. == Раннія гады == Андрэй Арлоўскі нарадзіўся ў Бабруйску 4 лютага 1979 г. у сям'і бацькі-ваеннага і маці, якая працавала інжынерам. У дзяцінстве ён займаўся футболам, а пасля школы паступіў у Акадэмію МУС у Мінску, дзе актыўна стаў займацца самба і дзюдо. У верасні 1999 года ў Санкт-Пецярбургу праходзіў чэмпіянат свету па самба, на якім Арлоўскі стаў першым сярод юніёраў у катэгорыі звыш 100 кг і атрымаў званне «майстра спорту міжнароднага класа Рэспублікі Беларусь». Скончыўшы Акадэмію па спецыяльнасці юрыст-прававед, Арлоўскі не стаў працаваць у праваахоўных органах, а пачаў трэніравацца ў вядомага кікбаксёра Дзмітрыя Сцяпанава, пад кіраўніцтвам якога ён праходзіў падрыхтоўку да 2005 года. == Спартыўная кар'ера == === M-1 === У красавіку 1999 года Арлоўскі дэбютаваў у прафесійным спорце на «Чэмпіянаце свету 1999» — MMA-турніры, арганізаваным кампаніяй «Мікс-Файт М-1» ў [[Санкт-Пецярбург]]у. Яго супернікам у першым баі быў мясцовы баец Вячаслаў Дацык. На працягу ўсяго паядынку Арлоўскі валодаў значнай перавагай, асабліва прыкметнай у барацьбе, аднак не змог завяршыць сутычку датэрмінова. У самым пачатку сёмай хвіліны Дацыку ўдалося зрабіць дакладны ўдар у падбародак, адправіўшы ў накаўт беларускага спартсмена. Праз год Арлоўскі рэабілітаваўся перад заўзятарамі, выйграўшы «Чэмпіянат Еўропы 2000». Для гэтага ён паслядоўна перамог Майкла Цілроя (задушлівы прыёмам «гільяціна») і Рамана Зянцова (тэхнічным накаўтам). === UFC === У 2005 годзе Арлоўскі атрымаў запрашэнне прыняць удзел у баях у ЗША, і неўзабаве пераехаў у [[Чыкага]]. Аднак варта адзначыць, што ў далейшым Андрэй заўсёды падкрэсліваў сваё паходжанне. У прыватнасці, ён выходзіў на паядынкі з падвойным сцягам: Беларусі і ЗША. == Асабістае жыццё == Некаторы час Арлоўскі жыў сумесная з дзяўчынай з часопіса ''[[Playboy]]'' [[Палякі|полькай]] Патрысіяй Мікулай<ref name="kp">{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/24231.4/431442/ |title=Ці адправіць Беларусь Расію ў накаўт? |date=22 студзеня 2009 |first=Андрэй |last=Асмалоўскі |lang=ru |publisher=«[[Камсамольская праўда]]» |accessdate=2010-12-30}}</ref>, з якой пазнаёміўся праз агульных сяброў<ref>{{cite news|url=http://mmajunkie.com/news/2211/a-ufcjunkiecom-interview-with-andrei-arlovski.mma|title=A MMAjunkie.com Interview with Andrei Arlovski|last=Stupp|first=Dann|date=2007-04-17|publisher=mmajunkie.com|lang=en|accessdate=2011-08-04|archiveurl=https://archive.today/20120710164427/mmajunkie.com/news/2211/a-ufcjunkiecom-interview-with-andrei-arlovski.mma|archivedate=10 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>. Ён адклікаўся пра яе добра, адзначаючы, што яна заўсёды яго падтрымлівала<ref>{{cite news|url=http://sports.yahoo.com/mma/blog/cagewriter/post/The-re-birth-of-Arlovski-Working-to-shed-mental?urn=mma-240585|title=The re-birth of Arlovski: Working to shed mental and girlfriend issues|last=Cofield|first=Steve|date=2010-05-12|publisher=sports.yahoo.com|lang=en|accessdate=2011-02-11|archive-date=11 чэрвеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150611103525/http://sports.yahoo.com/mma/blog/cagewriter/post/The-re-birth-of-Arlovski-Working-to-shed-mental?urn=mma-240585|url-status=dead}}</ref>. Аднак потым пара расталася. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.arlovski.com/ Афіцыйны сайт] {{ref-en}} * [http://www.sherdog.com/fighter/Andrei-Arlovski-270 Профіль Андрэй Арлоўскага] на сайце [[Sherdog]] {{ref-en}} * {{Imdb name|1844999|Андрэй Арлоўскі}} * {{Twitter|AndreiArlovski|Андрэй Арлоўскі}} * {{YouTube user|thepitbullarlovski|Андрэя Арлоўскага}} * {{MySpace|arlovski|Андрэй Арлоўскі}} {{DEFAULTSORT:Арлоўскі}} [[Катэгорыя:Самбісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кікбаксёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Байцы змяшаных адзінаборстваў Беларусі]] [[Катэгорыя:Самбісты Беларусі]] 6vyisd0qvwy478ufkv7m8mhnoibws5a 0 90106 5146968 4632386 2026-05-26T13:52:09Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146968 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Клеменс Брэнтана | Арыгінал імя = Clemens Brentano | Фота = Clemens Brentano.jpg | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Клеменс Брэнтана дэ ла Рош | Псеўданімы = | Грамадзянства = | Род дзейнасці = [[пісьменнік]], [[паэт]] | Гады актыўнасці = | Кірунак = рамантызм | Жанр = | Magnum opus = | Прэміі = | Lib = | Сайт = | Вікітэка = }} '''Клеменс Брэнтана''' ({{lang-de|Clemens Brentano}}; {{ДН|9|9|1778}}, {{МН|Эрэнбрайтштайн||}} — {{ДС|28|7|1842}}, {{МС|Ашафенбург||}}) — нямецкі [[паэт]]-[[рамантызм|рамантык]], [[навела|навеліст]] і [[драматург]], найбуйнейшы прадстаўнік [[гайдэльбергскі рамантызм|гейдэльбергскага кола рамантыкаў]]. Абапіраючыся на народнапесенную творчасць, ён значным чынам удасканаліў нямецкі верш і вызначыў надалей развіццё рамантычнай паэзіі ў [[Германія]]<ref>{{артыкул|аўтар=Святлана Малюковіч.|загаловак=«Блакітную кветку шукаю…»: Рамантычная лірыка паэтаў Германіі|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Роднае слова|тып=|месца=|выдавецтва=|год=1999|выпуск=|том=|нумар=2|старонкі=34—36|isbn=}}</ref>. Лірыка К. Брэнтана, зрабіла пераварот у нямецкай паэзіі, паўплывала на творчасць іншых рамантыкаў, асабліва [[Г. Гейнэ]]. == Творчасць == Літаратурную дзейнасць пачаў пад уплывам [[Людвіг Цік|Людвіга Ціка]]. Адыход ад тэматыкі і стылю іенскіх рамантыкаў назіраецца ў рамане «Годві» (1801), камедыі «Понсе дэ Леон» (1804). Увёў у нямецкую паэзію тэму любоўных пакут, непадуладнага чалавеку ірацыянальнага пачуцця. Найбольшую вядомасць набылі вершы т. зв. рэйнскага цыкла: «Плывец у лодцы», «Вясёлыя музыканты», «Рыбак сядзеў у лодцы» і інш. Верш «Ларэлея» сам нарадзіў народнае паданне, стаў сімвалам рамантычнага мастацтва і натхніў многіх еўрапейскіх паэтаў. З 1810-х г. у творчасці К. Брэнтана ўзмацніліся рэлігійныя пошукі, што адбілася ў духоўных вершах, навелах «Гісторыя сумленнага Касперла і прыгажуні Анерль», «Тры арэхі», «З летапісу вандроўнага шкаляра», у лірычнай драме «Заснаванне Прагі» (1815). Аўтар сатырычных казак («Казка пра Гокеля і Гінкель» і інш.), оперных лібрэта. Разам з [[Ахім фон Арнім|Людвігам Ахімам фон Арнімам]] выдаў трохтомны зборнік [[фальклор]]у «Чароўны рог хлопчыка» ({{lang-de|Des Knaben Wunderhorn|скарочана}}, 1806—08), які аказаў вялікі ўплыў на працэс фармавання нямецкай паэзіі. [[File:Brentano, Clemens – Comödien, 1852 – BEIC 4180022.jpg|thumb|upright|left|''Comödien'' (1852)]] Яго ўплыў зазналі [[Генрых Гейнэ]], [[Іозеф фон Айхендорф]], [[Жэрар дэ Нерваль]], [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]] і іншыя еўрапейскія аўтары, якія стваралі адмысловыя варыяцыі на сюжэт брэнтанаўскай балады «Ларэлей» пра рэйнскую прыгажуню, што вабіла юнакоў і губіла іх насуперак сваёй волі, а сама пакутвала без узаемнага кахання. == Беларускія пераклады == Шэраг вершаў Клеменса Брэнтана пераклаў на беларускую мову [[Уладзімір Антонавіч Папковіч|Уладзімір Папковіч]]<ref>Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыус 2008. — 896 с.</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|3|Брэнтана|Сініла Г. В.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Clemens Brentano}} * [http://www.goethehaus-frankfurt.de/downloads/brentano_bibliographie.pdf Brentano-Bibliographie (pdf-Dokument)]{{Недаступная спасылка}} wird von der Redaktion der Frankfurter Brentano-Ausgabe, Freies Deutsches Hochstift, Frankfurt am Main, in unregelmäßigen Abständen aktualisiert * [http://www.goethehaus-frankfurt.de/brentano/edition.html Plan und Stand der Frankfurter Brentano-Ausgabe (FBA)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090313091243/http://www.goethehaus-frankfurt.de/brentano/edition.html |date=13 сакавіка 2009 }} * [http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ab/cvbrent.html Kommentierte Linksammlung] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060424071608/http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ab/cvbrent.html |date=24 красавіка 2006 }} bei der [[Universitätsbibliothek der Freien Universität Berlin]] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Брэнтана К}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гале-Вітэнбергскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Марбургскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Германіі]] [[Катэгорыя:Нямецкамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Паэты Германіі]] [[Катэгорыя:Нямецкамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму]] a0uahzc9qk0msj0l8l9qohwe0megs6l 4 95480 5147166 5140868 2026-05-26T20:51:14Z Emilia Noah 155537 /* Галасаванне */ 5147166 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' == [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане]] == Слабавядомая грамадскасці старонка Афганскай вайны. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:07, 12 мая 2026 (+03) === Галасаванне === #{{За}}, зрабіла некаторыя карэктывы. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:51, 26 мая 2026 (+03) === Заўвагі === Вычытвайце, там страшны аўтапераклад. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:11, 12 мая 2026 (+03) * Заняўся выпраўленнем. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 16:48, 12 мая 2026 (+03) **Калі ласка, стварыце элемент Вікідадзеных або прывяжыце артыкул да ўжо існуючага; **Прастаўце шаблон {{Tl|Гэта КДА}} ў навігацыйную табліцу паводле [[Вікіпедыя:Добрыя артыкулы/Інструкцыя|рэкамендацый]]; **Добра б было спачатку выставіць [[Вікіпедыя:Рэцэнзаванне|на рэцэнзаванне]], але гэта так… ўжо поздна. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 19:00, 12 мая 2026 (+03) **** Зроблена. [[Удзельнік:DBatura|Дзяніс Тубылец Гудзіі]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 21:54, 12 мая 2026 (+03) = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] 1kov64ocyogeps07bm00nbkvtcfqgnc 0 100786 5147328 4411210 2026-05-27T09:48:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147328 wikitext text/x-wiki '''Атамізм''' — [[натурфіласофія|натурфіласофская]] і фізічная тэорыя, паводле якой пачуццёва ўспрымальныя (матэрыяльныя) рэчы складаюцца з хімічна непадзельных часціц — [[атам]]аў. Узнік у старажытнагрэчаскай філасофіі, далейшае развіццё тэорыя атрымала ў філасофіі і навуцы Сярэдніх стагоддзяў і Новага часу. Больш шырока атамізм — метадалагічны падыход, заснаваны на дапушчэнні, што вывучаная з'ява ёсць мноствам адзінкавых элементаў, якія не ўтвараюць незалежнай ад іх цэласці<ref> Сўінджвуд Э. Сціслая гісторыя сацыялагічнай думкі. — Мн.: Тэхналогія, 1999. ISBN 985-6234-68-5</ref>. == Гісторыя == У рабаўладальніцкім грамадстве [[Асірыя|Асірыі]], [[Старажытная Грэцыя|Грэцыі]], [[Старажытны Рым|Рыма]], [[Індыя|Індыі]], [[Кітай|Кітая]] паўстала натурфіласофская атамістыка. Выбітнымі прадстаўнікамі старажытнай атамістыкі былі [[Леўкіп]], [[Дэмакрыт]], [[Лукрэцый]], [[Канада (мысляр)|Канада]], [[Ван Чун]]. Іхныя ідэі былі вынікам тэарэтычнага асэнсавання вынікаў назірання за такімі з'явамі прыроды, як [[выпарэнне]], [[дыфузія]] і да гэтак далей. Прадстаўнікі натурфіласофскай атамістыкі лічылі, што атамы — маленькія непадзельныя часціцы [[матэрыя|матэрыі]], з якіх пабудаваны ўсе целы прыроды. Якасна новым этапам развіцця ведаў пра будову матэрыі была механічная атамістыка, стваральнікамі якой былі [[Ісак Ньютан|Ньютан]], [[П’ер Гасендзі|Гасендзі]] і іншыя, адраджаюцца ідэі натурфіласофскай атамістыкі на аснове дасягненняў [[класічная механіка|класічнай механікі]]. У механічнай атамістыцы атамы таксама разглядаліся як непадзельныя, вечныя часціцы матэрыі, якія ўзаемадзейнічаюць па законах макраскапічнай механікі. Паколькі электрычныя і хімічныя з'явы цяжка растлумачыць механічным узаемадзеяннем атамаў, то ў навуку пранікаюць ідэалістычныя ўяўленні пра нематэрыяльныя вадкасці — [[флюіды]]. Адной з праяў [[ідэалізм]]у ў атамістыкі было вучэнне [[Готфрыд Лейбніц|Лейбніца]] пра манады — духоўныя атамы, якія з'яўляюцца цэнтрамі дзеяння духоўных сіл. Наступным этапам развіцця атамістыкі былі працы [[Міхаіл Ламаносаў|Ламаносава]], які заклаў асновы хімічнай і фізічнай атамістыкі. Ламаносаў адкрыў закон захавання масы рэчыва, які ўвайшоў у класічную хімію як закон захавання масы пры [[хімічная рэакцыя|хімічных рэакцыях]]. Гэты закон даў [[хімія|хіміі]] слушны метад аналізу хімічных рэакцый, які стаў асновай колькаснага аналізу. Ламаносаў увёў у навуку побач з атамам паняцце [[малекула|малекулы]]. Ідэі Ламаносава аказалі вялікі ўплыў на далейшае развіццё фізічнай і хімічнай атамістыкі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-21 Атамізм] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160411071736/http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist%2FuvaBook%2Ftei%2FDicHist1.xml%3Bchunk.id%3Ddv1-21 |date=11 красавіка 2016 }}. Слоўнік гісторыі ідэй * [http://plato.stanford.edu/entries/democritus/ Артыкул], прысвечаны традыцыйнаму грэчаскаму атамізму * [http://plato.stanford.edu/entries/atomism-modern/ Атамізм ад 17 па 20 стагоддзі]. Stanford Encyclopedia of Philosophy [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Філасофія Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Філасофія прыроды]] [[Катэгорыя:Атамная фізіка]] [[Катэгорыя:Гісторыя хіміі]] [[Катэгорыя:Атамісты| ]] 9zizct08epg8n1ea2tqgd3is7nkt5ol 0 112357 5147118 4791446 2026-05-26T18:39:11Z JerzyKundrat 174 /* Абставіны выдання */ 5147118 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Дзядзька Антон |Назва-арыгінал = |Выява = |Памер = |Подпіс выявы = тытульны ліст |Жанр = |Аўтар = |Мова арыгіналу = |Напісаны = |Публікацыя = ХІХ ст. |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Дзядзька Антон»''' — перакладны твор беларускай літаратуры ХІХ ст. == Крыніца перакладу == Пераклад зроблены з польскай агітацыйнай брашуры «Ojciec Szymon» («Бацька Шыман»), якая з'яўляецца перапрацоўкай рускай публіцыстычнай брашуры А. Іванова ({{нп5|Васіль Ягоравіч Варзар|В. Варзара|ru|Варзар, Василий Егорович}}) «Хітрая механіка» ([[Цюрых]], 1874). Польская народніцкая брашура выйшла ў свет у 1878 ў двух варыянтах пад назвамі «Opowiadanie starego gospodarza» («Апавяданне старога гаспадара») і «Opowiadanie o biedzie» («Апавяданне пра бяду»), у пазнейшыя часы брашура стала называцца «Ojciec Szymon». Яе аўтарам лічыцца польскі публіцыст {{нп5|Шымон Дыкштэйн|Шымон Дыкштэйн|ru|Дикштейн, Шимон}}. Ранейшым захаваным варыянтам «Дзядзькі Антона» з'яўляецца «Старая прысказка», выдадзеная [[Клімент Гучкоўскі|К. Гучкоўскім]] у 1887 у [[Львоў|Львове]] (канфіскавана паліцыяй, вядомы экзэмпляр зберагаецца ў {{нп5|Дзяржаўная архіўная служба Украіны|Цэнтральным гістарычным архіве Украіны|ru|Государственная архивная служба Украины}} ў Львове). == Аўтарства == Аўтарства працы доўгі час памылкова прыпісвалася [[Адам Гіляры Каліставіч Гурыновіч|Адаму Гурыновічу]]. Першым сярод беларускіх літаратуразнаўцаў гэта зрабіў [[Максім Іванавіч Гарэцкі|М. Гарэцкі]] (1920), не прывёўшы аднак доказаў. У той самы час [[Рамуальд Аляксандравіч Зямкевіч|Р. Зямкевіч]] прадставіў версію, паводле якой аўтарам «Дзядзькі Антона» быў [[Мар'ян Абрамовіч]], а выдаўцамі — тыльзіцкія літоўцы. Гэтыя дзве версіі паўтарыў без каментароў у 1922 акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскі]]. Прозвішча выдаўца (а гэта быў М. Абрамовіч) было раскрыта да пачатку 1930-х г. [[Напалеон Чарноцкі|Н. Чарноцкім]], [[Людвік Абрамовіч|Л. Абрамовічам]] і Ф. Пэрлем. Аднак беларускія даследчыкі сярэдзіны ХХ ст. не ўзялі гэтага пад увагу. Як не былі прыняты да ведама ў той час і ўспаміны тыльзіцкага друкара гэтай брашуры М. Янкуса, апублікаваныя [[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|В. Ластоўскім]] (1926). У 1950-я г. І. Лушчыцкі і С. Майхровіч сцвярджалі, што выдаўцом і аўтарам (ці суаўтарам) брашуры быў А. Гурыновіч, пакрываючы адсутнасць доказаў аўтарытэтам Я. Карскага. І. Лушчыцкі пісаў, што такі сур'ёзны даследчык, як акадэмік Карскі, «не мог галаслоўна сцвярджаць гэтага факту». У 1961 г. стан ведаў пра абставіны выдання «Дзядзькі Антона» падсумаваў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|С. Александровіч]], які нарэшце паставіў М. Абрамовіча на месца выдаўца. Таксама С. Александровіч паспрабаваў выявіць аўтара брашуры; мяркуючы, што М. Абрамовіч добра ведаў беларускую мову, даследчык прыпісаў яму і аўтарства перакладу. У 1971 вынікі ўласных даследаванняў апублікаваў [[Генадзь Каханоўскі|Г. Каханоўскі]]. У львоўскім гістарычным архіве, ён натрапіў на невядомае да гэтага часу беларускае выданне пад назваю «Старая прысказка». Гэтая брашура была надрукаваная лацінкаю ў Польскай друкарні ў Львове ў 1887 г. Як паказваў паліцыйны рапарт ад 25 лютага 1887 г., наклад яшчэ не збрашураванай «Старой прысказкі» быў канфіскаваны, а два яе асобнікі далучаныя да судовай справы і захаваліся. На падставе аналізу тэксту Г. Каханоўскі сцвярджаў, што «Старая прысказка» з'яўляецца на пяць гадоў ранейшым варыянтам «Дзядзькі Антона», а брашура, выдадзеная М. Абрамовічам у Тыльзіце, была нязначна папраўленым перадрукам яе ранейшага львоўскага варыянту. Гэта па-новаму ставіла пытанне паходжання «Дзядзькі Антона», бо ў часе падрыхтоўкі «Старой прысказкі» да друку М. Абрамовіч быў яшчэ занадта малады. У полі ўвагі даследчыкаў з'яўляліся новыя дзеячы, якія раней, чым Абрамовіч, паспрабавалі выдаць «Ojca Szymona» на беларускай мове. Успаміны Н. Чарноцкага (1923) сведчаць, што ён разам з А. Ражавым і іншымі навучэнцамі [[Слуцкая гімназія|Слуцкай гімназіі]] перапрацаваў польскамоўную агітацыйную брашуру «Ojciec Szymon». Затым яна была выдадзена ў беларускамоўным варыянце на гектографе пад назвай «Дзядзька Антон» (1885), за што А. Ражаў быў арыштаваны, але ўвесь наклад удалося выратаваць. Пасля з Слуцку або яго ваколіц «Дзядзька Антон» трапіў да Львова (верагодна дачыненне да гэтага меў [[В. Наркевіч-Ёдка]]). == Абставіны выдання == Да тыльзіцкага выдання мела дачыненне інтэрнацыянальная студэнцкая арганізацыя ў [[Масква|Маскве]], куды ўваходзілі [[Мар'ян Абрамовіч|М. Абрамовіч]], {{нп3|Вацлаў Вацлававіч|В. Вароўскі|ru|Воровский, Вацлав Вацлавович}}, [[Напалеон Чарноцкі|Н. Чарноцкі]] і інш.). Пераклад быў разлічаны на беларускага чытача. Рукапіс і сабраныя грошы члены арганізацыі перадалі М. Абрамовічу, які выправіўся ва Усходнюю Прусію. Рукапіс «Дзядзькі Антона» і дзвюх польскамоўных брашур М. Абрамовіч прывёз у [[Савецк (Калінінградская вобласць)|Тыльзіт]] напачатку студзеня 1892 г. і перадаў іх у друкарню [[Марцінас Янкус|М. Янкуса]]. Брашура была выдадзена ў 1892 г. у Тыльзіце пад назвай «Дзядзька Антон, або Гутарка аб усім чыста, што баліць, а чаму баліць — ня ведаім…». Яна была надрукавана лацінскім шрыфтам і змяшчала 46 старонак невялікага фармату (16°). На тытуле для канспірацыі як месца выдання пазначалася [[Вільнюс|Вільня]], друкарня Марыі Красоўскай, а на адвароце была пастаўлена прыпіска «Дозволено цензурою. Вильна. 10 ноября 1891 г.». Пададзеныя звесткі аб месцы выдання, друкарні і цэнзуры былі канспірацыйнай выдумкай і мелі мэтаю зрабіць выгляд, што выданне легальнае, і тым самым пазбавіць ад магчымых клопатаў яго распаўсюднікаў і чытачоў. Пры тым, што пададзеная друкарня з'яўлялася фікцыяй, асоба М. Красоўскай рэальная: на брашуры М. Абрамовіч указаў прозвішча сваёй каханай, а фіктыўная дата дазволу цэнзуры на друк прыблізана адпавядае даце яе шлюбу з Ю. Ганусовічам. Пасля выхаду з друку брашура была на пачатку красавіка часова канфіскавана прускай паліцыяй разам з іншымі кнігамі. Але неўзабаве выдаўца М. Янкуса прызналі невінаватым і кнігі вярнулі. Дапамогу ў пераправе брашуры да беларускіх чытачоў праз мяжу верагодна аказаў дзеяч польскага сацыялістычнага руху А. Сулькевіч, які працаваў на мытні на расійска-прускай мяжы. Невялікімі пачкамі «Дзядзька Антон» перасылаўся праз мяжу, што працягвалася, падобна, не адзін год. == Змест == Твор напісаны ў форме навукова-папулярнай гутаркі па палітэканоміі, удала спалучае агітацыйную публіцыстыку і мастацкую прозу. Апавядальнік Антон, які раней настаўнічаў, працаваў на фабрыках, абураецца, што мужык жыве «ў бядзе, голадзе дый холадзе», аналізуе аграрнае пытанне, стан народнай асветы, выдаткі на цара і царскую сям'ю, дзяржаўны апарат, армію, заклікае беларускіх сялян браць прыклад з рускіх, якія выступаюць супраць цара. Гутарка заканчваецца заклікам (у польскім арыгінале яе няма): «А цяпер — проціў цара і яго чыноўнікаў пойдзем!» == Перавыданні == У 1902—03 г. выдадзены ў [[Лондан|Лондане]] новы пераклад і новая апрацоўка брашуры пад назвай «Гутарка аб тым, куды мужыцкія грошы ідуць». У 1904 выданне выйшла ў Кракаве ў выглядзе адозвы «Царская гаспадарка». У 1907 «Гутарка…» перавыдадзена ў Пецярбургу, забаронена цэнзурай. == Ацэнкі == Даследаванні абставін выдання «Дзядзькі Антона» выяўляюць першыя пачынанні энтузіястаў беларускага нацыянальнага руху. У суме выйшла прынамсі 6 беларускіх выданняў «Ojcа Szymonа», што ў той час было беспрэцэдэнтнай з'яваю. == Публікацыі == * Беларуская літаратура XIX стагоддзя: Хрэстаматыя. 2-е выд. Мн., 1988. == Літаратура == * Гарэцкі М. Гісторыя беларускай літаратуры. Вільня. 1920. С. 101. * Карский Е. Белорусы. Петроград, 1922. Т. ІІІ. Ч. 3. С. 154. * Czarnocki N. Przyczynki do historii PPS // Księga Pamiątkowa PPS. Warszawa, 1923. S. 48—61. * Czarnocki N. Marian Abramowicz (wspomnienie pośmiertne) // Przegląd Wilenski. 1925. № 1. S. 5—6. * Ластоўскі В. Беларускія (крыўскія) друкі ў Тыльзіце // Крывіч. 1926. № 1. С. 106. * Abramowicz L. Abramowicz Marian // Polski Slownik Biograficzny. Kraków, 1935. T. I. S. 13—14. * Perl F. Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim (do powstania PPS). Warszawa, 1932. T. I. S. 351. * Лушчыцкі І. Нарысы па гісторыі грамадска-палітычнай і філасофскай думкі ў Беларусі ў другой палавіне ХІХ веку. Мн., 1958. С. 338. * Майхровіч С. Нарысы беларускай літаратуры ХІХ стагоддзя. Мн., 1959. С. 308. * Александровіч С. Гісторыя з «Дзядзькам Антонам» // Літаратура і Мастацтва. 1961. № 61. С. 4. * Александровіч С. Пуцявіны роднага слова. Мн., 1971. С. 77—82, 118, 122, 155. * Каханоўскі Г. Львоўскае рэха // Полымя. 1971. № 11. С. 78—79. * Туронак Ю. Вакол абставін публікацыі «Дзядзькі Антона» / пер. з пол. // Туронак Ю. Мадэрная гісторыя Беларусі. Вільня, 2006. * Каханоўскі Г. Адчыніся, таямніца часу. 2 выд. Мн., 1984. * Скалабан В. Працяг гісторыі з «Дзядзькам Антонам» // Полымя. 1988. № 2. * Каханоўскі Г. Таямніцы за чортавым мостам // Маладосць. 1992. № 5. [[Катэгорыя:Выданні на беларускай мове лацінкай]] [[Катэгорыя:Кнігі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1892 годзе]] 30x77l48orbv6kdd4ewlep2y8rpzvbd 0 113498 5147207 4790626 2026-05-26T22:32:51Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147207 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Кастусь Мерляк''' ({{ДН|25|12|1919}}, в. [[Дзетамля]], [[Навагрудскі раён]] Гродзенскай вобл. — {{ДС|25|11|2007}}) — беларускі грамадскі дзеяч на эміграцыі. == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы Дзетамля Навагрудскага павета. Бацька быў настаўнікам і афіцэрам у царскай арміі. Пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] вярнуўся ў сваю вёску і жыў на зямлі. Кастусь вучыўся ў польскай пачатковай школе. Пазней закончыў двухгадовую Ральнічую школу ў Кушалеве ў 1935 годзе. Адразу паступіў у школу кааперацыі, якую закончыў у 1938 годзе. З 1939 года працуе як бухгалтар. Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР, у 1940 годзе скончыў курсы крэдытных інспектараў у [[Беласток]]у. Пад час нямецкай акупацыі працаваў у [[Навагрудак|Навагрудку]] ў гарадской управе, пасля ў [[Беларуская народная самапомач|Беларускай народнай самапомачы]]. З канца 1943 — інтэндант эскадрона/батальёна [[Барыс Рагуля|Б. Рагулі]]. У жніўні 1944 быў у батальёне [[Паветрана-дэсантны спецыяльны батальён «Дальвіц»|«Дальвіц»]]. Пазней абверам закінуты ў Італію, здаўся ў палон да амерыканцаў і быў інтэрнаваны ў лагеры, адкуль неўзабаве ўцёк. З 1947 — у [[Аргенціна|Аргенціне]], заснавальнік і старшыня Згуртавання беларусаў у Аргенціне. З 1948 года Кастусь Мярляк узначальваў таксама прадстаўніцтва [[Рада БНР|Рады БНР]] у гэтай краіне. У 1954 годзе прыбыў у [[Нью-Ёрк]]. Пры канцы 1956­ распачаў супрацоўніцтва з [[ЦРУ]]. На той час К. Мярляк быў адзіным агентам гэтай спецслужбы ў асяродку беларускай эміграцыі ў [[ЗША]]<ref>[http://nashaniva.by/?c=ar&i=192000 nashaniva.by]</ref>. Старшыня Галоўнай управы [[БАЗА|Беларуска-амерыканскага задзіночання (БАЗА)]] у 1959-1964, затым — [[Беларуска-амерыканскае аб’яднанне|Беларуска-амерыканскага аб'яднання]] ў [[Нью-Ёрк]]у (пасля канфлікту і сыходу з БАЗА). Быў актыўны ў палітычнай і грамадска-рэлігійнай дзейнасці. Пахаваны на [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|беларускім могільніку]] ў Іст-Брансуіку, [[Нью-Джэрсі|штат Нью-Джэрсі]]. == Бібліяграфія == * Дзейнасьць Кастуся Мерляка на эміграцыі. Нью-Ёрк, 1992. {{зноскі}} == Літаратура == * Я[нка] З[апруднік]. Сьв. Пам. Кастусь Мерляк // Беларус, 2007, № 539, снежань; * Шчэцька В. Адыйшоў ад нас Сьв. Пам. Кастусь Мерляк… // Беларус, 2007, № 539, снежань. {{Бібліяінфармацыя}} == Спасылкі == * {{Артыкул|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727|выдавецтва=[[БІНіМ]]|мова=be|загаловак=Мерляк Кастусь|месца=[[Нью-Ёрк]] - [[Менск]]|год=2014|старонкі=148|нумар=37|выданне=[[Запісы БІНіМ|Запісы]]}} {{DEFAULTSORT:Мерляк К}} [[Катэгорыя:Члены Паветрана-дэсантнага спецыяльнага батальёна «Дальвіц»]] [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання]] [[Катэгорыя:Члены Наваградскага коннага эскадрона]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай народнай самапомачы]] 8dzlh3x5sz8lg2hfz3kmphmodiruaro 0 115510 5147222 5027951 2026-05-26T23:35:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147222 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Арбат (значэнні)}} {{Вуліца Масквы |назва = Вуліца Арбат |lat_dir = N |lat_deg = 55 |lat_min = 44 |lat_sec = 57 |lon_dir = E |lon_deg = 37 |lon_min = 35 |lon_sec = 26 |фота = Arbat Street in MSK.jpg |подпіс = |ранейшыя назвы =Смаленская вуліца (сярэдзіна [[XVII стагоддзе|XVII ст.]])<ref name="ya_slov">[http://slovari.yandex.ru/арбат/Московские%20улицы/Арбат,%20улица/ Арбат] на [[Яндекс. Словари]]</ref> |працягласць = 1,2 км |акруга = [[ЦАА]] |раён = [[Арбат, раён Масквы|Арбат]] |суд = Прэсненскі |на карце=Arbat-location.png |метра = [[станцыя метро Арбацкая, Філёўская лінія|Арбацкая (Філёўская лінія)]], [[станцыя метро Арбацкая, Арбацка-Пакроўская лінія|Арбацкая (Арбацка-Пакроўская лінія)]], [[станцыя метро Смаленская, Філёўская лінія|Смаленская (Філёўская лінія)]], [[Смаленская (станцыя метро, Арбацка-Пакроўская лінія)|Смаленская (Арбацка-Пакроўская лінія)]] |індэкс = 119019 — дамы 1, 2, 4, 6, няцотныя 9—15<br /> 119002 — дамы 10, 12, 16—23, 25—38, 40—49, 51—55 |тэлефоны = +7(495)XXX-хх-хх | на карце openstreetmap =http://www.openstreetmap.org/?lat=55.7491666666667&lon=37.5905555555556&zoom=15&layers=M | на карце яндэкс = http://maps.yandex.ru/?text=Россия,%20Москва,%20улица%20Арбат&sll=37.5918,55.7496&l=map&vrb=1 | на карце гугл =http://maps.google.com/maps?ll=55.74917,37.59056&q=55.74917,37.59056&spn=0.03,0.03&t=k&hl=ru }} '''Вуліца Арбат''' — вуліца ў [[Цэнтральная адміністрацыйная акруга|Цэнтральнай адміністрацыйнай акрузе]] [[Масква|горада Масквы]] (раён «[[Арбат (раён Масквы)|Арбат]]»). Праходзіць ад плошчы Арбацкія вароты да Смаленскай плошчы, ляжыць паміж вуліцай [[Прачысценка]] і вуліцай [[Новы Арбат]]. Нумарацыя дамоў вядзецца ад плошчы Арбацкія вароты. == Паходжанне назвы == Сваю назву вуліца атрымала па назве мясцовасці — Арбат, якая ляжала на захад ад [[Маскоўскі крэмль|Крамля]]. Назва Арбат упершыню згадваецца ў [[1475]] годзе: «пагарэў зусім на Арбаце Нікіфар Басянкоў». Адназначнага вываду аб паходжанні гэтага тапоніма да гэтага часу не існуе. Найбольшае распаўсюджванне атрымала гіпотэза, згодна з якой назва Арбат паходзіць ад арабскага слова «arbad», якое з’яўляецца множным лікам ад «rabad» — «прыгарад», «прадмесце», якое замацавалася за гэтым блізкім прадмесцем Масквы яшчэ ў перыяд яе залежнасці ад улады ардынскіх ханаў. == Памятныя мясціны == * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Arbat Street}} * [http://www.bestseller.ru/audiogid/text/arbat.htm Тэкст экскурсіі «Арбат»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080622153549/http://www.bestseller.ru/audiogid/text/arbat.htm |date=22 чэрвеня 2008 }} * [http://maps.yandex.ru Карты Яндэкс] — [http://maps.yandex.ru/map.xml?mapID=100&slices=1&mapX=5861&mapY=9185&descx=5861&descy=9185&scale=10 Арбат] * [http://mom.mtu-net.ru/Yp2004/A/ulitsa_Arbat210_41.htm#Arbatsky_pereulok210_39 Арбат на www.mom.ru] * [http://www.wise-travel.ru/russia/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C/otzyv-3236.html Арбат і наваколлі фатаграфіі, водгук] * [http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/6810.php Знікненне Арбата] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120316223046/http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/6810.php |date=16 сакавіка 2012 }} Пра знішчэнне арбацкіх завулкаў у 1962 г. {{Славутасці Масквы}} [[Катэгорыя:Пешаходныя вуліцы]] [[Катэгорыя:Арбат| ]] oysi1d9hzilaoytnlo5kh16h2avp39f 0 116675 5147332 5131489 2026-05-27T10:05:26Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ у 1918-1919 годзе ў Пецярбургу ў кадэцкім корпусе, з дзецьмі малодшага і сярэдняга школьнага ўзросту? 5147332 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Лявон Савёнак | Арыгінал імя | Фота = [[Файл:Лявон Савёнак.jpg|250пкс]] | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = Лявон Крывічанін<br/>Леанід Свэн | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br/>{{Сцягафікацыя|СССР}}<br/>{{Сцягафікацыя|ЗША}} | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Мова твораў = [[Беларуская мова|беларуская]] | Дэбют = | Прэміі = | Узнагароды = | Lib = | Сайт = }} {{цёзкі2|Савёнак}} '''Лявон Савёнак''' (пс. ''Лявон Крывічанін'', ''Леанід Свэн''; {{ДН|26|6|1897}}, в. [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]], цяпер {{МН|Глыбоцкі раён|у Глыбоцкім раёне|}}, [[Віцебская вобласць]] — {{ДС|21|2|1974}}, Памона, штат [[Нью-Джэрсі]], [[ЗША]]) — беларускі {{празаік|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|}}, {{журналіст|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|}}, {{перакладчык|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|}} і [[грамадскі дзеяч]]. Сябра [[Рада БНР|Рады БНР]] і [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]].<ref>{{cite web|url = http://jivebelarus.net/history/new-history/return-of-bnp.html?page=14|title = Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі|author = [[Сяргей Ёрш]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20190725160120/http://jivebelarus.net/history/new-history/return-of-bnp.html?page=14|archive-date = 25 ліпеня 2019|url-status = live}}</ref> == Біяграфія == Нарадзіўся [[26 чэрвеня]] [[1897]] года ў в. [[Вялец (Глыбоцкі раён)|Вялец]] у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (цяпер [[Глыбоцкі раён]], [[Віцебская вобласць]]) у сям’і Вікенція (1865—1898) і Вольгі (1869—1962) Савёнкаў. Пачатковую адукацыю атрымаў у [[Глыбокае|Глыбокім]], куды пераехаў разам з маці і старэйшымі сёстрамі, Анютай і Ксеняй. Пасля смерці бацькі ў [[1898]] г. паступіў ў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю, дзе вучыўся разам з [[Сымон Рак-Міхайлоўскі|Сымонам Рак-Міхайлоўскім]], [[Пятро Мятла|Пятром Мятлом]], [[Міхась Чарот|Міхасём Чаротам]] і іншымі, і якую скончыў у [[1917]] годзе. У [[1922]] годзе разам з групай глыбоцкіх настаўнікаў пераехаў у [[Мінск]], дзе пазнаёміўся і ажаніўся ў з настаўніцай [[Апалонія Радкевіч|Апалоніяй Радкевіч]]. У тым жа годзе нарадзіўся сын Лёдзік. У [[1927]] годзе нарадзілася дачка — будучая вядомая беларуская даследчыца [[Зора Кіпель]]. У хуткім часе пачаў працаваць у тады яшчэ беларускамоўнай газеце «[[Советская Белоруссия|Савецкая Беларусь]]», куды быў пакліканы [[Усевалад Ігнатоўскі|Усеваладам Ігнатоўскім]]. Лявон Савёнак многа ездзіў па Беларусі, пісаў рэпартажы і фельетоны. [[Алесь Дудар]] расказваў пра атмасферу ў газеце так: «мала падобна была да атмасферы савецкай газеты. Адчувалася, што большасць супрацоўнікаў аддае сваю працоўную сілу і гэтым абмяжоўваецца: погляды ж свае разглядае як нешта асобнае, незалежнае ад той справы і ад тых прынцыпаў, якія праводзіла газета. Праўда, ніякіх антыпартыйных і антысавецкіх гутарак не было, але адчувалася і само сабой разумелася, што партыя сама па сабе, а „Савецкая Беларусь“ сама па сабе». [[27 чэрвеня]] [[1929]] года на пасяджэнні бюро [[ЦК КП(б)Б]] У. Затонскі, які ўзначальваў камісію па праверцы нацыянальнай работы ў [[БССР]], абвінаваціў газету «[[Советская Белоруссия|Савецкая Беларусь]]» ў [[нацыянал-дэмакратызм]]е. У лютым [[1929]] года Лявон Савёнак быў вымушаны сысці з працы і працаваць на будоўлі, на заводзе «Ударнік». У той самы год пад псеўданімам Леаніда Свэна выдаў збор фельетонаў «Чароўная іголка». У бібліятэках напачатку каталагізавалі тую кнігу як пераклад шведскага аўтара. Але аўтарства хутка высветлілі і 3000 асобнікаў тыражу было знішчана. З ліпеня [[1932]] года — стыльрэдактар навукова-тэхнічнага выдавецтва. [[Файл:Савёнак Лявон.jpg|міні|злева|Лявон Савёнак]] У [[1933]] годзе Савёнак арыштаваны па [[Справа «Беларускага нацыянальнага цэнтра»|справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра»]]: рэпрэсіі па гэтай справе пачаліся ў 1930—1931 гадах і да 1 лістапада па справе БНЦ было арыштавана 9700 чалавек. [[15 студзеня]] [[1934]] года Калегія ГПУ вынесла прысуд: 5 гадоў турмы. Лявон Савёнак сваёй віны не прызнаў. Тэрмін адбываў спачатку ў Паўднёвай [[Сібір]]ы, а потым у [[Алтайскі край|Алтайскім краі]]. Там працаваў на будоўлях, цесна сышоўся з мінскімі [[сіянізм|сіяністамі]], моцна згрупаванымі і якіх было даволі шмат: яны добра паставіліся да беларускага нацыяналіста, прапанавалі свае сувязі і дапамогу. Ён пачаў аб’ядноўваць вакол сябе беларусаў, але нехта данёс і ў выніку Лявона Савёнка перавялі ў штрафныя калоны, а сіяністаў раскідалі па розных лагерах. Па вызваленні ў [[1939]] годзе вярнуўся ў [[Беларусь]]. Не меў дазволу жыць у [[Мінск]]у. Працаваў настаўнікам у ваколіцах [[Крычаў|Крычава]] і Мінска. З пачаткам нямецкай акупацыі летам [[1941]] разам з іншымі мужчынамі Мінска быў інтэрнаваны. Некалькі тыдняў адседзеў на Камароўскіх балотах пад Мінскам. Падчас другой беларусізацыі пачаў працаваць журналістам у «[[Беларуская газета (1941)|Беларускай газеце]]», дзе друкаваўся найбольш вядомы твор — сатырычнае адлюстраванне жыцця шараговага беларуса пад акупацыяй — «Дзённік Ів. Ів. Чужанінава». Далучыўся да мінскай суполкі падполля [[Беларуская незалежніцкая партыя|Беларускай незалежніцкай партыі]], удзельнічаў у арганізацыйным сходзе мінскай групы БНП у верасні [[1941]] года. Пад канец сакавіка [[1944]] года [[Янка Ліманоўскі]], кіраўнік рэпертуарнай секцыі Беларускага культурнага згуртавання, запрасіў Лявона Савёнка напісаць лібрэта і ажыццявіць пастаноўку камічнай оперы «Тарас на Парнасе». Але часу не хапіла, таму не ўдалося аднавіць ні часопіс «Узвышша», ні оперу «Тарас на Парнасе» — апошні запіс у сшытку напрацовак быў такі: «Калі на „Узвышша“ ўсходзілі 5 месяцаў, дык на Парнас пры такіх тэмпах можна залезці за тры гады». Пра сваё жыццё пад нямецкай акупацыяй Лявон Савёнак застаўляў рэдкія запісы ў сшытку: <blockquote>«''28.06. Ноч у БЦР. На Паўночным вакзале. Ноч на таварнай.''<br /> ''29.06. Бамбардавалі. Правадыры ў кусты. „Герой“, які напачатку хадзіў з аўтаматам, паваліўся зь перапугу ў яму з глінай. Выйшаў пад раніцу, як зэбра.''<br /> ''— Навесілі!''<br /> ''— На нас?''<br /> ''— На нас.''<br /> ''30.06. Стоўбцы. Трывога. Паэта (або пісьменьнік) ліе горкія сьлёзы (ладна выпіўшы) — толькі паэта можа зразумець гэта. Можа глядзімо на гэта апошні раз''».</blockquote> Выехаў у Германію. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] знаходзіўся ў беларускім лагеры для перамешчаных асоб у Міхельсдорфе. Зімой [[1947]] г. быў заснаваны лагер ДП Остэрхофен, дзе пасяліліся больш за 400 беларусаў, сярод якіх быў і Лявон Савёнак. Там разам са [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіславам Станкевічам]], [[Антон Адамовіч|Антонам Адамовічам]], [[Мікола Равенскі|Міколай Равенскім]] ды Апалоніяй Савёнак стварыў беларускі цэнтр. У [[1947]] годзе стаў адным з заснавальнікаў і першым рэдактарам газеты «[[Бацькаўшчына (1947)|Бацькаўшчына]]», першы нумар якой выйшаў [[31 кастрычніка]] [[1947]] года. Дапамагаў у выданні першага нумару часопіса «Сакавік»: ідэя новага часопіса паўстала калі [[Антон Адамовіч]] даведаўся, што ў Лявона Савёнка захаваўся поўны варыянт гістарычнай драмы [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] «Сын Даніла» — у адрозненне ад выдрукаванага [[Язэп Лёсік|Язэпам Лёсікам]] у [[1920]] годзе ў газеце «Беларусь». У тым жа часопісе быў змешчаны і пачатак «Дзённіка Чужанінава», які атрымаў новую назву — «Запіскі эмігранта». З [[24 лютага]] [[1947]] г. працаваў дырэктарам Беларускай гімназіі ў лагеры Остэргофен. Выкладаў таксама на адукацыйных курсах для дарослых. У тым жа годзе стаў сябрам [[Рада БНР|Рады БНР]]. З лагеру Остэргофен разам з сям’ёй пераехаў у [[Розенгайм]]. Там разам з жонкай працягваў выкладаць у гімназіі. Часта ездзіў у [[Мюнхен]], дзе інтэнсіфікавалася палітычнае жыццё антыкамуністычнай эміграцыі з [[СССР]]. Цесна супрацоўнічаў з украінскай газетай «Украіньскі Вісті» і рэдактарам Іванам Баграным. Прыклаў немалыя намаганні да правядзення [[4 чэрвеня|4]]-[[5 чэрвеня]] [[1948]] года ў Французскай зоне акупацыі ў горадзе Канстанцы з’езда праваслаўных беларусаў. З’езд праваслаўных беларусаў, у якім удзельнічаў і Лявон Савёнак, стаўся вырашальным у адраджэнні [[Беларуская Аўтакефальная Праваслаўная Царква|Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы]]. Быў адным з лідараў партыі «Аб’яднаньне беларускіх нацыянал-дэмакратаў», якая дзейнічала ў [[Заходняя Германія|Заходняй Германіі]] і [[ЗША]] з другой паловы 1940-х да 1950-х гадоў. Пераехаў у [[ЗША]] ў [[1950]] г. У ЗША працягваў займацца грамадскай дзейнасцю беларускай эміграцыі. У [[1952]]—[[1954]] гадах у [[Рада БНР|Радзе БНР]] адбыўся раскол, у выніку якога Лявон Савёнак разам з іншымі стварыў фракцыю «Асцярожнага супрацоўніцтва з Амерыканскім камітэтам», якая заявіла, што незалежнасць Беларусі была абвешчана яшчэ ў [[1918]] годзе, і на пазіцыях непрадрашэнства Рада БНР з «Амерыканскім камітэтам вызвалення ад бальшавізму» супрацоўнічаць не можа. Быў створаны механізм для перавыбараў Прэзідыуму і прэзідэнта, Лявон Савёнак быў абраны старшынёй камісіі па падрыхтоўцы рэферэндуму, але ў выніку перамагла група [[Мікола Абрамчык|Міколы Абрамчыка]]. Лявон Савёнак рэдагаваў газету «[[Беларус (1950—2015)|Беларус]]», уваходзіў у камісію для перакладу на беларускую мову [[Біблія|Бібліі]], даваў шмат інфармацыі ў заходнія даведнікі аб падсавецкім друку на Беларусі (La Presse Derrièrele Ridean de Fer. Paris, 1948; The Free Press of the Supressed Nations. Augusburg, 1950), апрацоўваў манаграфію аб прэсе [[БССР]], якая не захавалася. Сведчыў перад Камісіяй Керстана аб Савецкіх канцлагерах. [[16 жніўня]] [[1956]] г. рэабілітаваны [[КДБ СССР]]. Адышоў ад дзейнасці [[Рада БНР|Рады БНР]], стаў адным з ініцыятараў стварэння Камітэта незалежнай Беларусі, стаў сябрам Цэнтральнага камітэту Аб’яднання беларускіх нацыянал-дэмакратаў. У 1960-я гады адышоў ад палітычнай і грамадскай дзейнасці, жыў на сваёй ферме. Памёр [[21 лютага]] [[1974]] года. Пахаваны на [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|беларускіх могілках]] у {{нп3|Іст-Брансуік, Нью-Джэрсі|Іст-Брансуіку|en|East Brunswick, New Jersey}}, [[Нью-Джэрсі]]. == Творы == * ''Чароўная іголка'', 1929, Менск (пс. ''Леанід Свэн'') * ''Беларусізацыя пад №…'', ''1998'', Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва ў Нью-Ёрку, (пс. ''Лявон Крывічанін'') {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14}} * ''Акуліч Аляксандар.'' [https://web.archive.org/web/20240125164456/https://bellit.info/wp-content/uploads/2024/01/litbel-1-2024.pdf Лявон САВЁНАК: не свой сярод чужанінавых] // Літаратурная Беларусь. — 2024. — № 1 (209). — С. 10—11. * ''Міхнюк, У.'' Савёнак Леанід Вікенцьевіч / Уладзімір Міхнюк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 199. — ISBN 985-11-0214-8. == Спасылкі == * [https://novychas.by/asoba/ljavon_savionak_psieudanim_kry Новы Час. Лявон Савёнак — псеўданiм Крывiчанiн] * [http://www.svaboda.org/content/article/772495.html Імёны Свабоды] * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/litaratura/emihranty/kryviczanin/bielarusizacyja/01.htm Рэцэнзія Лявона Юрэвіча на кнігу] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/kalesaenak/%D0%96%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BA%D0%B0_%D0%9B%D1%8F%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D1%91%D0%BD%D0%BA%D0%B0.html Журналістыка Лявона Савёнка] // Спадчына. — 1997. — № 5. — С. 72—89. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Савёнак Лявон}} [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў БССР]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Члены Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі]] l1gyamp8tgzfo1pvl1gwevarcqnn081 0 117456 5147217 4870553 2026-05-26T23:17:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147217 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група | group = Арамуны<br/>(''Armãni'') [[Выява:Aromanian flag.svg|150px]] Сцяг | image = [[Выява:8.moskopole.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 313800 (2022 г.) | popplace = [[Грэцыя]], [[Албанія]], [[Балгарыя]], [[Паўночная Македонія]], [[Румынія]], [[Сербія]], [[Чарнагорыя]], [[Боснія і Герцагавіна]] | langs = [[арамунская мова|арамунская]] | rels = [[праваслаўе]] | related = [[румыны]] }} '''Араму́ны''' (саманазвы ''Armãni'', ''Aromâni'', ''Βλάχοι'') — карэнныя насельнікі [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]]. Жывуць у такіх краінах, як [[Грэцыя]], [[Албанія]], [[Паўночная Македонія]], [[Румынія]], [[Сербія]], [[Чарнагорыя]], [[Боснія і Герцагавіна]]. Малыя групы арамунаў таксама ёсць у [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Францыя|Францыі]] і г. д. Агульная колькасць (2022 г.) — 313 800 чалавек<ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=10431 Aromanian]</ref>. == Паходжанне і гісторыя == Арамуны з’яўляюцца нашчадкамі старажытнага насельніцтва [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]], раманізаванага ў эпоху [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] або пазней. [[генетыка|Генетычныя]] даследаванні паказалі значныя адрозненні арамунаў розных балканскіх краін ад сваіх суседзяў, у тым ліку блізкіх па мове [[румыны|румынаў]]<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16759179 Paternal and maternal lineages in the Balkans show a homogeneous landscape over linguistic barriers, except for the isolated Aromuns]</ref>. Арамуны насялялі землі на поўдзень ад [[Дунай|Дуная]]. Яны не мелі сваёй [[дзяржава|дзяржаўнасці]] і адзінай сацыяльнай арганізацыі, называліся суседнімі народамі па-рознаму, аднак у эпоху [[Асманская імперыя|асманскага]] панавання разглядаліся як адрозная ід іншых сацыяльна-прававая група. Пасля вызвалення Балканскага паўвострава і стварэння на яго тэрыторыі нацыянальных дзяржаў частка арамунаў адчула палітычны або моўны ўціск. Да таго ж існавалі старыя канфлікты паміж абшчынамі саміх арамунаў. Гэта прывяло да эміграцыі арамунаў у іншыя краіны, асабліва ў [[Румынія|Румынію]]. У міжваенны перыяд Румынія аказвала фінансавую дапамогу балканскім арамунам, садзейнічала іх адукацыі на [[румынская мова|румынскай мове]] і гуртаванню вакол нацыяналістычных румынскіх лозунгаў. У [[1941]] г. на поўначы акупаванай [[Грэцыя|Грэцыі]] ўрадам [[Беніта Мусаліні|Б. Мусаліні]] было створана арамунскае Піндскае княства, якое, аднак, не мела рэчаіснай самастойнасці. У пасляваенны перыяд у Грэцыі, [[Францыя|Францыі]], а потым і ў іншых краінах пачалі ўзнікаць культурныя аб’яднанні арамунаў. Аднак у нашы дні працэс захавання і адраджэння арамунскіх мовы і культуры вызначаецца значнымі праблемамі. Толькі ў [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]] арамуны як этнічная меншасць маюць прадстаўніцтва ў парламенце. == Асаблівасці традыцыйнай культуры == Галоўным заняткам арамунаў здаўна была адгонная [[жывёлагадоўля]]. Улетку яны пераганялі статкі па тэрыторыі амаль усяго [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]]. Стала сяліліся ў ізаляванай [[гара|горнай]] мясцовасці, звычайна на паўднёвых схілах. Паселішчы не мелі [[вуліца|вулічнай]] планіроўкі. Жытлы [[Прыродны камень|каменныя]], часам шматпавярховыя, [[дах]]і з 4 пахіламі. Улетку пастухі туліліся ў буданах або часовых драўляных хацінах, абмазаных [[гліна]]й. У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. з падзелам Балканскага паўвострава паміж нацыянальнымі дзяржавамі і ўсталяваннем дзяржаўных меж адгонная жывёлагадоўля як занятак перажыла крызіс. Арамуны былі вымушаныя часткова змяніць дзейнасць. Пачалі займацца земляробствам, адыходніцтвам, наймаліся на часовую працу ў суседнія [[горад|гарады]]. Стварэнню вялікіх аселых паселішчаў садзейнічала палітыка мясцовых уладаў па перасяленню [[сям'я|сямейных]] груп арамунаў. == Нацыянальныя сцягі == <gallery > Image: Flag of Aromanians in 1848.svg|Сцяг 1848 г. Image:Aromanian flag.svg|Сучасны сцяг </gallery> == Мова == Родная мова арамунаў належыць да [[Раманскія мовы|раманскай групы]] [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскіх]] моў, блізкая да [[румынская мова|румынскай]], мае шмат архаізмаў, падзяляецца на мноства дыялектаў. Адзінай пісьмовасці не мае. Часцей за ўсё выкарыстоўваецца румынскі алфавіт на аснове [[лацінскі алфавіт|лацінкі]]. У [[Румынія|Румыніі]] і [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]] на арамунскай мове вядуцца [[тэлебачанне|тэле]]- і [[радыё]]перадачы. == Рэлігія == Большасць вернікаў [[праваслаўе|праваслаўная]]. У [[Албанія|Албаніі]] ёсць [[мусульмане]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{interwiki|roa-rup|Prota padzinâ|арамунскай|}} * [http://www.aromanii.ro Таварыства арамунскай культуры (Румынія)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170425150411/http://www.aromanii.ro/ |date=25 красавіка 2017 }} * [http://www.Makedonarman-council.org/ Арамунскі Савет у Македоніі] * [http://www.vlahoi.net Арамуны Грэцыі] * [http://www.scd-lunjina.org/ Сербскае арамунскае таварыства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130527041635/http://www.scd-lunjina.org/ |date=27 мая 2013 }} * [http://www.armanami.org Асацыяцыя французскіх арамунаў] [[Катэгорыя:Народы Грэцыі]] [[Катэгорыя:Народы Албаніі]] [[Катэгорыя:Народы Румыніі]] [[Катэгорыя:Народы Сербіі]] [[Катэгорыя:Народы Чарнагорыі]] [[Катэгорыя:Народы Босніі і Герцагавіны]] [[Катэгорыя:Раманскія народы]] [[Катэгорыя:Нацыянальныя меншасці]] [[Катэгорыя:Народы Паўночнай Македоніі]] [[Катэгорыя:Балканскія народы]] [[Катэгорыя:Румыны]] ittir8aivnoonaeycvswjbmjs8mdhk8 0 118028 5147238 5085100 2026-05-27T02:38:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147238 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Артур Бартэльс''' ({{ДН|13|10|1818}}<ref name="АБ">[http://www.pogon.lt/411/czas.html Artur Bartels — zapomniany pieśniarz litewski] {{ref-pl}}</ref>, [[Вільня]], паводле больш імаверных звестак Дзяніскавічы або [[Радзівілімонты]] <ref>Анатоль Трафімчык. Этнічная карціна радзімы ў творчасці Артура Бартэльса // ACTA ALBARUTHENICA 22: 2022. S. 303.</ref> — {{ДС|22|12|1885}} <ref name=":0">Зміцер Юркевіч. [https://kultura-info.by/view/1185 Артур Бартэльс: талент, народжаны на беларускай зямлі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240314111447/https://kultura-info.by/view/1185 |date=14 сакавіка 2024 }} // Культура і мастацтва, 3 студзеня 2024</ref>, [[Кракаў]]) — графік, паэт-песеннік<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бартельс Артур |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 42 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Лічыўся пазашлюбным сынам аднаго з Радзівілаў, імаверна, [[Людвік Мікалай Радзівіл|Людвіка Мікалая Радзівіла]] (1774—1830), 11-га ардыната клецкага <ref name=":0" />. Паводле адных звестак удзельнічаў у [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанні 1863—1864 гадоў]] у Беларусі і Літве, паводле іншых — удзелу няма пацвярджэнняў{{крыніца?}}. Аднак, пэўны час жыў у эміграцыі. Па вяртанні з-за мяжы, жыў у [[Лагойск]]у, [[Гарадок|Гарадку]], [[Вільнюс|Вільні]]. З 1875 года Бартэльс тры гады жыў у [[Рыга|Рызе]], дзе хутка стаў адной з вядучых фігур у мастацкім і грамадскім жыцці мясцовай польскай калоніі. У 1878 годзе ён назаўжды пераехаў у [[Кракаў]]. Разам са сваёй жонкай Казімірай Ваньковіч (яе пляменнікам быў пісьменнік [[Мельхіёр Ваньковіч (1892)|Мельхіёр Ваньковіч]], які шмат згадвае Бартэльса ў сваіх аўтабіяграфічнай аповесці «Шчанячыя гады») ён жыў у «Доме пад Павуком» на вуліцы Кармеліцкай і хутка стаў грамадскай славутасцю. Пахаваны ў Кракаве на [[Ракавіцкія могілкі|Ракавіцкіх могілках]] (квартал W, усходні шэраг). == Творчасць == [[Файл:Artist Artur Bartels.jpg|250px|left|thumb]] Аўтар сатырычных малюнкаў (альбомы «Чалавек высокага паходжання», «Суседскі абедзік»; серыі «Пан Атаназы Скарупка — чалавек прагрэсіўны», «Пан Яўген», «Скнара»), надрукаваных у «Віленскім альбоме» ў 1858. Малюнкі суправаджаў рыфмаваным подпісамі, якія высмейвалі звычкі дваранства і дробнай местачковай шляхты<ref name="БС"/>. У сучаснай інтэрпрэтацыі лічыцца раннім папярэднікам жанру [[комікс]]а<ref>Paweł Stachnik. [https://plus.dziennikpolski24.pl/artur-bartels-pionier-polskiego-komiksu-przez-dekade-mieszkal-w-krakowie/ar/c1-17637143 Artur Bartels. Pionier polskiego komiksu przez dekadę mieszkał w Krakowie] // Dziennik Polski</ref>. Вядомы таксама як бард, аўтар слоў і музыкі гумарыстычных і сатырычных песень, якія высмейвалі грамадскія і асабістыя недахопы сучаснікаў, адгукаліся на актуальныя грамадскія падзеі. У гэтым аспекце яго называлі «польскім Беранжэ», параўноўваючы са славутым французскім паэтам і аўтарам песень Жанам-Пьерам Беранжэ (1780—1857). == Памяць == 18 студзеня 2012 года ў 17.30 у «Рэспубліканскай мастацкай галерэі» ГА «[[Беларускі саюз мастакоў]]» у Мінску адбылося адкрыццё мастацкай выставы паводле [[пленэр]]а, прысвечанага Артуру Бартэльсу<ref>[http://afisha.360.by/category-exhibition-item-256979.html Мастацкая выстаўка паводле пленэра, прысвечанага Артуру Бартэльсу]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.novychas.org/culture/art/%D1%83-%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%83-%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%B5-%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8D%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%96-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D1%8D%D1%82%D0%B0-%D1%96-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0 У Мінску адкрылася выстаўка паводле пленэра, прысвечанага памяці беларускага паэта і мастака XIX стагоддзя Артура Бартэльса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120526040015/http://www.novychas.org/culture/art/%D1%83-%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%83-%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B2%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D0%B5-%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8D%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%87%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%96-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0-%D0%BF%D0%B0%D1%8D%D1%82%D0%B0-%D1%96-%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0 |date=26 мая 2012 }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Бартэльс Артур|Дробаў Л. Н.|321}} * ''Рыхлова В. А.'' Артур Бартэльс: талент пісьменніка і мастака // Роднае слова. — 2003. — № 7. — С. 92-99. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|129496|Бартэльс Артур}} * [http://www.pogon.lt/411/czas.html Artur Bartels — zapomniany pieśniarz litewski] {{ref-pl}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бартэльс}} [[Катэгорыя:Мастакі Польшчы]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Паэты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі]] h66y22bl8at8b9hbap05m6z90r1754n 100 121975 5147042 5146569 2026-05-26T15:50:59Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5147042 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Марыя Стэфанія Кастравіцкая|2026-05-26T15:16:38Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Антоні Кастравіцкі|2026-05-26T14:42:36Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Оскар Галецкі|2026-05-26T14:36:57Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Dimmu Borgir|2026-05-26T10:43:30Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Станіслаў Кашпарак|2026-05-26T08:11:54Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Алесь Емяльянаў-Шыловіч|2026-05-25T20:26:56Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Мікалай Фёдаравіч Грачоў|2026-05-25T17:43:14Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Бао Дай|2026-05-25T17:11:22Z|DenisBorum}} {{Новы артыкул|Сцяпан Мікалаевіч Фалькоўскі|2026-05-25T16:44:53Z|~2026-31379-15}} {{Новы артыкул|Людвік Калянкоўскі|2026-05-25T14:07:00Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Джузэпэ Мадзіні|2026-05-25T13:41:43Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Рыгор Ігнатавіч Казячы|2026-05-25T12:00:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гвіда Кавальканці|2026-05-25T05:43:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ігар Аўчыннікаў|2026-05-25T04:02:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Фёдар Сяргеевіч Фешчанка|2026-05-24T20:34:52Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Хорст Ябланоўскі|2026-05-24T14:24:10Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Казімір Мяжэцкі|2026-05-24T10:58:33Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Казбек Валер’евіч Кокаў|2026-05-24T09:21:56Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Аляксей Аляксеевіч Епішаў|2026-05-24T06:02:00Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Аляксандр Захаравіч Родзька|2026-05-23T21:59:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> rvm4g0a5appo282fe8qahybubhf08v6 0 126066 5147236 5044382 2026-05-27T01:52:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147236 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Фота = Акадэмік А. Ф. Смеяновіч.jpg |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Навуковы кіраўнік = [[Яфрэм Ісакавіч Злотнік]] |Знакамітыя вучні = [[Юрый Георгіевіч Шанько|Ю. Г. Шанько]], [[Андрэй Леанідавіч Танін|А. Л. Танін]], [[Людміла Рыгораўна Пятрова|Л. Р. Пятрова]], [[Рышард Рамуальдавіч Сідаровіч|Р. Р. Сідаровіч]] }} '''Арнольд Фёдаравіч Смеяно́віч''' ({{ДН|11|8|1938}}, [[Бранск]] — {{ДС|2|1|2021}}, [[Мінск]]<ref name = "nlb">{{cite web |url = https://bis.nlb.by/by/documents/137772 |title = Смеяновіч Арнольд Фёдаравіч |year = 2018 |publisher = Нацыянальная бібліятэка Беларусі |language = be |accessdate = 2021-02-07 |archive-date = 4 красавіка 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220404163707/https://bis.nlb.by/by/documents/137772 |url-status = dead }}</ref>) — беларускі [[нейрахірургія|нейрахірург]]. Акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] (2009), [[доктар медыцынскіх навук]] (1981), [[прафесар]] (1993). Правёў больш за 10 тысяч аперацый<ref name = "gorka"/>. Яго называлі вядучым нейрахірургам Беларусі<ref name = "gorka2">{{cite web |url = http://www.gorka.by/nash-zemlyak-arnold-smeyanovich-vedushhij-nejroxirurg-strany/ |title = Наш зямляк Арнольд Смеяновіч — вядучы нейрахірург краіны |date = 2018-08-10 |author = [[Вольга Савасцюк]]. |publisher = [[Пухавіцкія навіны]] |language = be |accessdate = 2021-02-08 |archive-date = 8 лютага 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210208195021/http://www.gorka.by/nash-zemlyak-arnold-smeyanovich-vedushhij-nejroxirurg-strany/ |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url = https://news.tut.by/society/134072.html |title = Мэра Павлова оперировал ведущий нейрохирург Беларуси |publisher = Tut.by |date = 2009-04-09 |author = Юрий Лазаревич. |accessdate = 2021-02-08 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210208195643/https://news.tut.by/society/134072.html |archivedate = 8 лютага 2021 |url-status = dead }}</ref><ref name = "neuro"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і вайскоўца — ўраджэнца [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раёна]], які загінуў у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]<ref name = "gorka"/>. Дзяцінства і юнацтва Арнольд Смеяновіч правёў у вёсцы [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] з маці Галінай Лукінічнай<ref name = "gorka">{{cite web |url = http://www.gorka.by/ogromnaya-poterya-dlya-vsex-ushel-iz-zhizni-nash-zemlyak-arnold-smeyanovich/ |title = Велізарная страта для ўсіх. Пайшоў з жыцця наш зямляк Арнольд Смеяновіч |date = 2021-01-05 |author = [[Вольга Савасцюк]]. |publisher = [[Пухавіцкія навіны]] |language = be |accessdate = 2021-02-08 |archive-date = 14 лютага 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210214095521/http://www.gorka.by/ogromnaya-poterya-dlya-vsex-ushel-iz-zhizni-nash-zemlyak-arnold-smeyanovich/ |url-status = dead }}</ref>. Скончыў [[Пухавіцкая сярэдняя школа|Пухавіцкую сярэднюю школу]] (1955) і лячэбны факультэт [[Мінскі медыцынскі інстытут|Мінскага медыцынскага інстытута]] (1960). У 1960—1963 гадах працаваў урачом [[Дрыбін]]скай бальніцы. У 1963—1975 гадах — урач-нейрахірург [[Мінская абласная клінічная бальніца|Мінскай абласной клінічнай бальніцы]]<ref name = "neuro">{{cite web |url = https://neuro.by/news/umer-vedushhij-nejrohirurg-akademik-nan-belarusi-arnold-fedorovich-smeyanovich.html |title = Умер заведующий нейрохирургическим отделом РНПЦ неврологии и нейрохирургии, академик НАН Беларуси Арнольд Федорович Смеянович |publisher = Республиканский научно-практический центр неврологии и нейрохирургии |accessdate = 2021-02-08 |archive-date = 8 лютага 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210208181747/https://neuro.by/news/umer-vedushhij-nejrohirurg-akademik-nan-belarusi-arnold-fedorovich-smeyanovich.html |url-status = dead }}</ref>. Пад кіраўніцтвам прафесара [[Яфрэм Ісакавіч Злотнік|Я. І. Злотніка]] праводзіў спачатку простыя, потым больш складаныя аперацыі і адначасова займаўся навуковай дзейнасцю. У 1971 годзе абараніў [[кандыдат навук|кандыдацкую дысертацыю]] на тэму «Параўнальная ацэнка метадаў вызначэння калатэральнага кровазвароту ў паўшар’і мозгу пры пальцавай аклюзіі соннай артэрыі»<ref name = "nlb"/>. У 1975 годзе стаў старшым навуковым супрацоўнікам [[Беларускі навукова-даследчы інстытут неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі|Беларускага навукова-даследчага інстытута неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі]]. Распрацоўваў методыку па выдаленні [[неўрынома|неўрыномы]] (дабраякаснай пухліны) [[слыхавы нерв|слыхавога нерва]]. Праведзеныя даследаванні ляглі ў аснову доктарскай дысертацыі «Мікранейрахірургія неўрынам слыхавога нерва» (1981)<ref name = "nlb"/>. У 1989 годзе ўзначаліў нейрахірургічны аддзел НДІ неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі (з 2006 года — [[Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр неўралогіі і нейрахірургіі]] [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]), дзе працаваў да самай смерці. У 1998—2005 гадах — дырэктар інстытута<ref name = "neuro"/>. У 2000 годзе арганізаваў і ўзначаліў курс нейрахірургіі ў [[Беларуская медыцынская акадэмія паслядыпломнай адукацыі|Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі]], які ўпершыню ў Беларусі забяспечыў паслядыпломную падрыхтоўку урачоў па нейрахірургіі і нейратраўмалогіі (з 2004 года ў складзе кафедры неўралогіі і нейрахірургіі БелМАПА). У 2004 годзе выбраны [[Член-карэспандэнт|членам-карэспандэнтам]], у 2009 годзе — [[акадэмік]]ам [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]<ref name = "nlb"/>. Правадзейны член (акадэмік) [[Беларуская медыцынская акадэмія|Беларускай медыцынскай акадэміі]] (1996). Дэлегат чацвёртага [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] (2010). Быў старшынёй Беларускага навукова-медыцынскага таварыства нейрахірургаў, членам рэдкалегіі беларускіх і замежных часопісаў («Здравоохранение», «Медицинская панорама», «Медицинские новости», «Вопросы нейрохирургии», «Нейрохирургия»), ганаровым членам Асацыяцыі нейрахірургаў Расіі (2005) і іншых замежных таварыстваў па нейрахірургіі. У 2003 годзе пад яго кіраўніцтвам быў арганізаваны і праведзены першы Рэспубліканскі з’езд неўрапатолагаў і нейрахірургаў Беларусі<ref name = "csl.bas-net.by">{{cite web|url = http://csl.bas-net.by/news/one-news.asp?id=71208 |title = Имя в белорусской науке: Арнольд Фёдорович Смеянович |publisher = Центральная научная библиотека им. Я. Коласа НАН Беларуси |language = ru |accessdate = 2021-02-08}}</ref>. Уваходзіў у склад падкамітэта па прысуджэнні Дзяржаўных прэмій Рэспублікі Беларусь, экспертнага савета пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]] па абароне дысертацый. Арнольд Смеяновіч сябраваў з многімі пісьменнікамі, мастакамі, быў добра знаёмы з народным паэтам Беларусі [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгорам Барадуліным]]. Ён аўтар прадмоў да кніг казахскага пісьменніка {{нп5|Немат Келімбетаў|Немата Келімбетава|d|Q12556127}} ў перакладзе на беларускую мову, кнігі [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алеся Карлюкевіча]] «Сцежкамі Ігуменшчыны»<ref name = "sozvuchie">{{cite web |url = http://sozvuchie.by/proekty/rodinovedenie-radzimazna-stva/u-starazhytnykh-pukhavichakh-pakhavany-akademik-arnold-smeyanovich.html |title = У старажытных Пухавічах пахаваны акадэмік Арнольд Смеяновіч |publisher = sozvuchie.by |author = Кастусь Лешніца. |date = 2021-01-07 |language = be |accessdate = 2021-02-08 |archive-date = 7 снежня 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211207032333/http://sozvuchie.by/proekty/rodinovedenie-radzimazna-stva/u-starazhytnykh-pukhavichakh-pakhavany-akademik-arnold-smeyanovich.html |url-status = dead }}</ref>. Быў жанаты. Жонка — Тамара Іванаўна, таксама лекар. Сын — Віталь Смеяновіч, нейрахірург, кандыдат медыцынскіх навук; дачка — стаматолаг<ref name = "gorka2"/>. Памёр 2 студзеня 2021 года ад [[Пандэмія COVID-19|каранавіруснай інфекцыі COVID-19]]<ref name = "gorka"/>. Пахаваны 5 студзеня 2021 года на малой радзіме ў [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічах]]<ref name = "sozvuchie"/>. == Навуковая дзейнасць == Аўтар больш за 450 навуковых прац, 10 манаграфій, 18 метадычных рэкамендацый, 25 вынаходніцтваў і патэнтаў. Пад яго рэдакцыяй выдадзены 6 зборнікаў навуковых прац «Актуальныя праблемы неўралогіі і нейрахірургіі»<ref name = "nlb"/>, абаронены 19 кандыдацкіх і 4 доктарскія дысертацыі<ref name = "neuro"/>. Асноўныя напрамкі навуковай дзейнасці — [[хірургія]] [[Судзіна|сасудзістай]] [[Паталогія|паталогіі]] [[галаўны мозг|галаўнога мозгу]], [[нейраанкалогія]], хірургія кампрэсіўных форм [[астэахандроз]]у [[пазваночнік]]а, рэканструктыўная хірургія пашкоджанняў плечавога спляцення. Упершыню ў СССР распрацаваў і ўкараніў мікрахірургічную тэхналогію татальнага выдалення неўрыном пераддзвернасмоўжыкава [[нерв]]а і шэраг новых методык лячэння неўралагічных разладаў, звязаных з гэтым захворваннем<ref name = "csl.bas-net.by"/>. Пад кіраўніцтвам А. Ф. Смеяновіча распрацоўваліся метады дыягностыкі і мікрахірургічнага лячэння [[грыжа|грыж]] паяснічных [[Міжпазваночныя дыскі|міжпазванковых дыскаў]] і паяснічнага [[стэноз]]у, нервовай і мышачнай пластыкі для аднаўлення функцый верхняй канечнасці пры пашкоджанні [[Плечавы пояс|плечавога]] спляцення, лячэння [[абсцэс]]аў галаўнога мозга і інш.<ref name = "nlb"/> Аўтар методыкі комплекснага хірургічнага аднаўлення функцыі верхняй канечнасці пры пашкоджаннях плечавога спляцення, якая не мае аналагаў у сусветнай практыцы<ref name = "neuro"/> і ўключае ў сябе цэлы шэраг новых рэканструктыўнай хірургічных умяшанняў<ref name = "csl.bas-net.by"/>. Распрацаваў праблемы лячэння гліяльных [[пухліна|пухлін]] галаўнога мозгу, што дазволіла амаль удвая павялічыць працягласць жыцця гэтай катэгорыі хворых. Праводзіў комплекснае даследаванне па праблеме дыягностыкі і хірургічнага лячэння сасудзістых заган развіцця вертэбрабазілярнай сістэмы (артэрыяльных [[анеўрызм]]аў). Распрацаваў і ўкараніў у практыку цэлы шэраг арыгінальных методык, якія маюць прыярытэтнае значэнне ў лячэнні нейраанкалагічных хворых. === Асноўныя працы === * Лицевой нерв в хирургии неврином слухового нерва. [в соавт.] — Минск : Беларусь, 1973. — 143 с.: ил. * Артериовенозные мальформации задней черепной ямки [в соавт.] // Актуальные проблемы неврологии и нейрохирургии. — Мн., 2000. Вып. 2. * Диагностика и хирургическое лечение субтенториальных околостволовых менингиом. [в соавт.] — Минск : Минсктиппроект, 2005. — 107 с. * Альдегиды в пластичной хирургии [в соавт.] — Минск: Звязда, 2012. — 253 с. == Узнагароды і званні == * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (1994, у аўтарскім калектыве)<ref name = "neuro"/> — ''за цыкл прац «Патагенез, клініка і дыягностыка неўралагічных праяваў астэахандроза пазваночніка»''. * [[Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2005, 2008) — ''за цыкл прац па распрацоўцы новых прынцыпаў і мікранейрахірургічных тэхналогій лячэння пухлін асновы чэрапа''. * [[Ордэн Айчыны]] III ступені (2014)<ref>{{cite web|url=http://president.gov.by/by/news_by/view/aljaksandr-lukashenka-udastoiu-dzjarzhaunyx-uznagarod-zasluzhanyx-ljudzej-krainy-7994/|title=Аляксандр Лукашэнка ўдастоіў дзяржаўных узнагарод заслужаных людзей краіны|date = 2014-02-06 |publisher = Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь |language = be |accessdate = 2021-02-08}}</ref>. * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] (СССР)<ref name = "csl.bas-net.by"/>. * Ганаровае званне «[[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]]» (1998). * [[Вядомыя асобы Мар’інай Горкі#Ганаровыя грамадзяне|Ганаровы грамадзянін Мар’інай Горкі]] (2002)<ref name = "nlb"/>. * [[Пухавіцкі раён#Ганаровыя грамадзяне Пухавіцкага раёна|Ганаровы грамадзянін Пухавіцкага раёна]] (2011). * Ганаровае званне «Мінчанін года» (2002). * Нагрудны знак «Выдатніку аховы здароўя СССР» (1984, 1989). * Нагрудны знак «[[Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]]» (1998). * Ганаровыя граматы: Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь (1994), [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] (2007), Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь, Прэзідыума ВАК Рэспублікі Беларусь, Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, Беларускага прафсаюза работнікаў аховы здароўя. == Памяць == Акадэміку А. Ф. Смеяновічу прысвечаны паэтычныя і публіцыстычныя творы [[Мікола Мятліцкі|Міколы Мятліцкага]], [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раісы Баравіковай]], [[Алесь Марціновіч|Алеся Марціновіча]], [[Вольга Уладзіміраўна Савасцюк|Вольгі Савасцюк]], [[Уладзімір Сцяпанавіч Ліпскі|Уладзіміра Ліпскага]] і іншых літаратараў<ref name = "sozvuchie"/>. == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Смеяновіч Арнольд Фёдаравіч||54}} * {{Крыніцы/Рэспубліка Беларусь: Энцыклапедыя ў 6 тамах|6|Смеянович Арнольд Фёдорович}} — С. 728. * Национальная академия наук Беларуси : энциклопедический справочник / [редколлегия: В. Г. Гусаков (гл. ред.) и др.]. — Минск, 2017. — С. 496—497. == Спасылкі == * [https://nasb.gov.by/bel/members/akademiki/smeyanovich.php Арнольд Фёдаравіч Смеяновіч] на сайце НАН Беларусі {{ref-be}} * [https://csl.bas-net.by/personalii/71208/smeyanovich-arnold-fedorovich/ Арнольд Фёдаравіч Смеяновіч] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [https://belmapo.by/smeyanovich-arnold-fedorovich.html Арнольд Фёдаравіч Смеяновіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210617022622/https://belmapo.by/smeyanovich-arnold-fedorovich.html |date=17 чэрвеня 2021 }} на сайце Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі {{ref-ru}} * [http://rntbcat.org.by/izobr/Smeyanovich.htm Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211202071528/http://rntbcat.org.by/izobr/Smeyanovich.htm |date=2 снежня 2021 }} на сайце Рэспубліканскай навукова-тэхнічнай бібліятэкі {{ref-ru}} * [http://www.mednovosti.by/persons.aspx?id=17 Біяграфія] ў часопісе «Медицинские новости» {{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|137772|Смеяновіч Арнольд Фёдаравіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Смеяновіч Арнольд Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Нейрахірургі]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Беларускай акадэміі медыцынскіх навук]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мар’інай Горкі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] s39tofdrh4g5u2e120ox6l5pgoa6by0 4 131069 5147159 5146406 2026-05-26T20:40:05Z Emilia Noah 155537 /* Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках → Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках */ 5147159 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] pykm6jwwsidtm5pweye4hojp5uq9vq5 5147307 5147159 2026-05-27T08:33:34Z Ueschar 151377 /* Бягучыя абмеркаванні */ 5147307 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] qxs6gzh0iu2x5nqdbug4woelqme3kr3 5147349 5147307 2026-05-27T11:14:47Z Feeleman 163471 /* Цімаці Хант → Тымаці Хант */ Адказ 5147349 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Цімаці Хант]] → [[Тымаці Хант]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.18-1.djvu_465 тут]. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:33, 27 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, згодны [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:14, 27 мая 2026 (+03) == [[Эрнэст Рэзерфорд]] → [[Эрнест Рэзерфард]] == Згодна з БелЭн [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.13.djvu_559 тут.] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:18, 23 мая 2026 (+03) :Хаця, улічваючы змену правапісу 2008, магчыма правільней было б Эрнэст Рэзерфард. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 11:05, 25 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згаджуся наконт няслушнасці тэрміна "Сінавіяльны сустаў", бо гэта масла масленае. [https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.15.djvu_290 Тут] у БелЭн "сустаў" падаецца як галоўная назва артыкула, разам з "сінавіяльнае злучэнне", "сучляненне", "дыартроз". Таму {{Перайменаваць}}. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:25, 23 мая 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) : Ёсць крыніцы? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 12:56, 25 мая 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :Надта аўтарытэтнай крыніцу не назавеш, але яна хаця б ёсць, сённяшні варыянт нічым увогуле не падмацаваны. Таму {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:27, 23 мая 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо не знайшоў крыніц, якія сведчылі б пра нейкае асаблівае напісанне ў гэтым выпадку. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:36, 23 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, відавочна ([[Арлінгтан (Тэхас)|Арлінгтан]]). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:40, 26 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) ::Згодная з такім меркаваннем. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 17:29, 22 мая 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}. Значна лепшы варыянт, чым ёсць цяпер, упісваецца ў агульную логіку мовы, маем жа беларускамоўны, польскамоўны і г.д. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:33, 23 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] lhlwg12ooljz85nwddyahk1kdj1cqar 0 131084 5147259 5052146 2026-05-27T05:53:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147259 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Арэхаўна}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Арэхаўна |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Дворец - panoramio (8).jpg |подпіс = Арэхаўнянская сядзіба |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 12|lat_sec = 41 |lon_dir = E|lon_deg = 28|lon_min = 40|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Ушацкі |сельсавет = Сарочынскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2158 |паштовы індэкс = 211525 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243026321 }} '''Арэ́хаўна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Arechaŭna}}, {{lang-ru|Ореховно}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d908v0017371&q_id=4341834|title=Решение Ушачского районного Совета депутатов от 21 марта 2008 года № 74 "О преобразовании сельских населенных пунктов в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> ва [[Ушацкі раён|Ушацкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сарочынскі сельсавет|Сарочынскага сельсавета]]. Да 18 чэрвеня 1985 года вёска ў складзе [[Лутаўскі сельсавет (Ушацкі раён)|Лутаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 чэрвеня 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 23 (1829).</ref>. == Памятныя мясціны == * [[Арэхаўнянская сядзіба]] * [[Свята-Параскевіцкая царква (Арэхаўна)|Свята-Параскевіцкая царква, Арэхаўна]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сарочынскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Сарочынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ушацкага раёна]] [[Катэгорыя:Арэхаўна (Ушацкі раён)| ]] ouqolbulr666zhzt8m862enowpgtqek 0 132492 5146917 5117850 2026-05-26T12:29:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5146917 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Шчарбакоў}} {{футбаліст | імя = Андрэй Шчарбакоў | поўнае імя = Андрэй Анатолевіч Шчарбакоў | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[брамнік (футбол)|брамнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2008—2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]|0 (0) |2011—2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]]|2 (-3) |2013| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]|15 (-16) |2013| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Слуцк|Слуцк]]|12 (-6) |2014| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]|13 (-25) |2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]|2 (-3) |2016—2018| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]|27 (-20) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2009|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]]|3 (-6) |2010—2012|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|15 (-22) |2012|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Алімпійская зборная Беларусі па футболе|Беларусь (алімпійская)]]|0 (0) }} }} '''Андрэй Шчарбакоў''' ({{ДН|31|1|1991}}, {{МН|Віцебск||}} — {{ДС|17|12|2018}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[брамнік (футбол)|брамнік]]. == Клубная кар’ера == Выхаванец віцебскага футбола, гуляў за дубль «[[ФК Віцебск|Віцебска]]». У канцы 2010 года перайшоў у [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], дзе з’яўляўся рэзервовым брамнікам і гуляў у асноўным за дубль. У лютым 2013 года вярнуўся ў «Віцебск» на правах арэнды<ref>{{cite web|date = 2013-02-26|url = http://sportpanorama.by/news/football/21995/ |title = Вратарь БАТЭ Андрей Щербаков отдан в аренду в «Витебск» |website = sportpanorama.by |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303191313/http://sportpanorama.by/news/football/21995/ |archive-date=2013-03-03 |url-status = dead }}</ref> але ў жніўні 2013 года перайшоў у «[[ФК Слуцк|Слуцк]]». Хутка стаў асноўным брамнікам «Слуцка» і дапамог гэтаму клубу перамагчы ў Першай лізе. У студзені 2014 года зноў быў аддадзены ў арэнду, на гэты раз у «[[ФК Белшына|Белшыну]]»<ref>{{cite web|date = 2014-01-21|url = https://football.by/news/53406 |title = БАТЭ отдал Щербакова в аренду "Белшине" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У першай палове сезона 2014 чаргаваўся на пазіцыі брамніка з [[Антон Кавалеўскі|Антонам Кавалеўскім]], а ўлетку 2014 года, пасля прыходу ў каманду [[Дзмітрый Гушчанка|Дзмітрыя Гушчанкі]], стаў другім брамнікам і перастаў з’яўляцца ў аснове. У студзені 2015 года быў адпраўлены ў арэнду ў брэсцкае «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2015-01-13|url = https://football.by/news/65748 |title = БАТЭ отдал Щербакова в аренду брестскому "Динамо" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Але ў лютым у Брэсце з’явіўся былы брамнік мясцовага клуба [[Валерый Фамічоў]], канкурэнцыю з якім Шчарбакоў не вытрымаў і пакінуў «Дынама»<ref>{{cite web |date = |url = http://by.tribuna.com/football/1027487181.html |title = Щербаков и Ковалюк покинули расположение брестского «Динамо» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |url-status = dead |archive-date = 12 кастрычніка 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231012144632/http://by.tribuna.com/football/1027487181.html }}</ref>. У сакавіку 2015 года, па заканчэнні кантракта з БАТЭ, зноў накіраваўся ў «Белшыну»<ref>{{cite web|date = 2015-03-03|url = http://offside.by/feed/7005/ |title = Щербаков и Иванко на просмотре в «Белшине» |website = offside.by |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20151011131405/http://offside.by/feed/7005/ |archive-date=2015-10-11 |url-status = dead }}</ref>. У сезоне 2015 заставаўся другім брамнікам бабруйскага клуба пасля [[Барыс Панкратаў|Барыса Панкратава]]. У студзені 2016 года падпісаў кантракт з «[[ФК Віцебск|Віцебскам]]»<ref>{{cite web|date = 2016-01-15|url = https://football.by/news/80355 |title = Андрей Щербаков пополнил ряды "Витебска" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, дзе стаў другім брамнікам пасля [[Дзмітрый Гушчанка|Дзмітрыя Гушчанкі]]. Сезон 2018, як і папярэднія, пачынаў другім брамнікам, аднак 29 красавіка ў матчы супраць «[[ФК Смалявічы|Смалявічаў]]» Гушчанка атрымаў чырвоную картку і быў дыскваліфікаваны на пяць матчаў, у выніку Шчарбакоў заняў месца ў браме і здолеў замацавацца ў складзе, не саступіўшы месца ў складзе Гушчанку нават пасля адбыцця дыскаліфікацыі. == Міжнародная кар’ера == Трапіў на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Алімпійскія гульні 2012 у Лондане]], але ні разу не з’явіўся на полі. У 2011—2012 гадах быў асноўным брамнікам [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевай зборнай Беларусі]]. == Гібель == 17 снежня 2018 года загінуў у ДТЗ на 543-м кіламетры аўтамабільнай дарогі {{таблічка-by|М|1}}<ref>{{cite web|date = 2018-12-17|url = https://football.by/news/121420 |title = Голкипер "Витебска" Андрей Щербаков погиб в автокатастрофе |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пахаваны ў Віцебску на могілках Нікраполле. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]]: [[Суперкубак Беларусі па футболе 2011|2011]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад зборнай Беларусі па футболе на Алімпійскіх гульнях 2012}} {{DEFAULTSORT:Шчарбакоў Андрэй Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Футбольныя варатары]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына]] [[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] h90uodz311dt0qe9s6569zkkej81vrn 0 134893 5147018 4720343 2026-05-26T15:24:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147018 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Андрэй Цэван | поўнае імя = Андрэй Уладзіміравіч Цэван | фатаграфія = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]] | нумар = | пасада = трэнер дубля | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2002—2011| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|155 (22) |2012—2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]|37 (1) |2015—2016| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|1 (0) |2018| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Рух Брэст|Рух (Брэст)]]|13 (1) |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Брэстжылбуд|Брэстжылбуд (Брэст)]]|1 (0) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2004|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]]|3 (0) |2005—2006|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|5 (0)}} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2019—2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Рух Брэст|Рух (Брэст)]]|{{Comment|трэнер|трэнер-аналітык}} |2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Рух Брэст|Рух (Брэст)]]|{{Comment|дубль|трэнер дубліруючага складу}} |2023| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2024—| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|{{Comment|дубль|трэнер дубліруючага складу}} }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 24 студзеня 2024 | абнаўленне дадзеных аб зборнай = канец 2012 }} '''Андрэй Цэван''' (нар. {{ДН|15|3|1986}}, {{МН|Баранавічы}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у дубліруючым складзе брэсцкага «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]». == Клубная кар’ера == Пачаў кар’еру ў брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]», дзе з цягам часу стаў адным з асноўных ігракоў. У снежні 2011 года падпісаў кантракт з салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У пачатку 2012 года з’яўляўся ў стартавым складзе, але хутка страціў месца ў аснове і стаў з’яўляцца на полі толькі эпізадычна. Тым не менш, у студзені 2014 года падоўжыў кантракт з гарнякамі<ref>{{cite web |date = 2014-01-10 |url = http://by.tribuna.com/football/156474168.html |title = Греньков и Цеван продлили контракты с «Шахтером» |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-01-24 |language = ru |archive-date = 2 лютага 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170202145823/https://by.tribuna.com/football/156474168.html |url-status = dead }}</ref>. Сезон 2014 пачынаў на лаўцы запасных, але пазней, з-за траўм асноўных ігракоў, замацаваўся ў стартавым складзе салігарчан. З верасня 2014 года з-за траўмы перастаў трапляць на поле. У снежні 2014 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Шахцёр»<ref>{{cite web|date = 2014-12-22|url = https://football.by/news/65124 |title = Андрей Цеван покинул "Шахтер" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. Са студзеня 2015 года знаходзіўся ў брэсцкім «Дынама» і ў лютым 2015 падпісаў з ім кантракт<ref>{{cite web|date = 2015-02-13|url = https://football.by/news/66716 |title = Владимир Юрченко и Андрей Цеван заключили контракты с брестским "Динамо" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. З-за траўмы, аднак, так ніводнага разу і не з’явіўся на полі ў сезоне 2015. У 2016 годзе вярнуўся ў строй, але 2 красавіка ў матчы першага тура супраць [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] зноў атрымаў траўму, з-за якой быў вымушаны завяршыць кар’еру<ref>{{cite web|date = 2016-09-15 |url = http://by.tribuna.com/football/1043951565.html |title = Андрей Цеван: «Получил травму, в связи с которой пришлось закончить карьеру игрока» |website = by.tribuna.com|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>, і пазней увайшоў у трэнерскі штаб дынамаўцаў. З 2018 года пачаў працаваў у акадэміі брэсцкага клуба, а ў ліпені 2018 года далучыўся таксама да каманды «[[ФК Рух Брэст|Рух]]» з Другой лігі і дапамог ёй атрымаць перамогу ў турніры. У 2021 годзе ў якасці аматара выступаў у Другой лізе за «[[ФК Брэстжылбуд|Брэстжылбуд]]», правёў 1 матч. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую зборную Беларусі]] на працягу 2005—2006 гадоў. == Трэнерская кар’ера == У снежні 2018 года ўвайшоў у трэнерскі штаб «Руха», заняўшы пасаду трэнера-аналітыка<ref>{{cite web|date = 2018-12-22|url = https://football.by/news/121543 |title = Цеван вошел в тренерский штаб брестского "Руха" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. Заставаўся на пасадзе на працягу трох гадоў, разам з клубам прайшоў шлях да Вышэйшай лігі. У студзені 2022 года быў пераведзены трэнерам у дубль «Руха»<ref>{{cite web|date = 2022-01-10|url = https://football.by/news/160121 |title = Демешко возглавил дублеров "Руха" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>, аднак у хуткім часе клуб зняўся са спаборніцтваў. Восенню 2023 года стаў памочнікам [[Андрэй Чалмадзееў|Андрэя Чалмадзеева]] ў брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]», а са студзеня 2024 года стаў працаваць асістэнтам Чалмадзеева ў дубліруючым складзе дынамаўцаў<ref>{{cite web|date = 2024-01-11|url = https://football.by/news/182631 |title = Андрей Челмодеев вернулся на пост главного тренера дубля брестского "Динамо" |website = football.by|access-date = 2024-01-24|language = ru}}</ref>. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|2007]], [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|2014]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |- bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=100 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 3 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 10 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 14 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 5 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 15 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 22 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 26 || 11 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 14 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 20 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 26 || 7 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 13 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 5 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] || Д1 || [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 19 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 0 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] || Д1 || [[ФК Дынама Брэст|Дынама]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 1 || 0 |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] (2) || Д3 || [[ФК Рух Брэст|Рух]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 13 || 1 |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] || Д3 || [[ФК Брэстжылбуд|Брэстжылбуд]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 1 || 0 |- align="center" |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Цэван Андрэй Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Брэстжылбуд]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] lqryf37xse84ihkgkkcnzs1q0kw25jv 0 146750 5147163 5018338 2026-05-26T20:49:15Z JerzyKundrat 174 5147163 wikitext text/x-wiki [[Файл:Colectividad Bielorrusa de Argentina.jpg|thumb|Беларусы ў Аргенціне, Буэнас-Айрэс, 2010]] [[Беларусы]] ў [[Аргенціна|Аргенціне]] — частка [[Беларуская эміграцыя|беларускай дыяспары]], якая сфарміравалася пераважна ў XX стагоддзі. У Аргенціне беларусы жывуць у асноўным у правінцыі [[Буэнас-Айрэс (правінцыя)|Буэнас-Айрэс]]<ref>ЭГБ. Т. 3. С. 334.</ref>. == Іміграцыя з Беларусі да Першай сусветнай вайны == Эміграцыя з Беларусі ў Аргенціну да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] застаецца збольшага не вывучанай і не задакументаванай. Статыстычны іміграцыйны ўлік у Аргенціне праводзіцца з 1857. Ад гэтага году і да 1915 у Аргенціну выехалі з Расійскай імперыі 161 422 чал.<ref>Шейнбаум, Л. С. Аргентинский этнос. Этапы формирования и развития. — М., 1984. — С. 107.</ref> Аднак, гэтая статыстыка не фіксавала этнічную прыналежнасць і веравызнанне імігрантаў, а тольку краіну, адкуль яны выехалі. Ёсць меркаванні, што першыя імігранты з Беларусі трапілі ў Аргенціну пасля 1812 года — гэта былі жаўнеры Літоўскага легіёна генералаў Кнішэвіча і Рынкевіча, які ваяваў на баку [[Напалеон Банапарт|Напалеона]] і пасля вайны ў значнай сваёй частцы эміграваў у Францыю, адкуль потым невядомая колькасць трапіла ў Аргенціну.<ref name=BNIM32>Эміль Цяўлоўскі, «Беларусы ў Аргентыне» — Запісы. Беларускі інстытут навукі і мастацтва, № 32 New York — Miensk, 2009</ref> Прыводзіцца лічба ў 5621 эмігрантаў з Меншчыны, якія прыбылі ў Аргенціну ў 1907 г., але дакладныя першакрыніцы гэтай інфармацыі невядомыя<ref name=BNIM32/>. На думку аргенцінскага загадчыка статыстыкі, за 20 гадоў да 1910 у рэспубліцы засталося 85 тыс. выхадцаў з Расіі<ref>Крюков, Н. Аргентина. Сельское хозяйство в Аргентине в связи с общим развитием страны. — СПб., 1911. — С. 442.</ref> == Міжваенны перыяд == [[Файл:Conjunto musical de obreros bielorrusos en Comodoro Rivadavia ca.1930.jpg|thumb|Музычны ансамбль з рабочых-беларусаў, Аргенціна, 1930-я гады]] Лепей задакументаваная іміграцыя ў Аргенціну з Заходняй Беларусі ў міжваенныя часы. Асабліва моцны рух беларусаў у гэту краіну пачаўся ў 1926—27 і з гэтага часу штогод павялічваўся. Прыток эмігрантаў у Аргенціну заахвочваўся рэгуляваўся яе ўрадам. Пераважна іміграцыя складалася з мужчын, якія прыязджалі на заробкі. Статыстычныя звесткі пра колькасць перасяленцаў у Аргенціну вельмі супярэчлівыя. Дакладная колькасць імігрантаў з Беларусі невядомая, паводле экспертных ацэнак, лік ідзе на дзясяткі тысяч<ref>http://www2.polskieradio.pl/eo/dokument.aspx?iid=123916</ref> Найбольш верагоднай з’яўляецца лічба ў 100 тыс. чал., атрыманая на аснове падлікаў Аб’яднання беларусаў у Аргенціне<ref>ЭГБ. Т. 6-2. С. 258.</ref>. Многія заходнебеларускія перасяленцы далучыліся да прафесійнага руху і Кампартыі Аргенціны. У канцы 1920-х — сярэдзіне 1930-х г. дзейнічаў Саюз украінскіх і беларускіх работніцкіх арганізацый у Аргенціне (у 1934 3 тыс. чл.). Супрацьстаянне ўкраінскіх, нацыянал-камуністаў і беларускіх камуністаў-касмапалітаў, ганенні з боку ўлад у сувязі з палітызацыяй Саюза (прасавецкі ўплыў) прывялі да развалу гэтага згуртавання. Кансалідацыі суродзічаў у Аргенціне садзейнічалі культурна-асветнае таварыствы «Грамада» ([[1934]], [[Буэнас-Айрэс]]), «Культура» (1936, Нуэва-Пампейя), «[[Белавежа (культурнае таварыства)|Белавежа]]» (1938, Авельянеда), бібліятэка імя І. Луцкевіча (1937, Вілья-Крэспо). У маі [[1939]] года разам са згуртаваннямі «Якуб Колас», «Мінск» і інш. яны аб’ядналіся ў Федэрацыю беларускіх таварыстваў, якая склікала канферэнцыі, выдавала гістарычна-літаратурны альманах. Дзейнасць яе вызначалася прасавецкімі настроямі, арыентацыяй на рускую культуру.<ref name=BNIM32/> У 30-я — 40-я гады існавала Бібліятэка імя Івана Луцкевіча, тэатральны гурток, выдаваліся беларускія календары, насценныя газеты на беларускай і рускай мовах.<ref>ЭГБ. Т. 3.</ref><ref name=BNIM32/> == Пасля Другой сусветнай вайны == [[Файл:Kal arg bel.JPG|thumb|Каляндар беларускіх арганізацый у Аргентыне, 1947]] Пасля вайны шэрагі беларускай дыяспары ў Аргенціне папоўніліся за кошт новых уцекачоў з Беларусі. Беларусы былі раскіданыя па розных арганізацыях, пераважна прасавецкага кірунку. З 1947 года [[Кастусь Мерляк]] стаў на чале незалежніцкага, антысавецкага Згуртавання беларусаў у Аргенціне. З 1948 года ён жа ўзначальваў таксама прадстаўніцтва [[Рада БНР|Рады БНР]] у гэтай краіне. У 1946 годзе ў Аргенціне з’явілася пасольства СССР. Некаторыя выхадцы з беларускіх і ўкраінскіх зямель даваеннай Польшчы памянялі польскія пашпарты на савецкія, а ў 1950-я гг. быў арганізаваны іх масавы пераезд у СССР — рээміграцыя. У СССР прыехала каля 2 тыс. беларусаў. У пачатку 1950-х у Аргенціне існавала арганізацыя беларускіх ветэранаў Другой сусветнай вайны — Згуртаванне беларускіх камбатантаў у Аргенціне. Старшынёй арганізацыі ў 1951 г. быў [[Уладзімір Другавец]]<ref name=BNIM32-1>Юрый Грыбоўскі. Беларускі камбатанцкі рух на Захадзе пасля Другой Сусветнай вайны — Запісы. Беларускі інстытут навукі і мастацтва, № 32 New York — Miensk, 2009</ref>. == Канец ХХ — пачатак ХХI стагоддзяў == [[Файл:Colectividad bielorrusa, rusa y ucraniana - Dia del Inmigrante en el Planetario Galileo Galilei.jpg|thumb|Беларусы ў Аргенціне, 2014]] У канцы ХХ ст. арганізаванага нацыянальна-культурнага жыцця ў асяроддзі выхадцаў з Беларусі ў Аргенціне не было. Беларускія эмігранты і іх нашчадкі гуртаваліся тут у культурна-спартыўных клубах, што аб’ядноўваюць перасяленцаў з краін былога СССР (клубы імя В. Бялінскага, М. Горкага, У. Маякоўскага, «Дніпро» ў Буэнас-Айрэсе, «Аўрора» ў Мар-дэль-Плата, «Івана Франко» ў Санта-Фе і інш.)<ref>ЭГБ. Т. 3. С. 334.</ref>. У 2010 годзе ў горадзе {{нп3|Лаваёль|Лаваёль|es|Llavallol}} адкрыўся Цэнтр беларускай культуры імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web |url=http://www.belarus.kz/aktueller/all/853/348 |title=Архіўная копія |access-date=6 студзеня 2013 |archive-date=31 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161031030442/http://www.belarus.kz/aktueller/all/853/348 |url-status=dead }}</ref>. У Цэнтры праводзіцца навучанне па наступных напрамках: беларуская мова, урокі музыкі і народных спеваў, разьба па дрэве, жывапіс, беларуская вышыўка, гісторыя і культура Беларусі. У верасні 2012 года ў г. Лавальёл на базе клуба славянскай дыяспары «Дніпро» і Цэнтра беларускай культуры імя Кастуся Каліноўскага адбылося святкаванне юбілейных датаў выдатных беларускіх паэтаў: [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]]<ref>http://argentina.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/compatriots/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141213184001/http://argentina.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/compatriots/ |date=13 снежня 2014 }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Сергей Шабельцев'' Белорусы в Аргентине. — Вильнюс: Европейский гуманитарный университет, 2022. — 708 с. — ISBN 9786094920066 * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцев С. В.]] Белорусы в Аргентине. Беларусы ў Аргенціне // Белорусское зарубежье. Беларускае замежжа. — Минск, 2010. — С. 359—371. * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцев С. В.]] Адаптация белорусских иммигрантов в Аргентине в 1900-1950-х гг. // Веснік БДУ. Серыя 3. 2008. № 3 — С. 15-19. * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцаў С. В.]] Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930-1960-я гг.) Зборнік дакументаў і ўспамінаў. — Мінск, 2009. — 368 с. * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцев С. В.]] Идентичность белорусских иммигрантов межвоенного периода в Аргентине // Новае слова ў беларусістыцы. Гісторыя і культуралогія. Матэрыялы V Міжнароднага кангрэса беларусістаў (Мінск, 20-21 мая 2010 г.) — Мінск, 2012. — С. 198—205. {{Беларусы}} {{Арганізацыі беларускай дыяспары}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне| ]] [[Катэгорыя:Народы Аргенціны]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара|Аргенціна]] 4r0nnsj9qgqi6aqrisj9jejeztu4kwi 5147164 5147163 2026-05-26T20:49:56Z JerzyKundrat 174 /* Пасля Другой сусветнай вайны */ 5147164 wikitext text/x-wiki [[Файл:Colectividad Bielorrusa de Argentina.jpg|thumb|Беларусы ў Аргенціне, Буэнас-Айрэс, 2010]] [[Беларусы]] ў [[Аргенціна|Аргенціне]] — частка [[Беларуская эміграцыя|беларускай дыяспары]], якая сфарміравалася пераважна ў XX стагоддзі. У Аргенціне беларусы жывуць у асноўным у правінцыі [[Буэнас-Айрэс (правінцыя)|Буэнас-Айрэс]]<ref>ЭГБ. Т. 3. С. 334.</ref>. == Іміграцыя з Беларусі да Першай сусветнай вайны == Эміграцыя з Беларусі ў Аргенціну да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] застаецца збольшага не вывучанай і не задакументаванай. Статыстычны іміграцыйны ўлік у Аргенціне праводзіцца з 1857. Ад гэтага году і да 1915 у Аргенціну выехалі з Расійскай імперыі 161 422 чал.<ref>Шейнбаум, Л. С. Аргентинский этнос. Этапы формирования и развития. — М., 1984. — С. 107.</ref> Аднак, гэтая статыстыка не фіксавала этнічную прыналежнасць і веравызнанне імігрантаў, а тольку краіну, адкуль яны выехалі. Ёсць меркаванні, што першыя імігранты з Беларусі трапілі ў Аргенціну пасля 1812 года — гэта былі жаўнеры Літоўскага легіёна генералаў Кнішэвіча і Рынкевіча, які ваяваў на баку [[Напалеон Банапарт|Напалеона]] і пасля вайны ў значнай сваёй частцы эміграваў у Францыю, адкуль потым невядомая колькасць трапіла ў Аргенціну.<ref name=BNIM32>Эміль Цяўлоўскі, «Беларусы ў Аргентыне» — Запісы. Беларускі інстытут навукі і мастацтва, № 32 New York — Miensk, 2009</ref> Прыводзіцца лічба ў 5621 эмігрантаў з Меншчыны, якія прыбылі ў Аргенціну ў 1907 г., але дакладныя першакрыніцы гэтай інфармацыі невядомыя<ref name=BNIM32/>. На думку аргенцінскага загадчыка статыстыкі, за 20 гадоў да 1910 у рэспубліцы засталося 85 тыс. выхадцаў з Расіі<ref>Крюков, Н. Аргентина. Сельское хозяйство в Аргентине в связи с общим развитием страны. — СПб., 1911. — С. 442.</ref> == Міжваенны перыяд == [[Файл:Conjunto musical de obreros bielorrusos en Comodoro Rivadavia ca.1930.jpg|thumb|Музычны ансамбль з рабочых-беларусаў, Аргенціна, 1930-я гады]] Лепей задакументаваная іміграцыя ў Аргенціну з Заходняй Беларусі ў міжваенныя часы. Асабліва моцны рух беларусаў у гэту краіну пачаўся ў 1926—27 і з гэтага часу штогод павялічваўся. Прыток эмігрантаў у Аргенціну заахвочваўся рэгуляваўся яе ўрадам. Пераважна іміграцыя складалася з мужчын, якія прыязджалі на заробкі. Статыстычныя звесткі пра колькасць перасяленцаў у Аргенціну вельмі супярэчлівыя. Дакладная колькасць імігрантаў з Беларусі невядомая, паводле экспертных ацэнак, лік ідзе на дзясяткі тысяч<ref>http://www2.polskieradio.pl/eo/dokument.aspx?iid=123916</ref> Найбольш верагоднай з’яўляецца лічба ў 100 тыс. чал., атрыманая на аснове падлікаў Аб’яднання беларусаў у Аргенціне<ref>ЭГБ. Т. 6-2. С. 258.</ref>. Многія заходнебеларускія перасяленцы далучыліся да прафесійнага руху і Кампартыі Аргенціны. У канцы 1920-х — сярэдзіне 1930-х г. дзейнічаў Саюз украінскіх і беларускіх работніцкіх арганізацый у Аргенціне (у 1934 3 тыс. чл.). Супрацьстаянне ўкраінскіх, нацыянал-камуністаў і беларускіх камуністаў-касмапалітаў, ганенні з боку ўлад у сувязі з палітызацыяй Саюза (прасавецкі ўплыў) прывялі да развалу гэтага згуртавання. Кансалідацыі суродзічаў у Аргенціне садзейнічалі культурна-асветнае таварыствы «Грамада» ([[1934]], [[Буэнас-Айрэс]]), «Культура» (1936, Нуэва-Пампейя), «[[Белавежа (культурнае таварыства)|Белавежа]]» (1938, Авельянеда), бібліятэка імя І. Луцкевіча (1937, Вілья-Крэспо). У маі [[1939]] года разам са згуртаваннямі «Якуб Колас», «Мінск» і інш. яны аб’ядналіся ў Федэрацыю беларускіх таварыстваў, якая склікала канферэнцыі, выдавала гістарычна-літаратурны альманах. Дзейнасць яе вызначалася прасавецкімі настроямі, арыентацыяй на рускую культуру.<ref name=BNIM32/> У 30-я — 40-я гады існавала Бібліятэка імя Івана Луцкевіча, тэатральны гурток, выдаваліся беларускія календары, насценныя газеты на беларускай і рускай мовах.<ref>ЭГБ. Т. 3.</ref><ref name=BNIM32/> == Пасля Другой сусветнай вайны == [[Файл:Kal arg bel.JPG|thumb|Каляндар беларускіх арганізацый у Аргентыне, 1947]] Пасля вайны шэрагі беларускай дыяспары ў Аргенціне папоўніліся за кошт новых уцекачоў з Беларусі. Беларусы былі раскіданыя па розных арганізацыях, пераважна прасавецкага кірунку. У 1946 годзе ў Аргенціне з’явілася пасольства [[СССР]]. Некаторыя выхадцы з беларускіх і ўкраінскіх зямель даваеннай Польшчы памянялі польскія пашпарты на савецкія, а ў 1950-я гг. быў арганізаваны іх масавы пераезд у СССР — рээміграцыя. У СССР прыехала каля 2 тыс. беларусаў. З 1947 года [[Кастусь Мерляк]] стаў на чале незалежніцкага, антысавецкага Згуртавання беларусаў у Аргенціне. З 1948 года ён жа ўзначальваў таксама прадстаўніцтва [[Рада БНР|Рады БНР]] у гэтай краіне. У пачатку 1950-х у Аргенціне існавала арганізацыя беларускіх ветэранаў Другой сусветнай вайны — Згуртаванне беларускіх камбатантаў у Аргенціне. Старшынёй арганізацыі ў 1951 г. быў [[Уладзімір Другавец]]<ref name=BNIM32-1>Юрый Грыбоўскі. Беларускі камбатанцкі рух на Захадзе пасля Другой Сусветнай вайны — Запісы. Беларускі інстытут навукі і мастацтва, № 32 New York — Miensk, 2009</ref>. == Канец ХХ — пачатак ХХI стагоддзяў == [[Файл:Colectividad bielorrusa, rusa y ucraniana - Dia del Inmigrante en el Planetario Galileo Galilei.jpg|thumb|Беларусы ў Аргенціне, 2014]] У канцы ХХ ст. арганізаванага нацыянальна-культурнага жыцця ў асяроддзі выхадцаў з Беларусі ў Аргенціне не было. Беларускія эмігранты і іх нашчадкі гуртаваліся тут у культурна-спартыўных клубах, што аб’ядноўваюць перасяленцаў з краін былога СССР (клубы імя В. Бялінскага, М. Горкага, У. Маякоўскага, «Дніпро» ў Буэнас-Айрэсе, «Аўрора» ў Мар-дэль-Плата, «Івана Франко» ў Санта-Фе і інш.)<ref>ЭГБ. Т. 3. С. 334.</ref>. У 2010 годзе ў горадзе {{нп3|Лаваёль|Лаваёль|es|Llavallol}} адкрыўся Цэнтр беларускай культуры імя Кастуся Каліноўскага<ref>{{Cite web |url=http://www.belarus.kz/aktueller/all/853/348 |title=Архіўная копія |access-date=6 студзеня 2013 |archive-date=31 кастрычніка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161031030442/http://www.belarus.kz/aktueller/all/853/348 |url-status=dead }}</ref>. У Цэнтры праводзіцца навучанне па наступных напрамках: беларуская мова, урокі музыкі і народных спеваў, разьба па дрэве, жывапіс, беларуская вышыўка, гісторыя і культура Беларусі. У верасні 2012 года ў г. Лавальёл на базе клуба славянскай дыяспары «Дніпро» і Цэнтра беларускай культуры імя Кастуся Каліноўскага адбылося святкаванне юбілейных датаў выдатных беларускіх паэтаў: [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Максім Танк|Максіма Танка]]<ref>http://argentina.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/compatriots/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141213184001/http://argentina.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/compatriots/ |date=13 снежня 2014 }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Сергей Шабельцев'' Белорусы в Аргентине. — Вильнюс: Европейский гуманитарный университет, 2022. — 708 с. — ISBN 9786094920066 * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцев С. В.]] Белорусы в Аргентине. Беларусы ў Аргенціне // Белорусское зарубежье. Беларускае замежжа. — Минск, 2010. — С. 359—371. * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцев С. В.]] Адаптация белорусских иммигрантов в Аргентине в 1900-1950-х гг. // Веснік БДУ. Серыя 3. 2008. № 3 — С. 15-19. * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцаў С. В.]] Беларусы ў Аргенціне: грамадская дзейнасць і рээміграцыя ў СССР (1930-1960-я гг.) Зборнік дакументаў і ўспамінаў. — Мінск, 2009. — 368 с. * [[Сяргей Васілевіч Шабельцаў|Шабельцев С. В.]] Идентичность белорусских иммигрантов межвоенного периода в Аргентине // Новае слова ў беларусістыцы. Гісторыя і культуралогія. Матэрыялы V Міжнароднага кангрэса беларусістаў (Мінск, 20-21 мая 2010 г.) — Мінск, 2012. — С. 198—205. {{Беларусы}} {{Арганізацыі беларускай дыяспары}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Аргенціне| ]] [[Катэгорыя:Народы Аргенціны]] [[Катэгорыя:Беларуская дыяспара|Аргенціна]] sybfyym41u5dyms4vlqnnup5rjpkn7z 0 149899 5146961 4003281 2026-05-26T13:50:21Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146961 wikitext text/x-wiki [[Выява:165-WW-269B-11-trolley-l.jpg|thumb|У [[Сіэтл]]е ў [[трамвай]] у час «іспанкі» пасажыраў пускалі толькі ў спецыяльных масках]] '''Іспанская грып''', або «'''іспанка'''» ({{lang-fr|grippe espagnole}}, або {{lang-es|gripe española}}) быў, хутчэй за ўсё, самай масавай [[пандэмія]]й [[грып]]у за ўсю гісторыю чалавецтва. У [[1918]]-[[1919]] гадах (18 месяцаў) ва ўсім свеце ад іспанкі памерла прыблізна 50-100 млн чалавек або 2,7-5,3% насельніцтва Зямлі. Было заражана каля 550 млн чалавек, або 29,5% насельніцтва планеты <ref name="sup">[http://www.supotnitskiy.ru/stat/stat51.htm#gl2 Супотницкий М. В. Пандемия «испанки» 1918—1920 гг. в контексте других гриппозных пандемий и «птичьего гриппа». {{ref-ru}}]</ref>. Эпідэмія пачалася ў апошнія месяцы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] і хутка пераўзышла гэта найбуйнейшае кровапраліцце па колькасці ахвяр. [[Пандэмія грыпу 2009 года]] была выкліканая вірусам таго ж ([[Свіны грып|A/H1N1]]) сератыпа. == Карціна хваробы == У маі [[1918]] года ў [[Іспанія|Іспаніі]] было заражана 8.000.000 людзей або 39% яе насельніцтва («іспанкай» перахварэў і кароль [[Альфонса XIII]]). Шматлікія ахвяры грыпу былі маладымі і здаровымі людзьмі ўзроставай групы ад 20 да 40 гадоў (звычайна ў групе высокай рызыкі толькі дзеці, людзі сталага ўзросту, цяжарныя жанчыны і людзі з некаторымі захворваннямі)<ref>Barry, John M. (2004). The Great Influenza: The Epic Story of the Greatest Plague in History. Viking Penguin. ISBN 0-670-89473-7</ref>. Сімптомы хваробы: сіні колер твару - [[цыяноз]], [[пнеўманія]], крывавы [[кашаль]]. На больш позніх стадыях хваробы вірус выклікаў унутрылёгачны крывацёк, у выніку якога хворы захлынаўся ўласнай крывёю. Але ў асноўным хвароба праходзіла без якіх-небудзь сімптомаў. Некаторыя заражаныя паміралі на наступны дзень пасля заражэння. Сваю назву грып набыў з-за таго, што [[Іспанія]] першай перанесла моцную ўспышку гэтай хваробы<ref>[http://bse.sci-lib.com/article056759.html Іспанка - артыкул з БСЭ]</ref>. Па іншых крыніцах, месца яе з'яўлення сапраўды ўсталяваць пакуль немагчыма, але, хутчэй за ўсё, [[Іспанія]] не была першасным эпідэмічным цэнтрам. Назва «іспанка» з'явілася выпадкова. Так як ваенная цэнзура змагаючых бакоў падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] не дапускала паведамленняў аб распачатай у арміі і сярод насельніцтва эпідэміі, то першыя весткі аб ёй з'явіліся ў друку ў маі-чэрвені [[1918]] года ў нейтральнай [[Іспанія|Іспаніі]]<ref name="sup"/>. == Знакамітыя ахвяры == [[Выява:Egon Schiele 014.jpg|thumb|right|На карціне «Сям'я» мастак [[Эган Шыле]] перад сконам намаляваў трох ахвяр іспанкі — сябе, сваю цяжарную жонку і яе ненароджанае дзіця]] * [[Эган Шыле]], аўстрыйскі мастак * [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]], французскі паэт * [[Эдмон Растан]], французскі драматург * [[Максімільян Карл Эміль Вебер|Макс Вебер]], нямецкі філосаф * [[Карл Шлехтэр]], выбітны аўстрыйскі шахматыст * [[Вера Халодная]], расійская кінаактрыса, зорка нямога кіно * [[Якаў Свярдлоў]], расійскі рэвалюцыянер * [[Маргіт Кафка]], венгерская пісьменніца * [[Амадэу ді Соза-Кардозу]], партугальскі мастак {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Spanish flu}} * http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557270_2/Influenza.html#p35 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091029210106/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557270_2/Influenza.html#p35 |date=29 кастрычніка 2009 }} * [http://supotnitskiy.ru/stat/stat51.htm «ПАНДЭМІЯ „ІСПАНКІ“ 1918—1920 гг. У КАНТЭКСЦЕ ІНШЫХ ГРЫПОЗНЫХ ПАНДЭМІЙ І „ПТУШЫНАГА ГРЫПА“»] {{ref-ru}} * [http://biomolecula.ru/?page=content&id=249 Растлумачана розная вірулентнасць вірусаў грыпа — узбуджальнікаў «іспанкі»] — Онлайн-журнал «Биомолекула.ру». {{Рэспіраторныя вірусныя інфекцыі}} {{Першая сусветная вайна}} [[Катэгорыя:Першая сусветная вайна]] [[Катэгорыя:Вострыя рэспіраторныя вірусныя інфекцыі]] [[Катэгорыя:Грып]] [[Катэгорыя:Пандэмія]] [[Катэгорыя:1918]] lnrlwdv5ldco89nqfiwaal8lhbzk2a2 0 156230 5147258 4746677 2026-05-27T05:37:32Z Amherst99 6180 /* */ 5147258 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Санта-Марыя-Маджорэ (значэнні)}} {{Храм |Тып храма = Рымска-каталіцкая царква |Беларуская назва = Царква Санта-Марыя-Маджорэ |Арыгінальная назва = Basilica Papale di Santa Maria Maggiore |Выява = Basilica di Santa Maria Maggiore - Roma.jpg |Подпіс выявы = Фасад рымскай базілікі Дзевы Марыі |Шырыня выявы = 300px |Сучасны статус = Рымская каталіцкая царква Святой Марыі |Краіна = Італія |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = Рым |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 53|lat_sec = 51 |lon_dir = E|lon_deg = 12|lon_min = 29|lon_sec = 55 |region = IT |Канфесія = Каталіцызм |Епархія = Рымская епархія |Тып будынка = [[Базіліка]] |Архітэктурны стыль = [[Раманскі стыль]], [[барока]] |Аўтар праекта = [[Ліберый (Папа Рымскі)|Ліберый]] |Заснавальнік = [[Сікст III (Папа Рымскі)|Сікст III]] |Заснаванне = [[5 жніўня]] [[356]] |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = [[440]] |Заканчэнне будаўніцтва = [[1750]] |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзеючы храм |Сайт = http://www.vatican.va/various/basiliche/sm_maggiore/it/storia/interno.htm |Commons = }} '''Санта-Марыя-Маджорэ''' ({{lang-it|Basilica di Santa Maria Maggiore}}) — царква, папская базіліка, адна з чатырох галоўных базілік [[Рым]]а. == Гісторыя == З яе заснаваннем звязана цікавая легенда: {{Цытата|У адну з летніх начэй [[352]] года [[Ліберый (Папа Рымскі)|папе Ліберыю]] і багатаму [[Патрыцыі|патрыцыю]] Джавані з'явілася ў сне Мадонна і загадала пабудаваць царкву на тым месцы, дзе назаўтра выпадзе [[снег]]. На наступную раніцу, [[5 жніўня]] [[352]] года, на [[Эсквілін]]е, там, дзе цяпер стаіць базіліка, ляжаў снег. Ліберый абрысаваў у снезе перыметр новай базілікі, якая пазней была пабудавана дзякуючы фінансаванню Джавані}} Яе змяніла базіліка, пабудаваная ў 440-х гг. [[Сікст III (Папа Рымскі)|папам Сікстам III]] і прысвечаная Маці Божай. Шмат якія папы, імкнучыся зрабіць гэтую вельмі шанаваную рымскую царкву яшчэ больш раскошнай, дабудоўвалі і ўпрыгожвалі яе. == Архітэктура == Званіца, самая высокая ў [[Рым]]е (75 м), датавана 1377 годам. Цяперашні фасад з порцікам і лоджыяй пабудаваў у 1740-х гады Фердынанда Фуга. У лоджыі, на сцяне, якая прадстаўляе сабой стары фасад царквы, захаваўся мазаічны дэкор пачатку XIV ст. == Галерэя == <gallery> File:Santamariamaggiore2b.jpg|Усярэдзіне капэлы Баргезэ Выява:Cupola_SM_Maggiore.jpg|Купал Сіксцінскай капэлы Выява:Roma-Santa_Maria_Maggiore02.jpg|Магіла Пія V Выява:Paul_V_SM_Maggiore.jpg|Магіла Паўла V Выява:Clement_VIII_SM_Maggiore.jpg|Магіла Клімента VIII </gallery> == Літаратура == * Heinz-Joachim Fischer: Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt. DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2, S. 295—299. * Erwin Gatz: Roma Christiana. Vatikan — Rom — römisches Umland. Ein kunst- und kulturgeschichtlicher Führer. 3. verbesserte und erweiterte Auflage. Schnell + Steiner, Regensburg 2008, ISBN 978-3-7954-2054-3, S. 207—220. == Спасылкі == {{Commons|Basilica di Santa Maria Maggiore|Санта-Марыя-Маджорэ}} * [http://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=923 Славутасці Італія] * [http://www.laitalia.ru/articls/art101 Царква Санта-Марыя-Маджорэ] {{Рымскія цэрквы}} [[Катэгорыя:Патрыяршыя базілікі Рыма]] [[Катэгорыя:1750 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:XVIII стагоддзе ў Італіі]] drgriadxx4m6o0qihq6gs2jzvyzisfg 0 159425 5147239 4759164 2026-05-27T02:43:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147239 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Артур Бомбель | поўнае імя = Артур Генрыхавіч Бомбель | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[нападнік (футбол)|нападнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2007—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нёман Гродна|Нёман (Гродна)]]|82 (6) |2014| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ліда|Ліда]]|14 (2) |2018| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ліда|Ліда]]|16 (2) }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2010—2011|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]]|6 (1) |2012—2013|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|10 (1)}} }} '''Артур Бомбель''' (нар. {{ДН|14|12|1992}}, {{МН|Гродна}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[нападнік (футбол)|нападнік]]. == Клубная кар’ера == Выхаванец гродзенскага футбола, у 2011 годзе дэбютаваў за асноўны склад «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]». У сезоне 2013 стаў часцей з’яўляцца на полі, хоць звычайна толькі выхадзіў на замену. У красавіку 2014 года быў аддадзены ў арэнду «[[ФК Ліда|Лідзе]]»<ref>{{cite web|date = 2014-04-03|url = https://football.by/news/56440 |title = Бомбель отдан в аренду "Лиде" |website = football.by |access-date = 2024-04-17|language = ru}}</ref>. У ліпені 2014 года гродзенскі клуб датэрмінова вярнуў Артура ў свае шэрагі<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1022527455.html |title = «Неман» вернул Бомбеля из аренды |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>. У складзе «Нёмана» працягнуў гуляць за дубль, часам з’яўляючыся на полі ў асноўнай камандзе. Сезон 2015 распачаў у якасці асноўнага нападніка гродзенцаў. У матчы першага тура чэмпіянату (11 красавіка супраць мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]») забіў свой першы гол у Вышэйшай лізе (выніковы лік 1:1). Са жніўня, аднак, страціў месца ў аснове. У студзені 2016 года падоўжыў кантракт з «Нёманам»<ref>{{cite web|date = 2016-01-28|url = https://football.by/news/80833 |title = Артур Бомбель продлил контракт с "Неманом" |website = football.by |access-date = 2024-04-17|language = ru}}</ref>. У сезоне 2016 ужо рэгулярна выступаў асноўным нападнікам гродзенскага клуба. У лютым 2017 года падпісаў новы кантракт з гродзенцамі<ref>{{cite web|date = 2017-02-07|url = https://football.by/news/95816 |title = Бомбель продлил контракт с "Неманом" |website = football.by |access-date = 2024-04-17|language = ru}}</ref>. У сезоне 2017 правёў толькі 5 матчаў за асноўную каманду ў чэмпіянаце, выступаючы пераважна за дубль (20 матчаў, 11 галоў). Па заканчэнні сезона пакінуў гродзенскую каманду. У лютым 2018 года далучыўся да «[[ФК Ліда|Ліды]]»<ref>{{cite web |date = |url = https://by.tribuna.com/football/1060708289.html |title = Бомбель находится в расположении «Лиды» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |archive-date = 4 снежня 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191204210343/https://by.tribuna.com/football/1060708289.html |url-status = dead }}</ref>. У складзе каманды стаў чаргаваць выхады ў стартавым складзе і на замену, а ў жніўні 2018 года атрымаў траўму, з-за якой выбыў да канца сезона. У сакавіку 2019 года пакінуў лідскі клуб<ref>{{cite web|date = 2019-03-19|url = https://football.by/news/124518 |title = Бомбель покинул "Лиду" |website = football.by |access-date = 2024-04-17|language = ru}}</ref>. У студзені 2020 года быў дыскваліфікаваны на 1 год па справе аб дагаварных матчах<ref>{{cite web|date = 2020-01-16|url = https://www.pressball.by/news/football/347458 |title = Футбол. "Дело о договорняках". Алексей Сучков и Валерий Белявский пожизненно отлучены от белорусского футбола |website = pressball.by |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129025106/https://www.pressball.by/news/football/347458 |archive-date=2021-11-29 |url-status =dead}}</ref>. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за юніёрскую і [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую]] зборныя Беларусі. == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | 2007 || дубль || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 1 || 0 |- align="center" | 2008 || дубль || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 16 || 0 |- align="center" | 2009 || дубль || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 25 || 4 |- align="center" | 2010 || дубль || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 27 || 8 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] || Д1 || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 2 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] || Д1 || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 7 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] || Д1 || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 19 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] (1) || Д2 || [[ФК Ліда|Ліда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 14 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] (2) || Д1 || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 6 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] || Д1 || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 19 || 3 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] || Д1 || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 24 || 3 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] || Д1 || [[ФК Нёман Гродна|Нёман]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 5 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] || Д2 || [[ФК Ліда|Ліда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 16 || 2 |- align="center" |} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{fcneman.by|10}} * {{kick-off.by|bombel'}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бомбель Артур Генрыхавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман Гродна]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда]] i3ah1twhhkgtfgt1mso22nqv3qxgp1y 0 163745 5147100 5043664 2026-05-26T17:33:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147100 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Кавалеўскі}} {{футбаліст | імя = Антон Кавалеўскі | поўнае імя = Антон Анатолевіч Кавалеўскі | фатаграфія = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ФК Іслач|Іслач]] | пасада = трэнер брамнікаў | пазіцыя = [[брамнік (футбол)|брамнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2005| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нафтан|Нафтан (Наваполацк)]]|0 (0) |2006| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК МТЗ-РІПА|МТЗ-РІПА (Мінск)]]|0 (0) |2007—2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нафтан|Нафтан (Наваполацк)]]|55 (-65) |2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Віцебск|Віцебск]]|3 (-3) |2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]|8 (-14) |2011| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]]|15 (-20) |2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро (Магілёў)]]|17 (-13) |2013—2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]|12 (-15) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|5 (-7)}} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2007—2009|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|4 (-4)}} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2024—| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|{{Comment|брамнікі|трэнер брамнікаў}} }} }} '''Антон Кавалеўскі''' (нар. {{ДН|2|2|1986}}, {{МН|Магдэбург}}, [[ГДР]]) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[брамнік (футбол)|брамнік]]. У цяперашніч час працуе трэнерам брамнікаў у клубе «[[ФК Іслач|Іслач]]». == Клубная кар’ера == Гуляў за дубль «[[ФК Нафтан|Нафтана]]» і [[ФК МТЗ-РІПА|МТЗ-РІПА]], а з 2008 года стаў асноўным брамнікам наваполацкага клуба. У 2009 годзе саступіў месца ў аснове [[Мікалай Раманюк|Мікалаю Раманюку]] і перайшоў у «[[ФК Віцебск|Віцебск]]», дзе, аднак, таксама не здолеў замацавацца. Пасля гуляў за розныя клубы, у 2012 годзе разам з магілёўскім «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпром]]» стаў пераможцам Першай лігі. У лютым 2013 года падпісаў кантракт з бабруйскай «[[ФК Белшына|Белшынай]]»<ref>{{cite web|date = 2013-02-01 |url = http://sportpanorama.by/news/football/20246/ |title = Вратарь Антон Ковалевский подписал контракт с «Белшиной» |website = sportpanorama.by |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104306/http://sportpanorama.by/news/football/20246/ |archive-date=2016-03-04 |url-status = dead}}</ref>. У «Белшыне» стаў другім брамнікам пасля [[Дзмітрый Гушчанка|Дзмітрыя Гушчанкі]], але часам з’яўляўся і ў стартавым складзе. 19 кастрычніка 2013 года ў матчы з «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» атрымаў цяжкую траўму ў сутыкненні з [[Ігар Крывабок|Ігарам Крывабокам]]<ref>{{cite web|url = http://goals.by/football/news/214142 |title = «Нафтан» — «Белшина». «Скорая помощь» увезла Ковалевского с поля после столкновения с Кривобоком |website = goals.by |language = ru |url-status = dead}}</ref>, але неўзабаве вярнуўся ў строй. У студзені 2014 года падоўжыў кантракт з бабруйскім клубам. У сезоне 2014 чаргаваўся ў асноўным складзе з [[Андрэй Шчарбакоў|Андрэем Шчарбаковым]]. У канцы ліпеня 2014 года пакінуў бабруйскі клуб<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1022554426.html |title = Голкипер «Белшины» Ковалевский, скорее всего, перейдет в зарубежный клуб |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref><ref>{{cite web |url = http://fcbelshina.by/novosti/lisitsa_i_kovalevskij__ushli_dobavilsja_magaldadze.html |title = Лисица и Ковалевский — ушли, добавился Магалдадзе |work = Афіцыйны сайт бабруйскай «Белшыны» |language = ru |url-status = dead |access-date = 2 жніўня 2014 |archive-date = 19 снежня 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20241219133810/http://fcbelshina.by/novosti/lisitsa_i_kovalevskij__ushli_dobavilsja_magaldadze.html }}</ref>. У кастрычніку 2014 года далучыўся да першалігавай «[[ФК Іслач|Іслачы]]»<ref>{{cite web|date = 2014-10-24|url = https://football.by/news/62926 |title = Антон Ковалевский перешел в "Ислочь" |website = football.by |access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. Стаў асноўным брамнікам гэтага клуба, але па заканчэнні сезона 2014 пакінуў «Іслач»<ref>{{cite web|date = 2015-02-24|url = https://football.by/news/67083 |title = Виталий Жуковский: "На 80 процентов "Ислочь" укомплектована" |website = football.by |access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. == Міжнародная кар’ера == Выступаў за [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую зборнай Беларусі]], быў запасным брамнікам на [[Чэмпіянат Еўропы па футболе да 21, 2009|моладзевым чэмпіянаце Еўропы 2009 у Швецыі]]. == Трэнерская кар’ера == У 2015 годзе, завяршыўшы кар’еру, з’ехаў працаваць на Камчатку<ref>{{cite web |date = |url = http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/934095.html |title = Как бросить белорусский футбол и уехать ловить рыбу на Камчатку |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |archive-date = 25 красавіка 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160425104238/http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/934095.html |url-status = dead }}</ref>. Пасля вярнуўся ў Беларусь, стаў працаваць трэнерам брамнікаў у юнацкіх камандах<ref>{{cite web|date = 2024-04-12|url = https://football.by/news/186290 |title = "Нафтан", 15 лет назад выигравший свой первый титул — Кубок в 2009-м. Где они сейчас? |website = football.by |access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. У маі 2024 года стаў трэнерам брамнікаў у асноўнай камандзе «[[ФК Іслач|Іслачы]]»<ref>{{cite web|date = 2024-05-21|url = https://football.by/news/187753 |title = У "Ислочи" новый тренер вратарей |website = football.by |access-date = 2024-05-23|language = ru}}</ref>. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік Кубка Беларусі: [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] == Палітычныя погляды == Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|народных пратэстаў у 2020 годзе]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|title=Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть|date=2020-11-24|accessdate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124131447/https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|archivedate=24 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://athletes.by/podpisi/|title=Подписи|accessdate=2020-12-08}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад моладзевай зборнай Беларусі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2009}} {{DEFAULTSORT:Кавалеўскі Антон Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Футбольныя варатары]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Нафтан]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дняпро Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач]] [[Катэгорыя:Футбольнны трэнеры Беларусі]] aos748nx0mvryahp4vaz4nc7x8l0zmn 0 164043 5147237 5025857 2026-05-27T02:20:08Z 5147237 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва =Арт Сядзіба |арыгінальная назва =Інфармацыйна-асветніцкая ўстанова «Амарока» |лагатып =Logo ArtSiadziba.png |шырыня_лагатыпа =250 |краіна=Беларусь|мэта=Прасоўванне беларускай мовы і культуры|дата ўтварэння=24 снежня 2011|дата_ліквідацыі=23 ліпеня 2021|імя_кіраўніка1=Павел Белавус (2011-2018) Алесь Снег (2018-2021)}} '''Арт Сядзіба''' — культурная пляцоўка і [[грамадская арганізацыя]], якая нарадзілася ў канцы 2011 года ў [[Мінск]]у<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/kultura/pra_art_sjadz_bu_znjal_dakumen|title=Пра «Арт Сядзібу» знялі дакументальны фільм|last=Броўка|first=Мікіта|date=2012-05-13|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200209155432/https://novychas.by/kultura/pra_art_sjadz_bu_znjal_dakumen|archive-date=9 лютага 2020|access-date=2020-02-09|url-status=live}}</ref>. == Гісторыя == === «Арт Сядзіба» на «Гарызонце» і ціск уладаў === Першая «Арт Сядзіба» адчынілася 24 снежня 2011 года ў ГД «Гарызонт». 24 чэрвеня [[Павел Белавус]] атрымаў загад да 23 ліпеня 2012 вызваліць памяшканне, якое займала творчая ўстанова. Наступнае памяшканне арганізацыя арандавала па праспекце Пушкіна, 28а. Аднак 28 верасня 2012 канцэрт [[Лявон Вольскі|Лявона Вольскага]] не адбыўся — [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|МНС]] апячатала памяшканне. Новая доўгатэрменовая дамова на трэцяе памяшканне была падпісана 20 лістапада 2012 года. Арэнда была праплочана на 2 месяцы наперад. Аднак 6 снежня Павел Белавус атрымаў прапанову скасаваць дамову з ААТ «РефОйлПродукт» у сувязі з «экстрэмальнай сітуацыяй». Афіцыйнай падставай быў той факт, што памяшканне спатрэбілася ўласніку, ААТ «Сукно», «для ўласных патрэбаў». За 8 месяцаў працы ў памяшканні заводу «Гарызонт» паспелі адбыцца дзясяткі сустрэчаў з вядомымі музыкамі, мовазнаўцамі, гісторыкамі. У ліпені 2012 году беларускамоўная прастора пазбавілася магчымасці арэндаваць памяшканне, як мяркуюць яе стваральнікі, у сувязі з тым, што права на выступ у «Арт Сядзібе» мог атрымаць кожны. У верасні 2012 сітуацыя паўтарылася: «Арт Сядзібу» зноўку пазбавілі памяшкання <ref>[http://generation.by/news5820.html «Арт-сядзібу» зачынілі трэці раз (+фота)]</ref>. === «Арт Сядзіба» ў падпольным фармаце === Каля году «Арт Сядзіба» была вымушана існаваць паўпадпольна: пляцоўка месцілася ў звычайнай двухпакаёвай кватэры ў цэнтры Мінску<ref>[http://budzma.org/news/art-syadziba-prytulila-belaruskamounyx-reperau.html «Арт-сядзіба» прытуліла беларускамоўных рэпераў]</ref>, непадалёк ад парку Горкага. За гэты час у падпольным памяшканні правялі каля сотні мерапрыемстваў: ад кватэрнікаў да семінараў, моўных лекцый і прэс-канферэнцый. === Вяртанне ў фармат адкрытай культурнай пляцоўкі === З кастрычніка 2013 года «Арт Сядзіба» ўзнавіла сваю дзейнасць як культурная пляцоўка ў Мінску на завулку [http://artsiadziba.by/office/ Інструментальным, 6] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140322180757/http://artsiadziba.by/office/ |date=22 сакавіка 2014 }} Арт Сядзіба ліквідавана 23 ліпеня 2021 года.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/stala-vyadoma-kolki-usyago-nda-bylo-23-lipenya-likvidavana-uladami|title=Стала вядома колькі ўсяго НДА было 23 ліпеня ліквідавана ўладамі|author=Еўрарадыё|website=Еўрарадыё|date=2021-07-24}}</ref> == Заснавальнікі == * Стас Бабайцаў * [[Франак Вячорка]] * [[Зміцер Афанасенка]] * [[Павел Мікалаевіч Белавус|Павел Белавус]] == Узнагароды == * Прэмія Фестываля беларускамоўнай рэкламы [[ADNaK!|AD.NAK!]] у намінацыі «Беларускаарыентаваны рэклямны і камунікацыйны праект». 1-е месца: «Ад ідэі да падзеі. Арт-Сядзіба»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/25435122.html|title=Жывое відэа: Фэстываль беларускамоўнай рэклямы AD.NAK!|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2014-06-25|access-date=2024-08-27}}</ref>. * Прэмія [[Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацый|Асамблеі НДА]] «[[Чэмпіёны грамадзянскай супольнасці]]» — узнагарода за лепшую грамадскую кампанію «Пазнач сябе беларусам»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/urucennie-premij-cempijony-hramadzianskaj-supolnasci/26792097.html|title=Уручэньне прэмій «Чэмпіёны грамадзянскай супольнасьці»|website=Радыё Свабода|access-date=2024-08-27}}</ref>. == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140322180757/http://artsiadziba.by/office/ |date=22 сакавіка 2014 }} * [https://vk.com/artsiadziba «Арт Сядзіба» ва «УКантакце» ] * [https://www.facebook.com/artsiadziba «Арт Сядзіба» ў Facebook] * [http://twitter.com/artsiadziba «Арт Сядзіба» ў Твітэры] * [http://www.youtube.com/artsiadziba «Арт Сядзіба» на YouTube] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Беларуская культура]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Беларусі, ліквідаваныя рэжымам Лукашэнкі (2021)]] 1mwg7nickvp08ks15e0t2q06pfo8yg7 0 166083 5147179 4943148 2026-05-26T21:18:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147179 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Арго}} {{Фільм |Беларуская назва = Аперацыя «Арго» |Арыгінальная назва = {{lang-en|Argo}} |Выява = Argo_(2012).jpg |Памер = |Жанр = |Рэжысёр = |Прадзюсар = |Сцэнарыст = |Акцёры = |Аператар = |Кампазітар = |Кампанія = [[Warner Bros.]], GK Films, Smokehouse Pictures |Бюджэт = 44,5 млн [[Долар ЗША|$]] |Зборы = 229,6 млн $<ref name=ref66/> |Краіна = {{USA}} |Мова = [[Англійская мова|англійская]], [[фарсі]] |Час = 120 хв. |Год = |Папярэдні фільм = |Наступны фільм = |imdb_id = }} '''«Апера́цыя „Арго́“»''' ({{lang-en|Argo}}) — палітычны [[трылер]] рэжысёра [[Бен Афлек|Бена Афлека]]. Сюжэт карціны заснаваны на рэальных падзеях — аперацыі спецслужбаў па выратаванню шасці амерыканскіх дыпламатаў з [[Тэгеран]]а. Сцэнарый напісаны па матывах артыкула Джошуа Бермана «Як [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] выратавала амерыканцаў з [[Тэгеран]]а фальшывым фантастычным фільмам»{{efn|name=tref1004}} і кнігі Тоні Мендэса «Майстар маскіроўкі». Прэм’ера карціны адбылася [[31 жніўня]] 2012 года (фестываль у Тэлурыдзе). У шырокі пракат яна выйшла [[12 кастрычніка]] [[2012]] года.<ref name=ref33/> Стужка паказала нядрэнныя вынікі ў пракаце — сусветныя зборы склалі больш за [[Долар ЗША|$]] 229,6 млн, з іх [[Долар ЗША|$]] 135,8 млн у амерыканскім пракаце, нягледзячы на рэйтынг [[Рэйтынг R|R]], прысвоены з-за ўжывання ў дыялогах ненарматыўнай лексікі. Трэці рэжысёрскі вопыт Бена Афлека атрымаў неадназначную ацэнку [[крытык]]аў. Пахвальных водгукаў заслужыў баланс дакументальнага падыходу да адлюстравання падзей і [[трылер]]а, які трымае гледачоў у напружанні, хоць канцоўка вядома з самага пачатку. Падбор выканаўцаў і гульня [[акцёр]]аў другога плана таксама атрымалі высокую ацэнку. Апраўдаўшы прагнозы, карціна выйграла тры статуэткі «[[Оскар]]а» ў сямі намінацыях, заваяваўшы ў [[2013]] годзе ўзнагароду акадэміі ў галоўнай намінацыі «Лепшы фільм». Таксама карціна заслужыла мноства іншых кінематаграфічных узнагарод, у тым ліку «[[Залаты глобус]]» і [[BAFTA]] ў некалькіх намінацыях. Сур’ёзныя дыскусіі выклікала гістарычная дакладнасць падзей, паказаных у фільме, і яго палітычны кантэкст. Стваральнікаў карціны абвінавачвалі ў прыніжэнні ролі [[Канада|канадскіх]] спецслужбаў, празмернай палітычнай ангажаванасці і занадта вольнай трактоўцы падзей. Карціна была забаронена да паказу ў [[Іран]]е, бо ў ёй, на думку кіруючых колаў, гісторыя была перакручана і паднесена з праамерыканскага пункту гледжання. == Сюжэт == 4 лістапада 1979 г. [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|рэвалюцыя ў Іране]] дасягае свайго апагею. Натоўпы [[іслам]]істаў штурмуюць [[пасольства]] ЗША ў Тэгеране і ўрываюцца на яго тэрыторыю. Персанал спешна знішчае пячаткі, сакрэтныя дакументы і іншыя матэрыялы. 52 супрацоўніка застаюцца ў палоне, але шасцярым удаецца пакінуць пасольства і знайсці прытулак у доме канадскага пасла Кена Тэйлара. Праходзіць 74 дні з моманту іх уцёкаў. Супрацоўнікі [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзяржаўнага дэпартамента]] шукаюць шляхі вырашэння сітуацыі. Яны прапануюць дачакацца [[Вясна|вясны]], раздаць дыпламатам [[веласіпед]]ы і [[пашпарт]]ы, каб тыя даехалі да [[Турцыя|турэцкай]] мяжы. Эксперт [[ЦРУ]] па пытаннях эксфільтрацыі Тоні Мендэс сумняваецца ў разумнасці такога падыходу. На наступны дзень ён прапануе новы варыянт, які прыйшоў яму ў галаву пасля прагляду фільма «Бітва за планету малпаў». Ён прапануе выдаць супрацоўнікаў [[пасольства]] за скаўтаў — членаў здымачнай групы [[Канада|канадскага]] [[фільм]]а, якія шукаюць натуру{{efn|name=tref1007}}. Дзёрзкі план ухвалены кіраўніцтвам [[ЦРУ]]. Кіруючыся ім, Мендэс звяртаецца за дапамогай да свайго знаёмага — вядомага грымёра Джона Чэмберса. Праз яго ён выходзіць на аўтарытэтнага галівудскага прадзюсара Лестэра Сігэла, і пачынаецца падрыхтоўка да здымак. Мендэс знаходзіць у архівах прыдатны сцэнар фантастычнага фільма «Арго», які па стылю нагадвае «[[Зорныя войны]]»<ref name=ref4/>{{efn|name=tref1005}}. У гульню ўступае некалькі вопытных спецыялістаў, у тым ліку рэдактар коміксаў Джэк Кірбі. Адкрываецца офіс фіктыўнай кампаніі «Studio 6 Productions», размяшчаецца рэклама ў профільных выданнях, праводзіцца прэс-канферэнцыя. Тым часам [[іранцы]] збіраюць папяровыя абрэзкі з дакументаў, якія прайшлі праз {{нп3|Шрэдэр, прылада|здрабніцелі паперы|ru|Шредер (устройство)}}, і паступова аднаўляюць цэлыя [[Фатаграфія|фатаграфіі]] персаналу [[пасольства]]. Адсутнасць шасцярых супрацоўнікаў вось-вось раскрыецца. Тоні Мендэс прылятае ў [[Іран]] і пераконвае дыпламатаў даверыцца яму. Ён дапамагае ім трохі змяніць аблічча і навучае легендзе — яны [[Канада (народ)|канадцы]] і члены здымачнай групы. Дзеля верагоднасці дыпламаты ажыццяўляюць вылазку на гарадскі [[гарадскі базар|базар]], што ледзь не прыводзіць да [[Катастрофа|катастрофы]]. Адзін з прадаўцоў, сын якога загінуў на [[Вайна|вайне]], накідваецца на «кіношнікаў». Збіраецца [[натоўп]], іранскі агент употай фатаграфуе ўсю «здымачную групу». Між тым [[Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі|вартавыя ісламскай рэвалюцыі]], якія абыходзяць усе дамы ў [[Тэгеран|горадзе]], пачынаюць цікавіцца «гасцямі пасла», але яго служанка, якая ўжо здагадалася, што гэта збеглыя амерыканцы, рассейвае іх падазрэнні. На наступны дзень група рыхтуецца пакінуць [[Іран|краіну]]. У апошні момант Мендэс атрымлівае загад аб адмене аперацыі «Арго», але вырашае на свой ​​страх і рызыку яе завяршыць. Уцекачы паспяхова праходзяць [[віза]]вы кантроль у [[Мэхрабад, аэрапорт|мэхрабадскім аэрапорце]], заявіўшы, што запаўнялі ўязныя візы. На апошнім рубяжы іх затрымлівае кантроль вартавых ісламскай рэвалюцыі, яны абураюцца распуснасцю афіш фільма. Адзін з дыпламатаў, які валодае [[фарсі]], эмацыйна пераказвае сюжэт фільма, робячы яго падобным да падзей [[Іранская рэвалюцыя|іранскай рэвалюцыі]]. Кіраўнік варты тэлефануе для праверкі ў «офіс кампаніі» у [[Галівуд]]зе, Чэмберс у апошнюю секунду паспявае адказаць на званок. Вартавыя даюць дазвол на вылет. Тым часам аднаго з шасці дыпламатаў апазнаюць па адноўленых пасольскіх анкетах. Вартавыя выязджаюць прама на ўзлётнае поле, спрабуючы затрымаць [[самалёт]], але той паспявае ўзляцець і пакінуць паветраную прастору [[Іран]]а. Пасол і яго людзі таксама пакідаюць Іран, служанка пераходзіць [[ірак]]скую мяжу. Сакрэтнасць аперацыі захоўваецца да канца. Роля спецслужбаў [[ЗША]] ніяк не раскрываецца, і ўсе лаўры дастаюцца канадскаму боку. У канцоўцы кіраўніцтва [[ЦРУ]] збіраецца адзначыць заслугі Тоні Мендэса {{нп3|Звязда разведкі|вышэйшай узнагародай ЦРУ|en|Intelligence Star}} на закрытай цырымоніі. == У ролях == {| class="wikitable sortable" |- ! Акцёр !! Роля |- | [[Бен Афлек]] || <small>агент [[ЦРУ]]</small> Тоні Мендэс |- | [[Браян Крэнстан]] || <small>шэф Мендэса</small> Джэк О’Донел |- | Алан Аркін || <small>прадзюсар</small> Лестэр Сігэл |- | Джон Гудмен || <small>грымёр</small> Гамільтан Джордан |- | [[Кайл Чэндлер]] || <small>кіраўнік адміністрацыі прэзідэнта</small> Гамільтан Джордан |- | Віктар Гарбер || <small>пасол [[Канада|Канады]] ў [[Іран]]е</small> Кен Тэйлар |- | Керы Бішэ || <small>выратаваны супрацоўнік пасольства</small> Кэці Стэфард |- | Тэйт Донаван || <small>выратаваны супрацоўнік пасольства</small> Боб Андэрс |- | Клеа Дзювал || <small>выратаваны супрацоўнік пасольства</small> Кора Лайджэк |- | Крыстафер Дэнем || <small>выратаваны супрацоўнік пасольства</small> Марк Лайджэк |- | Роры Какрэйн || <small>выратаваны супрацоўнік пасольства</small> Генры Лі Шац |- | Скут Мак-Нэйры || <small>выратаваны супрацоўнік пасольства</small> Джой Стэфард |- | Кіц Шарабайка || <small>супрацоўнік [[ЦРУ]]</small> Адам Энгель |- | Крыс Месіна || <small>супрацоўнік [[ЦРУ]] ў аддзеле О’Донела</small> Малінаў |- | Жэлька Іванек || <small>супрацоўнік дзярждэпартамента</small> Роберт Пендэр |- | Цітус Уэлівер || <small>супрацоўнік [[ЦРУ]]</small> Джон Бейтс |- | Боб Гантан || <small>дзяржаўны сакратар</small> Сайрус Венс |- | Піліп Бейкер Хол || <small>дырэктар [[ЦРУ]]</small> Стэнсфілд Цёрнер |- | Рычард Кайнд || <small>агент WGA</small> Джон Бейтс |- | Майкл Паркс || <small>мастак</small> Джэк Кербі |- | Том Ленк || <small>карэспандэнт</small> Род |- | Рычард Дзілейн || <small>агент брытанскай разведкі</small> Піцер Нікалс |- | Крыстафер Стэнлі || <small>супрацоўнік пасольства</small> Том Ахерн |- | Пейдж Леонг || <small>жонка Кена Тэйлара</small> Пат Тэйлар |- | Тэйлар Шылінг || <small>жонка Тоні Мендэса</small> Крысціна Мендэс |- | Шэйла Венд || <small>служанка ў доме канадскага пасла</small> Сахар |- | Эдрыён Барба || <small>былая жонка Сігэла</small> Ніна |} == Стварэнне == === Сцэнарый === [[Захоп амерыканскіх заложнікаў у Іране|Захоп заложнікаў у пасольстве]] ў [[Тэгеран]]е стаў адным самых трагічных момантаў крызісу ірана-амерыканскіх адносін у часы праўлення адміністрацыі [[Джымі Картэр]]а. Доўгі час дэталі паспяховай місіі канадскіх і амерыканскіх спецслужбаў [[1980]] заставаліся пад грыфам «сакрэтна». У [[1997|1997 годзе]] доступ да матэрыялаў быў адкрыты, але асаблівай цікавасці грамадскасці яны тады не прыцягнулі<ref name=ref30/><ref name=ref54/>. У 2007 годзе прадстаўнікі прадзюсарскай кампаніі [[Smokehouse Pictures]] ([[:en:Smokehouse Pictures|en]]) [[Джордж Клуні]] і [[Грант Хеслаў]] звярнулі ўвагу на артыкул Джошуа Бермана «Як [[ЦРУ]] выратавала амерыканцаў з [[Тэгеран]]а фальшывым фантастычным фільмам» ("How ​​the CIA Used a Fake Sci-Fi Flick to Rescue Americans from Tehran "), апублікаваны ў часопісе ''Wired''<ref name=ref20/>. Пазней Хеслаў і Клуні пазнаёміліся з кнігай Тоні Мендэса «Майстар маскіроўкі» («The Master of Disguise») і сустрэліся з ім самім<ref name=ref19/>{{sfn|Mendez|2009|с=1}}. Матэрыял, на думку крытыка Манолы Даргіс, быў нібы створаны для фільма — знарок такое не прыдумаеш<ref name=ref3/>. Ідэя здалася шматабяцальнай, і яны вырашылі пачаць працу над сцэнарыем<ref name=ref30/>. Smokehouse Pictures выкупіла правы на экранізацыю, вытрымаўшы канкурэнцыю з боку кампаніі [[Plan B Entertainment|Plan B]] ([[:en:Plan B Entertainment|en]]). Дагавор на вытворчасць быў заключаны са студыяй [[Warner Bros]]<ref name=ref54/>. [[Выява:Robert Anders with his fake Studio 6 business card.jpg|thumb|злева|Візітка фіктыўнай кампаніі Studio 6 у руках аднаго з удзельнікаў падзей Роберта Андэрса. Картка фігуруе таксама і ў фільме 2012]] У [[Чэрвень|чэрвені]] [[2009]] года прадстаўнікі Smokehouse Pictures выбралі ў якасці сцэнарыста Крыса Тэры. У яго партфоліа на той момант быў усяго адзін поўнаметражны [[фільм]]. Спачатку аперацыя выратавання дыпламатаў здалася настолькі неверагоднай, што Крыс не мог прыдумаць, з якога боку падысці да будучага [[Сцэнарый|сцэнарыя]]. [[Пісьменнік]] адправіўся вывучаць [[архіў]]ныя матэрыялы ў [[Бібліятэка|бібліятэкі]]. Крыс паспрабаваў уявіць, як бы сцэны будучага фільма выканалі любімыя акцёры Сідні Люмета, зоркі экрана 1970-х, такія як [[Джэк Уорд]] і [[Фэй Данаўэй]]. Затым Тэры прыняў вымушанае рашэнне некалькі спрасціць [[сюжэт]] і надаць яму больш напружаную канцоўку. У рэальнасці паслядоўнасць дзеянняў спецслужбаў была досыць складанай. Дыпламаты не сядзелі бязвылазна ў доме канадскага пасла, а хаваліся ў некалькіх розных дамах і пераязджалі з месца на месца. Паляцелі яны з Тэгерана некалькімі рэйсамі. Герой карціны Лестэр Сігэл, па волі сцэнарыста, стаў зборным вобразам некалькіх дзеячаў кінабізнесу. Пасля адпаведных паправак сцэнарый паступова стаў складацца ў адзінае цэлае {{sfn|Rosen|2013|с=31}}. [[Выява:Argo poster.gif|140px|thumb|справа|Постар фільма «Арго», здымкі якога было запланавана правесці ў сакавіку 1980]] Па патрабаванню студыі [[Warner Bros]] Тэры дадаў у пачатку вялізны маналог Мендэса, які распавядае аб яго перадгісторыі (і нават працы ў [[СССР]]), які тлумачыць гледачу сэнс тэрміна [[эксфільтрацыя, тактыка|эксфільтрацыя]]. Зрэшты, пазней ад гэтага маналога адмовіліся — атрымлівалася, што фільм меў два ўступы {{sfn|Rosen|2013|с=32}}. Тэкст шліфаваўся да пачатку [[2011]] года, пакуль ён не дасягнуў патрэбнай ступені гатоўнасці. Толькі тады прадзюсары пачалі шукаць рэжысёра. [[Джордж Клуні]] збіраўся быў асабіста ўзначаліць здымкі і стаць выканаўцам галоўнай ролі, але ён захапіўся праектам «Сакавіцкія Іды». [[Warner Bros.]] даслалі рабочую прапанову кампаніі [[Бен Афлек|Бена Афлека]] і [[Мет Дэйман|Мэта Дэймана]] «Pearl Streets Film»<ref name=ref54/>. «Пазнаёміўшыся з „Арго“, я быў ​​проста ўражаны і адразу ж згадзіўся ўзначаліць здымкі» — распавядаў Бен, залпам прачытаўшы сцэнарый, як займальную кнігу<ref name=ref32/>. Пры першым жа азнаямленні са [[Сцэнарый|сцэнарыем]] Бен вырашыў, што камедыйны пачатак у карціне трэба будзе скараціць («прыкладна на чвэрць»), пра што адразу папярэдзіў прадзюсараў<ref name=ref59/>. У лютым 2011 года яго ўдзел у праекце быў канчаткова пацверджаны<ref name=ref15/>. Карціна мела рабочую назву «Уцёкі з Тэгерана» («Escape From Tehran»), але ў ходзе работы стваральнікі адмовіліся ад яе, з-за сугучнасці з фантастычным «[[Уцёкі з Нью-Ёрка]]». У рэальнай аперацыі 1980 назва сцэнарыя супадала з назвай кнігі, па якой планавалася экранізацыя — «Lord of Light» («Бог святла») [[Роджэр Жэлязны|Роджэра Жэлязны]]. Тоні Мендэс памяняў яе на Argo, абыграўшы адзін непрыстойны англійскі жарт<ref name=ref35/><ref name=ref39/><ref name=ref62/>. Гэтую ж назву i было вырашана выкарыстоўваць для фільма 2012 года. У карціне ў эпізодзе першай чыткі тэксту ў гасцініцы Beverly Hilton абыгрываецца сугучнасць слова Argo з [[карабель Арго|міфічным караблём]], што надае сцэне адценне [[чорны гумар|чорнага гумару]]<ref name=ref20/><ref name=ref38/>. Персанажы па сюжэту неаднаразова паўтараюць вульгарны [[жарт]] нібы лозунг, з-за чаго карціна пасля атрымала {{нп3|Сістэма рэйтынгаў Амерыканскай кінаасацыяцыі|рэйтынг R|ru|Система рейтингов Американской киноассоциации}} ў амерыканскім пракаце<ref name=ref26/><ref name=ref27/>{{efn|name=tref1001}}. === Падбор акцёраў === [[Выява:Kyle Chandler.jpg|126px|thumb|злева|Акцёр Кайл Чэндлер]] [[Выява:HamiltonJordan.jpg|126px|thumb|злева|Кіраўнік адміністрацыі прэзідэнта [[ЗША]] Гамільтан Джордан]] У траўні-чэрвені [[2011]] года прайшоў падбор [[акцёр]]аў для карціны<ref name=ref57/>. Асістэнт па кастынгу Лора Кенэдзі дапамагла [[рэжысёр]]у адабраць каля 130 выканаўцаў з прыкладна 3000 анкет. 120 персанажаў у карціне маюць ролю са словамі<ref name=ref76/>. Бен Афлек, праглядаючы кандыдатаў, арыентаваўся не столькі на статус, колькі на прафесійныя дадзеныя і адпаведнасць ролі, аддаючы перавагу асобам, якія не засвяціліся на экранах<ref name=ref10/>. Рэжысёр загадзя папярэдзіў, што перад здымкамі будзе праводзіць рэпетыцыі з акцёрамі па сістэме [[Канстанцін Сяргеевіч Станіслаўскі|Станіслаўскага]] (як ён яе сабе ўяўляў)<ref name=ref40/>. Адным з першых запрашэнне ўвасобіць вобраз галівудскага варацілы атрымаў Алан Аркін. Пасля прагляду карціны «Чырвоны штат» Афлек падабраў з яго некалькіх акцёраў: Джона Гудмена, Майкла Паркса, Керы Бішэ<ref name=ref42/>. Гудмен і Аркін — акцёры вядомыя, але галоўным чынам па ролях у аўтарскім [[кінематограф]]е. Вельмі старанна падбіраліся на тыпаж «асобы з 1970-х» акцёры для шасцёркі выратаваных супрацоўнікаў пасольства. Сярод тых, хто прайшоў на гэтыя ролі, толькі Тэйт Донаван быў добра вядомы публіцы, бо выконваў вядучыя ролі на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Астатнія: Клеа Дзювал, Скут Мак-Нэйры, Роры Кахрэйн, Керы Бішэ і Крыстафер Дэнем — былі параўнальна мала знаёмыя аўдыторыі<ref name=ref41/>. На ролі [[Іранцы|іранцаў]] падбіраліся не проста акцёры з усходнімі рысамі, а іменна этнічныя іранцы. Прыдзірлівасць у дэталях даходзіла да таго, што для дыялогаў стваральнікі падбіралі носьбітаў іменна тэгеранскага дыялекту [[фарсі]] і ніякага іншага<ref name=ref76/>. Ацэньваючы вынікі падбору акцёраў, гледачы і спецыялісты адзначылі тое, наколькі дакладна знешнасць выканаўцаў супадала з іх прататыпамі. Між тым, Лора Кенэдзі прызналася, што не ставіла перад сабой задачы дамагчыся пры выбары знешнасці поўнага падабенства. Гэта адбылося ў асноўным дзякуючы майстэрскай працы грымёра<ref name=ref76/>. Ролю галоўнага героя [[Бен Афлек]] без прынцыповых дыскусій пакінуў за сабой<ref name=ref75/>. Калі з іншымі персанажамі мела месца даволі блізкая адпаведнасць прататыпу, то тут паміж лацінаамерыканцам Мендэсам і белым Афлекам яе не назіраецца зусім. Зблытаныя доўгія [[валасы]] і [[барада]] змянілі акцёра настолькі, што ён не падобны і сам на сябе<ref name=ref10/>. Знешнасць Афлека ў карціне стала для крытыкаў прадметам практыкаванняў у дасціпнасці, шавялюру акцёра [[Рычард Корліс]] назваў самай горшай прычоскай дзесяцігоддзя<ref name=ref52/>. У эпоху [[CGI]] Афлек не захацеў выкарыстоўваць згенераваную пры дапамозе [[камп’ютар]]а масоўку і прыцягнуў жывых людзей для здымак у [[Каліфорнія|Каліфорніі]] і ў [[Турцыя|Турцыі]]. Праца з вялікай масай людзей, ва ўмовах не самага вялікага бюджэту, запатрабавала, па выразу стваральнікаў, «ваеннай дакладнасці»<ref name=ref37/>. Статысты ў Каліфорніі набіраліся ў асноўным з этнічных [[Персы|персаў]], якія пражывалі ў ваколіцах [[Лос-Анджэлес]]а, у асобных сцэнах было задзейнічана да 800 чалавек. Няцяжка было знайсці персаў і ў [[Стамбул]]е. Самастойнай задачай было правільна апрануць герояў. Адных толькі жаночых накідак [[хіджаб]] было пашыта каля 500 камплектаў<ref name=ref61/>. Яшчэ адна праблема адкрылася пасля здымак. Як высветлілася ўжо пры мантажы, у набранай масоўцы пераважалі людзі ва ўзросце за 40 гадоў — моладзь днём была занята на працы. У рэальнай гісторыі [[Іранская рэвалюцыя|іранскай рэвалюцыі]] аснову тых, хто нападаў на пасольства складалі студэнты, але з гэтым ужо нічога нельга было зрабіць<ref name=ref37/><ref name=ref13/>. === Здымкі === {{Падвойная выява|справа|Cia-lobby-seal.jpg|150|Cia-memorial-wall.jpg|150|Сімвалы ЦРУ, што з'яўляюцца ў карціне. Эмблема [[ЦРУ]] ў вестыбюлі і стэла з мемарыяльнымі зоркамі. Выявы ў карціне былі скарэкціраваны пры дапамозе камп'ютарнай графікі, каб адпавядаць часу<ref name=ref61/>}} Вытворчасць карціны пачалася [[30 жніўня]] [[2011|2011 года]] і працягвалася 14 [[Тыдзень|тыдняў]]. Агульны [[бюджэт]] карціны склаў каля [[Долар ЗША|$]] 44 500 000, з якіх каля $ 13 млн было выдаткавана непасрэдна на вытворчасць і $ 18 млн на зарплату персаналу і акцёрам<ref name=ref36/>. Большая частка здымак праходзіла ў [[Лос-Анджэлес]]е. Кампанія Smokehouse Pictures ўзяла для здымак [[крэдыт]] каля $ 6 млн і пры ўмове правядзення ўсіх работ у штаце Каліфорнія атрымлівала [[Падатак|падатковыя]] льготы<ref name=ref31/>. На жаль для стваральнікаў, правесці здымкі ў [[Іран]]е не ўяўлялася магчымым. Вуліцы і дамы [[Тэгеран]]а былі часткова ўзноўлены ў павільёнах студыі [[Warner Bros]] ў Бербанку. У якасці аэрапорта Мэхрабад быў выкарыстаны адзін са старых тэрміналаў лос-анджэлескага аэрапорта [[Антарыё, аэрапорт|Антарыё]] ([[:en:Ontario International Airport|en]]), якія ішлі пад знос. Знешні выгляд пасольства [[ЗША]] аднаўлялі па фатаграфіях, а яго ролю сыграў, вонкава вельмі падобны, медыцынскі цэнтр для ветэранаў у мястэчку Норз Хілз ({{lang-en|North Hills}} у даліне [[Сан-Фернанда]])<ref name=ref31/><ref name=ref14/>. Канторай [[Лэнглі]] стаў адміністрацыйны будынак [[Los Angeles Times]] ([[:en:Los Angeles Times Building|en]]). Яго інтэр’еры выкарыстоўваліся для аднаўлення офісаў пасольстваў і спецслужбаў. Мастак-пастаноўшчык быў прыемна здзіўлены тым, што ўбранне пакояў будынка мала змянілася за апошнія 30 гадоў і амаль нічога не прыйшлося змяняць<ref name=ref36/>. Асобныя эпізоды, на працягу чатырох тыдняў, былі зняты ў [[Стамбул]]е: у раёне [[Вялікі базар|Вялікага базару]], [[Блакітная мячэць, Стамбул|Блакітнай мячэці]], [[Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)|Ая-Сафія]]. У адным з гарадскіх кварталаў [[Стамбул]]а былі зняты эпізоды дэманстрацыі, якая перагарадзіла шлях фургону, у якім ехалі дыпламаты. Асобныя эпізоды былі зняты ў [[Вашынгтон]]е — у штаб-кватэры [[ЦРУ]]<ref name=ref57/><ref name=ref61/>. Увядзенне гледача ў атмасферу пачынаецца з застаўкі, у якой выкарыстаны лагатып [[Warner Bros.]] 1970-х гадоў<ref name=ref10/>. Рэдактар ​​Уільям Голдэнберг успамінаў, як яны з Афлекам натхняліся палітычнымі [[трылер]]амі эпохі [[Рычард Ніксан|Ніксана]] і [[Джымі Картэр|Картэра]]: «Уся прэзідэнцкая раць», «Тры дні Кондара» і іншымі<ref name=ref44/>. Першыя тыдні Крыс Тэры пастаянна знаходзіўся на здымачнай пляцоўцы {{sfn|Rosen|2013|с=31}}. У сцэнарыі была заключана вядомая супярэчнасць — ён утрымліваў камедыйны пачатак, звязаны з «галівудскай» сюжэтнай лініяй, хоць, у цэлым, фільм блізкі да палітычнага [[трылер]]а. Не варта было ператвараць карціну ў фарс і празмерна захапляцца іранічным настроем, таму Бен папрасіў [[сцэнарыст]]а быць у тэме і дапрацоўваць матэрыял па меры неабходнасці<ref name=ref59/><ref name=ref56/>. Крыс прапаноўваў пачаць карціну без усякага ўступлення — штурмам пасольства з першых секунд, у духу «Крывавай нядзелі». Рэжысёр застаўся пры сваім меркаванні. Ён вырашыў уступленне ў духу [[комікс]]а, пазнаёміўшы гледача з гістарычнай канвой [[Іранская рэвалюцыя|іранскай рэвалюцыі]] {{sfn|Rosen|2013|с=33}}. Пры падрыхтоўцы шырока выкарыстоўваліся архіўныя тэлевізійныя і кінаматэрыялы. У эпізодах карціны можна заўважыць {{нп3|Футаж|футаж|ru|Футаж}} з вядомымі амерыканскімі тэлевядучымі: [[Пітэр Джэнінгс|Пітэрам Джэнінгсам]], [[Том Броўкай|Томам Броўкай]] ([[:en:Tom Brokaw|en]]), [[Тэд Копель|Тэдам Копелем]] ([[:en:Ted Koppel|en]]). Сур’ёзнай дапамогай для стваральнікаў сталі архіўныя выпускі навіннай перадачы Nightline ([[:en:Nightline|en]]), якая пачала выходзіць якраз у момант ірана-амерыканскага крызісу. Усе выпускі перадачы ўтрымлівалі часавыя пазнакі (73-ы дзень крызісу, 74-ы дзень), што дапамагала арыентавацца ў часе<ref name=ref85/>. Былі прыцягнуты матэрыялы рэальнай аперацыі [[ЦРУ]] 1979—1980 гадоў, якія захаваліся ў архіве: [[постар]]ы, разкадроўка, сцэнарый, [[рэклама]] ў [[друк]]у, [[дакумент]]ы і нават [[адзенне]]<ref name=ref16/>. Кансультантам карціны па яе «іранскай» частцы стаў друг Афлека рэжысёр Рафі Пітс. Ён жа сыграў у карціне эпізадычную ролю чыноўніка пасольства<ref name=ref17/>. Перад здымкамі [[рэжысёр]], успомніўшы ўласны вопыт працы ў «[[Пёрл-Харбар]]ы», пакінуў акцёраў дыпламатаў-уцекачоў на два тыдні ў ізаляваным памяшканні ў духу 1970-х гадоў. Пазбаўленыя электронных аксесуараў, у вопратцы сваіх герояў, яны ўжываліся ў той час і становішча<ref name=ref56/><ref name=ref22/>. Пастаянны рэтраспектыўны зварот па ходу стужкі да дакументальных кадраў прымушаў стваральнікаў быць вельмі дакладнымі ў дэталях. Значныя намаганні былі прыложаны мастаком-пастаноўшчыкам Шэран Сеймур і касцюмерам Жаклін Уэст. Эпоха узнаўлялася да самых дробных дэталей: піджакоў і гальштукаў, попельніц, наручных гадзіннікаў, акуляраў, плакатаў на сценах<ref name=ref71/>. У офісах, па-мастацку заваленых паперамі, можна ўбачыць знакамітыя пішучыя машынкі IBM ([[:en:IBM Selectric typewriter|en]]) і тэрміналы пнеўмапошты<ref name=ref5/>. У [[Кватэра|кватэры]] галоўнага героя спачатку «па звычцы» пакінулі тэлефон-аўтаадказчык сучаснага выгляду, але своечасова спахапіліся — тады такіх яшчэ не існавала. Асобны кансультант (Тэд Мозер) адказваў за падбор аўтамабіляў тых марак, што ездзілі па вуліцах [[Вашынгтон]]а і [[Тэгеран]]а ў той час. Так, напрыклад, ён падабраў мадэль [[AMC Matador]] ў якасці паліцэйскай машыны для сцэны пагоні на аэрадроме<ref name=ref57/><ref name=ref71/>. На паказ у карціне эпізодаў, а таксама постараў і фігурак персанажаў з серый «[[Зорныя войны]]», «[[Зорны шлях]]», «[[Планета малпаў]]» трэба было атрымаць дазвол у праваўладальнікаў і пайсці на пэўныя выдаткі. Бен Афлек палічыў гэтыя затраты апраўданымі, бо яны былі важнымі дэталямі для стварэння атмасферы<ref name=ref71/>. У асноўным карціна здымалася камерай на плёнку [[Kodak]] 5263. Здымка на лічбавую камеру выкарыстоўвалася вельмі абмежавана, у сцэнах са слабым асвятленнем. Шырока выкарыстоўвалася стылізацыя. Аператар нярэдка звяртаўся да прыёмаў часоў [[Роберт Олтмен|Роберта Олтмена]] — нечаканага наезду камеры на другарадныя дэталі кадра<ref name=ref57/>. Эфекту якасці 1970-х аператар і рэжысёр дамагаліся ў тым ліку штучным павелічэннем зярністасці. Здымаючы на 35 мм плёнку, аператар выкарыстоўваў палову кадра. Затым палова кадра расцягвалася да поўнага памеру пры дапамозе фотапавялічэння<ref name=ref32/>. У асобных выпадках (напрыклад, сцэны [[дэманстрацыя|дэманстрацый]]) выкарыстоўваліся плёнка 16 мм і Super 8 мм ([[:en:Super 8 film|en]]) і здымка з рук, якія давалі эфект дэградацыі якасці карцінкі, характэрны для архіўных кінаматэрыялаў<ref name=ref57/>. Стадыя [[пост-прадакшн]] стужкі заняла каля 6 месяцаў. Першасная рэдактарская праўка адбывалася непасрэдна ў ходзе здымак. Раз у тыдзень Афлек і рэдактар ​​Уільям Голдэнберг збіраліся, праглядалі матэрыял, ажыццяўляючы папярэднюю адборку сцэн, ужо ўяўляючы сабе, як яны будуць глядзецца ў канчатковым мантажы<ref name=ref85/>. Голдэнберг скараціў прыкладна 185 гадзін сырога матэрыялу да двух гадзін канчатковага мантажу, скараціўшы звыш 30 тыс. метраў плёнкі<ref name=ref44/>. [[DNG|Лічбавы негатыў]] быў выраблены пры ўдзеле студыі EFilm. Запіс музыкі і звядзенне гуку адбывалася ў студыі Capitol Records ў [[Лос-Анджэлес]]е<ref name=ref28/>. У карціне выкарыстаны спецэфекты (каля 600 кадраў) пры ўдзеле студыі [[Method studios]] ([[:en:Method studios|en]]). Выгляд [[Тэгеран]]а з паветра і абрыс [[самалёт]]а над ім былі зроблены на камп’ютары<ref name=ref13/><ref name=ref28/>. Сцэна пагоні на [[аэрадром]]е была створана такім жа чынам. Зрэшты, большая частка візуальных эфектаў з разраду непрыкметных. Менавіта дзякуючы ім удалося, у значнай ступені, дакладна ўзнавіць абстаноўку вуліц сталіцы [[Іран]]а, некаторыя рэдкія старыя маркі [[Аўтамабіль|аўтамабіляў]], якія нялёгка было знайсці<ref name=ref31/>. Асобнай задачай рэдактара было сабраць разам усе эпізоды карціны, знятыя ў рознай тэхніцы і з розным якасцю: 8 мм, 16 мм, 35 ​​мм і лічбавую здымку, рэтраспектыўныя кадры — так каб не было прыкметна швоў<ref name=ref57/>. === Выхад у пракат і прызнанне === З мэтай прасоўвання карціны на рынак стваральнікі правялі агрэсіўную [[Рэклама|рэкламную]] кампанію. У яе рамках здымачная група аб’ездзіла ўсю краіну, даўшы мноства інтэрв’ю. Першы [[трэйлер, кінематограф|трэйлер]] карціны стаў даступны ў [[Інтэрнэт|сетцы]] ў маі 2012 года. Прэм’ера карціны адбылася на кінафестывалі ў [[Тэлурыдзе]] ([[:en:Telluride Film Festival|en]]) 31 жніўня 2012 года, дзе публіка ў захапленні прымаля здымачную групу<ref name=ref24/>. У [[Таронта]] здымачная група ўдастоілася 10-хвілінных апладысментаў. У шырокі пракат карціна выйшла 12 кастрычніка 2012 года<ref name=ref66/><ref name=ref25/>. Яшчэ на ранняй стадыі пракату «Аперацыя „Арго“» атрымала выдатныя водгукі «сарафаннага радыё» і вышэйшы рэйтынг A+ агенцтва [[CinemaScore]] ([[:en:CinemaScore|en]]). У першыя выхадныя карціна сабрала досыць сціплыя [[Долар ЗША|$]] 19 500 000 (3232 экрана), але затым яна атрымала поспех дзякуючы стабільным паказчыкам<ref name=ref66/><ref name=ref46/>. «Аперацыя „Арго“» працягнула тэндэнцыю павелічэння ў амерыканскім пракаце колькасці карцін з [[рэйтынг R|рэйтынгам R]]{{efn|name=tref1002}}. Гэта адмоўна адбілася на пракаце фільма, але яму ўсё роўна ўдалося пераадолець важны рубеж у [[Долар ЗША|$]] 100 млн хатніх збораў<ref name=ref45/>. Дапамагло тут тое, што стужка арыентавана на старэйшую ўзроставую катэгорыю. Увагу аўдыторыі прыцягнула і ўзросшая калекцыя заваяваных кінаўзнагарод<ref name=ref47/>. Да моманту адкрыцця цырымоніі ўручэння «[[Оскар]]аў» карціна ўжо 18 тыдняў была ў пракаце, але ішла на 1405 экранах краіны — вельмі паспяховы паказчык. У выніку, з бюджэтам у $ 44 500 000, яна сабрала ў свеце ўсяго $ 219 млн. ($ 133 млн [[ЗША]] + $ 85 млн астатні свет)<ref name=ref66/><ref name=ref14/><ref name=ref47/>. Сезон [[2013]] стаў часам кінематаграфічнага асэнсавання гісторыі краіны вядучымі рэжысёрамі. У адрозненне ад мінулага года, за перамогу ў гонцы за «[[Оскар]]амі» чакалася вельмі вострая канкурэнцыя. На вышэйшыя ўзнагароды прэтэндавалі: «Лінкольн» [[Стывен Спілберг|Спілберга]], «Мэта нумар адзін» Бігелоў, «[[Джанга вызвалены]]» [[Квенцін Таранціна|Таранціна]]. Каб павысіць шанцы «Аперацыі „Арго“» у барацьбе за «Оскар», была праведзена асобная рэкламная кампанія коштам каля $ 10 млн. У яе рамках былі паказаны тэлевізійныя ролікі, арганізавана вонкавая [[рэклама]], у падарунак [[крытык]]ам былі разасланы [[DVD]]-копіі фільма, а таксама многае іншае<ref name=ref48/><ref name=ref49/>. Задоўга да цырымоніі, [[10 верасня]] 2012 года, [[Роджэр Эберт]] ў сваім блогу прадказаў, што менавіта «Аперацыя „Арго“» пераможа ў галоўнай намінацыі ўручэння ўзнагарод амерыканскай кінаакадэміі<ref name=ref53/>. Прагноз практычна аднадушна падтрымалі вядучыя кінакрытыкі краіны<ref name=ref39/>. Залогам будучага поспеху сталі цырымонія ўзнагароджання прызамі PGA і ўручэнне прэміі «[[Залаты глобус]]», дзе карціна перамагла ў двух галоўных намінацыях: за лепшы фільм і лепшую рэжысуру. Спаборніцтва паміж фільмамі прыцягнула пільную ўвагу букмекераў, стаўкі найбуйнейшых кантор [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], пасля цырымоніі «Залатога глобуса», прымаліся ўжо не на перамогу «Лінкальна», а на карысць «Аперацыі „Арго“»<ref name=ref81/>. На цырымоніі ўручэння прэмій кінаакадэміі «Аперацыю „Арго“» чакаў поспех — яна атрымала тры статуэткі, уключаючы прыз лепшаму фільму, і адзначылася яшчэ ў чатырох намінацыях. Аналітыкі адзначылі, што ўпершыню з [[1989]] года (а ўсяго ў гісторыі кінаакадэміі было толькі тры такія фільмы) карціна-пераможца ў намінацыі «лепшы фільм» не была нават намінавана ў катэгорыі «лепшы рэжысёр»<ref name=ref39/><ref name=ref37/>. Для прадзюсарскага дуэта Хеслаў-Клуні «Аперацыя „Арго“» стала доўгачаканым шырокім прызнаннем<ref name=ref30/>. Карціна стала прарывам да новых вышынь для [[Бен Афлек|Бена Афлека]]. Як пісалі пра яго — гэты неадменны лаўрэат «[[Залатая маліна|Залатой маліны]]», герой ганебна праваленай «Джыльі» — раптам стаў элітным рэжысёрам<ref name=ref58/><ref name=ref65/>. На думку самога рэжысёра карціны — ільвіная доля поспеху належыць добраму сцэнарыю Крыса Тэры і добраму падбору акцёраў<ref name=ref17/>. == Ацэнка == === Крытыка === {| class="wikitable" |- ! colspan=2| Рэйтынгі |- | '''Выданне''' || '''Ацэнка''' |- | Роджэр Эберт || 4 з 4 |- | Джэймс Берардынелі || 3,5 з 4 |- | Boston Globe || 3 з 4 |- | Washington Post || 3,5 з 4 |- | Rolling Stone || 3,5 з 4 |- | Guardian || 3 з 5 |} Трэці рэжысёрскі вопыт Бена Афлека атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі ў вядучых спецыялістаў, хоць хапала і жорсткай крытыкі. Практычна ўсе адзначылі спелы [[сцэнарый]] з нетрывіяльнай задумкай у аснове<ref name=ref4/><ref name=ref3/><ref name=ref5/>, умелае спалучэнне дакументальнага падыходу з нагнятаннем бліжэй к канцоўцы відовішчнай атмасферы [[трылер]]а<ref name=ref22/><ref name=ref5/><ref name=ref12/>. Немалыя намаганні, затрачаныя здымачнай групай на аднаўленне духу 1970-х, апраўдаліся<ref name=ref3/><ref name=ref10/><ref name=ref5/>. Афлек вучыцца лепш працаваць з аператарам і з рэдактарам. Яго кадр цяпер візуальна запоўнены і тым падкупляе гледача, выклікаючы давер да таго, што адбываецца<ref name=ref83/>. Вельмі ўражваюць фінальныя цітры, якія паказваюць, наколькі дакладна стваральнікі фільма перадалі гістарычныя дэталі<ref name=ref5/><ref name=ref12/>. Вінтажная аператарская праца [[Радрыга Прыета|Радрыга Прыеты]] з талкова расстаўленымі візуальнымі акцэнтамі таксама дадае настрою<ref name=ref2/>. Добры [[трылер]] якраз і адрозніваецца не эфектнымі перастрэлкамі, а дакладным маніпуляваннем часам і месцам дзеяння. Толькі так можна пераканаць гледачоў у тым, што іранцы сапраўды выпусцілі амерыканскіх дыпламатаў літаральна ў апошнюю [[Секунда|секунду]], і нават веданне канцоўкі не перашкаджае спаўна атрымаць задавальненне ад прагляду<ref name=ref5/>. Валерый Кічын даў высокую ацэнку карціне, адзначыўшы выразна вытрыманую прапорцыю паміж дакументальнасцю апавядання і чыстым трылерам<ref name=ref22/>. «Аперацыя „Арго“» атрымала найвышэйшую ацэнку ў [[Роджэра Эберт]]а за «рэдкае кінематаграфічнае майстэрства»<ref name=ref4/>. [[Эн Хорнадэй]] ([[Washington Post]]) параўнала завязку трылера з вядомай карцінай «Хвост віляе сабакай», адзначыўшы, што бліжэй к канцоўцы іранічны пасыл сцэнарыя «Аперацыі „Арго“» губляецца, і яна становіцца падобнай на чарговую «[[Невыканальная місія|невыканальную місію]]»<ref name=ref5/>. Крытык [[Уэслі Морыс]] ([[:en:Wesley Morris|en]]) (The Boston Globe), згаджаючыся з калегай, невысока адазваўся аб якасцях фільма, адзначыўшы бліскучую завязку і цалкам непераканаўчую канцоўку, у духу таннага баевіка<ref name=ref43/>. Ладны ідэалагічны пачатак, які прысутнічае ў сюжэце, аказаў свой уплыў на ўспрыманне фільма крытыкамі. Ларыса Малюкова (Новая газета) вылучыла «Аперацыю „Арго“» як узор патрыятычнага фільма і прыклад для пераймання ў гэтым жанры. У фільме прысутнічае і крытыка ўрада, і спецслужбаў, і непрыкметны подзвіг радавога грамадзяніна, у духу амерыканскага кінематаграфічнага авантурызму<ref name=ref82/>. Генры Барнс (The Guardian) назваў карціну патрыятычнай [[галівуд]]скай прынадай для «[[Оскар]]а», у якой градус самаўсхвалення робіць драму недакладнай<ref name=ref12/>. На думку Лідзіі Маславай ([[КоммерсантЪ]]) карціна ідэалагізавана настолькі, што цяжка суперажываць драме герояў. Глядзець такую ​​карціну пажадана тым, хто ведае гістарычны кантэкст усіх адлюстраваных там падзей<ref name=ref23/>. «Выдатная ідэя яшчэ не робіць карціну геніяльнай, — заўважыў Рычард Корліс. — Фільм, увогуле, так сабе»<ref name=ref52/>. Сюжэтная лінія, звязаная з [[Галівуд]]ам, гучыць эфектным кантрапунктам астатняй частцы сюжэту, узбагачаючы [[трылер]] іранічным гучаннем<ref name=ref3/><ref name=ref5/>. Мабыць, Тоні Мендэс нават не ўяўляў, у якую сумесь [[фарс]]у і [[Драма (жанр)|драмы]] можна пераплавіць падзеі, звязаныя з выратаваннем [[дыпламат]]аў<ref name=ref3/>. Спецыялісты амаль аднадушна высока ацанілі гульню акцёраў другога плана Алана Аркіна і Джона Гудмена, якія па-майстэрску перадалі тыпажы галівудскіх вараціл<ref name=ref3/><ref name=ref2/><ref name=ref43/>. З густам напісаны сцэнарый з афарыстычнымі рэплікамі надаў вобразам жыццёвасць і выразнасць. Зрэшты, ўвасабленне Бенам Афлекам цэнтральнага персанажа, і знешняе, і ўнутранае, зусім не ўразіла крытыкаў. Мендэс, у выкананні Афлека, тым больш непераканаўчы, калі з’яўляецца на фоне добра падабранага ансамбля. Гэта акалічнасць асабліва кідаецца ў вочы ў сцэне нарады ў [[ЦРУ]] (са словаў: «эвакуацыі, як аборты — яны вам не патрэбныя…»). Акцёр, па задуме, павінен ствараць вобраз мацёрага прафесіянала, да меркавання якога прыслухоўваюцца калегі, але пераканаўча сыграць такога персанажа ў яго не атрымліваецца<ref name=ref84/>. На думку Эмі Бьянколі (SF Gate), ён яўна недапрацаваў практычна ва ўсіх сцэнах, і з ёю згаджаецца большасць яе калег<ref name=ref2/>. Джэймс Берардынелі выказаўся пра тое, што рэжысёр з Афлека выйшаў лепшы, чым акцёр<ref name=ref10/>. Пітэр Трэверс ([[Rolling Stone]]) іранічна напісаў пра тое, што Афлек, вядома, не [[Альфрэд Хічкак|Хічкак]], але справіўся нядрэнна — у рамках галівудскага кодэкса на выкладанне гістарычных фактаў<ref name=ref1/>. === Сацыяльны кантэкст і дакладнасць === [[Файл:First Lady Michelle Obama announces the Best Picture Oscar to Argo.jpg|220px|міні|справа|[[Мішэль Абама]] аб’яўляе пераможцу прэміі кінаакадэміі ЗША ў намінацыі «Найлепшы фільм»]] Вострую дыскусію выклікаў сацыяльны і палітычны кантэкст карціны, а таксама вольная трактоўка місіі 1980 года. Стваральнікі карціны прыклалі нямала намаганняў для аднаўлення дэталей і старанна прытрымліваліся дакументальнасці ў падыходзе. [[Бен Афлек]] заўважыў у інтэрв’ю: «Калі б карціна не была праўдай, то была б правалам»<ref name=ref27/>. Тым не менш, гістарычная дакладнасць «Аперацыі „Арго“», якую Міхаіл Трафіменка назваў карцінай, што пакрыўдзіла ўсіх, выклікала шмат пытанняў і нараканняў<ref name=ref21/>. Найбольш жорсткіх ацэнак заслужыла сцэнарная трактоўка ўкладу канадскіх спецслужбаў, якім сюжэтам была наканавана дапаможная роля ў рызыкоўнай аперацыі выратавання<ref name=ref21/><ref name=ref55/>. [[Джымі Картэр]], каменціруючы сюжэт карціны, унёс наступную папраўку: «90 % ўкладу ў ідэю і ў давядзенне аперацыі да канца належыць [[Канада|канадскім]] спецслужбам». Былы прэзідэнт ЗША таксама нагадаў, што галоўным героем быў канадскі пасол Кен Тэйлар, а зусім не Тоні Мендэс<ref name=ref34/>{{efn|name=tref1003}}. Ацэньваючы дакладнасць карціны, Тоні Мендэс звярнуў увагу на тое, што ў рэальнай гісторыі не было ні паходу на базар, ні неверагоднай пагоні за [[самалёт]]ам у канцоўцы<ref name=ref19/>. У рэальнасці ўцекачы пакінулі [[Іран]] без асаблівых эксцэсаў, і трактоўка падзей у духу галівудскага баевіка не выглядае апраўданай<ref name=ref32/>. [[СМІ]] адзначылі цэлы шэраг іншых недакладнасцей і дзіўнасцей у трактоўцы. Лацінаамерыканскія крыніцы акцэнтавалі ўвагу на тым, што Тоні Мендэс па паходжанню — [[мексіка]]нец, тады як стваральнікі карціны вырашылі адлюстраваць яго [[белы амерыканец|белым амерыканцам]]<ref name=ref18/>. Пасля нечаканага поспеху іранскага кіно, праз год, [[Оскар|цырымонія]] ў тэатры [[Долбі, тэатр|«Долбі»]] зноў была ў цэнтры ўвагі іранскіх тэлегледачоў. «Аперацыя „Арго“» была забаронена да афіцыйнага пракату ў Іране, папаўшы пад шквал крытыкі. Мясцовыя [[СМІ]] назвалі яе абразай і «рэкламай [[ЦРУ]]» <ref name=ref73/>. Прадстаўнікі дзяржаўных структур завастрылі ўвагу на тым, што гвалт, паказаны ў карціне, быў празмерным, і сцэнарная трактоўка не адпавядала гістарычнай рэчаіснасці<ref name=ref6/><ref name=ref74/>. Намеснік міністра замежных спраў Ірана Махамад Хасейні заявіў, што гісторыя ў карціне была перакручана. Канадскі пісьменнік, этнічны іранец Жыён Гомеш назваў паказ іранцаў у карціне перабольшана жорсткімі глыбокай памылкай. {{пачатак цытаты}} «Аперацыя „Арго“», гэтакая ваяўнічая казка, што дае недасведчанай заходняй публіцы зусім няправільныя ўяўленні аб характары іранскага народа. Не проста рэжыму, а іменна народа. {{oq|en|Argo provides the uninitiated Westerner with a crash course in the nature of the Iranian people as if out of some kind of hawkish fairy tale. Not just the regime, the people.}} {{канец цытаты|крыніца=<ref name=ref9/>}} Зрэшты, гледачы Ірана маглі скласці ўласнае ўяўленне пра фільм. Пірацкія [[DVD]] дыскі з фільмам даступныя на чорным рынку Ірана, і ён ішоў у падпольным пракаце<ref name=ref9/>. [[Файл:Ben Affleck TIFF 2, 2012.jpg|140px|міні|злева|Бен Афлек, 2012]] год Факт таго, што пераможцу узнагарод кінаакадэміі ў барацьбе за самы лепшы фільм аб’яўляла [[Першая лэдзі ЗША]] [[Мішэль Абама]], толькі ўзмацніў падазрэнні ў палітычным заказе<ref name=ref6/>. Газета ''Washington Post'' правяла паралель паміж часам поспеху «Аперацыі „Арго“» і чарговым вітком напружанасці ў ірана-амерыканскіх адносінах<ref name=ref74/>. Дзіўным выглядаў і сам выбар у якасці сюжэта толькі адной, найбольш паспяховай, часткі гісторыі, звязанай з іранскім крызісам<ref name=ref21/><ref name=ref7/>. Як вядома, вызваленне астатніх 52 заложнікаў пацягнула за сабой страту [[мільярд]]аў долараў, правал аперацыі «Арліны кіпцюр» ([[:ru:Операция «Орлиный коготь»|ru]]) і страту рэпутацыі спецслужбаў ЗША<ref name=ref21/><ref name=ref8/>. У студзені 2013 года стала вядома, што Іран плануе пачаць здымкі ўласнай версіі гісторыі, звязанай з падзеямі 1979—1980 гадоў у [[Тэгеран]]е. Рэжысёр Атаола Салманян публічна выказаўся пра намер зняць патрыятычны фільм «Генеральны штаб», як адказ на карціну Афлека<ref name=ref11/><ref name=ref72/>{{efn|name=tref1006}}. Палемізуючы з крытыкамі, Афлек заявіў: «Мы адзначылі, што фільм зняты на аснове рэальных падзей, але ніколі не казалі, што экранныя падзеі рэальныя»<ref name=ref21/>. Абвінавачванні ў палітычнай матывацыі рэжысёр таксама назваў цалкам надуманымі: «Я толькі расказаў цікавую гісторыю», — заявіў стваральнік карціны<ref name=ref70/>. Уільям Голдэнберг лічыў, што здымачная група пастаралася па магчымасці захаваць нейтральны погляд на сітуацыю, не блытаючы напружанне трылера з палітычнай напружанасцю<ref name=ref85/>. Пітэр Дзебруж знайшоў своеасаблівае тлумачэнне празмернай вольнасці ў трактоўцы гістарычных падзей і [[Ксенафобія|ксенафобіі]]: іранцы ў карціне яўна не дурнейшыя за Тоні Мендэса, раз змаглі здагадацца пра тое, што іх водзяць за нос (не ў прыклад рэальным супрацоўнікам аэрапорта ў [[1980]] годзе)<ref name=ref84/>. Абражаным аказаўся і сапраўдны аўтар сцэнарыя нязнятага фільма «Бог святла»​​/«Арго» 1979 года — Бары Гелер. Пасля поспеху фільма 2012 года ён выказаў на сваім сайце здзіўленне з нагоды тэглайна фільма Афлека: «Фільм фальшывы. Місія сапраўдная» («The movie was fake. The mission was real»). Гелер заявіў аб тым, што трыццаць гадоў таму планы зняць фільм не ажыццявіліся толькі з-за непаразумення — на жаль, не ўсім [[Сцэнарый|сцэнарыям]] ў [[Галівуд]]зе наканавана дайсці да стадыі рэалізацыі. Аднак гэта зусім не повад называць фільм «фальшывым». Хоць, нечаканым чынам, той стары сцэнарый стаў вядомы ўсяму свету і цяпер, магчыма, атрымае другі шанц<ref name=ref63/><ref name=ref64/>. === Прэміі і намінацыі === <div style="float:left; width:48%;"> {| class=wikitable |- ! Узнагарода ! Каму прысуджана |- ! colspan="2" | [[Оскар|2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія «[[Оскар]]» |- | Самы лепшы фільм | [[Джордж Клуні]], [[Грант Хеслаў]], [[Бен Афлек]] |- | Самы лепшы адаптаваны сцэнарый | [[Крыс Терыа]] ([[:en:Chris Terrio|en]]) |- | Самы лепшы мантаж | Уільям Голдэнберг ([[:en:William Goldenberg|en]]) |- ! colspan="2" | '''Намінацыя:''' |- | Найлепшая мужчынская роля другога плана | [[Алан Аркін]] |- | Найлепшая музыка | [[Аляксандр Дэспла]] |- | Найлепшы гук | [[Джон Райтц]] ([[:en:John T. Reitz|en]]), [[Грэг Рудлаф]] ([[:en:Gregg Rudloff|en]]), Хасэ Антоніо Гарсія |- | Найлепшы гукавы мантаж | Эрык Одаль, Ітан ван дэр Рын |- ! colspan="2" | [[BAFTA|2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія [[BAFTA]] |- | Самая лепшая рэжысура | Бен Афлек |- | Самы лепшы фільм | Джордж Клуні, Грант Хеслаў, Бен Афлек |- | Самы лепшы мантаж | Уільям Голдэнберг |- ! colspan="2" | '''Намінацыя:''' |- | Самая лепшая мужчынская роля | Бен Афлек |- | Самая лепшая мужчынская роля другога плана | Алан Аркін |- | Найлепшая музыка | Аляксандр Дэспла |- | Найлепшы адаптаваны сцэнарый | Крыс Терыа |- ! colspan="2" | [[Залаты глобус|2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія «[[Залаты глобус]]» |- | Самая лепшая рэжысура | Бен Афлек |- | Самы лепшы фільм | Бен Афлек |- ! colspan="2" | '''Намінацыя:''' |- | Самы лепшы адаптаваны сцэнарый | Крыс Терыа |- | Самы лепшы акцёр другога плана | Алан Аркін |- | Самая лепшая музыка да фільма | Аляксандр Дэспла |- ! colspan="2" | [[Сезар|2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія «[[Сезар]]» |- | [[Прэмія «Сезар» за найлепшы замежны фільм|Найлепшы замежны фільм]] | Бен Афлек |- |} </div><div style="float:right; width:48%;"> {| class=wikitable |- ! Узнагарода ! Каму прысуджана |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія [[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША|Нацыянальнага савета кінакрытыкаў ЗША]] |- | Spotlight Award | [[Джон Гудмен]] |- | За асаблівы ўклад у кінематограф | Бен Афлек |- | Top Films | |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія Гільдыі сцэнарыстаў ЗША |- | Самая лепшая драма па адаптаванаму сцэнарыю | Крыс Терыа |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Намінацыя:''' прэмія Выбар народу |- | Самая лепшая драма | |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія Амерыканскага інстытута кінамастацтва |- | Фільм года | Джордж Клуні, Грант Хеслаў, Бен Афлек |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША |- | прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за самы лепшы акцёрскі склад у ігравым кіно | акцёрскі склад фільма |- ! colspan="2" | '''Намінацыя:''' |- | Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за самую лепшую мужчынскую ролю другога плана | Алан Аркін |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія Гільдыі прадзюсараў Амерыкі |- | Самы лепшы прадзюсар кінастужкі | Джордж Клуні, Грант Хеслаў, Бен Афлек |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія Гільдыі рэжысёраў Амерыкі |- | Самая лепшая рэжысёрская праца | група асістэнтаў рэжысёра |- ! colspan="2" | [[2013]] '''Лаўрэат:''' прэмія «Спадарожнік» |- | Самая лепшая музыка | Аляксандр Дэспла |- ! colspan="2" | '''Намінацыя:''' |- | Самы лепшы фільм | |- | Самы лепшы рэжысёр | Бен Афлек |- | Самы лепшы сцэнарый | Крыс Терыа |- |} </div>{{clear}} Інфармацыя па прэміях і намінацыях прадстаўлена па дадзеных сайта imdb.com<ref name=ref78/>. == Музыка == [[Файл:Alexandre Desplat 2013.jpg|150px|міні|злева|[[Аляксандр Дэспла]].]] Для працы над карцінай прадзюсары прыцягнулі вядомага французскага кампазітара [[Аляксандр Дэспла|Аляксандра Дэспла]]. Ён меў рэпутацыю кампазітара з нешаблонным падыходам да творчасці і ўжо працаваў сумесна з [[Smokehouse Pictures]] ([[:en:Smokehouse Pictures|en]]) над карцінай «Сакавіцкія Іды»<ref name=ref80/>. Дэспла напісаў музыку і для аднаго з канкурэнтаў «Аперацыі „Арго“» — карціны «Мэта нумар адзін», якая сюжэтна пераклікаецца з працай Афлека. Пры стварэнні саўндтрэка карціны Дэспла натхняўся блізкаўсходнімі матывамі і іх сюжэтным супрацьпастаўленнем класічнай заходняй музыцы. Для стварэння этнічнага фону [[кампазітар]] выкарыстаў прыдатныя ўсходнія інструменты і галасы спевакоў з [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]]. Так, у кампазіцыі, якая выконваецца ў момант прыбыцця Тоні Мендэса ў Тэгеран, гучыць голас вядомай іранскай спявачкі [[Сусанна Дэйхім|Сусанны Дэйхім]] ([[:en:Sussan Deyhim|en]]). Акцэнтаванае выкарыстанне ўдарных дапамагае развіццю напружанай атмасферы карціны, асабліва бліжэй да развязкі. У карціне прыкметны зварот да папулярнай музыкі 1970-х, якая таксама стварае настрой часу. Кампазіцыі «Little T & A» Rolling Stones, «Sultans of Swing» Dire Straits, «Dream On» Aerosmith, «When the Levee Breaks» [[Led Zeppelin]] вяртаюць гледача ў эпоху росквіту рок-музыкі 1970-х<ref name=ref69/>. У інтэрв’ю Бен Афлек выказваўся пра тое, што не асабліва любіць падкрэсліваць настрой у карціне [[музыка]]й і часта абыходзіцца без музычнага суправаджэння, лічачы яго штучным. Яму больш даспадобы гукавыя і шумавыя эфекты. Таму ў ключавой сцэне штурму пасольства музычнае суправаджэнне не выкарыстоўваецца зусім — чуваць толькі натуральныя гукі<ref name=ref70/>. Праца Дэспла была адзначана намінацыямі на ўсіх вядучых кінапрэміях: «[[Оскар]]», «[[Залаты глобус]]» і [[BAFTA]]. Ацэнка спецыялістамі музыкі да карціны была, зрэшты, стрыманай. Рэсурс Scoretrackinenglish адзначыў, што этнічны падыход не вельмі сябе апраўдаў, а Афлеку лепш было б звярнуцца да [[Гары Грегсан-Уільямс]]а. Дэн Галвасэр (soundtrack.net) заўважыў толькі, што музыка не моцна перашкаджае ўспрыманню фільма<ref name=ref67/><ref name=ref68/>. CD з саўндтрэкам карціны выйшаў на лэйбле WaterTower Music і на рэсурсах лічбавай дыстрыбуцыі 9 кастрычніка 2012 г<ref name=ref80/><ref name=ref68/>. == Заўвагі == {{notelist |refs= {{efn|name=tref1001|Так званая [[:en:knock-knock joke|knock-knock joke]], і гучыць яна цалкам так:<br> — Knock-knock!<br> — Who's there?<br> — Argo.<br> — Argo who?<br> — Argo fuck yourself!!!<br> Апошняя фраза ў рускім дубляжы фільма Бена Афлека гучыць як: {{lang-ru|«Арго всем в задницу»}}. }} {{efn|name=tref1002|Дзеці да 17 гадоў могуць наведаць сеанс толькі з дарослымі.}} {{efn|name=tref1003|Пасля фестывалю ў Таронта Афлек змяніў цітры ў канцоўцы карціны "The involvement of the CIA complemented efforts of the Canadian embassy to free the six held in Tehran. To this day the story stands as an enduring model of international co-operation between governments". —. ЦРУ ўнесла свой уклад у вызваленне канадскім пасольствам шасцёркі з Тэгерана. Па сённяшні дзень гэтая гісторыя застаецца нязменным прыкладам міжнароднага супрацоўніцтва паміж урадамі.}} {{efn|name=tref1004|У цітрах карціны артыкул называецца «The Great Escape»}} {{efn|name=tref1005|Вядома, што здымкі першай серыі «Зорных войнаў» часткова прайшлі ў [[Туніс]]е.}} {{efn|name=tref1006|Англамоўныя крыніцы называюць гэтую карціну «The General Staff».}} {{efn|name=tref1007|Так іх называюць у фільме, [[:en:Location scouting|scouting]] — пошук месцаў і натуры для будучай карціны.}} }} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name=ref1>{{cite web |author = Пітэр Трэверс. |datepublished = Oct 11, 2012 |url = http://www.rollingstone.com/movies/reviews/argo-20121011 |title = Argo |publisher = [[Rolling Stone]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20141015223210/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/argo-20121011 |archive-date = 15 кастрычніка 2014 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref2>{{cite web |author = Amy Biancolli. |datepublished = Oct 11, 2012 |url = http://www.sfgate.com/movies/article/Argo-review-Gripping-crisis-in-Iran-3939878.php |title = 'Argo' review: Gripping crisis in Iran |publisher = [[San Francisco Chronicle]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130129155157/http://www.sfgate.com/movies/article/Argo-review-Gripping-crisis-in-Iran-3939878.php |archive-date = 29 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref3> {{cite web | author = Манола Даргіс. | datepublished = Oct 11, 2012 | url = http://movies.nytimes.com/2012/10/12/movies/argo-directed-by-ben-affleck.html | title = Outwitting the Ayatollah With Hollywood’s Help | publisher = [[New York Times]] | access-date = 12-Mar-2013 | lang = en }} </ref> <ref name=ref4>{{cite web |author = Родж'р Эберт. |datepublished = October 10, 2012 |url = http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20121010/REVIEWS/121019999/1001 |title = Argo |publisher = [[Chicago Sun]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121119074054/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20121010%2FREVIEWS%2F121019999%2F1001 |archive-date = 19 лістапада 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref5>{{cite web |author = [[Эн Хорнадэй|Ann Hornaday]]. |datepublished = Oct 12, 2012 |url = http://www.washingtonpost.com/gog/movies/argo,1215808/critic-review.html |title = Argo |publisher = [[Washington Post]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130616193746/http://www.washingtonpost.com/gog/movies/argo,1215808/critic-review.html |archive-date = 16 чэрвеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref6>{{cite web |datepublished = 25 Feb 2013 |url = http://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/9892333/Oscars-2013-Iran-dismisses-Argo-as-advert-for-the-CIA.html |title = Iran dismisses Argo as 'advert for the CIA' |publisher = [[The Daily Telegraph]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130228043721/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/9892333/Oscars-2013-Iran-dismisses-Argo-as-advert-for-the-CIA.html |archive-date = 28 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref7>{{cite web |url = http://www.italnews.info/2013/02/25/lassegnazione-delloscar-ad-%E2%80%9Cargo%E2%80%9D-scatena-polemiche-in-iran/ |title = L’assegnazione dell’Oscar ad «Argo» scatena polemiche in Iran |publisher = italnews.info |access-date = 12-Mar-2013 |lang = it |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5WxcWzg?url=http://www.italnews.info/2013/02/25/lassegnazione-delloscar-ad-%E2%80%9Cargo%E2%80%9D-scatena-polemiche-in-iran/ |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref8>{{cite web |author = David Bedard. |datepublished = Feb 22, 2013 |url = http://bc.ctvnews.ca/argo-iran-hostage-crisis-film-fiddles-with-the-facts-1.1167994 |title = Argo: Iran hostage crisis film fiddles with the facts |publisher = ctvnews.ca |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130226003944/http://bc.ctvnews.ca/argo-iran-hostage-crisis-film-fiddles-with-the-facts-1.1167994 |archive-date = 26 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref9> {{cite web | author = Jian Ghomeshi. | datepublished = Nov 02 2012 | url = http://www.theglobeandmail.com/arts/film/jian-ghomeshi-argo-is-crowd-pleasing-entertaining-and-unfair-to-iranians/article4855769/ | title = Argo is crowd-pleasing, entertaining – and unfair to Iranians | publisher = theglobeandmail.com | access-date = 12-Mar-2013 | lang = en }} </ref> <ref name=ref10>{{cite web |author = Дж'ймс Берардынэли ([[:en:James Berardinelli|en]]). |datepublished = Oct 10, 2012 |url = http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=2533 |title = Argo: a movie review |publisher = reelviews.net |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130403024044/http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=2533 |archive-date = 3 красавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref11>{{cite web |author = Thomas Erdbrink. |datepublished = Jan 10, 2013 |url = http://www.nytimes.com/2013/01/11/world/middleeast/as-academy-snubs-affleck-for-argo-iran-plans-own-movie.html?_r=0 |title = Film to Present Iran’s View of ‘Argo’ Events |publisher = [[New York Times]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130328114502/http://www.nytimes.com/2013/01/11/world/middleeast/as-academy-snubs-affleck-for-argo-iran-plans-own-movie.html?_r=0 |archive-date = 28 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref12>{{cite web |author = Henry Barnes. |datepublished = Sept 7, 2012 |url = http://www.guardian.co.uk/film/2012/sep/07/argo-ben-affleck-review |title = Argo – review |publisher = [[The Guardian]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130307111338/http://www.guardian.co.uk/film/2012/sep/07/argo-ben-affleck-review |archive-date = 7 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref13>{{cite web |author = Jerry Garrett. |datepublished = Oct 12, 2012 |url = http://jerrygarrett.wordpress.com/2012/10/12/where-was-argo-filmed/ |title = Where Was ARGO Filmed? |publisher = wordpress.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130115012531/http://jerrygarrett.wordpress.com/2012/10/12/where-was-argo-filmed/ |archive-date = 15 студзеня 2013 }}</ref> <ref name=ref14>{{cite web |author = Richard Verrier. |datepublished = Oct 09, 2012 |url = http://articles.latimes.com/2012/oct/09/entertainment/la-et-ct-onlocation-20121009 |title = L.A. plays Tehran in Ben Affleck caper 'Argo' On Location |publisher = [[Los Angeles Times]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130305190254/http://articles.latimes.com/2012/oct/09/entertainment/la-et-ct-onlocation-20121009 |archive-date = 5 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref15>{{cite web |author = Dave Mcnary. |datepublished = Feb. 3, 2011 |url = http://www.variety.com/article/VR1118031570/ |title = Affleck in talks to direct 'Argo' |publisher = [[Variety]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130417190436/http://variety.com/2011/film/news/affleck-in-talks-to-direct-argo-1118031570/ |archive-date = 17 красавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref16>{{cite web |author = Angela Watercutter. |datepublished = 10.11.12 |url = http://www.wired.com/underwire/2012/10/argo-artifacts/?pid=8257 |title = Argo Artifacts: Spy Exhibit Unveils Real-Life Props Used in CIA Op |publisher = [[Wired]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130601140620/http://www.wired.com/underwire/2012/10/argo-artifacts/?pid=8257 |archive-date = 1 чэрвеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref17>{{cite web |author = Rebecca Murray. |url = http://movies.about.com/od/argo/a/ben-affleck-interview.htm |title = Ben Affleck Discusses 'Argo' |publisher = [[About.com]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130329182559/http://movies.about.com/od/argo/a/ben-affleck-interview.htm |archive-date = 29 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref18>{{cite web |author = Julio Ricardo Varela. |datepublished = 2/13/2012 |url = http://nbclatino.com/2012/12/13/opinion-ben-affleck-gets-all-bizzarre-in-defending-himself-as-tony-mendez-in-argo/ |title = Ben Affleck gets all bizarre in defending himself as Tony Mendez in «Argo» |publisher = nbclatino.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5X5xehF?url=http://nbclatino.com/2012/12/13/opinion-ben-affleck-gets-all-bizzarre-in-defending-himself-as-tony-mendez-in-argo/ |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref19>{{cite web |author = Karen Gardner. |datepublished = Dec 11, 2011 |url = http://www.fredericknewspost.com/sections/art_life/display_horizon.htm?StoryID=129349 |title = Undercover no more Role ex-CIA agent assumed in Iran during hostage crisis will play out in movie starring Ben Affleck |publisher = fredericknewspost.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020133536/http://www.fredericknewspost.com/sections/art_life/display_horizon.htm?StoryID=129349 |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref20>{{cite web |author = Joshuah Bearman. |datepublished = Apr 24, 2007 |url = http://www.wired.com/magazine/2007/04/feat_cia |title = How the CIA Used a Fake Sci-Fi Flick to Rescue Americans From Tehran |publisher = [[Wired]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140326025728/http://www.wired.com/magazine/2007/04/feat_cia/ |archive-date = 26 сакавіка 2014 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref21>{{cite web |author = Михаил Трофименков. |datepublished = 2012-11-05 |url = http://www.kommersant.ru/doc/2045810 |title = Шах и дипломат |publisher = Коммерсантъ-Власть |access-date = 12-Mar-2013 |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20121213112222/http://kommersant.ru/doc/2045810 |archive-date = 13 снежня 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref22> {{cite web | author = Валерий Кичин. | datepublished = 2012-11-08 | url = http://www.rg.ru/2012/10/25/film-site.html | title = Заложники: жизнь и кино «Операция „Арго“» — еще один претендент на «Оскара» | publisher = Российская газета | access-date = 12-Mar-2013 | lang = ru }} </ref> <ref name=ref23>{{cite web |author = Лидия Маслова |datepublished = 2012-11-07 |url = http://www.kommersant.ru/doc/2061133 |title = Аргонавты-перебежчики |publisher = КоммерсантЪ |access-date = 12-Mar-2013 |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20130109212729/http://kommersant.ru/doc/2061133 |archive-date = 9 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref24>{{cite web |author = Glenn Whipp. |datepublished = Aug 31, 2012 |url = http://articles.latimes.com/2012/aug/31/entertainment/la-et-mn-argo-telluride-20120831 |title = 'Argo' wows at Telluride Film Festival |publisher = [[Los Angeles Times]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20150203043457/http://articles.latimes.com/2012/aug/31/entertainment/la-et-mn-argo-telluride-20120831 |archive-date = 3 лютага 2015 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref25>{{citeweb|url=http://movies.inquirer.net/6286/ben-afflecks-argo-wows-at-toronto-film-festival|title=Ben Affleck’s «Argo» Wows at Toronto Film Festival|publisher=''Inquirer Movies''|lang=en|access-date=2012-9-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113102633/http://movies.inquirer.net/6286/ben-afflecks-argo-wows-at-toronto-film-festival|archive-date=13 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref> <ref name=ref26>{{cite web |url = http://www.urbandictionary.com/define.php?term=argo |title = Argo meaning |publisher = urbandictionary.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130307002429/http://www.urbandictionary.com/define.php?term=argo |archive-date = 7 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref27>{{cite web |datepublished = 8 October 2012 |url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-2214433/This-movie--werent-true-terrible-The-fascinating-story-CIA-turned-Hollywood-help-save-Iranian-hostages-1979-eventually-inspired-new-film-Argo.html |title = The REAL Argo revealed: Amazing story of how the CIA created a completely fictional Hollywood movie project that fooled Iranians and saved hostages |publisher = [[Daily Mail]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121127181557/http://www.dailymail.co.uk/news/article-2214433/This-movie--werent-true-terrible-The-fascinating-story-CIA-turned-Hollywood-help-save-Iranian-hostages-1979-eventually-inspired-new-film-Argo.html |archive-date = 27 лістапада 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref28>{{cite web |author = Iain Blair. |datepublished = Nov 1, 2012 |url = http://www.postmagazine.com/Publications/Post-Magazine/2012/November-1-2012/Directors-Chair-Ben-Affleck-Argo.aspx |title = Director's Chair: Ben Affleck - 'Argo' |publisher = postmagazine.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121117205907/http://www.postmagazine.com/Publications/Post-Magazine/2012/November-1-2012/Directors-Chair-Ben-Affleck-Argo.aspx |archive-date = 17 лістапада 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref30>{{cite web |author = Марина Латышева. |datepublished = 26.02.2013 |url = http://www.rbcdaily.ru/lifestyle/562949985893417 |title = «Оскар» уплыл |publisher = [[RBC daily]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5XILyS2?url=http://www.rbcdaily.ru/lifestyle/562949985893417 |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref31>{{cite web |author = Debra Kaufman. |author-link = 2012 |url = http://magazine.creativecow.net/article/argos-invisible-effects-create-1970s-tehran |title = Argo's Invisible Effects Create 1970s Tehran |publisher = magazine.creativecow.net |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5XKWJQK?url=http://magazine.creativecow.net/article/argos-invisible-effects-create-1970s-tehran |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref32>{{cite web |author = Ian Steadman. |datepublished = Oct 19, 2012 |url = http://www.wired.co.uk/news/archive/2012-10/19/making-of-argo |title = From Wired to Hollywood: the story of Argo |publisher = [[Wired]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130320185232/http://www.wired.co.uk/news/archive/2012-10/19/making-of-argo |archive-date = 20 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref33>{{cite web |url = http://www.imdb.com/title/tt1024648/releaseinfo |title = Argo (2012) — Release dates |publisher = [[imdb]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130224161002/http://www.imdb.com/title/tt1024648/releaseinfo |archive-date = 24 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref34>{{cite web |author = David Jackson. |datepublished = Feb 22, 2013 |url = http://www.usatoday.com/story/theoval/2013/02/22/argo-jimmy-carter-ben-affleck-oscars/1938279/ |title = Carter likes 'Argo' (to a point) |publisher = [[USA Today]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130227062015/http://www.usatoday.com/story/theoval/2013/02/22/argo-jimmy-carter-ben-affleck-oscars/1938279/ |archive-date = 27 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref35>{{cite web |author = Nate Jones. |datepublished = Oct 24, 2012 |url = http://www.startribune.com/opinion/commentaries/175623731.html?refer=y |title = The true spy story behind 'Argo' |publisher = [[Star Tribune]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140907150319/http://www.startribune.com/opinion/commentaries/175623731.html?refer=y |archive-date = 7 верасня 2014 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref36>{{cite web |url = http://filmworks.filmla.com/2012/10/29/the-economic-impact-of-argo-90-days-and-31-million/ |title = The Economic Impact of «Argo»: 90 Days and $31 Million |publisher = filmworks |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5XPSeZx?url=http://filmworks.filmla.com/2012/10/29/the-economic-impact-of-argo-90-days-and-31-million/ |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref37>{{cite web |author = Pete Hammond. |datepublished = Feb 14, 2013 |url = http://www.deadline.com/2013/02/oscars-best-picture-nominees-had-uphill-production-battles/#more-430789 |title = Oscars: Best Picture Nominees Had Uphill Production Battles |publisher = deadline.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130321022443/http://www.deadline.com/2013/02/oscars-best-picture-nominees-had-uphill-production-battles/#more-430789 |archive-date = 21 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref38>{{cite web |datepublished = Feb 18, 2013 |url = http://www.deadline.com/2013/02/oscars-the-adapted-screenplay-nominees/#more-433591 |title = Oscars: The Adapted Screenplay Nominees |publisher = deadline.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130227024429/http://www.deadline.com/2013/02/oscars-the-adapted-screenplay-nominees/#more-433591 |archive-date = 27 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref39>{{cite web |author = Melena Ryzik. |datepublished = Jan 16, 2013 |url = http://www.nytimes.com/2013/01/17/movies/awardsseason/ben-affleck-now-an-underdog-with-argo-is-on-the-rebound.html?_r=0 |title = A Snub by Oscars? Affleck Has an Answer |publisher = [[New York Times]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130218213828/http://www.nytimes.com/2013/01/17/movies/awardsseason/ben-affleck-now-an-underdog-with-argo-is-on-the-rebound.html?_r=0 |archive-date = 18 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref40> {{cite web | author = Kenji Lloyd. | datepublished = June 17, 2011 | url = http://www.heyuguys.co.uk/ben-affleck%E2%80%99s-argo-begins-casting-with-alan-arkin-and-method-acting-intentions/ | title = Ben Affleck’s Argo begins casting with Alan Arkin and Method acting intentions | publisher = heyuguys.co.uk | access-date = 12-Mar-2013 | lang = en }} </ref> <ref name=ref41>{{cite web |datepublished = Oct 14, 2012 |url = http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/argo-soars-thanks-unfamiliar-actors-article-1.1181191 |title = 'Argo' proves that sometimes it's best to cast unfamiliar actors |publisher = [[Daily News, New York|Daily News]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130119072230/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv-movies/argo-soars-thanks-unfamiliar-actors-article-1.1181191 |archive-date = 19 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref42>{{cite web |author = Kristopher Tapley. |datepublished = Jun 6, 2012 |url = http://www.hitfix.com/in-contention/kevin-smith-on-ben-afflecks-directing-career-and-cherry-picking-red-state-for-argo |title = Kevin Smith on Ben Affleck's directing career and cherry-picking 'Red State' for 'Argo' |publisher = hitfix.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130304025411/http://www.hitfix.com/in-contention/kevin-smith-on-ben-afflecks-directing-career-and-cherry-picking-red-state-for-argo |archive-date = 4 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref43>{{cite web |author = Уэслі Морыс ([[:en:Wesley Morris|en]]). |datepublished = Oct 10, 2012 |url = http://www.bostonglobe.com/arts/movies/2012/10/10/movie-review-affleck-fully-charge-argo/37TfjbpwR7yZY7ghMbMF5K/story.html |title = Ben Affleck’s fully in charge in ‘Argo’ |publisher = [[The Boston Globe]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121227100718/http://www.bostonglobe.com/arts/movies/2012/10/10/movie-review-affleck-fully-charge-argo/37TfjbpwR7yZY7ghMbMF5K/story.html |archive-date = 27 снежня 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref44>{{cite web |author = Cristy Lytal. |datepublished = Nov 29, 2012 |url = http://articles.latimes.com/2012/nov/29/news/la-en-on-location-argo-20121129 |title = On Location: Busy 'Argo' editor turns footage into breathless action |publisher = [[Los Angeles Times]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130109104117/http://articles.latimes.com/2012/nov/29/news/la-en-on-location-argo-20121129 |archive-date = 9 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref45>{{cite web |author = Todd Cunningham. |url = http://www.thewrap.com/movies/article/hollywood-loves-r-big-money-rated-pg-13-67081?page=0,1 |title = Hollywood Loves the 'R,' but the Big Money's Rated PG-13 |publisher = thewrap.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121207172405/http://www.thewrap.com/movies/article/hollywood-loves-r-big-money-rated-pg-13-67081?page=0,1 |archive-date = 7 снежня 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref46>{{cite web |author = Pamela McClintock. |datepublished = 2/11/2013 |url = http://www.hollywoodreporter.com/news/box-office-milestone-ben-afflecks-420721 |title = Box Office Milestone: Ben Affleck's 'Argo' Hitting $200 Million Worldwide |publisher = [[The Hollywood Reporter]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130217050836/http://www.hollywoodreporter.com/news/box-office-milestone-ben-afflecks-420721 |archive-date = 17 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref47>{{cite web |author = Рычард Корліс. |datepublished = Oct 14, 2012 |url = http://entertainment.time.com/2012/10/14/geezer-pleasers-taken-2-and-argo-go-for-the-grownups/ |title = Geezer Pleasers: Taken 2 and Argo Go for the Grownups |publisher = [[TIME]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130111083421/http://entertainment.time.com/2012/10/14/geezer-pleasers-taken-2-and-argo-go-for-the-grownups/ |archive-date = 11 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref48>{{cite web |author = Daniel Miller. |url = http://www.latimes.com/entertainment/envelope/moviesnow/la-et-mn-oscar-spending-argo-lincoln-20130216,0,668548.story |title = 'Argo,' 'Lincoln' spare no expense in Oscar best picture race |publisher = [[Los Angeles Times]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130308044740/http://www.latimes.com/entertainment/envelope/moviesnow/la-et-mn-oscar-spending-argo-lincoln-20130216,0,668548.story |archive-date = 8 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref49>{{cite web |author = Tom Tangney. |datepublished = Feb 19, 2013 |url = http://mynorthwest.com/382/2205830/Argo-Lincoln-use-big-budgets-to-buy-potential-Oscar-votes |title = 'Argo,' 'Lincoln,' use big budgets to buy potential Oscar votes |publisher = mynorthwest.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130225085606/http://mynorthwest.com/382/2205830/Argo-Lincoln-use-big-budgets-to-buy-potential-Oscar-votes |archive-date = 25 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref52>{{cite web |author = Рычард Корліс. |datepublished = Oct. 11, 2012 |url = http://entertainment.time.com/2012/10/11/ben-afflecks-argo-can-a-fake-movie-save-real-lives/?iid=ent-category-this-weekends-movies-widget |title = Ben Affleck’s Argo: Can a Fake Movie Save Real Lives? |publisher = [[TIME]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121117125426/http://entertainment.time.com/2012/10/11/ben-afflecks-argo-can-a-fake-movie-save-real-lives/?iid=ent-category-this-weekends-movies-widget |archive-date = 17 лістапада 2012 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref53>{{cite web |author = Роджэр Эберт. |datepublished = Sep 10, 2012 |url = http://blogs.suntimes.com/ebert/2012/09/toronto_4_and_the_winner_is.html |title = Toronto #4: And the winner is... |publisher = [[Chicago Sun]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140708193821/http://www.rogerebert.com/rogers-journal/toronto-4-and-the-winner-is |archive-date = 8 ліпеня 2014 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref54>{{cite web |author = Richard Lawson. |datepublished = Feb 22, 2013 |url = http://www.theatlanticwire.com/entertainment/2013/02/joshuah-bearman-argo-interview/62435/ |title = It was so insane it had to feel real: the other man behind 'Argo' |publisher = theatlanticwire.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5cIDJKK?url=http://www.theatlanticwire.com/entertainment/2013/02/joshuah-bearman-argo-interview/62435/ |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref55>{{cite web |author = Sara Vilkomerson. |datepublished = Sep 20 2012 |url = http://insidemovies.ew.com/2012/09/20/ben-affleck-changes-argo-postscript/ |title = Oh, Canada! Ben Affleck changes 'Argo' postscript to reflect Canadian heroism |publisher = [[Entertainment Weekly]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130114190259/http://insidemovies.ew.com/2012/09/20/ben-affleck-changes-argo-postscript/ |archive-date = 14 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref56>{{cite web |author = Mark Harris. |datepublished = Oct 2012 |url = http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201210/ben-affleck-actor-cover |title = Ben Affleck: No apologies. No regrets. No bulls#*t. |publisher = [[Details]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130306085820/http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201210/ben-affleck-actor-cover |archive-date = 6 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref57>{{cite web |author = Эмануіл Леві. |url = http://www.emanuellevy.com/comment/argo-shooting-in-istanbul/ |title = Argo: Shooting in Istanbul |publisher = emanuellevy.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5cKvw8j?url=http://www.emanuellevy.com/comment/argo-shooting-in-istanbul/ |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref58>{{cite web |author = Zach Baron. |datepublished = Oct 11, 2012 |url = http://www.grantland.com/story/_/id/8489869/argo-redemption-ben-affleck |title = Cinemetrics: The Redemption of Ben Affleck How the hell did we get from Gigli to Argo? |publisher = grantland.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130314225246/http://www.grantland.com/story/_/id/8489869/argo-redemption-ben-affleck |archive-date = 14 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref59>{{cite web |author = Borys Kit. |datepublished = 2/9/2013 |url = http://www.hollywoodreporter.com/news/ben-afflecks-argo-painstaking-work-419441 |title = The Painstaking Work of Making 'Argo' Authentic |publisher = [[The Hollywood Reporter]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130213065509/http://www.hollywoodreporter.com/news/ben-afflecks-argo-painstaking-work-419441 |archive-date = 13 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref61>Выданне Blu-Ray 2013 года, Warner Home Video, дакументальны фільм з дадатковых матэрыялаў да карціны «Behind the Scene. Argo. Absolute Authenticity» працягласць 11'20''</ref> <ref name=ref62>{{cite web |author = Mickey Rapkin. |datepublished = Sep 27, 2012 |url = http://www.nytimes.com/2012/09/30/magazine/the-spy-behind-argo-out-hollywoods-hollywood.html |title = The Spy Behind ‘Argo’ Out-Hollywoods Hollywood |publisher = [[New York Times]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120222116/http://www.nytimes.com/2012/09/30/magazine/the-spy-behind-argo-out-hollywoods-hollywood.html |archive-date = 20 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref63>{{cite web |author = Jeff Jensen. |datepublished = Oct 4, 2012 |url = http://insidemovies.ew.com/2012/10/04/argo-documentary-kickstarter-judd-ehrlich/ |title = Documentarian hopes to make film about failed movie that inspired fake movie in Affleck's 'Argo.' Got that? |publisher = [[Entertainment Weekly]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130208040542/http://insidemovies.ew.com/2012/10/04/argo-documentary-kickstarter-judd-ehrlich/ |archive-date = 8 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref64>{{cite web |author = Barry Ira Geller. |url = http://www.lordoflight.com/cia.html |title = The CIA, the Lord of Light Project, and ScienceFictionLand |publisher = lordoflight.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5cPIOf0?url=http://www.lordoflight.com/cia.html |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref65> {{cite web | url = http://www.rottentomatoes.com/guides/worst_of_the_worst/ | title = Worst of the worst | publisher = [[Rotten Tomatoes]] | access-date = 12-Mar-2013 | lang = en }} </ref> <ref name=ref66>{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=argo.htm|title=Argo (2012)|publisher=[[Box Office Mojo]]|date=2012-12-30|access-date=2013-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317175517/http://boxofficemojo.com/movies/?id=argo.htm|archive-date=17 сакавіка 2015|url-status=dead}}</ref> <ref name=ref67>{{cite web |author = Dan Goldwasser. |datepublished = Feb 26, 2013 |url = http://www.soundtrack.net/movie/argo |title = Movie Review: Argo (Blu-ray) |publisher = soundtrack.net |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130312195500/http://www.soundtrack.net/movie/argo |archive-date = 12 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref68>{{cite web |author = Atila Paton. |datepublished = Oct 9, 2012 |url = http://scoretrackinenglish.wordpress.com/2013/01/30/soundtrack-review-argo-alexandre-desplat/ |title = Soundtrack Review: Argo (Alexandre Desplat) |publisher = scoretrackinenglish.wordpress.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140104191445/http://scoretrackinenglish.wordpress.com/2013/01/30/soundtrack-review-argo-alexandre-desplat/ |archive-date = 4 студзеня 2014 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref69>{{cite web |author = Lindsey Bahr. |datepublished = Jan 13, 2013 |url = http://insidemovies.ew.com/2013/01/13/composer-alexandre-desplats-very-busy-year/ |title = Composer Alexandre Desplat's very busy year. More Golden Globes 2013 |publisher = [[Entertainment Weekly]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130417025218/http://insidemovies.ew.com/2013/01/13/composer-alexandre-desplats-very-busy-year/ |archive-date = 17 красавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref70>{{cite web |author = Jack Giroux. |datepublished = Oct 12, 2012 |url = http://www.filmschoolrejects.com/features/ben-affleck-argo-shows-the-power-of-storytelling-jgiro.php |title = Ben Affleck: ‘Argo’ Shows ‘The Power of Storytelling’ |publisher = filmschoolrejects.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5cShbzc?url=http://www.filmschoolrejects.com/features/ben-affleck-argo-shows-the-power-of-storytelling-jgiro.php |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref71>{{cite web |datepublished = Dec 30, 2012 |url = http://awardsline.com/2012/12/30/argo-production-design-1970s-oscars/ |title = Argo Production Design Required Authenticity Without Stereotypes |publisher = awardsline.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130104004022/http://awardsline.com/2012/12/30/argo-production-design-1970s-oscars/ |archive-date = 4 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref72>{{cite web|url=http://www.lenta.ru/news/2013/01/11/riposte/|title=Иран снимет ответ на «Операцию „Арго”»|work=lenta.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116132822/http://lenta.ru/news/2013/01/11/riposte/|archive-date=16 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref> <ref name=ref73>{{cite web |author = Jethro Mullen. |datepublished = Jan 14, 2013 |url = http://edition.cnn.com/2013/01/14/world/meast/iran-argo-response |title = Coming soon: Iran's response to 'Argo' |publisher = [[cnn]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130303060745/http://edition.cnn.com/2013/01/14/world/meast/iran-argo-response |archive-date = 3 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref74>{{cite web |author = Jason Rezaian. |datepublished = Feb 25 2013 |url = http://www.washingtonpost.com/world/iran-media-criticize-oscar-win-for-argo/2013/02/25/879ade86-7f24-11e2-a671-0307392de8de_story.html |title = Iranian media criticize Oscar win for ‘Argo’ |publisher = [[The Washington Post]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140113082202/http://www.washingtonpost.com/world/iran-media-criticize-oscar-win-for-argo/2013/02/25/879ade86-7f24-11e2-a671-0307392de8de_story.html |archive-date = 13 студзеня 2014 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref75>{{cite web |url = http://sbpress.com/2012/10/argo/ |title = Argo review |publisher = sbpress.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6F5cWRFzB?url=http://sbpress.com/2012/10/argo/ |archive-date = 13 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref76>{{cite web |author = Erik Haagensen. |datepublished = Nov 21, 2012 |url = http://www.backstage.com/news/how-ben-affleck-and-lora-kennedy-cast-argo/ |title = How Ben Affleck and Lora Kennedy Cast 'Argo' |publisher = backstage.com |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130208135225/http://www.backstage.com/news/how-ben-affleck-and-lora-kennedy-cast-argo/ |archive-date = 8 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref78>{{cite web |url = http://www.imdb.com/title/tt1024648/awards |title = Argo movie awards |publisher = [[imdb.com]] |access-date = 12-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130224161135/http://www.imdb.com/title/tt1024648/awards |archive-date = 24 лютага 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref80> {{cite web | datepublished = Oct 8, 2012 | url = http://www.reuters.com/article/2012/10/08/idUS139942+08-Oct-2012+BW20121008 | title = Argo Soundtrack Coming October 9th | publisher = [[Reuters]] | access-date = 22-Mar-2013 | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/6Ff7oVFP8 | archive-date = 2013-04-06 }} </ref> <ref name=ref81>{{cite web |author = Stuart Kemp. |datepublished = 1/16/2013 |url = http://www.hollywoodreporter.com/news/lincoln-argo-les-miserables-bookies-412841 |title = Bookies Offer Odds on Oscar Contenders |publisher = [[The Hollywood Reporter]] |access-date = 22-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130328171241/http://www.hollywoodreporter.com/news/lincoln-argo-les-miserables-bookies-412841 |archive-date = 28 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref82>{{cite web |author = Лариса Малюкова. |datepublished = 2012-11-07 |url = http://www.novayagazeta.ru/arts/55285.html |title = Спасти рядовых аргонавтов |publisher = [[Новая газета (Расія)|Новая газета]] |access-date = 28-Mar-2013 |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20130315232623/http://www.novayagazeta.ru/arts/55285.html |archive-date = 15 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref83>{{cite web |author = Jonathan Robbins. |datepublished = 2012-09-10 |url = http://www.filmcomment.com/entry/argo-ben-affleck-review |title = Review: Argo |publisher = [[Film Comment]] |access-date = 31-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130114040954/http://www.filmcomment.com/entry/argo-ben-affleck-review |archive-date = 14 студзеня 2013 |url-status = dead }}</ref> <ref name=ref84>{{cite web |author = Peter Debruge. |datepublished = Aug. 31, 2012 |url = http://www.variety.com/review/VE1117948149/ |title = Telluride. Argo |publisher = [[Variety]] |access-date = 31-Mar-2013 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120907035205/http://www.variety.com/review/VE1117948149/ |archive-date = 7 верасня 2012 }}</ref> <ref name=ref85>{{артыкул |аўтар = Nathan Cole. |загаловак = Аперацыя «Арго», ці найбольш небяспечная выхадка Галівуду |арыгінал = Hollywood’s Most Dangerous Caper |спасылка = http://fcpug.ru/articles/masterclass/argo/ |мова = en |выданне = [[Cinemaeditor]] ([[:en:CINEMAEDITOR|en]]) |год = 2013 |нумар = 1 |issn = 0069-4169 |ref = Cole |archive-date = 24 сакавіка 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130324060355/http://fcpug.ru/articles/masterclass/argo/ }}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга |спасылка = https://books.google.kz/books?id=9k6tEwOfnyEC |загаловак = The Master of Disguise: My Secret Life in the CIA |аўтар = Antonio J. Mendez |выдавецтва = HarperCollins |год = 2009 |isbn = 9780061865305 |pages = 29 |мова = en |ref = Mendez }} * {{артыкул |аўтар = Lisa Rosen |загаловак = You can’t make this stuff up |спасылка = http://www.mydigitalpublication.com/publication/?i=138600&p=28 |мова = en |год = 2013 |нумар = Jan |pages = 60 |issn = 1092-468X |ref = Rosen }} == Спасылкі == * [http://argothemovie.warnerbros.com/ Афіцыйны сайт] фільма «Аперацыя „Арго“» * [http://www.beyondhollywood.com/argo-2012-movie-preview-images-and-videos/argo-2012-movie-title-banner-2/ Падборка фатаграфій са здымачнай пляцоўкі фільма] {{Нарматыўны кантроль}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы замежны фільм}} {{Прэмія «Выбар крытыкаў» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно}} {{Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША за найлепшы тэатральны фільм}} {{Выдатны артыкул|Кінематограф}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2012 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы Бена Афлека]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Аляксандр Дэспла]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Сезар» за найлепшы замежны фільм]] [[Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Вашынгтон]] mg4kgab6c9qso3dhluef5umuwk63w27 0 167829 5147209 5010128 2026-05-26T22:36:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147209 wikitext text/x-wiki '''Аптычныя прыборы''', або '''аптычныя прылады''' — гэта [[Прылада|прылады]], у якіх [[выпраменьванне]] якой-небудзь вобласці спектру ([[ультрафіялетавае выпраменьванне|ўльтрафіялетавай]], бачнай, [[інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвонай]]) пераўтворыцца (прапускаецца, [[адлюстраванне|адлюстроўваецца]], [[праламленне|праламляецца]], [[палярызацыя|палярызуецца]]). Яны могуць павялічваць, памяншаць, паляпшаць (у рэдкіх выпадках пагаршаць) якасць малюнка, даваць магчымасць убачыць шуканы прадмет ускосна. Тэрмін «Аптычныя прыборы» з’яўляецца прыватным выпадкам больш агульнага паняцця [[аптычная сістэма|аптычных сістэм]], якое таксама ўключае ў сябе біялагічныя [[орган]]ы, здольныя ператвараць [[святло|светлавыя хвалі]]. '''[[Лупа]]''' — гэта дваякавыпуклая [[лінза]], якая павялічвае вугал гледжання прадметаў. Павелічэнне лупы вызначаецца па формуле K = D(пачатковае)/F. Фокусныя адлегласці луп звычайна складаюць 1-10 [[см]]. Улічваючы, што D₀ (пачатковая адлегласць ад [[вока]]) = 25 см, можна сказаць, што лупа павялічвае малюнак прадмета ў 2,5-25 раз. '''[[Фотаапарат]]''' — гэта прыбор, які дазваляе прайграваць і захоўваць малюнак на фотастужцы, фотапаперы і фотапласцінцы. Фотаапарат складаецца з [[Аб’ектыў|аб’ектыва]] і камеры. Лінза прайграе на экране камеры адваротную і паменшаную выяву 'A’B' прадмета ''АВ''. Пры атрыманні выявы адлегласць паміж прадметам і лінзай больш падвойнага фокусу лінзы. Павелічэнне лінзы фотаапарата вызначаецца па формуле K=f/d. Захаванне выявы ў фотаапараце мае вельмі важнае значэнне. Для гэтага на экране камеры размяшчаюць узнаўляецца, і якая захоўвае малюнак фотапласцінку або [[фотастужка|фотастужку]], пакрытую спецыяльнай фота[[эмульсія]]й. '''[[Мікраскоп]]''' — гэта аптычны прыбор, які паказвае ў павялічаным выглядзе вельмі дробныя, якія не бачныя воку, блізка размешчаныя аб’екты. Мікраскоп выкарыстоўваецца для назірання за такімі драбнюткімі аб’ектамі, як [[бактэрыі]] і [[клеткі]]. З дапамогай першай лінзы, якая знаходзіцца ў аб’ектыве, ствараецца адваротнае сапраўдны малюнак А’B' прадмета АВ. Другая лінза ў другім [[акуляр]]ы мікраскопа павялічвае вугал гледжання падобна да лупы. У [[Аб’ектыў|аб’ектыве]] мікраскопа малюнак А’B', створанае першай лінзай, на адлегласці найлепшага [[зрок]]у D₀, можна ўбачыць у яшчэ больш павялічаным выглядзе А" В". '''[[Тэлескоп]]''' (ад стар.-грэч. Τῆλε — далёка + σκοπέω — гляджу) — прыбор, прызначаны для назірання [[Нябеснае цела|нябесных цел]]. У прыватнасці, пад тэлескопам разумеецца аптычная тэлескапічная сістэма, якая прымяняецца не абавязкова для [[астраномія|астранамічных]] мэтаў. Існуюць тэлескопы для ўсіх дыяпазонаў [[электрамагнітнае выпраменьванне|электрамагнітнага спектру]]: аптычныя тэлескопы, радыётэлескопы, [[рэнтген]]аўскія тэлескопы, гама-тэлескопы. == Спасылкі == {{commonscat}} * [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/tehnologiya_i_promyshlennost/OPTICHESKIE_PRIBORI.html Оптические приборы в энциклопедии Кругосвет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130116141559/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/tehnologiya_i_promyshlennost/OPTICHESKIE_PRIBORI.html |date=16 студзеня 2013 }} * [http://www.binokular.ru/ Информационный портал «Разглядеть всех»] {{Раздзелы оптыкі}} {{Раздзелы фізікі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Оптыка]] [[Катэгорыя:Прылады]] 352ewn9qxzjke0gt5zp39jlrqon3bm6 10 168213 5147257 4404001 2026-05-27T05:36:51Z StarDeg 16311 5147257 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Кабінет Гары Трумэна | загаловак = Кабінет [[Гары Трумэн]]а | navbar = | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | стыль_асноўнага_загалоўка = | выява = [[Выява:Harry S. Truman.jpg|100px]] | стыль_цела = | стыль_загалоўкаў = | стыль_спісаў = | клас_спісаў = hlist | стыль_уверсе = | уверсе = |загаловак1 = [[Віцэ-прэзідэнт ЗША|Віцэ-прэзідэнт]] |спіс1= * адсутнічаў&nbsp;(1945—1949) * [[Олбен Уільям Барклі|Олбен Барклі]]&nbsp;(1949—1953) |загаловак2= [[Дзяржаўны сакратар ЗША|Дзяржаўны сакратар]] |спіс2= * [[Эдвард Стэцініус]]&nbsp;(1945) * [[Джэймс Фрэнсіс Бірнс|Джэймс Бірнс]]&nbsp;(1945—1947) * [[Джордж Маршал]]&nbsp;(1947—1949) * [[Дзін Ачэсан]]&nbsp;(1949—1953) |загаловак3= [[Міністр фінансаў ЗША|Міністр фінансаў]] |спіс3= * [[Генры Маргентау (малодшы)|Генры Маргентау]]&nbsp;(1945) * [[Фрэдэрык Мур Вінсан|Фрэдэрык Вінсан]]&nbsp;(1945—1946) * [[Джон Уэслі Снайдэр|Джон Снайдэр]]&nbsp;(1946—1953) |загаловак4= [[Ваенны міністр ЗША|Ваенны міністр]] |спіс4= * [[Генры Льюіс Стымсан|Генры Стымсан]]&nbsp;(1945) * [[Роберт Патэрсан]]&nbsp;(1945—1947) * [[Кенет Роял]]&nbsp;(1947) |загаловак5= [[Міністр абароны ЗША|Міністр абароны]] |спіс5= * [[Джэймс Форэстал]]&nbsp;(1947—1949) * [[Луіс Артур Джонсан|Луіс Джонсан]]&nbsp;(1949—1950) * [[Джордж Маршал]]&nbsp;(1950—1951) * [[Роберт Ловет]]&nbsp;(1951—1953) |загаловак6= [[Генеральны пракурор ЗША|Генеральны пракурор]] |спіс6= * [[Фрэнсіс Бідл]]&nbsp;(1945) * [[Том Кларк]]&nbsp;(1945—1949) * [[Говард Мак-Грэт]]&nbsp;(1949—1952) * [[Джэймс Мак-Грэнеры]]&nbsp;(1952—1953) |загаловак7= [[Генеральны паштмайстар ЗША|Генеральны паштмайстар]] |спіс7= * [[Фрэнк Уолкер]]&nbsp;(1945) * [[Роберт Ханеган]]&nbsp;(1945—1947) * [[Джэсі Дональдсан]]&nbsp;(1947—1953) |загаловак8= [[Міністр ваенна-марскіх сіл ЗША|Міністр ваенна-марскіх сіл]] |спіс8= * [[Джэймс Форэстал]]&nbsp;(1945—1947) |загаловак9= [[Міністр унутраных спраў ЗША|Міністр унутраных спраў]] |спіс9= * [[Гаральд Ікес]]&nbsp;(1945—1946) * [[Джуліус Круг]]&nbsp;(1946—1949) * [[Оскар Чапман]]&nbsp;(1949—1953) |загаловак10= [[Міністр сельскай гаспадаркі ЗША|Міністр сельскай гаспадаркі]] |спіс10= * [[Клод Уікерд]]&nbsp;(1945) * [[Клінтан Андэрсан]]&nbsp;(1945—1948) * [[Чарлз Брэнен]]&nbsp;(1948—1953) |загаловак11= [[Міністр гандлю ЗША|Міністр гандлю]] |спіс11= * [[Генры Эгард Уолес|Генры Уолес]]&nbsp;(1945—1946) * [[Уільям Аверэл Гарыман|Аверэл Гарыман]]&nbsp;(1946—1948) * [[Чарлз Соер]]&nbsp;(1948—1953) |загаловак12= [[Міністр працы ЗША|Міністр працы]] |спіс12= * [[Фрэнсіс Перкінс]]&nbsp;(1945) * [[Льюіс Швеленбах]]&nbsp;(1945—1948) * [[Моўрыс Тобін]]&nbsp;(1948—1953) }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Палітыка ЗША]] </noinclude> bgw85r6ec672210t75jfgt2d6qhnv8c 0 168460 5147230 4659533 2026-05-27T01:09:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147230 wikitext text/x-wiki {{іншыя значэнні|Арляня}} [[Файл:Ereliukas W72.jpg|міні|Веласіпед «Арлёнак» В-72 1962 г.|290x290пкс]] '''«Арлёнак»''' ({{lang-ru|Орлёнок}}), '''«Арляня»''' (Ereliukas) — [[СССР|савецкі]] масавы і культавы двухколавы суцэльнарамны падлеткавы [[веласіпед]], прызначаны для дзяцей 7—14 гадоў. == Гісторыя == З'явіўся напачатку 1950-х гадоў у [[Мінск]]у. У 1949-1951 гады [[Мінскі матацыклетна-веласіпедны завод|ММВЗ]] асвоіў выпуск і падлеткавых мадэляў «Арлёнак» і «Ластаўка». «Арлёнак» мадэль В-72 быў своеасаблівым пераходным тыпам ад двухколавага веласіпеда для дзяцей малодшага школьнага ўзросту «Ветрык» да дарожных веласіпедаў для дарослыз. Так, рама позняй мадыфікацыі «Арлёнка» з'яўляецца амаль дакладна паменшанай рамай мадэлі В-110 (напр. «Украіна»), у той час як рамы ранніх выпускаў (да пачатку 1980-х) мелі характэрную здвоеную верхнюю трубу рамы, якая пераходзіла ў верхнія часткі пёраў задняй вілкі. Ён быў шырока распаўсюджаны сярод дзяцей сярэдняга школьнага ўзросту, як сімвал пачатку прылучэння да «дарослых» веласіпедаў (у параўнанні напрыклад са складанымі веласіпедамі «Кама» і г.д.). Быўшы таго ж класа, што і «[[Школьнік, веласіпед|Школьнік]]» (праўда, прыкметна больш апошняга па памерах), «Арлёнак» тым не менш катыраваўся нашмат вышэй сваіх канкурэнтаў. Тлумачылася гэта тым, што на «Арлёнаку» ўжывалася надзейная ўтулка задняга кола «Тарпеда», такая ж як на "дарослых" дарожных веласіпедах. На «Школьніку» ж, ужывалася ўтулка заводу ГАЗ, якая хутка выходзілая з ладу. == Мадэлі == Выпускаліся дзве мадэлі: * «Эрэлюкас» ({{lang-lt|Ereliukas}}, {{lang-be|арляня}}) для [[хлопчык]]аў (з верхняй трубой) * «Крэгждутэ» ({{lang-lt|Kregždutė}}, {{lang-be|ластаўка}}) для [[дзяўчынка|дзяўчынак]] (жаночая рама). Выпускаўся з 1951г. Шаўляйскім веласіпедна-маторным заводам (ШВМЗ) «Vairas» у г. [[Шаўляй|Шаўляі]] [[Літоўская ССР|Літоўскай ССР]]. {| class="wikitable" |Мадэль |171–831,171–821 ДАСТ 6693–74 |- |База, мм |975 |- |Вышыня рамы, мм |440 |- |Руль |паваротны, які рэгулюецца па вышыні |- |Колькасць зуб'яў вядучай зорачкі |44 |- |Колькасць зуб'яў вядзёнай зорачкі |19 |- |Утулка задняга кола |тармазная са свабодным ходам |- |Памер шын, мм |37–533 (24×1,5) |- |Ланцуг |ПР 12, 7–900–2, ДАСТ 13658–75 (100 звёнаў) |- |Маса без прылад і абсталявання, кг |12,5 |} == Спасылкі == [http://www.autolabs.ru/automir/minsk/#ixzz1GnMBXlX1 Гісторыя маркі Мінск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140307132859/http://www.autolabs.ru/automir/minsk/#ixzz1GnMBXlX1 |date=7 сакавіка 2014 }} [[Катэгорыя:Веласіпед]] [[Катэгорыя:Шаўляй]] [[Катэгорыя:Літоўская ССР]] p7q7znyoj67sdavrqvsm204k0m9d998 0 170452 5147353 4411384 2026-05-27T11:36:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147353 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва}} [[File:Acetylene-3D-vdW.png|thumb]] '''Ацэтылен''' (этын) — ненасычаны [[Вуглевадароды|вуглевадарод]] С₂Н₂. Належыць да класа алкінаў. Бясколерны [[газ]]. Малекулярная маса 26,04. [[Тэмпература плаўлення]] −81,1 °C. [[Тэмпература кіпення]] −83,8 °C. [[Шчыльнасць]] 1,9896 г/л (пры тэмпературы 20 °C і [[ціск]]у 101 [[Паскаль (адзінка вымярэння)|кПа]]). Мала раствараецца ў [[Вада|вадзе]], добра ў арганічных растваральніках, асбліва добра ў [[ацэтон]]е. Сумесі ацэтылену з [[паветра]]м выбуханебяспечныя. Ацэтылен узрываецца пры тэмпературы каля 500 °C або ціску вышэй 0,2 МПа (выбуханебяспечнасць змяншаецца пры змешванні з [[азот]]ам, [[прапан]]ам, [[метан]]ам). == Гісторыя == Упершыню ацэтылен атрымаў у 1836 г. Эдмунд Дэві (стрыечны брат [[Гемфры Дэві]]). У 1855 годзе [[Марселен Бертло]] здолеў атрымаць некалькімі спосабамі «двухвугляродісты вадарод» і назваў яго ацэтыленам. У 1862 г. ён здолеў сінтэзаваць ацэтылен, прапускаючы [[вадарод]] праз полымя [[Вольтава дуга|вольтавай дугі]] паміж электродамі. З [[Карбід кальцыю|карбіду кальцыю]] ацэтылен упершыню атрыманы нямецкім [[хімік]]ам [[Фрыдрых Вёлер|Ф. Вёлерам]] у 1862 годзе. == Выкарыстанне == Ацэтылен з’яўляецца сыравінай ў вытворчасці [[вінілхларыд]]у, [[акрыланілін]]у, [[Воцатная кіслата|воцатнай кіслаты]], воцатнага ангідрыду, [[вінілацэтат]]у, [[тэтрахлорэтан]]у, [[Этылавы спірт|этылавага спірту]] і інш. Дзякуючы вялікай колькасці цеплаты, вылучаемай пры згаранні ў сумесі з [[кісларод]]ам, ацэтылен шырока выкарыстоўваецца ў працэсах [[Зварка|зваркі]] і рэзкі [[Металы|металаў]] (найбольшая тэмпература полымя 3150 °C). {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў|адказны=Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская|месца=Мн.|выдавецтва=Народная асвета|год=2003|старонкі=45|старонак=287|isbn=985-12-0621-8|тыраж=1000}} == Спасылкі == * {{з ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Ацетилен/|title=Ацетилен}} * [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/ATSETILEN.html Ацетилен] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110930170825/http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/ATSETILEN.html |date=30 верасня 2011 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] * [http://www.xumuk.ru/encyklopedia/426.html Ацетилен] // [http://www.xumuk.ru/ ХиМиК.ру] * {{Commons|Category:Acetylene}} {{Вуглевадароды}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вуглевадароды]] llf0jx2sevv6bd6y9aunwbduaatu0x0 0 172487 5147208 4765728 2026-05-26T22:36:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147208 wikitext text/x-wiki [[Выява:Optical tweezers and RNA-polymerase ru.png|350px|thumb|справа|Схема выкарыстання аптычнага пінцэта ў вывучэнні [[РНК-палімераза|РНК-палімеразы]]]] '''[[Оптыка|Апты́чны]] [[пінцэт|пінцэ́т]]''' ({{lang-en|Optical tweezers}}), часам '''ла́зерны пінцэ́т''' або '''апты́чная па́стка''' — аптычны інструмент, які дазваляе маніпуляваць мікраскапічнымі аб'ектамі з дапамогай [[лазер]]нага [[Святло|святла]] (якое звычайна атрымліваецца ад [[лазерны дыёд|лазернага дыёда]]). Ён дазваляе прыкладаць к [[дыэлектрык|дыэлектрычным]] аб'ектам сілы ад [[Ньютан (адзінка вымярэння)|фемтаньютанаў]] да [[Ньютан (адзінка вымярэння)|нананьютанаў]] і вымяраць [[Адлегласць|адлегласці]] ад некалькіх [[нанаметр]]аў да [[мікраметр|мікронаў]]. У апошнія гады аптычныя пінцэты пачалі выкарыстоўваць у [[Біяфізіка|біяфізіцы]] для вывучэння структуры і прынцыпу работы [[Бялок|бялкоў]]. == Гісторыя == Яшчэ ў [[XVII стагоддзе|XVII стагоддзі]] [[Германія|нямецкі]] [[астраном]] [[Іаган Кеплер]], зыходзячы з назіранняў за хвастамі [[Камета|камет]] пры набліжэнні да [[Сонца]], выказаў здагадку, што [[святло]] можа аказваць [[ціск]] на [[рэчыва]]. Хоць пазней аказалася, што гэта не адзіны механізм гэтага адхілення, ідэя Кеплера аказалася плённай для развіцця [[Астраномія|астраноміі]]. Напрыклад, было паказана, што светлавы (радыяцыйны ціск) — адзін з самых галоўных механізмаў, адказных за дынаміку часціц у міжзорнай прасторы. Праз два стагоддзі пасля даследаванняў Кеплера [[Джэймс Максвел]] разлічыў значэнне светлавога ціску з дапамогай сваёй [[Ураўненні Максвела|тэорыі электрамагнітных з'яў]]. Гэты эфект быў эксперыментальна вымераны ў [[1910]] годзе расійскім фізікам [[Пётр Мікалаевіч Лебедзеў|Пятром Лебедзевым]], які паказаў, што святло аказвае ціск на [[Фізічнае цела|целы]]. У [[1970]] годзе, дзеянне сіл, звязаных з рассейваннем і градыентамі [[Інтэнсіўнасць (фізіка)|інтэнсіўнасці]] святла, на часціцы мікронных памераў было апублікавана ў навуковай літаратуры Артурам Ашкінам ({{lang-en|Arthur Ashkin}}), супрацоўнікам [[Bell Labs]]<ref name=ashkin_PRB_1970>Ashkin A., «Acceleration and Trapping of Particles by Radiation Pressure», Phys. Rev. Lett. '''24''', 156 (1970). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.24.156}}</ref>. Шмат пазней, Ашкін і калегі паведамілі аб першым назіранні таго, што цяпер называецца аптычнай пасткай, г. зн. сфакусіраванага пучка святла, здольнага ўтрымліваць мікраскапічныя часціцы (10 нм - 10 мкм) нерухома ў трох вымярэннях<ref>Ashkin A., Dziedzic J. M. & Yamane T., «Optical trapping and manipulation of single cells using infrared laser beams», Nature '''330''', 769 (1987). {{DOI|10.1038/330769a0}}</ref>. Падобны прынцып выкарыстоўваецца і для [[лазернае ахалоджванне|лазернага ахалоджвання]] — метаду, які дазволіў давесці [[Тэмпература|тэмпературу]] [[атам]]аў у аптычнай пастцы да найменшых значэнняў, недасягальных іншымі сродкамі. Метад быў прапанаваны савецкім фізікам [[Уладзілен Сцяпанавіч Лятохаў|Лятохавым]] ў [[1968]] годзе <ref>Letokhov V. S., ''et. al.'' Cooling and trapping of atoms and molecules by a resonant laser field. Opt. Commun. '''19''', 72 (1976) {{DOI|10.1016/0030-4018(76)90388-6}}</ref> і рэалізаваны той жа групай Ашкіна ў [[1978]] годзе<ref name=ashkin_PRL_1978>Ashkin A. Trapping of Atoms by Resonance Radiation Pressure Phys. Rev. Lett. '''40''', 729 (1978) {{DOI|10.1103/PhysRevLett.40.729}}</ref>. Даследчую працу працягнуў [[Стывен Чу]] ({{lang-en|Steven Chu}}) (у мінулым супрацоўнік Ашкіна), які за гэту працу атрымаў [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскую прэмію]] ў [[1997]] годзе. У [[1980-я|1980-х]] гадах Стывен Блок ({{lang-en|Steven Block}}) і Говард Берг ({{lang-en|Howard Berg}}) упершыню ўжылі тэхналогію аптычнага пінцэта ў [[Біялогія|біялогіі]], выкарыстоўваючы яе, каб утрымаць [[Бактэрыі|бактэрыю]] з мэтай вывучэння бактэрыяльных [[жгуцік]]аў. Ужо ў [[1990-я|1990-х]] гадах даследчыкі, такія як Карлас Бустаманте ({{lang-en|Carlos Bustamante}}), Джэймс Спудыч ({{lang-en|James Spudich}}) і Стывен Блок, ужылі прынцып аптычнай сілавой [[Спектраскапія|спектраскапіі]], каб характарызаваць біялагічныя рухавікі малекулярнага маштабу. Гэтыя малекулярныя маторы сустракаюцца паўсюдна ў біялогіі, і адказваюць за перамяшчэнне [[Клетка|клетак]], змену іх формы і за транспарт у межах клеткі. Аптычныя пасткі дазволілі біяфізікам назіраць сілы і дынаміку малекулярных матораў на прыкладзе адной [[Малекула|малекулы]]. Аптычная сілавая спектраскапія дазволіла лепш зразумець стахастычную (выпадковую) прыроду малекул, якія выпрацоўваюць [[Энергія|энергію]]. Аптычны пінцэт аказаўся карысным таксама і ў іншых галінах біялогіі. Напрыклад, у [[2003]] годзе метад аптычнага ўтрымання быў выкарыстаны для сартавання клетак. Ствараючы вялікую аптычную інтэнсіўнасць над узорам, клеткі можна сартаваць па іх уласных аптычных характарыстыках<ref>Macdonald M. P., Spalding G. C. & Dholakia K., «Microfluidic sorting in an optical lattice», Nature '''426''', 421 (2003). {{DOI|10.1038/nature02144}}</ref><ref>[http://physics.nyu.edu/grierlab/peristalsis2b/ Optical Peristalsis] by Brian A. Koss and David G. Grier The University of Chicago</ref>. Аптычны пінцэт таксама выкарыстоўваецца для даследавання [[цыташкілет]]аў, вымярэння [[Вязкасць|вязкасці]] і [[пругкасць|пругкасці]] [[біяпалімеры|біяпалімераў]] і вывучэння руху клетак. == Фізічныя прынцыпы == Аб'екты, калі ўявіць іх у выглядзе маленькіх [[дыэлектрык|дыэлектрычных]] сфер, ўзаемадзейнічаюць з [[Электрычнае поле|электрычным полем]], створаным [[Святло|светлавой]] хваляй, за кошт індуцыраванага на сферы [[электрычны дыпольны момант|дыпольнага моманту]]. У выніку ўзаемадзеяння гэтага дыполя з электрычным полем электрамагнітнай хвалі, аб'ект перамяшчаецца ўздоўж [[градыент]]а электрычнага поля. Акрамя градыентнай сілы, на аб'ект таксама дзейнічае [[сіла]], выкліканая [[ціск]]ам (адбіццём) святла ад яго паверхні. Гэта сіла штурхае сферу па кірунку пучка святла. Аднак, калі прамень святла моцна сфакусіраваны, велічыня [[градыент]]а [[Інтэнсіўнасць (фізіка)|інтэнсіўнасці]] можа пераўзыходзіць велічыню ціску святла<ref>[http://www.st-andrews.ac.uk/~eutrap/tweezer.htm Advanced techniques for optical manipulation]</ref>. Больш падрабязны аналіз заснаваны на двух механізмах, прапанаваных Ашкінам, у залежнасці ад памеру часціцы. У тэорыі рассейвання святла вядома, што механізм рассейвання святла часціцай залежыць ад суадносін памераў часціцы і [[Даўжыня хвалі|даўжыні светлавой хвалі]]. Калі памер рассейваючых часціц значна меншы за [[даўжыня хвалі|даўжыню хвалі]] святла, то мае месца рэлееўскае рассейванне. Калі святло рассейваецца на часціцах ([[пыл]], [[дым]], водныя кропелькі), якія маюць памер большы за даўжыню хвалі, гэта [[рассейванне Мі]] (па імені [[Германія|нямецкага]] фізіка Густава Мі). Рассейванне Мі адказвае за белы і шэры колер [[Воблакі|аблокаў]]. Прытрымліваючыся той жа ідэі, Ашкін прапанаваў выкарыстоўваць для матэматычнага аналізу аптычнага мікраманіпуліравання два розныя метады, а іменна: * падыход [[Хвалевая оптыка|хвалевай оптыкі]] для міеўскіх часціц (калі дыяметр часціцы большы за [[Даўжыня хвалі|даўжыню хвалі]] [[Святло|святла]] d > λ) * і прыбліжэнне [[Электрычны дыполь|электрычнага дыполя]] для рэлееўскіх часціц (d < λ). === Хвалевая оптыка === [[Выява:Optical Trap Ray Optics Explanation.jpg|250px|thumb|справа|'''Тлумачэнне на аснове хвалевай оптыкі.''' Калі шар ссоўваецца ад цэнтра пучка, як на малюнку (a), найбольшая змена імпульсу прамянёў з большай інтэнсіўнасцю выклікае з'яўленне сілы, накіраванай да цэнтра пасткі. Калі шар размешчаны ў цэнтры пучка, як паказана на малюнку (b), сіла накіравана ў бок звужэння.]] Пры аналізе з выкарыстаннем [[Хвалевая оптыка|хвалевай оптыкі]], дастаткова разгледзець працэсы праламлення і адбіцця святла ад мікрасферы дастаткова, каб прааналізаваць уцягванне ў аптычную пастку (гл. малюнак справа). Самы просты разлік дзеючых [[Сіла|сіл]] у межах падыходу хвалевай оптыкі грунтуецца на [[Геаметрычная оптыка|геаметрычнай оптыцы]]. Пры адлюстраванні і праламленні [[імпульс]] святла мяняецца. У сваю чаргу, гэта змяненне імпульсу ([[фатон]]а як часціцы), згодна з [[Другі закон Ньютана|другім законам Ньютана]], прыводзіць да ўзнікнення сілы. З дапамогай простай дыяграмы прамянёў і [[вектар]]а сілы можна паказаць, што на мікрасферы дзейнічаюць дзве розныя аптычныя сілы, абумоўленыя [[інерцыя]]й падаючага і [[праламленне|пераломленага]] святла. Як відаць з дыяграмы, выніковая сіла штурхае сферу ў напрамку да вобласці найвышэйшай інтэнсіўнасці прамяня. Такая сіла называецца ''градыентнай сілай''. Ашкін у сваім першым эксперыменце<ref name=ashkin_PRB_1970/> выкарыстаў міліватны гаусаўскі пучок аднамодавага (TEM₀₀) [[аргонавы лазер|аргонавага лазера]] з даўжынёй хвалі 514,5 нм сфакусіраванага ў пляму дыяметрам w₀=6,2 мікрона. Ён рухаў з дапамогай гэтага пучка [[латэкс]]ныя сферы дыяметрам 0,51; 1,31 і 2,68 мікрона ў [[вада|вадзе]] і [[Паветра|паветры]]. Для сфер радыуса r=1,31 мікрона, змешчаных у ваду, і магутнасці лазера P=19 мВт хуткасць сфер дасягала 26 мкм/с. А з ацэнкі па формуле :: <math>v=\frac{2qPr}{3\pi cw_0^2\eta},</math> дзе :{{math|''q''}} — доля святла эфектыўна адлюстраванага ад сферы (0,062), :{{math|''c''}} — [[хуткасць святла]], :{{math|''η''}} — дынамічная [[вязкасць]] [[Вадкасць|вадкасці]] (1 МПа·с для вады), атрымалася значэнне 29 μм/с. А адпаведная сіла, дзеючая на часціцу атрымліваецца з [[Закон Стокса|закона Стокса]] :: <math>F=6\pi r \eta v</math> і складае 730 фН. У паветры максімальная хуткасць для кропель вады дыяметрам 5 мікрон пры магутнасці лазера 50 мВт склала 0,25 см/c<ref name=ashkin_PRB_1970/>. Каб даследуемы аб'ект быў нерухомы, неабходна ўраўнаважыць сілу, выкліканую ціскам святла. Гэта можна зрабіць за кошт двух сустрэчных пучкоў святла, якія штурхаюць сферу ў процілеглых кірунках, або з дапамогай моцна сфакусаванага [[гаусавы пучок|гаусавага пучка]] (з высокай [[Апертура (оптыка)|лікавай апертурай]], NA>1,0), каб ураўнаважыць ціск святла высокай градыентнай сілай. З іншага боку, у рэлееўскім рэжыме, часціцы не абмежаваныя па форме. Наогул, для меншых часціц патрэбна меншая сіла прыцягвання. У большасці выпадкаў, для тлумачэння механізму работы лазернага пінцэта для любой формы часціц выкарыстоўваюць мадэль прыведзенага [[Электрычны дыполь|дыполя]]. [[Электрамагнітнае выпраменьванне]] будзе індуцыраваць [[Электрычны дыпольны момант|дыпольны момант]], або [[палярызацыя дыэлектрыка|палярызацыю]], у дыэлектычнай часціцы. Сіла ўзаемадзеяння гэтага дыполя са святлом прыводзіць да ''градыентнай сілы'' прыцягвання. Падрабязная інфармацыя пра прыбор аптычнай пасткі прыведзена на сайце лабараторыі Стывена Блока<ref>[http://www.stanford.edu/group/blocklab/cshl-chap.html Construction of optical tweezers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060320044844/http://www.stanford.edu/group/blocklab/cshl-chap.html |date=20 сакавіка 2006 }} by Steven M. Block, Princeton University</ref>. === Прыбліжэнне электрычнага дыполя === У выпадках, калі [[дыяметр]] злоўленай у пастку часціцы значна меншы, чым даўжыня хвалі святла, умовы адпавядаюць выпадку [[рассейванне Рэлея|рассейвання Рэлея]], і часціцу можна разглядаць як кропкавы [[Электрычны дыполь|дыполь]] у неаднародным [[Электрамагнітнае поле|электрамагнітным полі]]. Сіла, якая дзейнічае на зараджаную часціцу ў электрамагнітнай вобласці, вядома як [[сіла Лорэнца]]: :: <math> \mathbf{F}=q\left(\mathbf{E}+\frac{d\mathbf{x}}{dt}\times\mathbf{B}\right).</math> Сіла, дзеючая на дыполь, раўняецца суме сіл, дзеючых на асобныя зарады <math>\mathbf{F}=\mathbf{F}_1+\mathbf{F}_2.</math> :: <math> \mathbf{F}=q\left(\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)-\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_2\right)+\frac{d(\mathbf{x}_1-\mathbf{x}_2)}{dt}\times\mathbf{B}\right) </math> Адлегласць <math>\mathbf{d}=\mathbf{x}_1-\mathbf{x}_2</math> паміж зарадамі ў дыполі малая, таму вонкавае электрычнае поле можна раскласці ў наваколлі першага зарада ў [[рад Тэйлара]], адкінуўшы пры гэтым нелінейныя члены: :: <math> \mathbf{F}=q\left(\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)+\left(\mathbf{d}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)-\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)+\frac{d\mathbf{d}}{dt}\times\mathbf{B}\right). </math> Заўважце, што <math>\mathbf{E}\left(\mathbf{x}_1\right)</math> скарачаецца. Раскрываем дужкі і замяняем здабытак зарада <math> q </math> на адлегласць <math> \mathbf{d}</math> [[Электрычны дыпольны момант|дыпольным момантам]] часціцы <math> \mathbf{p}=q\mathbf{d},</math> атрымаем :: <math> \mathbf{F}=\left(\mathbf{p}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}+\frac{d\mathbf{p}}{dt}\times\mathbf{B}=\alpha\left[\left(\mathbf{E}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}+\frac{d\mathbf{E}}{dt}\times\mathbf{B}\right], </math> дзе другая роўнасць атрымана на аснове дапушчэння, што дыпольны момант часціцы прама прапарцыянальны вонкаваму электрычнаму полю (гэта значыць <math> \mathbf{p}=\alpha\mathbf{E} </math>). Улічваючы тоеснасць для аператара <math>\nabla</math> з [[вектарны аналіз|вектарнага аналізу]]: :: <math> \left(\mathbf{E}\cdot\nabla\right)\mathbf{E}=\nabla\left(\frac{1}{2}E^2\right)-\mathbf{E}\times\left(\nabla\times\mathbf{E}\right) </math> і адно з [[Электрамагнітная індукцыя|ураўненняў Максвела]]: :: <math> \nabla\times\mathbf{E}=-\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t} </math> атрымаем :: <math> \mathbf{F}=\alpha\left[\frac{1}{2}\nabla E^2+\frac{d}{dt}\left(\mathbf{E}\times\mathbf{B}\right)\right]. </math> Другі складнік у апошняй роўнасці — вытворная па часе велічыні, якая звязаная праз пастаянны множнік з [[вектар Пойнтынга|вектарам Пойнтынга]], які апісвае [[магутнасць]] выпраменьвання, якое праходзіць праз адзінкавую пляцоўку. Калі лічыць, што магутнасць [[лазер]]а не залежыць ад [[час]]у, то вытворная гэтага складніка будзе роўная нулю, і сіла запішацца ў выглядзе<ref>Gordon J. P. Radiation forces and Momenta in Dielectric Media Phys. Rev. A '''8''', 14 (1973) {{DOI|10.1103/PhysRevA.8.14}}</ref> :: <math> \mathbf{F}=\frac{1}{2}\alpha\nabla E^2. </math> Квадрат велічыні электрычнага поля роўны інтэнсіўнасці прамяня як функцыя каардынат. Таму, вынік паказвае, што сіла, якая дзейнічае на дыэлектрычную часціцу, пры набліжэнні кропкавага дыполя, прапарцыянальная градыенту інтэнсіўнасці пучка. Іншымі словамі, апісаная тут сіла (''градыентная сіла'') прыводзіць да прыцягнення часціцы ў вобласць з самай высокай інтэнсіўнасцю. Cіла, якая ўзнікае пры рассейванні святла, залежыць лінейна ад інтэнсіўнасці прамяня, папярочнага сячэння часціцы і [[паказчык праламлення|паказчыка праламлення]] асяроддзя, у яком знаходзіцца пастка (напрыклад, [[вада]]), працуе супраць градыентнай сілы ў восевым кірунку пасткі, прыводзячы да таго, што раўнаважнае становішча ссоўваецца трохі ўніз ад становішча максімуму інтэнсіўнасці. == Лазерны пінцэт, заснаваны на альтэрнатыўных рэжымах працы лазера == З часу вынаходства першага лазернага пінцэта, заснаванага на адным гаусавым пучку (фундаментальная лазерная мода TEM₀₀) А. Ашкінам у [[1986]]<ref>Ashkin A. «Optical trapping and manipulation of neutral particles using lasers», PNAS '''94''', 4853 (1997). [http://www.sci.ccny.cuny.edu/~gunner/Pages-422/PDF/motor/pnas97.ashkin.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924095237/http://www.sci.ccny.cuny.edu/~gunner/Pages-422/PDF/motor/pnas97.ashkin.pdf |date=24 верасня 2015 }}</ref>, канцэпцыя аднамодавых лазерных пучкоў развілася за кошт выкарыстання лазерных мод высокага парадку, гэта значыць эрміт-гаусавых пучкоў (TEM_nm), лагер-гаусавых пучкоў (LG, TEM_pl) і бесэлевых пучкоў (Jn). Лагер-гаусавыя пучкі валодаюць унікальнай уласцівасцю: ўцягваць у аптычную пастку аптычна адбіваючыя і паглынаючыя часціцы. Пучкі з кругавой палярызацыяй маюць [[спін]]авы арбітальны момант і могуць круціць часціцы. У лагер-гаусавых пучкоў таксама ёсць уласны [[вуглавы момант]], які можа круціць часціцы вакол цэнтра пучка<ref>[http://physics.nyu.edu/grierlab/vortex5b/ Structure of Optical Vortices] by J. E. Curtis and D. G. Grier, The University of Chicago</ref><ref>[http://www.physics.gla.ac.uk/Optics/projects/opticalSpanner/ Optical Spanners] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040322053818/http://www.physics.gla.ac.uk/Optics/projects/opticalSpanner/ |date=22 сакавіка 2004 }} by M. Padgett, University of Glasgow</ref>. Гэты эфект назіраецца без знешняй механічнай ці электрычнай рэгуляцыі прамяня. Акрамя лагер-гаусавых пучкоў, бесэлевыя пучкі як нулявога, так і вышэйшых парадкаў маюць арбітальны момант, а таксама ўнікальную ўласцівасць адначасова ўтрымліваць шмат часціц на некаторай адлегласці<ref>[http://www.st-andrews.ac.uk/~atomtrap/Research/Beams/Bessel%20Beams/BesselBeams.htm Bessel Beams]</ref>. == Мультыплексныя лазерныя пінцэты == Тыповая ўстаноўка мае толькі адзін ці два лазерныя прамяні. Больш складаныя эксперыменты патрабуюць, каб адначасова працавала шмат пастак. Гэтага можна дасягнуць, выкарыстоўваючы адзін лазер, святло якога праходзіць праз акуста-аптычны мадулятар або праз [[люстэрка|люстэркі]], якія кіруюцца электронікай. З дапамогай гэтых прылад лазернае выпраменьванне можна падзяліць у часе на некалькі прамянёў, а з дапамогай [[дыфракцыя|дыфракцыйных]] аптычных элементаў — разбіць на некалькі прамянёў у прасторы<ref>[http://www.eng.yale.edu/softmatter/ Soft matter Lab] by Prof. E. Dufresne, Yele University</ref><ref>[http://physics.nyu.edu/grierlab/hot.html D. Grier’s Home Page]</ref><ref>[http://www.ppo.dk/ Programmable Phase Optics Group] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060525133518/http://www.ppo.dk/ |date=25 мая 2006 }} Risø National Laboratory,</ref><ref>[http://www.physics.gla.ac.uk/Optics/projects/tweezers/ Optical tweezers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130514093210/http://www.gla.ac.uk/schools/physics/research/groups/optics/research/opticaltweezers/ |date=14 мая 2013 }} Glasgow University</ref>. == Лазерныя пінцэты, заснаваныя на аптычных валокнах == У гэтым тыпе прыбораў лазернае выпраменьванне падаецца праз [[аптычнае валакно]]. Калі адзін канец аптычнага валакна ўтварае паверхню, падобную па ўласцівасцях на [[Лінза|лінзу]], гэта дазваляе сфакусіраваць святло ў аптычнай пастцы з вялікай лікавай апертурай<ref>Hu Z, Wang J, Liang J, «Manipulation and arrangement of biological and dielectric particles by a lensed fiber probe», Optics Express, '''12''', 4123 (2004). [http://www.opticsexpress.org/abstract.cfm?URI=OPEX-12-17-4123]</ref>. Калі ж канцы валакна не выпуклыя, лазернае святло будзе адхіляцца, і таму ўстойлівую аптычную пастку можна стварыць толькі з дапамогай двух канцоў валокнаў па абодва бакі ад аптычнай пасткі, і балансуючых градыентных сіл і ціскаў святла. Градыентныя сілы ўтрымліваюць часціцы ў папярочным кірунку, тады як восевая аптычная сіла ўзнікае ад ціску двух сустрэчных пучкоў святла, якія выходзяць і распаўсюджваюцца з двух аптычных валокнаў. Раўнаважная z-пазіцыя сферы ў такой пастцы — пазіцыя, дзе ціскі святла раўняюцца адзін аднаму. Такія лазерныя пінцэты былі ўпершыню створаны А. Канстэблям<ref>A. Constable et al., «Demonstration of a fiber-optical light-force trap»Opt. Lett. '''18''', 1867 (1993). [http://ol.osa.org/abstract.cfm?id=12016]</ref> і Дж. Гюкам<ref>Guck J. et al., «Optical Deformability of Soft Biological Dielectrics» Phys. Rev. Lett. '''84''', 5451 (2000). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.84.5451}}</ref>, якія выкарыстоўвалі гэту методыку для расцяжэння мікрачасціц. Маніпулюючы ўваходнай магутнасцю з абодвух канцоў оптавалакна, можна рэгуляваць расцягваючую сілу. Такую сістэму можна выкарыстоўваць, каб вымяраць [[вязкасць]] і эластычнасць [[Клетка|клетак]], з адчувальнасцю, дастатковай, каб адрозніць розныя [[цыташкілет]]ы, напрыклад, [[Эрытрацыты|эрытрацытаў]] чалавека і [[фібрабласт]]аў мышэй. Нядаўнія даследаванні дасягнулі вялікага поспеху ў адрозніванні [[Рак, хвароба|ракавых]] клетак ад нармальных<ref>Jochen Guck, Stefan Schinkinger, Bryan Lincoln, Falk Wottawah, Susanne Ebert, Maren Romeyke, Dominik Lenz, Harold M. Erickson, Revathi Ananthakrishnan, Daniel Mitchell, Josef Käs, Sydney Ulvick and Curt Bilby, [http://www.biophysj.org/cgi/content/full/88/5/3689 «Optical Deformability as an Inherent Cell Marker for Testing Malignant Transformation and Metastatic Competence»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071109004942/http://www.biophysj.org/cgi/content/full/88/5/3689 |date=9 лістапада 2007 }}, ''Biophys. J.'', 88:3689-3698 (2005)</ref>. == Аптычныя пінцэты ў сартаванні клетак == [[Выява:Generic Optical Tweezers Diagram-ru.png|300px|thumb|злева|Агульная схема аптычнага пінцэта з асноўнымі элементамі.]] Адна з найбольш распаўсюджаных сістэм сартавання клетак выкарыстоўвае метад [[флуарэсцэнцыя|флуарэсцэнтнай]] [[праточная цытаметрыя|праточнай цытаметрыі]]. У гэтым метадзе [[суспензія]] біялагічных [[клетка|клетак]] сартуецца ў некалькі кантэйнераў згодна з флюарэсцэнтнымі характарыстыкамі кожнай клеткі ў патоку. Працэс сартавання кантралюецца электрастатычнай сістэмай адхілення, якая накіроўвае клетку да вызначанага кантэйнера змяненнем напружання прыкладзенага [[Электрычнае поле|электрычнага поля]]. У аптычна кіруемай сістэме сартавання клеткі прапускаюць праз двух- або трохмерныя аптычныя рашоткі. Без індуцыруемага электрычнага напружання, клеткі сартуюцца па іх уласцівасцях праламлення святла. Група даследчыкаў пад кіраўніцтвам Кішана Далакіа распрацавала методыку выкарыстання дыфракцыйнай оптыкі і іншых аптычных элементаў для стварэння такіх аптычных рашотак<ref>Macdonald M. P., Spalding G. C. & Dholakia K., «Microfluidic sorting in an optical lattice», Nature '''421''', 421 (2003). {{DOI|10.1038/nature02144}}</ref>. З іншага боку, група вучоных з [[Таронцкі ўніверсітэт|універсітэта горада Таронта]] пабудавала аўтаматычную сартавальную сістэму, выкарыстоўваючы прасторавы мадулятар святла<ref>Grover S. C. «Automated single-cell sorting system based on optical trapping» J Biomed Opt. '''6''', 14 (2001). [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=11178576&query_hl=1&itool=pubmed_docsum]</ref>. Галоўны механізм сартавання — размяшчэнне вузлоў аптычнай рашоткі. Калі паток клетак праходзіць праз аптычныя рашоткі, [[Сіла трэння|сілы трэння]] часціц непасрэдна канкурыруюць з аптычнай градыентнай сілай ад суседняга вузла аптычнай рашоткі. Змяняючы размяшчэнне вузлоў, можна стварыць аптычную дарожку, па якой будуць рухацца клеткі. Але такая дарожка будзе эфектыўнай толькі для клетак з пэўным [[каэфіцыент праламлення|каэфіцыентам праламлення]], якія і будуць эфектыўна адхіляцца. Рэгулюючы хуткасць патоку клетак і магутнасць святла, можна атрымаць добрае аптычнае сартаванне клетак. Спаборніцтва сіл у сістэме сартавання мае патрэбу ў дакладнай юсціроўцы, каб дасягнуць высокай эфектыўнасці аптычнага сартавання. На сённяшні дзень у Сент-Эндрускам універсітэце створана вялікая даследчая група для працы над гэтай праблемай. У выпадку поспеху гэта тэхналогія зможа замяніць традыцыйнае флюарэсцэнтнае сартаванне клетак<ref>{{Cite web |url=http://www.ircscotland.net/technology_trade/techalert_item.cfm?uuidTechAlert=00389015-9C68-39BA-D56C02105AD9A419 |title=IRC Scotland |access-date=30 жніўня 2013 |archive-date=28 верасня 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928193958/http://www.ircscotland.net/technology_trade/techalert_item.cfm?uuidTechAlert=00389015-9C68-39BA-D56C02105AD9A419 |url-status=dead }}</ref>. === Лазерныя пінцэты, заснаваныя на затухаючых палях === Затухаючае поле — [[электрамагнітнае поле]], якое пранікае ўглыб рэчыва, напрыклад пры [[поўнае ўнутранае адлюстраванне|поўным унутраным адлюстраванні]]<ref>[http://www.olympusmicro.com/primer/java/tirf/evaintensity/ Evanescent Field Polarization and Intensity Profiles] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060721181357/http://www.olympusmicro.com/primer/java/tirf/evaintensity/ |date=21 ліпеня 2006 }} by D. Axelrod ''et al''.</ref><ref>[http://www.physics.harvard.edu/~tomhunt/pubs/evanescent.pdf What Everyone Needs to Know About Evanescent Fields] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060905034302/http://www.physics.harvard.edu/~tomhunt/pubs/evanescent.pdf |date=5 верасня 2006 }} by T. Hunt Harvard University.</ref>. [[Электрычнае поле]] ў светлавой хвалі затухае па [[паказчыкавая функцыя|экспаненце]]. Затухаючае поле знайшло цэлы шэраг прымяненняў у аптычнай мікраскапіі нанаметровых аб'ектаў, аптычная мікраманіпуляцыя (лазерныя пінцэты) становіцца яшчэ адным яго дастасаваннем. У лазерных пінцэтах непарыўнае затухаючае поле можа быць створана, калі святло распаўсюджваецца праз аптычны [[хвалявод]] (шматразовае поўнае ўнутранае адлюстраванне). Выніковае затухаючае поле мае накіраваны [[імпульс]], і будзе рухаць мікрачасціцы ўздоўж напрамку свайго распаўсюджання. Гэты эфект быў адкрыты вучонымі С. Каватай і Т. Сугіурай у [[1992]] годзе<ref>Kawata S. and Sugiura T. «Movement of micrometer-sized particles in the evanescent field of a laser beam» Opt. Lett. '''17''', 772 (1992).</ref><ref>Okamoto K. & Kawata S., «Radiation Force Exerted on Subwavelength Particles near a Nanoaperture» Phys. Rev. Lett. '''83''', 4534 (1999). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.83.4534}}</ref>. Яны паказалі, што поле можа звязваць часціцы, якія знаходзяцца на адлегласці каля 100 нанаметраў. Гэта прамое звязванне поля разглядаецца як [[тунэльны эфект|тунэляванне]] фатонаў праз прамежак паміж [[прызма, оптыка|прызмай]] і мікрачасціцамі. У выніку ўзнікае накіраваная аптычная сіла. Нядаўняя версія лазерных пінцэтаў, заснаваных на затухаючым полі, выкарыстоўвае вялікую паверхню з аптычнай рашоткай, што дазваляе адначасова звязваць шмат часціц і накіроўваць іх у патрэбным кірунку без выкарыстання хвалявода. Такая методыка называецца «бязлінзавай аптычнай пасткай» ({{lang-en|lensless optical trapping}}, LOT)<ref>[http://www.st-andrews.ac.uk/~atomtrap/Research/Beams/Near_Field/evanescent.htm Near-field optical manipulation by using evanescent waves]</ref>. Дакладна накіраванаму руху часціц садзейнічае [[рашотка Рончы]] ({{lang-en|Ronchi Ruling}}), або стварэнне выразных аптычных [[патэнцыяльная яма|патэнцыяльных ям]] у шкляной пласцінцы. Цяпер навукоўцы таксама працуюць над факусіроўкай затухаючых палёў. == Непрамы падыход да аптычных пінцэтаў == Мін Ву, прафесар факультэта радыётэхнікі і інфарматыкі ў [[Каліфарнійскі ўніверсітэт|Каліфарнійскім універсітэце]] стварыў новы [[Оптаэлектроніка|оптаэлектронны]] пінцэт. Ву ператварыў аптычную энергію ад маламагутных [[святлодыёд|святловыпрамяняльных дыёдаў]] у электрычную энергію праз фотаправодную паверхню. Ідэя — дазволіць дыёду ўключаць фотаправодны матэрыял у яго праекцыі. Гэты метад мае высокую гнуткасць уключэння розных аптычных ландшафтаў, бо аптычны шаблон лёгка паддаецца ператварэнню праз аптычнае праектаванне. Працэс маніпуляцыі ажыццяўляецца з дапамогай змянення электрычнага поля, якое ўключаецца светлавым шаблонам. Часціцы будуць ці прыцягвацца, ці адштурхоўвацца ад узбуджанага вузла ў залежнасці ад свайго [[Электрычны зарад|электрычнага зараду]]. Часціцы, якія завіслі ў [[Вадкасць|вадкасці]], будуць успрымальныя да электрычнага зараду дзякуючы [[іон]]ам у вадкасці, працэс, вядомы як [[дыэлектрафарэз]]. Адно з прымяненняў гэтага метаду — сартаванне жывых і мёртвых клетак. Сартаванне грунтуецца на тым, што жывыя клеткі напоўнены [[электраліт]]ам, а мёртвыя — не, і іх можна лёгка раздзяліць. Такая сістэма дазваляе маніпуляваць 10000 клеткамі або часціцамі адначасова<ref>Гл., напрыклад, K. Dholakia, Nature Materials 4, 579 —580 (01 Aug 2005) News and Views</ref>. === Аптычнае звязванне === Калі мноства мікрачасціц падтрымліваецца [[монахраматычнае выпраменьванне|монахраматычным]] лазерным пучком, размяшчэнне мікрачасціц у межах аптычнай пасткі залежыць ад пераразмеркавання аптычных сіл паміж часціцамі. Можна сказаць, што кластар мікрачасціц звязваецца разам святлом. Першыя эксперыменты па аптычнаму звязванню былі пастаўлены ў лабараторыі Яўгена Галоўчанкі ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім універсітэце]] <ref>Burns M. M., Fournier J.-M., & Golovchenko J. A., «Optical binding», Phys. Rev. Lett. '''63''', 1233 (1989). {{DOI|10.1103/PhysRevLett.63.1233 }}</ref>. == Вымярэнне аптычных сіл == У цяперашні час сіла прыцягвання можа быць вымерана як на адна-, так і на двухпучковых лазерных пінцэтах (фатонны сілавы мікраскоп)<ref>Pralle A. ''et al.'', «Three-Dimensional High-Resolution Particle Tracking for Optical Tweezers by Forward Scattered Light» Microscopy research and technique '''44''', 378 (1999). [http://www.embl-heidelberg.de/CellBiophys/LocalProbes/3dpaper.pdf]</ref><ref>[http://www.biophysj.org/cgi/content/abstract/70/4/1813 Simmons R. M. ''et al.'', Biophysical Journal '''70''', 1813 (1996)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060329030208/http://www.biophysj.org/cgi/content/abstract/70/4/1813 |date=29 сакавіка 2006 }}</ref>. Нядаўна пачаліся работы па вымярэнню аптычных сіл у [[галаграфія|галаграфічных]] лазерных пінцэтах, каб дасягнуць высокай дакладнасці пазіцыянавання пастак для асобных атамаў<ref>Schmitz C., Spatz J., & Curtis J., «High-precision steering of multiple holographic optical traps» Optics Express, '''13''', 8678 (2005). [http://www.opticsexpress.org/abstract.cfm?URI=OPEX-13-21-8678]</ref><ref>[http://www.physics.nyu.edu/grierlab/aberration5b/aberration5b.html Performance of optical traps with geometric aberrations] by Y. Roichman ''et al''., New York University</ref> <ref>[http://www.opticsexpress.org/abstract.cfm?URI=OPEX-13-15-5831 Polin M. ''et al''., Optics Express, '''13''', 5831 (2005)]</ref>. Асноўны прынцып вымярэння аптычнай сілы лазерных пінцэтаў — перадача [[імпульс]]у святла, звязаная з [[праламленне|праламленнем святла]] на часціцах. Змена кірунку распаўсюджвання святла як у папярочным, так і ў падоўжным кірунку забяспечвае сілу, якая дзейнічае на аб'ект. Таму найменшая папярочная сіла можа быць вымерана па адхіленню пучка, які прайшоў скрозь часціцу. Такое адхіленне можна лёгка вымераць з дапамогай дэтэктара восевай пазіцыі. Самы просты з якіх — [[квадрантны фотадыёд]]: пласцінка, падзеленая на чатыры сектары, з пучком святла, сфакусіраваным у яе цэнтры. Пры часціцы ў цэнтры на сектары падае святло роўнай магутнасці, але калі на часціцу дзейнічае сіла, магутнасці ўжо не будуць роўныя, і іх розніца прапарцыйная гэтай сіле. Такі прынцып можа прымяняцца з любымі лазернымі пінцэтамі. Найбольшай праблемай пры такіх вымярэннях будзе [[броўнаўскі рух]] ([[шум]]). Тым не менш, сілы парадку піканьютана і зрух парадку нанаметраў звычайна можна вымераць<ref>[http://www.stanford.edu/group/blocklab/Optical%20Tweezers%20Introduction.htm Optical Tweezers] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060427074348/http://www.stanford.edu/group/blocklab/Optical%20Tweezers%20Introduction.htm |date=27 красавіка 2006 }}</ref>. == Заўвагі == {{reflist|2}} == Камерцыйныя сістэмы аптычных пінцэтаў == * [http://www.arryx.com/ Arryx] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051206014558/http://www.arryx.com/ |date=6 снежня 2005 }} * [http://www.cellrobotics.com/ Cell Robotics] * [http://www.elliotscientific.com/ Elliot Scientific] * [http://www.molecular-machines.com/ MMI Molecular Machines & Industries] * [http://www.palm-mikrolaser.com/products_microtweezers.html PALM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20030123024902/http://www.palm-mikrolaser.com/products_microtweezers.html |date=23 студзеня 2003 }} == Спасылкі == * [http://www.nanometer.ru/2008/02/23/opticheskij_pincet_6114.html Как работает оптический нанопинцет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080503111140/http://www.nanometer.ru/2008/02/23/opticheskij_pincet_6114.html |date=3 мая 2008 }} Богданов К. Ю. http://www.nanometer.ru/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130824112141/http://www.nanometer.ru/ |date=24 жніўня 2013 }} * [http://psj.nsu.ru/lector/maltsev/ Оптика биологических систем] {{Добры артыкул|Фізіка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Оптыка]] [[Катэгорыя:Біяфізіка]] s4sp5npt5wztfkrnbpj4bphxsh9bdbl 0 173858 5146978 5084814 2026-05-26T13:54:53Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146978 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} [[Файл:The Solar System - Simple (36469402574).jpg|thumb|Параўнальныя памеры планет і [[Сонца]].]] У дадзеным спісе аб’екты [[Сонечная сістэма|Сонечнай сістэмы]] прадстаўлены ў парадку памяншэння сярэдняга радыуса. У яго ўваходзяць [[Сонца]], [[Планета|восем асноўных планет]] і іх [[Спадарожнікі планет|спадарожнікі]], [[Карлікавая планета|карлікавыя планеты]] і кандыдаты ў карлікавыя планеты, а таксама найбольш буйныя [[астэроід]]ы і шэраг іншых аб’ектаў, якія прадстаўляюць гістарычную або навуковую цікавасць, такіх як [[Камета|каметы]] і калязямныя астэроіды. == Інфармацыя == Парадак размяшчэння аб’ектаў у спісе можа быць розным у залежнасці ад таго, па якім з параметраў (памеры або масе) праводзіць упарадкаванне, бо розныя аб’екты маюць розную шчыльнасць. Напрыклад, [[Планета Уран|Уран]] перавышае па памерах [[Планета Нептун|Нептун]], але, нягледзячы на гэта, саступае яму па масе, гэтак жа як [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімед]] і [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]] большыя за [[Меркурый]], а між тым удвая саступаюць яму па масе. Гэта азначае, што некаторыя аб’екты ўнізе табліцы, нягледзячы на меншы памер, на справе могуць аказацца масіўнейшымі за тыя, што знаходзяцца ўверсе, бо маюць большую шчыльнасць. [[Файл:Graph showing relative masses 2.png|thumb|цэнтр|850px|Параўнанне мас самых цяжкіх аб’ектаў Сонечнай сістэмы ([[Англійская мова|англ.)]]]] У апошні час адкрыта нямала транснептунавых аб’ектаў, але з-за вялікай адлегласці да іх дакладна вызначыць памеры аб’ектаў даволі цяжка, таму іх размяшчэнне ў дадзеным спісе часта вельмі прыблізнае. Ва ўсіх аб’ектаў Сонечнай сістэмы з масай, большай за 10²¹ кг, сіла гравітацыі становіцца настолькі значнай, што пачынае пераадольваць структурную трываласць парод, надаючы целу шарападобную форму. Менавіта такая форма аб’екта дазваляе скампенсаваць сілу цяжару па ўсіх напрамках і дасягнуць гідрастатычнай раўнавагі. Пры гэтым [[лёд]] мае большую пластычнасць, чым [[Прыродны камень|камень]], таму для ледзяных астэроідаў [[Пояс Койпера|пояса Койпера]] значэнне масы, неабходнай для надання целу шарападобнай формы, можа быць значна меншым. Пры гэтым мяжа мінімальных радыусаў шарападобных цел у абодвух выпадках супадае і складае прыкладна 200 км<ref>{{cite web | title=The Dwarf Planets | author=Mike Brown | publisher=CalTech | url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/ | access-date=2008-09-25 | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXb7z9k?url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/ | archive-date=12 лютага 2011 | url-status=live }}</ref>. [[Файл:PIA12714 Janus crop.jpg|thumb|200px|Прыклад цела з масай каля 10{{sup|18}} кг, не здольнага цалкам прыняць сферычную форму (Спадарожнік Сатурна [[Янус (спадарожнік)|Янус]])]] Працэсы змянення формы пад дзеяннем сіл цяжару пачынаюць праяўляцца ў целах з масамі ад 10¹⁸ да 10²¹ кг, але форму раўнаважнага сфероіда прымаюць толькі буйныя целы бліжэй да верхняй мяжы масы, такія як [[Цэрэра (карлікавая планета)|Цэрэра]], [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэфія]], [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]], а драбнейшыя аб’екты, маса якіх блізкая да 10¹⁸ кг, такія як [[Амальтэя (спадарожнік)|Амальтэя]] або [[Янус (спадарожнік)|Янус]], прымаюць сферычную форму толькі часткова. Акрамя таго, сферычныя целы маюць трохі сплясканую каля полюсаў форму, што выклікана паскарэннем пад дзеяннем [[Цэнтрабежная сіла|цэнтрабежнай сілы]] ад вярчэння цела, у той час як у аб’ектаў, якія прынялі сферычную форму толькі часткова, існуе значная розніца паміж любымі двума экватарыяльнымі дыяметрамі. Вызначэнне памераў для аб’ектаў, якія знаходзяцца па-за межамі арбіты Сатурна, спалучана з вялікімі цяжкасцямі — у такіх выпадках шчыльнасць цела ўмоўна прымаюць роўнай 2,000 г/см{{sup|3}}, што прыкладна адпавядае шчыльнасці сумесі вадзянога лёду з касмічным пылам, з якіх, як правіла, і складаецца большасць аб’ектаў на такой адлегласці ад Сонца, хоць ёсць вялікая імавернасць, што на вялікай адлегласці ад Сонца шчыльнасць астэроідаў параўнальная з шчыльнасцю камет і складае ўсяго 0,5 г/см{{sup|3}}<ref name="Britt2006">{{cite web |author = D. T. Britt; G. J. Consol-magno SJ; W. J. Merline |title = Small Body Density and Porosity: New Data, New Insights |year = 2006 |publisher = Lunar and Planetary Science XXXVII |url = http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf |access-date = 2008-12-16 |archive-url = https://www.webcitation.org/65OlTLOqE?url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2214.pdf |archive-date = 12 лютага 2012 |url-status = live }}</ref>. Значна прасцей з падвойнымі сістэмамі — у такіх выпадках па ўзаемнаму руху кампанентаў ацаніць масу абодвух цел досыць лёгка. Такім чынам, вымярэнне памеру і масы большасці транснептунавых аб’ектаў носіць ацэначны характар ​​і можа адрознівацца на парадак ад рэальных значэнняў. Напрыклад, для аднаго з ТНА значэнне памеру і шчыльнасці былі ацэнены як 350 км і шчыльнасць 2,000 г/см{{sup|3}} адпаведна, што паказвала на масу аб’екта ў 3,59{{e|20}} кг, у той час як сапраўдны памер аб’екта складаў толькі 175 км, а шчыльнасць 1,000 г/см{{sup|3}}, што сведчыла аб масе ўжо ў 2,24{{e|19}} кг. Памеры і масы большасці буйных [[Спадарожнікі Юпітэра|спадарожнікаў Юпітэра]] і [[Спадарожнікі Сатурна|Сатурна]] вядомыя досыць добра ў сувязі з пралётамі такіх даследчых апаратаў, як [[Галілеа (касмічны апарат)|Галілеа]] і [[Касіні (касмічны апарат)|Касіні]], але памеры малых спадарожнікаў гэтых планет-гігантаў, такіх як [[Гімалія (спадарожнік)|Гімалія]], па-ранейшаму часта носяць толькі ацэначны характар<ref name="jplssd">{{cite web |date = 13 ліпеня 2006 |publisher = [[JPL]] (Solar System Dynamics) |title = Planetary Satellite Physical Parameters |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |access-date = 2008-12-07 |archive-url = https://www.webcitation.org/5msK7adC4?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par |archive-date = 2010-01-18 |url-status = live }}</ref>. Зноў жа пры аддаленні ад Сонца падрабязнасць і дакладнасць даных значна зніжаецца, і нават для буйных [[Спадарожнікі Урана|спадарожнікаў Урана]] і [[Спадарожнікі Нептуна|Нептуна]], нягледзячы на пралёт «[[Вояджэр-2|Вояджэра-2]]», даныя вельмі прыблізныя і часта супярэчлівыя<ref name="jplssd"/><ref name="nssdc">{{cite web |title = Uranian Satellite Fact Sheet |publisher = NASA (National Space Science Data Center) |last = Williams |first = Dr. David R |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html |date = 2007-11-23 |access-date = 2008-12-12 |archive-url = https://www.webcitation.org/5msK7jx96?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uraniansatfact.html |archive-date = 18 студзеня 2010 |url-status = live }}</ref>. <gallery widths="250px" heights="250px" perrow="3"> Файл:Sun vs planets be.svg|Параўнальная дыяграма мас цел Сонечнай сістэмы. У такім маштабе аб'екты з масай, меншай за масу Сатурна, не бачныя Файл:Masy planet be.svg|Параўнальная дыяграма мас планет Сонечнай сістэмы. Маса Юпітэра складае 71%, а маса Сатурна 21% ад сумарнай масы ўсіх планет. Маса планет зямной групы вельмі нязначная, у Меркурыя яна складае ўсяго 0,1%, што ў такім маштабе не відаць Файл:Masy plotnych cel soniečnaj sistemy.svg|Параўнальная дыяграма мас цвёрдых цел Сонечнай сістэмы. Маса Зямлі складае 48%, Венеры — 39%. Целы масай, меншай за масу Плутона, тут не бачныя </gallery> == Аб’екты дыяметрам звыш 400 км == <div style="float: right; width:20%; "> <!-- style="background:#FFE8E8;" --> {| class="wikitable" align="right" | bgcolor=FFE8E8|[[Спадарожнікі Юпітэра]] | bgcolor=FFFFCC|[[Спадарожнікі Сатурна]] | bgcolor=ffc6bf| [[Спадарожнікі Марса]] |- | bgcolor=CCFFCC| [[Спадарожнікі Урана]] | bgcolor=DDEEFF|[[Спадарожнікі Нептуна]] | bgcolor=F5DEB3|[[Спадарожнікі Плутона]] |}</div> Памеры гэтых цел ляжаць, як правіла, значна вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі, амаль усе аб’екты маюць выразную сферычную форму. У табліцы прыведзены параметры аб’ектаў не толькі ў абсалютных фізічных велічынях (км, кг), але і ў адносных — у зямных дыяметрах (D♁), аб’ёмах і масах. {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable"| Аб’ект ! class="unsortable"| Фота !Сярэдні дыяметр<br /><small>[[км]]</small> ! class="unsortable"| Сярэдні дыяметр<br /><small>D♁</small> !Аб’ём<br /><small>[[Мільярд|10⁹]] км³</small> ! class="unsortable" | Аб’ём<br /><small>V♁</small> ! Маса<br /><small>{{e|21}} [[кг]] </small> ! class="unsortable" | Маса<br /><small>M♁</small> ! Шчыльнасць<ref>Шчыльнасць усіх аб’ектаў пояса Койпера ўмоўна прымаецца роўнай 2,000 г/см³, што адпавядае шчыльнасці Плутона.</ref><br /><small>г/см³</small> ! [[Паскарэнне свабоднага падзення|Гравітацыя]]<br />м/с² ! class="unsortable" | Гравітацыя <br /> ♁ ! Тып аб’екта |-style="background:#FBEC5D;" | [[Сонца]] |bgcolor=black|[[Файл:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|75px]] | 1 392 000 |109,245 |<small>{{nobr|1 412 000 000}}</small> |1 303 781 |<small>{{nobr|1 989 100 000}}</small> |332 837 |1,409 |274,0 |28,02 | [[Зорка]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Планета Юпітэр|Юпітэр]] |bgcolor=black|[[Файл:Jupiter by Cassini-Huygens.jpg|75px]] | 139 822 |10,973 |1 431 280 |1 321 |1 898 600 |317,83 |1,33 |24,79 |2,535 | [[Планета]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Планета Сатурн|Сатурн]] |bgcolor=black|[[Файл:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|75px]] | 116 464 |9,14 |827 130 |764 |568 460 |95,159 |0,70 |10,445 |1,06 | [[Планета]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[планета Уран|Уран]] |bgcolor=black|[[Файл:Uranus2.jpg|75px]] | 50 724 |3,981 |68 340 |63,1 |86 832 |14,536 |1,30 |8,87 |0,90 | [[Планета]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Планета Нептун|Нептун]] |bgcolor=black|[[Файл:Neptune Voyager2 color calibrated.png|75px]] | 49 244 |3,865 |62 540 |57,7 |102 430 |17,147 |1,76 |11,15 |1,140 | [[Планета]] |- | [[Планета Зямля|Зямля]] |bgcolor=black|[[Файл:The Earth seen from Apollo 17.jpg|75px]] | 12742,0 |1 |1083,21 |1 |5973,6 |1 |5,515 | 9,78033 |1 | [[Планета]] |- | [[Планета Венера|Венера]] |bgcolor=black|[[Файл:Venus-real color.jpg|75px]] | 12103,6 |0,950 |928,43 |0,857 |4868,5 |0,815 |5,24 |8,872 |0,91 | [[Планета]] |-style="background:#ffc6bf;" | [[Марс]] |bgcolor=black|[[Файл:Mars Hubble.jpg|75px]] | 6780,0 |0,532 |163,18 |0,151 |641,85 |0,107 |3,94 |3,7 |0,38 | [[Планета]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Ганімед (спадарожнік)|Ганімед]]^† <br /><small> Юпітэр III</small> |bgcolor=black|[[Файл:Ganymede g1 true 2.jpg|75px]] | 5262,4 |0,413 |76,30 |0,0704 |148,2 |0,0248 |1,936 |1,428 |0,15 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Тытан (спадарожнік)|Тытан]] ^†<br /><small> Сатурн VI</small> |bgcolor=black|[[Файл:Titan in natural color Cassini.jpg|75px]] | 5152,0<ref name="Jacobson 2006">{{cite journal | last=Jacobson | first=R. A. | author2=Antreasian, P. G. | author3=Bordi, J. J. | author4=Criddle, K. E. | display-authors=etal | title=The gravity field of the saturnian system from satellite observations and spacecraft tracking data | url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2006-12_132_6/page/2520 | journal=The Astronomical Journal | year=2006 | volume=132 | issue=6 | pages=2520–2526 | doi=10.1086/508812 | bibcode=2006AJ....132.2520J|issn=0004-6256 }}</ref> |0,404 |71,52 |0,0660 |134,5 |0,0225 |1,88 |1,354 |0,14 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[Меркурый]] |bgcolor=black|[[Файл:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|75px]] | 4879,4 |0,383 |60,83 |0,0562 |330,2 |0,0553 |5,43 |3,7 |0,38 | [[Планета]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Каліста (спадарожнік)|Каліста]]^† <br /><small> Юпітэр IV</small> |bgcolor=black|[[Файл:Callisto.jpg|75px]] | 4820,6 |0,378 |58,65 |0,0541 |107,6 |0,018 |1,83 |1,23603 |0,126 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Іо (спадарожнік)|Іо]]^† <br /><small> Юпітэр I</small> |bgcolor=black|[[Файл:Io highest resolution true color.jpg|75px]] | 3643,0 |0,286 |25,32 |0,0234 |89,3 |0,015 |3,528 |1,797 |0,183 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] |bgcolor=black|[[Файл:Full Moon Luc Viatour.jpg|75px]] | 3474,2 |0,2727 |21,958 |0,0203 |73,5 |0,0123 |3,3464 |1,625 |0,166 | Спадарожнік Зямлі |-style="background:#FFE8E8;" | [[Еўропа (спадарожнік)|Еўропа]]^† <br /><small> Юпітэр II</small> |bgcolor=black|[[Файл:Europa-moon.jpg|75px]] | 3122,0 |0,245 |15,93 |0,0147 |48 |0,00803 |3,01 |1,316 |0,134 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Трытон (спадарожнік)|Трытон]]^† <br /><small> Нептун I</small> |bgcolor=black|[[Файл:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|75px]] | 2706,8 |0,212 |10,38 |0,0096 |21,5 |0,00359 |2,061 |0,782 |0,0797 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[Карлікавая планета Эрыс|Эрыс]] ^R <br /> <small> 136199 </small> |bgcolor=black|[[Файл:Eris and dysnomia2.jpg|75px]] | 2340,0<ref>{{cite web |title = Former 'tenth planet' may be smaller than Pluto |url = http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html |date = 2011-02-12 |archive-url = https://www.webcitation.org/64vXGhk8p?url=http://www.newscientist.com/article/dn19697-former-tenth-planet-may-be-smaller-than-pluto.html |archive-date = 24 студзеня 2012 |access-date = 14 верасня 2013 |url-status = live }}</ref> |0,184 |7 |0,007 |16,7<ref>{{cite journal | title=The Mass of Dwarf Planet Eris | author=M.E. Brown and E.L. Schaller | journal=Science | year=2007 | volume=316 | issue=5831 | doi=10.1126/science.1139415 | url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5831/1585 | page=1585 | pmid=17569855 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100626032838/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/316/5831/1585 | archive-date=26 чэрвеня 2010 | url-status=dead | bibcode=2007Sci...316.1585B | access-date=14 верасня 2013 }}</ref> | 0,0027 | 2,25 | 0,662 | 0,0677 | [[Карлікавая планета]] <br /> [[Рассеяны дыск]]<br /> |-style="background:#F5DEB3;" | [[Карлікавая планета Плутон|Плутон]] <br /> <small> 134340 </small> |bgcolor=black|[[Файл:Ang planeta Pluto mula sa New Horizons.png|75px]] | 2306,0 |0,181 |7,15 |0,0066 |13,105 |0,0022 |2,0 |0,61 |0,062 | [[Карлікавая планета]] <br /> [[Пояс Койпера]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Тытанія (спадарожнік Урана)|Тытанія]]^‡ <br /><small> Уран III</small> |bgcolor=black|[[Файл:Titania (moon) color cropped.jpg|75px]] | 1577,8 |0,124 |2,06 |0,0019 |3,526 |0,00059 |1,72 |0,378 |0,0385 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Рэя (спадарожнік Сатурна)|Рэя]]^‡ <br /><small> Сатурн V</small> |bgcolor=black|[[Файл:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|75px]] | 1528,8 |0,12 |1,87 |0,0017 |2,3166 |0,00039 |1,23 |0,26 |0,027 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Аберон (спадарожнік Урана)|Аберон]]^† <br /><small> Уран IV</small> |bgcolor=black|[[Файл:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|75px]] | 1522,8 |0,119 |1,85 |0,0017 |3,014 |0,0005 |1,63 |0,347 |0,035 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Япет (спадарожнік)|Япет]]^† <br /><small> Сатурн VIII</small> |bgcolor=black|[[Файл:Iapetus by Voyager 2 - enhanced.jpg|75px]] | 1471,2<ref name="Thomas2007">{{cite journal | last1=Thomas | first1=P. C. | author2=[[:en:Joseph A. Burns|Burns, J. A.]] | author3=Helfenstein, P. | author4=[[:en:Steve Squyres|Squyres, S.]] | author5=Veverka, J. | author6=[[:en:Carolyn Porco|Porco, C.]] | author7=Turtle, E. | author8=[[:en:Alfred McEwen|McEwen, A.]] | author9=Denk, T. | author10=Giese, B. | display-authors=etal | title=Shapes of the Cronian icy satellites and their significance | journal=Icarus | year=2007 | volume=190 | issue=2 | pages=573–584 | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103507001315 | doi=10.1016/j.icarus.2007.03.012 | bibcode=2007Icar..190..573T | access-date=13 снежня 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210902174954/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103507001315 | archive-date=2 верасня 2021 | url-status=live }}</ref> |0,115 |1,55 |0,0014 |1,9739 |0,00033 |1,08 |0,223 |0,0227 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[Макемаке]] ^R^A <br /><small> 136472</small> |bgcolor=black|[[Файл:Makemake hubble.png|75px]] | 1420,0<ref name="Lim2010">{{Cite journal | author=T.L. Lim, J. Stansberry, T.G. Müller | title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake | year=2010 | volume=518 | page=L148 | doi=10.1051/0004-6361/201014701 | journal=Astronomy and Astrophysics | bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> |0,111 |1,8 |0,002 |3 |0,00067 |2,0 |0,4 |0,04 |[[Карлікавая планета]]<br />[[Пояс Койпера]] |-style="background:#F5DEB3;" | [[Харон (спадарожнік Плутона)|Харон]]^†<br /><small> Плутон I</small> |bgcolor=black| | 1207,0<ref name="Sicardy06">{{cite journal | author=B. Sicardy | display-authors=etal | title=Charon’s size and an upper limit on its atmosphere from a stellar occultation | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-01-05_439_7072/page/52 | journal=Nature | year=2006 | volume=439 | page=52 | doi= 10.1038/nature04351 | pmid=16397493 | issue=7072 | bibcode = 2006Natur.439...52S }}</ref> |0,0947 |0,87 |0,0008 |1,52 |0,00025 |1,65 |0,279 |0,028 | [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]] |- | {{mpl|(225088) 2007 OR|10}}* |bgcolor=black| | 1200,0 |0,094 |0,904 |0,0008 |1,81^P |0,0003 |2,0 |0,168 |0,017 | [[Рассеяны дыск]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Умбрыэль (спадарожнік Урана)|Умбрыэль]]^†<br /><small> Уран II</small> |bgcolor=black|[[Файл:Umbriel moon 1.gif|75px]] | 1169,4 |0,0918 |0,84 |0,0008 |1,2 |0,00020 |1,4 |0,234 |0,024 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Арыель (спадарожнік Урана)|Арыэль]] ^‡ <br /><small> Уран I</small> |bgcolor=black|[[Файл:Ariel in monochrome.jpg|75px]] | 1157,8 |0,091 |0,81 |0,0008 |1,35 |0,00022 |1,67 |0,269 |0,027 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |--style="background:#CCCCFF;" | [[Хаўмеа (карлікавая планета)|Хаумеа]] ^R <br /><small>136108</small><br /><small> 2003 EL₆₁</small> |bgcolor=black|[[Файл:Haumea Hubble.png|75px]] | 1150,0<ref name="spitzer">{{cite book | title=The Solar System Beyond Neptune | chapter=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope | author=John Stansberry, Will Grundy, Mike Brown, Dale Cruikshank, John Spencer, David Trilling, Jean-Luc Margot | publisher=University of Arizona press | url=http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf | format=PDF | arxiv=astro-ph/0702538 | doi=10.48550/arXiv.astro-ph/0702538 | bibcode=2008ssbn.book..161S | editor=M. Antonietta Barucci, Hermann Boehnhardt, Dale P. Cruikshank | year=2008 | isbn=978-0-8165-2755-7 | pages=161–179 | access-date=22 чэрвеня 2024 | archive-date=25 кастрычніка 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121025032659/http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7017.pdf | url-status=bot: unknown }}</ref> |0,090 |1,3-1,6 |0,001 |4,006 |0,00069 |2,551<ref name=lacerda/> |0,44 |0,045 |[[Карлікавая планета]]<br />[[Пояс Койпера]]<br /> |- | {{mpl|(84522) 2002 TC|302}}^R |bgcolor=black| | 1145,4<ref name="spitzer"/> |0,089 |0,786 |0,0007 |1,573^P |0,00026 |2,0 |0,321 |0,033 | [[Пояс Койпера]]<br />[[Рэзанансныя транснептунавыя аб'екты|2:5]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Дыёна (спадарожнік Сатурна)|Дыёна]]^†<br /><small> Сатурн IV</small> |bgcolor=black|[[Файл:Dione.jpg|75px]] | 1123,2 |0,088 |0,73 |0,0007 |1,096 |0,000183 |1,48 |0,232 |0,0236 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыс]]^‡<br /><small> Сатурн III</small> |bgcolor=black|[[Файл:PIA07738 Tethys mosaic contrast-enhanced.jpg|75px]] | 1066,0 |0,0837 |0,624 |0,0006 |0,6173 |0,000103 |1,15 |0,145 |0,015 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(90377) Седна]]*^A^R<br /><small> 90377</small> |bgcolor=black| [[Файл:Sedna PRC2004-14d.jpg|75px]] | 995 | 0,117 |1,73 |0,0016 |3 |0,00050 |2,0 |0,33 — 0,50 |0,0337 — 0,0511 | [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]] |- | [[Цэрэра (карлікавая планета)|Цэрэра]]^‡ |bgcolor=black|[[Файл:Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg|75px]] | 950,0 |0,0746 |0,437 |0,0004 |0,95 |0,000159 |2,08 |0,27 |0,0275 | [[Карлікавая планета]] <br />[[Астэроід]] |- | {{nobr|{{mpl|(202421) 2005 UQ|513}}⁹}} |bgcolor=black| | 924,0 |0,0722 |0,443 |0,0004 |0,886^P |0,0001 |2,0 |0,278 |0,0284 | [[Пояс Койпера]]<br />[[К'юбівана]] |- | [[Квавар]] * |bgcolor=black|[[Файл:Quaoar PRC2002-17e.jpg|75px]] | 890,0<ref name="Brown2010">{{cite journal | last=Brown | first=Michael E. | author2=Fraser, Wesley C. | title=Quaoar: A Rock in the Kuiper belt | journal=The Astrophysical Journal | year=2010 | url=http://arxiv4.library.cornell.edu/abs/1003,5911 | access-date=2010-04-01}}</ref> | 0,0698 | 0,37 | 0,0003 | 1,6<ref name=Brown2010/> | 0,0003 | 4,2<ref name=Brown2010/> | 0,125 | 0,013 | [[Пояс Койпера]]<br />[[К'юбівана]]<br /> |- | [[(90482) Орк]]^R^A |bgcolor=black|[[Файл:Orcus nasa.jpg|75px]] | 850,0<ref name=Lim2010/> |0,0667 |0,4 |0,0004 |0,63^A |0,0001 |1,5 |0,234 |0,023 | [[Пояс Койпера]]<br />[[Плуціна]]<br /> |- | {{mpl|(174567) 2003 MW|12}}⁹ |bgcolor=black| | 818,0 |0,0658 |0,308 |0,0003 |0,616^P |0,0001 |2,0 |0,228 |0,02 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|2006 QH|181}}⁹ |bgcolor=black| | 764,0 |0,06 |0,233 |0,000215 |0,467^P |0,00008 |2,0 |0,214 |0,022 | [[Рассеяны дыск]] |- | [[(19521) Хаос]]* |bgcolor=black| | 745,0<ref name="johnston2010"/> |0,0585 |0,216 |0,0002 |0,4328^P |0,00007 |2,0^P |0,209 |0,021 | [[Пояс Койпера]]<br />[[К'юбівана]] |- | {{mpl|(278361) 2007 JJ|43}} |bgcolor=black| | 730 |0,0791 |0,536 |4,95{{e|-4}} |1,072^P |0,000179 |2,0 |0,282 |0,029 |[[Транснептунавы аб’ект|ТНА]]<ref name="johnston2010"/> |- |{{mpl|(208996) 2003 AZ|84}} |bgcolor=black| | 727 |0,0714 |0,169 |0,000156 |0,53^P |5,66{{e|-5}} |2,0 |0,172 |0,02 | [[Пояс Койпера]]<br />[[Плуціна]]<br /> |- | {{mpl|(84922) 2003 VS|2}} ^R |bgcolor=black| | 726,0<ref name="spitzer"/> |0,057 |0,203 |0,00018 |0,4005^P |0,000067 |2,0 |0,204 |0,02086 | [[Плуціна]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(307261) 2002 MS|4}} ^R |bgcolor=black| | 716,0<ref name="spitzer"/> |0,0562 |0,203 |0,00018 |0,4005^P |0,000067 |2,0^P |0,204 |0,02086 | [[Пояс Койпера]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(55565) 2002 AW|197}}^R |bgcolor=black|[[Файл:2002AW197-Spitzer.jpg|75px]] | 700,0<ref name="spitzer2004">{{Cite journal | last=Cruikshank | first= Dale P. | author2=Stansberry, John A. | author3=Emery, Joshua P. | display-authors=etal | title=The High-Albedo Kuiper Belt Object (55565) 2002 AW₁₉₇ | journal=The Astrophysical Journal | volume=624 | issue=1 | pages=L53–L56 | year=2005 | url=https://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...624L..53C | doi=10.1086/430420 | bibcode=2005ApJ...624L..53C}}</ref> |0,0549 |0,207 |0,00019 |0,414^P |0,000069 |2,0 |0,206 |0,0211 | [[Пояс Койпера]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(230965) 2004 XA|192}} |bgcolor=black| | 697,0<ref name="johnston2010"/> |0,0549 |0,177 |0,00016 |0,354^P |0,000059 |2,0 |0,195 |0,02 | [[Транснептунавы аб’ект|ТНА]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|2010 KZ|39}} |bgcolor=black| | 697,0<ref name="johnston2010"/> |0,0549 |0,177 |1,63{{e|-4}} |0,354^P |0,000059 |2,0 |0,195 |0,02 | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(55637) 2002 UX|25}}^R |bgcolor=black|[[Файл:UX25-LB1-2009Nov19-06UT.jpg|75px]] | 681,2<ref name="spitzer"/> |0,0535 |0,166 |0,000153 |0,331^P |0,0000554 |2,0 |0,191 |0,01952 | [[Пояс Койпера]]<br /> |- | {{mpl|(145452) 2005 RN|43}}⁹ |bgcolor=black| | 679 |0,0573 |0,2036 |0,00019 |0,407^P |0,000068 |2,0 |0,205 |0,02096 | [[Пояс Койпера]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(90568) 2004 GV|9}}^R |bgcolor=black| | 677,0<ref name="spitzer"/> |0,0531 |0,162 |0,00015 |0,325^P |0,0000534 |2,0 |0,19 |0,0194 | [[Пояс Койпера]] |- | [[(28978) Іксіён]]^R^A |bgcolor=black| | 650,0<ref name="spitzer"/> |0,051 |0,144 |0,000133 |0,3 |5,0{{e|-5}} |2,086 |0,19 |0,021 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|(42301) 2001 UR|163}}⁹ |bgcolor=black| | 636,0<ref name="johnston2010"/> |0,0499 |0,134 |0,00012 |0,269^P |0,000045 |2,0 |0,178 |0,018 | [[Рассеяны дыск]]<ref name="johnston2010"/> |- | [[(20000) Варуна]]* |bgcolor=black| | 620,0<ref name="spitzer"/> |0,049 |0,125 |0,000115 |0,37 |6 2{{e|-5}} |0,992<ref name=lacerda>{{cite arXiv |author1=Pedro Lacerda |author2=David C. Jewitt |date=2006 |title=Densities of Solar System Objects from their Rotational Lightcurves |arxiv=astro-ph/0612237}}</ref> |0,258 |0,028 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|2003 UZ|413}}⁹ |bgcolor=black| | 606,6 |0,048 |0,116 |0,00012 |0,33^P |0,000055 |2,0 |0,241 |0,0246 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|(229762) 2007 UK|126}}⁹ |bgcolor=black|[[Файл:2007 UK126 Hubble.png|75px]] | 599 |0,0689 |0,354 |0,0003 |0,708^P |0,0001 |2,0 |0,246 |0,025 | [[Рассеяны дыск]] |- |[[(120347) Салацыя]] |bgcolor=black| | 595,0<ref name="johnston2010"/> |0,0467 |0,102 |0,00009 |0,2^P |0,000034 |2,0^P |0,159 |0,016 | [[Пояс Койпера]]<br /> |- | {{mpl|(145451) 2005 RM|43}}⁹ |bgcolor=black| | 580,0<ref name="johnston2010"/> |0,0455 |0,102 |0,00009 |0,2^P |0,000034 |2,0 |0,159 |0,016 | [[Пояс Койпера]] |- |{{mpl|2004 NT|33}} |bgcolor=black| | 580,0<ref name="johnston2010"/> |0,0455 |0,089 |0,000082 |0,178^P |0,000029 |2,0 |0,155 |0,0158 | [[Пояс Койпера]]<br />[[К'юбівана]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(15874) 1996 TL|66}}^R^A |bgcolor=black| | 576,0 |0,045 |0,1 |9,2{{e|-5}} |0,2 |3,3{{E|-5}} |1,999 |0,162 |0,018 | [[Расеянны дыск]] |- | {{mpl|2004 XR|190}}* <br /> |bgcolor=black| | 544,0<ref name="johnston2010">{{cite web | date=7 августа 2010 | title=List of Known Trans-Neptunian Objects | publisher=Johnston's Archive | author=Wm. Robert Johnston | url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html | access-date=2011-03-03}}</ref> |0,059 |0,221 |0,0002 |0,4416^P |0,00007 |2,0^P |0,21 |0,0215 | [[Рассеяны дыск]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(120348) 2004 TY|364}}* |bgcolor=black| | 554,0<ref name="johnston2010"/> |0,043 |0,089 |0,000082 |0,178^P |0,000029 |2,0 |0,155 |0,0158 | [[Пояс Койпера]]<ref name="johnston2010"/> |- |{{mpl|(144897) 2004 UX|10}} |bgcolor=black| | 554,0<ref name="johnston2010"/> |0,043 |0,065 |0,00006 |0,13^P |0,000022 |2,0 |0,139 |0,014 | [[Пояс Койпера]] |- |[[(38628) Huya]]^R <br /> |bgcolor=black| | 532,0<ref name="spitzer"/> |0,04175 |0,0788 |0,000073 |0,158^P |0,00026 |2,0 |0,15 |0,015 | [[Пояс Койпера]]<br />[[Плуціна]] |- |[[(2) Палада]]^$ |bgcolor=black|[[Файл:PallasHST2007.jpg|75px]] | 532,0<ref>{{Sbdb|2 Pallas}}</ref> |0,04175 |0,078 |0,00007 |0,211 |0,0000353 |2,8<ref>{{cite journal | author=Schmidt, B. E. | display-authors=etal | title=Hubble takes a look at Pallas: Shape, size, and surface | journal=39th Lunar and Planetary Science Conference (Lunar and Planetary Science XXXIX). Held March 10–14, 2008, in League City, Texas. | year=2008 | volume=1391 | page=2502 | url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2008/pdf/2502.pdf | format=PDF | access-date=2008-08-24}}</ref> |0,2 |0,02 | [[Астэроід]] |- | [[(4) Веста]]^$ <br /> |bgcolor=black|[[Файл:Vesta 20110701 cropped.jpg|75px]] | 529,2 |0,04175 |0,078 |0,00007 |0,262 |0,0000438 |3,42<ref>{{cite journal | last=Baer | first=James | author2=Chesley, Steven R. | title=Astrometric masses of 21 asteroids, and an integrated asteroid ephemeris | journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume=100 | issue=2008 | pages=27–42 | publisher=Springer Science+Business Media B.V. 2007 | url=http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf | format=PDF | doi=10.1007/s10569-007-9103-8 | access-date=2008-11-11 | year=2008 | bibcode=2008CeMDA.100...27B | archive-url=https://web.archive.org/web/20110224014158/http://www.springerlink.com/content/h747307j43863228/fulltext.pdf | archive-date=24 лютага 2011 | url-status=dead }}</ref> |0,251 |0,0256 | [[Астэроід]] |- | {{mpl|2004 PR|107}} |bgcolor=black| | 521,0<ref name="johnston2010"/> |0,041 |0,0446 |0,00004 |0,089^P |0,000014 |2,0 |0,123 |0,0126 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|2003 QX|113}} |bgcolor=black| | 505,5<ref name="johnston2010"/> |0,0396 |0,051 |0,00005 |0,102^P |0,000017 |2,0^P |0,129 |0,013 | [[Рассеяны дыск]]<ref name="johnston2010"/> |-style="background:#FFFFCC;" | [[Энцэлад (спадарожнік Сатурна)|Энцэлад]]^‡ <br /><small> Сатурн II</small> |bgcolor=black|[[Файл:Enceladus from Voyager.jpg|75px]] | 504,2 |0,0396 |0,067 |0,00006 |0,108 |0,0000181 |1,61 |0,111 |0,0113 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Міранда (спадарожнік Урана)|Міранда]]^‡ <br /><small> Уран V</small> |bgcolor=black|[[Файл:PIA18185 Miranda's Icy Face.jpg|75px]] | 471,4 |0,037 |0,055 |0,00005 |0,0659 |0,000011 |1,20 |0,0791 |0,00806 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | {{mpl|(26375) 1999 DE|9}} |bgcolor=black| | 461,0<ref name="spitzer"/> |0,036 |0,051 |0,000047 |0,1026^P |0,000017 |2,0 |0,129 |0,013 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|(35671) 1998 SN|165}}* |bgcolor=black| | 460,0<ref name="johnston2010"/> |0,036 |0,05 |0,000046 |0,1^P |0,000017 |2,0 |0,128 |0,013 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|2002 XV|93}} |bgcolor=black| | 440,0<ref name="johnston2010"/> |0,0344 |0,051 |0,00005 |0,102^P |0,000017 |2,0 |0,129 |0,013 | [[Плуціна]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(120132) 2003 FY|128}}* |bgcolor=black| | 440,0<ref name="johnston2010"/> |0,0344 |0,0446 |0,00004 |0,089^P |0,000014 |2,0 |0,123 |0,0126 | [[Рассеяны дыск]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(82075) 2000 YW|134}}* |bgcolor=black| | 431,0<ref name="johnston2010"/> |0,0335 |0,065 |0,00006 |0,13^P |0,000022 |2,0^P |0,139 |0,014 | [[Рассеяны дыск]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|1999 CD|158}} |bgcolor=black| | 420,0<ref name="johnston2010"/> |0,033 |0,0446 |0,00004 |0,089^P |0,000014 |2,0 |0,123 |0,0126 | [[Пояс Койпера]] |-style="background:#DDEEFF;" |[[Пратэй (спадарожнік Нептуна)|Пратэй]] ^‡^A <br /><small> Нептун VIII</small> |bgcolor=black|[[Файл:Proteus (Voyager 2).jpg|75px]] | 420,0 |0,033 |0,038 |0,000035 |0,050 |0,00000844 |1,3<ref name="jplssd"/> |0,0666 |0,00678 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | {{mpl|2001 QF|298}}* |bgcolor=black| | 420,0<ref name="johnston2010"/> |0,033 |0,067 |0,00006 |0,134^P |0,000022 |2,0 |0,141 | 0,014 | [[Плуціна]]<ref name="johnston2010"/> |- |{{mpl|(303775) 2005 QU|182}}⁹ |bgcolor=black| | 416 |0,0722 |0,606 |0,00056 |1,21^P |0,0002 |2,0 |0,294 |0,03 | [[Рассеяны дыск]]<ref name="johnston2010"/> |- |[[(10) Гігея]]^$ |bgcolor=black| | 407,12<ref name="Small-Body">{{cite web |year = 2008 |title = Recent Asteroid Mass Determinations |publisher = Personal Website |author = Jim Baer |url = http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |access-date = 2008-12-03 |archive-url = https://www.webcitation.org/61DMukT6Q?url=http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |archive-date = 26 жніўня 2011 |url-status = live }}</ref><ref name="jpldataHyg">{{Sbdb|10 Hygiea}}</ref> |0,032 |0,04 |0,00003 |0,0885 |1,0{{e|-5}} |2,5 |0,143 |0,02 | [[Астэроід]] |- | {{mpl|(119979) 2002 WC|19}} |bgcolor=black| | 401,0<ref name="johnston119979">{{cite web |date = 26 ноября 2008 |title = (119979) 2002 WC19 |publisher = Johnston's Archive |author = Wm. Robert Johnston |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html |access-date = 2009-03-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/698ybbWnN?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-119979.html |archive-date = 14 ліпеня 2012 |url-status = live }}</ref> |0,0315 |0,034 |0,00003 |0,0675^P |0,000011 |2,0 |0,113 |0,0115 | [[Пояс Койпера]]<br /> |- | {{mpl|(26181) 1996 GQ|21}}* |bgcolor=black| | 401,0<ref name="johnston2010"/> |0,031 |0,0335 |0,000011 |0,067^P |0,000011 |2,0 |0,112 |0,011 | [[Рассеяны дыск]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|2006 HH|123}} |bgcolor=black| | 400,0 |0,031 |0,0335 |0,000011 |0,067^P |0,000011 |2,0 |0,112 |0,011 | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]]<ref name="johnston2010"/> |} == Аб’екты дыяметрам ад 200 да 400 км == Самыя буйныя з гэтых аб’ектаў ляжаць вышэй за мяжу гідрастатычнай раўнавагі і маюць сферычную форму, але большасць прынялі сферычную форму толькі часткова, захаваўшы істотны перапад вышынь на паверхні. Для большасці транснептунавых аб’ектаў, пералічаных у гэтай табліцы, памер ацэньваецца з умовы [[альбеда]] паверхні 0,09, бо яны занадта далёкія, каб непасрэдна ацаніць іх памеры. Мімас уключаны ў абедзве табліцы ў якасці прыкладу пераходу цел ад масы 1{{e|21}} да масы 1{{e|18}} кг. Дадзены спіс не поўны з-за адсутнасці дадзеных пра многія ТНА<ref name="johnston2010"/><ref name="mainbelt">{{cite web |title = JPL definition of Main-belt Asteroid (MBA) |publisher = JPL Solar System Dynamics |url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_help.cgi?class=MBA |access-date = 2009-03-12 |archive-url = https://www.webcitation.org/65OlTmCwc?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb_help.cgi?class=MBA |archive-date = 12 лютага 2012 |url-status = live }}</ref>. {| class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable"|Аб’ект ! class="unsortable"|Фота ! Сярэдні дыяметр<br /><small>[[км]]</small> ! Маса<br /><small> {{e|18}} [[кг]]</small> ! Тып аб’екта |-style="background:#FFFFCC;" | [[Мімас (спадарожнік)|Мімас]]^‡<br /><small> Сатурн I</small> |bgcolor=black|[[Файл:Mimas moon.jpg|50px]] | 396,6 | 37,49 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | {{mpl|(307616) 2003 QW|90}}^P |bgcolor=black| | 383,0<ref name="johnston2010"/> | 58,8 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|2002 CY|248}}^P |bgcolor=black| | 383,0<ref name="johnston2010"/> | 58,8 | [[Пояс Койпера]] |- | [[(15789) 1993 SC]]^P |bgcolor=black| | 363,0<ref name="johnston2010"/> | 50,9 | [[Транснептунавы аб’ект]] — [[Плуціна]]<ref name="johnston2010"/> |- | {{mpl|(145480) 2005 TB|190}}^P |bgcolor=black| | 372,5<ref name=autogenerated2>{{cite journal | last=Muller | first=T.G. | author2=Lellouch, E. | author3=Stansberry, J. | display-authors=etal | title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region I. Results from the Herschel science demonstration phase (SDP) | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=518 | year=2010 | page=L146 | doi=10.1051/0004-6361/201014683 | bibcode=2010A&A...518L.146M | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010A%26A...518L.146M | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXdDjxM?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2010A%26A...518L.146M | archive-date=12 лютага 2011 | url-status=live | access-date=14 верасня 2013 }}</ref> | 54,1 | [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]] |- | {{mpl|(55636) 2002 TX|300}} |bgcolor=black|[[Файл:TX300-2009Nov16-04UT.jpg|50px]] | 360,0 | 12 | [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]] |- | {{mpl|(48639) 1995 TL|8}}*^P |bgcolor=black| | 350,0 | 44,9 | [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Нерэіда (спадарожнік Нептуна)|Нерэіда]] ^A <br /><small> Нептун II </small> |bgcolor=black| [[Файл:Nereid-Voyager2.jpg|50px|center]] | 340,0 | 31 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[(148780) Альчэра]] ⁹ |bgcolor=black| | 340,0<ref name="johnston2010"/> | 31 | [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]] |- | [[(511) Давіда]]^$ |bgcolor=black| | 326,06 | 43,8 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | {{mpl|(47932) 2000 GN|171}}^P |bgcolor=black| | 321,0<ref name="spitzer"/> | 34,6 | [[Транснептунавы аб’ект]] — [[Плуціна]] |- | [[(704) Інтэрамнія]]^M |bgcolor=black| | 316,62<ref name=PSI/> | 37 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]] |--style="background:#CCCCFF;" | [[Хііяка, спадарожнік|Хііяка]] <br /><small> Хаумеа I </small> |bgcolor=black| | 310,0 | 20 | [[Спадарожнікі Хаўмеа|Спадарожнік Хаумеа]] |- | {{mpl|1995 SN|55}}*^P |bgcolor=black| | 310,0 | 31,2 | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(79360) Сіла-Нунам]]^P |bgcolor=black| | 305,0<ref name="johnston2010"/> | 29,7 | [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | {{mpl|(79978) 1999 CC|158}}⁹^P |bgcolor=black| | 304,0<ref name="johnston2010"/> | 29,4 | [[Рассеяны дыск]] |- | {{mpl|(40314) 1999 KR|16}}⁹ |bgcolor=black| | 304,0 | 29,4 | [[Транснептунавы аб’ект]] |- | [[(52) Еўропа]]^$ |bgcolor=black| [[Файл:52Eur-LB1-richfield.jpg|50px|center]] | 302,5 | 16,5 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | {{mpl|(47171) 1999 TC|36}} (A1)^P |bgcolor=black| | 286,0<ref name="Bennecchi2009">{{Cite journal | last=Benecchi | first=S.D | author2=Noll, K. S. | author3=Grundy, W. M. | author4=Levison, H. F. | title=(47171) 1999 TC36, A Transneptunian Triple | journal=Icarus | volume=207 | issue=2 | pages=978–991 | year=2010 | doi=10.1016/j.icarus.2009.12.017 | bibcode=2010Icar..207..978B | arxiv=0912.2074}}</ref> | 24,5 | [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] ('''A1'''+A2+B) |- | [[(87) Сільвія]]^$ |bgcolor=black| [[Файл:CMSylvia.png|50px|center]] | 285,6 | 14,78 | Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] |- | {{mpl|(26308) 1998 SM|165}} | style="background:black;"| | 279,8<ref name="spitzer"/> | 14 | [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(65) Кібела]]^$ |bgcolor=black| | 273,0<ref name=Muller2004>{{cite journal | last=Müller | first=T. G | author2=Blommaert, J. A. D. L. | title=65 Cybele in the thermal infrared: Multiple observations and thermophysical analysis | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=418 | issue=1 | pages=347–356 | year=2004 | doi=10.1051/0004-6361:20040025 | url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2004/16/aa4002/aa4002.html | access-date=2023-12-13 | bibcode=2004A&A...418..347M | arxiv = astro-ph/0401458}}</ref> <small>2004</small><br />118.7<ref name="cybelle">{{Sbdb|65 Cybele}}</ref> <small>IRAS</small> | 17,8 | Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Гіперыён (спадарожнік)|Гіперыён]]<br /><small> Сатурн VII </small> | style="background:black;"| [[Файл:Hyperion true.jpg|50px|center]] | 270,0<ref name="jplssd"/> | 5,58 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | {{mpl|(47171) 1999 TC|36}} (A2)^P |bgcolor=black| | 265,0<ref name=Bennecchi2009/> | 19,5 | [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] (A1+'''A2'''+B) |- | {{mpl|2005 PU|21}}⁹^P |bgcolor=black| | 265,0<ref name="johnston2010"/> | 19,5 | [[Рассеяны дыск]] |- | {{mpl|(79983) 1999 DF|9}}⁹^P |bgcolor=black| | 265,0 | 19,5 | [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]] |- | [[(107) Каміла]]^$ |bgcolor=black| | 258,8 | 11,2 | Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(10199) Харыкло]]^P |bgcolor=black| | 258,6<ref name="spitzer"/> | 18,1 | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(31) Еўфрасіна]]^M |bgcolor=black| | 256,0 | 6,23 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(15) Эўномія]]^$ |bgcolor=black| | 255,4<ref>{{Sbdb|15 Eunomia}}</ref> | 31,2 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | {{nobr|{{mpl|(148209) 2000 CR|105}}*^A}} |bgcolor=black| | 253,0<ref name="johnston2010"/> | 13 | [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]] |- | {{mpl|(145453) 2005 RR|43}}^P |bgcolor=black| | 252,0<ref>Мяркуецца, як і ў [[Хаумеа, карлікавая планета|Хаумеа]], альбеда 0,7</ref><ref name="bruton">{{Cite web |title = Преобразование абсолютной величины диаметра для малых планет |publisher = Кафедра физики и астрономии (Stephen F. Austin State University) |author = Дэн Брутон |url = http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |access-date = 2011-02-07 |archive-url = https://www.webcitation.org/696RaFuUd?url=http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html |archive-date = 12 ліпеня 2012 |url-status = live }}</ref> | 16,7 | [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]] |- | {{mpl|(119878) 2002 CY|224}} |bgcolor=black| | 242<ref name="johnston2010"/> | 15 | [[Рассеяны дыск]] |- | [[(3) Юнона]] ^$ |bgcolor=black| [[Файл:Juno.JPG|50px|center]] | 233,92<ref name=PSI/> | 26,7 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(2060) Хірон]]*^A <br />95P/Chiron |bgcolor=black| | 233,4 | 10 | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(88) Фісба]]^$^M |bgcolor=black| | 232,0<ref name="jpldata88">{{Sbdb|88 Thisbe}}</ref> | 10,5 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа B|Клас B]] |- | {{mpl|(120178) 2003 OP|32}}^P |bgcolor=black| | 230,0 | 12,7 | [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]] |- | {{mpl|2004 VN|112}}⁹^P |bgcolor=black| | 230,0 | 12,7 | [[Рассеяны дыск]] |- | {{mpl|2002 KW|14}}^P |bgcolor=black| | 230,0<ref>{{cite web |url = http://sphinx.planetwaves.net/2002kw14.htm |title = 2002 KW14 |publisher = Sphinx.planetwaves.net |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXfB2tK?url=http://sphinx.planetwaves.net/2002kw14.htm |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref> | 12,7 | [[Пояс Койпера]] |- | [[(324) Бамберга]]^M |bgcolor=black| | 228,0 | 10 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(451) Пацыенцыя]]^P |bgcolor=black| | 225,0 | 15,4 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(19) Фартуна]]^$ |bgcolor=black| | 225,0<ref name="Hubble1998">{{cite journal | last=Storrs | first=Alex | author2=Weiss, B. | author3=Zellner, B. | display-authors=etal | title=Imaging Observations of Asteroids with Hubble Space Telescope | journal=Icarus | volume=137 | issue=2 | pages=260–268 | year=1998 | url=http://web.media.mit.edu/~win/hstpub.pdf | access-date=2005-01-15 | doi=10.1006/icar.1999.6047 | bibcode=1999Icar..137..260S | archive-url=https://web.archive.org/web/20040808185102/http://web.media.mit.edu/~win/hstpub.pdf | archive-date=8 жніўня 2004 | url-status=dead }}</ref> | 12,7 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]] |- | [[(532) Геркуліна]]^P |bgcolor=black| | 222,0 | 11,5 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(48) Дарыда]]^A |bgcolor=black| | 221,8<ref name=jpldatadoris>{{Sbdb|48 Doris}}</ref> | 17 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(375) Урсула]] |bgcolor=black| [[Файл:375Ursula-LB1.jpg|50px|center]] | 216<ref name="Millis1984">{{cite journal | last=Millis | first=R.L | author2=Wasserman, L. H. | author3=Bowell, E. | author4=Franz, O. G. | author5=Klemola, A. | author6=Dunham, D. W. | title=The diameter of 375 URSULA from its occultation of AG + 39 deg 303 | journal=Astronomical Journal | volume=89 | pages=592–596 | year=1984 | bibcode=1984AJ.....89..592M | doi=10.1086/113553}}</ref> | 10,5 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(45) Яўгенія]]^M |bgcolor=black| | 214,0 | 5,69 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Феба (спадарожнік Сатурна)|Феба]] ^$ <br /><small> Сатурн IX </small> |bgcolor=black| [[Файл:Phoebe cassini.jpg|50px|center]] | 213,2 | 8,29 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(29) Амфітрыта]]^$ |bgcolor=black| | 212,0 | 11,8 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(53311) Дэўкаліён]]^P |bgcolor=black| | 211,0<ref name="johnston2010"/> | 9,83 | [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]] |- | {{mpl|(33001) 1997 CU|29}}^P |bgcolor=black| | 211,0 | 9,83 | [[Транснептунавы аб’ект]] — [[К'юбівана]] |- | [[(423) Дыяціма]]^A |bgcolor=black| | 208,87<ref name=PSI/> | 16 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | {{mpl|(181902) 1999 RD|215}}^P |bgcolor=black| | 208,66<ref name="johnston2010"/> | 9,51 | [[Рассеяны дыск]] |- | [[(13) Эгерыя]]^M |bgcolor=black| | 207,64<ref name=PSI/> | 16,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]] |- | [[(54598) Біенор]]^P |bgcolor=black| | 207,0<ref name="spitzer"/> | 9,3 | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(94) Аўрора]]^P |bgcolor=black| | 205,0 | 9,0 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(624) Гектар]]^A |bgcolor=black| [[Файл:624Hektor-LB1-mag15.jpg|50px|center]] | 203,0<ref name="Fernandes2003">{{cite journal | last=Fernandes | first=Yanga R. | author2=Sheppard, Scott S. | author3=Jewitt, David C. | title=The albedo distribution of Jovian Trojan asteroids | year=2003 | journal=The Astronomical Journal | volume=126 | issue=3 | pages=1563–1574 | bibcode=2003AJ....126.1563F | doi=10.1086/377015 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126.1563F | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXfVCeF?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003AJ....126.1563F | archive-date=12 лютага 2011 | url-status=live | access-date=14 верасня 2013 }}</ref> | 14 | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(38083) Радамант]]^P |bgcolor=black| | 201,0<ref name="johnston2010"/> | 8,5 | [[Пояс Койпера]] |- | {{mpl|(19308) 1996 TO|66}}^P |bgcolor=black| | 200,0 | 8,4 | [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]] |} == Аб’екты дыяметрам ад 100 да 200 км == Памеры ў гэтым дыяпазоне маюць большасць буйных астэроідаў і спадарожнікаў [[газавы гігант|газавых гігантаў]]. Для астэроідаў акрамя радыуса і масы прыводзіцца яшчэ і [[спектральныя класы астэроідаў|спектральны клас]]. Зрэшты, прадстаўлены тут спіс з’яўляецца няпоўным, у ім адсутнічаюць многія нядаўна адкрытыя аб’екты транснептунавай вобласці<ref name="johnston2010"/>. {| class="wikitable sortable" |- !class="unsortable"|Аб’ект !class="unsortable"|Фота ! Сярэдні дыяметр<br /><small>([[км]])</small> ! Маса<br /><small> {{e|18}} ([[кг]])</small> ! class="unsortable"| Тып аб’екта |- | [[(7) Ірыда]]^$ |bgcolor=black| [[Файл:7Iris-LB1-richfield-mag10.jpg|50px|center]] | 199,83<ref name="jpldata7">{{Sbdb|7 Iris}}</ref> | 13,6 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(24) Феміда]]^M |bgcolor=black| | 198,0 |11,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Феміды]] |- | [[(702) Алауда]] | style="background:black;"| [[Файл:702Ala-mag13-occult.jpg|50px|center]] | 194,8<ref name=PSI/> |6,05 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Ларыса (спадарожнік)|Ларыса]]^A <br /><small> Нептун VII </small> | style="background:black;"| [[Файл:Larissa 1.jpg|50px|center]] | 194,0 |4,2 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | {{mpl|(85633) 1998 KR|65}} | style="background:black;"| | 192,0<ref name="johnston2010"/> | | [[Пояс Койпера]] — [[К'юбівана]] |- | [[(121) Герміёна]]^M | style="background:black;"| | 190,0 |5,38 | Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|пояса астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(372) Пальма]] |bgcolor=black| | 188,62<ref>{{Sbdb|372 Palma}}</ref> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(128) Немезіда]] |bgcolor=black| | 188,2 | 7 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(16) Псіхея]]^$ |bgcolor=black| | 186,0 |21,9 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |- | [[(6) Геба]]^$ |bgcolor=black| | 185,18<ref name=PSI/> |12,8 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(5145) Фол]] |bgcolor=black| | 185,0<ref name="spitzerother">{{cite journal | title=Infrared Observations of Distant Asteroids | author=Davies, J. K.; Tholen, D. J.; Ballantyne, D. R. | journal=Completing the Inventory of the Solar System, Astronomical Society of the Pacific Conference Proceedings | bibcode=1996ciss.conf...97D | year=1996 | volume=107 | pages= 97–105}}</ref> |6,6 | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(154) Берта]] | style="background:black;"| | 184,94<ref name=PSI/> |5,2 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(76) Фрэя]] | style="background:black;"| | 183,66 | 6,5 | Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]]— [[Сямейства Кібелы]] |- | {{mpl|(59358) 1999 CL|158}}⁹ | style="background:black;"| | 183,0 | | [[Транснептунавыя аб'екты]] — няўстойлівы |- | [[(130) Электра]]^M |bgcolor=black| | 182,2<ref name=PSI/> |6,6 | [[Астэроід]] — [[Астэроід класа G|Клас G]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | {{mpl|(119951) 2002 KX|14}} |bgcolor=black| |180,0<ref name="johnston2010"/> | | [[Транснептунавыя аб'екты]]<ref name="johnston2010"/> |-style="background:#FFFFCC;" | [[Янус (спадарожнік)|Янус]]^$ <br /><small> Сатурн X </small> | style="background:black;"| [[Файл:Janus 2006 closeup by Cassini.jpg|50px|center]] | 178,8 |1,912 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(259) Алетэя]] | style="background:black;"| | 178,6<ref name=PSI/> |5,97 | [[Пояс астэроідаў]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Галатэя (спадарожнік)|Галатэя]] <br /><small> Нептун VI </small> | style="background:black;"| [[Файл:Galatea moon.jpg|50px|center]] | 176,0<ref name="jplssd"/> |2,12 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[(88611) Таранхаяваган|Таранхаяваган]] |bgcolor=black| | 176,0<ref name="johnston2010"/> | | [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(42355) Тыфон]] |bgcolor=black| |175,0<ref name="spitzer"/> | | [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | {{mpl|(19255) 1994 VK|8}} |bgcolor=black| | 175,0<ref name="johnston2010"/> | 5,6 | [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]] |- | [[(120) Лахесіс]] |bgcolor=black| | 174,1<ref name=PSI/> |5,5 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(65489) Кета]] |bgcolor=black| | 174,0<ref name="Grundy2007">{{cite journal | last=Grundy | first=W.M. | author2=Stansberry, J.A. | author3=Noll K.S. | author4=Stephens, D.C. | display-authors=etal | title=The orbit, mass, size, albedo, and density of (65489) Ceto/Phorcys: A tidally-evolved binary Centaur | journal=Icarus | year=2007 | arxiv=0704.1523 | doi=10.1016/j.icarus.2007.04.004 | volume=191 | issue=1 | page=286 | bibcode=2007Icar..191..286G}}</ref> |5,4<ref name="Grundy2007"/> | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] — [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | {{mpl|(24835) 1995 SM|55}} |bgcolor=black| | 174,0 | | [[Пояс Койпера]]— [[Сямейства Хаумеа]] |- | [[(41) Дафна]] |bgcolor=black| | 174,0 | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(9) Метыда]]^$ |bgcolor=black| | 173,8 |11,3 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(747) Вінчэстэр]] |bgcolor=black| | 171,71<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(153) Хільда]] |bgcolor=black| | 170,64<ref name=PSI/> | 5,2 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Хільды]] |- | [[(790) Прэторыя]] |bgcolor=black| | 170,4<ref>{{Sbdb|790 Pretoria}}</ref> | | Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Сямейства Кібелы]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Гімалія (спадарожнік)|Гімалія]] ^M <br /><small> Юпітэр VI </small> |bgcolor=black| [[Файл:Cassini-Huygens Image of Himalia.png|50px|center]] | 170,0<ref name="jplssd"/> — 92<ref name="SheppardJewittPorco2004"/> |4,19<ref name="Emelyanov2005">{{cite journal | last=Emelyanov | first=N.V. | author2=Archinal, B. A. | author3=A’hearn, M. F. | display-authors=etal | title=The mass of Himalia from the perturbations on other satellites | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=438 | issue=3 | pages=L33–L36 | year=2005 | doi=10.1051/0004-6361:200500143 | url=https://www.aanda.org/articles/aa/abs/2005/30/aahe201/aahe201.html | access-date=2023-12-13 | bibcode=2005A&A...438L..33E}}</ref> | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]] |--style="background:#CCCCFF;" | [[Намака, спадарожнік|Намака]] <br /><small> Хаумеа II </small> |bgcolor=black| | 170,0 |2 | [[Спадарожнікі Хаумеа|Спадарожнік Хаумеа]] |- | [[(96) Эгла]] |bgcolor=black| | 169,9 |5,1 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(241) Германія]] |bgcolor=black| | 168,9<ref name=PSI/> |5,05 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(194) Прокна]] |bgcolor=black| | 168,42<ref name=PSI/> |5 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(566) Стэрэаскапія]]<ref>{{cite web |url = http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt |title = WebCite |date = 2011-02-12 |archive-url = https://www.webcitation.org/65OlV4X0g?url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs.txt |archive-date = 12 лютага 2012 |access-date = 14 верасня 2013 |url-status = live }}</ref> |bgcolor=black| |168,16<ref name=PSI/> | | Знешняя частка [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]] — [[Сямейства Кібелы]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Амальтэя (спадарожнік)|Амальтэя]]<br /> <small> Юпітэр V </small> | style="background:black;"| [[Файл:Amalthea (moon).png|50px|center]] | 167,0<ref name="Thomas1998">{{cite journal | last=Thomas | first=P.C. | author2=Burns, J.A. | author3=Rossier, L. | display-authors=etal | title=The Small Inner Satellites of Jupiter | journal=Icarus | year=1998 | volume=135 | issue=1 | pages=360–371 | doi=10.1006/icar.1998.5976 | bibcode=1998Icar..135..360T | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..135..360T | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXhPtcs?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1998Icar..135..360T | archive-date=12 лютага 2011 | url-status=live | access-date=14 верасня 2013 }}</ref> |2,08<ref name="Anderson2005">{{cite journal |last = Anderson |first = J.D. |author2 = Johnson, T.V. |author3 = Shubert, G. |display-authors=etal |title = Amalthea’s Density Is Less Than That of Water |journal = Science |year = 2005 |volume = 308 |pages = 1291–1293 |doi = 10.1126/science.1110422 |bibcode = 2005Sci...308.1291A |pmid = 15919987 |issue = 5726 |url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Sci...308.1291A |archive-url = https://www.webcitation.org/5PvyCnLpi?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005Sci...308.1291A |archive-date = 28 чэрвеня 2007 |url-status = live |access-date = 14 верасня 2013 }}</ref> | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]]^$ |- | [[(911) Агамемнан]] |bgcolor=black| | 166,6<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | [[(22) Каліёпа]] | style="background:black;"| [[Файл:Астероид Каллиопа.jpg|50px|center]] | 166,2<ref name=Descamps2008/> |8,09^M | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(66652) Барасізі]] |bgcolor=black| | 166,0<ref name="johnston2010"/> | | [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(54) Аляксандра]] |bgcolor=black| | 165,75 | 5,0 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(386) Зігена]] |bgcolor=black| | 165,0<ref>{{Sbdb|386 Siegena}}</ref> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(59) Элпіда]] |bgcolor=black| | 164,8 | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(1437) Дыямед]] |bgcolor=black| | 164,32<ref name=PSI/> |4,6 | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | [[(444) Гіптыда]]^M |bgcolor=black| | 163,08<ref name=PSI/> |12,5 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Пак (спадарожнік Урана)|Пак]]<br />^{Уран XV} |bgcolor=black| [[Файл:Puck, moon of Uranus (1986).png|50px|center]] | 162,0<ref name="jplssd"/> |2,9^A | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(409) Аспасія]] |bgcolor=black| | 161,62<ref name=PSI/> |4,42 || [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(20461) Дыярэтса]] |bgcolor=black| | 160,4<ref name="johnston2010"/> | | [[Астэроід]] — [[Дамаклоіды]] |- | {{mpl|1992 QB|1}} |bgcolor=black| | 160,0<ref name="johnston2010"/> | | [[Пояс Койпера]]— [[К'юбівана]] |- |[[(15875) 1996 TP66]] |bgcolor=black| | 160,0<ref name="spitzer"/> | | [[Пояс Койпера]] — унутраны [[Плуціна]] |- | [[(209) Дыдона]] |bgcolor=black| | 159,94<ref name=PSI/> | 4,28 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(334) Чыкага]] |bgcolor=black| |158,55<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(804) Іспанія]] |bgcolor=black| |157,58<ref name=PSI/> |9,95 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа P|Клас P]] |- | [[(185) Эўніка]] |bgcolor=black| | 157,51<ref name=PSI/> |4,09 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(139) Жуйхуа]] |bgcolor=black| | 156,6<ref name=PSI/> |4 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(354) Элеанора]] |bgcolor=black| | 155,17<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(85) Іо]] |bgcolor=black| | 154,8<ref>{{Sbdb|85}}</ref> |3,4 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(165) Ларэлей]] |bgcolor=black| | 154,78<ref name=PSI/> |3,91 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(173) Іно]] |bgcolor=black| | 154,1<ref name=PSI/> |3,83 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(11) Парфенопа]] |bgcolor=black| | 153,34<ref name=PSI/> |6,15^M | [[Пояс астэроідаў]] |- | {{mpl|(137295) 1999 RB|216}} |bgcolor=black| | 153,0<ref name="johnston2010"/> | | [[Пояс Койпера]]— [[Рэзанансныя транснептунавыя аб'екты|Туціна]] |- | [[(14) Ірэна]] |bgcolor=black| | 152,0<ref>{{Sbdb|14 Irene}}</ref> |8,2 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(89) Юлія]] |bgcolor=black| |151,5 |3,6 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(536) Мерапі]] |bgcolor=black| | 151,4<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | {{mpl|(145474) 2005 SA|278}} |bgcolor=black| | 151,24<ref name="johnston2010"/> | | [[Рассеяны дыск]] |- | [[(776) Берберыцыя]] |bgcolor=black| | 151,18<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(145) Адэона]] |bgcolor=black| | 151,14<ref name=PSI/> |3,6 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Адэоны]] |- | [[(150) Нюйва]] |bgcolor=black| | 151,13<ref name=PSI/> |3,62 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[Дысномія (спадарожнік Эрыса)|Дысномія]] |bgcolor=black| | 150,0<ref>{{cite web |url = http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&id=5673 |title = Dwarf planet Eris bigger than Pluto - Astronomy Magazine |publisher = Astronomy.com |date = 2007-06-14 |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXjiQKZ?url=http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref><ref>{{cite web |title = Dysnomia: The Moon of Eris |author = Mike Brown |publisher = Caltech |year = 2006 |url = http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ |access-date = 2009-03-05 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXk0pQU?url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref> | | [[Спадарожнік астэроіда|Спадарожнік]] [[Карлікавая планета Эрыс|Эрыс]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Дэспіна (спадарожнік)|Дэспіна]]^A<br /><small>Нептун V</small> | style="background:black;"| [[Файл:Despina.jpg|50px|center]] | 150,0 |2,1 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Сікаракса (спадарожнік Урана)|Сікаракса]] | style="background:black;"| | 150,0<ref name="jplssd"/> | 2,3 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(49) Палес]] ^M |bgcolor=black| | 149,8<ref name=PSI/> |2,69 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(39) Летыцыя]] |bgcolor=black| | 149,52 | 3,5 | [[Астэроід]] |- | [[(117) Ломія]] | style="background:black;"| | 148,72<ref name=PSI/> |3,4 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(238) Гіпатыя]] | style="background:black;"| | 148,49<ref name=PSI/> | 3,43 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(168) Сібіла]] | style="background:black;"| | 148,39<ref name=PSI/> |3,42 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(283) Эма]]^M |bgcolor=black| | 148,0 |1,38 | [[Астэроід]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(51) Немауза]] |bgcolor=black| | 147,9 | 3,4 | [[Астэроід]] |- | [[(106) Дыёна]] |bgcolor=black| | 146,6 | 3,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]] |- | {{mpl|(118378) 1999 HT|11}} | style="background:black;"| | 146,0<ref name="johnston2010"/> | | [[Транснептунавы аб’ект]] |- | [[(137) Мелібея]] | style="background:black;"| | 145,42<ref name=PSI/> |3,2 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(20) Масалія]]^$ | style="background:black;"| | 145,0 |5,67 | [[Астэроід]] |- | [[(211) Ізольда]] | style="background:black;"| | 143,2<ref name=PSI/> | 3,07 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(1172) Энэй]] | style="background:black;"| | 142,82<ref name="jplssd"/><ref>{{Sbdb|1172 Aneas}}</ref> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(144) Вібілія]] | style="background:black;"| | 142,38<ref name=PSI/> |3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Вібіліі]] |- | [[(508) Прынстанія]] |bgcolor=black| | 142,36<ref name=PSI/><ref>{{Sbdb|508 Princetonia}}</ref> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(895) Геліа]] |bgcolor=black| | 141,9<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа B|Клас B]] |- | [[(361) Банонія]] | style="background:black;"| | 141,72<ref name=PSI/> | 2,98 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа D|Клас D]] |- | [[(420) Бертольда]] | style="background:black;"| | 141,05<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа P|Клас P]] |- | [[(93) Мінерва]] | style="background:black;"|[[Файл:Астероид Минерва.jpg|50px|center]] | 141,0 | 2,9 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] |- | [[(617) Патрокл]] |bgcolor=black| | 140,92<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- |[[(308) Палікса]] |bgcolor=black| | 140,69<ref name=PSI/> | 2,92 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]] |- | [[(18) Мельпамена]] | style="background:black;"| | 140,6 |3 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(268) Адарэя]] |bgcolor=black| | 139,89<ref name=PSI/> | 2,87 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(349) Дэмбоўска]] |bgcolor=black| | 139,77<ref name=PSI/> | 2,86 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа R|Клас R]] |- | [[(489) Камачына]] |bgcolor=black| | 139,39<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | {{mpl|(47171) 1999 TC|36}}(B) |bgcolor=black| | 139,0<ref name=Bennecchi2009/> | | [[Пояс Койпера]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] (A1+A2+'''B''') |- | [[(69) Гесперыя]] |bgcolor=black| | 138,14 | 2,76 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |- | {{mpl|2003 UZ|117}} |bgcolor=black| | 138,0 | | [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]] |- | [[(762) Пулкава]] |bgcolor=black| [[Файл:762 Pulcova Hubble.jpg|50px|center]] | 137,08<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(196) Філамела]] |bgcolor=black| | 136,39<ref name=PSI/> | 2,65 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(212) Медэя]] |bgcolor=black| | 136,12<ref name=PSI/> | 2,64<ref>Паводле [[:fr:(4769) (212) Médée]].</ref> | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(95) Арэтуса]] | style="background:black;"| | 136,04<ref name=PSI/> |2,6 | [[Пояс астэроідаў]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Порцыя (спадарожнік Урана)|Порцыя]]<br /><small>Уран XII</small> | style="background:black;"| | 135,2<ref name="jplssd"/> |1,7 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(712) Балівіяна]] | style="background:black;"| |127,57<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(588) Ахілес]] | style="background:black;"| | 135,47<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | [[(690) Вратыславія]] | style="background:black;"| [[Файл:690Wrat-mag13-100yrs.jpg|50px|center]] | 134,55<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(111) Ата]] |bgcolor=black| | 134,56 | 2,6 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(247) Эўкрата]] |bgcolor=black| | 134,43<ref name=PSI/> | 2,54 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(705) Эрмінія]] |bgcolor=black| | 134,22<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(471) Папагена]] |bgcolor=black| | 134,19<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(65489) Кета|Форкій]] <br /><small> Кето I </small> | style="background:black;"| | 134,0<ref name="johnston2010"/> | 1,67<ref name="Grundy2007"/> | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(65489) Кета]] |- | {{mpl|1998 WW|31}} | style="background:black;"| | 133,0 | 2 | [[Транснептунавыя аб'екты]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(147) Протагенея]] | style="background:black;"| | 132,93<ref name=PSI/> | 2,5 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(344) Дэзідэрата]] | style="background:black;"| | 132,27<ref name=PSI/> | 2,42 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(146) Луцына]] | style="background:black;"| | 132,2<ref name=PSI/> | 2,4 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(141) Люмен]] | style="background:black;"| | 131,04<ref name=PSI/> |1,6 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(356) Лігурыя]] |bgcolor=black| | 131,31<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(216) Клеапатра]] |bgcolor=black|[[Файл:Kleopatra.jpg|50px|center]] | 131,0 | 4,64 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] — [[Спадарожнік астэроіда|Патройны астэроід]] |- | [[(187) Ламберта]] | style="background:black;"| | 130,4<ref name=PSI/> | 2,37 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(419) Аўрэлія]] |bgcolor=black| | 129,01<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]] |- | [[(200) Дынамена]] |bgcolor=black| | 128,36<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(8) Флора]] |bgcolor=black| | 127,8 |8,47 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] — [[Сямейства Флоры]] |- | [[(654) Зелінда]] |bgcolor=black| | 127,4<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(426) Гіпа]] |bgcolor=black| | 127,1<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(47) Аглая]] |bgcolor=black| | 126,96 | 2,1 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(279) Туле]] |bgcolor=black| | 126,59<ref name=PSI/> | 2,12 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа D|Клас D]] |- | [[(92) Ундзіна]] |bgcolor=black| | 126,42<ref name="jpldata92udina">{{Sbdb|92 Undina}}</ref> |2,1 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |- | [[(1173) Анхіс]]<small>(1930 UB)</small> |bgcolor=black| | 126,27<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пукнты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(1143) Адысей]] |bgcolor=black| | 125,64<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | [[(469) Аргенціна]] |bgcolor=black| | 125,57<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Кібелы]] |- | [[(159) Эмілія]] |bgcolor=black| | 125,0 |1,4 | [[Астэроід]] |- | [[(405) Тэя]] |bgcolor=black| | 124,9<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(602) Марыяна]] |bgcolor=black| | 124,72<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(46) Гестыя]] |bgcolor=black| | 124,14<ref name=PSI/> |3,5<ref name="Michalak2001">{{cite journal | last=Michalak | first=G. | title=Determination of asteroid masses | journal=Astronomy & Astrophysics | volume=374 | issue=2 | pages=703–711 | year=2001 | doi=10.1051/0004-6361:20010731 | url=http://www.aanda.org/index.php?option=article&access=standard&Itemid=129&url=/articles/aa/abs/2001/29/aa10228/aa10228.html | access-date=2008-11-10 | bibcode=2001A&A...374..703M}}</ref>-21<ref name="Bange1997">{{cite journal | last=Bange | first=J.F | author2=A. Bec-Borsenberger | title=DETERMINATION OF THE MASSES OF MINOR PLANETS | page=169 | year=1997 | url=http://www.rssd.esa.int/Hipparcos/venice-proc/poster02_22.pdf | access-date=2008-11-10}}</ref> | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(104) Клімена]] |bgcolor=black| | 123,8 |2 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(410) Хларыда]] |bgcolor=black| | 123,57<ref name=PSI/> | 1,97 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Хларыды]] |- | [[(134) Сафрасіна]] |bgcolor=black| | 123,28 |2 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(328) Гудрон]] | style="background:black;"| | 122,92<ref name=PSI/> | 1,94 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(1867) Дэіфоб]] | style="background:black;"| | 122,67<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(68) Лета]] |bgcolor=black| | 122,6 | 1,9 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(70) Панапея]] |bgcolor=black| | 122,17 | 2,76 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(127) Жанна]] | style="background:black;"| | 122,0<ref>{{Sbdb|127 Johanna}}</ref> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(276) Адэлаіда]] | style="background:black;"| | 121,6<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(176) Ідуна]] |bgcolor=black| | 121,04<ref name=PSI/> | 1,76 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа G|Клас G]] |- | [[(156) Ксантыпа]] |bgcolor=black| | 120,99<ref name=PSI/> | 1,85 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(28) Белона]] |bgcolor=black| | 120,9<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(86) Семела]] |bgcolor=black| | 120,6 | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(78) Дыяна]] |bgcolor=black| | 120,6 | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(381) Міра]] |bgcolor=black| | 120,58<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(225) Генрыета]] |bgcolor=black| | 120,49<ref name=PSI/> | 1,83 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класса C|Клас C]] — [[Сямейства Кібелы]] |- | [[(618) Эльфрыда]] |bgcolor=black| | 120,29<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | {{mpl|(73840) 2002 PN|34}} |bgcolor=black| | 119,5<ref name="spitzer"/> | | [[Рассеяны дыск]] |- | [[(105) Артэміда]] |bgcolor=black| | 119,2 |1,8 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(81) Тэрпсіхора]] | style="background:black;"| | 119,08 | 1,8 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(5) Астрэя]] |bgcolor=black| | 119,07<ref name=PSI/> |2,9 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(74) Галатэя]] | style="background:black;"| | 118,72 |1,8 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(350) Арнамента]] | style="background:black;"| | 118,35<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(772) Танета]] |bgcolor=black| | 117,66<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(476) Гедвіг]] |bgcolor=black| | 116,76<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(1093) Фрэда]] |bgcolor=black| | 116,73<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(171) Афелія]] |bgcolor=black| | 116,7<ref name=PSI/> | 1,66 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Сямейства Феміды]] |- | [[(909) Ула]] |bgcolor=black| | 116,44<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(3317) Парыс]] |bgcolor=black| | 116,26<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(203) Пампея]] |bgcolor=black| | 116,25<ref name=PSI/> | 1,65 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(3063) Махаон]] |bgcolor=black| | 116,14<ref name=PSI/> |1,6 | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | [[(38) Леда]] |bgcolor=black| | 115,93<ref name=PSI/> |1,6 | [[Астэроід]] |- | [[(360) Карлава]] |bgcolor=black| | 115,76<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(521) Брыксія]] |bgcolor=black| | 115,65<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(490) Верытас]] |bgcolor=black| | 115,55<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Верытас]] |- | [[(466) Тысіфона]] |bgcolor=black| | 115,53<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(53) Каліпса]] |bgcolor=black| | 115,38 | | [[Астэроід]] |- | [[(2241) Алкафой]] |bgcolor=black| | 114,63<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(388) Харыбда]] |bgcolor=black| | 114,17<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(34) Цырцэя]] |bgcolor=black| | 113,5 | 1,5 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |-style="background:#FFFFCC;" | Эпіметэй <br /> <small> Сатурн XI </small> |bgcolor=black| [[Файл:N00098327 Epimetheus.jpg|50px|center]] | 113,4<ref name="jplssd"/> |0,5304<ref name="Spitale2006">{{cite journal |author = Spitale, J. N. |display-authors = etal |title = ''The orbits of Saturn's small satellites derived from combined historic and ''Cassini'' imaging observations'' |journal = The Astronomical Journal |year = 2006 |volume = 132 |issue = 2 |pages = 692–710 |url = http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/132/2/692/205235.html |doi = 10.1086/505206 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160413064223/http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/132/2/692/205235.html |archive-date = 13 красавіка 2016 |url-status = live |bibcode = 2006AJ....132..692S |access-date = 14 верасня 2013 }}</ref> | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]]^$ |- | [[(596) Шэйла]] |bgcolor=black| | 113,34<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(56) Мелета]] |bgcolor=black| | 113,24 |1,5 | [[Астэроід]] |- | [[(129) Антыгона]] |bgcolor=black| | 113,0<ref>{{Sbdb|129 Antigone}}</ref> |2 | [[Пояс астэроідаў]] — багатая на нікель і жалеза |- | [[(12) Вікторыя]] |bgcolor=black| | 112,8 | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(57) Мнемасіна]] |bgcolor=black| | 112,6 | | [[Астэроід]] |- | [[(545) Месаліна]] |bgcolor=black| | 111,29<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(2797) Тэўкр]] |bgcolor=black| | 111,14<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | [[(2920) Аўтамедон]] |bgcolor=black| | 111,0<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | {{mpl|2001 QR|322}} |bgcolor=black| | 110,0 | | [[Траянскія астэроіды Нептуна|Траянскі астэроід Нептуна]] |- | [[(91) Эгіна]] |bgcolor=black| | 109,8 |1,4 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(140) Жыва]] |bgcolor=black| | 109,79<ref name=PSI/> | 1,4 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(814) Таўрыда]] |bgcolor=black| | 109,56<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(595) Паліксена]] |bgcolor=black| | 109,07<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(230) Афаманта]] |bgcolor=black| | 108,99 | 1,36 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(659) Нестар]] |bgcolor=black| | 108,87<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|4}}]]) |- | [[(37) Фідэс]] |bgcolor=black| | 108,0 |1,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(23) Талія]] | style="background:black;"| | 107,6 |1,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(739) Мандэвіль]] | style="background:black;"| | 107,53<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | {{mpl|2007 VL|305}} ^A | style="background:black;"| | 107,5 | | [[Траянскія астэроіды Нептуна|Траянскі астэроід Нептуна]] |- | [[(40) Гармонія]] | style="background:black;"| | 107,2 |1,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(181) Эўхарыда]] |bgcolor=black| | 106,66<ref name=PSI/> |1,2 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа K|Клас K]] |- | [[(346) Герменарыя]] |bgcolor=black| | 106,52<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(514) Арміда]] |bgcolor=black| | 106,17<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(357) Нініна]] |bgcolor=black| | 106,1<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(506) Марыён]] |bgcolor=black| | 105,94<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(365) Кардуба]] |bgcolor=black| | 105,92<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(36) Аталанта]] | style="background:black;"| | 105,6 | 1,69 | [[Астэроід]] |- | [[(713) Люцынія]] | style="background:black;"| | 105,52<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(1269) Раландыя]] | style="background:black;"| | 105,19<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(164) Ева]] |bgcolor=black| | 104,87<ref name=PSI/> | 1,21 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(98) Іанта]] | style="background:black;"| | 104,5 |1,2 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(240) Ванадзіда]] |bgcolor=black| | 103,9<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(221) Эас]] |bgcolor=black| | 103,87<ref name=PSI/> | 1,17 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа K|Клас K]] |- | {{mpl|(29981) 1999 TD|10}} |bgcolor=black| | 103,7<ref name="spitzer"/> | | [[Транснептунавыя аб'екты]] |- | [[(788) Гогенштэйна]] |bgcolor=black| | 103,68<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(791) Ані]] |bgcolor=black| | 103,52<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(1208) Траіл]] |bgcolor=black| | 103,34<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(192) Наўсікая]] |bgcolor=black| | 103,26<ref name=PSI/> | 1,15 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(63) Аўсонія]] |bgcolor=black| | 103,14 |1,1 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(35) Леўкафея]] |bgcolor=black| | 103,11<ref name=PSI/> | 1,1 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(570) Кітэра]] |bgcolor=black| | 102,81<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(233) Астэропа]] |bgcolor=black| | 102,78<ref name=PSI/> |1,4 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]] |- | [[(4063) Эўфорба]] |bgcolor=black| | 102,46<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(1583) Антылох]] |bgcolor=black| | 101,62<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] ([[Пункты Лагранжа#L4 і L5|L{{sub|5}}]]) |- | [[(1390) Абастумані]] |bgcolor=black| | 101,58<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(522) Хельга]] |bgcolor=black| | 101,22<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Кібелы]] |- | [[(175) Андрамаха]] |bgcolor=black| | 101,17<ref name=PSI/> | 1,08 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(191) Колга]] |bgcolor=black| | 101,03<ref name=PSI/> | 1,08 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(663) Герлінда]] |bgcolor=black| | 100,88<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(626) Нартбурга]] |bgcolor=black| | 100,73<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(387) Аквітанія]] |bgcolor=black| | 100,51<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(42) Ізіда]] |bgcolor=black| | 100,2 | 1,1 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(30) Уранія]] |bgcolor=black| | 100,0 | 1,04 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |} == Аб’екты дыяметрам ад 40 да 100 км == Астэроідаў з дыяметрамі ад 100 км і меншымі існуе некалькі тысяч, але толькі нямногія з іх былі больш-менш вывучаны. Масы аб’ектаў у гэтым спісе ляжаць у межах паміж 1{{e|15}} і 1{{e|18}} кг, прычым для многіх астэроідаў яны носяць ацэначны характар​​. {| class="wikitable sortable" |- !class="unsortable"|Аб’ект !class="unsortable"|Фота ! Сярэдні дыяметр<br /><small>([[км]])</small> ! Маса<br /><small> {{e|15}} ([[кг]])</small> ! class="unsortable"| Тып аб’екта |- | [[(50) Вірджынія]]^A |bgcolor=black| | 99,82 |1040 | [[Астэроід]] |- | [[(114) Касандра]] |bgcolor=black| | 99,72<ref name=PSI/> | 1000 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа T|Клас T]] |- | [[(1021) Фламарыё]] |bgcolor=black| | 99,39<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(162) Лаўрэнтыя]] |bgcolor=black| | 99,1<ref name=PSI/> | 1020 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(401) Атылія]] |bgcolor=black| | 99,12<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Фіва (спадарожнік)|Фіва]]^A <br /><small> Юпітэр XIV </small> | style="background:black;"| [[Файл:Thebe.jpg|50px|center]] | 98,6<ref name="jplssd"/> |430 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[(148) Галія]] |bgcolor=black| | 97,76<ref name=PSI/> | 980 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа R|Клас R]] |- | [[(404) Арсіноя]] |bgcolor=black| | 97,71<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[(27) Эўтэрпа]]^A |bgcolor=black| | 96,0 |930 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(773) Ірмінтрауд]] |bgcolor=black| | 95,88<ref name=PSI/> | 1080 | [[Астэроід]] — [[Астэроід класа D|Клас D]] |- | [[(21) Лютэцыя]] |bgcolor=black| [[Файл:Rosetta triumphs at asteroid Lutetia.jpg|50px|center]] | 95,6<ref name=PSI/> |1700<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-11470851 |author=Jonathan Amos |title=Asteroid Lutetia has thick blanket of debris |date=2010-10-04 |publisher=BBC News}}</ref> | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |- | [[(62) Эрато]] |bgcolor=black| | 95,4 |910 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Феміды]] |- | [[(26) Празерпіна]] |bgcolor=black| | 94,8<ref name=PSI/> |900 | [[Астэроід]] |- | [[(345) Терцыдзіна]] |bgcolor=black| | 94,12<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Джульета (спадарожнік Урана)|Джульета]]^A<br /><small> Уран XI</small> |bgcolor=black|[[Файл:Uranus-Juliet-NASA.gif|50px|center]] | 93,6<ref name="jplssd"/> |560 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(58) Канкордзія]] |bgcolor=black| | 93,44 |850 | [[Астэроід]] |- | [[(229) Адэлінда]] |bgcolor=black| | 93,2<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |-style="background:#F5DEB3;" | [[Нікс (спадарожнік Плутона)|Нікта]] |bgcolor=black|[[Файл:Pluto and its satellites (2005).jpg|50px|center]] | 92,0<ref name="Weaver2006a">average of values taken from: {{cite journal | author = H. A. Weaver | author2 = S. A. Stern | author3 = M. J. Mutchler | author4 = A. J. Steffl | author5 = Mark W. Buie | author6 = W. J. Merline | author7 = J. R. Spencer | author8 = E. F. Young | author9 = L. A. Young | year = 2006 | title = Discovery of two new satellites of Pluto | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-02-23_439_7079/page/942 | journal = Nature | volume = 439 | issue = 7079 | pages = 943–945 | doi = 10.1038/nature04547 | arxiv = astro-ph/0601018 | pmid = 16495991 |bibcode = 2006Natur.439..943W}}</ref> | 70 | [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]] |- | [[(103) Гера]] |bgcolor=black| | 91,2 |790 | [[Астэроід]] |- | [[(17) Фетыда]] |bgcolor=black| [[Файл:17Thetis-LB1.jpg|50px|center]] | 90,0 |1200 | [[Астэроід]] |- | [[(143) Адрыя]] |bgcolor=black| | 89,93<ref name=PSI/> | 760 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(109) Феліца]] |bgcolor=black| | 89,4 |750 | [[Астэроід]] |- | [[(100) Геката]] |bgcolor=black| | 89,0<ref>{{cite web | url=http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html | title=IRAS Minor Planet Survey | archive-url=https://web.archive.org/web/20051211134758/http://www.psi.edu/pds/archive/simps.html | archive-date=11 снежня 2005 | access-date=14 верасня 2013 | url-status=dead }}</ref> |1000 | [[Астэроід]] |- | [[(90) Антыёнпа]] A |bgcolor=black| [[Файл:ESO - The double asteroid Antiope (by).jpg|50px|center]] | 87,8<ref name=johnstonam90/> |410 | [[Астэроід]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(227) Філасофія]] |bgcolor=black| | 87,31<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |-style="background:#FFFFCC;" | Праметэй ^$ <br /><small> Сатурн XVI</small> |bgcolor=black| [[Файл:Prometheus 12-26-09a.jpg|50px|center]] | 86,2 |156,6 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(110) Лідыя]] |bgcolor=black| | 86,1 |670 | [[Астэроід]] |-style="background:#FFE8E8;" | Элара^A<br /><small> Юпітэр VII</small> |bgcolor=black|[[Файл:Elara (moon).jpg|50px|center]] | 86,0 |870 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]] |- | [[(72) Феронія]] |bgcolor=black| | 85,9 |670 | [[Астэроід]] |- | [[(60558) Эхекл]]/ <br /> 174P/Echeclus |bgcolor=black| | 84,0<ref name="spitzer"/><ref name="johnston2010"/> | | [[Кентаўры, астероіды|Кентаўры]]<ref name="echeclus">{{Sbdb|60558 Echeclus}}</ref> |- | [[(90) Антыопа|S/2000 (90) 1]] |bgcolor=black| [[Файл:ESO - The double asteroid Antiope (by).jpg|50px|center]] | 83,8<ref name="johnstonam90">{{cite web |url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00090.html |title = (90) Antiope and S/2000 (90) 1 |publisher = Johnstonsarchive.net |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXpTehl?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00090.html |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref> | | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(90) Антыопа]] |- | [[(71) Ніёба]] |bgcolor=black| | 83,4 |610 | [[Астэроід]] |- | [[(102) Мірыям]] |bgcolor=black| | 83,0<ref name="SIMPS">{{cite web | url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html | author=Tedesco et al | title=Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) | access-date=31 декабря 2008 | work=IRAS-A-FPA-3-RDR-IMPS-V6,0 | publisher=[[:en:Planetary Data System|Planetary Data System]] | year=2004 | archive-url=https://www.webcitation.org/5mqp8r4gD?url=http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html | archive-date=17 студзеня 2010 | url-status=dead }}</ref> | | [[Астэроід]] |- | [[(97) Клато]] |bgcolor=black| | 82,8 |590 | [[Астэроід]] |- | [[(61) Даная]] |bgcolor=black| | 82,04 | | [[Астэроід]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Таласа (спадарожнік)|Таласа]]^A<br /><small> Нептун IV</small> |bgcolor=black|[[Файл:Naiad Voyager.png|50px|center]] | 82,0 |350 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[(122) Герда]] |bgcolor=black| | 81,7<ref name=PSI/> |570 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(83) Беатрыс]] |bgcolor=black| | 81,38 |560 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(32) Памона]]^A |bgcolor=black| | 81,0 | 550 | [[Астэроід]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Пандора (спадарожнік)|Пандора]]^$ <br /><small> Сатурн XVII</small> |bgcolor=black| [[Файл:Pandora PIA07632.jpg|50px|center]] | 80,6 |135,6 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Белінда (спадарожнік Урана)|Белінда]]^A <br /><small> Уран XIV </small> |bgcolor=black| [[Файл:Belinda.gif|50px|center]] | 80,0 |360 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(115) Ціра]] | style="background:black;"| |79,84<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Крэсіда (спадарожнік Урана)|Крэсіда]] <br /><small> Уран IX</small> |bgcolor=black| | 79,6<ref name="jplssd"/> |340^A | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(135) Герта]] | style="background:black;"| | 79,24<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(84) Кліо]] | style="background:black;"| | 79,16<ref name="jpldata84klio">{{Sbdb|84 Klio}}</ref> |520 | [[Астэроід]] |- | [[(80) Сапфо]] | style="background:black;"| | 78,4 | | [[Астэроід]] |- | [[(1001) Гаусія]] | style="background:black;"| | 78,0 | | [[Астэроід]] |- | [[(58534) Логас]] | style="background:black;"| | 77,0<ref name="Grundy2005">{{cite journal | author=Grundy, W. M | author2=Noll, K. S. | author3=Stephens, D. C. | title=Diverse albedos of small trans-neptunian objects | journal=Icarus | volume=176 | issue=1 | pages=184–191 | year=2005 | doi=10.1016/j.icarus.2005.01.007 | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0019103505000266 | access-date=2023-12-13 | bibcode=2005Icar..176..184G | arxiv = astro-ph/0502229}}</ref> | 270 | [[Пояс Койпера]] — [[К'юбівана]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(124) Алькеста]] | style="background:black;"| | 76,36<ref name=PSI/> |470 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[:en:55576 Amycus|55576 Amycus]] |bgcolor=black| | 76,3<ref name="spitzer"/> | | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(25) Факея]] | style="background:black;"| | 75,2 | | [[Астэроід]] |- | [[(8405) Асбол]] |bgcolor=black|[[Файл:8405 asbolus.jpg|50px|center]] | 74,0<ref>{{cite journal | title=Infrared spectroscopy of the Centaur 8405 Asbolus: first observations at ESO-VLT | author=Barucci, M. A., de Bergh, C., Cuby, J.-G., Le Bras, A., Schmitt, B., & Romon, J. | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=357 | pages=L53–L56 | year=2000 | bibcode=2000A&A...357L..53B | url=http://adsabs.harvard.edu/full/2000A%26A...357L..53B | archive-url=https://web.archive.org/web/20230611095640/https://adsabs.harvard.edu/full/2000A%26A...357L..53B | archive-date=11 чэрвеня 2023 | url-status=dead | access-date=22 чэрвеня 2024 }}</ref> — 42<ref name="spitzer"/> | | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(112) Іфігенія]] |bgcolor=black| | 72,7<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | {{mpl|(86047) 1999 OY|3}} |bgcolor=black| | 72,0 | | [[Пояс Койпера]] — [[Сямейства Хаумеа]] |-style="background:#F5DEB3;" | [[Гідра (спадарожнік Плутона)|Гідра]] |bgcolor=black|[[Файл:Pluto hubble1-ru(2).jpg|50px|center]] | 72,0<ref name="jplssd"/> |391^P | [[Спадарожнікі Плутона|Спадарожнік Плутона]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Разалінда (спадарожнік Урана)|Разалінда]] <br /><small> Уран XIII</small> |bgcolor=black| | 72,0 |250 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Калібан (спадарожнік Урана)|Калібан]] <br /><small> Уран XVI</small> |bgcolor=black| | 72,0<ref name="jplssd"/> | | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(99) Дзіку]] | style="background:black;"| | 71,9 |390 | [[Астэроід]] |- | [[(66) Мая]] | style="background:black;"| | 71,82 | | [[Астэроід]] |- | [[(116) Сірона]] | style="background:black;"| | 71,7<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(44) Ніса]] | style="background:black;"| | 70,64 |370 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа E|Клас E]] |- | [[:en: 10370 Hylonome|10370 Hylonome]] | style="background:black;"| | 70,0<ref name="spitzer"/> | | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(77) Фрыг]] | style="background:black;"| | 69,26 |350 | [[Астэроід]] |- | [[(55) Пандора]] |bgcolor=black| | 66,7 | | [[Астэроід]] |- | [[(133) Кірэна]] |bgcolor=black| | 66,58<ref name=PSI/> |310 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(79) Эўрынома]] |bgcolor=black| | 66,48 | | [[Астэроід]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Наяда (спадарожнік)|Наяда]]<br /><small>Нептун III</small> | style="background:black;"| [[Файл:Naiad Voyager.png|50px|center]] | 66,0 |190^A | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[(43) Арыядна]] | style="background:black;"| |65,88<ref name=PSI/> | | [[Астэроід]] |- | [[(101) Алена]] | style="background:black;"| | 65,8 |300 | [[Астэроід]] |- | [[(108) Гекуба]] | style="background:black;"| | 64,98<ref>{{Sbdb|108 Hecuba}}</ref> |390 | [[Астэроід]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Дэздэмона (спадарожнік Урана)|Дэздэмона]]^A<br /><small> Уран X</small> | style="background:black;"| | 64,0 |180 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Галімеда (спадарожнік Нептуна)|Галімеда]] <br /><small> Нептун IX</small> |bgcolor=black| | 62,0 | | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[:en: 52975 Cyllarus|52975 Cyllarus]] |bgcolor=black| | 62,0<ref name="spitzer"/> | | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |- | [[(82) Алкмена]] |bgcolor=black| | 60,96 | | [[Астэроід]] |- | [[(60) Эхо]] |bgcolor=black| | 60,2 | | [[Астэроід]] |- | [[C/1995 O1 (Хейла — Бопа)|Камета Хейла — Бопа]] <br /><small> C/1995 O1 </small> |bgcolor=black| [[Файл:Halebopp031197.jpg|50px|center]] | 60,0<ref name="hale-bopp">{{Sbdb|Hale-Bopp}}</ref> | | [[Камета]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Пасіфэ (спадарожнік)|Пасіфэ]]*^A<br /><small>Юпітэр VIII</small> |bgcolor=black| | 60,0 |300 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[(7066) Нес]] |bgcolor=black| | 60,0<ref name="spitzer"/><ref name="johnston2010"/> | | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Неса (спадарожнік)|Неса]] <br /><small> Нептун XIII</small> | style="background:black;"| | 60,0<ref name="jplssd"/> | | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[(64) Ангеліна]] | style="background:black;"| | 60,0<ref>{{cite journal | bibcode=1991LPI....22.1515W | author=Lionel Wilson and Klaus Keil | title=Explosive Eruptions on Asteroids: The Missing Basalts on the Aubrite Parent Body | journal=Abstracts of the Lunar and Planetary Science Conference | volume=22 | page=1515 | year=1991}}</ref> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа E|Клас E]] |- | {{mpl|2008 KV|42}} |bgcolor=black| | 59,0<ref>{{cite web |url = http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm |title = 2008-07-16 Tracking News |publisher = Hohmanntransfer.com |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXrZwnC?url=http://www.hohmanntransfer.com/mn/08/08198_0716.htm |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = dead }}</ref> | | [[Адасоблены транснептунавы аб'ект|Адасоблены ТНА]] |- | [[(67) Азія]] |bgcolor=black| | 58,12 | | [[Астэроід]] |- | [[(119) Алфея]] |bgcolor=black| | 57,3<ref name=PSI/> | 200 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(75) Эўрыдыка]] | style="background:black;"| | 55,91<ref name=PSI/> |180 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |- | [[(142) Пулана]] | style="background:black;"| | 55,29<ref name=PSI/> |180 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа F|Клас F]] |- | [[(253) Матыльда]]^$ |bgcolor=black| [[Файл:(253) mathilde crop.jpg|50px|center]] | 52,8 |103,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа C|Клас C]] |- | [[:en: 52872 Okyrhoe|52872 Okyrhoe]] |bgcolor=black| | 52,02<ref name="spitzer"/> | | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Б’янка (спадарожнік Урана)|Б’янка]]<br />^{Уран VIII} |bgcolor=black| | 51,4<ref name="jplssd"/> |92 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Праспера (спадарожнік Урана)|Праспера]] <br /><small> Уран XVIII</small> |bgcolor=black| | 50,0 |85 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Сетэбас (спадарожнік Урана)|Сетэбас]] <br /><small> Уран XIX</small> |bgcolor=black| | 48,0<ref name="jplssd"/> |75 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[:en: 4348 Poulydamas|4348 Poulydamas]] |bgcolor=black| | 48,0<ref name="EAON">{{cite web | date=2004-01-31 | title=E.A.O.N. : (4348) Poulydamas | publisher=European Asteroidal Occultation Network (E.A.O.N.) | author=Pierre Vingerhoets and Jan Van Gestel | url=http://www.aula.com/EAON/Files/2004,0131-4348.gif | access-date=2010-05-31 | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXs2mz8?url=http://www.aula.com/EAON/Files/2004.0131-4348.gif | archive-date=12 лютага 2011 | url-status=live }}</ref> | | [[Астэроід]] — [[Траянскія астэроіды Юпітэра|Траянскі астэроід Юпітэра]] |- | [[(123) Брунхільда]] | style="background:black;"| | 47,97<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(1000) Піацыя]] | style="background:black;"| | 47,78<ref name="PSI">[https://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive, Archive] ''Planetary Science Institute''</ref> | | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(113) Амальтэя]] |bgcolor=black| | 46,14<ref name=PSI/> | 100 | [[Пояс астэроідаў]] |-style="background:#FFE8E8;" | Кармэ <br /><small> Юпітэр XI</small> |bgcolor=black| | 46 |130 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]] |- | [[(138) Тулуза]] | style="background:black;"| | 45,5<ref name=PSI/> |99 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(126) Веледа]] | style="background:black;"| | 44,8<ref name=PSI/> |94 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(73) Клітыя]] | style="background:black;"| | 44,44 |92 | [[Астэроід]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Сао (спадарожнік)|Сао]] <br /><small> Нептун XI</small> | style="background:black;"| | 44,0 | | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[(125) Лібератрыкс]] | style="background:black;"| | 43,58<ref name=PSI/> |87 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Метыда (спадарожнік)|Метыда]] <br /><small> Юпітэр XVI </small> |bgcolor=black| [[Файл:Metis.jpg|50px|center]] | 43,0<ref name="Thomas1998"/> | 36 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[(132) Эфра]] |bgcolor=black| | 42,87<ref name=PSI/> |82 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Афелія (спадарожнік Урана)|Афелія]] <br /><small> Уран VII</small> |bgcolor=black| | 42,8<ref name="jplssd"/><ref name=nssdc/> |53 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Лаамедэя (спадарожнік)|Лаамедэя]] <br /><small> Нептун XII</small> | style="background:black;"| | 42 | | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[(118) Пейто]] |bgcolor=black| | 41,74<ref name=PSI/> |76 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[(208) Лакрымоза]] |bgcolor=black| | 41,33<ref name=PSI/> |73,9 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(136) Аўстрыя]] |bgcolor=black| | 41,0<ref name=PSI/> |68 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |- | [[(131) Вала]] |bgcolor=black| | 40,44<ref name=PSI/> |69 | [[Пояс астэроідаў]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Кардэлія (спадарожнік Урана)|Кардэлія]]* <br /><small>Уран VI</small> |bgcolor=black| | 40,2<ref name="jplssd"/> |44 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Сіярнак (спадарожнік)|Сіярнак]] <br /><small> Сатурн XXIX</small> | style="background:black;"| | 40 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |} == Аб’екты дыяметрам ад 2 да 40 км == {| class="wikitable sortable" |- !class="unsortable"|Аб’ект !class="unsortable"|Фота ! Сярэдні дыяметр<br /><small>([[км]])</small> ! Маса<br /><small> {{e|15}} ([[кг]])</small> ! class="unsortable"| Тып аб’екта |- | [[(167) Урда]] |bgcolor=black| | 39,94<ref name=PSI/> | 66,7 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Сінопэ (спадарожнік)|Сінопе]]* <br /> <small>Юпітэр IX</small> |bgcolor=black| | 38,0 |76 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#DDEEFF;" | [[Псамафа (спадарожнік)|Псамафа]]* <br /> <small>Нептун X</small> |bgcolor=black| | 38,0 |37 | [[Спадарожнікі Нептуна|Спадарожнік Нептуна]] |- | [[29P/Швасмана — Вахмана]] |bgcolor=black| [[Файл:29P Schwassmann Wachmann.jpg|50px]] | 37,3<ref name="spitzer"/> | | [[Камета]] — [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Лісітэя (спадарожнік)|Лісітэя]]* <br /> <small>Юпітэр X</small> |bgcolor=black| | 36,0 |63 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]] |- | [[(158) Караніда]] | style="background:black;"| | 35,37<ref name=PSI/> | 46,3 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Алена (спадарожнік)|Елена]] <br /><small> Сатурн XII</small> | style="background:black;"| [[Файл:Helene rev 127 raw 2 brush double mid-30b.jpg|50px|center]] | 35,2<ref name="jplssd"/> |25 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(243) Іда]] |bgcolor=black| [[Файл:243 Ida large.jpg|50px|center]] | 34,6 |42 | [[Пояс астэроідаў]] — [[Сямейства Караніды]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] — [[Спадарожнік астэроіда|Падвойны астэроід]] |- | [[(226) Верынгія]] | style="background:black;"| |33,84<ref name=PSI/> | | [[Пояс астэроідаў]] — [[Астэроід класа S|Клас S]] |- | [[(433) Эрас]]^$ | style="background:black;"| [[Файл:Eros southern hemisphere overview.jpg|50px|center]] | 33,68 |66,9 | [[Калязямныя астэроіды]] — [[Амуры]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Стэфана (спадарожнік Урана)|Стэфана]]<br /><small>Уран XX</small> |bgcolor=black| | 32,0<ref name="jplssd"/> |22 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Альбіёрыкс (спадарожнік)|Альбіёрыкс]]<br /><small> Сатурн XXVI</small> | style="background:black;"| | 32,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(1036) Ганімед]] |bgcolor=black| | 31,8 |33 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | [[(1815) Бетховен]] |bgcolor=black| | 31,6<ref name="johnston2010"/> | | [[Пояс астэроідаў]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Атлас (спадарожнік)|Атлас]]^$ <br /> <small> Сатурн XV</small> | style="background:black;"|[[Файл:Cassini Atlas N00084634 CL.png|50px|center]] | 30,6 |66 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(31824) Элат]] |bgcolor=black| | 30,0<ref name="spitzer"/> | | [[Кентаўры (астэроіды)|Кентаўры]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Пердыта (спадарожнік Урана)|Пердыта]]<br /><small>Уран XXV</small> |bgcolor=black| | 30,0<ref name="Karkoschka2001b">{{cite journal | last=Karkoschka | first=Erich | author-link=:en:Erich Karkoschka | title=Voyager's Eleventh Discovery of a Satellite of Uranus and Photometry and the First Size Measurements of Nine Satellites | journal=Icarus | volume=151 | pages=69–77 | year=2001 | doi=10.1006/icar.2001.6597 | bibcode=2001Icar..151...69K }}</ref> |13 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Пан (спадарожнік)|Пан]]^$<br /><small> Сатурн XVIII</small> | style="background:black;"|[[Файл:Pan side view.jpg|50px|center]] | 28,4<ref name="Porco2007">{{cite journal |author = [[:en:Carolyn C. Porco|Porco, C. C.]] |display-authors = etal |title = ''Saturn's Small Inner Satellites: Clues to Their Origins'' |journal = Science |year = 2007 |volume = 318 |issue = 5856 |pages = 1602–1607 |pmid = 18063794 |bibcode = 2007Sci...318.1602P |doi = 10.1126/science.1143977 |url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...318.1602P |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXsjQIR?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2007Sci...318.1602P |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live |access-date = 14 верасня 2013 }}</ref> |4,95<ref name="Porco2007"/> | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[Лінус, спадарожнік|Лінус]]<br />^{Каліёпа I} |bgcolor=black| | 28,0<ref name="Descamps2008">{{cite journal | last=Descamps | first=P. | author2=Marchis, F. | author3=Pollock, J. | display-authors=etal | title=New determination of the size and bulk density of the binary asteroid 22 Kalliope from observations of mutual eclipses | year=2008 | journal=Icarus | volume=196 | issue=2 | pages=578–600 | bibcode=2008Icar..196..578D | doi=10.1016/j.icarus.2008.03.014 | arxiv=0710.1471 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D | archive-url=https://www.webcitation.org/5wRXt8d4U?url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D | archive-date=12 лютага 2011 | url-status=live | access-date=14 верасня 2013 }}</ref> |60<ref name="Marchis03">{{cite journal |author = F. Marchis |display-authors = etal |title = ''A three-dimensional solution for the orbit of the asteroidal satellite of 22 Kalliope'' |journal = Icarus |year = 2003 |volume = 165 |issue = 1 |page = 112 |bibcode = 2003Icar..165..112M |doi = 10.1016/S0019-1035(03)00195-7 |url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D |archive-url = https://web.archive.org/web/20190430232417/http://adsabs.harvard.edu/abs/2008Icar..196..578D |archive-date = 30 красавіка 2019 |url-status = dead |access-date = 20 студзеня 2022 }}</ref> | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(22) Каліёпа]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Ананке (спадарожнік)|Ананке]] <br />^{Юпітэр XII} |bgcolor=black| | 28,0<ref name="SheppardJewittPorco2004">{{cite web | author = [[:en:Scott S. Sheppard|Sheppard, S. S.]], [[:en:David C. Jewitt|Jewitt, D. C.]], [[:en:Carolyn Porco|Porco, C]] | url = http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/papers/JUPITER/JSP,2003.pdf | title = ''Jupiter's Outer Satellites and Trojans'', in ''Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere,'' | coauthor = Fran Bagenal, Timothy E. Dowling, William B. McKinnon | publisher = Cambridge Planetary Science, Cambridge, UK: Cambridge University Press | volume = 1 | isbn = 978-0-521-81808-7 | year = 2004 | pp. = 263-280 | url-status = dead }}</ref> |38,2 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Тэлеста (спадарожнік)|Тэлеста]] <br /><small> Сатурн XIII або Тэтыс B</small> | style="background:black;"| [[Файл:Telesto cassini closeup.jpg|50px|center]] | 23,6<ref name="Porco2006">{{cite journal |author = [[:en:Carolyn C. Porco|Porco, C.C.]] |display-authors = etal |title = ''Physical Characteristics and Possible Accretionary Origins for Сатурн's Small Satellites'' |journal = Bulletin of the American Astronomical Society |year = 2006 |volume = 37 |page = 768 |url = http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2289.pdf |archive-url = https://www.webcitation.org/5QeJx7L0V?url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/lpsc2006/pdf/2289.pdf |archive-date = 27 ліпеня 2007 |url-status = live |access-date = 14 верасня 2013 }}</ref> | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] — [[Траянскія спадарожнікі|траянскі спадарожнік]] [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыса]] |-style="background:#ffc6bf;" | [[Фобас (спадарожнік Марса)|Фобас]]^$ <br /><small> Марс I </small> | style="background:black;"| [[Файл:Phobos colour 2008.jpg|50px|center]] | 22,2 |10,7 | [[Спадарожнікі Марса|Спадарожнік Марса]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Паліяк (спадарожнік)|Паліяк]] |bgcolor=black| | 22,0 | 8,2 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Францыска (спадарожнік Урана)|Францыска]]<br /><small>Уран XXII</small> | style="background:black;"| | 22,0<ref name="jplssd"/> |7,2 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Каліпса (спадарожнік)|Каліпса]] <br /><small> Сатурн XIV або Тэтыс C </small> |bgcolor=black|[[Файл:N00151485 Calypso crop.jpg|50px|center]] | 21,4<ref name="jplssd"/> | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] — [[Траянскія спадарожнікі|траянскі спадарожнік]] [[Тэфія (спадарожнік Сатурна)|Тэтыса]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Леда (спадарожнік)|Леда]] <br /><small> Юпітэр XIII </small> |bgcolor=black| | 20,0<ref name="jplssd"/> |11 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Гімаліі]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Фердынанд (спадарожнік Урана)|Фердынанд]]<br /><small>Уран XXIV</small> | style="background:black;"| | 20,0<ref name="jplssd"/> |5,4 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Маргарыта (спадарожнік Урана)|Маргарыта]]<br /><small>Уран XXIII</small> |bgcolor=black| | 20,0<ref name="jplssd"/> |5,4 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(149) Медуза]] |bgcolor=black| | 19,76<ref name=PSI/> | 8 | [[Пояс астэроідаў]] |- | [[Ромул, спадарожнік|Ромул]] |bgcolor=black| | 18,0 |4 | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(87) Сільвія]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Імір (спадарожнік)|Імір]] <br /><small> Сатурн XIX </small> |bgcolor=black| | 18,0<ref name="jplssd"/> | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Трынкула (спадарожнік Урана)|Трынкула]]<br /><small>Уран XXI</small> |bgcolor=black| | 18,0 |3,9 | [[Спадарожнікі Урана]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Купідон (спадарожнік Урана)|Купідон]]<br /><small>Уран XXVII</small> |bgcolor=black| | 18,0 |3,8 | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |- | [[(2002) Эйлер]] |bgcolor=black| | 17,44 | 5,5 | [[Астэроід]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Адрастэя (спадарожнік)|Адрастэя]]<br /><small> Юпітэр XV</small> |bgcolor=black|[[Файл:Adrastea.jpg|50px|center]] | 16,4 |2 | [[Спадарожнікі Юпітэра]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Ківіёк (спадарожнік)|Ківіёк]] |bgcolor=black| | 16,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Тарвас (спадарожнік)|Тарвас]]<br /><small>Сатурн XXI</small> |bgcolor=black| [[Файл:Tarvos from Cassini.jpg|50px]] |15,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(2685) Мазурскі]] | style="background:black;"|[[Файл:Asteroid 2685Masurky.png|50px|center]] | 15,0 |5-11 | [[Астэроід]] |- | {{mpl|(65407) 2002 RP|120}} |bgcolor=black| | 14,6<ref name="jpldataRP120">{{Sbdb|65407)}}</ref> | 3,1 | [[Дамаклоіды]] ([[рэтраградны рух]]) |-style="background:#FFFFCC;" | [[Бестла (спадарожнік)|Бестла]]<br /><small>Сатурн XXXIX</small> |bgcolor=black| | 14,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[Маленькі прынц, спадарожнік|Маленькі прынц]] |bgcolor=black| | 13,0 |1,2 | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(45) Яўгенія]] |-style="background:#ffc6bf;" | [[Дэймас]]^$ <br /><small> Марс II </small> |bgcolor=black| [[Файл:Deimos-MRO.jpg|50px|center]] | 12,4 |1,48 | [[Спадарожнікі Марса|Спадарожнік Марса]] |- | [[(951) Гаспра]] |bgcolor=black| [[Файл:951 Gaspra.jpg|50px|center]] | 12,2<ref>{{cite web |url = http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=3984962 |title = The Shape of Gaspra: Galileo's observations of 951 Gaspra |publisher = Cat.inist.fr |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXv7tPd?url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref> |2-3 | [[Астэроід]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Іджырак (спадарожнік)|Іджырак]]<br /><small>Сатурн XXII</small> |bgcolor=black| | 12 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[S/2002 (121) 1]] |bgcolor=black| | 12<ref name="MarKaaHom06">{{cite journal | author=F. Marchis | display-authors=etal | title=''Shape, size and multiplicity of main-belt asteroids I. Keck Adaptive Optics survey'' | journal=Icarus | volume=185 | page=39 | year=2006 | bibcode=2006Icar..185...39M | doi=10.1016/j.icarus.2006.06.001 | pmid=19081813 | issue=1 | pmc=2600456 | url=https://adsabs.harvard.edu/abs/2006Icar..185...39M | archive-url = https://web.archive.org/web/20070709124859/https://adsabs.harvard.edu/abs/2006Icar..185...39M | archive-date = 9 ліпеня 2007 | url-status=live}}</ref> |1,6 | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(121) Герміёна]] |- | [[Камета Галея]] |bgcolor=black|[[Файл:Halley's Comet, 1910.JPG|50px|center]] | 11,0<ref>11&nbsp;km average diameter 2004 study</ref> |0,03<ref>Для разліку выкарыстоўваўся [[аб'ём]] эліпсоіда памерам 15x8x8 км з меркаванай шчыльнасцю «[[:en:rubble pile|кучы друзу]]» каля 0,6 г/см³, што дае масу (m=d*v), роўную ~3,02{{e|14}} кг.</ref> | [[Камета]] (перыяд 75,3 года) |- | [[S/2001 (107) 1]] |bgcolor=black| | 11,0<ref name="MarKaaHom06"/> |1,5 | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(107) Каміла]] |-style="background:#CCFFCC;" | [[Маб (спадарожнік Урана)|Маб]]<br /><small>Уран XXVI</small> |bgcolor=black| | 10,0 | | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Эрыпа (спадарожнік)|Эрыпа]]<br /><small>Сатурн XXVIII</small> |bgcolor=black| | 10,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(26858) Містер Рогерс]] |bgcolor=black| | 9,5 | | [[Астэроід]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Калірое (спадарожнік)|Калірое]]<br /><small>Уран XVII</small> |bgcolor=black| | 8,6 | | [[Спадарожнікі Урана|Спадарожнік Урана]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Гіракін (спадарожнік)|Гіракін]]<br /><small>Сатурн XLIV</small> |bgcolor=black| | 8,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Феміста (спадарожнік)|Феміста]]<br /><small>Юпітэр XVIII</small> |bgcolor=black| | 8,0 |0,69 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Дафніс (спадарожнік)|Дафніс]]<br /><small>Сатурн XXXV</small> | style="background:black;"|[[Файл:PIA21056 - Daphnis Up Close.jpg|50px|center]] | 7,8<ref name="Porco2007"/> | 0,084<ref name="Porco2007"/> | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[Рэм, спадарожнік|Рэм]] |bgcolor=black| | 7,0 |0,2 | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(87) Сільвія]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Таркек (спадарожнік)|Таркек]]<br /><small>Сатурн LII</small> | style="background:black;"| | 7,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Кары (спадарожнік)|Кары]]<br /><small>Сатурн XLV</small> | style="background:black;"| | 7,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Мундыльфары (спадарожнік)|Мундыльфары]]<br /><small>Сатурн XXV</small> | style="background:black;"| | 7,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Сутунг (спадарожнік)|Сутунг]]<br /><small>Сатурн XXIII</small> | style="background:black;"| | 7,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Праксідыке (спадарожнік)|Праксідыкэ]]<br /><small>Юпітэр XXVII</small> | style="background:black;"| | 6,8 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Нарві (спадарожнік)|Нарві]]<br /><small>Сатурн XXXI</small> | style="background:black;"| | 6,6 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Скады (спадарожнік)|Скады]]<br /><small>Сатурн XXVII</small> |bgcolor=black| | 6,4 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[9P/Тэмпеля]] | style="background:black;"| [[Файл:PIA02127.jpg|50px|center]] | 6,0<ref name="Tempel1">{{cite web |title = Comet 9P/Tempel 1 |publisher = The Planetary Society |url = http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html |access-date = 2008-12-16 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXwCJMk?url=http://www.planetary.org/explore/topics/asteroids_and_comets/tempel1.html |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref><ref name="jpl-tempel">{{Sbdb|9P/Tempel 1}}</ref> | 0,075 | [[Камета]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Грэйп (спадарожнік)|Грэйп]]<br /><small>Сатурн LI</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Ярнсакса (спадарожнік)|Ярнсакса]]<br /><small>Сатурн L</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Скол (спадарожнік)|Скол]]<br /><small>Сатурн XLVII</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[S/2003 (130) I]] |bgcolor=black| | 6,0 |0,4 | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(130) Электра]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Логі (спадарожнік)|Логі]]<br /><small>Сатурн XLVI</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Хаці (спадарожнік)|Хаці]]<br /><small>Сатурн XLIII</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Форн’ёт (спадарожнік)|Форн’ёт]]<br /><small>Сатурн XLII</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Бефінд (спадарожнік)|Бефінд]]<br /><small>Сатурн XXXVII</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Эгір (спадарожнік)|Эгір]]<br /><small>Сатурн XXXVI</small> | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[S/2007 S 2]] | style="background:black;"| | 6,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(118401) LINEAR]] |bgcolor=black| | 6,0 |0,23 | [[Камета галоўнага пояса]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Бергельмір (спадарожнік)|Бергельмір]]<br />^{Сатурн XXXVIII} |bgcolor=black| | 6,0<ref name="jplssd"/> | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Трум (спадарожнік)|Трум]] <br />^{Сатурн XXX} | style="background:black;"| [[Файл:Thrymr from Cassini on April 05,2009.png|50px]] | 5,6<ref>[http://Сатурн.jpl.nasa.gov/science/moons/thrym/ Cassini Equinox Mission: Thrym (accessed October 2010)]{{Недаступная спасылка}}</ref> | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(4179) Таутатыс]] |bgcolor=black| | 5,4<ref>{{Sbdb|4179 Toutatis}}</ref> |0,05 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Мегаклітэ (спадарожнік)|Мегаклітэ]]<br />^{Юпітэр XIX} | style="background:black;"| | 5,4<ref name="jplssd"/><br /> — 2,25<ref>«Jupiter, in Astronomy»; ''The Columbia Encyclopedia'', Sixth Edition, 2004. 52323 pgs</ref> | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[(2867) Штэйнс]] |bgcolor=black| [[Файл:Steins.png|50px|center]] | 5,3<ref name="keller">{{cite journal |title=E-Type Asteroid (2867) Steins as Imaged by OSIRIS on Board Rosetta |author=H. U. Keller |display-authors=etal |journal=Science |year=2010 |volume=327 |issue=5962 |page=190—193 |doi=10.1126/science.1179559 |url=https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.1179559 }}</ref> | | [[Астэроід]] — [[Астэроід класа E|Клас E]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Іакастэ (спадарожнік)|Іакастэ]]<br /><small>Юпітэр XXVI</small> | style="background:black;"| | 5,2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Каліке (спадарожнік)|Каліке]]<br /><small>Юпітэр XXIII</small> | style="background:black;"| | 5,2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]] |- | [[(3200) Фаэтон]] | style="background:black;"| | 5,1 | 14 | [[Астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] — [[Астэроід класа B|Клас B]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Фарбаўці (спадарожнік)|Фарбаўці]]<br /><small>Сатурн XL</small> | style="background:black;"| | 5,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(3753) Круітні]] | style="background:black;"| | 5,0 | 0,13 | [[Астэроід]] — [[Квазіспадарожнік]] [[Планета Зямля|Зямлі]] |- | [[(5535) Анафранк]] | style="background:black;"| [[Файл:Annefrank 5535.jpg|50px|center]] | 4,8 | | [[Астэроід]] |- | [[19P/Барэлі]] |bgcolor=black| [[Файл:Comet Borrelly Nucleus.jpg|50px|center]] | 4,8<ref>{{Sbdb|19P/Borrelly}}</ref> | | [[Камета]] (перыяд 6,85 года) |- | [[2P/Энке]] |bgcolor=black|[[Файл:Comet Encke.jpg|50px|center]] | 4,8 | | [[Камета]] (перыяд 3,3 года) |-style="background:#FFE8E8;" | [[Тайгетэ (спадарожнік)|Тайгетэ]]<br /><small>Юпітэр XX</small> | style="background:black;"| | 4,4 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Гарпаліке (спадарожнік)|Гарпалікэ]]<br /><small>Юпітэр XXII</small> | style="background:black;"| | 4,4 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[C/1996 B2 (Хякутакэ)|C/1996 B2]] <br />Comet Hyakutake |bgcolor=black|[[Файл:Hyakutake Hubble.gif|50px|center]] | 4,2<ref>{{Sbdb|C/1996 B2}}</ref> | | [[Камета]]<ref>{{cite web |url = http://www2.jpl.nasa.gov/comet/hyakutake/index.html |title = Comet Hyakutake Home Page (JPL) |publisher = .jpl.nasa.gov |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRXzjGtT?url=http://www2.jpl.nasa.gov/comet/hyakutake/index.html |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref> |- | [[81P/Вільда]] | style="background:black;"|[[Файл:Comet wild 2 craters.jpg|50px|center]] | 4,0<ref>{{Sbdb|81P/Wild 2}}</ref> | | [[Камета]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Фенрыр (спадарожнік)|Фэнрыр]]<br /><small>Сатурн XLI</small> | style="background:black;"| | 4,0 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Палена (спадарожнік)|Палена]]<br /><small>Сатурн XXXIII</small> | style="background:black;"|[[Файл:N00163156.jpg|50px|center]] | 4,0 |0,043 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Эўкеладэ (спадарожнік)|Эўкеладэ]]<br /><small>Юпітэр XLVII</small> |bgcolor=black| | 4,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Геліке (спадарожнік)|Геліке]]<br /><small>Юпітэр XLV</small> |bgcolor=black| | 4,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Аойдэ (спадарожнік)|Аойдэ]]<br /><small>Юпітэр XLI</small> |bgcolor=black| | 4,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Герміпэ (спадарожнік)|Герміпэ]]<br /><small>Юпітэр XXX</small> |bgcolor=black| | 4,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Тыёнэ (спадарожнік)|Тыёнэ]]<br /><small>Юпітэр XXIX</small> |bgcolor=black| | 4,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Аўтаное (спадарожнік)|Аўтаное]]<br /><small>Юпітэр XXVIII</small> |bgcolor=black| | 4,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Ісаноэ (спадарожнік)|Ісаноэ]]<br /><small>Юпітэр XXVI</small> |bgcolor=black| | 3,8 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Халдэнэ (спадарожнік)|Халдэнэ]]<br /><small>Юпітэр XXI</small> |bgcolor=black| | 3,8 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]] |- | {{mpl|(53319) 1999 JM|8}} |bgcolor=black| [[Файл:Asteroid 1999 JM8.gif|50px|center]] | 3,5 | | [[Астэроід]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Полідэўк (спадарожнік)|Полідэўк]] <br /><small>Сатурн XXXIV</small> | style="background:black;"|[[Файл:Polydeuces.jpg|50px|center]] | 3,5<ref name="note_11">Source: [http://www.sciencemag.org/cgi/content/short/307/5713/1226 Porco ''et al.'' 2005]</ref> |0,03 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[17P/Холмса]] |bgcolor=black| [[Файл:17pHolmes 071104 eder vga.jpg|50px|center]] | 3,4<ref>{{cite web |url = http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html |title = Cloudbait Observatory Gallery - Comet Holmes |publisher = Cloudbait.com |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRY19TTm?url=http://www.cloudbait.com/gallery/comet/holmes.html |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = dead }}</ref> | | [[Камета]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Эрыномэ (спадарожнік)|Эрыномэ]]<br /><small>Юпітэр XXV</small> |bgcolor=black| | 3,2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Мефона (спадарожнік)|Мефона]]<br /><small>Сатурн XXXII</small> |bgcolor=black|[[Файл:N00163251.jpg|30px|center]] | 3,2<ref name="jplssd"/> |0,019 | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Архэ (спадарожнік)|Архэ]]<br /><small>Юпітэр XLIII</small> |bgcolor=black| | 3,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Гегемонэ (спадарожнік)|Гегемонэ]]<br /><small>Юпітэр XXXIX</small> |bgcolor=black| | 3,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Эвантэ (спадарожнік)|Эвантэ]]<br /><small>Юпітэр XXXIII</small> |bgcolor=black| | 3,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Эўрыдомэ (спадарожнік)|Эўрыдомэ]]<br /><small>Юпітэр XXXII</small> |bgcolor=black| | 3,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Карпа, спадарожнік|Карпа]]<br /><small>Юпітэр XLVI</small> |bgcolor=black| | 3,0 |0,45 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Этнэ (спадарожнік)|Этнэ]]<br /><small>Юпітэр XXXI</small> |bgcolor=black| | 3,0 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[(4055) Магелан]] |bgcolor=black| |2,49<ref>{{Sbdb|4055 Magellan}}</ref> | | [[Астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа V|Клас V]] |- | [[(132524) APL]] |bgcolor=black| [[Файл:Asteroid 2002 JF56.jpg|50px|center]] | 2,3 | | [[Астэроід]] |- | [[(6178) 1986 DA]] |bgcolor=black| | 2,3 | 0,002 | [[Астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа M|Клас M]] |-style="background:#FFFFCC;" | [[Анфа (спадарожнік)|Анфа]]<br /><small>Сатурн LX</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Корэ (спадарожнік)|Корэ]]<br /><small>Юпітэр XLIX</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Кіленэ (спадарожнік)|Кіленэ]]<br /><small>Юпітэр XLVIII</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Каліхорэ (спадарожнік)|Каліхорэ]]<br /><small>Юпітэр XLIV</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Мнемэ (спадарожнік)|Мнемэ]]<br /><small>Юпітэр XL</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Пазіфеэ (спадарожнік)|Пазіфеэ]]<br /><small>Юпітэр XXXVIII</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Кале (спадарожнік)|Кале]]<br /><small>Юпітэр XXXVII</small> |bgcolor=black| | 2 |0,015 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Спондэ (спадарожнік)|Спондэ]]<br /><small>Юпітэр XXXVI</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Артазіэ (спадарожнік)|Артазіэ]]<br /><small>Юпітэр XXXV</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Тэльксіноэ (спадарожнік)|Тэльксіноэ]]<br /><small>Юпітэр XLII</small> |bgcolor=black| | 2 | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[Эўпорыэ (спадарожнік)|Эўпорыэ]]<br /><small>Юпітэр XXXIV</small> |bgcolor=black| | 2 |0,015 | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |} == Аб’екты з дыяметрам, меншым за 2 км == У галоўным поясе астэроідаў па прыблізных ацэнках утрымліваецца ад 1,1 да 1,9 мільёнаў астэроідаў, з памерамі ў дыяпазоне ад 1 да 2 км<ref>{{cite press release | first=Edward | last=Tedesco | author2=Metcalfe, Leo | title=New study reveals twice as many asteroids as previously believed | publisher=European Space Agency | date=4 апреля 2002 | url=http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=7925 | access-date=2009-10-20 | archive-date=6 сакавіка 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230306222828/https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ | url-status=dead }} {{Cite web |url=https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ |title=Архіўная копія |access-date=11 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306222828/https://spaceref.com/press-release/new-study-reveals-twice-as-many-asteroids-as-previously-believed/ |archive-date=6 сакавіка 2023 }}</ref>, а аб’ектаў, памерам меншых за 1 км, значна больш. З-за малых памераў гэтыя астэроіды вельмі слаба вывучаны. Выключэннем з’яўляюцца толькі тыя з іх, паблізу якіх праляталі касмічныя зонды або самі яны праляталі міма Зямлі на досыць блізкай адлегласці, каб стаць бачнымі для буйных зямных тэлескопаў. Часта гэтыя аб’екты маюць няправільную форму, таму тут прыводзіцца сярэдні дыяметр астэроіда. Маса такіх аб’ектаў прыблізна каля 1{{e|12}} кг. {| class="wikitable sortable" |- !class="unsortable"|Аб’ект !class="unsortable"|Фота ! Сярэдні дыяметр<br /><small>([[метр]])</small> ! Маса<br /><small> {{e|12}} ([[кг]])</small> ! class="unsortable"| Тып аб’екта |- | [[(1620) Географ]] |bgcolor=black| [[Файл:Geographos.jpg|50px|center]] | 1770<ref name=PSI/> | 4 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] |- | [[(1862) Апалон]] |bgcolor=black| | 1700 |5,1 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] — [[Астэроід класа Q|Клас Q]] |- | [[(243) Іда#Спадарожнік Дактыль|Дактыль]]<br />^{Іда I} |bgcolor=black|[[Файл:Dactyl-HiRes.jpg|50px]] | 1400 | | [[Спадарожнік астэроіда]] [[(243) Іда]] |- | [[(1566) Ікар]] |bgcolor=black| | 1400 |2,9 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] |- | [[(4769) Касталія]] |bgcolor=black| | 1400<ref>{{Sbdb|4769 Castalia}}</ref> |1,3<ref>Паводле [[:fr:(4769) Castalie]].</ref> | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] |- | [[(9969) Брайль]] |bgcolor=black| [[Файл:PIA01345.jpg|50px|center]] | 1400 | | [[Астэроід]] |- | {{mpl|(137108) 1999 AN|10}} |bgcolor=black| | 1300 | | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] |- | [[(29075) 1950 DA]] |bgcolor=black| [[Файл:1950da color 150.jpg|50px|center]] | 1200 |3<ref>[http://www.google.com/search?hl=en&q=3000+×+10^9+kilogram+to+exagram 3000 x 10^9 kg]</ref> | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] |- | {{mpl|(66391) 1999 KW|4}} |bgcolor=black| [[Файл:1999 KW4 animated.gif|50px|center]] | 1200 |2,33 | [[Спіс астэроідаў, якія перасякаюць арбіту Меркурыя|Меркурый-кросер]] — [[Атоны]] |- | [[46P/Віртанена]] |bgcolor=black| | 1200 | | [[Камета]] |- | [[103P/Хартлі]]<br /><small>Хартлі 2</small> |bgcolor=black|[[Файл:Comet Hartley 2.jpg|50px]] | 1140<ref name="Lisse2009">{{cite journal | last=Lisse | first=C. M. | author2=Fernandez, Y. R. | author3=Reach, W. T. | author4=Bauer, J. M. | author5=A'Hearn, M. F. | author6=Farnham, T. L. | display-authors=etal | title=Spitzer Space Telescope Observations of the Nucleus of Comet 103P/Hartley 2 | journal=American Astronomical Society, DPS meeting #41, #20,08 | volume=121 | pages=968–975 | year=2009 | url=http://authors.library.caltech.edu/15882 | access-date=2010-02-23}}</ref> | 0,3<ref name=Lisse2009/> | [[Камета]] (перыяд 6,46 года) |- | [[(3908) Нюкта]] |bgcolor=black| | 1040 |5 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Амуры]] — [[Астэроід класа V|Клас V]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[S/2003 J 9]]<br /><small>Юпітэр XXVII</small> |bgcolor=black| | 1000<ref name="jplssd"/> | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] — [[Група Кармэ]] |-style="background:#FFE8E8;" | [[S/2003 J 12]] |bgcolor=black| | 1000<ref name="jplssd"/> | | [[Спадарожнікі Юпітэра|Спадарожнік Юпітэра]] |- | [[(14827) Гіпнос]] |bgcolor=black| | 900<ref name="jpldataHypnos">{{Sbdb|14827 Hypnos}}</ref> | | [[Камета]] ([[Выраджаная камета]])<ref name="dormant">{{cite journal | first=Kathryn | last=Whitman | author2=Alessandro Morbidelli | author3=Robert Jedicke | title=The Size-Frequency Distribution of Dormant Jupiter Family Comets | url=https://archive.org/details/arxiv-astro-ph0603106 | year=2006 | arxiv=astro-ph/0603106 | bibcode = 2006Icar..183..101W | doi = 10.1016/j.icarus.2006.02.016}}</ref> |- | [[(2062) Атон]] |bgcolor=black| | 900 |0,76<ref>Паводле [[:en:2062 Aten]].</ref> | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | {{mpl|2007 CA|19}} |bgcolor=black| | 864 |1,2 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | [[(6489) Голеўка]] |bgcolor=black| |350<ref>{{Sbdb|6489 Golevka}}</ref> | | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — [[Апалоны (астэроіды)|Апалоны]] |- | [[(25143) Ітакава]] |bgcolor=black| | 692 |0,0358 | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | {{mpl|2004 XP|14}} |bgcolor=black| | 600 | | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | {{nobr|{{mpl|(144898) 2004 VD|17}}}} |bgcolor=black| | 580 |3<ref name="NASANEO">Зыходзячы з меркаванай шчыльнасці 2,6 г/см³, як пазначана на старонцы [http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html NASA NEO impact risk page] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110211202907/http://neo.jpl.nasa.gov/risk/index.html |date=11 лютага 2011 }}</ref> | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | [[(4660) Нерэй]] |bgcolor=black|[[Файл:Nereus.jpg|50px|center]] | 330<ref>{{Sbdb|4660 Nereus}}</ref> | | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |-style="background:#FFFFCC;" |[[S/2009 S 1]] <br /><small> Сатурн LXII </small> | style="background:black;"| | 300 | | [[Спадарожнікі Сатурна|Спадарожнік Сатурна]] |- | [[(99942) Апофіс]] |bgcolor=black|[[Файл:2004MN4 Sormano.gif|50px]] | 270 |0,05<ref name="NASANEO"/> | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | {{mpl|2007 TU|24}} |bgcolor=black|[[Файл:2007 TU24 radar image 20080128.jpg|50px|center]] | 250<ref name="NASA0125">{{cite web |title = NASA Scientists Get First Images of Earth Flyby Asteroid |publisher = NASA/[[Jet Propulsion Laboratory|JPL]] |date = 2008-01-25 |url = http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014 |access-date = 2008-01-26 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRY6xBF0?url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2008-014 |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = live }}</ref> | | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | {{mpl|1994 WR|12}} |bgcolor=black| | 110<ref>{{cite web |url = http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html |title = 1994 WR12 Impact Risk |publisher = Neo.jpl.nasa.gov |date = 2010-12-08 |access-date = 2011-01-04 |archive-url = https://www.webcitation.org/5wRY8XdEh?url=http://neo.jpl.nasa.gov/risk/1994wr12.html |archive-date = 12 лютага 2011 |url-status = dead }}</ref> |0,002<ref name="NASANEO"/> | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] |- | [[2008 HJ]] |bgcolor=black| | 36<ref name="2008HJbbc">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7426755.stm |title=Record spin for newfound asteroid |date=2008-05-30 |publisher=BBC News}}</ref> | 0,000005<ref name=2008HJbbc/> | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — вельмі хуткае вярчэнне (42 [[Секунда|секунды]])<ref name=2008HJbbc/> |- | {{mpl|1998 KY|26}} |bgcolor=black|[[Файл:Asteroid 1998 KY26.faces model.jpg|50px]] | 30<ref>{{Sbdb|1998 KY26}}</ref> | | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — вельмі хуткае вярчэнне (10 [[Хвіліна|хвілін]]) |- | {{mpl|2010 AL|30}} |bgcolor=black| | 15—30 | | [[Калязямныя астэроіды|Калязямны астэроід]] — перыяд абароту па арбіце амаль роўны аднаму году<ref>{{cite web |title={{mp|2010 AL|30}}: Incoming Asteroid |url=http://news.discovery.com/space/the-2010-al30-an-asteroid-or-man-made-object.html |publisher=Discovery News |lang=en |access-date=13.01.2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/68Ch53Wxl?url=http://news.discovery.com/space/the-2010-al30-an-asteroid-or-man-made-object.html |archive-date=5 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}</ref>; высунута здагадка, што гэта штучны аб’ект<ref>{{cite web|title=Астрономы обнаружили рядом с Землей подозрительный астероид|url=http://lenta.ru/news/2010/01/12/asteroid/|publisher=Lenta.ru|access-date=13.01.2010|archive-url=https://www.webcitation.org/65v2uEP2o?url=http://lenta.ru/news/2010/01/12/asteroid/|archive-date=4 сакавіка 2012|url-status=live}}</ref> |} Варта звярнуць асаблівую ўвагу, што маса астэроіда {{mpl|1994 WR|12}} складае ўсяго толькі 2{{e|9}} кг, што нават менш за масу [[Піраміда Хеопса|Піраміды Хеопса]] ў [[Гіза|Гізе]], якая важыць 5,9{{e|9}} кг. == Умоўныя абазначэнні == * † — указваецца экватарыяльны радыус, зыходзячы з ідэальна сферычнай формы цела; * ‡ — указваецца сярэдні радыус, атрыманы асярэдненнем трох радыусаў па асноўных восях, зыходзячы з прыблізна сферычнай формы цела; * * — радыус вядомы толькі вельмі прыблізна; * R — радыус цела быў вызначаны рознымі метадамі, у прыватнасці аптычным ([[Хабл (тэлескоп)|Хабл]]), інфрачырвоным ([[Спітцэр, касмічны тэлескоп|Спітцэр]]) або шляхам прамога вымярэння з касмічных апаратаў; * 9 — радыус дакладна невядомы, але разлічаны з меркаванага альбеда 0,09; * $ — падрабязна вывучаны астэроід або спадарожнік, памеры і маса якога добра вядомыя; * M — маса была вызначана на падставе адхіленняў, якія стварала ці якім падвяргалася цела; * A — меркаваная маса; * P — маса разлічана зыходзячы з меркаванай шчыльнасці Плутона 2,000 г/см³; * O — радыус быў вызначаны дзякуючы пакрыццю зорак астэроідам. == Гравітацыя каля паверхні == Асноўным прынцыпам, які ўстанаўлівае межы груп, з’яўляецца гравітацыя, па меншай меры для першых дзвюх груп. Гравітацыя каля паверхні цела на экватары ў большасці выпадкаў вызначаецца на аснове [[Закон сусветнага прыцягнення|закона сусветнага прыцягнення]] Ньютана і цэнтрабежнай сілы. * [[Паскарэнне свабоднага падзення|Паскарэнне сілы цяжару]] на [[экватар]]ы вызначаецца на аснове закона сусветнага прыцягнення Ньютана і разлічваецца па формуле: : <math>a_g = G \frac{m}{r^2}</math>, дзе : ''a_g'' — велічыня паскарэння свабоднага падзення цела, : ''G'' — [[гравітацыйная пастаянная]], : ''m'' — маса нябеснага цела, : ''r'' — экватарыяльны радыус нябеснага цела або, калі ён вар’іруецца, то для разліку выкарыстоўваецца сярэдні экватарыяльны радыус. * Значэнне [[Цэнтрабежная сіла|цэнтрабежнай сілы]] ці вонкавага паскарэння, накіраванага супраць сілы цяжару, разлічваецца па формуле: : <math>a_c = 4\pi^2\frac{r}{T^2}</math>, дзе : ''T'' — перыяд вярчэння нябеснага цела. * Тады выніковая сіла (сіла прыцяжэння на паверхні) будзе роўная розніцы гэтых двух сіл: : <math>g = a_g - a_c = \frac{G m}{r^2} - \frac{4\pi^2r}{T^2}</math>. == Гл. таксама == * [[Гісторыя адкрыцця планет і спадарожнікаў Сонечнай сістэмы]] * [[Спіс планетападобных аб’ектаў]] * [[Спіс астэроідаў]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt Recent Asteroid Mass Determinations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130702212735/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |date=2 ліпеня 2013 }} * [http://adsabs.harvard.edu/abs/2008DPS....40.5209B An Observational Error Model, and Application to Asteroid Mass Determination] * [http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par JPL Solar System Dynamics] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html Planetary fact sheets] * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/asteroidfact.html Asteroid fact sheet] * [http://www.kokogiak.com/gedankengang/2007/03/all-known-bodies-in-solar-system.html All (known) Bodies in the Solar System Larger than 200&nbsp;Miles in Diameter] — in an image, put side-by-side. * [http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png Size comparison of asteroids and comets visited by space probe] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110313051215/http://www.planetary.org/image/asteroids_comets_sc_0-000-100_2010.png |date=13 сакавіка 2011 }} ([http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ Parent article of image by Planetary Society] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120318214654/http://www.planetary.org/blog/article/00001618/ |date=18 сакавіка 2012 }}) * [http://www.psi.edu/pds/ NASA Planetary Data System (PDS)] * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html Asteroids with Satellites] * [http://www.cfa.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt Minor Planet discovery circumstances] * Supplemental IRAS Minor Planet Survey (SIMPS) and IRAS Minor Planet Survey (IMPS) ** [http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html SIMPS & IMPS] ([http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/diamalb.tab V6], [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/addl.tab additional], [http://www.psi.edu/pds/asteroid/IRAS_A_FPA_3_RDR_IMPS_V6_0/data/ from here]) ** [http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Asteroid Data Archive (dead link)] [http://web.archive.org/web/20060623213811/http://www.psi.edu/pds/archive/astdata04/simps04/diamalb.tab Archive] ''Planetary Science Institute'' {{Выдатны спіс}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Сонечная сістэма}} [[Катэгорыя:Спісы астранамічных аб’ектаў]] dcan21xavd7jdrztg30wp6c7mm38xqq 10 175189 5147126 5146852 2026-05-26T19:18:17Z JerzyKundrat 174 5147126 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * Памерла '''[[Раіса Баравікова]]''', беларуская пісьменніца, перакладчыца. <small>''(26&nbsp;мая)''</small> * У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся '''[[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]'''. <small>''(22&nbsp;мая)''</small> * У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены '''[[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|тэрарыстычны акт]]'''. <small>''(18&nbsp;мая)''</small> * [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за '''[[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі ліхаманкі Эболы]]''' ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). <small>''(17&nbsp;мая)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 0mmu2bxo81sphjrao3ojx79svkrp990 0 178887 5147052 3947776 2026-05-26T16:02:25Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі]] 5147052 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі]] o491ud65u7g40l0vl3srfwflyf46ut4 0 184128 5147241 5128155 2026-05-27T02:52:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147241 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Артур Стэнлі Эдынгтан |Арыгінал імя = {{lang-en|Arthur Stanley Eddington}} |Фота = Arthur Stanley Eddington.jpg |Шырыня = |Подпіс = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = [[астраномія]], [[астрафізіка]] |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Артур Стэнлі Э́дынгтан''' ({{lang-en|Arthur Stanley Eddington}}) — англійскі [[астраном]] і [[астрафізік]], адзін з заснавальнікаў тэорыі ўнутранай будовы [[Зорка|зорак]]. Член [[Брытанскае каралеўскае астранамічнае таварыства|Каралеўскага астранамічнага таварыства]], у 1921—1923 гг. яго прэзідэнт. Член [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]] з 1914 г., замежны член [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]] з 1923 г., [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] з 1923 г. У 1898—1902 гг. вучыўся ў Оуэнс-каледжы, у 1905 годзе скончыў Трыніці-каледж [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэта]]. У 1906—1913 гг. старэйшы асістэнт у [[Грынвіцкая абсерваторыя|Грынвіцкай абсерваторыі]]. З 1913 г. прафесар Кембрыджскага ўніверсітэта і адначасова з 1914 г. дырэктар астранамічнай абсерваторыі ў ім. У 1938—1944 г. прэзідэнт [[Міжнародны астранамічны саюз|Міжнароднага астранамічнага саюза]]. == Навуковая дзейнасць == [[File:Minutes of Eddington talk to the Del-Squared V Club.jpg|thumb|left|<!--The minute book of Cambridge ∇<sup2></sup>V Club for the meeting where Eddington presented his observations of the curvature of light around the sun, confirming Einstein's Theory of General Relativity. They include the line "A general discussion followed. The President remarked that the 83rd meeting was historic".-->]] А. Эдынгтану належаць працы па руху, будове і эвалюцыі зорак, [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыі адноснасці]], [[Касмалогія|касмалогіі]], [[Квантавая фізіка|квантавай тэорыі]]. Вывучыў прасторавае размеркаванне зорак, [[Туманнасць|туманнасцяў]] і [[Зорнае скопішча|зорных скопішчаў]]. Распрацаваў мадэль зоркі — ''стандартная мадэль Эдынгтана''. У 1924 годзе адкрыў залежнасць свяцільнасці зорак ад іх мас і ў 1926 г. паказаў, што яна не можа перавышаць пэўнага значэння (ліміт Эдынгтана). У 1919 г. Эдынгтан эксперыментальна пацвердзіў адхіленне святла ў [[Гравітацыя|гравітацыйны]]м полі [[Сонца]], прадказанае [[Альберт Эйнштэйн|А. Эйнштэйнам]]. У апошнія гады жыцця Эдынгтан працаваў над стварэннем тэорыі, аб'ядноўваючай [[Квантавая фізіка|квантавую фізіку]] і [[Тэорыя адноснасці|тэорыю адноснасці]]. Гэтыя працы не былі завершаны (сабраныя і ў 1946 годзе апублікаваны пад рэдакцыяй Э. Уітэкера ў кнізе «Фундаментальная тэорыя» ({{lang-en|Fundamental Theory}}))<ref name="astr">[http://slovari.yandex.ru/~книги/Астрономы/Эддингтон%20Артур%20Стэнли/ Эддингтон Артур Стэнли] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140829225858/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8B/%D0%AD%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BD%20%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80%20%D0%A1%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%BB%D0%B8/ |date=29 жніўня 2014 }} // ''Колочинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г.'' Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. {{ref-ru}}</ref>. == Узнагароды і памяць == * Каралеўскі медаль Лонданскага каралеўскага таварыства (1928) * Залаты медаль Каралеўскага астранамічнага таварыства (1924) * Медаль Геры Дрэйпера (1924) * [[Медаль Кэтрын Брус]] (1924) * Званне [[Рыцар-бакалаўр]](1930) * [[Ордэн Заслуг (Вялікабрытанія)|Ордэн Заслуг]] (1938). Імем вучонага названы [[малая планета]] і кратэр на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяцы]]<ref name="bel">{{Крыніцы/БелЭн|18-1|||45—46}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|||45—46}} == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/EDDINGTON_ARTUR_STENLI.html ЭДДИНГТОН, АРТУР СТЕНЛИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130829094053/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/EDDINGTON_ARTUR_STENLI.html |date=29 жніўня 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{ref-ru}} * [http://slovari.yandex.ru/~книги/Астрономы/Эддингтон%20Артур%20Стэнли/ Эддингтон Артур Стэнли] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140829225858/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8B/%D0%AD%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%82%D0%BE%D0%BD%20%D0%90%D1%80%D1%82%D1%83%D1%80%20%D0%A1%D1%82%D1%8D%D0%BD%D0%BB%D0%B8/ |date=29 жніўня 2014 }} // ''Колочинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г.'' Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с. {{ref-ru}} * [http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-52880.ln-ru Сайт Расійскай Акадэміі навук] {{ref-ru}} * {{Commons|Category:Arthur Stanley Eddington}} {{DEFAULTSORT:Эдынгтан Артур Стэнлі}} [[Катэгорыя:Астраномы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Члены Лонданскага каралеўскага таварыства]] [[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]] [[Катэгорыя:Касмолагі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Кэтрын Брус]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Генры Дрэйпера]] 4ukbnntcvkt8151ujkldtqx3gdemux5 0 188603 5147109 5043824 2026-05-26T17:59:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147109 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пуціла}} {{футбаліст | імя = Антон Пуціла | поўнае імя = Антон Канстанцінавіч Пуціла | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = ''Пуця'' | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера | 2003 | {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК РВАР Мінск|РВАР (Мінск)]] | 13 (2) | 2004—2010 | {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] | 89 (11) | 2008 | {{Арэнда}} {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Гамбург|Гамбург]] | 3 (0) | 2010—2013 | {{Сцяг|Германія||20px}} [[ФК Фрайбург|Фрайбург]] | 46 (0) | 2013—2014 | {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Волга Ніжні Ноўгарад|Волга (Ніжні Ноўгарад)]] | 37 (2) | 2014—2015 | {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Тарпеда Масква|Тарпеда (Масква)]] | 20 (4) | 2015—2017 | {{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Газіянтэпспор|Газіянтэпспор]] | 31 (2) | 2017—2018 | {{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Анкарагюджу|Анкарагюджу]] | 34 (4) | 2019—2021 | {{Сцяг|Турцыя||20px}} [[ФК Алтай Ізмір|Алтай (Ізмір)]] | 47 (5) | 2021—2023 | {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] | 52 (6) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера | 2003—2004 | {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-17|Беларусь (да 17)]] | 6 (3) | 2004—2006 | {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-19|Беларусь (да 19)]] | 7 (0) | 2007—2009 | {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]] | 11 (1) | 2008—2019 | {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]] | 56 (6) }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 27 лютага 2024 | абнаўленне дадзеных аб зборнай = 29 сакавіка 2019 }} '''Анто́н Канстанці́навіч Пуці́ла''' (нар. {{ДН|23|06|1987}}, {{МН|Орша|ў Оршы|}}, [[БССР]]) — беларускі [[футбол|футбаліст]], паўабаронца. Ігрок [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]] (2008—2019). == Клубная кар’ера == Выхаванец аршанскай ДЮСШ, мінскага [[ФК РВАР Мінск|РВАР]]. Прафесійную кар’еру пачаў у мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» ў 2004 годзе: выступаў за дубль і дэбютаваў у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе]]. У 2005 годзе па ходу сезона ўвайшоў у асноўны склад каманды. === «Гамбург» === У лістападзе-снежні 2007 года Пуціла тры тыдні знаходзіўся на праглядзе ў «[[ФК Гамбург|Гамбургу]]», трэніраваўся і ўдзельнічаў у спарынгах з аматарскай і другой камандай клуба, а з асновай правёў некалькі трэніровак. У выніку было вырашана, што Антон будзе выступаць за нямецкі клуб на правах арэнды да канца 2008 года з правам выкупу<ref>{{cite web|date = |url = http://gazetaby.com/index.php?&sn_nid=10773&sn_cat=40 |title = «Динамо» подтвердило, что Путило будет выступать за «Гамбург» на правах аренды |website = gazetaby.com|access-date = |language = ru}}</ref>. Дэбют за «Гамбург» у [[Футбольная Бундэсліга Германіі|Бундэслізе]] адбыўся 10 студзеня 2008 года ў хатнім матчы супраць «[[ФК Бохум|Бохума]]», дзе Антон выйшаў на замену на 81-й хвіліне. За год у чэмпіянаце Германіі ён выходзіў на поле ўсяго 3 разы. Да заканчэння тэрміну арэнды ў «Гамбургу», дзе на Пуцілу больш не разлічвалі, у лістападзе ён пабываў на праглядзе ў маскоўскім «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыве]]», але да канкрэтных прапаноў справа не дайшла. У міжсезонне Антон вярнуўся назад у «Дынама», якому належаў па кантракце яшчэ на працягу 2 гадоў. === «Дынама» === Пасля вяртання з арэнды стаў адным з лідараў дынамаўцаў. У якасці трывалага іграка асновы дапамог мінскаму клубу заваяваць срэбраныя медалі чэмпіянату 2009. У чэрвені 2010 года прадметную цікавасць да іграка стаў праяўляць нямецкі «[[ФК Фрайбург|Фрайбург]]»<ref>{{cite web|date = 2010-06-21|url = https://champ.by/2010/06/21/anton-putilo-perexodit-vo-frajburgom/ |title = Антон Путило переходит во “Фрайбург” |website = champ.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. З-за магчымага пераходу здарыўся канфлікт з кіраўніцтвам «Дынама», якое дамаўлялася з нямецкім клубам аб умовах пераходу. У выніку, Антон разам з таварышам па камандзе [[Сяргей Кісляк|Сяргеем Кісляком]] на некаторы час быў адпраўлены ў дубль, прапусціў некаторыя матчы дынамаўцаў у Лізе Еўропы. Неўзабаве вярнуўся ў асноўную каманду, а 5 жніўня 2010 года стаў героем матча супраць «[[ФК Макабі Хайфа|Макабі]]», калі забіў два галы і адзначыўся галявой перадачай, што дазволіла мінчанам прайсці ў наступны раўнд [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]<ref>{{cite web|url = http://goals.by/football/articles/6644 |title = Минское «Динамо» благодаря двум голам и пасу Антона Путило выиграло 3:1 у «Маккаби» и вышло в следующий раунд |website = goals.by|language = ru |url-status = dead}}</ref>. === «Фрайбург» === У жніўні 2010 года Пуціла перайшоў у «[[ФК Фрайбург|Фрайбург]]», за які ў дэбютным сезоне [[Чэмпіянат Германіі па футболе 2010/2011|2010/11]] у чэмпіянаце правёў 25 матчаў і вызначыўся двума галявымі перадачамі. У сезоне [[Чэмпіянат Германіі па футболе 2011/2012|2011/12]] згуляў у 19 матчах каманды і аддаў адну галявую перадачу. У пачатку сезона [[Чэмпіянат Германіі па футболе 2012/2013|2012/13]] адмовіўся падаўжаць кантракт з клубам, у выніку амаль не гуляў да 17 лютага 2013 года, калі скасаваў кантракт па ўзаемнай згодзе бакоў. === «Волга» === 19 лютага 2013 года падпісаў кантракт з [[Ніжні Ноўгарад|ніжагародскай]] «[[ФК Волга Ніжні Ноўгарад|Волгай]]» (да канца чэрвеня <ref>{{cite web|date = 2013-06-05 |url = http://www.pressball.by/articles/football/national/82279 |title = Наша надежда. Антон Путило: время забивать |website = pressball.by|language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20131007231151/http://www.pressball.by/articles/football/national/82279 |archive-date = 2013-10-07 |url-status = dead}}</ref> з опцыяй далейшага падаўжэння)<ref>{{cite web|date = 2013-02-19|url = https://www.fcvolgann.ru/volga-info/news/team/11125/ |title = Путило - в "Волге" |work = Афіцыйны сайт ніжагародскай «Волгі» |access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref><ref>{{cite web|date = 2013-02-28 |url = http://fcvolgann.ru/volga-info/news/team/11571/ |title = Антон Путило: Сделал правильный выбор |work = Афіцыйны сайт ніжагародскай «Волгі» |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20140521181235/http://fcvolgann.ru/volga-info/news/team/11571/ |archive-date = 2014-05-21 |url-status = dead}}</ref>. 24 жніўня 2013 года забіў пераможны гол у браму «[[ФК Церак Грозны|Церака]]», адзін з найлепшых у [[Чэмпіянат Расіі па футболе 2013/2014|чэмпіянаце Расіі 2013/14]]<ref>{{cite web|date = 2013-08-24|url = https://www.youtube.com/watch?v=nBPizTWQ6VQ |title = Волга НН 1-0 Терек (Гол Путило) |website = youtube.com|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref><ref>{{cite web|date = 2013-08-24|url = https://www.youtube.com/watch?v=D9oveTmMBGE |title = Шедевр от Антона Путило! |website = youtube.com|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. Пасля вылету «[[ФК Волга Ніжні Ноўгарад|Волгі]]» з расійскай Прэм’ер-лігі ў маі 2014 года разарваў кантракт з ніжагародскім клубам<ref>{{cite web|date = 2014-05-21|url = https://football.by/news/58076 |title = Антон Путило расторг контракт с «Волгой» |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. Улетку 2014 года падтрымліваў форму разам з «[[ФК Мінск|Мінскам]]»<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1022086749.html |title = Путило тренируется с «Минском» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref>, чакаючы прапаноў ад іншых клубаў. === «Тарпеда» === 1 верасня 2014 года падпісаў кантракт з маскоўскім «[[ФК Тарпеда Масква|Тарпеда]]»<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1023311791.html |title = «Торпедо» подтвердило переходы Путило, Билялетдинова и Угу Виейра |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref>, якое вярнулася ў Прэм’ер-лігу. У «Тарпеда» стаў трывалым іграком асновы. Са снежня 2014 года па сакавік 2015 года не гуляў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў асноўны склад, аднак не здолеў выратаваць маскоўскі клуб ад вылету з элітнага дывізіёна. У чэрвені 2015 года стала вядома, што Пуціла можа пакінуць «Тарпеда»<ref>{{cite web |date = |url = http://by.tribuna.com/football/1030236262.html |title = В контракте Путило значится пункт о досрочном расторжении соглашения в одностороннем порядке в случае вылета «Торпедо» из премьер-лиги |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |archive-date = 6 сакавіка 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160306121520/http://by.tribuna.com/football/1030236262.html |url-status = dead }}</ref>. Ужо неўзабаве трэніраваўся з футбольным клубам «[[ФК Мінск|Мінск]]»<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1030937673.html |title = Путило и Тигорев тренируются с «Минском» |website = by.tribuna.com|access-date = |language = ru}}</ref>. === «Газіянтэпспор» === 14 ліпеня 2015 года Пуціла падпісаў двухгадовы кантракт з турэцкім «[[ФК Газіянтэпспор|Газіянтэпспорам]]»<ref>{{cite web|date = 2015-07-14|url = https://football.by/news/72476 |title = "Газиантепспор" официально подтвердил подписание Антона Путило (ФОТО) |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. Спачатку трывала гуляў у аснове турэцкай каманды, аднак у пачатку 2017 года новым галоўным трэнерам «Газіянтэпспора» стаў [[Бюлент Уйгун]], які не разлічваў на Пуцілу. У выніку, у лютым 2017 года Пуціла быў выключаны з заяўкі на чэмпіянат Турцыі, і неўзабаве кантракт паўабаронцы з клубам па пагадненні бакоў быў разарваны<ref>{{cite web|date = 2017-03-03|url = https://football.by/news/96761 |title = Антон Путило расторг контракт с "Газиантепспором" и получил статус свободного агента |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. === «Анкарагюджу» === Улетку 2017 года падтрымліваў форму разам з мінскім «[[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда]]». У жніўні 2017 года стала вядома, што Пуціла працягне кар’еру ў клубе другога дывізіёна Турцыі «[[ФК Анкарагюджу|Анкарагюджу]]»<ref>{{cite web|date = 2017-08-14|url = https://football.by/news/103224 |title = Антон Путило продолжит карьеру в турецком "Анкарагюджю" |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. Па выніках сезона 2017/18 дапамог «Анкарагюджу» вярнуцца ў Суперлігу. У маі 2018 года паведамлялася, што Пуціла можа перайсці ў турэцкія клубы «[[ФК Алтай Ізмір|Алтай]]» і «[[ФК Эрзурумспор|Эрзурумспор]]», аднак у выніку ён падпісаў новы двухгадовы кантракт са сталічным клубам<ref>{{cite web|date = 2018-06-02|url = https://football.by/news/113783 |title = Антон Путило подписал двухлетний контракт с "Анкарагюджю" |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. У снежні 2018 года пакінуў «Анкарагюджу»<ref>{{cite web|date = 2018-12-31|url = https://football.by/news/121773 |title = Антон Путило покинул "Анкарагюджю" |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. === «Алтай» === У студзені 2019 года падпісаў кантракт на 1,5 гады з клубам «[[ФК Алтай Ізмір|Алтай]]» з [[Ізмір]]а<ref>{{cite web|date = 2019-01-04|url = https://football.by/news/121866 |title = Антон Путило стал игроком "Алтая" |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. Трывала гуляў асноўным складзе каманды, у чэрвені 2020 года падоўжыў кантракт з «Алтаем»<ref>{{cite web |url = https://sportarena.by/football/belorusskij-havbek-anton-putilo-prodlil-kontrakt-s/ |title = Белорусский хавбек Антон Путило продлил контракт с Алтаем до 2022 года |website = sportarena.by |language = ru |url-status = dead |access-date = 31 студзеня 2021 |archive-date = 16 лютага 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240216075720/https://sportarena.by/football/belorusskij-havbek-anton-putilo-prodlil-kontrakt-s/ }}</ref>. У сезоне 2020/21 стаў радзей з’яўляцца на полі. У студзені 2021 года разарваў пагадненне з турэцкім клубам<ref>{{cite web|date = 2021-01-03|url = https://football.by/news/147310 |title = Антон Путило покинул "Алтай" |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. === Вяртанне ў «Дынама» === У студзені 2021 года вярнуўся ў мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2021-01-31|url = https://football.by/news/148164 |title = Минское "Динамо" объявило о подписании Антона Путило |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. З цягам часу замацаваўся ў стартавым складзе і стаў адным з асноўных ігракоў каманды. У снежні 2021 года падоўжыў кантракт з дынамаўцамі<ref>{{cite web|date = 2021-12-20|url = https://football.by/news/159519 |title = Путило продлил контракт с минским "Динамо" |website = football.by|access-date = 2024-02-16|language = ru}}</ref>. У лютым 2024 года абвясціў пра завяршэнне прафесійнай кар’еры<ref>{{cite web|date = 2024-02-23|url = https://football.by/news/184357 |title = Антон Путило объявил о завершении карьеры игрока |website = football.by|access-date = 2024-02-27|language = ru}}</ref>. == Міжнародная кар’ера == Удзельнік [[Моладзевы чэмпіянат Еўропы па футболе|моладзевага чэмпіянату Еўропы]] [[Моладзевы чэмпіянат Еўропы па футболе 2009|2009]] у [[Швецыя|Швецыі]]. У нацыянальнай зборнай Беларусі дэбютаваў 4 лютага 2008 года на XVI міжнародным турніры нацыянальных зборных на [[Мальта|Мальце]] ў матчы са [[Зборная Арменіі па футболе|зборнай Арменіі]] (1:2). Першы мяч забіў у браму зборнай Арменіі ў таварыскім матчы 3 сакавіка 2010 года ў [[Турцыя|турэцкай]] [[Анталья|Антальі]] (3:1). 27 мая 2010 года ў таварыскім матчы ў [[Аўстрыя|аўстрыйскім]] [[Філах]]у з [[Зборная Гандураса па футболе|Гандурасам]] (2:2) двойчы паразіў браму саперніка. З 2015 года перастаў выклікацца ў зборную галоўным трэнерам [[Аляксандр Мікалаевіч Хацкевіч|Аляксандрам Хацкевічам]]. У кастрычніку 2018 года пасля трохгадовага перапынку зноў быў запрошаны ў склад нацыянальнай каманды, ужо пад кіраўніцтва [[Ігар Крывушэнка|Ігара Крывушэнкі]]. == Палітычныя погляды == Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля жорсткіх падаўленняў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|народных пратэстаў у 2020 годзе]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|title=Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть|date=2020-11-24|accessdate=2020-11-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201124131447/https://sport.tut.by/news/aboutsport/709010.html|archivedate=24 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://athletes.by/podpisi/|title=Подписи|accessdate=2020-12-08}}</ref>. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|2021]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} У спісе 22 найлепшых футбалістаў чэмпіянату Беларусі: 2021 == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons|Anton Putsila}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад моладзевай зборнай Беларусі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2009}} {{DEFAULTSORT:Пуціла Антон Канстанцінавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК РВАР Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Фрайбург]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Волга Ніжні Ноўгарад]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Масква]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Газіянтэпспор]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Анкарагюджу]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Алтай Ізмір]] 3c4mdjpechq811vh1qjfrj4k2l4e43p 0 190858 5147003 5117876 2026-05-26T14:29:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147003 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар |выява = Voronikhin.jpg |памер = |подпіс = |імя =Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін |арыгінальнае імя = |грамадзянства ={{Сцяг|Расійская імперыя}} |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |працаваў у гарадах =[[Санкт-Пецярбург]], [[Пецяргоф]], [[Стрэльна]], [[Гатчына]], [[Паўлаўск (Санкт-Пецярбург)|Паўлаўск]] |стыль =[[Класіцызм]], рускі [[ампір]] |найважнейшыя пабудовы =[[Казанскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Казанскі сабор]], [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны інстытут|Горны інстытут]] |горадабудаўнічыя праекты = |рэстаўрацыя помнікаў = |нерэалізаваныя праекты = |навуковыя працы = |узнагароды = |вікісховішча = }} {{цёзкі2|Вараніхін}} '''Андрэй Нічыпаравіч Вараніхін''' ({{ДН|28|10|1759|17}}, [[Усолле|Новае Усолле]] — {{ДН|21|2|1814|21|2}}, [[Санкт-Пецярбург]]) — рускі [[архітэктар]] і [[жывапісец]], прадстаўнік [[класіцызм]]у, адзін з заснавальнікаў рускага [[ампір]]у. == Біяграфія == Андрэй Вараніхін нарадзіўся ў [[рускія|руска]]-{{нп3|комі-пермякі|пярмяцкая|ru|Коми-пермяки}} сям’і прыгонных графа{{нп3|Аляксандр Сяргеевіч Строганаў|А. С. Строганава|ru|Строганов, Александр Сергеевич}}, былога доўгі час прэзідэнтам [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|пецярбургскай Акадэміі мастацтваў]]. Навучаўся жывапісу ў майстэрні уральскага іканапісца [[Гаўрыла Юшкоў|Гаўрылы Юшкова]]. Талент юнака прыцягнуў увагу Строганава, і ў [[1777]] годзе граф адправіў Вараніхіна вучыцца ў [[Масква|Маскву]]. Як мяркуецца, настаўнікамі Вараніхіна былі [[Васіль Іванавіч Бажэнаў|В. І. Бажэнаў]] і [[Мацвей Фёдаравіч Казакоў|М. Ф. Казакоў]]. З [[1779]] года Вараніхін працаваў у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. У [[1785]] годзе Вараніхін быў адпушчаны на волю. З [[1786]] па [[1790]] ён вывучаў архітэктуру, механіку і матэматыку ў [[Францыя|Францыі]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. [[Файл:Voronihin A VidNaStroganovu Dachu.jpg|250px|міні|Від Строганаўскай дачы]] [[Файл:The Rose Pavilion in Pavlovsk Park.jpg|250px|міні|Ружовы павільён у [[Паўлаўскі парк|Паўлаўскім парку]], спраектаваны А. Вараніхіным]] У [[1797]] у мастак атрымаў званне акадэміка «перспектыўнага жывапісу» Акадэміі Майстэрстваў за карціны «Від карціннай галерэі ў Строганаўскім палацы» ([[1793]], Эрмітаж) і «Від Строганаўскай дачы» ([[1797]], Рускі музей , Санкт-Пецярбург). Званне акадэміка архітэктуры Вараніхін атрымаў у [[1800]] годзе за праект каланад ў [[Пецяргоф]]е. З пачатку 1800-х выкладаў, а з [[1802]] года быў прафесарам у Акадэміі мастацтваў. Да ранніх дойлідскіх прац Вараніхіна ставіцца аздабленне інтэр’ераў [[Строганаўскі палац|Строганаўскага палаца]] ([[1793]]). Пышныя [[барока|барочныя]] формы, прапанаваныя [[Барталамеа Франчэска Растрэлі|Растрэлі]], Вараніхін замяніў строгімі класічнымі, адметнымі прастатой і вытанчанасцю. Аналагічным чынам ён перабудаваў інтэр’еры {{нп3|Строганаўская дача|Строганаўскай дачы|ru|Строгановская дача}} на {{нп3|Чорная рэчка, прыток Вялікай Неўкі|Чорнай рэчцы|ru|Чёрная речка (приток Большой Невки)}} ([[1795]]—[[1796]]), а таксама дома ў сядзібе Горадня ([[1798]]). Галоўным тварэннем Воронихина стаў [[Казанскі сабор (Санкт-Пецярбург)|сабор у гонар іконы Казанскай Божай Маці]] ў Санкт-Пецярбургу. Закладка сабора адбылася [[27 сакавіка]] [[1801]] года, скончаны працы былі ў 1811 годзе. З нагоды асвячэння храма Вараніхін быў падараваны ордэнам Св. Ганны другой ступені і пенсіяй. У ліку іншых работ Вараніхіна — дом Дзяржаўнага казначэйства, будынак [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны горны ўніверсітэт|Горнага інстытута]], каланады і каскад у [[Пецяргоф]]е, інтэр’еры палацаў у [[Стрэльна|Стрэльне]], [[Гатчына|Гатчыне]] і [[Паўлаўск (Санкт-Пецярбург)|Паўлаўску]], а таксама паркавыя збудаванні ў гэтых палацава-паркавых ансамблях. Дойлід памёр [[21 лютага]] ([[5 сакавіка]] па новым стылі) [[1814]] года ў Пецярбургу. Пахаваны на {{нп3|Лазараўскія могілкі, Санкт-Пецярбург|Лазараўскіх могілах|ru|Лазаревское кладбище (Санкт-Петербург)}} [[Аляксандра-Неўская лаўра|Аляксандра-Неўскай лаўры]]. === Сям’я === [[Файл:VoronikhinAnthelme Lagrenee.jpg|thumb|260px|Вараніхін з сям’ёй. Мастак {{нп3|Ансельм Франсуа Лагрэне|А. Ф. Лагрэне|ru|Лагрене, Ансельм Франсуа}}]] У асяроддзі сучаснікаў архітэктара хадзілі чуткі аб тым, што ён з’яўляўся пазашлюбным сынам барона Аляксандра Мікалаевіча Строганава ад сувязі з комі-пярмячкай Марфай Чароевай<ref>Дворянские роды Российской империи.- Т.5.- Лос-Анджелес, 2008.- С.248</ref>, аднак сваякі дойліда, якія цяпер жывуць (у прыватнасці, ігумен Аляксандр (Фёдараў) — прапрапрапраўнучаты пляменнік Вараніхіна) абвяргаюць гэтую здагадку. * Бацька — Нічыпар Сцяпанавіч Вараніхін * Маці — Пелагея Іванаўна * Пляменнік — [[Мікалай Ільіч Вараніхін]], разанскі {{нп3|губернскі архітэктар||ru|Губернский архитектор}}. У [[1801]] годзе Вараніхін ажаніўся з 31-гадовай Марыяй Фёдараўнай Лонд (1770 — 23 студзеня 1822) — англічанкай і [[чарцёж]]ніцай, якая прапрацавала з ім каля дзесяці гадоў і служыла гувернанткай у доме Строганавых. Каб заключыць сямейны саюз, Вараніхіну прыйшлося сабраць шмат усякіх папер, паколькі Мэры не захацела пераходзіць у праваслаўе. Пасля вяселля маладыя пакінулі дом Строганавых і пераехалі ва ўласную кватэру. У мужа і жонкі было шэсць сыноў: двое памерлі ў дзяцінстве, астатнія, за выключэннем Канстанціна, таксама пражылі няшмат. Нашчадкаў пасля сябе яны не пакінулі. == Адрасы ў Санкт-Пецярбургу == [[Файл:RR5110-0095R.png|thumb|справа|200px|Памятная манета Банка Расіі, прысвечаная 250-годдзю з дня нараджэння А. Н. Вараніхіна. 2 рублі, срэбра, 2006]] * 1807 — 21.02.1814 года — уласная дача — {{нп3|Каменнаастроўскі праспект||ru|Каменноостровский проспект}}, 62 (дача была разабраная ў 1980 годзе, а ў 2006—2008 гг. на яе месцы пабудаваны сучасны жылы дом). == Бібліяграфія == * ''[[Герман Германавіч Грым|Гримм Г. Г.]]'' Архитектор Воронихин. — Л. — М.: Гос.изд. литературы по стр-ву, арх-ре и стр. материалам, 1963. * ''[[Уладзімір Рыгоравіч Лісоўскі|Лисовский В. Г.]]'' Андрей Воронихин. — Л.: {{нп3|Лениздат||ru|Лениздат}}, 1971 (Серия: {{нп3|Зодчие нашего города||ru|Зодчие нашего города}}) * ''Панов В. А.'' Архитектор А. Н. Воронихин, М., 1937; Шуйский В. К. Андрей Воронихин // Зодчие Санкт-Петербурга. XIX — начало XX века / сост. {{нп3|Валерый Рыгоравіч Ісачанка|В. Г. Исаченко|ru|Исаченко, Валерий Григорьевич}}; ред. Ю. Артемьева, С. Прохватилова. — СПб.: Лениздат, 1998. — С. 19-38. — 1070 с. — ISBN 5-289-01586-8 * {{кніга |аўтар = {{нп3|Канстанцін Іванавіч Конічаў|Коничев К. И.|ru|Коничев, Константин Иванович}} |частка = |спасылка частка = |загаловак = Повесть о {{нп3|Фядот Іванавіч Шубін|Федоте Шубине|ru|Шубин, Федот Иванович}}. Повесть о Воронихине |спасылка = |адказны = Художник Н. И. Васильев |выданне = |месца = Л. |выдавецтва = {{нп3|Советский писатель||ru|Советский писатель (издательство)}}. Ленингр. отд-ние |год = 1973 |старонкі = 308-527 |старонак = 528 |серыя = |тыраж = 100&nbsp;000 }} (в пер.) * {{нп3|Сяргей Алегавіч Кузняцоў|''Кузнецов С. О.''|ru|Кузнецов, Сергей Олегович (историк)}} Диалог Франческо Растрелли и Андрея Воронихина в истории Строгановского дворца в кн.: Новейший путеводитель по Строгановскому дворцу. СПб., 1995 и в кн.: Архитектура мира. Материалы конференции «Запад-Восток: Искусство композиции в истории архитектуры». Ред.-сост. Н. Смолина. М., 1996. С. 44-51. * ''Кузнецов С. О.'' Новые материалы о творчестве Андрея Воронихина в первой половине 1790-х годов // Петербургские чтения 99. Ред. коллегия под пред. Т. А. Славиной. СПБ., 1999. — С. 555—559. * ''Кузнецов С. О.'' Греческий сад графа Строганова // Русская галерея. 2000. № 1-2. — С. 74—77. * ''Кузнецов С. О.'' «Сочинить хорошенький кабинет». Собрание дома Строгоновых // История Петербурга. 2001. № 2. — С. 66—71. * ''Кузнецов С. О.'' Дворец и его архитекторы // Наше наследие. 2001 № 59-60. С.34-45 [http://nasledie-rus.ru/podshivka/2001-59.php] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200501224546/http://nasledie-rus.ru/podshivka/2001-59.php |date=1 мая 2020 }} * ''Кузнецов С. О.'' Строгановская дача: «Одиссея на Черной речке» // Наше наследие. 2002. № 61. — С. 15—20 [http://nasledie-rus.ru/podshivka/2002-61.php] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090215173016/http://nasledie-rus.ru/podshivka/2002-61.php |date=15 лютага 2009 }} * ''Кузнецов С. О.'' Братцево // Там же. С.39. [http://nasledie-rus.ru/podshivka/2002-61.php] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090215173016/http://nasledie-rus.ru/podshivka/2002-61.php |date=15 лютага 2009 }} * ''Кузнецов С. О.'' Казанский собор // Три века Санкт-Петербурга. Энциклопедия в трех томах. Том II. Девятнадцатый век. Книга третья. К-Л. СПб., 2004. — С. 36—38. * ''Кузнецов С. О.'' Прорубить окно на восток. Алхимический зал Строгоновского дома // Реликвия. 2005. № 4. — С. 44—49. * ''Кузнецов С. О.'' Не хуже Томона. Государственная, меценатская, собирательская деятельность рода Строгоновых в 1771—1817 гг. и формирование имперского облика С.-Петербурга. СПБ.: Нестор, 2006—447 с. — ISBN 5-303-00293-4 * ''Кузнецов С. О.'' Дворцы и дома Строгоновых. Три века истории.. — М-СПб: Центрполиграф, МиМ-Дельта, 2008. — 319 с. — ISBN 978-5-9524-3471-4 * ''Кузнецов С. О.'' Строгоновы. 500 лет рода. Выше только цари. — М-СПб: Центрполиграф, 2012. — 558 с — ISBN 978-5-227-03730-5 * ''Кузнецов С. О.'' Строгоновский сад. О почти исчезнувшем памятнике. — СПб: Коло, 2012. — 304 с — ISBN 978-5-901841-94-5 {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вараніхін Андрэй Нічыпаравіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пермскай губерні]] [[Катэгорыя:Архітэктары Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Архітэктары Гатчыны]] [[Катэгорыя:Архітэктары класіцызму]] [[Катэгорыя:Ампір]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Прыгонныя дзеячы мастацтва і навукі]] jl9i270t3qv0zkwjme84wppwv56v4pj 0 191936 5146922 4765675 2026-05-26T12:40:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5146922 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Андрэй Багданавіч Дзешчыца | выява =Andrii Deshchytsia by The Day (Ukraine).jpg | шырыня = | апісанне выявы = | тытул = в.а. Міністра замежных спраў Украіны, [[дыпламат]] | сцяг = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | сцяг2 = Flag_of_Ukraine.svg | перыядпачатак = 27.2.2014 | перыядканец = 19.6.2014 | папярэднік = [[Леанід Аляксандравіч Кажара]]<!--дзе націск: КОжара, КажАра ці КажарА?--> | пераемнік = [[Павел Анатольевіч Клімкін]] | дата нараджэння = 22.9.1965 | месца нараджэння = [[Украіна]] | дата смерці = | месца смерці = | партыя = | узнагароды = | аўтограф = }} '''Андрэй Багданавіч Дзешчыца''' ({{lang-uk|Андрій Богданович Дещиця}}; нар. {{ДН|22|9|1965}}, [[Львоўская вобласць]]) — украінскі [[дыпламат]]. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны. Выконваючы абавязкі Міністра замежных спраў Украіны з 27.02.2014 года па 19.06.2014 года. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 верасня 1965 года на [[Львоўская вобласць|Львоўшчыне]]. Скончыў Львоўскі дзяржаўны універсітэт імя Івана Франка (1989), Альберцкі ўніверсітэт ([[Эдмантан]], [[Канада]]) (1995), магістр гуманітарных навук. Кандыдат палітычных навук (1995). Валодае [[украінская мова|украінскай]], [[англійская мова|англійскай]], [[Руская мова|рускай]] і [[Польская мова|польскай]] мовамі. З [[1996]] па [[1999]] — прэс-сакратар, першы сакратар Пасольства Украіны ў Рэспубліцы [[Польшча]]. З [[1999]] па [[2001]] — старшы каардынатар Праграмы ПАУСІ (Польска-ўкраінскага — Амерыканская Ініцыятыва аб супрацоўніцтве) у [[Украіна|Украіне]] . З [[2001]] па [[2004]] — радца Пасольства Украіны ў Фінляндскай Рэспубліцы. З 9.2004 па 8.2006 — саветнік-пасланнік Пасольства Украіны ў [[Польшча|Рэспубліцы Польшча]]. З 8.2006 па 12.2007 — спікер МЗС Украіны. З 4.12.2007<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/7080.html Указ Прэзідэнта Украіны № 1180/2007]</ref> — 9.10.2012 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны у [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. З 3.10.2008<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/8395.html Указ Прэзідэнта Украіны № 898/2008]</ref> — 9.10.2012<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/15080.html Указ Прэзідэнта Украіны № 589/2012]</ref> — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны у [[Ісландыя|Ісландыі]] па сумяшчальніцтве. З [[2012]] — пасол па асобых даручэннях. Спецыяльны прадстаўнік дзейнага старшыні [[АБСЕ]] па ўрэгуляванні канфліктаў<ref>{{Cite web |url=http://www.osce.org/ru/cio/99698 |title=Спеціальний представник ОБСЄ закликає до збереження динаміки на переговорах з придністровського врегулювання у форматі «5+2» |access-date=27 лютага 2014 |archive-date=14 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140314195209/http://www.osce.org/ru/cio/99698 |url-status=dead }}</ref>. З 27.02.2014 да 19.06.2014 — в.а. Міністра замежных спраў Украіны<ref>[http://www.kmu.gov.ua/control/uk/publish/article?art_id=247059066&cat_id=244276429 Призначено Прем'єр-міністра України і склад Уряду]</ref>. З 13.10.2014 — Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны ў [[Польшча|Рэспубліцы Польшча]]. == Дыпламатычны ранг == * Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Украіны<ref>[http://www.president.gov.ua/documents/15002.html Указ Прэзідэнта Украіны № 517/2012]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [Http://www.president.gov.ua/documents/8811.html Указ Прэзідэнта Украіны № 12/2009] * [Http://tv.pgtrk.ru/news/20130927/11469 В Кишиневе Андрей Дещица провел встречу с главой миссии ОБСЕ в Молдове Дженнифер Браш] * [Http://www.vesti.md/?mod=news&id=22618 Спецпредседатель ОБСЕ Андрей Дещица прибыл в Молдову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140305233618/http://www.vesti.md/?mod=news&id=22618 |date=5 сакавіка 2014 }} {{Міністры замежных спраў Украіны}} {{DEFAULTSORT:Дзешчыца}} [[Катэгорыя:Дыпламаты Украіны]] [[Катэгорыя:Члены СНБА Украіны]] pmzoes1xz3s4thnzkdpj8xbs8yw9ecz 100 193441 5147040 5146567 2026-05-26T15:50:32Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5147040 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Музей Энігальдзі-Наны|2026-05-26T00:52:57Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|2026-05-25T23:16:21Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Уэна (парк)|2026-05-25T18:25:49Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Роан-дзі|2026-05-25T18:17:17Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Кансэн-эн|2026-05-25T18:07:14Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Афіны)|2026-05-25T11:58:10Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Генуэзская школа|2026-05-25T10:22:38Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Парк Інакасіра|2026-05-25T10:16:36Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Окума|2026-05-25T09:58:49Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сады Хамарыкю|2026-05-25T09:45:36Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Тофуку-дзі|2026-05-25T09:34:31Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Рыжскі беларускі народны тэатр|2026-05-24T10:21:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вавілонская астраномія|2026-05-23T23:23:22Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Штаб-кватэра UNESCO|2026-05-23T17:46:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Юкімі-даро|2026-05-23T14:11:34Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|2026-05-23T11:54:37Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Чэнстахоўская панарама|2026-05-23T00:36:35Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Царква Святой Тройцы (Магілёў)|2026-05-22T17:57:50Z|~2026-30662-63}} {{Новы артыкул|Вуліца Мічурына (Мінск)|2026-05-22T12:13:58Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Сакутэйкі|2026-05-22T10:48:16Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> hefydcqxe6ojxw9wkdovmjgnhx7vxr1 0 195555 5147033 5097523 2026-05-26T15:43:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147033 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |імя = Андрэй Якаўлевіч Варанчук |арыгінал імя = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |выява = |подпіс = |мянушка = |прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|СССР}} |гады службы = [[1938]]—[[1960]] |званне = {{СССР, Палкоўнік}} |род войскаў = [[артылерыя]] |пасада = |частка = |бітвы = [[Баі на Халхін-Голе]],<br />[[Вялікая Айчынная вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Медаль Залатая Зорка}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1 ступені}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}}{{!}}{{!}}{{Ордэн Чырвонай Зоркі}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Андрэй Якаўлевіч Варанчу́к''' ([[1915]]—[[2007]]) — [[палкоўнік]] [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]], удзельнік [[Баі на Халхін-Голе|баёў на Халхін-Голе]] і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]] ([[1943]])<ref name="БС">{{кніга|загаловак=Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 5. Биографический справочник|адказны=Ред. колл.: П. У. Бровка и др.|месца=Мн.|выдавецтва=Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год=1981|том=5|старонак=740|тыраж=50&nbsp;000}}{{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Андрэй Якаўлевіч Варанчук нарадзіўся [[15 чэрвеня]] [[1915]] года ў вёсцы [[Горваль]] (цяпер — у [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]) у сям’і [[селянін]]а. Скончыў сем класаў няпоўнай сярэдняй школы, затым у [[1932]] годзе — Рэчыцкі педагагічны тэхнікум. У [[1938]] годзе Варанчук быў прызваны на службу ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная Армія|Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію]]. Удзельнічаў у [[Баі на Халхін-Голе|баях на Халхін-Голе]]<ref name="БС"/>. У 1939 годзе скончыў артылерыйскую школу ў [[Самара|Куйбышаве]]<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|4к}}</ref>. У [[1942]] годзе ён скончыў курсы [[малодшы лейтэнант|малодшых лейтэнантаў]]. З [[1943]] года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны, у званні [[лейтэнант]]а камандаваў батарэяй 236-га стралковага палка [[106-я стралковая дывізія, 3-га фарміравання|106-й стралковай дывізіі]] [[65-я армія, СССР|65-й арміі]] [[Цэнтральны фронт|Цэнтральнага фронту]]. Вызначыўся падчас [[Бітва за Дняпро|бітвы за Дняпро]]<ref name="wh">{{Warheroes|id=2332}}</ref>. [[15 кастрычніка|15]]-[[17 кастрычніка]] 1943 года батарэя Варанчука спрыяла пераправе палка праз [[Дняпро]] у раёне [[Лоеў|Лоева]] Гомельскай вобласці [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]<ref name="БС"/>. Агнём яе гармат было знішчана 5 агнявых пунктаў праціўніка<ref name="БС"/>. На захопленым на заходнім беразе ракі [[плацдарм]]е батарэя адбіла чатыры моцныя контратакі. У баі Варанчук атрымаў раненне і [[кантузія|кантузію]], але поля бою не пакінуў. Ён асабіста падбіў гранатай [[танк]]. Пасля бою ён быў знойдзены санітарамі і адпраўлены ў шпіталь<ref name="wh" />. Указам Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] ад [[30 кастрычніка]] 1943 года за «мужнасць і гераічнасць, праяўленыя пры фарсіраванні Дняпра і ўтрыманні плацдарму на яго правым беразе» лейтэнант Андрэй Варанчук быў ганараваны высокага звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] з уручэннем [[Ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і [[Медаль «Залатая Зорка» (СССР)|медалі «Залатая Зорка»]] за нумарам 1615<ref name="wh" />. Пасля лячэння Варанчук атрымаў адпачынак, пасля чаго вярнуўся ў строй. У баях на Вісле ён быў цяжка паранены і больш у баявых дзеяннях удзелу не прымаў. Удзельнічаў у [[Парад Перамогі|Парадзе Перамогі]]. У [[1947]] годзе Варанчук скончыў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]], пасля чаго служыў афіцэрам-выхавальнікам у [[Кіеўскае сувораўскае ваеннае вучылішча|Кіеўскім сувораўскім ваенным вучылішчы]]. У [[1960]] годзе ў званні [[палкоўнік]]а ён быў звольнены ў запас<ref name="БС"/>. У [[1965]] годзе Варанчук скончыў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт]]. Да 1985 года на выкладчыцкай рабоце<ref name="bel4" />. Працаваў дырэктарам школы<ref name="БС"/><ref name="bel4" />. Пражываў у [[Кіеў|Кіеве]]. Памёр [[21 студзеня]] [[2007]] года, пахаваны на [[Зверынецкія могілкі|Зверынецкіх могілках]] Кіева<ref name="wh" />. == Узнагароды == Быў ўзнагароджаны [[Ордэн Айчыннай вайны|ордэнам Айчыннай вайны]] 1-й ступені, дзвюма [[Ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], а таксама шэрагам медалёў<ref name="wh" />. == Памяць == * Імя А. Я. Варанчука носіць адна з вуліц у [[Рэчыца|Рэчыцы]]<ref>{{Cite web|url=https://dneprovec.by/history/2024/01/05/41682|title=Их именами названы улицы Речицы. Ворончук Андрей Яковлевич|access-date=|archive-date=6 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106180753/https://dneprovec.by/history/2024/01/05/41682|url-status=dead|website=Дняпровец}}</ref>. * Матэрыялы, прысвечаныя Андрэю Варанчуку, захоўваюцца ў [[Рэчыцкі краязнаўчы музей|Рэчыцкім краязнаўчым музеі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга:Героі Савецкага Саюза|1}} * {{Крыніцы/БелЭн|4}} == Спасылкі == * [http://podvignaroda.ru/?n=12103284 Агульнадаступны электронны банк дакументаў "Подзвіг Народа ў Вялікай Айчыннай вайне. Варанчук Андрэй Якаўлевіч] * [http://zn.ua/SOCIETY/platinovaya_zvezda-31900.html ''Валерия Савченко'' «ПЛАТИНОВАЯ ЗВЕЗДА»] * {{Warheroes|id=2332}}. * [http://rechitsa.museum.by/node/50783 105 лет со дня рождения А. Я. Ворончука]. ''[[Рэчыцкі краязнаўчы музей]]''. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палкоўнікі СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі баёў на Халхін-Голе]] [[Катэгорыя:Артылерысты Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі бітвы за Дняпро]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Парада Перамогі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Зверынецкіх могілках]] {{DEFAULTSORT:Варанчук Андрэй Якаўлевіч}} t6iw4cx5p5zqz0e3qpgddlnyeqkok7l 0 199303 5147323 4559014 2026-05-27T09:24:16Z DzBar 156353 5147323 wikitext text/x-wiki {{Музычны фестываль}} '''Капенгагенскі джазавы фестываль''' — штогадовая джазавая падзея ў [[Капенгаген]]е (Данія). Адзін з найбуйнейшых музычных фестываляў у Еўропе. За час свайго існавання з [[1979]] года ў ім паўдзельнічалі выдатныя музыкі — Соні Ролінз , Оскар Пітэрсан, Мішэль Петручыяні, Кейт Джарэт, Уэйн Шортэр, Дызі Гілеспі, [[Хербі Хэнкак]], Пэт Метэні, Орнэт Коўлман і іншыя. == Гісторыя == Заснаванне фестывалю ў 1979 годзе было цесна звязана з джазавай сцэнай, якая сфармавалася і развілася ў 1960-х гадах, калі горад служыў еўрапейскім домам для амерыканскіх джазавых музыкаў, такіх як Дэкстэр Гордан, [[Бен Уэбстэр]], Стэн Гец, Тэд Джонс і Кені Дру. Цэнтрам прыцягнення стаў важны для той эпохі клуб Jazzhus Montmartre. Музыканты натхнілі ўсю дацкую джазавую супольнасць, а таксама прыцягнулі іншых амерыканскіх джазмэнаў. З 1964 года ў вядомым парку Tivoli Gardens была прадстаўлена серыя канцэртаў пад назвай «Капенгагенскі джазавы фестываль» з удзелам такіх карыфеяў джаза, як Тэлоніўс Монк, [[Майлс Дэйвіс]] і шмат якіх іншых. У канцы 1970х гадоў ініцыятыва заснаваць і праводзіць фестываль у джазавых клубах, тэатрах і адкрытых грамадскіх пляцоўках належала адвакату Полу Б’ернхольту. == Факты == * Фестываль пачынаецца ў першую пятніцу ліпеня і доўжыцца 10 дзён запар. * Фестываль ўключае ў сябе каля 1000 канцэртаў і сотню пляцовак: клубы, кавярні, бары, канцэртныя залы, паркі, скверы і гавані. * Агульная колькасць аўдыторыі перавышае 250 тысяч чалавек. * Па ўзроставым прынцыпе (0-35 гадоў, 36-55 гадоў і 56 гадоў і старэй) наведвальнікі падзяляюцца прыкладна пароўну. * Замежных гасцей больш прыбывае са Швецыі, Нарвегіі, Германіі, Вялікабрытаніі і ЗША. == Галоўныя пляцоўкі == * Copenhagen Jazzhouse * Jazzhus Montmartre * Tivoli Gardens * Statens Museum for Kunst * Royal Danish Theatre * Copenhagen Opera House ==Спіс хэдлайнераў== {| class="wikitable" |- ! Год ! Хэдлайнеры |- | 1979&nbsp; | align=center | Benny Waters, Bob Brookmeyer/Jim Hall, Count Basie, Ella Fitzgerald/Joe Pass, Horace Parlan/Doug Raney Quartet & Oscar Peterson - Stephane Grapelli - Niels-Henning Ørsted Pedersen, Ron Carter Quartet, Weather Report & Sonny Rollins Quintet |- | 1980&nbsp; | align=center | Art Farmer Quartet, Brecker Brothers, Dizzy Gillespie Quartet, Freddie Hubbard Quintet, George Adams/Don Pullen Quartet, John Lee Hooker, Ray Charles, Stan Getz Quintet & Jan Garbareks Orkester |- | 1981&nbsp; | align=center | Art Pepper Quartet, Bennie Wallace Trio, Chick Corea Quartet, Chico Freeman, Gil Evans Orchestra, Brecker Brothers w. Janne Schaffer a.o. & Herbie Hancock Quartet |- | 1982&nbsp; | align=center | Bennie Carter Group, Jack Walrath Group, Joe Pass/NHØP Duo, Kenny Drew solo piano, Palle Mikkelborg's Entrance & Benny Carter |- | 1983&nbsp; | align=center | Art Blakey and His Jazz Messengers, Bobby McFerrin Solo and Baden Powell de Aquino|Baden Powell Solo, Charles Lloyd Quartet, Dizzy Gillespie, Duke Jordan Solo Piano, Jan Garbarek Group & Kenny Drew Solo Piano |- | 1984&nbsp; | align=center | Gilberto Gil Brazilian Group, Kenny Drew's Trio, Mose Allison Trio, NHØP Trio, Randy Brecker Band, RandyBrecker/Eliane Elias Group, Duke Jordan/Jesper Lundgaard Duo, Stanley Clarke/Miroslav Vitous Duo & Johnny Griffin/Eddie "Lockjaw" Davis Group |- | 1985&nbsp; | align=center | Baltimore Peabody Ragtime Ensemble, Bob Moses Group, Count Basie Orchestra, Gilberto Gil Group - Support Frontline, Jack DeJohnette Special Edition & Jamaaladeen Tacuma Group, Jimmy Witherspoon/Dee Dee Bridgewater Group, Joe Pass/NHØP Duo, McCoy Tyner Trio & Etta Cameron Jazzgroup |- | 1986&nbsp; | align=center | Carla Bley Band, David Sanborn Group, Gil Evans Orchestra, John Scofield Group, Wayne Shorter Quartet, Betty Carter Trio & John Tchicai Quartet |- | 1987&nbsp; | align=center | Airto Moreira/Flora Purim Duo, Chick Corea, Gary Burton Group, Gato Barbieri Group w. Bernard 'Pretty' Purdie, John Scofield Group, Ornette Coleman & His Prime Time Band w. special guest Don Cherry, Stan Getz Quartet, Kenny Drew/Jesper Lundgård & The Manhattan Transfer|Manhattan Transfer |- | 1988&nbsp; | align=center | Art Blakey's Jazz Messengers, Dee Dee Bridgewater, Horace Silver Quintet, Michel Pettruciani/Gary Peacock/Roy Hanes, Lee Konitz/Joe Pass duo & Dizzy Gillespie Big Band |- | 1989&nbsp; | align=center | Allegro (USSR), Betty Carter and her trio, Denny Christianson Big Band (CA), Michael Brecker Band, Monty Alexander & his Ivory and Steel Jamboree, New Music Orchestra 1989, Roy Rogers and the Delta Rhythm Kings & Super Diamono de Dakár (Senegal) |- | 1990&nbsp; | align=center | Dizzy Gillespie + United Nation Orchestra, Ladysmith Black Mambazo, Michael Brecker Band, Palle Mikkelborg 'Journey to…', Gary Burton Quintet & Wayne Shorter Group |- | 1991&nbsp; | align=center | Enrico Pieranunzi Trio, David Sanborn Band feat. Kenny Kirkland, Tom Barney, Al Foster, Don Alias, Kip Hanrahan w. Jack Bruce, Michel Camillo Quintet, Yellow Jackets & Michael Franks, Bob Berg, Mike Stern Quartet (USA), Robert Cray Band feat. Memphis Horns, Kip Hanrahan (USA) & Jack Bruce (GB), Abdullah Ibrahim (South Africa) & Joe Lovano/Jim Hall 'Grand Slam' |- | 1992&nbsp; | align=center | Albert King, Return of the Brecker Brothers, The New Music Orchestra, Eliane Elias Group, Fajabefa Nordic Tour '92 feat. Charlie Haden, Jack DeJohnette, NHØP Trio, Steve Coleman Five elements, Chick Corea & Mario Bauza |- | 1993&nbsp; | align=center | Fourmost feat. Jimmy Smith, Herman Riley, Kenny Burrel, Grady Tate, Sonny Rollins, The Wynton Marsalis Septet, Roy Hargrove Quintet, Bill Frisell Band, Dino Saluzzi 'Mojotoro Project', Arturo Sandoval & His Band, Maceo Parker & Roots Revisited (USA), Palle Mikkelborg & Niels-Henning Ørsted Pedersen Trio, New Orleans Original Brass Band (USA) |- | 1994&nbsp; | align=center | Buddy DeFranco & Terry Gibbs Quintet, Lionel Hampton and His Golden Men of Jazz, Oscar Peterson Trio, Thomas Clausen Trio feat. Gary Burton, Gateway, Abercrombie, Holland, DeJohnette & Mike Stern Group feat. Dave Weckl |- | 1995&nbsp; | align=center | Art Farmer - Benny Golson Jazztet, B.B.King, Blachman Thomas meets Al Agami and Remee, Wynton Marsalis & Lincoln Center Jazz Orchestra, Django Bates & Delightful Precipice, Eddie Harris Jazzfunk Explosion |- | 1996&nbsp; | align=center | Horace Silver Septet, Jan Garbarek Group, Marilyn Mazur's Future Song, Michel Petrucciani, NHØP, m. Renée Røsnes, Ulf Wakenius, Jonas Johansen og Radiopigekoret, Svend Asmussen Quartet, Wayne Shorter Group, Chick Corea, Wallace Roney, Joshua Redman, Chr. McBride & Roy Haynes (US), Abdullah Ibrahim (South Africa) & Joe Lovano/Jim Hall 'Grand Slam' |- | 1997&nbsp; | align=center | Etta Cameron & The Voices of Joy, Arne Domnerus Trio, Herbie Hancock, Svend Asmussen Quartet, James Hardway Group, Joe Lovano Quartet & Maceo Parker |- | 1998&nbsp; | align=center | Barbara Best Singers, Cassandra Wilson, Charles Lloyd Quartet, Joe Louis Walker & The Bosstalkers, Mingus Big Band, NHØP solo & Mats Gustafsson & Keith Rowe |- | 1999&nbsp; | align=center | Herbie Hancock, Keith Jarrett, Gary Peacock, Jack DeJohnette, Thomas Franck Quartet, Chick Corea & Origin w. Gary Burton, Ed Thigpen Trio, NHØP Trio, Palle Mikkelborg & Dianne Reeves |- | 2000&nbsp; | align=center | Roy Haynes, Toots Thielemans, Michael Brecker, Pat Metheney & Natalie Cole |- | 2001&nbsp; | align=center | Peter Brötzmann, Marylin Mazur, Wayne Shorter, Terence Blanchard, Mike Stern, Ray Charles, Richard Bona & Bill Frisell |- | 2002&nbsp; | align=center | Palle Mikkelborg, Ed Thigpen, Finn Ziegler, Maceo Parker, Randy Crawford, Django Bates & Joe Lovano |- | 2003&nbsp; | align=center | Dianne Reeves, Tony Bennett, Tomasz Stanko, Herbie Hancock, Dee Dee Bridgewater & Svend Asmussen |- | 2004&nbsp; | align=center | Danilo Perez, Gilberto Gil, Tomasz Stanko, NHØP & John Scofield |- | 2005&nbsp; | align=center | Chick Corea, Madeleine Peyroux, Curtis Stigers, Pierre Dørge & New Jungle Orchestra & Yusuf Lateef |- | 2006&nbsp; | align=center | Herbie Hancock, Svend Asmussen Quartet, Salif Keita, Tony Allen, Gotan Project, Pat Metheny, Michel Camilo, Richard Bona, Sergio Mendes, Brad Mehldau & Dianne Reeves |- | 2007&nbsp; | align=center | Joshua Redman Trio, Kenny Garret Quartet, Jan Garbarek Group, McCoy Tyner & The Zawinul Syndicate |- | 2008&nbsp; | align=center | Ornette Coleman, Wayne Shorter, Cassandra Wilson, Denmark's New Jungle Orchestra, Joe Lovano, Ravi Coltrane, Dave Liebman, Brad Mehldau Trio, Angelique Kidjo, David Murray, Maceo Parker Black Saint Quartet, Jason Moran, Charles Loyd Quartet & The Zawinul Syndicate |- | 2009&nbsp; | align=center | Chick Corea, Blind Boys of Alabama, Dianne Reeves, Lizz Wright, Angelique Kidjo, Simone, Palle Mikkelborg, Bajofondo & Spanish Harlem Orchestra |- | 2010&nbsp; | align=center | Herbie Hancock, Martha Wainwright, Joe Lovano, Caetano Veloso, Marcus Miller & Esperanza Spalding |- | 2011&nbsp; | align=center | Sonny Rollins, Keith Jarrett Trio, Bobby McFerrin |- | 2012&nbsp; | align=center | Ambrose Akinmusire, Gerald Clayton, Vijay Iyer Trio, Koichi Makigami, Milton Nascimento, John Scofield, Christian Scott Quintet, Nosaj Thing |- | 2013&nbsp; | align=center | Mike Stern & Victor Wooten Band, Cassandra Wilson, The Cookers, Marcus Miller, Richard Bona |} У 2014 годзе чакаюцца выступленні Джошуа Рэдмана, Крысціяна Макбрайда, Дэйва Холанда. == Спасылкі == * [http://www.jazz.dk/ - Афіцыйны сайт фестываля] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150331034829/https://jazz.dk/ |date=31 сакавіка 2015 }} * [https://twitter.com/cphjazz - Твітар фестываля] {{Джаз}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Музычныя фестывалі]] rzry3ocgnfybk3unqeekxss9vabkk7e 0 199831 5147347 4879532 2026-05-27T11:09:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147347 wikitext text/x-wiki [[Выява:Lieber Augustin.JPG|thumb|250px|Помнік Аўгусціну ў Вене.]] '''Ах, мой мілы Аўгусцін''' ({{lang-de|O, du lieber Augustin}} (сустракаюцца розначытанні «Ah, du lieber Augustin», «O du lieber Augustin» і г. д.) — папулярная [[Аўстрыя|аўстрыйская]] народная песня. Лічыцца, што яна была напісана ў [[Вена|Вене]] падчас [[эпідэмія|эпідэміі]] [[чума|чумы]] [[1678]]—[[1679]] гг. Аўтарства гэтай песні прыпісваецца нейкаму Аўгусціну Н. == Гісторыя ўзнікнення == Паводле легенды, Аўгусцін Н., які жыў у [[Вена|Вене]], быў спеваком, вядомым таксама сваёй [[Алкагалізм|прыхільнасцю да алкаголю]]. Аднойчы Аўгусцін выйшаў уначы з карчмы ў стане моцнага ап'янення і зваліўся ў яму, куды скідалі перад [[пахаванне]]м [[труп]]ы памерлых ад чумы гараджан. У яме Аўгусцін і заснуў. Раніцай, прачнуўшыся, ён выбраўся з ямы. Дзякуючы «ўнутранай дэзінфекцыі» ён не толькі не захварэў чумой, але нават не падхапіў катару. Па іншай версіі, прачнуўшыся, Аўгусцін спалохаўся, пачаў клікаць на дапамогу і, каб даказаць гараджанам сваю прыналежнасць да свету жывых, пачаў спяваць песні. Па іроніі лёсу, Аўгусцін памёр [[11 сакавіка]] [[1685]] года ад атручвання алкаголем ва ўзросце 35 гадоў<ref>{{Cite web |url=http://www.vilavi.ru/pes/150606/150606.shtml |title=Старая-старая казка. «Ах, мой мілы Аўгусцін…» |access-date=3 чэрвеня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090503214927/http://www.vilavi.ru/pes/150606/150606.shtml |archivedate=3 мая 2009 |url-status=dead }}</ref>, пра што сведчыць запіс у царкоўнай кнізе<ref>[http://www.augustin.ws/ www.augustin.ws]</ref>. Упершыню словы песні «O, Du Lieber Augustin» былі надрукаваны ў [[1788]] годзе<ref>James J. Fuld's "The Book of World-Famous Music: Classical, Popular, and Folk". Dover, 1966/1995.</ref>. У Вене, недалёка ад меркаванага месца пахавання Аўгусціна, на скрыжаванні вуліц Нойштыфтгасэ ({{lang-de|Neustiftgasse}}) і Келермангасэ ({{lang-de|Kellermanngasse}}) у [[1908]] годзе яму ўсталяваны [[помнік]]-[[фантан]] (аўтар — доктар Карл Люгэр)<ref>[http://www.werbeka.com/wien/sagen/augustin.htm Der liebe Augustin]</ref>. == Тэкст == [[Выява:Ach Du Lieber Augustin.jpg|thumb|350px|«Ach Du Lieber Augustin». Ноты для [[губная гармоніка|губной гармонікі]]]] {|class="toccolours" cellpadding="10" rules="cols" ![[Нямецкая мова|Арыгінальны тэкст]]!![[Беларуская мова|Літаральны беларускі пераклад]]!!Беларускі пераклад{{заўвага|Пераклад далёкі ад зместу арыгінала, але больш дакладна перадае сэнс тэксту.}} |- | <poem>O, du lieber Augustin, Augustin, Augustin, O, du lieber Augustin, Alles ist hin. Geld ist weg, Mensch (Mad'l) ist weg, Alles weg, Augustin. O, du lieber Augustin, Alles ist hin. Rock ist weg, Stock ist weg, Augustin liegt im Dreck, O, du lieber Augustin, Alles ist hin. Und selbst das reiche Wien, Hin ist’s wie Augustin; Weint mit mir im gleichen Sinn, Alles ist hin! Jeder Tag war ein Fest, Und was jetzt? Pest, die Pest! Nur ein gro?' Leichenfest, Das ist der Rest. Augustin, Augustin, Leg' nur ins Grab dich hin! Oh, du lieber Augustin, Alles ist hin!</poem> | <poem>Ах, дарагі ты Аўгусцін, Аўгусцін, Аўгусцін, Ах, дарагі ты Аўгусцін, Усё знікла. Грошы зніклі, чалавек (дзяўчына) знік(а), Усё знікла, Аўгусцін! Ах, дарагі ты Аўгусцін, Усё знікла. Адзёжы няма, сям'і больш няма, Аўгусцін ляжыць у брудзе. Ах, дарагі ты Аўгусцін, Усё знікла. І нават багатая Вена Знікла, як і Аўгусцін; Плачце са мною разам, Усё знікла! Кожны дзень быў святам, І што зараз? Чума, адна чума! Толькі вялікія пахаванні, Вось і ўсё. Аўгусцін, Аўгусцін, Карацей, кладзіся ў магілу! Ах, дарагі ты Аўгусцін, Усё знікла!</poem> | <poem>О мой мілы Аўгусцін, Аўгусцін, Аўгусцін, О мой мілы Аўгусцін, усё Знікла, як дым! Скончыліся грошы, каханая знікла! О мой мілы Аўгусцін, Нічога няма! Знікла адзёжа, знік гаманец, Аўгусцін у бруд упаў! О мой мілы Аўгусцін, Свет увесь прапаў! Вена памірае, Як той Аўгусцін; Плача, як усе, Знікла, як дым! Свята было ў нас, Цяпер ужо няма. Толькі вялікія пахаванні, Бо ўсюды чума. Аўгусціне, Аўгусцін, Аўгусцін, Магілу знайшоў! О мой мілы Аўгусцін, свет Прахам пайшоў!</poem> |} == Культурны ўплыў == [[Выява:Plague Column in Vienna.jpg|thumb|250px|Чумны слуп у Вене.]] * У [[Вена|Вене]] шэраг піцейных устаноў і гасцініц носяць назву «Мілы Аўгусцін». * Мелодыю песні грае чароўны збанок у казцы [[Ганс Хрысціян Андэрсан|Г. Х. Андэрсана]] «Свінапас». * З [[1770]] года мелодыю песні вызвонвалі куранты [[Спаская вежа|Спаскай Вежы]] [[Маскоўскі Крэмль|Маскоўскага Крамля]]. Цікаўна, што ў 1770 годзе ў Маскве пачалася эпідэмія чумы, якая дасягнулая свайго апагею да [[1771]] года<ref>{{Cite web |url=http://www.it-med.ru/library/ch/chuma_1.htm |title=Чума |access-date=3 чэрвеня 2014 |archive-date=9 чэрвеня 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090609074015/http://www.it-med.ru/library/ch/chuma_1.htm |url-status=dead }}</ref>. * У [[1905]] годзе [[Густаў Майрынк]] выдаваў у Вене часопіс «Мілы Аўгусцін». * Першае згадванне «Аўгусціна» ў [[Кінематограф|кіно]] належыць да [[1922]] года, калі выйшаў [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] фільм «Oh, du lieber Augustin» (рэж. Г. К. Брэслаўэр) * У [[1940]] годзе ў [[Германія|Германіі]] выйшаў фільм «''Der liebe Augustin''» Вернера Іма па раману Хорста Гейслера. Галоўную ролю выканаў Паўль Гербігер. У [[1960]] годзе Рольфам Тыле быў зняты яго [[рымейк]] «''Der liebe Augustin''». * У грамзапісы [[Леанід Уцёсаў|Леаніда Уцёсава]] [[1943]] года «Песенка пра нацыстаў» («З Берлінскага кічмана…») (Ф. Кельман (М. Феркельман) — [[І. Фрадкін]]) ва ўступе скарыстаны матыў песні «O, du lieber Augustin». == Факты == * Літара «N» замест прозвішча Аўгусціна — вынік дзейнасці царкоўнай бюракратыі. Паводле прынятага парадку афармлення памерлых, у царкоўных кнігах абавязкова павінны былі быць запісаны імя і прозвішча нябожчыка. Калі ж прозвішча па якім-небудзь чынніку была невядомая, замест яе запісвалася лацінская «N» ({{lang-de|namenlos}} — «безыменны»). == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.jamendo.com/en/track/451206/augustin%20 The Racoons — Augustin]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.deutsches.narod.ru/text2/o_du_lieber_augustin.htm Скарочаны, поўны тэкст песні і музычныя ўрыўкі.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090202172256/http://deutsches.narod.ru/text2/o_du_lieber_augustin.htm |date=2 лютага 2009 }} * [http://www.augustin.ws/] * [http://www.youtube.com/watch?v=p_SxPYhB_Bw «Ach Du Lieber Augustin»: Сола на губной гармоніцы на Youtube] * [http://espanol.video.yahoo.com/watch/5033759/13382780 Выкананне «Ach Du Lieber Augustin»]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нямецкія народныя песні]] [[Катэгорыя:Гісторыя Вены]] ipfl6tvd8bqvcn8we9ld3fh1nyf2t80 0 199851 5147232 5011142 2026-05-27T01:27:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147232 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Армянская царква}} {{Праваслаўная Царква | Царква = Армянская апостальская царква | Царква2 = Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի | Герб = [[Выява:Armenian Apostolic Church logo.png|200px]] | Выява галоўнага храма = | Подпіс = Духоўны цэнтр Армянскай апостальскай царквы — Святы Першапрастольны Эчміядзін | Заснавальнікі = [[Апостал Варфаламей]], [[Апостал Фадзей]] | Аўтакефалія = | Царква-маці = | Прызнанне аўтакефаліі = | Аўтаномія = | Прызнанне аўтаноміі = | Прадстаяцель у наш час = [[Гарэгін II]], [[Каталікос усіх армян]] | Цэнтр = [[Вагаршапат]] | Рэзідэнцыя Прадстаяцеля = [[Вагаршапат]] | Юрысдыкцыя (тэрыторыя) = {{Арменія}} [[Арменія]] <br> [[армянская дыяспара]] | Дыяцэзіі за межамі юрысдыкцыі = | Аўтаномныя цэрквы ў кананічнай залежнасці = | Мова набажэнства = [[Армянская мова|армянская]] | Музычная традыцыя = | Каляндар = Грыгарыянскі, Юліянскі | Епіскапаў = | Епархій = | Навучальных устаноў = | Манастыроў = | Прыходаў = | Вернікаў = 9 млн | Сайт = <br /> * [http://www.armenianchurch.org/ armenianchurch.org] * [http://www.armenianorthodoxchurch.org/ armenianorthodoxchurch.org] | Ікона = | Апісанне да іконы = }} {{Гісторыя Арменіі}} '''Армя́нская апо́стальская ца́рква''' ({{lang-hy|Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի}}; поўная афіцыйная саманазва — ''Адзіная Святая саборная Апостальская Праваслаўная армянская царква''; распаўсюджана, але не выкарыстоўваецца ў самой Царкве назва ''Армяна-Грыгарыянская Царква'') — адна са старажытных [[хрысціянства|хрысціянскіх]] [[Хрысціянская царква|цэркваў]], якая мае шэраг істотных асаблівасцей, якія адрозніваюць яе як ад [[Праваслаўе|праваслаўя]], так і [[Рымска-каталіцкая царква|рымскага каталіцызму]]. Звычайна залічваецца рэлігіязнаўцамі да групы [[Дахалкедонскія цэрквы|дахалкедонскіх]] арыентальных цэркваў. Некаторымі разглядаецца як самая старажытная «[[нацыянальная царква]]» ў свеце.<ref>The Journal of Ecclesiastical History — Page 268 by Cambridge University Press, Gale Group, C.W. Dugmore</ref> Адміністрацыйна, існуе дзве незалежныя структуры: з цэнтрам у [[Эчміядзін]]е і [[Кілікійскі каталікосат]] — Каталікосат Вялікага Дома Кілікійскага ({{lang-hy|Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւն}}) з цэнтрам (з 1930) у Анцэліясе, [[Ліван]]. Часам заснавання прынята лічыць [[301]] год — яна была створана намаганнямі свяціцеля [[Грыгорый Асветнік|Грыгорыя Асветніка]] (памёр у 335 г.), сын і пераемнік якога, [[Арыстакес I|Арыстакес]], быў удзельнікам [[I Сусветны сабор|I Сусветнага сабору]]. У сваёй дагматыцы грунтуецца на пастановах трох першых [[сусветныя саборы|Сусветных сабораў]] і прытрымваецца хрысталогіі свяціцеля [[Кірыл Александрыйскі|Кірыла Александрыйскага]] (г. зн. [[міяфізіцтва]]; багаслоўскія крытыкі ААЦ традыцыйна сцвярджалі, што яе багаслоўе варта тлумачыць як [[Монафізіцтва|монафізіцкае]]). У [[IV Сусветны сабор|IV Сусветным саборы]] не ўдзельнічала па аб’ектыўных прычынах і пастаноў яго не прыняла. У перыяд з [[491]] па [[536]] канчаткова адасобілася ад [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскага патрыярхата]] і сусветнай царквы. У цяперашні час налічае 5 епархій у межах Арменіі і некалькі іншых у Амерыцы, Азіі, Еўропе і Аўстраліі. == Перадгісторыя == Звесткі аб раннім перыядзе [[Хрысціянская пропаведзь|хрысціянскай пропаведзі]] ў межах [[Арменія|Арменіі]] малалікія. Па шэрагу сведчанняў (на [[армянская мова|армянскай]], [[сірыйская мова|сірыйскай]], [[грэчаская мова|грэчаскай]] і [[лацінская мова|лацінскай мовах]]), хрысціянства ў Арменіі прапаведавалі святыя апосталы [[Фадзей (апостал)|Фадзей]] і [[Варфаламей]], якія сталі, такім чынам, заснавальнікамі Царквы ў [[Арменія|Арменіі]]. Паводле падання Армянскай Царквы, пасля [[Ушэсце Гасподне|Ушэсця]] [[Ісус Хрыстос|Збаўцы]] адзін з Яго вучняў, [[Фадзей (апостал)|Фадзей]], прыбыўшы ў [[Эдэса|Эдэсу]], вылечыў цара Асраены [[Аўгар]]а ад праказы, пасвяціў Адэя ў епіскапы і адправіўся ў [[Вялікая Арменія|Вялікую Арменію]] з пропаведдзю Слова Божага. Сярод мноства звернутых ім да Хрыста была дачка армянскага цара [[Санатрук]]а Сандухт. За пропаведзь хрысціянства апостал разам з царэўнай і іншымі новазвернутымі прынялі па загадзе цара пакутніцкую смерць у [[Шаваршан]]е, у гаварэ Артаз. Праз колькі гадоў, на 29 год кіравання Санатрука, апостал [[Варфаламей]] пасля пропаведзі ў [[Персія|Персіі]] прыбыў у Арменію. Ён звярнуў да Хрыста сястру цара Вогуі і шматлікіх вяльможаў, пасля чаго па загадзе Санатрука прыняў пакутніцкую смерць у м. Арэбанос, якое размешчана паміж азёрамі [[Ван (возера)|Ван]] і [[Урмія (возера)|Урмія]]. Да нас дайшоў фрагмент гістарычнага падання, якое апавядае аб пакутніцтве Св. Воскеанаў і Св. Сукіасэанаў у Арменіі ў канцы [[I стагоддзе|I]] — пачатку [[II стагоддзе|II]] стагоддзяў. Аўтар спасылаецца на «Слова» [[Таціян]]а ([[II стагоддзе|II]] ст.), які быў добра знаёмы з гісторыяй апосталаў і першых хрысціянскіх прапаведнікаў. Паводле гэтага пісання, вучні апостала Фадзея на чале з Хрусіем (грэч. «золата», па-армянску «воскі»), што былі рымскімі пасламі да армянскага цара, пасля пакутніцкай смерці апостала атабарыліся ў вытоках ракі [[Еўфрат]], у цяснінах Цахкеац. Пасля ўзыходжання на трон [[Арташэс]]а яны, прыйшлі ў палац і сталі прапаведаваць [[Евангелле]]. Заняты вайной на ўсходзе, [[Арташэс]] папрасіў прапаведнікаў ізноў прыйсці да яго пасля яго вяртання і працягнуць гутаркі аб Хрысце. У адсутнасць цара Воскеаны звярнулі ў хрысціянства некаторых прыдворных, што прыбылі з краіны [[аланы|аланаў]] да царыцы Саценік, за што былі адданы пакутніцкай смерці царскімі сынамі. Звернутыя ў хрысціянства аланскія князі пакінулі палац і пасяліліся на схілах гары Джрабашх, дзе, пражыўшы 44 гады, прынялі пакутніцкую смерць на чале са сваім правадыром Сукіясам па загадзе аланскага цара. У [[I стагоддзе|I]] стагоддзі распаўсюджванню хрысціянства ў Арменіі спрыяў шэраг знешніх і ўнутраных прычын. Так, напрыклад, у той час хрысціянства атрымала шырокае распаўсюджанне ў суседніх з Арменіяй краінах: [[Кападокія|Кападокіі]], [[Асраена|Асраене]] і [[Адыябена|Адыябене]], гандлёвыя, палітычныя і культурныя сувязі з якімі стваралі спрыяльныя ўмовы для распаўсюджання хрысціянства ў Арменіі. Акрамя таго, у [[I стагоддзе|I]]-[[III стагоддзе|III]] стагоддзях [[Малая Арменія]] палітычна з’яўлялася часткай рымскай правінцыі Кападокіі, і цалкам натуральна, што хрысціянства магло праз Малую Арменію распаўсюджвацца ў [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]]. Важнай перадумовай для распаўсюджання хрысціянства з’яўлялася існаванне ў Арменіі яўрэйскіх калоній. Як вядома, першыя прапаведнікі хрысціянства звычайна пачыналі сваю дзейнасць у тых месцах, дзе знаходзіліся яўрэйскія абшчыны. Так, апостал [[Фадзей (апостал)|Фадзей]], прыбыўшы ў Эдэсу, спыніўся ў доме нейкага вяльможы-яўрэя Тубіі. Яўрэйскія абшчыны існавалі ў галоўных гарадах Арменіі: [[Тыгранакерт|Тыгранакерце]], [[Арташат|Арташаце]], [[Вагаршапат|Вагаршапаце]] і інш. [[Тэртуліян]] у кнізе «Супраць іўдзеяў», напісанай у [[197]] годзе, апавядаючы аб народах, якія прынялі хрысціянства: парфянах, лідыйцах, фрыгійцах, кападакійцах, — згадвае і аб армянах. Гэтае сведчанне пацвярджае і святы [[Аўгусцін Блажэнны|Аўгусцін]] († 430) у сваім творы «Супраць маніхеяў». У канцы [[2 стагоддзе|II]] — пачатку [[3 стагоддзе|III]] стагоддзяў хрысціян у Арменіі праследавалі цары [[Вагарш II]] ([[186]]—[[196]]). [[Хасроў I]] ([[196]]—[[216]]) і іх пераемнікі. Гэтыя ганенні апісаў епіскап Кападакійскай Кесарыі [[Фірміліян]] ([[230]]—[[268]]) у сваёй кнізе «Гісторыя ганенняў на Царкву». [[Яўсевій Кесарыйскі]] згадвае пра ліст [[Дыянісій Александрыйскі|Дыянісія, епіскапа Александрыйскага]] «Аб пакаянні да братоў у Арменіі, дзе епіскапам быў Меружан» (VI, 46. 2). Ліст датуецца [[251]]—[[255]] гг. Такім чынам, у сярэдзіне [[III стагоддзе|III]] стагоддзя ў Арменіі існавала арганізаваная і прызнаная Сусветнаю Царквой хрысціянская супольнасць. == Гісторыя == У [[301]] цар [[Трдат III]] абвясціў хрысціянства дзяржаўнай рэлігіяй, адмежаваўшыся ў рэлігійных адносінах ад [[Сасаніды|сасанідскага]] [[Іран]]а, з якім Арменія да таго складала фактычна адзінае цэлае. Першарадную ролю ў прыняцці хрысціянства адыграў [[Грыгорый Асветнік]] Арменіі, які стаў першым Католікосам Армянскай Царквы (302—326). У [[303]] быў пабудаваны сабор [[Эчміядзін]] (ля [[Ерэван]]а), што стаў рэлігійным цэнтрам усіх [[армяне|армян]] і месцазнаходжаннем '''Вярхоўнага Патрыярха і Каталікоса ўсіх армян''' (за выключэннем параўнальна невялікага гістарычнага перыяду XIV—XV стст.). Па імені першага католікоса Грыгорыя '''Армянская Апостальская Царква''' часам называецца '''грыгарыянскай'''. У часы Св. Грыгорыя хрысціянства прыняў таксама агванкскі цар [[Урнайр]]. == Царкоўная структура і прававы статут == Эчміядзінскаму каталікасату кананічна падпарадкоўваюцца Іерусалімскі і Канстанцінопальскі армянскія патрыярхаты. Епархіяльныя ўпраўленні ў ЗША (Каліфарнійскае і Паўночнаамерыканскае), у Паўднёвай Амерыцы, у Заходняй Еўропе (цэнтр — у Парыжы), на Блізкім і Сярэднім Усходзе (Ірана-Азербайджанскае, Тэгеранскае, Ісфаганскае, Іракскае, Егіпецкае), на Далёкім Усходзе (Індыйска-Далёкаўсходняе), на Балканах (Румынскае, Балгарскае і Грэчаскае) знаходзяцца пад кіраваннем Кілікійскага каталікасата. == Дагматычныя асаблівасці Армянскай Царквы == Дагматычнае багаслоўе '''Армянскай Царквы''' засноўваецца на вучэннях вялікіх айцоў Царквы [[IV стагоддзе|IV]] — [[V стагоддзе|V]] стст.: [[Афанасій Александрыйскі|св. Афанасія Александрыйскага]] (†370), [[Васілій Вялікі|св. Васілія Вялікага]] (†379). [[Грыгорый Багаслоў|св. Грыгорыя Багаслова]] (†390), [[Грыгорый Ніскі|св. Грыгорыя Ніскага]] (†394), [[Кірыл Александрыйскі|св. Кірыла Александрыйскага]] (†444) і інш., а таксама на дагматах, прынятых на [[Нікейскі сабор|Нікейскім]] ([[325]] г.), [[Канстанцінопальскі сабор|Канстанцінопальскім]] ([[381]] г.) і [[Эфескі сабор|Эфескім]] ([[431]] г.) [[Сусветныя саборы|Сусветных саборах]]. Акрамя хрысталагічнага пытання аб злучэнні дзвюх — боскай і чалавечай — прырод у Хрысце, у астатнім вучэнне '''Армянскай Царквы''' цалкам адпавядае веравучэнню [[Праваслаўная царква|Праваслаўнай царквы]]. Сабраны ў [[451]] г. у [[Халкедон]]е [[IV Сусветны сабор]] з яго веравызначэннем стварыў раскол у Царкве, наступствам якога стала адчужанасць паміж Армянскай і Візантыйскай цэрквамі, між якімі да таго існавалі цесныя сувязі і супрацоўніцтва. '''Армянская Царква''' у пачатку [[VI стагоддзе|VI]] стагоддзі афіцыйна асудзіла веравызначэнне [[Халкедонскі сабор|IV Сусветнага Халкедонскага сабору]]. Праваслаўныя цэрквы абвінавацілі Армянскую Царкву ў ерасі [[монафізіцтва]]. Аднак '''Армянская Царква''', як і [[IV Сусветны сабор]], асудзіла [[Еўтыхія]], настаўніка монафізіцкай ерасі, а яго абаронца [[Дыяскар Александрыйскі]] не быў прылічаны да ліку святых. У [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] гаворыцца, што Чароўны [[Логас]], нарадзіўшыся ад Прасвятой Багародзіцы, прыняў дасканалую чалавечую сутнасць. Паводле гэтага, Царква зацвердзіла, аспрэчваючы [[дакеты|дакетаў]] (ератычнае вучэнне, што аспрэчвае праўдзівасць увасаблення Хрыста), праўдзівае ўвасабленне Хрыста і, аспрэчваючы арыян, — Яго Боскасць. Аднак не зусім ясна была ўзаемаадносіна боскай і чалавечай сутнасцей Хрыста: ці злучыліся яны ў адно цэлае, ці засталіся незалежныя, не ўздзейнічаючы адна на адну. Боскі і чалавечы пачаткі ў Хрысце айцы Царквы назвалі прыродай, або існасцю. Прадстаўнікі Антыяхійскай школы — [[Дыядор Тарсійскі]] і [[Феадор Мапсуестыйскі]] — прызнавалі ў Хрысце дзве розныя прыроды, боскую і чалавечую, як супрацьлегласці, якія не могуць быць злучаныя, злітыя разам. Прадстаўнікі Александрыйскай школы, узначаленыя архіепіскапам Александрыі Св. Кірылам (†444), засноўваючыся на вучэннях Св. Афанасія (†370) і кападакійскіх айцоў — Св. Васілія Вялікага (†379), Св. Грыгорыя Багаслова (†390) і Св. Грыгорыя Ніскага (†394), — сцвярджалі, што «дзве прыроды злучаныя, але пасля злучэння дзяленне на дзве існасці не мае месца, таму верым, што адна прырода Сына» (PG 72, 192—193, Epist. 40). [[III Сусветны сабор]], які адбыўся ў [[Эфес (горад)|Эфесе]] ў [[431]] годзе, асудзіў вучэнне паслядоўніка Антыяхійскай школы [[Несторый|Нестара]], які не прызнаваў Прасвятую Багародзіцай і вызнаваў існаванне дзвюх самастойных прырод, а такім чынам, дзвюх асоб у Хрысце. Праз некалькі гадоў архімандрыт аднаго з канстанцінопальскіх манастыроў [[Еўтыхій]] прапаведаваў, што «Госпад наш складаўся з двух існасцей перш злучаных, а пасля злучэння сталі адна існасць». У азначэнні веры Халкедонскага сабора гаворыцца: : ''«Итак, следуя святым Отцам, все мы единогласно ўчим, что Господь наш Иисус Христос есть один и тот же Сын, один и тот же совершенный по Божеству и совершенный по человечеству, истинный Бог и истинный Человек, один и тот же, состоящий из словесной (разумной) души и тела, единосущный Отцу по Божеству и тот же единосущный нам по человечеству, подобный нам во всем, кроме греха; рожденный от Отца прежде веков по Божеству, но Он же рожденный в последние дни ради нас и нашего спасения от Марии Девы и Богородицы по человечеству; один и тот же Христос, Сын, Господь, Единородный, познаваемый в двух природах (εν δύο φύσεσιν) неслиянно, неизменно, нераздельно, неразлучно; различие Его природ никогда не исчезает от их соединения, но свойства каждой из двух природ соединяются в одном лице и одной ипостаси (εις εν πρόσωπον και μίαν υπόστασιν συντρεχούση) так, что Он не рассекается и не разделяется на два лица, но Он один и тот же Сын Единородный, Бог Слово, Господь Иисус Христос; такой именно, как говорили о Нем пророки древних времен и как Сам Иисус Христос научил нас, и как передал нам Символ Отцов».'' Здавалася, што веравызначэннем Халкедонскага сабора было знойдзена рашэнне праблемы: вызнаюцца абедзве існасці Хрыста, і боская і чалавечая, якія не губляюць сваіх уласцівасцей у злучэнні — гэтым аспрэчвалася ерась Еўтыхія. Вызнаецца і адна асоба, адна выява — гэтым аспрэчвалася ерась Несторыя. Аднак [[Халкедонскі сабор]] не мог растлумачыць, як дзве дасканалыя існасці могуць злучыцца ў адной асобе. Прыняццю азначэння «дзве існасці ў адной асобе і ў адным вобразе» перашкаджала перакананне таго часу, што дзве дасканаласці не могуць быць адзіныя, і што наяўнасць дзвюх існасцей прадугледжвае наяўнасць дзвюх асоб. Многія ўсходнія епіскапы падазравалі, што ў веравызначэнні Халкедонскага сабора таемна хаваецца [[нестарыянства]]. Веравызначэнне Халкедонскага сабора сустрэла сур’ёзнае супраціўленне ва Усходніх цэрквах: на [[Кіпр]]ы, у [[Палесціна|Палесціне]], у [[Кападокія|Кападокіі]], у [[Сірыя|Сірыі]], у [[Егіпет|Егіпце]] і нават у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. Яно аспрэчвалася шматлікімі памеснымі саборамі. Даследуючы хрысталагічную думку настаўнікаў '''Армянскай царквы''' V—VIII стагоддзяў, можам спыніцца на наступных выказваннях. [[Петрас Сюнеці]] (VI ст.) піша: «Ва ўлонні Св. Дзевы злучыліся дасканалае Боства і дасканалая чалавечая прырода непадзельным і неразлучным аб’яднаннем». Каталікос [[Ован Одзнеці]] (717—728) адзначае, што «трэба правільна разумець выраз „адзіная прырода“. Калі гаворыцца: „адзіная прырода ўвасобленага Слова Божага“, мы не павінны дапускаць думкі, быццам бы адна растварылася ў другой або што дзве прыроды зліліся ў адну. Калі гаворыцца: „адзіная прырода“, маецца на ўвазе неапісальнае злучэнне Логаса з целам». У Хрысце дасканалая боская і дасканалая чалавечая існасці злучыліся непадзельна, такім чынам, пасля злучэння «адзіная існасць Хрыстова». Улічваючы гэта, можам сказаць і «адна існасць», і «дзве існасці», калі іх вызнаваць праваслаўна. У Хрысце дзве існасці па сутнасці і адна існасць па злучэнні". Вучэнне '''Армянскай Царквы''' па дадзеным пытанні канчаткова сфармулявана Св. [[Нерсес Шноралі|Нерсесам Шноралі]] ў «Выкладзе веры Армянскай царквы», адрасаваным імператару Візантыі [[Мануіл Камнін|Мануілу Камніну]] ў [[1166]] годзе: ''«Исповедуем, что Единое из Трёх Лиц, Сын… вместился во чрево Девы… прияв от Нея наше греховное и тленное естество: душу, ум и тело… Слово… не призрачно прошло через Неё, как бы чрез канал какой, как превратно ўмствовал Евтихий… Не иной и иной ещё, но Единое Существо и Единое Лице из двух естеств, во Едином Иисусе Христе соединённых несмесным и нераздельным соединением… Мы исповедуем, что от двух естеств соделалось единое и что в соединении не потерялось ни которое из обоих».'' Кажучы аб праблеме дзвюх воль і двух уздзеянняў, Св. Нерсэс падкрэслівае: ''«… Аб волі разумеем мы не так, каб Божая воля ў Хрысце была адваротная волі чалавечай або чалавечая воля Божай, але Адзінай Істоты, што зрабілася поўнай, воля была па розных часах іншая — часам боская, калі жадаў Ён уяўляць сілу Божую, і часам чалавечая, калі жадаў паказваць пакору чалавечае…» «Па падабенстве таго, што ў адзінай самаўладнай волі Боства дваякае было жаданне бяз супраціву (аднаго другому), Божае і чалавечае, верым, што і дзеянне ў злучэнні таксама было Божае і чалавечае… Злучаны з дзвюх супраціўных, стаўшы Адзіным, насіў у Сабе супраціўныя адчуванні абодвух. чалавечай існасцю — пакута і смерць, а Божай — свабода ад страсцей і неўміручасць. Той жа, Які памёр целам, жывы быў па Бостве».'' З сярэдневечча і да апошняга часу Армянская царква называла Праваслаўную дыяфізіцкай, а Праваслаўная царква Армянскую — монафізіцкай. У [[1964]] г. у м. [[Оргус]] ([[Данія]]) пачаўся дыялог паміж багасловамі Праваслаўных і [[Старажытнаўсходнія цэрквы|Старажытнаўсходніх цэркваў]]. Бакі прыйшлі да наступных высноў: * Праваслаўныя цэрквы не з’яўляюцца дыяфізіцкімі, бо дыяфізіцтва — гэта [[нестарыянства]], а Праваслаўныя цэрквы адхіляюць нестарыянства; * Старажытнаўсходнія Цэрквы, у тым ліку і Армянская — не монафізіцкія, бо монофізіцызм — гэта еўтыхіянская ерась, якая аддана анафеме Армянскай Царквой. Дыялог працягваецца і дагэтуль. == Каляндарна-абрадавыя асаблівасці Армянскай царквы == * Ахвярапрынашэнне ([[Матах]]) Адной з абрадавых асаблівасцей Армянскай апостальскай царквы з’яўляецца матах, з-за чаго розныя цэрквы і сёння вінавацяць Армянскую апостальскую царкву, называючы яе рэшткай іўдаізму або паганства. Галоўным сэнсам ахвярапрынашэння з’яўляецца прынясенне дарунка Богу і аказанне літасці бедным. Ахвярапрынашэнне ў Армянскай апостальскай царкве здзяйсняецца, напрыклад, у перыяд вялікіх свят або ў сувязі з асвячэннем царквы, і матывуецца па-рознаму — хадайніцтва за спачын, у падзяку Богу за літасць, або просьбай аб дапамозе. У ахвяру прыносяць быка, барана або хатнюю птушку. Ахвяра варыцца ў вадзе, з даданнем асвячонай солі. Мяса яе раздаюць блізкім, прычым яно не павінна заставацца на наступны дзень. Так мяса бычка раздаюць у 40 хат, барана — у 7 хат, пеўня — у 3 хаты. Калі для матаха выкарыстоўваецца голуб — яго выпускаюць на волю. * Стаўленне да абразоў Часта Армянскай апостальскай царкве прыпісваюць [[іканаборства]]. Для гэтага ёсць шэраг гістарычных перадумоў. Найперш — валадарства ў VIII—IX стст. у Арменіі арабаў, рэлігія якіх забараняла маляваць людзей, і такім чынам іканапіс быў заменены роспісам. Па-другое — атаясамленне іконашанавання з Візантыйскай царквой, з якой у Армянскай апостальскай царквы былі пэўныя разыходжанні з часоў Халкедонскага сабора. Але к XI стагоддзю падобнае стаўленне змянілася, і ў пытаннях іконашанавання Армянская апостальская царква не адрозніваецца ад Праваслаўнай традыцыі. * Перадавы пост Перадавы пост, які надыходзіць за 3 тыдні да Вялікага Паста, прысутнічае толькі ў Армянскай апостальскай царкве, хоць па сцвярджэннях армянскіх сярэдневяковых пісьменнікаў, Перадавы пост таксама раней існаваў у грэкаў, і лацінян. У час Перадавога паста даўней дазвалялася есці толькі хлеб з соллю, а таксама забаранялася служыць Св. літургію. Ёсць два тлумачэнні назвы «Перадавога» поста. Першае грунтуецца на тым, што Перадавы Пост папярэднічае Вялікаму пасту. Другі — што Перадавы Пост ёсць першы Армянскі пост. * Прычашчэнне '''Хлеб''' у Армянскай Апостальскай Царкве пры здзяйсненні еўхарыстыі паводле старажытнага звычаю выкарыстоўваецца прэсны, чаму (у адрозненне ад ПЦ) не аддаецца дагматычнага значэння. '''Віно''' пры здзяйсненні таінства еўхарыстыі ў Армянскай апостальскай царкве выкарыстоўваецца неразведзенае вадой. Звычай гэты ўнікальны для Армянскай апостальскай царквы. Астатнія цэрквы выкарыстаюць разведзенае вадой віно. * Каляды У адрозненне ад іншых цэркваў, Армянская апостальская царква адзначае Каляды Хрыста 6 студзеня (у ноч з 5 на 6 студзеня. Па старым стылі — 19 студзеня) адначасова з Вадохрышчам, што завецца разам «Богаяўленні». Дадзеная традыцыя ў Армянскай апостальскай царкве паводле падання існуе з [[III стагоддзе|III ст.]] Такім чынам, астатнія святы, якія маюць сваёй асновай дату Каляд, адпаведна адзначаюць: «[[Стрэчанне Гасподне]]» (на 8 дзень пасля Каляд) — 13/26 студзеня (ПЦ — 1/14 студзеня) «[[Грамніцы]]» (пасля 40 дзён пасля Каляд) — 14/27 лютага (ПЦ — 2/15 лютага) «[[Дабравешчанне]]» (за 9 месяцаў да Каляд) — 7/20 красавіка (ПЦ — 25 сакавіка/7 красавіка) == Паміж Расіяй, Турцыяй і Іранам == Пасля страты Арменіяй сваёй дзяржаўнасці ([[XIV стагоддзе]]) Армянская апостальская царква заставалася цэнтралізаванай нацыянальнай арганізацыяй. У [[1441]] г. Эчміядзін зноў стаў і да цяперашняга часу застаецца рэзідэнцыяй прадстаяцеля Армянскай апостальскай царквы. У XVII—XVIII стст. узмацніўся ўплыў [[Расія|Расіі]] ў Арменіі ў супрацвагу [[Турцыя|Турцыі]] і [[Іран]]а. Ва ўмовах іншаземнага паняволення Арменіі Армянская апостальская царква з’яўлялася цэнтрам навукі і культуры. У школах пры манастырах побач з рэлігійнымі прадметамі выкладалася рыторыка, граматыка, філасофія, матэматыка, жывапіс. У манастырах перапісваліся кнігі і рукапісы. Пасля ўключэння Арменіі ў Расію ([[1828]]) царскі ўрад пацвердзіў асноўныя прывілеі Армянскай царквы. Як і іншыя цэрквы, Армянская Апостальская Царква варожа паставілася да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]]. З узнікненнем [[Рэспубліка Арменіі|Армянскай рэспублікі]] (1918—1920) Армянская Апостальская Царква падтрымлівала яе ўрад і садзейнічала станаўленню армянскай дзяржаўнасці. Пасля ўсталявання Савецкай улады ў Арменіі ([[1920]]) царква заняла лаяльную пазіцыю да Савецкай дзяржавы. Стаўленне савецкай улады таксама можна назваць добразычлівым. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.armenianchurch.org/ Афіцыйны сайт Першапрастольнага Святога Эчміядзіна]{{ref-hy}}{{ref-en}} * [http://www.araratian-tem.am/main.php?id=6 Арарацкая Патрыяршая Епархія ААЦ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071212192505/http://www.araratian-tem.am/main.php?id=6 |date=12 снежня 2007 }} * [http://www.sain.org/Armenian.Church/Index.htm Інфармацыя аб Армянскай апостальскай царкве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080209214137/http://www.sain.org/Armenian.Church/Index.htm |date=9 лютага 2008 }}{{ref-en}} * [http://www.armenian-patriarchate.org/ Іерусалімская Епархія ААЦ]{{ref-en}} * [http://www.armenianchurchlibrary.com/index-rus.html Бібліятэка Армянскай апостальскай царквы]{{ref-ru}}{{ref-en}}{{ref-hy}} {{Армянская апостальская царква}} {{Старажытнаўсходнія цэрквы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Армянская апостальская царква| ]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Арменіі]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Турцыі]] [[Катэгорыя:Хрысціянства на Каўказе]] [[Катэгорыя:Монафізіцтва]] kixfwzdmjo9qh6vw0zmgce9h72r8pha 0 199892 5146972 4465585 2026-05-26T13:53:18Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146972 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж | Імя = Цюр | Арыгінальнае напісанне = Týr | Тлумачэнне імя = | Тып = | Міфалогія = [[Германа-скандынаўская міфалогія]] | Пол = | Перыяд жыцця = | Выява = Tyr and Fenrir-John Bauer.jpg | Памер выявы = | Подпіс = Цюр і Фенрыр | Апісанне = Бог вайсковай доблесці | Імя на іншых мовах = | Грэчаскае напісанне = | Лацінскае напісанне = | У іншых культурах = | Мясцовасць = | Занятак = | Паходжанне = | Згадванні = | Дынастыя = | Бацька = [[Одзін]] | Маці = | Брат = [[Тор (міфалогія)|Тор]], [[Бальдр]], [[Хёд]], [[Хермод]], [[Валі, міфалогія|Валі]], [[Відар]] | Сястра = | Муж = | Жонка = | Дзеці = | Места пахавання = | Звязаныя паняцці = | Звязаныя падзеі = | Звязаныя персанажы = | Атрыбуты = | Характэрныя рысы = | Вахана = | Мантра = | Вікісховішча = }} '''Цюр''', '''Цір''' або '''Тыу''' (''Týr'', таксама ''Ziu'') — у [[германа-скандынаўская міфалогія|германа-скандынаўскай міфалогіі]], аднарукі бог вайсковай доблесці. З [[асы|асаў]], сын [[Одзін]]а і веліканкі, сястры [[Гімір]]а. Цюр пазбавіўся рукі, калі асы вырашылі скаваць велізарнага ваўка [[Фенрыр|Фэнрыр]]а чарадзейным ланцугом. Па адной з версій, Цюр уклаў сваю руку ў пашчу Фенрыра ў знак адсутнасці благіх намераў. Калі воўк не змог вызваліцца, ён адкусіў руку Цюра. У адпаведнасці з эсхаталагічнымі міфамі вікінгаў, у дзень [[Рагнарок]] Цюр будзе ваяваць з жахлівым сабакам [[Гарм, міфалогія|Гармам]], і яны заб’юць адзін аднаго. Імя Тыу даследчыкі суадносяць з рэканструяваным імем [[індаеўрапейская міфалогія|агульнаіндаеўрапейскага]] вярхоўнага бога, валадара [[неба|нябёсаў]] (''*Dyeus'', пар. [[Зеўс]], [[Дзьяус]], [[Дэва, індуізм|Дэва]], лац. ''Deus'' «бог»). Мяркуецца, што Тыу быў выцеснены з гэтай іпастасі [[Одзін]]ам<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_myphology/4128/%D0%A2%D0%AE%D0%A0 Тюр]. ''[[Міфы народаў свету (энцыклапедыя)|Мифы народов мира]]'' под редакцией С. Токарева, М.: Российская энциклопедия, [[1994]].</ref>. {{зноскі}} {{Асы}} [[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]] [[Катэгорыя:Багі вайны]] [[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]] l53jageja0vubgmvt5f9cjv00k3bp0b 0 205809 5147143 4410035 2026-05-26T19:48:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147143 wikitext text/x-wiki [[File:Antiochia su Oronte.PNG|thumb|Антыёхія ў часы Візантыі]] [[Выява:Antiochmap2.PNG|thumb|Антыёхія на карце Турцыі]] З 16 старажытных гарадоў пад назвай '''Антыёхія''' (ад імя [[Антыёх]]) найбольш вядомая '''Антыёхія-на-Аронце''', ('''Антыёхія-на-Дафне, Антыёхія Вялікая'''; {{lang-grc|Ἀντιόχεια ἡ ἐπὶ Ὀρόντου, Ἀντιόχεια ἡ ἐπὶ Δάφνῃ, Ἀντιόχεια ἡ Μεγάλη}}) у старажытнай [[Сірыя|Сірыі]] (суч. [[Антак’я]], на тэрыторыі сучаснай [[Турцыя|Турцыі]]). Слова «Антыёхія» без удакладненняў пазначае менавіта гэты горад. == Антыёхія ў старажытнасці == Антыёхія была адной са сталіц [[дзяржава Селеўкідаў|дзяржавы Селеўкідаў]]. Заснавана [[Селеўк I Нікатар|Селеўкам I Нікатарам]] на левым беразе ракі [[Эль-Асі|Аронт]] (у наш час называецца Асі) у [[300 да н.э.]], у часы [[Дыядохі|войнаў дыядохаў]], пасля [[Бітва пры Іпсе|бітвы пры Іпсе]]. Горад быў падзелены на 4 кварталы, кожны з якіх быў акружаны асобнай сцяной, а разам яны былі абнесены яшчэ больш высокай і ўмацаванай сцяной. Знаходзячыся на скрыжаванні караванных шляхоў, Антыёхія кантралявала гандаль паміж Усходам і Захадам. У гады росквіту ў горадзе жыло больш за 500 тыс. чалавек. Пазней Антыёхія на невялікі час увайшла ў склад [[Арменія|Арменіі]], потым (з [[64 да н.э.]]) стала рэзідэнцыяй намесніка [[Старажытны Рым|рымскай]] правінцыі [[Сірыя (рымская правінцыя)|Сірыя]]. Антыёхія была чацвёртым па велічыні горадам [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] пасля [[Рым]]а, [[Эфес (горад)|Эфеса]] і [[Александрыя|Александрыі]]. Другім па велічыні горадам у [[Усходняя Рымская імперыя|Усходняй Рымскай імперыі]] і [[Візантыйская імперыя|Візантыйскай імперыі]]. У палацы Селеўка жылі [[Гней Пампей]] і [[Комад]], які арганізаваў тут [[Алімпійскія гульні]]. [[Выява:Tyche Antioch Vatican Inv2672.jpg|thumb|злева|[[Тыхэ]] ([[Фартуна]]) горада Антыёхіі. Рымская копія з грэчаскага арыгінала I ст. н.э. [[Галерэя кандэлябраў]], [[Ватыкан]]. Багіня ўвянчана крапаснымі сценамі горада, а ля яе ног плыве юнак, які сімвалізуе раку Аронт]] Паводле Новага Запавету, паслядоўнікі Хрыста ўпершыню пачалі называцца [[хрысціянства|хрысціянамі]] менавіта ў Антыёхіі ({{Біблія|Дзеян|11:26}}). Пазней Антыёхія стала называцца калыскай хрысціянскага багаслоўя, з ёй звязана [[Антыяхійская школа багаслоўя]]. Тут нарадзіўся і пачынаў служэнне прапаведнік [[Іаан Залатавуст]]. У Антыёхіі знаходзіўся цэнтр адной з чатырох найстаражытных [[Аўтакефальная царква|аўтакефальных цэркваў]] — [[Антыяхійская праваслаўная царква|Антыяхійскай царквы]] (пасля заняпаду горада цэнтр патрыярхата перанесены ў [[Дамаск]]). Евангеліст Лука, паводле паданняў, якія захаваліся ў некаторых старажытных царкоўных пісьменнікаў (Еўсевія Кесарыйскага, Ераніма, Феафілакта, Еўфімія Зігабена і інш.), нарадзіўся ў Антыёхіі. == Антыёхія пад уладай Візантыі == У IV—VII стст. Антыёхія ўваходзіла ў склад [[Візантыя|Візантыі]]. На працягу другой паловы IV стагоддзя Антыёхія набыла ролю найбуйнейшага культурнага і інтэлектуальнага цэнтра рымска-візантыйскага Усходу. Тут квітнела рытарычная школа Лібанія, адным з выхаванцаў якой стаў Св. Іаан Залатавуст. З Антыёхіяй быў звязаны паходжаннем найбуйнейшы познерымскі гісторык Аміян Марцэлін. Наведаўшы Антыёхію перад Персідскім паходам імператар Юліян пераканаўся ў марнасці высілкаў па адраджэнні традыцыйнага язычніцтва. Тут жа жыў і кіраваў аўтар «Хранаграфіі» ад Стварэння свету да Юстыніяна Іаан Малала (VI ст.). У горадзе існавала інтэнсіўнае муніцыпальнае жыццё, канкуравалі мясцовыя «партыі цырка», працягвалі ладзіцца конскія спаборніцтвы і іншыя гледзішчы. Тут былі ўзведзены велічныя хрысціянскія храмы, у т.л. «Вялікая царква», асвячоная ў 341 г., а таксама храм Св. Фёклы, марцірый мучаніка Вавілы і інш. У прыгарадным раёне Дафны былі пабудаваны шматлікія вілы багатых гараджан, упрыгожаныя цудоўнымі мазаікамі. Пераважала грэкамоўнае насельніцтва, якое мела муніцыпальную арганізацыю, але ў горадзе пражывалі таксама і сірыйцы. У ранневізантыйскі час у горадзе часта здараліся разбуральныя прыродныя стыхійныя бедствы (528 г. і інш.). Горад, які пацярпеў ад моцнага землетрасення, у VI стагоддзі быў на кароткі час заваяваны і разбураны [[іран]]скім шахам [[Хасроў I Анушырван|Хасровам I Анушырванам]]. [[Юстыніян I]] аднавіў Антыёхію. Напачатку [[VII стагоддзе|VII ст.]] падчас візантыйска-іранскіх войнаў персы таксама захоплівалі горад. У 637 г. Антыёхія была на працяглы час захоплена арабамі-мусульманамі. У 969 годзе Антыёхія была вернутая ў склад Візантыі. Неўзабаве Антыёхія стала цэнтрам фемы на чале з [[дука, тытул|дукам]], які ўзначальваў войскі імперыі на ўсходняй мяжы. Пасля разгромнага [[Бітва пад Манцыкертам (1071)|паражэння візантыйскай арміі пры Манцыкерце]] ў [[1071]] імператар [[Раман IV Дыяген]] вымушаны быў у абмен на свабоду аддаць Антыёхію [[туркі-сельджукі|туркам-сельджукам]]. Аднак у горадзе заставаўся візантыйскі гарнізон і намеснік. У [[1076]] годзе горад пераходзіць пад уладу [[Філарэт Варажнуні|Філарэта Варажнуні]]. [[12 снежня]] [[1084]] года горад быў захоплены [[Румскі султанат|Румскім султанам]] Сулейманам ібн Кутлумышам (цытадэль горада здалася праз месяц). Затым Антыёхія перайшла пад уладу [[Мелік-шах]]а, які прызначыў туды свайго намесніка. == [[Антыяхійскае княства]] == [[Выява:AntiochRamparts.jpg|thumb|Сцены Антыёхіі ў часы крыжакоў]] Пасля доўгай аблогі крыжакі ўзялі Антыёхію ў [[1098]] годзе; але не перадалі горад Візантыі, а заснавалі тут сваю дзяржаву — [[Антыяхійскае княства]], якое існавала да [[1268]]. Пасля яго знішчэння горад страціў сваё значэнне. == Сучаснае становішча == У наш час Антыёхія ўяўляе сабой горад [[Антак’я]], цэнтр [[Турцыя|турэцкага]] [[вілает]]а [[іл Хатай|Хатай]] (з [[1516]] года). == Літаратура == * [http://www.many-books.org/read/15210/13 ''Нікіфар Врыеній'' Гістарычныя запіскі (976—1087)]{{Недаступная спасылка}} * ''Смбат Спарапет''. Летопись / Пер. с древнеармянского; предисл. и примеч. А. Г. Галстяна. Ереван: Айастан, 1974. * ''Степаненко В. П.'' [http://www.peeep.us/bb3c6756 Государство Филарета Варажнуни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121012085815/http://www.peeep.us/bb3c6756 |date=12 кастрычніка 2012 }} // Античная древность и средние века. Свердловск, 1975. Вып. 12. С. 86—103. * ''Степаненко В. П.'' К датировке печати Тавтука, проедра и катепана Самосаты // Античная древность и средние века. 1995. Вып. 27. С. 58—64 * [http://krotov.info/acts/10/porfirog/yahya.html ''Яхья Антиохийский'' Летопись (извлечения)]{{Недаступная спасылка}} * Bouchier Ed. S. [http://books.google.ru/books?id=faoyAAAAMAAJ&q=History+Antioch&dq=History+Antioch&pgis=1 A short history of Antioch: 300 B. C.-A. D. 1268]. 1921. * ''Downey G.'' [http://books.google.ru/books?id=_6nKHQAACAAJ&dq=History+Antioch A history of Antioch in Syria: from Seleucus to the Arab conquest]{{Недаступная спасылка}}. Princeton University Press, 1961. * Downey G. Ancient Antioch. Norman, 1963. * Liebeschuetz J. H. W. G. Antioch: City and Imperial Administration in the Later Roman Empire. Oxf., 1972. * ''Wallace-Hadrill D. S.'' [http://books.google.ru/books?id=BqBOAAAAIAAJ Christian Antioch: a study of early Christian thought in the East]. 1982. * Cribiore R. The School of Libanius in Late Antique Antioch. Princeton: Princeton University Press, 2007. * Курбатов Г. Л. Основные проблемы внутреннего развития византийского города: (Антиохия в IV в.). Л., 1971. * Antioch-on-the-Orontes: The Excavations. L.; Princeton, 1934—1972. Vol. 1-5. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Антиохия}} {{Крэпасці, замкі і ўмацаваныя гарады крыжакоў на Блізкім Усходзе}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Старажытныя гарады]] [[Катэгорыя:Гарады і царствы Старажытнай Сірыі]] [[Катэгорыя:Гарады Старажытнага Рыма]] [[Катэгорыя:Дзяржава Селеўкідаў|Дзяржава Селеўкідаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Турцыі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сірыі]] [[Катэгорыя:Крыжовыя паходы]] [[Катэгорыя:Гістарычныя назвы гарадоў]] [[Катэгорыя:Антыёхія| ]] [[Катэгорыя:Свяшчэнныя гарады]] [[Катэгорыя:Былыя сталіцы|Антыёхія]] 0nobf7353084fw0air9y030pq163a4t 0 208192 5147216 4410283 2026-05-26T23:15:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147216 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Аралія | image file = Aralia spinosa, Georgia, USA.jpg | image title = | image descr = {{bt-bellat|Аралія калючкаватая|Aralia spinosa}}. <br />Агульны выгляд расліны. | regnum = Расліны | parent = Aralioideae | rang = Род | latin = Aralia | author = [[L.]] | syn = * {{bt|Acanthophora|[[Merr.]]}} * {{bt|Coemansia|[[Marchal]]}} * {{bt|Coudenbergia|[[Marchal]]}} * {{bt|Cwangayana|[[Rauschert]]}} * {{bt|Dimorphanthus|[[Miq.]]}} * {{bt|Neoacanthophora|[[Bennet]]}} * {{bt|Parapentapanax|[[Hutch.]]}} * {{bt|Pentapanax|[[Seem.]]}} | typus = {{bt-latbel|Aralia racemosa|aut=[[L.]]|}} | children = | range map = | range map caption = | range map width = | range legend = | iucnstatus = | wikispecies = Aralia | commons = Category:Aralia | iucn = | grin = 896 }} '''Аралія'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|17}}</ref> (''Arália'') — [[род]] [[кветкавыя расліны|кветкавых раслін]] [[сямейства]] {{bt-bellat|Араліевыя|Araliaceae}}. == Батанічнае апісанне == {{Біяфота|Aralia cordata SZ25.png|left|ш=225|{{bt-bellat||Aralia cordata}}. <br />{{Бат.іл.}}}} [[Лістападныя расліны|Лістападныя]], звычайна невысокія [[дрэва|дрэвы]], з галінастым ля вяршыні і звычайна шыпаватым [[Ствол дрэва|ствалом]], [[куст]]ы ці буйныя [[Шматгадовыя расліны|шматгадовыя]] травяністыя расліны. [[Парасткі]], лісце і суквецці голыя або опушаныя. Вышыня раслін розная: травы дасягаюць 50 см у вышыню, у той час як некаторыя дрэвы могуць вырастаць да 20 м. {{зноскі}} == Літаратура == * {{ФлораСССР|частка=Род 937. Аралия — Aralia|том=16|стар=24—34}} * {{ДзікСССР|частка=Род 10. Аралия — Aralia|том=5|стар=183—184}} == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ|Аралия}} * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARALI Аралия на сайте USDA NRCS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081104202925/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ARALI |date=4 лістапада 2008 }}{{ref-en}} {{V|01|04|2010}} * [http://www.plantnames.unimelb.edu.au/Sorting/Aralia.html Одна из классификаций рода Аралия, названия видов на разных языках]{{ref-en}} {{V|01|04|2010}} * [http://flower.onego.ru/kustar/aralia.html Аралия] в [http://flower.onego.ru Энциклопедии декоративных садовых растений] {{V|01|04|2010}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Араліевыя]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі]] [[Катэгорыя:Ядавітыя расліны]] jkcx285310vh1vrcbnuwbp88vggu3za 0 208841 5147156 4947669 2026-05-26T20:24:44Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ "каронныя староствы вялікіх князёў літоўскіх" гэта моцна, а гаворка пра згадку ў грамаце Міндоўга на перадачу Ордэну; выдаліў 5147156 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва |статус = Горад |беларуская назва = Рэтава |арыгінальная назва = Rietavas |павет = Цяльшэйскі |самакіраванне = Рыетаваскае |статус з = 1792 }} '''Рэ́тава'''<ref name="atlas3">{{Крыніцы/ВГАБ|3к}} С. 80.</ref> або '''Рэ́таў'''<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 34.</ref>, таксама '''Рыета́вас''' ({{lang-lt|Rietavas}}, {{lang-bat-smg|Rėitavs}}) — горад на захадзе [[Літва|Літвы]], на рацэ [[Юра (рака)|Юра]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Рыетаваскае самакіраванне|Рэтаўскага самакіравання]] [[Цяльшэйскі павет|Цельшаўскага павета]]. Рэтава адносіцца да этнаграфічнага рэгіёну [[Жамойць]]. == Гісторыя == [[Файл:Rietavas in 19c.jpg|міні|злева|Выгляд [[Рэтаўскі палац|сядзібы]] ў XIX стагоддзі]] Упершыню згаданы пад 1253 годам як цэнтр адной з зямель у [[Жамойць|Жамойці]]. З канца XVI да XVIII стагоддзя горадам валодалі [[Сапегі]]. У XVIII стагоддзі Рэтава было прададзена [[Тадэвуш Францішак Агінскі|Тадэвушу Францішку Агінскаму]]. У 1792 годзе Рэтава атрымала [[магдэбургскае права]] і ўласны [[герб]]. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Рэтава ўвайшло ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. [[Файл:Church of Rietavas001.jpg|міні|злева|Касцёл]] У час [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] у горадзе выраблялася зброя і амуніцыя для паўстанцаў. У 1859 годзе Агінскія адкрылі тут сельскагаспадарчую школу. Потым была пабудавана фабрыка па вырабу сельскагаспадарчых машын, адбываліся сельскагаспадарчыя выстаўкі. У 1875 годзе ў Рэтаве была адкрыта мужчынская школа, а ў 1892 годзе тут пачала дзейнічаць першая на Жамойці электрастанцыя і тэлефонная лінія. Уладар Рэтава князь [[Багдан Міхал Агінскі]] памёр бяздзетным у 1909 годзе, і горад перайшоў у дзяржаўную ўласнасць. З 1918 года Рэтава ў складзе незалежнай Літвы, з 1940 года ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Рэтаве была адкрыта сельскагаспадарчая школа. З 1990 года ў адноўленай незалежнай Літве. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * [[Музей гісторыі і культуры роду Агінскіх (Рыетавас)|Музей гісторыі і культуры роду Агінскіх]] === Страчаная спадчына === * [[Рэтаўскі палац|Палац Агінскіх]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П.П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с. * ''Gadon, M.'' Opisanie Powiatu Telszewskiego w Guberni Kowieńskiej w dawnem Xięstwie Żmujdzkiem położonego / M. Gadon. — Wilno : druk. S. Blumowicza, 1846. — 186 s. * {{SgKP|IX|626|Retów}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Гарады Літвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Сапегі]] [[Катэгорыя:Агінскія]] [[Катэгорыя:Рыетавас| ]] anggrp1622urom7fb3v8bwdd9l5wpen 0 215379 5147182 5128577 2026-05-26T21:28:54Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5147182 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва =Касцёл Найсвяцейшай Тройцы |Арыгінальная назва = |Выява =Беница Троецкий Костел.jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|612Г000297}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = Беніца |lat_dir = |lat_deg = 54.346667|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 26.556621|lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Дэканат = [[Маладзечанскі дэканат]] |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = позняе [[барока]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1701 |Заканчэнне будаўніцтва = 1704 |Рэліквіі = |Сучасны стан = |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Найсвяцейшай Тройцы''' — каталіцкі храм у в. [[Беніца]] ([[Маладзечанскі раён]]). Помнік архітэктуры позняга [[барока]]. == Гісторыя == [[Файл:Bienica, Bernardynski. Беніца, Бэрнардынскі (H. Lajbovič, 1760).jpg|міні|злева|Кляштар бернардзінцаў, з піктаграфічнай карты XVIII ст.]] У [[1701]] г. [[кашталян троцкі]] [[Міхал Казімір Коцел]] выдаў [[фундуш]] на будаўніцтва касцёла ў сваім маёнтку. Пабудаваны касцёл быў перададзены [[бернардзінцы|бернардзінцам]], якія пазней па фундушу таго ж Коцела пабудавалі побач кляштар. У [[1704]] г. узведзеныя будынкі былі асвячоны. У канцы [[XVIII ст.]] касцёл стаў [[Парафіяльны касцёл|парафіяльны]]. Вядома, што пры кляштары знаходзілася школа. [[Файл:Bienica, Bernardynski. Беніца, Бэрнардынскі (1930).jpg|міні|злева|Інтэр'ер касцёла ў 1930 годзе]] У [[1851]] г. кляштар скасаваны, у [[1866]] г. касцёл перароблены пад [[Царква (збудаванне)|царкву]], а жылы корпус пасля [[1863]] г. зруйнаваны. У канцы [[ХІХ ст.]] руіны кляштара былі разабраны тагачасным уладальнікам мястэчка [[К. Швыкоўскі]]м. У [[1919]] г. касцёл вернуты каталікам, у [[1948]] г. закрыты. Цяпер знаходзіцца ў стане [[рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]]. == Архітэктура == === Касцёл === ==== Экстэр'ер ==== [[Файл:Trajecki kaścioł, Bienica6.JPG |міні|290пкс|Траецкі касцёл]] Касцёл уяўляе сабой двухвежавы крыжападобны ў плане будынак, з пяціграннай [[апсіда]]й і кароткімі крыламі [[трансепт]]а. Над [[сяродкрыжжа]]м [[купал]] на васьмігранным [[светлавы барабан|светлавым барабане]], увянчаны гранёнай [[Шатровы дах|шатровай]] [[вежа]]й. Галоўны заходні фасад фланкіраваны трох'яруснымі квадратнымі ў плане вежамі. Ніжнія [[Ярус (архітэктура)|ярусы]] вежаў размешчаны на ўзроўні сцен касцёла і аб'яднаны з імі агульным прафіляваным [[карніз]]ам. Верхнія ярусы злучаны крывалінейным [[франтон]]ам. ==== Інтэр'ер ==== [[Файл:Фото путешествия по Беларуси 412.jpg|thumb|злева|Стукавае надмагілле]] Унутраная прастора касцёла перакрыта [[цыліндрычныя скляпенні|цыліндрычнымі скляпеннямі]] на [[Падпружная арка|падпружных арках]]. [[Алтар]], крылы трансепта і [[бабінец]] адкрываюцца ў цэнтральную залу арачнымі праёмамі. Над уваходам — хоры на дзвюх калонах. Часткова захаваліся тры [[стука]]выя надмагіллі [[Коцелы|роду Коцелаў]]. У [[сутарэнні|сутарэннях]] касцёла былі сямейныя [[склеп]]ы Коцелаў і [[род Швыкоўскіх|Швыкоўскіх]]. === Агароджа === Па восі касцёла размешчана [[брама]], якая ўваходзіла ў мураваную агароджу (часткова захавалася з заходняга боку.). Уяўляе сабой кампазіцыю з чатырох [[слуп]]оў з закругленымі вугламі. Сярэднія слупы звязаны крывалінейным франтонам, ствараюць цэнтральны праезд. Бакавыя часткі брамы глухія, крапаваны плоскімі арачнымі [[ніша]]мі крывалінейнага абрысу. == Літаратура == * {{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}} * {{крыніцы/ЗП|}} * {{крыніцы/ГККРБ-2009|}} * {{Крыніцы/БелЭн|3}} == Спасылкі == {{ГККРБ|612Г000297}} * [https://www.svaboda.org/a/30012465.html Як старшыня-камуніст храм ратаваў і чаму з гэтага нічога не атрымалася] // сайт «Радыё Свабода», 22 чэрвеня 2019 * {{radzima|2920}} * {{ГБ|http://globustut.by/benica/index.htm#kostel}} {{Маладзечанскі дэканат}} [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:Беніца]] [[Катэгорыя:Касцёлы Маладзечанскага раёна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1704 годзе]] [[Катэгорыя:Колішнія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:Бернардзінскія кляштары Беларусі]] [[Катэгорыя:1704 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] 2akfvp43pn61ym7kxawr0omnqk6s1c2 0 216272 5147181 5001976 2026-05-26T21:21:23Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5147181 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Міхаіла |Арыгінальная назва = | Выява = | Подпіс выявы = | Шырыня выявы = |Сучасны статус = {{ГККРБ 4|413Г000361}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = Няцеч (Тарноўскі сельсавет) |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 42|lat_sec =31.99 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 13|lon_sec = 50.23 |region = |CoordScale = |Канфесія = Рымска-каталіцкая царква |Епархія = Гродзенская дыяцэзія |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1837 |Заканчэнне будаўніцтва = |Рэліквіі = |Сучасны стан = дзейнічае |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Сайт = |Commons = }} '''Касцёл Святога Міхаіла''' — каталіцкі храм у вёсцы [[Няцеч (Тарноўскі сельсавет)|Няцеч]] [[Лідскі раён|Лідскага раёна]]. Помнік культавай архітэктуры з утрыраванымі формамі [[класіцызм]]у<ref name="ЗП"/>, занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння. Пабудаваны ў [[19 стагоддзе|XIX стагоддзі]] з цэглы і дрэва<ref name="ЗП">Збор помнікаў гісторыі і культуры. Гродзенская вобласць</ref>. Дзейнічае. == Гісторыя == [[Файл:Няцеч (Тарноўскі сельсавет). Касцёл Святога Міхаіла (05).jpg|злева|міні|235x235пкс]] Касцёл, першапачаткова асвечаны пад тытулам Пана Езуса, быў заснаваны тут у 1715 годзе. Ваўкавыскі лоўчы Казімір Станіслаў Калушэўскі і яго жонка Марыяна з Невяроўскіх фундавалі ў Нецечы касцёл і 19 жніўня 1715 г. надалі новастворанай рыма-каталіцкай парафіі фундуш: 3 валокі зямлі, 10 прыгонных сялян і карчму. Першым пробашчам парафіі стаў ксёндз Антоні, родны брат фундатара. Апошні будынак святыні, асвечаны пад тытулам Міхала Арханёла, пабудаваны з дрэва на цагляных пабеленых слупах на старых могілках у 1837 годзе (капітальна перабудаваны, а на ўваходным камяні-прыступку перад дзвярыма ў сакрыстыю адзначаны 1821 год) у стылі класіцызму маршалкам Станіславам Ласковічам, лідскім павятовым старастам. Да 1860-х гг. пры касцёле існавала парафіяльная школа, а таксама шпіталь, які фундавалі Францішка Буржымоўская, кс. Носевіч і кс. Сіпайла. Да гэтага ж часу існавала і [[капліца]] на могілках. Перад ІІ Сусветнай вайной парафія налічвала амаль 4000 вернікаў. У 1943 фашысты расстралялі мясцовага пробашча кс. [[Аляксандр Аўгустыновіч|Аляксандра Аўгусціновіча]] разам з іншымі васьмю каталіцкімі святарамі з ваколіц Ліды. Пасля вайны касцёл быў зачынены. Вернуты парафіянам у 1989 годзе. У 1990 святыню, ужо аб’яўленую помнікам архітэктуры, рэстаўрыравалі. Да парафіі па-ранейшаму належыць капліца ў в. [[Бахматы]]. Цікава мясцовая традыцыя будаўніцтва прыдарожных каплічак на ўчастках перад хатамі ў выглядзе драўляных слупкоў з завяршэннямі «домікамі» з укрыжаваннем ці фігуркай Маці Божай. == Архітэктура == [[Файл:Няцеч (Тарноўскі сельсавет). Касцёл Святога Міхаіла (03).jpg|міні|237x237пкс]] [[Файл:Няцеч (Тарноўскі сельсавет). Касцёл Святога Міхаіла (01).jpg|злева|міні|235x235пкс]] Касцёл пабудаваны ў цэнтры вёскі, арыентаваны алтаром на ўсход. [[Файл:Няцеч (Тарноўскі сельсавет). Касцёл Святога Міхаіла (02).jpg|злева|міні|236x236пкс]] Прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам аб’ём з трохграннай [[алтар]]най часткай. На [[фасад]]ах будынка вылучаны канструкцыйны каркас у выглядзе цагляных слупоў. Драўляныя прасценкі ашаляваны і прарэзаны аконнымі праёмамі. Галоўны фасад вылучаны 4 [[калона]]мі і завершаны трохвугольным шчытом з вежачкай-званіцай над ім. Унутраная прастора 4 гранёнымі слупамі падзелена на 3 [[неф]]ы, цэнтральны з якіх (а таксама і паніжаны прэсбітэрый) перакрыта цыліндрычным падшыўным дашчатым скляпеннем, бакавыя — плоскай падшыўной столлю. Унутраныя перагародкі вылучаюць у алтарнай частцы дзве сіметрычныя бакавыя [[Рызніца|сакрысціі]]. Алтарнай перагародкай аддзелены аб’ёмы [[Апсіда|апсіды]]. Над уваходам — [[хоры]] на 2 калонах<ref name="ЗП"/>. У інтэр’еры 3 [[алтар]]ы. Галоўны алтар уяўляе сабою барокавы табернакль у атачэнні фігур святых Антонія і Юзафа, над ім змешчаны абраз Святой Сям’і. Бакавыя алтары трактаваны як дзвюхкалонныя мураваныя дарычныя порцікі, левы — Маці Божай Вастрабрамскай, правы — Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса. Над уваходам зроблены хоры на двух слупах. Касцёльны ўчастак абнесены бутавай агароджай з уваходнай брамай у выглядзе 4 цагляных атынкаваных слупкоў. Злева ад касцёла, у куце ўчастка, стаяла двух’ярусная драўляная званіца, якую ў першай трэці ХХ ст. змяніла цагляная і атынкаваная, трох’ярусная, накрытая чатырохсхільным дахам з глаўкай. Перад касцёлам у 1990 г. айцы рэдэмптарысты ўсталявалі высокі драўляны вулічны крыж. {{зноскі}} == Спасылкі == {{ГККРБ|413Г000361}} * {{radzima|1626}} * {{ГБ|http://globustut.by/netech/#kostel}} * [http://slowo.grodnensis.by/index.php?option=com_content&view=article&id=4225%3A2-437&catid=12%3Aparafii-i-swiatynie&Itemid=430&lang=by slowo.grodnensis.by] {{Лідскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Гродзенскай дыяцэзіі|Няцеч]] [[Катэгорыя:Храмы Святога Міхаіла|Няцеч]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1837 годзе]] [[Катэгорыя:Касцёлы Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Няцеч (Тарноўскі сельсавет)]] [[Катэгорыя:Драўляныя касцёлы Беларусі]] dojzim62oyetrtgrj6fitgbqlc15jp4 0 226580 5147233 4890030 2026-05-27T01:28:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147233 wikitext text/x-wiki {{Культура Арменіі}} '''Армянская архітэктура''' — архітэктурная культура [[Армяне|армянскага народа]], створаная на тэрыторыі ўсёй [[Гісторыя Арменіі|гістарычнай Арменіі]] == VI да н.э. — III н.э. == [[Выява:Garni Temple, Armenia, Armenia.jpg|thumb|left|200px|[[Храм Гарні|Гарні]], I стагоддзе н.э. Надпіс цара Трдата абвяшчае: «''Геліяс! Трдат Вялікі, [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]] (Μεγαλη Αρμενια) цар, калі валадар пабудаваў агарак царыцы (і) гэту непрыступную крэпасць у год адзінаццаты свайго валадарання…''»<ref>{{кніга |аўтар= [[Каміла Васільеўна Трэвер|К. В. Тревер]]. |загаловак = Очерки по истории культуры древней Армении (II в. до н.э. — IV в. н.э.) |месца= М. Л. |год = 1953 |старонкі= 187}}</ref>]] У VI стагоддзі да н.э. галоўным чынам завяршаецца [[Этнагенез армян|працэс складання армянскага народа]]<ref>{{З|ВСЭ|спасылка=http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Армяне/|загаловак=Армяне|выданне=3}}</ref>. З VI ст. да н.э. архітэктура і горадабудаўніцтва на [[Армянскае нагор’е|Армянскім нагор'і]] ўступаюць у новы этап развіцця, праяўляючы новыя якасныя асаблівасці. [[Ксенафонт]] у працы «[[Анабасіс Кіра|Анабасіс]]» прыводзіць першую згадку пра народнае жыллё [[Армяне|армян]] — ''глхатун''<ref>[http://www.vehi.net/istoriya/grecia/ksenofont/anabazis/index.html Ксенафонт, Анабасіс]</ref>. У III—I стст. да н.э. узнікаюць і развіваюцца [[горад|гарад]]ы ранняй армянскай дзяржаўнасці — [[Армавір (старажытны)|Армавір]], [[Ервандашат]], [[Арташат]], [[Вагаршапат]], [[Тыгранакерт, Сільван|Тыгранакерт]], [[Зарышат]] і іншыя. У вялікіх гарадах значнае развіццё атрымліваюць [[металургія]], ганчарная вытворчасць, мастацкая апрацоўка каменя і дрэва, будаўнічая справа<ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00004/37600.htm?text=Армянская%20ССР Вялікая савецкая энцыклапедыя]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Гэтыя гарады, гэтак жа як і буйныя крэпасці (Гарні, Артагерс, Ані-Камах, Даруйк), язычніцкія святыні (Багаван, Багрэванд, [[Аштышат]] і іншыя), становяцца асноўнымі звёнамі развіцця старажытнаармянскай архітэктуры і горадабудаўніцтва. Паводле пісьмовых крыніц і часткова матэрыялаў раскопак Гарні, Армавіра і Арташата, традыцыйныя горадабудаўніцтва і архітэктура Арменіі пачынаючы з IV ст. да н.э. развіваліся пад уплывам грэка-эліністычнай, а з I ст. да н.э. — рымскай культуры, фарміруючы «армянскі элінізм»<ref>{{артыкул | аўтар= | загаловак= Армянская советская энциклопедия| арыгінал= | спасылка= | аўтар выдання= | выданне= | тып= | месца= | выдавецтва= | год= |выпуск= |том=6|нумар= | старонкі=338| isbn= }} {{ref-hy}}</ref>. Горадабудаўнічыя фактары, уключаючы асаблівасці абароны гарадоў, былі шмат у чым падобныя на эліністычныя. Для будаўніцтва гарадоў выбіраліся мясцовасці каля рэк ([[Аракс]], [[Арацані]]), якія, акрамя забеспячэння жыццядзейнасці гарадоў, складалі частку іх абарончай сістэмы. Шэдэўрам антычнай архітэктуры Арменіі з'яўляецца [[Храм Гарні|Гарні]], пабудаваны армянскім царом [[Трдат I|Трдатам I]] (54—88 гг.) у 76 г., пра што сведчыць выяўлены там жа яго надпіс на грэчаскай мове. Паводле сведчання [[Плутарх]]а ў [[Арташат|Арташа]]це<ref>[[Плутарх]]. [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/crassus-f.htm Параўнальныя жыццяпісы, Крас, § 33]</ref> і [[Тыгранакерт, Сільван|Тыгранакерце]]<ref>Плутарх. [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/lucullus-f.htm Параўнальныя жыццяпісы, Лукул, § 29]</ref> існавалі [[тэатр]]ы, якія меркавана былі пабудаваны паводле тыпу антычных [[амфітэатр]]аў. У выніку раскопак [[Гарні, храм|Гарнійскай]] крэпасці былі выяўлены рэшткі царскага палаца і лазні з [[Мазаіка|мазаічнымі]] падлогамі. У Арташаце былі знойдзены лазні, сістэмы водазабеспячэння, архітэктурныя і скульптурныя фрагменты будынкаў. <center><gallery mode=packed heights= "180px" widths= "180px" > File:GarniAltar.JPG|Алтар Гарні File:Garni banys 1.jpg|Лазні Гарні File:Armenia Garni detail.jpg|Фрагмент </gallery></center> == IV—VII стагоддзі == {{Гл. таксама|Спіс храмаў Арменіі}} [[Выява:Katoghike galleryfull.jpeg|thumb|right|280px|[[Талінскі сабор]], VII ст.]] [[Выява:Swallows over Aruchavank.jpg|thumb|left|280px|[[Аручаванк]], VII ст.]] З самага пачатку ўтварэння [[Феадалізм|феадальных]] адносін архітэктура і горадабудаўніцтва Арменіі ўступілі ў новы этап. Антычныя армянскія гарады перажывалі эканамічны заняпад, сваё значэнне захоўвалі толькі [[Арташат]] і [[Тыгранакерт, Сільван|Тыгранакерт]]. На гістарычную змену прыходзілі [[Двін]] і [[Эрзурум|Карын]] (Эрзурум). Будаўніцтва горада [[Аршакаван]] царом [[Вялікая Арменія|Вялікай Арменіі]] [[Аршак II|Аршакам II]] не было скончана цалкам. Хрысціянства прынесла новую архітэктуру рэлігійных збудаванняў, якая першапачаткова грунтавалася на ранейшых традыцыях, антычнай архітэктуры. Цэрквы [[IV]]—[[V стагоддзе|V стагоддз]]яў галоўным чынам з'яўляюцца [[базіліка]]мі ([[Касах]], IV—V стст., [[Аштарак]], V ст., [[Ахц]], IV ст., [[Егвард]], V ст.). Некаторыя базілікі армянскай архітэктуры адносяцца да так званага «заходняга тыпу» базілікальных цэркваў. З іх найбольш вядомыя цэрквы [[Тэкор]]а (V ст.), [[Ерэруйк]]а (IV—V стст.), [[Двін]]а (470 г.), [[Цыцэрнаванк]]а (IV—V стст.). Трохнефная [[Ерэруйкская базіліка]] стаіць на на 6-ступеньчатым [[стылабат|стылабац]]е, пабудавана меркавана на месцы больш ранняга дахрысціянскага храма. Захаваліся таксама базілікі [[Карнут]]а (V ст.), [[Егвард]]а (V ст.), [[Гарні]] (IV ст.), [[Завуні]] (V ст.), [[Цахкаванк]]а (VI ст.), Двіна (553—557 гг.), [[Талін (Арменія)|Талін]]а (V ст.), [[Танаат]]а (491 г.), [[Джарджарыс]]а (IV—V стст.), [[Лернакерт]]а (IV—V стст.), і г.д.. З [[V стагоддзе|V стагоддз]]я базілікі пачынаюць змяняцца купальнымі цэрквамі з рознымі архітэктурнымі рашэннямі. З іх купальныя залы ([[Птхні]], VI—VII стст., [[Царква Аручаванк|Аручаванк]], [[661]]—[[666]] гг.), купальныя базілікі (рэстаўраваны [[Тэкор]], 478—490 гг., [[Адзун]], VI ст., [[Мрэнскі сабор|Мрэн]], [[613]]—[[640]] гг., [[Гаянэ]], 630 г., [[Багаван]], 631—639 гг.) а таксама трохапсідныя купальныя базілікі (рэстаўраваны Св. Грыгор Двіна, [[608]]—[[615]] гг., вялікі храм Таліна, VII ст.) узыходзяць да [[неф|трохнефных]] базілік. Больш разнастайныя крыжападобныя цэнтральнакупальныя храмы VI—VII стагоддзяў, калі армянская архітэктура імкнулася да цэласнасці ўнутранай прасторы<ref name="Шлеев">{{кніга |аўтар= В. В. Шлеев. |загаловак= Всеобщая история искусств |спасылка= http://bibliotekar.ru/Iskuss1/9.htm |адказны = Под общей редакцией Б. В. Веймарна и Ю. Д. Колпинского |месца= М. |выдавецтва = Искусство |год= 1960 |том = 2, кн. 1 |старонкі= }}</ref>. Гэта архітэктурная ідэя развіта ў цэрквы 588—597 гг. [[Аван]]е і дасягнула класічнай дасканаласці ў [[царква Святой Рыпсімэ|царкве Св. Рыпсімэ]] (618 г.) і ў шэрагу іншых падобных цэркваў ([[Гарнаавіт]], VI—VII стст., [[Таргманчац]], VII ст., [[Арамус]], VII ст., [[Сісаван]], VII ст., [[Арцваберд]], VII ст.). У іх з максімальнай выразнасцю і лаканічнасцю вырашаны задачы ўзаемасувязі архітэктурнага плана, формаў і перспектывы, адзінства архітэктурнай ідэі. [[Мастара]] (V—VI стст.), [[Артык (Арменія)|Артык]] (VII ст.), [[Царква Святой Багародзіцы, Васкепар|Васкепар]] (VI—VII стст.) Св. Тадэос Багарана (624—631), уяўляюць сабой тып чатырохапсідных крыжападобных цэнтральнакупальных цэркваў. Імкненне да стварэння новых тыпаў крыжападобных цэнтральнакупальных цэркваў прыводзіць да з'яўлення ў VII стагоддзя шэдэўра армянскай архітэктуры эпохі — [[Звартноц]]а (641—652 гг.). Звартноц адрозніваецца таксама дэкаратыўным прынцыпам архітэктурнай пабудовы. Сярод першачарговых помнікаў армянскай архітэктуры VII стагоддзя вылучаецца таксама [[Аручаванк]], дзе некаторыя час знаходзіўся армянскі прастол. У царкве захаваліся сляды старажытных фрэсак. Аручаванк асабліва цікавы сваёй купальнай залай (16,95 м.—34,6 м.). Да канца VI-пачатку VII стагоддзя адносіцца адзін з найбольш дасканалых помнікаў<ref>{{артыкул | аўтар= | загаловак= Армянская советская энциклопедия| арыгінал= | спасылка= | аўтар выдання= | выданне= | тып= | месца= | выдавецтва= | год= |выпуск= |том=7 |нумар= | старонкі=276| isbn= }} {{ref-hy}}</ref> армянскай раннесярэдневяковай архітэктуры — царква [[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Мастара|Мастара]]. Мастара ўяўляе сабой варыянт крыжова-купальнага храма: цэнтрычны будынак, які мае падкрэслена пластычную выразнасць, з шырокім купалам (дыяметр 11,2 метра) на тромпах і з 4 апсідамі, які выступаюць звонку. <center><gallery mode=packed heights= "180px" widths= "180px" > File:Yererouk Basilica.jpg|[[Ерэруйкская базіліка]], V стагоддзе<ref name="Шлеев"/> File:Echmiadzin-hripsime.jpg|[[Царква Святой Рыпсімэ|Царква Св. Рыпсімэ]], 618 год<ref name="Шлеев"/> File:Zvartnots4.jpg|Руіны [[Звартноц]]а, 641—661 гг. File:Դամբարան Արշակունյաց թագավորների 47.JPG|Руіны [[маўзалей Аршакідаў|маўзалея армянскіх Аршакідаў]] у [[Ахцк]]у, IV стагоддзе </gallery></center> У другой палове [[VII]] стагоддзя фарміруецца шматалтарны тып цэркваў ([[царква Заравара, Егвард|царква Заравара]] ў [[Егвард]]зе, 661—685 гг., цэрквы [[Ірынд]]а, VII ст., [[Арагац]]а, VI ст.). Адначасова ў V—VI стст. распрацоўваецца стыль маленькіх цэркваў з крыжападобным планам. Удасканальваючыся ў VI—VII стс., гэты стыль праявіўся ў цэлым шэрагу храмаў і цэркваў, з якіх найбольш вядомыя аштаракскі [[Кармравор]] (VI ст.), [[царква Святога Стэпаноса, Кош|Св. Стэпаноса]] ў [[Кош|Каш]]ы (VII ст.), [[малы храм Таліна]] (VII ст.), [[царква Святога Саркіса, Бджні|Св. Саркіса]] ў [[Бджні]] (VII ст.) а таксама цэрквы ў [[Агарак]]у (VII ст.), [[Алман]]а (637 г.), [[Арзні]] (VI ст.), [[царква Святога Ншана, Дзагаванк|Св. Ншана]] ў [[Дзагаванк]]у (VII ст.), [[Манканоц|Манканоц Св. Сіён]] у [[Ашакан]]е (VII ст.), [[Лмбатаванк|Св. Стэпаноса Лмбатаванка]] (VI ст.) і г.д.. Апошні — крыжападобная купальная базіліка з васьмігранным барабанам і [[Тромп, архітэктура|тромпавым]] пераходам. У царкве захаваліся таксама найкаштоўныя фрагменты раннесярэдневяковага армянскага фрэскавага жывапісу. [[Выява:Aruchavank-cat-in-vgn01.jpg|thumb|250px|left|Інтэр'ер [[Царква Аручаванк|Аручаванка]], [[660-я|660]]-гг]] Архітэктура свецкіх будынкаў развівалася самастойна. Два палацы [[Двін]]а (V і VII стагоддзя), палац [[Звартноц]]а (VII ст.) і два палацы [[Аруч]]а (VII ст.) адрозніваюцца адзінствам кампазіцыйнага рашэння плана — цэнтральнае месца ў іх займаюць [[калона|калон]]ныя [[зала|залы]]. Розныя тыпы свецкіх будынкаў прадстаўлены выяўленымі ў Двіне жылымі дамамі, грамадскімі і іншымі будынкамі. Манументальныя помнікі VI—VII стст. — [[хачкар]]ы — прыходзяць на змену драўляным крыжам, якія былі распаўсюджаны ў Арменіі ў раннехрысціянскі перыяд. Каменныя «крылападобныя» хачкары характэрны для ранняга перыяду развіцця малой архітэктуры хачкарнага мастацтва. У [[Эчміядзінскі сабор|Эчміядзінскім сабор]]ы, у [[царква Святога Грыгора, Двін|царкве Св. Грыгора]] ў [[Двін]]е, у [[Звартноц]]ы выяўлены помнікі [[Мазаіка|мазаі]]чнага мастацтва. Цалкам захавалася мазаіка VI стагоддзя ў армянскай {{нп3|Сабор Святога Якава, Іерусалім|царкве Св. Якава|ru|Собор Святого Иакова (Иерусалим)}} ў [[Іерусалім]]е (з армянскімі надпісамі). Раннесярэдневяковыя [[Фрэска|фрэскі]] выяўлены ў [[Маўзалей Аршакідаў|маўзалеі Ахца]], у базіліках [[Касах]]а, {{нп3|Ерэруйкская базіліка|Ерэруйка|ru|Ереруйкская базилика}}, [[Цыранавор]] і г.д. Архітэктурная традыцыя будаўніцтва маўзалеяў узыходзіць да [[Урарту|ўрарцкай]] і эліністычнай эпох. Сярод найстаражытных маўзалеяў гэтай эпохі вядомыя [[маўзалей Аршакідаў]] у [[Ахцк]]у (IV ст.) і [[маўзалей Грыгорыс|Грыгорыса]] (489 г.) у [[Арцах]]у. Пахавальні ў маўзалеі Аршакідаў — падземныя, пахавальня Грыгорыса — пад галоўным алтаром царквы. Падобную будову маюць маўзалеі Св. Рыпсімэ і Св. Гаянэ (VII ст.). [[Завунійскі маўзалей]] (V ст.) размешчаны каля сцен невялікай капліцы Св. Вардана. Прыёмы мастацкай выразнасці архітэктуры IV—VII стагоддзяў адпавядаюць архітэктурным і мастацка-эстэтычным уяўленням, якія панавалі ў тую эпоху. У аснове вобразнага рашэння ляжалі ўзаемазлучаныя рашэнні архітэктурнага плана і перспектывы, ясная дасканаласць формаў і фасадаў, прапарцыйная гармонія, архітэктоніка. Узвядзенне сцен з рознакаляровых камянёў, што, акрамя канструкцыйнага, мела таксама мастацкае значэнне, з'яўлялася адной з характэрных рыс архітэктуры гэтай эпохі. Імкненнем да знешняй і ўнутранай лаканічнасці абумоўлена абмежаванае выкарыстанне дэкаратыўных элементаў. Яны былі закліканы галоўным чынам падкрэсліваць формы вокнаў і ўваходаў, пластычна ўзбагачаць некаторыя часткі сцен і чляніць плоскасці фасадаў. === Галерэя. IV—VII стагоддзя === <center> <gallery> File:Tekor.jpg|Царква Тэкор, канец V стагоддзя Выява:Odzun-church-south.jpg|[[Адзунскі манастыр|Адзун]], VI стагоддзе File:Bagrevand.jpg|Царква Багрэванда, 613—619 гг. File:Tzitzernavank-Monastery.jpg|[[Цыцэрнаванк]], гістарычна [[Сюнік]], IV ст. File:Mren Cathedral.jpg|[[Мрэнскі сабор]], 631—639 гг. Выява:Zvartnots img 6965.jpg|Руіны храма [[Звартноц]], 641—652 гг. </gallery> </center> <center> <gallery> Выява:Odzun-funerary-monument.jpg|[[Адзун]], магільны манумент, V—VII стст.<ref name="Шлеев"/> File:Mastara-v-vgn04.jpg|[[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Мастара|Мастара]], VII ст. Выява:Sisian church.jpg|Царква Сісаван, [[Сюнік]], VII стагоддзе File:Karmravor Surb Astvatsatsin.JPG|[[Царква Кармравор|Кармравор]], VII ст. File:Vospekar church2.jpg|[[Царква Святой Багародзіцы, Васкепар|Царква Святой Багародзіцы]], [[Васкепар]], [[VII стагоддзе|VII ст.]] File:Gharghavank.JPG|Гаргаванк, 661—685 гг. </gallery> </center> <center> <gallery> File:Tsiranavor Church of Ashtarak.jpg|Царква Цыранавор у Аштараку, V—VI стст. File:Saint Gayane church.jpg|Царква Св. Гаянэ, 630 г. </gallery> </center> == VIII—XIV стагоддзі == [[Выява:AkdamarIslandChurch.jpg|thumb|right|thumb|250px|[[Царква Святога Крыжа, Ахтамар]], 915—921 гг. ]] У пачатку [[VIII]] стагоддзя ў сувязі з арабскімі нашэсцямі будаўніцтва ў Арменіі часова перажывае параўнальны заняпад. Будаўніцтва працягвалася ў асобных княжацкіх уладаннях (падземны [[маўзалей Артавазда Камсаракана]]), развівалася свецкая архітэктура. [[Каталікосы Арменіі]], нягледзячы на цяжкія палітычныя ўмовы, усяляк спрыялі будаўніцтву новых царкоўных будынкаў ([[Давід I Араманецы]] будуе царкву і палац). У [[Двін]]е быў узведзены палац у цэнтральнай гарадской крэпасці. У эпоху [[ранняе Сярэднявечча|ранняга Сярэднявечча]] фарміруецца мастацтва [[хачкар]]аў — помнікаў малой архітэктуры. У [[885]] годзе, пасля аднаўлення [[Анійскае царства|армянскай дзяржаўнасці]], архітэктура Арменіі перажывае новае адраджэнне. У галоўных гарадах будуюцца новыя значныя архітэктурныя будынкі, якія развіваюць архітэктурныя метады [[IV]]—[[VII]] стагоддзяў. На аснове гістарычнага-стылістычнага адзінства развіваюцца архітэктурныя школы [[Шыракская вобласць|Ані-Шырака]], [[Ташыр-Дзарагецкае царства|Ташыр-Дзарагета]], [[Сюнік]]а, [[Васпуракан]]а. Акрамя ўласна гарадоў, архітэктура развівалася таксама ў асобных княжацкіх уладаннях, крэпасцях і асабліва царкоўных комплексах, якія, перажываючы хуткае развіццё, становяцца культурнымі цэнтрамі свайго часу. У нядаўна вызваленай ад арабаў краіне спачатку будаваліся параўнальна невялікія будынкі, самыя раннія з якіх вядомыя ў горным [[Сюнік]]у, на ўзбярэжжы [[Севан]]а. [[Выява:Haghpat-Belltower2.jpg|thumb|left|200px|[[Званіца]] [[Манастыры Ахпат і Санаін|Ахпата]], 1245 г.]] Першыя пабудаваныя ў [[IX]] стагоддзі цэрквы капіравалі кампазіцыі трохапсідных і чатырохапсідных крыжападобных у плане цэнтральнакупальных храмаў VII стагоддзя (пабудаваныя ў [[874]] годзе дзве цэрквы на востраве [[Севан]]<ref>[http://www.findarmenia.com/rus/sights/sevanavank/ Скарбы армянскіх гор — Севанаванк]</ref> — [[Манастыр Севанаванк|Севанаванк]] і [[Манастыр Айраванк|Айраванк]]). Аднак у астатніх збудаваннях таго ж тыпу назіраецца прыбудова вуглавых прыдзелаў (манастыр [[Шагакаванк, манастыр|Шагакаванк]], [[877]]—[[888]] гг.), а таксама тэндэнцыя ўключэння гэтых прыдзелаў у агульную кампазіцыю збудаванняў (манастыры [[Катаванк, манастыр|Катаванк]], [[Макеняц, манастыр|Макеняц]]). Купальная кампазіцыя VII стагоддзя з чатырма асобна стаячымі [[пілон]]амі была выкарыстана пры ўзвядзенні [[храма Пагоса-Петраса]] ў [[Татэў, манастыр|Татэве]] (895—906 гг.), прычым вуглавыя сцены двух дадатковых прыдзелаў замянілі пілоны, якія нясуць [[купал]]. Вынікам падобнага творчага падыходу да кампазіцыйнай задачы і стала ўзвядзенне галоўнай царквы манастыра [[Каракоп]] у [[Ваёц-дзор]]ы (911 г.), у якой няма пілонаў, якія нясуць купал, і купал абапіраецца на вуглавыя сцены чатырох [[прыдзел]]аў<ref>[http://analitika.at.ua/news/2008-05-01-174 М. Акапян. Армянская архітэктура скрозь стагоддзі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090226225625/http://analitika.at.ua/news/2008-05-01-174 |date=26 лютага 2009 }}</ref>. У [[903]] г. будуецца царква [[Катаванк]], да першай чвэрці X стагоддзя адносіцца царква [[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Бюракан|Бюракана]], у [[936]] годзе будуецца купальны храм [[Гндэванк]] у [[гавар]]ы [[Ваёц-Дзор]], у канцы [[X стагоддзе|X стагоддз]]я — царква [[Макеняц]]. У X стагоддзі фарміравалася [[Васпураканскае царства]], цэнтрам якога становіцца востраў [[Ахтамар]] на [[Ван (возера)|возеры Ван]]. [[Таўма Арцруні]] апісвае будаўніцтва цэнтральнай крэпасці, палаца і іншых збудаванні Ахтамара<ref name="Шлеев"/>. Цяпер захавалася толькі [[Царква Святога Крыжа, Ахтамар|царква Св. Крыжа]] архітэктара Мануэла, якая была пабудавана ў [[915]]—[[921]] гг. Сваім планам царква нагадвае [[Царква Святога Эчміядзін Дзарадыра|храм Св. Эчміядзіна Дзарадыра]], пабудаваны ў [[VI]] стагоддзі. Царква асабліва вядомая найбагацейшай разьбой па камені, разнастайнымі па сюжэтах рэльефамі, а таксама [[фрэска]]мі. Шырока распаўсюдзіліся армянскія тэхналогіі будаўніцтва і аздаблення; матэрыялы, якія выкарыстоўваюцца ў армянскім архітэктурным будаўніцтве, набылі папулярнасць па-за межамі Арменіі. Яны былі настолькі спецыфічныя, што іх называлі армянскімі. Так, арабскі гісторык і падарожнік [[Аль-Масудзі]] [[X стагоддзе|X стагоддз]]я ў сваёй працы «Залатыя капальні і россыпы самацветаў», апісваючы адзін з дамоў, які ён наведаў у [[Багдад]]зе, казаў: «''Увайшоў я да яго аднойчы зімовым вельмі халодным днём, у Багдадзе, і знайшоў яго ў прасторнай зале, абмазанай чырвонай армянскай глінай, і яна зіхацела падобна маланцы''»<ref>[http://www.vostlit.info/Texts/rus5/Masudi_2/frametext18.htm Аль-Масудзі «Залатыя капальні і россыпы самацветаў» стар 303]</ref> Больш плённым становіцца архітэктурная школа Ані-Шырака, якая развівалася на ўладаннях [[Баграціды|Баграцідаў]] (цэнтральнае ўладанне гавара [[гавар Шырак|Шырак]]). Сталіцай Анійскіх Баграцідаў першапачаткова з'яўлялася [[Багаран]], пазней — [[Шыракаван]], дзе ў канцы [[IX]] стагоддзя па прыкладзе [[Аруцкі храм|Аруцкага храм]]а (VII ст.) цар [[Смбат I]] узвёў новы храм<ref>[http://www.virtualani.org/shirakawan/index.htm Armenian Architecture — VirtualANI — The church at Shirakawan]</ref>. Пазней у [[Карс]]е ў 940-гг. цар Абас будуе цэнтральнакупальны храм<ref>[http://www.virtualani.org/karscathedral/index.htm Armenian Architecture — VirtualANI — The Cathedral of Kars]</ref>. Адзін з класічных узораў Ані-Шыракскай школы дойлідства — царква [[Манастыр Мармашэн|Мармашэн]], будаўніцтва якой была пачата ў [[988]]-м і завяршылася ў пачатку наступнага стагоддзя. У [[X]]—[[XI]] стст. з распаўсюджаннем [[Парус (архітэктура)|ветразевай канструкцыі]] гранёная форма [[Барабан (архітэктура)|барабан]]а купала саступае месца круглай; пры гэтым купалы часта ўвенчваюцца пакрыццём парасонавай формы. У гэты ж перыяд пад уплывам народнага жылля — глхатуна — атрымлівае развіццё арыгінальная цэнтрычная форма пакрыцця манастырскіх будынкаў-[[гавіт]]аў — своеасаблівых царкоўных [[прытвор]]аў, якія выконвалі розныя функцыі: [[пахавальня]]ў, месцаў для вернікаў, зал для сходаў і заняткаў. {|class="graytable" |+ Крэпасці | align="center" width="23%"|[[Выява:Amberd Fortress.JPG|center|250px]] | align="center" width="23%"|[[File:Walls of Ani.jpg|center|250px]] |- |align="center"|[[Амберд|Крэпасць Амберд]], 1026 г. |align="center"|Гарадскія крапасныя сцены Ані, X—XI стагоддзя |} У сярэдзіне X стагоддзя развіваецца [[Ташыр-Дзарагецкая школа дойлідства]]: у [[957]]—[[966]] гг. будуецца манастыр [[Санаін]], у [[976]]—[[991]] гг. царыца [[Хасравануйш]] і яго малодшы сын [[Гурген]] засноўваюць манастыр [[Манастыры Ахпат і Санаін|Ахпат]] — адзін з найбуйнейшых архітэктурных і духоўных цэнтраў Арменіі. Амаль усе архітэктурныя тыпы [[VII]] стагоддзі былі рэалізаваны ў храмах [[X]] стагоддзі<ref name="pravenc.ru"/>, але асабліва часта армянскія архітэктары звярталіся да структуры купальных зал<ref name="pravenc.ru"/>. У архітэктуры X стагоддзя пачынае фарміравацца кампазіцыя прытвораў — [[гавіт]]аў<ref name="pravenc.ru"/>. Армянскія архітэктары X стагоддзі мелі міжнароднае прызнанне<ref>{{артыкул| аўтар=[[Кірыл Львовіч Туманаў|Cyril Toumanoff]].| загаловак= Armenia and Georgia| выданне = The Cambridge Medieval History| месца = Cambridge| год = 1966| том = IV: The Byzantine Empire, part I chapter XIV| старонкі = 593—637}}:<blockquote>Armenian architects enjoyed an international reputation; thus Odo the Armenian took part in the construction of the Palatine chapel at Aix and [[Трдат Архітэктар|Tiridates]] of Ani restored the [[Сафійскі сабор (Канстанцінопаль)|church of Holy Wisdom]] at Constantinople after the earthquake of 989. </blockquote></ref>. Да сярэдзіны [[XI]] стагоддзя армянская архітэктура бурна развіваецца ў [[Ані]]. Сярод помнікаў іншых абласцей краіны, асоба вылучаюцца [[манастыр Кечарыс]] ([[1033]]), [[царква Святой Багародзіцы, Бджні|царква Св. Багародзіцы]] ў [[Бджні]] ([[1031]]), [[Царква Ваграмашэн|Ваграмашэн]] ([[1026]]), [[Манастыр Бхено Нараванк|Бхено Нараванк]] ([[1062]]), [[Варатнаванк]] ([[1007]]) і некаторыя інш. У пачатку [[XI]] стагоддзі будаваліся манастыр [[Варагаванк]]<ref>[http://www.virtualani.org/varagavank/index.htm Armenian Architecture — VirtualANI — The Monastery of Varagavank]</ref> і [[Манастыр Хцконк|Хцконк]] ([[1029]] г.) у Заходняй Арменіі. Развіццё каменных будынкаў грамадзянскага прызначэння цесна звязана з развіццём манастырскіх комплексаў, выдатных узораў архітэктурных ансамбляў. Значнае месца ў іх адводзілася жылым і гаспадарчым пабудовам, а таксама такім свецкім будынкам, як трапезныя, школы, кнігасховішчы, гасцініцы, гавіты (манастыры ў [[Санаін]]е, [[X]]—[[XIII]] стст., у [[Ахпат|Ахпа]]це ([[X]]—[[XIII]] стст.). [[Выява:Noravank-astvatsatin-facade-details-IMG 2037.JPG|thumb|right|200px|[[Нараванк]], Сурб Аствацацын — дэталі фасада, [[1339]] г.]] [[Выява:Geghard gavit-IMG 2564.JPG|thumb|right|200px|Інтэр'ер Гегарда, пачатак XIII стагоддзя]] Асабліва моцны ўплыў на армянскую архітэктуру аказваюць свецкія будынкі ў [[XII]]—[[XIV]] стст. Вылучаюцца арыгінальныя чатырохслупныя залы і бясслупныя памяшканні з перакрыццем на арках, якія перасякаюцца, асабліва характэрныя для шырока гавітаў, якія будаваліся ў манастырах. Чатырохслупныя гавіты часцей за ўсё былі квадратнымі ў плане з аркамі, перакінутымі паміж [[калона]]мі і сценамі. У цэнтры на чатырох калонах робіцца купал або [[Шацёр (архітэктура)|шацёр]] з круглым праёмам у вяршыні (гавіт у Санаіне 1181 г.). У [[1188]] годзе на месцы старой царквы Гетык [[Мхітар Гош]] засноўвае новы будынак — крыжовакупальную царкву Нор Гетык або [[Гашаванк]]. Будаўніцтва галоўнай [[Аствацацын|царквы Св. Аствацацын (Багародзіцы)]] ажыццяўляецца ў [[1191]]—[[1196]] гг. архітэктарам [[Хюсн]]. Разам з будаўніцтвам добраўпарадкаваных магістраляў шырокае распаўсюджанне атрымала будаўніцтва мастоў, пра што можа сведчыць будаўніцтва аднааркавага моста ў [[Санаін]]е праз р. [[Дэбед]] у [[1192]] г. Бясслупныя залы з перакрыццем на перакрыжваных арках — выдатнае вынаходства армянскіх дойлідаў, у якім арыгінальная канструктыўная сістэма дазволіла пабудаваць інтэр'ер новага тыпу. Яркая пластыка і асноўныя чляненні тут утвараюцца выключна канструктыўнымі элементамі, якія ствараюць ясную і лагічную тэктанічную структуру цэнтрычнага [[Нервюра|нервюрнага]] скляпення; што з'яўляўся асноўнай канструкцыяй і галоўным упрыгажэннем прасторнай залы. Светлавы [[Барабан (архітэктура)|барабан]] з завяршэннем у выглядзе купала ці шатра, які ўзводзілі над перакрыжванымі аркамі, узбагачаў кампазіцыю, надаючы ёй складнасць і вертыкальную накіраванасць. Характэрным прыкладам можа служыць Вялікі гавіт манастыра Ахпат (1209 г.). У яго кампазіцыі завяршальны «купал» сам уяўляе сабой сістэму перакрыжваных арак, якія нясуць светлавы ліхтар. Нароўні з манастырамі ў гэты перыяд у Арменіі інтэнсіўна забудоўваліся і добраўпарадкоўваліся гарады. Атрымалі развіццё грамадска-камунальныя будынкі: [[Караван-адрына|караван-адрыны]], лазні, вытворчыя і інжынерныя збудаванні: вадзяныя млыны, арашальныя каналы, дарогі і інш. Новы ўздым армянскай архітэктуры пачынаецца з апошняй чвэрці XII стагоддзя<ref name="pravenc.ru"/> пры кіраванні [[Закараны|Закаранаў]]. Помнікі канца XII — першай пачацвярай XIII стагоддзі паказваюць бесперапыннасць развіцця архітэктурных традыцыі, нягледзячы на больш чым векавую сельджукскае валадарства. Новыя стылявыя асаблівасці, распрацаваныя ў X—XI стст. цалкам захоўваюцца, дэкаратыўныя спосабы становяцца больш вытанчанымі<ref name="Шлеев"/>. Царкоўныя комплексы з XIII стагоддзі пачынаюць пашырацца. Сярод найбольш буйных і вядомых архітэктурных помнікаў пачатку XIII стагоддзя [[Арычаванк]] ([[1201]]), [[Макараванк]] ([[1205]]), [[Манастыр Тэгер|Тэгер]] (1213—1232), [[Дадыванк]], ([[1214]]), [[Гегард]] ([[1215]]), [[Сагмасаванк]] (1215—1235), [[Манастыр Аванаванк|Аванаванк]] ([[1216]]), [[Гандзасар]] (1216—1238) і г.д. Элементамі пабудовы царкоўных ансамбляў, акрамя ўласна [[гавіт]]аў, з'яўляліся таксама гавіты-маўзалеі, бібліятэкі, званіцы, трапезныя, вадаёмы і іншыя мемарыяльныя будынкі<ref name="Шлеев"/>. Да сярэдзіны XIII стагоддзі адносяцца [[Гтчаванк]] (1241—1246), [[Харакерт]] ([[1251]]), да канца XIII стагоддзя [[Танадэ]] (1273—1279) і [[Агарцын, манастыр|Агарцын]] (1281). Асаблівае развіццё ў XIII стагоддзі атрымала менавіта архітэктура манастыроў. Існавалі вельмі разнастайныя прынцыпы планіроўкі манастырскіх комплексаў<ref name="pravenc.ru">{{Праваслаўная энцыклапедыя|76104|Армения|3|286—322}}</ref>. Пры захаванні тыпалогіі храмаў, былі зменены іх прапорцыі, у прыватнасці значна павялічыліся барабан, шчыты на фасадах і шацёр<ref name="pravenc.ru"/>. Гавіты будуюцца з вельмі разнастайнымі прасторавымі рашэннямі<ref name="pravenc.ru"/>. Прачэрчаная схема збору цэнтральнай ячэйкі, якая захавалася на паўднёвай сцяне гавіта манастыра Аствацнкал лічыцца ранняй сярод вядомых сярэдневяковых архітэктурных рабочых чарцяжоў<ref name="pravenc.ru"/>. У [[XIII]] стагоддзі сярод архітэктурных школ асоба вылучаюцца [[Ларыйская архітэктурная школа|Ларыйская]], [[Арцахская архітэктурная школа|Арцахская]] і [[Сюнікская архітэктурная школа|Сюнікская]], у канцы таго ж стагоддзя ўзнікае [[Ваёц-Дзорская архітэктурная школа|Ваёц-Дзорская]]<ref name="pravenc.ru"/>. [[Ваёц-Дзор]] становіцца адным з цэнтраў армянскай культуры ў канцы XIII — першай палове [[XIV]] стагоддзя. Тут дзейнічаў таксама [[Гладзорскі ўніверсітэт]] і дзе развіўся асобны кірунак [[Гладзорская школа мініяцюры|армянскай мініяцюрнай школы]]. У Ваёц-Дзоры будуюцца такія помнікі архітэктуры як [[Нараванк]] ([[1339]] г.), царква [[Царква Святой Багародзіцы, Арэні|Арэні]] ([[1321]] г.), [[Зарац]] (не пазней [[1303]] г.) і інш.. Уздым Ваёц-Дзорскай школы архітэктуры звязаны з дзейнасцю княжацкага [[род Арбелянаў|дому Арбелян]]. Выдатнымі архітэктарамі, майстрамі па камені і мастакамі гэтага часу з'яўляюцца [[Мамік]], [[Пагос]], [[Сіранес]] (гавіт царквы [[Аратэс]] ([[1262]]), [[пахавальня Арбелянаў]] ([[1275]])) і іншыя. У [[XII]]—XIV стст. развіваюцца будынкі княжацкіх маўзалеяў-цэркваў (царква [[Егварда]], 1301, [[Нараванк]], 1339, [[Капутан]], 1349). У той жа час іншаземнае валадарства прывяла эканоміку краіны ў катастрафічнае становішча, узмацнялася эміграцыя насельніцтва, амаль прыпынілася манументальнае будаўніцтва. У XII—XIV стст. квітнела архітэктура ў [[Кілікійскае царства|Кілікійскім царстве]], дзе традыцыі класічнай армянскай архітэктуры спалучаліся з асаблівасцямі [[візантыйская архітэктура|візантыйскага]], [[італьянская архітэктура|італьянскага]], [[французская архітэктура|французскага]] мастацтва і архітэктуры. Развіццё архітэктуры большай часткай было абумоўлена развіццём армянскіх гарадоў, якія сталі цэнтрамі развіцця свецкай гарадской архітэктуры. Для армянскай архітэктуры новай з'явай становіцца будаўніцтва [[порт|партовых гарадоў]]. Прынцыпы будаўніцтва горных гарадоў і сёлаў было галоўным чынам такім жа, як і ва ўласна Арменіі. === Уплыў на культуру іншых народаў === Армянская архітэктура аказала ўплыў на культуру іншых народаў. Так форма і стыль «сельджукскай» манументальнай архітэктуры па сутнасці былі абавязаны свайму з'яўленню армянскаму дойлідству і яго творцам. Акрамя таго, шэраг формаў «сельджукскай» архітэктуры з'яўляліся прамым капіраванне формаў армянскіх помнікаў<ref name="Jakob">{{cite web|url=http://hpj.asj-oa.am/3852/1/1983-4%28126%29.pdf|title=Сельджукские отклики на темы армянский средневековой архитектуры.|publisher=Историко-филологический журнал|work=№ 4 . стр-цы. 126-130. ISSN 0135-0536|date=1983|author=[[Якобсон, Анатолий Леопольдович|А. Л. Якобсон]]|accessdate=2012-11-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DWqde46V?url=http://hpj.asj-oa.am/3852/1/1983-4(126).pdf|archivedate=8 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Шэраг мусульманскіх маўзалеяў у дакладнасці капіруюць формы армянскай архітэктуры. Іх кампазіцыя ўяўляе сабой, як бы зрэзаную і пастаўленую на зямлю, верхнюю частку армянскага храма — яго барабан з конусам<ref name="Jakob" />. Сярод армянскіх дойлідаў, якія ўзводзілі мусульманскія пабудовы ў XIII стагоддзі, вылучаецца дойлід [[Галуст]], які быўшы армянінам, жыў і дзеяў у [[Конья|Коньі]]<ref name="Jakob" />. У [[1251]] годзе ім быў пабудаваны адзін з лепшых сельджукскіх помнікаў архітэктуры<ref>{{cite web|url=http://hpj.asj-oa.am/1276/1/1968-4%2851%29.pdf|title=Средневековое зодчество Армении и его значение в истории мировой архитектуры|publisher=Историко-филологический журнал|work=№ 4 . стр-цы. 51-60|date=1968|author=О. Х. Халпахчьян|accessdate=2012-11-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DWqeFeNX?url=http://hpj.asj-oa.am/1276/1/1968-4(51).pdf|archivedate=8 студзеня 2013|url-status=live}}</ref> — «[[Медрэсэ Інджэ Мінарэт]]», на якім ён пакінуў свой надпіс<ref>{{cite web|url=http://hpj.asj-oa.am/4936/1/1988-1%28163%29.pdf|title=О византийской аристократической семье Гаврас.|publisher=Историко-филологический журнал|work=№ 1 . стр-цы. 163-178. ISSN 0135-0536|date=1988|author=[[Рач'я Бартыкян|Р. М. Бартикян]]|accessdate=2012-11-17|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DWqfGLSt?url=http://hpj.asj-oa.am/4936/1/1988-1(163).pdf|archivedate=8 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>. У гэту ж эпоху тварыў дойлід [[Калаян, дойлід|Калаян]]. У VII стагоддзі ў Грузіі тварыў архітэктар [[Тадос]], будаўнік [[Атэнскі Сіён|Атэнскага Сіёна]]. Як адзначаюць аўтары «Глабальнай гісторыі архітэктуры» важкі ўплыў візантыйская архітэктура зведала з боку Арменіі<ref>{{кніга |аўтар=Francis D. K. Ching, Mark M. Jarzombek, Vikramaditya Prakash. |частка= |спасылка частка= |загаловак=A Global History of Architecture |арыгінал= |спасылка= |вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца= |выдавецтва=John Wiley & Sons |год= 2011|volume= |pages= |columns= |allpages= |серыя= |isbn= |тыраж= |ref= }}{{oq|en|An important influence on Byzantine architecture came from the direction of Armenia. During the period of the Arab caliphate (654-861 CE), all church building in Armenia had stopped, but when its independence was regained, Armenia saw a reawakening of its architectural culture until 1045, when it was invaded from the north by the Turks.}}</ref>. Уплыў армянскай архітэктуры на візантыйскую і еўрапейскую падрабязна разгледжана ў працы вядомага польска-аўстрыйскага мастацтвазнаўца [[Юзаф Стржыгоўскі|Юзафа Стржыгоўскага]] «Архітэктура армян і Еўропа»<ref>{{кніга|аўтар=[[Юзаф Стржыгоўскі|Стржиговский Й.]]|загаловак=Архитектура армян и Европа|спасылка= http://arts.sci.am/pubview.php?id=3&id2=21&langid=1#/pubview.php?id=3&id2=21&langid=2|выданне= |адказны=Пер. Павла Амбургера |месца=Ер.|выдавецтва=|год=2011|том=1, кн. I}} </ref>. Таксама на пераважна на Арменію арыентавалася манументальнае раннесярэдневяковае дойлідства Каўказскай Албаніі <ref>{{артыкул |аўтар = [[Анатоль Леапольдавіч Якабсон|А. Л. Якобсон]]. |загаловак = Архитектурные связи Кавказской Албании и Армении |спасылка = http://hpj.asj-oa.am/2725/1/1977-1(69).pdf |выданне = Ист.-филол. журн |год = 1977 |нумар = 1 |старонкі = 82 |archive-date = 16 студзеня 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170116021939/http://hpj.asj-oa.am/2725/1/1977-1(69).pdf }}</ref>. <center> <gallery> File:Sevanavank Sourp Astvatsatsin.jpg|[[Манастыр Севанаванк|Севанаванк]], [[874]] г. File:Vahanavanq.jpg|[[Ваганаванк]], 911 г. Выява:Byurakan Saint Hovhannes.JPG|[[Царква Святога Іаана Хрысціцеля, Бюракан|Царква Святога Іаана Хрысціцеля]], [[Бюракан]], X ст. File:Holy Savior Armenian Church (Shirakavan, Yerazgaors) - Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի.jpg|Сабор [[Шыракаван]]а, канец IX ст. File:TatevMonastery.jpg|[[Татэў, манастыр|Татэў]], Царква Пагос-Петрас, 895—906 гг. File:ՎԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ «ԳՆԴԵՎԱՆՔ.jpg|Гндэванк, 931—936 гг. </gallery> </center> <center> <gallery> File:Sanahin Monastery.jpg|[[Санаін]], 957—966 гг. File:Haghpat Monastery, Armenia.jpg|[[Манастыры Ахпат і Санаін|Ахпат]], 976—991 гг. File:Marmashen.JPG|[[Манастыр Мармашэн|Мармашэн]], [[988]]—[[1029]] гг. File:Amberd church.jpg|[[Царква Ваграмашэн|Ваграмашэн]], 1026 г. Выява:Kloster Ketscharis.JPG|[[Манастыр Кечарыс|Кечарыс]], 1033 г. File:Bgheno-Noravank.jpg|[[Манастыр Бхено Нараванк|Бхено Нараванк]], 1062 г. </gallery> </center> <center> <gallery> Выява:Goshavank View.JPG|[[Гашаванк]], 1191—1196 гг. File:Gochavank gavit1.jpg|Інтэр'ер Гашаванка Выява:Garni Mashtots Hayrapet Church.JPG|[[Царква Маштоц Айрапет|Маштоц Айрапет]], XII ст. Выява:Kobayr-raffi kojian-DCP 4499.JPG|[[Манастыр Кабайр|Кабайр]], 1171 г. File:Harichavank-Harich - Copy.JPG|[[Арычаванк]], 1201 г. File:Geghard Monastery (5211712780).jpg|[[Манастыр Гегард|Гегард]], 1215 г. </gallery> </center> <center> <gallery> File:Gandzasar Monastery1.jpg|[[Гандзасар]], [[1216]]—[[1238]] гг. Выява:Hovhannavank - Armenia (2926793197).jpg|[[Манастыр Аванаванк|Аванаванк]], 1216 г. File:Yeghvard Church Right 1.JPG|Царква Святой Багародзіцы (Егвард), 1301 File:Qareh kelissa.jpg|Артаз, [[Васпуракан]], [[Манастыр Святога Фадзея]], 1319—1329 гг. (цяпер на тэрыторыі Ірана) File:Areni ch.jpg|[[Царква Святой Багародзіцы, Арэні|Царква Святой Багародзіцы]] (Арэні), 1321 г. File:Noravank 13thC.JPG|[[Нараванк]], 1339 г. </gallery> </center> == Архітэктура Ані == {{Гл. таксама|Анійскае царства|горад Ані}} [[Файл:Ani Inside Cathedral.JPG|thumb|right|280px|Інтэр’ер галоўнага сабора [[Ані]], 989—1001 гг.]] У IX—XI стагоддзях на тэрыторыі Арменіі ўзнікае незалежная дзяржава [[Баграціды|Баграцідаў]] са сталіцай у [[Ані]]. Архітэктура гэтага часу працягвае развіваць прынцыпы дойлідства VII ст. У культавых будынках працягваюць распрацоўвацца цэнтрычныя і базілікальныя структуры. У цэнтрычных будынках становіцца ўсё больш вызначанай тэндэнцыя аб’яднання інтэр’ера вакол цэнтральнай восі, панаванне падкупальнай прасторы ў традыцыйных схемах крыжова-купальнага храма і купальнай залы. Прапорцыі храма выцягваюцца. Вялікае значэнне набывае дэкаратыўнае ўбранне, разьба па камені ([[царква Рыгора, Ані|царква Рыгора]] ў Ані, канец [[X ст.]]; царква [[Аракелоц]] у [[Карс]]е, сярэдзіна X стагоддзя). Пра развіццё купальнай базілікі дае ўяўленне [[Анійскі сабор|кафедральны сабор Ані]], пабудаваны выдатным армянскім дойлідам [[Трдат (архітэктар)|Трдатам]]. Яго будаўніцтва было пачата пры [[Смбат II|Смбаце II]] у [[989]] годзе і завяршылася ў перыяд кіравання [[Гагік I|Гагіка I]] у [[1001]] г. У структуры храма вылучана крыжападобнасць, што гаворыць пра ўплыў на кампазіцыю крыжова-купальнай сістэмы. Сярэдні і папярочны нефы значнай вышыні (20 м) дамінуюць у інтэр’еры і на фасадах. Імкненне да пластычнага багацця выявілася на фасадах — у вытанчанай дэкаратыўнай аркатуры, а ў інтэр’еры — у складаным профілі пучкападобных калон, якія падкрэсліваюць вертыкальную накіраванасць дзяленняў, якой адказвае і спічастая форма асноўных арак. Названыя дэталі (спічастасць, вертыкальная расчлянёнасць асноў, аркатура і інш.) у некаторай ступені апярэджваюць прыёмы раманскіх і раннегатычных будынкаў, якія развіліся трохі пазней у краінах Еўропы. Першапачаткова, у V—IX стагоддзях [[Ані]] ўяўляў сабой адну з найважнейшых крэпасцей цэнтральнай Арменіі, у X—XI стагоддзя [[Ані]] — сталіца Арменіі, у IX—XIV стагоддзя — найбуйнейшы культурна-эканамічны цэнтр. У гады росквіту насельніцтва Ані дасягнула 100 тыс.<ref name="Шлеев"/><ref>{{артыкул | аўтар= | загаловак= Армянская советская энциклопедия| арыгінал= | спасылка= | аўтар выдання= | выданне= | тып= | месца= | выдавецтва= | год= |выпуск= |том=1|нумар= | старонкі=407—412| isbn= }} {{ref-hy}}</ref>. У гістарычным развіцці Ані вылучаюць тры этапы: 1) перыяд [[Камсаракан]]аў (IV—VII стст.), 2) [[Баграціды|Баграцідаў]] (X—XI стст.), 3) Закаранаў (1-я палова XIII ст.). Да эпохі [[Камсаракан]]аў адносяцца старажытныя сцены горада і храм для знаці (VII ст.), на сценах якога выразаны выявы чатырох евангелістаў, а таксама біблейская сцэна прынясення ў ахвяру Ісака Аўраамам. Сярод ранніх пабудоў вядомыя гарадскія сцены («Ашаташэн») 963—964 гадоў, пабудаваныя Ашотам II. У сувязі з хуткім развіццём горада цар Смбат будуе новыя сцены, так званыя «Смбаташэн», вышыня якіх у некаторых месцах дасягала 8-10 м. У розныя часы сцяны былі рэканструяваны Закаранамі і інш. Сцены Ані мелі да 40 варот, у кожных з якіх была ласная назва. {|class="graytable" |+ Архітэктура сярэдневяковай сталіцы [[Анійскае царства|Арменіі]] [[Ані]] | align="center" width="25%"|[[Выява:AniMap.gif|center|200px]] | align="center" width="25%"|[[File:Ani-Cathedral, Ruine.jpeg|center|270px]] | align="center" width="25%"|[[File:20110419 Church of Redeemer Ani Turkey view1.jpg|center|140px]] | align="center" width="25%"|[[File:Marr archeological dig of Ani.jpg|center|200px]] |- |align="center"|Карта архітэктурных помнікаў Ані |align="center"|[[Анійскі сабор]], 989—1001 гг. |align="center"| |align="center"|фатаграфія 1905 года |} <!-- == XV—XVIII стагоддзі == [[Файл:Etchmiadzin drum.jpg|thumb|left|150px|Купол [[Эчмиадзинский монастырь|Эчмиадзинского собора]], начало XVII века]] Со второй половины XIV века для армянской архитектуры начинается трудная эпоха. Из-за политического и экономического упадка строительство в стране развивается медленно. В XV—XVI веках в Армении не строятся крупные монументальные здания. Армянское искусство обработки камня в этот период развивается в малой архитектуре — хачкарах. В XV—XVI веках армянские архитекторы играли значительную роль в развитии османской архитектуры. С середины XVIII века в [[Константинополь|Константинополе]] свою деятельность начинает династия армянских архитекторов Балян — авторы дворца [[Долмабахче]]. Собственно армянская архитектура на протяжении XV—XVI веков развивается в [[Армянская диаспора|местах компактного проживания армян]] на территории России, Грузии, Украины, Крыма, Польши. Начиная со второй половины XVII века в Армении отмечается сравнительный мир, после трёхвекового перерыва создаются условия для развития национальной архитектуры. Строительство развивается в основном по трём направлениям: 1) восстановление старых церквей и храмов, 2) строительство новых, 3) развитие уже существующих за счёт новых сооружений. Значительные строительные работы ведутся в [[Вагаршапат]]е, восстанавливаются главный собор и храм св. Гаянэ. Новые церковные сооружения строились по принципам армянской архитектуры IV—VII веков — купольные базилики, купольные залы и особенно трёхнефные базилики. Трёхнефные базилики XVII века, в отличие от своих раннесредневековых аналогов, более простые, без особой декоративной роскоши, часто из малообработанного камня. Типичные примеры архитектуры эпохи: церкви Гарни, Татева (1646), Гндеваза (1686), Егегиса (1708), [[Нахичеван]]а (св. Богоматери в Бисте (1637), св. Шмавона в Фараке (1680), св. Григоря Просветителя в Шороте (1708)) и другие. В XVII веке купольных церквей строилось сравнительно немного. Строение купольного зала имели большая церковь [[Хор Вирап]]а (1666) и Шогакат (1694) Эчмиадзина. Купольные базиликальные церкви строились в основном в Сюнике и Нахичеване. В этот период основным строительным материалом являлся [[базальт]], использование которого требовало больших затрат. По этой причине начинают использоваться более простые материалы, в основном [[кирпич]]. === Галерея === <center> <gallery> File:Ktuts monastery 1986.jpg|Церковь Св. Ованеса на острове Ктуц, XV в. File:Խոր Վիրապ55.JPG|[[Хор Вирап]], 1661 г. File:Մուղնու Ս. Գևորգ վանական համալիր 09.jpg|Церковь Мугни, 1661—1669 File:St-Stepanous-03.jpg|[[Монастырь Святого Степаноса]] </gallery> </center> == XIX век. Начало XX века == В XIX веке градостроительство и архитектура городов западной Армении ([[Ван (город, Турция)|Ван]], [[Битлис]], [[Эрзурум|Карин]], Харберд, [[Эрзинджан|Ерзнка]] и т. д.) переживали незначительные изменения. Присоединение [[Восточная Армения|Восточной Армении]] к России в начале того же века создало условия для экономического подъёма и сравнительного развития архитектуры и градостроительства. Города частично ([[Ереван]]) или полностью ([[Гюмри|Александраполь]], [[Карс]], [[Горис]]) обустраивались по каноническим планам главных планировок. Реконструкция и сооружение городов развивалось особенно в конце XIX, начале XX веков, когда перечисленные города становились центрами капиталистического развития Армении. История армянской архитектуры XX века начинается с инженера-архитектора В.Мирзояна. Им были спроектированы здания Ереванской мужской гимназии на ул. Астафьяна (ныне Концертный зал им. Арно Бабаджаняна на ул. Абовяна), Казначейство и казённая палата (ныне банк на ул. Налбандяна), Учительская семинария. == XX век == История архитектуры [[Армянская Советская Социалистическая Республика|Советской Армении]] начинается с [[Таманян, Александр Оганесович|Александра Таманяна]]. В начале XX столетия Таманян создал основную версию [[Генплан]]а Еревана. Он является автором зданий «Оперы и балета им. Спендиарова», «Дома правительства». Параллельно с Таманяном творили мастера [[Буниатян, Николай Гаврилович|Н. Буниатян]] (гостиница «Ереван») и другие. Эпоха 1930-х годов отражается в зданиях [[Кочар, Геворг|Г. Кочара]] (административное здание КГБ, Универмаг), [[Алабян, Каро Семёнович|К. Алабяна]], [[Мазманян, Микаэл Давидович|М. Мазманяна]]. Послевоенное архитектурное проектирование возглавили [[Исраелян, Рафаел Саркисович|Р. Исраэлян]] (Винные подвалы треста «Арарат», Монумент Победы в парке «Ахтанак»), [[Таманян, Геворг|Г. Таманян]] (кинотеатр «Наири», [[Ереванская государственная консерватория имени Комитаса|Консерватория им. Комитаса]], Музыкальная школа им. Саят-Новы, Школа им. А. П. Чехова), [[Григорян, Марк Владимирович (архитектор)|М. Григорян]] (Резиденция президента, [[Парламент Армении|Национальное собрание]], [[Матенадаран]], [[Национальный исторический музей Армении|Картинная галерея]], Конституционный суд), [[Тигранян, Эдмонд|Э.Тигранян]] ([[Ереванский государственный университет|ЕГУ]], здание железнодорожного вокзала), [[Сафарян, Самвел|С. Сафарян]] (Дом правительства н.2, [[Национальная академия наук Республики Армения|НАН]] РА, ИМЛ (ныне посольство Китая в Армении), Драм. театр в Ленинакане, [[Ереванский медицинский институт|Медицинский институт]], Школа им. А. С. Пушкина), [[Григор Агабабян|Г. Агабабян]] (Крытый рынок), К. Акопян (стадион «Динамо», [[Раздан (стадион)|стадион «Раздан»]]), [[Кнтехцян, Спартак|С. Кнтехцян]] (летний зал кинотеатра «Москва»), С. Гурзадян ([[Бюраканская астрофизическая обсерватория]]), [[Тарханян, Артур Артаваздович|А. Тарханян]] ([[Цицернакаберд|Памятник жертвам]] геноцида армян в 1915 году, [[Звартноц (аэропорт)|аэропорт Звартноц]], Спортивно-концертный комплекс). В 1970-х годах архитекторами Л. Христафоряном и Р. Асратяном были созданы здания аэропортов «[[Ширак (аэропорт)|Ширак]]» и «[[Эребуни (аэропорт)|Эребуни]]». Аэропорт в Гюмри является одним из зданий Армении, которые выдержали землетрясение 1988 года. Архитектура Советской Армении в двадцатом веке развивалась на основе лучших традиций армянского архитектурного стиля. <center> <gallery> Файл:Н.Буниатян Гост.Ереван.jpg|[[Буниатян, Николай Гаврилович|Н. Буниатян]]. Гостиница «Ереван» (1926—1928) Файл:Yerevan Opera House.jpg|А. Таманян. Театр оперы и балета (1926—1939) Файл:Hrazdan Stadium 2013, Yerevan.jpg|К. Акопян, Г. Мусаелян. стадион [[Раздан, стадион|«Раздан»]] (1970—1971) Файл:2014 Erywań, Budynek Zgromadzenia Narodowego Republiki Armenii.jpg|М. Григорян. Здание Национального собрания (Парламента) (1949) Файл:Мать-Армения.jpg|Р. Исраэлян. Монумент Победы (1950) </gallery> </center> <center> <gallery> Файл:Yerevan Brandy Company.jpg|[[Маркарян, Оганес|О. Маркарян]]. Ереванский коньячный завод (1952) Файл:2014 Erywań, Budynek Ministerstwa Spraw Zagranicznych Armenii (01).jpg|С. Сафарян. Дом правительства N2 (1953) Файл:2014 Erywań, Armeńska Akademia Nauk (02).jpg|[[Сафарян, Самвел Аракелович|С. Сафарян]]. НАН РА (1954) Файл:2014 Erywań, Matenadaran (18).jpg|М. Григорян. [[Матенадаран]] (1959) Файл::Erebuni Museum.jpg|Б. Арзуманян, [[Музей «Эребуни»]] </gallery> </center> <center> <gallery> Файл:2014 Erywań, Erebuni, Muzeum Erebuni, Budynek muzeum (02).jpg|[[Музей «Эребуни»]]. Ш. Азатян, Б. Арзуманян Файл:Yerevan109-3.jpg|[[Спортивно-концертный комплекс имени Карена Демирчяна]]. А. Тарханян, С. Хачикян, Г. Погосян и Г. Мушегян Файл:Paronyani-tatron (2).jpg|[[Театр музыкальной комедии им. Акопа Пароняна]] Файл:Yerevan new cascade.jpg|Ереванский каскад. Дж. Торосян, А. Мхитарян, С. Гурзадян </gallery> </center> --> == Гл. таксама == * [[Культура Арменіі]] * [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Арменіі]] * [[Знішчэнне хачкараў у Нахічэванскай аўтаномнай рэспубліцы]] * [[Гісторыя Арменіі]] * [[Зарац-Карэр]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Юзаф Стржыгоўскі|Стржиговский Й.]]|загаловак=Архитектура армян и Европа|спасылка= http://arts.sci.am/pubview.php?id=3&id2=21&langid=1#/pubview.php?id=3&id2=21&langid=2|выданне= |адказны=Пер. Павла Амбургера |месца=Ер.|выдавецтва=|год=2011|том=1, кн. I}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://armenianstudies2.csufresno.edu/research/churches/index.shtml Churches of Historic Armenia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100418195122/http://armenianstudies2.csufresno.edu/research/churches/index.shtml |date=18 красавіка 2010 }} {{ref-en}} * [http://www.armenianarchitecture.am/v2/index.php?Language=2 Research on Armenian Architecture (RAA)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923173718/http://www.armenianarchitecture.am/v2/index.php?Language=2 |date=23 верасня 2015 }} * [http://www.armenianarchitecture.am/public/site.php?QueryString=site&Language=2 Research on Armenian Architecture (RAA)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304212544/http://www.armenianarchitecture.am/public/site.php?QueryString=site&Language=2 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://www.raa.am/ Агентство по исследованию армянской архитектуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200505022937/http://www.raa.am/ |date=5 мая 2020 }} * [http://armenianstudies.csufresno.edu/iaa_architecture/index.htm Armenianstudies Armenian Architecture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090611071858/http://armenianstudies.csufresno.edu/iaa_architecture/index.htm |date=11 чэрвеня 2009 }} {{ref-en}} * [http://www.hyeetch.nareg.com.au/culture/arch_p1.html Armenian Architecture by Dr. Dickran Kouymjian] {{ref-en}} * [http://www.virtualani.org/ Virtual Ani] {{ref-en}} * [http://www.acam-france.org/armenie/architecture-ancienne/ Petit résumé de l’architecture arménienne] {{ref-fr}} * [http://www.cdca.asso.fr/cdca/cdca-encyclopedie_art.htm Les arts arméniens sur le site du CDCA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090428140714/http://www.cdca.asso.fr/cdca/cdca-encyclopedie_art.htm |date=28 красавіка 2009 }} {{ref-fr}} * [http://anc.org.au/in_turkey.htm Стан армянскіх помнікаў у Турцыі] {{Армянскія цэрквы і манастыры}} {{Азія паводле тэм|Архітэктура}} {{Арменія ў тэмах}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Архітэктура Арменіі|*]] [[Катэгорыя:Мастацтва Арменіі|Архітэктура]] [[Катэгорыя:Культура Арменіі|Архітэктура]] [[Катэгорыя:Архітэктура этнічных груп]] 470wr7qdavivp5topujlkxm6gi19dfq 0 244533 5147050 4959758 2026-05-26T15:56:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147050 wikitext text/x-wiki {{пра|далучэнне Крыма да Расійскай імперыі|Далучэнне Крыма да Расійскай імперыі{{!}}адпаведны артыкул}} {{пра|акупацыю паўвострава, якая працягваецца з 20 лютага 2014 года|Расійская акупацыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і Севастопаля{{!}}адпаведны артыкул}}{{Расійска-ўкраінская вайна}} [[Выява:Putin with Vladimir Konstantinov, Sergey Aksyonov and Alexey Chaly 4.jpeg|thumb|300px|[[Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] падпісвае дагавор аб далучэнні (анексіі) з кіраўніцтвам Крыма ў Маскве, 18 сакавіка 2014 года.]] '''Анексія Крыма Расіяй''' — супрацьпраўнае адрыньванне большай часткі [[Расійская акупацыя Аўтаномнай Рэспублікі Крым і Севастопаля|часова акупаванага]] [[Крым|Крымскага паўвострава]], размешчанага ў межах украінскіх адміністрацыйных адзінак — [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]] і [[Севастопаль|Севастопаля]], ад Украіны і аднабаковае незаконнае ўключэнне іх у склад [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] на правах суб'ектаў федэрацыі — [[Рэспубліка Крым|Рэспублікі Крым]] і [[Горад федэральнага значэння|горада федэральнага значэння]] [[Севастопаль]], абвешчаны Расійскай Федэрацыяй 18 сакавіка 2014 года (нібыта ў выніку так званага «[[Рэферэндум пра статус Крыма (2014)|рэферэндуму аб статусе Крыма]]» 16 сакавіка 2014 года). Адно з наступстваў і адна са складовых частак [[Расійска-ўкраінская вайна|расійскай узброенай агрэсіі супраць Украіны]] з 2014 года. Анексіі ў лютым-сакавіку 2014 года папярэднічалі арганізаваныя антыўкраінскія выступы ў гарадах Крыма, блакаванне і захоп падраздзяленнямі расійскай арміі стратэгічных аб’ектаў паўвострава і воінскіх часцей Узброеных сіл РФ, у некаторых выпадках пад прыкрыццём асобных мірных жыхароў і новаствораных спецслужбамі РФ «атрадаў самаабароны Крыма», што паклала пачатак акупацыі Крыма Расіяй. Анексія Крыма, як і псеўдарэферэндум, не прызнаная ўкраінскай дзяржавай і большасцю краін свету,<ref>{{Cite web|title=Кабінет Міністрів України - Україна ніколи ні за яких обставин не визнає анексію Криму, - Арсеній Яценюк|url=https://www.kmu.gov.ua/news/247230427|website=www.kmu.gov.ua|accessdate=2020-11-17|language=|last=|first=|date=22 квітня 2014|publisher=|archive-date=2021-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117182714/https://www.kmu.gov.ua/news/247230427}}</ref><ref>{{Cite web|title=Помпео: США ніколи не визнають анексії Криму|url=https://www.dw.com/uk/pompeo-ssha-nikoly-ne-vyznaiut-aneksiiu-krymu/a-52550905|website=[[Deutsche Welle]]|accessdate=2020-11-17|language=|first=|last=|date=|publisher=|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115195650/https://www.dw.com/uk/pompeo-ssha-nikoly-ne-vyznaiut-aneksiiu-krymu/a-52550905}}</ref><ref>{{Cite web|title=ЄС ніколи не визнає анексію Криму – заява|url=http://www.pravda.com.ua/news/2020/04/11/7247473/|website=[[Українська правда]]|accessdate=2020-11-17|language=|last=|first=|date=11 квітня 2020|publisher=|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123182358/https://www.pravda.com.ua/news/2020/04/11/7247473/}}</ref> не прызнаная Генасамблеяй ААН,<ref>{{Cite web|title=Генасамблея ООН підтримала територіальну цілісність України|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/03/27/7020541/|website=[[Українська правда]]|accessdate=2020-11-17|language=|last=|first=|date=27 березня 2014|publisher=|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122214717/https://www.pravda.com.ua/news/2014/03/27/7020541/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Генасамблея ООН ухвалила резолюцію на підтримку України|url=https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2014/03/140327_un_resolution_ukraine_rl|website=[[BBC News Україна]]|date=27 березня 2014|accessdate=2020-11-17|language=|last=|first=|publisher=|archive-date=2020-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113072318/https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2014/03/140327_un_resolution_ukraine_rl}}</ref> ПАРЕ,<ref>{{Cite web|title=ПАРЄ підтримала Україну та засудила дії Росії в Криму|url=http://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021913/|website=[[Українська правда]]|accessdate=2020-11-17|language=|last=|first=|date=9 квітня 2014|publisher=|archive-date=2021-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121025010/https://www.pravda.com.ua/news/2014/04/9/7021913/}}</ref><ref>{{Cite web|title=ПАРЄ засудила анексію Криму Росією|url=https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2014/04/140409_pace_crimea_russia_it|website=[[BBC News Україна]]|date=9 квітня 2014|accessdate=2020-11-17|language=|last=|first=|publisher=|archive-date=2021-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117231751/https://www.bbc.com/ukrainian/politics/2014/04/140409_pace_crimea_russia_it}}</ref><ref>{{Cite web|title=ПАРЄ ухвалила резолюцію із засудженням анексії Криму Росією|url=https://www.unian.ua/politics/906056-pare-uhvalila-rezolyutsiyu-iz-zasudjennyam-aneksiji-krimu-rosieyu.html|website=[[УНІАН]]|accessdate=2020-11-17|language=|last=|first=|date=|publisher=|archive-date=2021-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109092619/https://www.unian.ua/politics/906056-pare-uhvalila-rezolyutsiyu-iz-zasudjennyam-aneksiji-krimu-rosieyu.html}}</ref> ПА АБСЕ, а таксама супярэчыць рашэнню [[Венецыянская камісія|Венецыянскай камісіі]], замест гэтага расійскія ўлады трактуюць гэта як «вяртанне Крыма ў склад Расіі». Згодна з законам Украіны «Аб забеспячэнні правоў і свабод грамадзян і прававым рэжыме на часова акупаванай тэрыторыі Украіны», тэрыторыя Крымскага паўвострава ў сувязі з расійскай акупацыяй лічыцца часова акупаванай тэрыторыяй. == Перадгісторыя == [[Файл:2001 Крим насел.jpg|300px|thumb|Этнічны склад Крыма паводле Усеўкраінскага перапісу насельніцтва 2001 г.]] Гэтай падзеі непасрэдна папярэднічалі шматмесячныя антыпрэзідэнцкія і антыўрадавыя акцыі ва Украіне («[[Еўрамайдан]]»), якія завяршыліся ў лютым 2014 года [[Змена ўлады ва Украіне ў 2014 годзе|сілавой зменай улады]]. Першыя ж дзеянні апазіцыі, якая прыйшла да ўлады ў Кіеве, выклікалі ў Крыме пратэсты мясцовага, у асноўнай масе рускамоўнага, насельніцтва, чаму спрыяла актывізацыя дзеянняў рускіх грамадскіх арганізацый («[[Руская абшчына Крыма]]» і партыя «[[Рускае адзінства]]»), якія прыступілі да мабілізацыі сваіх прыхільнікаў яшчэ ў сярэдзіне студзеня 2014 года, у сувязі з абвастрэннем супрацьстаяння ў Кіеве і кампаніяй захопаў адміністрацыйных будынкаў, што разгарнулася ў шэрагу рэгіёнаў Украіны<ref name=autogenerated9>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3327 Снова ДНД?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802141902/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3327 |date=2 жніўня 2016 }}</ref><ref name=autogenerated6>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3373 «Рускае Адзінства» заяўляе пра мабілізацыю для ўстаноўкі блокпостаў на ўездзе ў Крым і стварэння атрадаў народных дружын] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170327095501/http://ruscrimea.ru/news.php?point=3373 |date=27 сакавіка 2017 }}</ref><ref name=autogenerated7>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3379 Сяргей Аксёнаў: «Рускае Адзінства» гатова аказаць падтрымку праваахоўнікам] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170327093645/http://ruscrimea.ru/news.php?point=3379 |date=27 сакавіка 2017 }}</ref><ref name=autogenerated8>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3386 Казакі абмеркавалі план дзеянняў па прадухіленні спроб пранікнення ў Крым фашыствуючых экстрэмістаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170327112146/http://ruscrimea.ru/news.php?point=3386 |date=27 сакавіка 2017 }}</ref><ref name=autogenerated3>[http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3389 Паўставайце, людзі рускія!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802151510/http://www.ruscrimea.ru/news.php?point=3389 |date=2 жніўня 2016 }}</ref>. == Ход падзей == 23—24 лютага пад ціскам прарасійскіх актывістаў была здзейснена змена выканаўчых органаў улады Севастопаля, а [[27 лютага]], пасля таго, як рана раніцай будынкі органаў улады [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АР Крым]] былі захоплены і блакаваны [[Ветлівыя людзі|некалькімі групамі ўзброеных людзей]]<ref>[http://112.ua/politika/sbu-obnarodovala-video-zahvata-zdaniya-verhovnogo-soveta-kryma-29909.html СБУ апублікавала відэа захопу будынка Вярхоўнага Савета Крыма] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191209170431/https://112.ua/politika/sbu-obnarodovala-video-zahvata-zdaniya-verhovnogo-soveta-kryma-29909.html |date=9 снежня 2019 }}</ref><ref>[http://korrespondent.net/ukraine/politics/3312160-zakhvat-verkhovnoho-soveta-kryma-svydetelstva-ochevydtsev Захоп Вярхоўнага Савета Крыма: сведчанні сведак]</ref>, дэпутаты Вярхоўнага Савета АР Крым, якія сабраліся ў будынку парламента, адправілі ў адстаўку ўрад [[Анатоль Магілёў|Анатоля Магілёва]] і прынялі рашэнне аб правядзенні 25 мая агульнакрымскага рэферэндуму аб пашырэнні аўтаноміі паўвострава ў складзе Украіны<ref>[http://www.bbc.com/russian/international/2014/02/140227_crimea_parliament Парламент Крыма прызначыў рэферэндум аб аўтаноміі]</ref>. Новы ўрад Крыма ўзначаліў лідар партыі «[[Рускае адзінства]]» [[Сяргей Валер’евіч Аксёнаў|Сяргей Аксёнаў]], які заявіў пра непрызнанне новага кіраўніцтва Украіны<ref name="P-27-2">{{cite web|url=http://crimiz.ru/index.php/2014-04-03-07-29-46/13607-2014-03-03-14-07-51|title=Зварот Прэзідыума Вярхоўнага Савета Аўтаномнай Рэспублікі Крым|date=2014-02-28|publisher=Крымские известия|accessdate=2014-10-25|archiveurl=https://archive.today/20141025135947/http://crimiz.ru/index.php/2014-04-03-07-29-46/13607-2014-03-03-14-07-51|archivedate=25 кастрычніка 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/Sevastopolskiy_gorodskoy_sovet_zayavil_chto_ne_budet_pochinyatsya_nelegitimnoy_ukrainskoy_vlasti|title=Севастопальскі гарадскі савет заявіў, што не будзе падпарадкоўвацца нелегітымнай украінскай уладзе|publisher=газета Новый Севастополь|accessdate=2014-12-02|archiveurl=https://archive.today/20141202083018/http://new-sebastopol.com/news/novosti_sevastopolya/Sevastopolskiy_gorodskoy_sovet_zayavil_chto_ne_budet_pochinyatsya_nelegitimnoy_ukrainskoy_vlasti|archivedate=2 снежня 2014|url-status=live}}</ref> і звярнуўся да кіраўніцтва Расіі за «садзейнічаннем у забеспячэнні міру і спакою на тэрыторыі Аўтаномнай Рэспублікі Крым»<ref name="cgr1314">{{cite news|url=http://crimea.gov.ru/news/01_03_14|title=Зварот Старшыню Савета міністраў АРК Сяргея Аксёнава|publisher=Пресс-служба Верховного Совета АРК|date=2014-03-01|accessdate=2014-11-08|archiveurl=https://archive.today/20141108181412/http://crimea.gov.ru/news/01_03_14|archivedate=2014-11-08}}</ref><ref name="пр-2">{{cite web |url= http://www.kremlin.ru/news/20796 |title= «Прямая линия с Владимиром Путиным» |author= |date= 2014-04-17 |work= |publisher= // kremlin.ru |accessdate=2014-04-17 }}</ref>. 1 сакавіка [[Савет Федэрацыі]] РФ задаволіў зварот прэзідэнта [[Уладзімір Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] аб дазволе на выкарыстанне расійскіх войскаў на тэрыторыі Украіны<ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/01/sovfed/ Савет Федэрацыі дазволіў Пуціну ўвесці войскі ва Украіну]</ref><ref>[http://www.bbc.com/russian/international/2014/03/140301_live_ukraine_crimea_crisis Савет Федэрацыі ўхваліў увядзенне войскаў РФ ва Украіну]</ref>. Атрадамі добраахвотнікаў і расійскімі ваеннаслужачымі былі блакаваны ўсе аб’екты і вайсковыя часці УС Украіны на тэрыторыі паўвострава, камандаванне якіх адмовілася падпарадкавацца ўраду Крыма<ref name=autogenerated5>[http://reporter.vesti-ukr.com/art/y2015/n7/13328-krymnash-krymnenash.html#.VYfr7JD4EZA КрымНаш. КрымНеНаш]</ref>. 6 сакавіка пытанне рэферэндуму было зменена. У абыход [[Канстытуцыя Украіны|украінскай Канстытуцыі]]<ref>[http://rus.newsru.ua/ukraine/21mar2014/venec.html Венецыянская камісія прызнала крымскі рэферэндум нелегітымным — Мінюст]</ref>, на галасаванне было вынесена пытанне аб далучэнні Крыма да Расіі. 11 сакавіка [[Вярхоўны Савет Аўтаномнай Рэспублікі Крым|Вярхоўным Саветам Аўтаномнай Рэспублікі Крым]] і [[Севастопальскі гарадскі савет|Севастопальскім гарадскім саветам]] была прынята [[Дэкларацыя аб незалежнасці Аўтаномнай Рэспублікі Крым і горада Севастопаля|Дэкларацыя аб незалежнасці]]<ref name="radadekl">[http://www.rada.crimea.ua/news/11_03_2014_1 Парламент Крыма прыняў Дэкларацыю аб незалежнасці АРК і г. Севастопаля]</ref><ref>[http://lenta.ru/news/2014/03/11/declare/ Парламент Крыма прыняў дэкларацыю аб незалежнасці]</ref>. 16 сакавіка быў праведзены [[Рэферэндум пра статус Крыма (2014)|рэферэндум пра статус Крыма]]<ref>[http://ipress.ua/ru/news/krimskyy_parlament_prynyal_reshenye_o_vhozhdenyy_krima_v_sostav_rossyy_52516.html Крымскі парламент прыняў рашэнне аб уваходжанні Крыма ў склад Расіі]</ref>, на падставе вынікаў якога была ў аднабаковым парадку абвешчана незалежная [[Рэспубліка Крым, незалежная дзяржава|Рэспубліка Крым]], якая падпісала з Расіяй [[Дагавор паміж Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Крым аб прыняцці ў Расійскую Федэрацыю Рэспублікі Крым|дагавор аб уваходжанні ў склад РФ]]<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/20605 Дагавор паміж Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Крым аб прыняцці ў Расійскую Федэрацыю Рэспублікі Крым і ўтварэнні ў складзе Расійскай Федэрацыі новых суб’ектаў]</ref><ref>{{cite web|url=http://itar-tass.com/politika/1056269|title=Пуцін, Канстанцінаў, Аксёнаў і Чалы падпісалі дагавор аб прыняцці ў РФ Рэспублікі Крым}}</ref>. Асобую пазіцыю заняў [[Меджліс крымскататарскага народа]], прэтэндуючы на ролю прадстаўнічага органа [[крымскія татары|крымскіх татараў]]. 21-23 лютага ён арганізаваў масавыя акцыі ў падтрымку новай украінскай улады, 26 лютага паспрабаваў арганізаваць захоп будынка крымскага парламента і перашкодзіць працы дэпутатаў, а 15 сакавіка заявіў аб непрызнанні рэферэндуму, «які праводзіцца з мэтай змяніць тэрытарыяльную прыналежнасць Крыма», легітымным і адпаведным міжнароднаму праву і Канстытуцыі Украіны. Меджліс заявіў, што «катэгарычна адпрэчвае любыя спробы вызначыць будучыню Крыма без свабоднага волевыяўлення крымскататарскага народа — карэннага народа Крыма» і што толькі крымскім татарам належыць права вырашаць, у якой дзяржаве жыць крымскататарскаму народу. Паводле пераканання Меджліса, «аднаўленне правоў крымскататарскага народа і рэалізацыя ім права на самавызначэнне на сваёй гістарычнай Радзіме павінны ажыццяўляцца ў складзе суверэннай і незалежнай Украінскай дзяржавы»<ref>[http://www.unian.net/politics/896933-medjlis-vyistupil-s-obrascheniem-podderjivayuschim-ukrainu-i-osujdayuschim-agressiyu-rf.html Меджлис выступил с обращением, поддерживающим Украину и осуждающим агрессию РФ. УНИАН, 15.03.2014]</ref>. Большасць [[Дзяржавы — члены ААН|дзяржаў-членаў ААН]] не прызнае крымскі рэферэндум<ref name="genassambleya">[http://www.un.org/russian/news/story.asp?newsID=21375 Генеральная Асамблея ААН заклікала паважаць тэрытарыяльную цэласнасць Украіны]</ref><ref name="Resolution">За рэзалюцыю Генеральнай Асамблеі ААН, якая пацвярджае тэрытарыяльную цэласнасць Украіны, прагаласавалі 100 краін з 193 краін-членаў ААН — [http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=47443 Backing Ukraine’s territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid.]</ref>. [[Заходні свет|Заходняя супольнасць]] («[[Вялікая сямёрка]]», дзяржавы-члены [[НАТА]], [[Еўрасаюз]]а, [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]]) расцаніла дзеянні Расіі як [[Агрэсія (палітыка)|агрэсію]], [[Анексія|анексію]] часткі ўкраінскай тэрыторыі, парушэнне яе тэрытарыяльнай цэласнасці<ref name="OSCE-Annexation">Рэзалюцыя «Відавочнае, грубае і нявыпраўленае парушэнне Расійскай Федэрацыяй хельсінкскіх прынцыпаў» // [http://www.oscepa.org/publications/all-documents/annual-sessions/2014-baku/declaration-2/2539-2014-baku-declaration-rus/file Бакінская дэкларацыя і рэзалюцыі, прынятыя Парламенцкай асамблеяй АБСЕ на дваццаць трэцяй штогадовай сесіі. Баку, 28 чэрвеня — 2 ліпеня 2014 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140709083047/http://www.oscepa.org/publications/all-documents/annual-sessions/2014-baku/declaration-2/2539-2014-baku-declaration-rus/file |date=9 ліпеня 2014 }}</ref><ref name="BRKG">{{cite web|url = http://www.brookings.edu/blogs/brookings-now/posts/2014/03/nato-secretary-general-russia-annexation-crimea-illegal-illegitimate|title = NATO Secretary-General: Russia's Annexation of Crimea Is Illegal and Illegitimate|publisher = [[Брукінгскі інстытут]]|date = 2014-03-19|lang = en}}</ref><ref name="PACE">[http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-DocDetails-EN.asp?fileid=20873&lang=EN Recent developments in Ukraine: threats to the functioning of democratic institutions]</ref><ref name="Whitehouse">{{Cite web |url=http://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/18/press-briefing-press-secretary-jay-carney-3182014 |title=Press Briefing by Press Secretary Jay Carney, 3/18/2014 |access-date=2 ліпеня 2015 |archive-date=23 снежня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223161221/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2014/03/18/press-briefing-press-secretary-jay-carney-3182014 |url-status=dead }}</ref><ref name="EEAS">[http://eeas.europa.eu/delegations/russia/press_corner/all_news/news/2014/20140321_ru.htm Высновы Еўрапейскага Савета наконт Украіны (21/03/2014)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306015419/http://eeas.europa.eu/delegations/russia/press_corner/all_news/news/2014/20140321_ru.htm |date=6 сакавіка 2016 }}</ref><ref name="Guardian">[http://www.theguardian.com/world/2014/mar/03/russian-ambassador-summoned-explain-troops-crimea Russian ambassador to Australia called in to explain troops in Crimea]</ref><ref name="RIA-Sanctions">[http://ria.ru/world/20140411/1003578175.html Ещё пять стран, включая Украину и Норвегию, ввели санкции против РФ. РИА Новости, 11.04.2014]</ref><ref name="EP">{{cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2014-0248+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN|title=Invasion of Ukraine by Russia|date=2014-03-13|publisher=[[Европейский парламент]]|description=Texts adopted. Thursday, 13 March 2014 - Strasbourg|lang=en|accessdate=2015-06-15|archiveurl=https://archive.today/20150615063538/http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P7-TA-2014-0248+0+DOC+XML+V0//EN&language=EN|archivedate=15 чэрвеня 2015|url-status=live}}</ref><ref name="StatementbyECCE">[http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-63-2014-INIT/en/pdf Joint statement on Crimea by President of the European Council Herman Van Rompuy and President of the European Commission José Manuel Barroso]</ref><ref name="PACE1">[http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=21538&lang=en Reconsideration on substantive grounds of the previously ratified credentials of the Russian delegation]</ref>. Непрыманне Захадам расійскіх дзеянняў у Крыме прывяло да адмовы заходніх лідараў ад супрацоўніцтва з Расіяй у фармаце «[[Вялікая сямёрка|Вялікай васьмёркі]]» і стала адной з прычын [[Санкцыі ў сувязі з украінскімі падзеямі 2014 года|увядзення заходніх санкцый супраць Расіі]]<ref name="G8BBC">[http://www.bbc.com/ukrainian/ukraine_in_russian/2014/03/140320_ru_s_eu_sanctions_upd Меркель: «Вялікай васьмёркі» больш не існуе]</ref><ref name="SanctionsBBC">[http://www.bbc.com/russian/russia/2014/03/140305_west_crimea_russia_sanctions Захад «пакарае» Расію за Крым доларам]</ref>. Расія, у сваю чаргу, разглядае далучэнне Крыма як рэалізацыю [[права на самавызначэнне]]<ref name="MFARF">{{cite web|url = http://www.mid.ru/bdomp/brp_4.nsf/8a15b43ae2d7c96443256999005bcbb8/e2c2fecc50fbd22944257cad0047429d!OpenDocument|title = Заява МЗС Расіі ў сувязі з абвінавачваннямі ў парушэнні Расіяй абавязацельстваў па Будапешцкім мемарандуме ад 5 снежня 1994 года|date = 2014-04-01|publisher = [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі]]}}</ref> насельніцтва Крыма, «якое паўстала» супраць сілавой змены ўлады ў краіне<ref>[http://www.mid.ru/BDOMP/Brp_4.nsf/arh/41F16D84381234C144257CD8006C0936?OpenDocument Інтэрв’ю Міністра замежных спраў Расіі С. Лаўрова тэлеканалу «Блумберг», Масква, 14 мая 2014 года]</ref>. Сама Украіна не прызнае далучэнне Крыма да Расіі<ref>{{cite web|url = http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1056664|title = Прадстаўнік МЗС Украіны: Кіеў не прызнае далучэнне Крыма да Расіі|date = 18 сакавіка 2014 года, 17:56|quote = Мы не прызнаём і не прызнаем ніколі ні так званай незалежнасці, ні так званага пагаднення аб далучэнні Крыма да РФ <…> Тое, што адбылося сёння ў Маскве, не мае анічога агульнага ні з дэмакратыяй, ні з правам, ні з разумным сэнсам|publisher = [[ІТАР-ТАСС]]}}</ref>; 15 красавіка 2014 года Вярхоўная Рада Украіны прыняла [[Аб забеспячэнні правоў і свабод грамадзян і прававога рэжыму на часова акупаванай тэрыторыі Украіны|закон]], які абвясціў [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|АР Крым]] і горад [[Севастопаль]] тэрыторыямі, [[Акупацыя|акупаванымі]] ў выніку «[[Расійская інтэрвенцыя ва Украіну (2014)|ўзброенай агрэсіі Расійскай Федэрацыі]]»<ref>Закон Украіны «[[Аб забеспячэнні правоў і свабод грамадзян і прававым рэжыме на часова акупаванай тэрыторыі Украіны]]» ад 15 красавіка 2014 года</ref><ref>{{cite web|url = http://www.segodnya.ua/politics/pnews/deputaty-zashchitili-prava-ukraincev-v-okkupirovannom-krymu-513118.html|title = Дэпутаты абаранілі правы ўкраінцаў у акупаваным Крыме|publisher = Сегодня|date = 15 апреля 2014 года, 14:58|access-date = 2 ліпеня 2015|archive-date = 16 красавіка 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140416180200/http://www.segodnya.ua/politics/pnews/deputaty-zashchitili-prava-ukraincev-v-okkupirovannom-krymu-513118.html|url-status = dead}}</ref><ref name="Рада-закон">[http://rada.gov.ua/ru/news/Novosty/Soobshchenyya/91573.html Вярхоўная Рада Украіны прыняла Закон «Аб забеспячэнні правоў і свабод грамадзян і прававым рэжыме на часова акупаванай тэрыторыі Украіны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150925100215/http://rada.gov.ua/ru/news/Novosty/Soobshchenyya/91573.html |date=25 верасня 2015 }}</ref>. [[27 сакавіка]] [[2014]] года [[Генеральная Асамблея ААН]] {{comment|большасцю галасоў|за — 100, супраць — 11 з 193. 58 краін устрымаліся і 24 не галасавалі.}} прыняла [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262|рэзалюцыю]] пра сваю прыхільнасць тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны ў яе міжнародна прызнаных граніцах, непрызнанне крымскага рэферэндуму і абгрунтаваных ім змяненняў статусу АР Крым і горада Севастопаля<ref>[http://www.un.org/ru/documents/ods.asp?m=A/RES/68/262 Рэзалюцыя ГА ААН 68/262 «Тэрытарыяльная цэласнасць Украіны»]</ref>{{Пераход|#Міжнародная рэакцыя на далучэнне|1}}. == Міжнародная рэакцыя == {{Гл. таксама|Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262}} [[Выява:UN Resolution regarding the territorial integrity of Ukraine red.svg|thumb|300px|right|Галасаванне 27 сакавіка 2014 года на Генеральнай асамблеі ААН па пытанні аб прызнанні незаконнасці крымскага рэферэндуму 2014<ref>[http://www.vz.ru/photoreport/679324/#ad-image-0 Генасамблея ААН прыняла рэзалюцыю па рэферэндуме ў Крыме (фота)]</ref>. {{Legend|#74C365|Галасавалі за}} {{Legend|#F73905|Галасавалі супраць}} {{Legend|#FADA5E|Устрымаліся}} {{Legend|#89CFF0|Не галасавалі}} {{Legend|#e0e0e0|Не з’яўляюцца членамі ААН}}]] Далучэнне Крыма да Расіі выклікала пераважна негатыўную міжнародную рэакцыю. [[Заходні свет|Заходняя супольнасць]] («[[Вялікая сямёрка]]», дзяржавы-члены [[НАТА]], [[Еўрасаюз]]а, [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]]) расцаніла дзеянні Расіі як агрэсію, [[Анексія|анексію]] ўкраінскай тэрыторыі, падрыў яе тэрытарыяльнай цэласнасці<ref name="OSCE-Annexation" /><ref name="BRKG" /><ref name="PACE" /><ref name="Whitehouse" /><ref name="EEAS" /><ref name="Guardian" /><ref name="RIA-Sanctions" /><ref name="EP" /><ref name="StatementbyECCE" /><ref name="PACE1" />. <!-- Непрыманне Захадам расійскіх дзеянняў у Крыме прывялі да выключэння Расіі са складу [[Вялікая сямёрка|Вялікай васьмёркі]] і стала адной з прычын [[Санкцыі ў сувязі з украінскімі падзеямі 2014 года|увядзення санкцый супраць Расіі]] з боку заходніх краін<ref name="G8BBC" /<ref name="SanctionsBBC" />.--> Расія, у сваю чаргу, разглядае далучэнне Крыма як рэалізацыю [[Права на самавызначэнне|правы мясцовага насельніцтва на самавызначэнне]]<ref name="MFARF" />. 27 сакавіка 2014 г. '''[[Генеральная Асамблея ААН]]''' прыняла [[Рэзалюцыя Генеральнай Асамблеі ААН 68/262|рэзалюцыю]] ў падтрымку тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны, якая мае рэкамендацыйны характар і абвяшчае, што агульнакрымскі рэферэндум 16 сакавіка 2014 года не мае законнай сілы<ref name="itar-genass">{{cite web|url=http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1079720 |title= Генасамблея ААН прыняла рэзалюцыю ў падтрымку тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны|date=2014-03-27|publisher=// [[ИТАР-ТАСС]]}}</ref>. З 193 дзяржаў-членаў ААН «за» прыняцце рэзалюцыі прагаласавалі 100 дзяржаў, «супраць» — 11 ([[Арменія]], [[Беларусь]], [[Балівія]], [[Венесуэла]], [[Куба]], [[КНДР]], [[Зімбабвэ]], [[Нікарагуа]], [[Расія]], [[Сірыя]], [[Судан]]<ref name="ГАТАСС">{{cite web|url=http://itar-tass.com/mezhdunarodnaya-panorama/1079720|title=Генасамблея ААН прыняла рэзалюцыю ў падтрымку тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны|date=2014-03-27|publisher=ИТАР-ТАСС|accessdate=2014-03-27}}</ref>), устрымаліся — 58, не галасавалі — 24<ref>[http://www.un.org/en/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/68/262&Lang=R Рэзалюцыя, прынятая Генеральнай Асамблеяй ААН 27 сакавіка 2014 года A/RES/68/262]</ref><ref>[http://www.un.org/press/en/2014/ga11493.doc.htm Пратакол працэдуры галасавання]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Еўрамайдан}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Анексія Крыма Расіяй| ]] [[Катэгорыя:Змяненне тэрыторыі Расіі]] [[Катэгорыя:Расійска-ўкраінская вайна]] edb8riuw8h1b7dqr6x425l58nv46q30 0 245469 5147084 5117912 2026-05-26T17:12:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147084 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = Выконваючы абавязкі [[Вярхоўны кіраўнік|вярхоўнага кіраўніка Расіі]] | імя = Антон Іванавіч Дзянікін | папярэднік = [[Аляксандр Васільевіч Калчак]] | пераемнік = няма | сцяг = SupremeRulerFlag.jpg | сцяг2 = Kolchak (blason).jpg |перыядпачатак = 4 студзеня |перыядканец = 4 красавіка 1920 года | выява = Anton Denikin 1918-1919.jpg | шырыня = 240px | арыгінал імя = {{lang-ru|Антон Иванович Деникин}} <br /> {{lang-pl|Anton Iwanowicz Denikin}} |прыналежнасць = {{Расійская імперыя}} <br /> {{Сцяг Расіі}} [[Расійская рэспубліка]]<br /> {{Сцяг Расіі}} [[Белы рух]] |гады службы = 1890—1920 |званне = {{РІА, Генерал-лейтэнант}} [[Афіцэры Генеральнага штаба|Генеральнага штаба генерал-лейтэнант]] |род войскаў = [[Пяхота|інфантэрыя]] |камандаваў =[[Жалезная брыгада|4-й стралковай брыгадай]]<br /><small>(3 верасня 1914 г. — 9 верасня 1916 г., з красавіка 1915 г. — дывізія)</small><br /> [[8-ы армейскі корпус (Расійская імперыя)|8-м армейскім корпусам]]<br /><small>(9 верасня 1916 г. — 28 сакавіка 1917 г.)</small> <br />[[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім фронтам]] <br /><small>(31 мая — 30 ліпеня 1917 г.)</small><br />[[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім фронтам]] <br /><small>(2—29 жніўня 1917 г.)</small><br />[[Добраахвотніцкая армія|Добраахвотніцкай арміяй]] <br /><small>(13 красавіка 1918 г. — 8 студзеня 1919 г.)</small><br />[[Узброеныя сілы Поўдня Расіі|УСПР]] <br /><small>(8 студзеня 1919 г. — 4 красавіка 1920 г.)</small><br />Намеснік Вярхоўнага галоўнакамандуючага [[Руская армія (1919)|Рускай арміяй]]<br /><small>(1919—1920)</small> |бітвы = [[Руска-японская вайна]]<br />[[Першая сусветная вайна]]<br />[[Грамадзянская вайна ў Расіі]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" Расійскія ўзнагароды: {{!}}{{Ордэн Святога Георгія 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Георгія 4 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені з мячамі}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 3 ступені з мячамі і бантам}}{{!!}}{{Ордэн Святога Станіслава 2 ступені з мячамі}}{{!!}}{{Ордэн Святога Станіслава 3 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Знак 1-га Кубанскага (Ледзянога) паходу}} {{!}}} <small>Зброя:</small> {{{!}} style="background:transparent" {{!}}[[Файл:Золотой эфес2.jpg|border|link=Залатая зброя «За адвагу»|Георгіеўская зброя]]{{!!}}[[Файл:Золотой эфес1.jpg|border|link=Залатая зброя «За адвагу»|Георгіеўская зброя з дыяментамі]] {{!}}} Замежныя ўзнагароды: {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Рыцар-камандор ордэна Лазні}}{{!!}}{{Ваенны крыж 1914—1918, Францыя}}{{!!}}{{Ордэн Міхая Храбрага}} 3 ст. {{!}}} |Commons = Anton Denikin }} '''Анто́н Іва́навіч Дзяні́кін''' ({{lang-ru|Антон Иванович Деникин}}, {{lang-pl|Anton Iwanowicz Denikin}}; {{ДН|16|12|1872|4}}{{efn|Даты ў артыкуле прыведзены па [[Юліянскі каляндар|старым]] і [[Грыгарыянскі каляндар|новым стылі]], калі падзеі адносяцца да дарэвалюцыйнага перыяду і Грамадзянскай вайны ў Расіі, таму што ў Расійскай імперыі і на Белым Поўдні выкарыстоўваўся стары стыль.}}, прыгарад {{МН|Улацлавака|ва Улацлаваку|Улацлавак}}, [[Варшаўская губерня]], [[Расійская імперыя]]<ref>цяпер {{МН|Куяўска-Паморскае ваяводства|ў Куяўска-Паморскім ваяводстве|}}, [[Польшча]]</ref> — {{ДС|7|8|1947}}, [[Эн-Арбар]], [[Мічыган]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]) — расійскі военачальнік, палітычны і грамадскі дзеяч, пісьменнік, мемуарыст, публіцыст і ваенны дакументаліст. Удзельнік [[Руска-японская вайна|Руска-японскай вайны]]. Адзін з найбольш выдатных генералаў [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]] ў перыяд [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]<ref name="Ипполитов"/>{{rp|506—507}}<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|51}}. Камандзір [[Жалезная брыгада|4-й стралковай «жалезнай» брыгады]] (1914—1916, з 1915 года — разгорнутая пад яго камандаваннем у дывізію), [[8-ы армейскі корпус (Расійская імперыя)|8-га армейскага корпуса]] (1916—1917). [[Генеральны штаб|Генеральнага штаба]] [[генерал-лейтэнант]] (1916), камандуючы [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходнім]] і [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходнім]] франтамі (1917). Актыўны ўдзельнік ваенных з’ездаў 1917 года, праціўнік {{нп4|Дэмакратызацыя арміі ў Расіі, 1917|дэмакратызацыі арміі|ru|Демократизация армии в России (1917)}}<ref name="Карпенко"/>. Выказаў падтрымку [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскаму выступленню]], за што арыштаваны [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]], удзельнік [[Бярдычаўскае сядзенне|Бярдычаўскага]] і [[Быхаўскае сядзенне|Быхаўскага сядзенняў]] генералаў (1917). Адзін з асноўных кіраўнікоў [[Белы рух|Белага руху]] ў гады [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]], яго лідар на [[Поўдзень Расіі (1919—1920)|Поўдні Расіі]]<ref name="Кулаков"/>{{rp|52,54}}. Дамогся найбольшых ваенных і палітычных вынікаў сярод усіх кіраўнікоў Белага руху<ref name="Тимашев"/>. {{нп4|Першапаходнік|Першапаходнік|ru|Первопоходник}}, адзін з асноўных арганізатараў, а затым камандуючы [[Добраахвотніцкая армія|Добраахвотніцкай арміяй]] (1918—1919). Галоўнакамандуючы [[Узброеныя сілы Поўдня Расіі|Узброенымі сіламі Поўдня Расіі]] (1919—1920), намеснік [[Вярхоўны кіраўнік|вярхоўнага кіраўніка]]<ref name="zvetkov">{{кніга|аўтар= Цветков В. Ж.|загаловак= Белое дело в России. 1919 г. (формирование и эволюция политических структур Белого движения в России)|выданне= 1-е|месца= Москва|выдавецтва= Посев|год= 2009|старонак= 636|isbn = 978-5-85824-184-3|тыраж= 250}}</ref> і вярхоўнага галоўнакамандуючага [[Руская армія (1919)|Рускай арміі]] адмірала [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчака]] (1919—1920)<ref name="БГ">{{cite web|url=http://www.ruguard.ru/news/a-135.html|title=День рождения Антона Ивановича Деникина|date=2010-12-04|work=События|publisher=Белая гвардия|access-date=2011-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617164610/http://www.ruguard.ru/news/a-135.html|archive-date=17 чэрвеня 2015|url-status=dead}}</ref>. Выконваючы абавязкі вярхоўнага кіраўніка Расіі (4 студзеня — 4 красавіка 1920 года)<ref>{{Кніга|аўтар = Деникин А. И.|загаловак = Очерки русской смуты|месца = Берлін|выдавецтва = Медны вершнік|год = 1926|старонкі = 464}}</ref>. З красавіка [[1920]] года — [[Белая эміграцыя|эмігрант]], адзін з асноўных палітычных дзеячаў рускай эміграцыі. Аўтар успамінаў «[[Нарысы рускай смуты]]» (1921—1926) — фундаментальнага гісторыка-біяграфічнага твора пра Грамадзянскую вайну ў Расіі, успамінаў «[[Старая армія, Дзянікін|Старая армія]]» (1929—1931), аўтабіяграфічнай аповесці «[[Шлях рускага афіцэра]]» (выдадзена ў [[1953]] годзе) і шэрагу іншых твораў. {{TOChidden}} == Біяграфія == Антон Іванавіч Дзянікін нарадзіўся {{СС|16|снежня|1872|4||}} года ў вёсцы [[Шпеталь Дольны]], [[Вісла|завіслінскім]] прыгарадзе [[Улацлавак]]а, павятовага горада [[Варшаўская губерня|Варшаўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у сям’і адстаўнога [[маёр]]а памежнай варты. === Паходжанне === Бацька, [[Іван Яфімавіч Дзянікін]] (1807—1885), паходзіў з [[Прыгоннае права|прыгонных]] сялян [[Саратаўская губерня|Саратаўскай губерні]]. Памешчык аддаў маладога бацьку Дзянікіна ў {{нп4|рэкрут|рэкруты|ru|Рекрут}}. Пасля 22 гадоў салдацкай службы ён змог выслужыцца ў афіцэры, затым зрабіў ваенную кар’еру і выйшаў у адстаўку ў 1869 годзе ў чыне маёра. У выніку ён праслужыў у арміі 35 гадоў, удзельнічаў у {{нп4|Падаўленне Венгерскага паўстання, 1848—1849|Венгерскай|ru|Подавление Венгерского восстания (1848—1849)}}, [[Крымская вайна|Крымскай]] і [[Польскае паўстанне 1863 года|Польскай]] кампаніях<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Маці, [[Лізавета Фёдараўна Дзянікіна|Лізавета (Эльжбета) Фёдараўна (Францыскаўна) Уржасінская]]<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/> (1843—1916){{sfn|''Будницкий О. В.''|name="КМ"|2008}}, па нацыянальнасці [[палякі|полька]], з сям’і збяднелых дробных землеўладальнікаў<ref name="КМ" />. Біёграф Дзянікіна {{нп4|Дзмітрый Уладзіміравіч Ляховіч|Дзмітрый Ляховіч|ru|Лехович, Дмитрий Владимирович}} адзначаў, што ён, як адзін з правадыроў антыкамуністычнай барацьбы, па-за ўсякімі сумневамі, быў больш «пралетарскага паходжання», чым яго будучыя праціўнікі — [[Уладзімір Ільіч Ленін|Ленін]], [[Леў Давыдавіч Троцкі|Троцкі]] і многія іншыя<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. === Дзяцінства і юнацкасць === {{СС|7|студзеня|1873|25|снежня|1872}} года, у трохтыднёвым узросце, быў [[Хрышчэнне|хрышчоны]] бацькам у [[Праваслаўе|праваслаўі]]<ref name="Карпенко"/>. У чатыры гады адораны хлопчык навучыўся бегла чытаць<ref name="Имя">{{кніга|частка=Деникин Антон Иванович|загаловак=Имя Россия. Исторический выбор 2008|адказны=Под. ред. член-корр. РАН А. Н. Сахарова, отв ред. О. В. Сухарева|месца=М.|выдавецтва=АСТ:Астрель|год=2008|старонкі=41—43|старонак=383|isbn=978-5-17-055135-4|тыраж=30 000}}</ref>; з дзяцінства свабодна размаўляў на [[руская мова|рускай]] і [[польская мова|польскай]] мовах<ref name="КиевскийТелеграф">{{артыкул|аўтар=Родин Игорь|загаловак=Победитель в проигравшей армии|мова=ru|выданне=Киевский телеграф|тып=газета|месца=Киев|год=2005|выпуск=30 сентября — 6 октября 2005 года}}</ref>{{sfn|''Черкасов-Георгиевский В.''|1999|name="Черкасов"|loc=[http://apologetika.eu/modules.php?op=modload&name=News&sid=346&file=article&pageid=2 Ч. 1. Сын офицера]}}. Сям’я Дзянікіных жыла бедна і існавала на пенсію бацькі ў памеры 36 рублёў у месяц. Дзянікін выхоўваўся «ў рускасці і [[Праваслаўе|праваслаўі]]». Бацька быў глыбока веруючым чалавекам, заўсёды быў на царкоўных службах і браў сына з сабой. З дзяцінства Антон стаў прыслугоўваць ля [[алтар]]а, спяваць на [[клірас]]е, біць у звон, а пазней чытаць {{нп4|шасціпсалміе|шасціпсалміе|ru|Шестопсалмие}} і [[Кніга Апостал|Апостал]]. Часам ён разам з маці, якая вызнавала [[каталіцтва]], хадзіў у [[касцёл]]. Ляховіч піша, што Антон Дзянікін у мясцовай сціплай палкавой царкве ўспрымаў праваслаўнае набажэнства як «сваё, роднае, блізкае», а каталіцкае — як цікавае гледзішча<ref name="ЛеховичБелыеКрасные">{{кніга|аўтар=Лехович Д.|загаловак=Деникин. Жизнь русского офицера|месца=М.|выдавецтва=Евразия|год=2004|старонак=888|isbn=5-93494-071-6}}</ref>. У 1882 годзе, ва ўзросце 9 гадоў, Дзянікін здаў уступны экзамен у першы клас Улацлаўскага [[Рэальнае вучылішча|рэальнага вучылішча]]. Пасля смерці бацькі ў 1885 годзе жыць сям’і Дзянікіных стала яшчэ цяжэй, таму што пенсія паменшылася да 20 рублёў у месяц, і ў 13 гадоў Антон пачаў падзарабляць рэпетытарствам, падрыхтоўваючы другакласнікаў, за што меў 12 рублёў у месяц. Асаблівыя поспехі вучань Дзянікін дэманстраваў у вывучэнні матэматыкі<ref name="Черкасов"/>. У 15 гадоў яму як стараннаму вучню прызначылі ўласнае вучнёўскае ўтрыманне ў 20 рублёў і падалі права пражывання на вучнёўскай кватэры з васьмі вучняў, дзе ён быў прызначаны старэйшым<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="КиевскийТелеграф"/>. Пазней Дзянікін жыў па-за домам і вучыўся ў [[Ловіч|Ловіцкім]] рэальным вучылішчы, якое знаходзілася ў суседнім горадзе <ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. <gallery heights="250" mode="packed" caption="Бацькі Дзянікіна"> Файл:Иван Ефимович Деникин (1807-1885).jpg | бацька Файл:Denikin mother.png | маці </gallery> ==== Пачатак ваеннай службы ==== [[Файл:Деникин молодой офицер.jpg|thumb|200px|left|Выпускнік Кіеўскага юнкерскага вучылішча, 1893 год.]] [[Файл:2-я кавалерийская бригада и молодой поручик Деникин.png|200px|міні|Афіцэры 2-й кавалерыйскай брыгады. Трэці злева ў верхнім шэрагу паручнік Дзянікін. Паміж 1892 і 1895 гг.]] З дзяцінства марыў ісці па стопах бацькі і паступіць на ваенную службу. У 1890 годзе, пасля заканчэння Ловіцкага рэальнага вучылішча, быў залічаны {{нп4|вольнапісаны|вольнапісаным|ru|Вольноопределяющийся}} у {{нп4|1-ы стралковы полк|1-ы стралковы полк|pl|1 Pułk Strzelców Imperium Rosyjskiego}}, тры месяцы пражыў у казарме ў [[Плоцк]]у{{sfn|''Деникина М. А. (Грей М.)''|name="Грей"|2003}} і ў чэрвені<ref name="КиевскийТелеграф"/> таго ж года прыняты ў {{нп4|Кіеўскае ваеннае вучылішча|Кіеўскае пяхотнае юнкерскае вучылішча|ru|Киевское военное училище}} на ваенна-вучылішчны курс. Пасля заканчэння двухгадовага курсу ў вучылішчы {{СС|16|жніўня|1892|4||}} года<ref name="КиевскийТелеграф"/> быў узведзены ў [[падпаручнік]]і і прызначаны у 2-ю артылерыйскую брыгаду, раскватараваную ў павятовым горадзе [[Бяла Падляска|Бела]] [[Сядлецкая губерня|Сядлецкай губерні]], у 159 вёрстах ад [[Варшава|Варшавы]]. Выражаўся пра сваё знаходжанне ў Беле як пра тыповую стаянку для большасці вайсковых часцей, закінутых у глухмень [[Варшаўская ваенная акруга|Варшаўскай]], [[Віленская ваенная акруга|Віленскай]], часткова [[Кіеўская ваенная акруга|Кіеўскай ваенных акруг]]<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. У 1892 годзе 20-гадовы Дзянікін быў запрошаны папаляваць на [[дзік]]оў. Падчас гэтага палявання яму давялося забіць раз’юшанага дзіка, які загнаў на дрэва нейкага падатковага інспектара Васіля Чыжа, які таксама прымаў удзел у паляванні і лічыўся дасведчаным мясцовым паляўнічым. Пасля гэтага выпадку Дзянікін быў запрошаны на {{нп4|хрэсьбіны|хрэсьбіны|ru|Крестины}} дачкі Васіля Чыжа [[Ксенія Васільеўна Дзянікіна|Ксеніі]], якая нарадзілася некалькі тыдняў таму, і стаў сябрам гэтай сям’і. Праз тры гады ён падарыў Ксеніі на [[Раство Хрыстова|Раство]] [[лялька|ляльку]], у якой расплюшчваліся і заплюшчваліся вочы. Дзяўчынка надоўга запомніла гэты падарунак. Праз шмат гадоў, у 1918 годзе, калі Дзянікін ужо ўзначаліў [[Добраахвотніцкая армія|Добраахвотніцкую армію]], Ксенія Чыж стала яго жонкай<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. ==== Акадэмія Генеральнага штаба ==== [[Файл:Поручик Деникин 1895 год.jpg|міні|200px|Слухач курсаў Акадэміі Генеральнага штаба [[паручнік]] Дзянікін, Санкт-Пецярбург, 1895 год.]] Улетку 1895 года, пасля некалькіх гадоў падрыхтоўкі, адправіўся ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе здаў конкурсны экзамен у {{нп4|Акадэмія Генеральнага штаба, Расійская імперыя|Акадэмію Генеральнага штаба|ru|Николаевская академия Генерального штаба}}. У канцы першага года вучобы аказаўся адлічаным з Акадэміі за няздачу экзамена па гісторыі ваеннага мастацтва, аднак праз тры месяцы ён вытрымаў экзамен і зноў быў залічаны на першы курс Акадэміі{{sfn|''Гордеев Ю. Н.''|name="Гордеев"|1993}}. Наступныя некалькі гадоў вучыўся ў сталіцы Расійскай імперыі. Тут ён, сярод навучэнцаў акадэміі, быў запрошаны на прыём у [[Зімовы палац]] і ўбачыў [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]]. Увесну 1899 года па завяршэнні курсу быў узведзены ў капітаны<ref name="Гордеев"/>, аднак напярэдадні яго выпуску новы начальнік Акадэміі Генштаба генерал Мікалай Сухоцін (сябар ваеннага міністра [[Аляксей Мікалаевіч Курапаткін|Аляксея Курапаткіна]]) адвольна змяніў спісы выпускнікоў, прылічаных да Генеральнага штаба, у выніку чаго правінцыйны афіцэр Дзянікін не патрапіў у іх лік. Скарыстаўся пададзеным статутам правам: падаў на генерала Сухоціна скаргу «на Найвышэйшае імя» (Цара Імператара). Нягледзячы на тое, што сабраная ваенным міністрам акадэмічная канферэнцыя прызнала дзеянні генерала незаконнымі, справу паспрабавалі замяць, а Дзянікіну прапанавалі забраць скаргу і напісаць замест яе прашэнне аб міласці, якую паабяцалі задаволіць і прылічыць афіцэра да Генеральнага штаба. На гэта адказаў: «Я міласці не прашу. Дамагаюся толькі таго, што мне належыць па праву». У выніку скаргу адхілілі, а Дзянікіна не прылічылі да Генеральнага штаба «за характар!»<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Праяўляў схільнасць да паэзіі і публіцыстыкі. У дзіцячыя гады ён адпраўляў у рэдакцыю часопіса {{нп4|Ніва, часопіс|«Ніва»|ru|Нива (журнал)}} свае вершы і быў вельмі засмучаны, што іх не друкавалі і з рэдакцыі яму не адказвалі, у выніку чаго Дзянікін зрабіў выснову, што «паэзія — справа несур’ёзная». Пазней ён пачаў пісаць у прозе. У 1898 годзе яго апавяданне было ўпершыню апублікаваны ў часопісе «Разведчык», а затым Дзянікіна надрукавалі ў {{нп4|Варшаўскі дзённік|«Варшаўскім дзённіку»|ru|Варшавский дневник}}. Выдаваўся пад псеўданімам Іван Ночын<ref name="Иоффе"/> і пісаў галоўным чынам на тэму армейскага побыту<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. У 1900 годзе вярнуўся ў Белу, дзе зноў служыў у 2-й артылерыйскай брыгадзе да 1902 года<ref name="КМ"/>. Праз два гады пасля завяршэння Акадэміі Генштаба напісаў ліст Курапаткіну з просьбай разабрацца ў яго даўняй сітуацыі. Курапаткін атрымаў ліст і падчас найбліжэйшай аўдыенцыі ў Мікалая Другога «выказаў шкадаванне, што паступіў несправядліва, і атрымаў наказы» на залічэнне Дзянікіна афіцэрам Генеральнага штаба, што і адбылося ўлетку 1902 года<ref name="КиевскийТелеграф"/>. Пасля гэтага перад Дзянікіным, паводле меркавання гісторыка Івана Казлова, адкрывалася бліскучая будучыня<ref>{{кніга|аўтар=Козлов А. И.|частка=1|загаловак=Жизнь и судьба русского генерала Антона Ивановича Деникина|спасылка=http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=1915&level1=main&level2=articles|выданне=RELGA|год=1999|том=№ 21 [27]}}</ref>. У першыя дні студзеня 1902 года пакінуў Белу і быў прыняты ў штаб 2-й пяхотнай дывізіі, якая размяшчалася ў [[Брэст|Брэст-Літоўску]], дзе яму на адзін год было даручана камандаванне ротай {{нп4|Пултускі 183-ы пяхотны полк|183-га Пултускага палка|ru|Пултусский 183-й пехотный полк}}, якая размяшчалася ў Варшаве<ref name="Грей"/>. Рота Дзянікіна час ад часу прызначалася ахоўваць «Дзясяты павільён» {{нп4|Варшаўская крэпасць|Варшаўскай крэпасці|ru|Варшавская крепость}}, дзе ўтрымліваліся асабліва небяспечныя палітычныя злачынцы, у тым ліку будучы кіраўнік польскай дзяржавы [[Юзаф Пілсудскі]]<ref name="Грей"/>{{sfn|''Черкасов-Георгиевский В.''|1999|name="Черкасов3"|loc=[http://apologetika.eu/modules.php?op=modload&name=News&sid=375&file=article&pageid=1 Ч. 3. Деникинская сопка]}}. У кастрычніку [[1903]] года<ref name="Гордеев"/>, па заканчэнні цэнзавага тэрміна камандавання, быў пераведзены ў [[ад'ютант]]ы 2-га кавалерыйскага корпуса, які размяшчаўся тут жа, дзе праслужыў да 1904 года<ref name="КМ"/>. ==== У руска-японскай вайне ==== [[Файл:Anton Denikin 1906.png|thumb|left|200px|1906 год.]] У студзені 1904 года пад капітанам Дзянікіным, якія служылі ў Варшаве, зваліўся конь, нага захрасла ў стрэмі, а конь, падняўшыся, працягнуў яго сотню метраў, і ён парваў звязкі і вывіхнуў пальцы нагі. Полк, у якім служыў Дзянікін, не ішоў на вайну, але {{СС|27|лютага|1904|14||}} года капітан дамогся асабістага дазволу быць адкамандзіраваным у дзеючую армію. {{СС|2|сакавіка|1904|17|лютага|}} года, яшчэ кульгавы, ён адбыў на цягнік у Маскву, адкуль яму трэба было даехаць у [[Харбін]]. У гэтым жа цягніку ехалі на [[Далёкі Усход]] адмірал [[Сцяпан Восіпавіч Макараў|Сцяпан Макараў]] і генерал [[Павел Карлавіч Рэненкампф|Павел Рэненкампф]]. {{СС|18|сакавіка|1904|5||}} года Дзянікін сышоў у Харбіне<ref name="Грей"/>. У канцы лютага 1904 года<ref name="Гордеев"/>, яшчэ да прыбыцця, быў прызначаны начальнікам штаба 3-й брыгады<ref name="Черкасов3"/> Заамурскай акругі Асобнага корпуса памежнай варты, якая стаяла ў глыбокім тыле і ўступала ў сутычкі з кітайскімі разбойніцкімі атрадамі {{нп4|Хунхузы|хунхузаў|ru|Хунхузы}}. У верасні атрымала пасада афіцэра для даручэнняў у штабе 8-га корпуса Маньчжурскай арміі. Затым вярнуўся ў Харбін і адтуль {{СС|11|лістапада|1904|28|кастрычніка|}} года ўжо ў чыне падпалкоўніка<ref name="Гордеев"/> быў накіраваны ў Цынхечэн ва Усходні атрад і прыняў пасаду начальніка штаба Забайкальскай казачай дывізіі генерала Рэненкампфа<ref name="Черкасов3"/>. Першы баявы досвед атрымаў падчас Цынхечэнскага бою {{СС|2|снежня|1904|19|лістапада|}} года<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Адна з [[Сопка|сопак]] раёна бою ўвайшла ў ваенную гісторыю пад назвай «Дзянікінскай» за адбітае ім штыкамі японскае наступленне<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Черкасов3"/>. У снежні 1904 года ўдзельнічаў ва ўзмоцненых разведках. Яго сілы, двойчы збіваючы перадавыя часці японцаў, выходзілі да Цзянчана. На чале самастойнага атрада адкінуў японцаў ад перавала Ванцэлін<ref name="Черкасов3"/>. У лютым — сакавіку [[1905]] года ўдзельнічаў у {{нп4|Мукдэнская бітва|Мукдэнскай бітве|ru|Мукденское сражение}}. Незадоўга да гэтай бітвы, {{СС|31|снежня|1904|18||}} года<ref name="Гордеев"/>, быў прызначаны начальнікам штаба Урала-Забайкальскай дывізіі генерала {{нп4|Павел Іванавіч Мішчанка|Мішчанкі|ru|Мищенко, Павел Иванович}}, якая спецыялізавалася на конных рэйдах у тыл праціўніка (гл. {{нп4|Набег на Інкоу|Набег на Інкоу|ru|Набег на Инкоу}}). Там выявіў сябе ініцыятыўным афіцэрам, спрацаваўшыся з генералам Мішчанкам. Паспяховы рэйд быў здзейснены ў маі 1905 года падчас коннага набегу генерала Мішчанкі, у якім прымаў актыўны ўдзел Дзянікін<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Сам ён такім чынам апісвае вынікі гэтага рэйду{{sfn|''Деникин А. И.''|1953|с= 209.}}:{{цытата|Разгромлены дзве транспартныя дарогі са складамі, запасамі і тэлеграфнымі лініямі; знішчаны звыш 800 вазоў з каштоўным грузам і выведзены больш за 200 коней; узяты ў палон 234 японцы (50 афіцэраў) і прынамсі 500 выведзены з шыхту… Каштаваў нам набег 187 забітымі і параненымі.}} {{СС|8|жніўня|1905|26|ліпеня|}} года дзейнасць Дзянікіна атрымала высокае прызнанне ў камандавання<ref name="Гордеев"/>, і «за адрозненне ў справах супраць японцаў»<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Гордеев"/><ref name="Черкасов3"/> ён быў узведзены ў палкоўнікі і ўзнагароджаны ордэнамі {{нп4|Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя|Святога Станіслава|ru|Орден Святого Станислава (Российская империя)}} 3-й ступені з мячамі і бантамі і [[Ордэн Святой Ганны|Святой Ганны]] 2-й ступені з мячамі<ref name="Черкасов3"/>. Пасля заканчэння войны і падпісання {{нп4|Портсмуцкі мірны дагавор|Портсмуцкага міру|ru|Портсмутский мирный договор}}, ва ўмовах блытаніны і салдацкіх хваляванняў, выехаў у снежні 1905 года<ref name="Грей"/> з Харбіна і ў студзені 1906 года прыбыў у Санкт-Пецярбург<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. ==== Паміж войнамі ==== [[Файл:Деникин офицер Генштаба.jpg|міні|200px|Камандзір 17-га пяхотнага Архангелагародскага палка [[палкоўнік]] Дзянікін у парадным мундзіры.]] [[Файл:Большая Житомирская 40 Киев 2012 01.JPG|міні|200px|Дом № 40 па {{нп4|Вялікая Жытомірская вуліца|Вялікай Жытомірскай вуліцы|ru|Большая Житомирская улица}} ў [[Кіеў|Кіеве]], у якім напярэдадні Першай сусветнай вайны пражываў Дзянікін.]] Са студзеня па снежань 1906 года часова быў прызначаны на ніжэйшую<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/> пасаду штаб-афіцэра для асаблівых даручэнняў пры штабе свайго 2-га кавалерыйскага корпуса, размешчанага ў Варшаве, з якога ён пайшоў на руска-японскую вайну. У маі — верасні 1906 года камандаваў батальёнам 228-га пяхотнага рэзервовага Хвалынскага палка<ref name="Карпенко"/>. У 1906 годзе, чакаючы асноўнага прызначэння, узяў замежны адпачынак і пабываў упершыню ў сваім жыцці ў краінах Еўропы ([[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]], [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыі]] [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Італіі]]<ref name="КиевскийТелеграф"/>, [[Германская імперыя|Германіі]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]]) ў якасці турыста. Вярнуўшыся, папрасіў паскорыць сваё прызначэнне, і яму была прапанавана пасада начальніка штаба 8-й Сібірскай дывізіі. Даведаўшыся пра прызначэнне, скарыстаўся правам адмовы ад гэтай прапановы як старэйшы афіцэр. У выніку яму было прапанавана больш прымальнае месца ў [[Казанская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Казанскай ваеннай акрузе]]. У студзені 1907 года заняў пасаду начальніка штаба 57-й пяхотнай рэзервовай брыгады ў горадзе [[Саратаў|Саратаве]], дзе праслужыў да студзеня 1910 года. У Саратаве жыў на здымнай кватэры ў доме Д. Банкоўскай на рагу Нікольскай і Анічкаўскай вуліц (цяпер {{нп4|Вуліца Радзішчава, Саратаў|Радзішчава|ru|Улица Радищева (Саратов)}} і [[Вуліца Рабочая, Саратаў|Рабочай]]){{sfn|''Сидоровичев А. П.''|name="Сидоровичев"|2005}}{{rp|51}}. У гэты перыяд шмат пісаў для часопіса «Разведчык», у рубрыку «Вайсковыя нататкі»<ref name="Черкасов3"/>, у тым ліку выкрываючы камандзіра сваёй брыгады, які «запусціў брыгаду і цалкам адышоў ад спраў», узваліўшы справы ў брыгадзе на Дзянікіна. Найбольш прыкметнай апынулася гумарыстычна-сатырычная нататка «Цвыркун»<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Грей"/><ref name="Черкасов3"/>. Крытыкаваў метады кіравання начальніка Казанскай ваеннай акругі генерала {{нп4|Аляксандр Генрыхавіч Сандзецкі|Аляксандра Сандзецкага|ru|Сандецкий, Александр Генрихович}}<ref name="Теребов">{{артыкул|аўтар=Теребов О. В.|загаловак=А. И. Деникин против канцелярщины, показухи и произвола|спасылка=http://regiment.ru/Lib/C/175.htm|выданне=Военно-исторический журнал|год=1994|выпуск=2|старонкі=90-94|issn=0321-0626|archive-url=https://web.archive.org/web/20111210084440/http://regiment.ru/Lib/C/175.htm|archive-date=10 снежня 2011}}</ref>. Гісторыкі {{нп4|Алег Вітальевіч Будніцкі|Алег Будніцкі|ru|Будницкий, Олег Витальевич}} і Алег Церабаў пісалі, што Дзянікін у гэты перыяд у друку выступаў супраць бюракратызму, падаўлення ініцыятывы, грубасці і самавольства ў адносінах да салдат, за паляпшэнне сістэмы адбору і падрыхтоўкі каманднага складу і прысвяціў шэраг артыкулаў аналізу баёў руска-японскай вайны, звяртаў увагу на германскую і аўстрыйскую пагрозу, у святле чаго паказваў на неабходнасць больш хуткага правядзення рэформаў у арміі, пісаў пра неабходнасць развіцця аўтатранспарту і ваеннай авіяцыі, а ў 1910 годзе прапаноўваў склікаць з’езд афіцэраў Генеральнага штаба для абмеркавання праблем арміі<ref name="КМ"/><ref name="Теребов"/>{{rp|90}}. {{СС|11|ліпеня|1910|29|чэрвеня|}} года прыняў камандаванне 17-м пяхотным Архангелагародскім палком, які базіраваўся ў [[Жытомір]]ы<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. {{СС|14|верасня|1911|1||}} года яго полк браў удзел у царскіх манеўрах пад Кіевам, а на наступны дзень Дзянікін адкрыў цырыманіяльным маршам са сваім палком парад з нагоды ўшанавання Цара. [[Марына Антонаўна Дзянікіна|Марына Дзянікіна]] адзначала, што бацька быў незадаволены тым, што парад не быў адменены з прычыны {{нп4|Забойства Сталыпіна|паранення|ru|Убийство Столыпина}} ў {{нп4|Нацыянальная опера Украіны|Кіеўскай оперы|ru|Национальная опера Украины}} старшыні {{нп4|Савет міністраў Расійскай імперыі|Савета Міністраў|ru|Совет министров Российской империи}} [[Пётр Аркадзевіч Сталыпін|Пятра Сталыпіна]]<ref name="Грей"/>. Як адзначае пісьменнік Уладзімір Чаркасаў-Георгіеўскі, 1912—1913 гады у памежнай акрузе Дзянікіна прайшлі ў напружанай абстаноўцы, і яго полк атрымліваў сакрэтнае распараджэнне выслаць атрады для заняткі і аховы найважнейшых пунктаў Паўднёва-Заходняй чыгункі ў напрамку [[Львоў|Львова]], дзе архангелагародцы прастаялі некалькі тыдняў<ref name="Черкасов3"/>. У Архангелагародскім палку стварыў музей гісторыі палка, які стаў адным з першых музеяў вайсковых частак у Імператарскай арміі<ref name="Ипполитов"/>{{rp|212—213}}<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|51}}. {{СС|5|красавіка|1914|23|сакавіка|}} года быў прызначаны выконваючым пасаду генерала для даручэнняў пры Камандуючым войскамі [[Кіеўская ваенная акруга (Расійская імперыя)|Кіеўскай ваеннай акругі]] і пераехаў у [[Кіеў]]. У Кіеве зняў кватэру на вуліцы [[Вялікая Жытомірская вуліца|Вялікая Жытомірская]], 40<ref name="КиевскийТелеграф"/>, куды перавёз сваю сям’ю (маму і служанку). {{СС|3|ліпеня|1914|21|чэрвеня|}} года<ref name="Грей"/>, напярэдадні пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], быў узведзены ў чын [[генерал-маёр]]а і зацверджаны на пасадзе генерал-кватэрмайстара [[8-я армія (Расійская імперыя)|8-й арміі]], якая знаходзілася пад камандаваннем генерала [[Аляксей Аляксеевіч Брусілаў|Аляксея Брусілава]]<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. === Военачальнік Рускай імператарскай арміі === ==== У Першай сусветнай вайне ==== ===== 1914 год ===== [[Файл:Деникин, 1914 год.jpeg|thumb|left|200px|У 1914 годзе.]] Першая сусветная вайна, якая пачалася {{СС|1|жніўня|1914|19|ліпеня|}} года, для 8-й арміі Брусілава, у штабе якой служыў Дзянікін, спачатку развівалася паспяхова. Армія перайшла ў наступленне і ўжо {{СС|3|верасня|1914|21|жніўня|}} года ўзяла [[Львоў]]. У той жа дзень, даведаўшыся, што папярэдні камандзір [[Жалезная брыгада|4-й стралковай брыгады]] атрымаў новае прызначэнне, і жадаючы перайсці са штабной на страявую пасаду, Дзянікін падаў прашэнне аб прызначэнні яго камандзірам гэтай брыгады, якое было тут жа задаволена Брусілавым<ref name="Брусилов">{{кніга|аўтар=Брусилов А. А. |загаловак=Воспоминания |спасылка=http://militera.lib.ru/memo/russian/brusilov/05.html|адказны=Предисл. П. А. Жилина.|выдавецтва=Воениздат|год=1963|старонак=256}}</ref>. У сваіх мемуарах, выдадзеных у 1929 годзе, Брусілаў напісаў, што Дзянікін «на страявой ніве выказаў выдатныя таленты баявога генерала»<ref name="Брусилов"/>. {{Урэзка | Загаловак = Дзянікін аб 4-й стралковай брыгадзе | Загаловак унізе = | Змест = Лёс звязаў мяне з Жалезнай брыгадай. На працягу двух гадоў ішла яна са мной па палях крывавых бітваў, упісаўшы не мала слаўных старонак у летапіс вялікай вайны. Нажаль, іх няма ў афіцыйнай гісторыі. Бо бальшавіцкая цэнзура, якая атрымала доступ да ўсіх архіўных і гістарычных матэрыялаў, прэпаравала іх па-свойму і старанна панішчыла ўсе эпізоды баявой дзейнасці брыгады, звязаныя з маім імем …. | Подпіс = «Шлях рускага афіцэра»{{sfn|''Деникин А. И.''|1953|name="Путь"}} | Выраўноўванне = right | Шырыня = 190px | Вышыня = | Памер шрыфта = 80% | Фон = #D5DAFF }} [[Файл:Штаб 4-й стрелковой бригады (Деникин, Марков и др.), декабрь 1914, Первая мировая война.jpg|міні|200px|Камандзір 4-й стралковай брыгады генерал-маёр Дзянікін (у цэнтры) са сваім штабам, горад [[Осек]], {{СС|21|снежня|1914|8||}} года.]] Уступіўшы ў камандаванне брыгадай {{СС|6|верасня|1914|24|жніўня|}} года, адразу ж дамогся з ёй прыкметных поспехаў. Брыгада ўвайшла ў бой ля [[Гарадок (Львоўская вобласць)|Гродэка]], і паводле вынікаў гэтага бою Дзянікін быў узнагароджаны Георгіеўскай зброяй<ref name="Рутыч">{{кніга|аўтар=Рутыч Николай. |загаловак=Биографический справочник высших чинов Добровольческой армии и Вооруженных Сил Юга России. Материалы к истории Белого движения |спасылка=http://1914ww.ru/biograf/bio_d/denikin.php |месца=М.|выдавецтва=Астрель|год=2002|серыя=377 с.|isbn=5-17-014831-3 ISBN 5-86566-050-0 ISBN 5-271-04653-2}}</ref>. У Найвышэйшай узнагароднай грамаце было ўказана, што зброя была ўручана «За тое, што вы ў баях з 8 па 12 верасня 1914 г. ля Гродэка з выбітным мастацтвам і мужнасцю адбівалі адчайныя атакі пераўзыходнага ў сілах праціўніка, асабліва настойлівыя 11 вер., пры імкненні аўстрыйцаў прарваць цэнтр корпуса; а раніцай 12 вер. самі перайшлі з брыгадай у рашучае наступленне»<ref name="Путь"/>. Праз месяц з невялікім, калі 8-я армія завязла ў пазіцыйнай вайне, заўважыўшы слабасць абароны праціўніка, {{СС|24|кастрычніка|1914|11||}} года без артылерыйскай падтрымкі перавёў сваю брыгаду ў наступленне на праціўніка і ўзяў сяло Горны Лужак, дзе знаходзіўся штаб групы {{нп4|Іосіф Аўгуст Аўстрыйскі|эрцгерцага Іосіфа|ru|Иосиф Август Австрийский}}, адкуль той спешна эвакуіраваўся. У выніку ўзяцця сяла адкрыўся напрамак для наступленне на шашу [[Самбар]]-Турка. «За смелы манеўр» Дзянікін быў узнагароджаны ордэнам Святога Георгія 4-й ступені<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Рутыч"/><ref name="Путь"/>. [[Файл:Denikin in World War I, unknown year.jpg|left|thumb|200px|Фота на пазіцыях.]] У лістападзе 1914 брыгада Дзянікіна ў ходзе выканання баявых задач у [[Карпаты|Карпатах]] захапіла горад і станцыю {{нп4|Горад Мядзілаборце|Мязоляборч|ru|Медзилаборце}}, пры складзе самай брыгады 4000 штыкоў, «узяўшы 3730 палонных, шмат зброі і ваеннага рыштунку, вялікі рухомы састаў з каштоўным грузам на чыгуначнай станцыі, 9 гармат», страціўшы пры гэтым 164 забітых і 1332 з улікам параненых<ref name="Путь"/>. Паколькі сама аперацыя ў Карпатах незалежна ад поспеху брыгады Дзянікіна аказалася няўдалай, ён сам за гэтыя дзеянні атрымаў толькі віншавальныя тэлеграмы ад Мікалая II і Брусілава<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. ===== 1915 год ===== У лютым 1915 года 4-я стралковая брыгада, накіраваная на дапамогу зводнаму атраду генерала [[Аляксей Максімавіч Каледзін|Каледзіна]], авалодала шэрагам камандных вышынь, цэнтрам пазіцыі праціўніка і вёскай Лутавіска, захапіўшы звыш 2000 палонных і адкінуўшы аўстрыйцаў за {{нп4|Рака Сан, прыток Віслы|раку Сан|ru|Сан (приток Вислы)}}. За гэты бой Дзянікін быў узнагароджаны ордэнам Святога Георгія 3-й ступені<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Рутыч"/><ref name="Путь"/>. У пачатку 1915 года атрымаў прапанову перайсці на пасаду начальніка дывізіі, але адмовіўся расставацца са сваёй брыгадай «жалезных» стралкоў<ref name="КиевскийТелеграф"/>. У выніку камандаванне вырашыла гэтую праблему іншым спосабам, разгарнуўшы ў красавіку 1915 года 4-ю стралковую брыгаду Дзянікіна ў дывізію. У 1915 годзе арміі Паўднёва-Заходняга фронту адыходзілі альбо знаходзіліся ў абароне. У верасні 1915 года, ва ўмовах адступлення, нечакана загадаў сваёй дывізіі перайсці ў наступленне. У выніку наступлення дывізіяй узяты [[Луцк|горад Луцк]], а таксама захопленыя ў палон 158 афіцэраў і 9773 салдаты<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Генерал Брусілаў напісаў у сваіх мемуарах, што Дзянікін, «не змаўляючыся ніякімі цяжкасцямі», кінуўся на Луцк і ўзяў яго «адным махам», а падчас бою заехаў сам на аўтамабілі ў горад і адтуль даслаў Брусілаву тэлеграму аб узяцці горада 4-й стралковай дывізіяй<ref name="Брусилов"/>. За ўзяцце Луцка ў ходзе баёў {{СС|30|верасня||17||}} — {{СС|6|кастрычніка|1915|23|верасня|}} года<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. {{СС|24|мая|1916|11}} года быў узведзены ў генерал-лейтэнанты са старшынствам ад {{СС|23|верасня|1915|10}} года<ref>{{Grwar.ru|388}}</ref>. Пазней камандаванне, выраўноўваючы фронт, загадала пакінуць Луцк<ref name="Путь"/>. У кастрычніку, у ходзе Чартарыйскай аперацыі, дывізія Дзянікіна, выканаўшы задачу камандавання, фарсіравала [[Стрый (рака)|раку Стрый]] і ўзяла [[Стары Чартарыйск|Чартарыйск]], заняўшы на процілеглым беразе ракі плацдарм на 18 км у шырыню і 20 км у глыбіню, адцягнуўшы на сябе значныя сілы праціўніка. {{СС|4|лістапада|1915|22|кастрычніка|}} года быў атрыманы загад адступіць на зыходныя пазіцыі. У далейшым на фронце наступіла зацішша да вясны 1916 года<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Путь"/>. ===== 1916 год — пачатак 1917 года ===== [[Файл:Denikin in World War I.jpg|thumb|left|200px|Перадышка на фронце, 1916 год. Дзянікін — у цэнтры.]] [[Файл:Деникин в марте 1916 года после ранения, Первая мировая война.png|міні|200px|Камандзір дывізіі пасля ранення ў сакавіку 1916 года.]] {{СС|15|сакавіка|1916|2||}} года падчас пазіцыйнай вайны быў паранены асколкам {{нп4|Шрапнэль|шрапнэлі|ru|Шрапнель}} ў левую руку, але застаўся ў страі<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Грей"/>. У маі са сваёй дывізіяй у складзе 8-й арміі прымаў удзел у [[Брусілаўскі прарыў|Брусілаўскім (Луцкім)]] прарыве 1916 года. Дывізія Дзянікіна прарвала 6 ліній непрыяцельскіх пазіцый<ref name="Залесский">{{кніга|аўтар=Залесский К. А.|загаловак=Кто был кто во второй мировой войне. Союзники Германии |спасылка=http://www.hrono.ru/biograf/bio_d/denikin.php|месца=М.|год=2003}}</ref>, а {{СС|5|чэрвеня|1916|23|мая|}} года<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/> паўторна ўзяла горад Луцк, за што Дзянікіну была другасна падаравана Георгіеўская зброя, абсыпаная дыяментамі, з надпісам: «За двухразовае вызваленне Луцка»<ref name="КиевскийТелеграф"/><ref name="Рутыч"/>. {{СС|9|верасня|1916|27|жніўня|}} года<ref name="Рутыч"/> быў прызначаны камандуючым [[8-ы армейскі корпус (Расійская імперыя)|8-м корпусам]] і разам з корпусам адпраўлены на [[Румынскі фронт]]<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>, дзе румынская армія, якая выступіла пасля наступлення Паўднёва-Заходняга фронту на баку Расіі і Антанты, цярпела паразы і адыходзіла. Ляховіч піша, што пасля некалькіх месяцаў баёў ля Бузеа, Рымніка і Факшан Дзянікін так ахарактарызаваў румынскую армію<ref>Ліст генерала Дзянікіна да нявесты ад {{СС|18|лістапада|1916|5||}} года. Апублікаваны ў {{кніга|аўтар=Лехович Д.|загаловак=Деникин. Жизнь русского офицера|месца=М.|выдавецтва=Евразия|год=2004|старонак=888|старонкі=92|isbn=5-93494-071-6}}</ref>: {{пачатак цытаты}}Поўнае ігнараванне румынскай арміяй досведу працякала перад яе вачыма сусветнай вайны: легкадумныя да злачыннасці забеспячэнне і рыштунак арміі; наяўнасць некалькіх добрых генералаў, спешчанага… корпуса афіцэраў і выдатных салдат. {{канец цытаты|крыніца=}} Быў узнагароджаны вышэйшым ваенным ордэнам Румыніі — [[Ордэн Міхая Храбрага|ордэнам Міхая Храбрага]] 3-й ступені. ===== Лютаўская рэвалюцыя і палітычныя погляды Дзянікіна ===== [[Файл:Anton Denikin 1917 (est).png|thumb|200px|left|1917 год.]] [[Лютаўская рэвалюцыя|Рэвалюцыя лютага 1917 года]] заспела Дзянікіна на Румынскім фронце. Пераварот генерал сустрэў спачувальна. Як піша англійскі гісторык {{нп4|Пітэр Кенез|Пітэр Кенез|ru|Кенез, Питер}}, ён безумоўна верыў і нават паўтараў пасля ў сваіх [[Нарысы рускай смуты|мемуарах]] ілжывыя чуткі пра царскую сям’ю і [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], якія спрытна распаўсюджваліся ў той час адпаведнымі яго палітычным поглядам расійскімі ліберальнымі дзеячамі. Асабістыя погляды Дзянікіна, як піша гісторык, былі вельмі блізкія [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэцкім]] і былі ім пакладзены пазней у аснову арміі, якой ён камандаваў{{sfn|''Кенез П.''|2007|с=212.}}<ref>''Зимина В. Д.'' Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917—1920 гг. М.: Рос. гуманит. ун-т, 2006. 467 с. (Сер. История и память). ISBN 5-7281-0806-7, стр. 134</ref><ref>''Кобылин В. С.'' Император Николай II и заговор генералов / В. С. Кобылин. — М.: Вече, 2008. — 432 с.: ил. — (Царский Дом). ISBN 978-5-9533-2936-1, стр. 388</ref>. У сакавіку 1917 года ён быў выкліканы ў Петраград ваенным міністрам [[Часовы ўрад Расіі|новага рэвалюцыйнага ўрада]] [[Аляксандр Іванавіч Гучкоў|Аляксандрам Гучковым]], ад якога атрымаў прапанову стаць начальнікам штаба пры толькі што прызначаным Вярхоўным Галоўнакамандуючым Рускай арміяй генерале [[Міхаіл Васільевіч Аляксееў|Міхаіле Аляксееве]]. Будучы вызвалены ад прысягі Мікалаем II, прыняў прапанову новай улады. {{nobr|{{СС|28|красавіка|1917|5||}}}} года ўступіў на пасаду, у якой прапрацаваў больш за паўтара месяцы, добра спрацаваўшыся з Аляксеевым. Пасля зрушэння Аляксеева з пасады і замены яго генералам Брусілавым адмовіўся быць яго начальнікам штаба і {{СС|13|чэрвеня|1917|31|мая|}} года быў перамешчаны на пасаду камандуючага войскамі [[Заходні фронт (Першая сусветная вайна, Расійская імперыя)|Заходняга фронту]]. Вясной 1917 года на ваенным з’ездзе ў [[Магілёў|Магілёве]] адзначыўся рэзкай крытыкай палітыкі [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Керанскага]], накіраванай на дэмакратызацыю арміі. На нарадзе Стаўкі {{СС|29|ліпеня|1917|16||}} года выступаў за скасаванне камітэтаў у арміі і канфіскацыю палітыкі з арміі<ref name="Загоруйко">{{артыкул|аўтар=Загоруйко М. В.|загаловак=О некоторых аспектах самоопределения высшего командного состава вооруженных сил в политической борьбе за русскую армию (июль – октябрь 1917 г.)|спасылка=http://e-journal.spa.msu.ru/images/File/2011/29/Zagorujko.pdf|мова=ru|выданне=Государственное управление. Электронный вестник|тып=Журнал факультета государственного управления МГУ им. М. В. Ломоносова|выдавецтва=МГУ|год=2011, декабрь|выпуск=29|старонкі=1—12|issn=2070-1381}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Як камандуючы Заходнім фронтам забяспечваў стратэгічную падтрымку [[Паўднёва-Заходні фронт (Першая сусветная вайна)|Паўднёва-Заходняга фронту]] падчас [[Чэрвеньскае наступленне|чэрвеньскага наступлення 1917 года]]. У жніўні 1917 года быў прызначаны камандуючым Паўднёва-Заходнім фронтам. Па шляху да месца новага прызначэння ў Магілёве сустрэўся з генералам Карнілавым, у ходзе размовы з якім выказаў сваю падтрымку маючым адбыцца палітычным дзеянням Карнілава<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/><ref name="Гордеев"/>{{rp|98}}. ==== Арышт і зняволенне ў Бярдычаўскай і Быхаўскай турмах ==== {{also|Бярдычаўскае сядзенне|Быхаўскае сядзенне}} [[Файл:Denikin A. I.jpg|200px|left|thumb|Дзянікін у 1917 годзе.]] [[Файл:Bykhovsky album denikin signature.jpg|міні|200px|Аўтограф Дзянікіна, пакінуты ў верасні 1917 года ў «Быхаўскім альбоме» — сшытку {{нп4|Сяргей Мікалаевіч Раснянскі|Сяргея Раснянскага|ru|Ряснянский, Сергей Николаевич}}.]] Будучы камандуючым Паўднёва-Заходнім фронтам, {{СС|11|верасня|1917|29|жніўня|}} года быў арыштаваны і заключаны ў турму [[Бярдзічаў|Бярдычава]] за тое, што рэзкай тэлеграмай [[Часовы ўрад Расіі|Часоваму ўраду]] выказаў салідарнасць з генералам [[Лаўр Георгіевіч Карнілаў|Карнілавым]]. Арышт быў праведзены камісарам Паўднёва-Заходняга фронту Мікалаем Іарданскім. Разам з Дзянікіным было арыштавана амаль усё кіраўніцтва яго штаба. Месяц, [[Бярдычаўскае сядзенне|праведзены ў Бярдычаўскай турме]], паводле слоў Дзянікіна, быў складаным для яго, кожны дзень ён чакаў расправы рэвалюцыйных салдат, якія маглі ўварвацца ў камеру<ref name="Деникин"/>. {{СС|10|кастрычніка|1917|27|верасня|}} года<ref name="Карпенко">{{артыкул|аўтар=Карпенко С. В.|загаловак=Генерал Деникин Антон Иванович (1872 - 1947)|спасылка=http://vojnik.org/personnel/generals/9|мова=ru|выданне=vojnik.org|тып=электронное издание|месца=[[Белград]]}}</ref> было прынята рашэнне перавесці арыштаваных генералаў з Бярдычава ў [[Быхаў]] да арыштаванай групы генералаў на чале з Карнілавым. Падчас транспарціроўкі на вакзал, піша Дзянікін, ён з іншымі генераламі ледзь не стаў ахвярай {{нп4|самасуд|самасуда|ru|Самосуд}} салдацкага натоўпу, ад якога ў значнай ступені іх выратаваў афіцэр {{нп4|Юнкер, званне|юнкерскага|ru|Юнкер}} батальёна 2-й [[Жытомір]]скай школы прапаршчыкаў Віктар Бетлінг, які служыў раней у Архангелагародскім палку, якім да вайны камандаваў Дзянікін. Пазней у 1919 годзе Бетлінг быў прыняты ў белую армію Дзянікіна і прызначаны ім камандзірам Асаблівай афіцэрскай роты пры Стаўцы галоўнакамандуючага УСПР{{sfn|''Деникин А. И.''|1953|name="Деникин"|loc=[http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/1_37.html Т. I. — Гл. XXXVII.]}}. Пасля пераводу разам з Карнілавым [[Быхаўскае сядзенне|утрымліваўся ў Кіраўскай турме]]. Следства па справе [[Карнілаўскае выступленне|Карнілаўскага выступлення]] ўскладнілася і зацягнулася з прычыны адсутнасці пераканаўчых доказаў здрады генералаў, вынясенне прысуду аказалася адтэрмінавана<ref name="Раупах">{{кніга|частка=Р. Р. фон Раупах — человек, заглянувший в лицо умирающему|аўтар=Маньков С. А.|загаловак=Facies Hippocratica (Лик умирающего). Воспоминания члена Чрезвычайной Следственной Комиссии 1917 года|спасылка=http://www.library6.com/index.php/library6/item/фон-раупах-рр-facies-hippocratica-лик-умирающего-воспоминания-члена-чрезвычайной-следственной-комиссии-1917-год|адказны=ред. и коммент. С. А. Манькова|месца=СПб.|выдавецтва=Алетейя|год=2007|серыя=Мемуары|старонкі=18—20|старонак=416|isbn=978-5-903354-89-4|тыраж=1500}}</ref>. У такіх умовах быхаўскага зняволення Дзянікін і іншыя генералы сустрэлі [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкі пераварот]] бальшавікоў. Пасля падзення Часовага ўрада новыя бальшавіцкыя ўлады часова забыліся пра вязняў, і {{СС|2|снежня|1917|19|лістапада|}} года вярхоўны галоўнакамандуючы [[Мікалай Мікалаевіч Духонін|Духонін]], даведаўшыся пра набліжэнне да Магілёва эшалонаў з бальшавіцкімі войскамі на чале з прапаршчыкам [[Мікалай Васільевіч Крыленка|Крыленкам]], якія пагражалі ім забойствам, і абапіраючыся на прывезены з [[Санкт-Пецярбург|Петраграда]] капітанам Чуніхіным загад з пячаткай Вышэйшай следчай камісіі і падробленымі подпісамі членаў камісіі, ваенных следчых Р. Р. фон Раупаха і М. П. Украінцава, вызваліў генералаў з турмы Быхава<ref name="Раупах"/>. ==== Уцёкі на Дон і ўдзел у стварэнні Добраахвотніцкай арміі ==== {{also|Першы Кубанскі паход}} [[Файл:Антон Деникин и Ксения Чиж накануне свадьбы, конец 1917 года.jpg|thumb|200px|left|З будучай жонкай [[Ксенія Васільеўна Дзянікіна|Ксеніяй Чыж]] у перыяд уцёкаў на Дон, канец 1917 года.]] Пасля вызвалення, каб быць непазнаным, пагаліў бараду і з пасведчаннем на імя «памочніка начальніка перавязачнага атрада Аляксандра Дамброўскага»<ref name="Гордеев"/>{{rp|102}} прабраўся ў [[Новачаркаск]], дзе прыняў удзел у стварэнні [[Добраахвотніцкая армія|Добраахвотніцкай арміі]]. З’яўляўся аўтарам Канстытуцыі вярхоўнай улады на Доне, выкладзенай ім у снежні 1917 года на нарадзе генералітэту, у якой былі прапанаваны перадача грамадзянскай улады ў арміі — Аляксееву, ваеннай — Карнілаву, а кіраванне Данской вобласці — [[Аляксей Максімавіч Каледзін|Каледзіну]]. Гэта прапанова была адобрана, падпісана данскім і добраахвотніцкім кіраўніцтвам і лягла ў аснову арганізацыі кіравання [[Добраахвотніцкая армія|Добраахвотніцкай арміяй]]<ref name="Ипполитов"/>{{rp|306}}<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. На падставе гэтага даследчык біяграфіі Дзянікіна доктар гістарычных навук Георгій Іпалітаў зрабіў выснову, што Дзянікін датычны да фарміравання першага антыбальшавіцкага ўрада ў Расіі, які праіснаваў адзін месяц, да самагубства Каледзіна<ref name="Ипполитов"/>{{rp|306}}. Прыступіў у Новачаркаску да фарміравання частак новай арміі, узяўшы на сябе ваенныя функцыі і адмовіўшыся ад гаспадарчых. Першапачаткова, як і іншыя генералы, працаваў {{нп4|канспірацыя|канспіратыўна|ru|Конспирация}}, насіў цывільнае адзенне і, як пісаў [[першопаходнік]] {{нп4|Раман Барысавіч Гуль|Раман Гуль|ru|Гуль, Роман Борисович}}, быў «больш падобны да лідара буржуазнай партыі, чым на баявога генерала»<ref name="Ипполитов"/>{{rp|296}}. У яго распараджэнні былі 1500 чалавек і 200 патронаў на адну вінтоўку. Іпалітаў піша, што зброю, сродкаў на набыццё якой хранічна не хапала, часта выменьвалі ў казакоў у абмен на спіртное альбо выкрадалі са складоў казачых частак. З часам у арміі з’явіліся 5 гармат. Усяго да студзеня [[1918]] года Дзянікіну атрымалася сфарміраваць армію ў 4000 байцоў{{sfn|''Ипполитов Г. М.''|2006|name="Ипполитов"}}{{rp|293}}. Сярэдні ўзрост добраахвотніка быў невялікі, і афіцэрская моладзь называла 46-гадовага Дзянікіна «дзедам Антонам»<ref name="Ипполитов"/>{{rp|296}}. У студзені 1918 года часткі Дзянікіна, якія яшчэ толькі фарміраваліся, уступілі ў першыя баі на Чаркаскім фронце з атрадамі пад камандаваннем [[Уладзімір Аляксандравіч Антонаў-Аўсеенка|Уладзіміра Антонава-Аўсеенкі]], пасланымі [[Савет народных камісараў РСФСР|Саўнаркамам]] для барацьбы з Каледзіным. Байцы Дзянікіна панеслі вялікія страты, але дасягнулі тактычнага поспеху і стрымалі наступленне савецкіх войскаў<ref name="Ипполитов"/>{{rp|294}}. Фактычна Дзянікін як адзін з асноўных і найбольш дзейных арганізатараў добраахвотніцкіх частак нярэдка ўспрымаўся на гэтым этапе як камандуючы арміяй. Функцыі камандуючага ён таксама часова выконваў у перыяды адсутнасці Карнілава. Аляксееў, выступаючы перад казачым урадам Дона ў студзені, казаў, што Добраахвотніцкай арміяй камандуюць Карнілаў і Дзянікін<ref name="Ипполитов"/>{{rp|296}}. У перыяд фарміравання арміі адбыліся змены ў асабістым жыцці генерала — {{СС|7|студзеня|1918|25|снежня|1917}} года<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|50}} ён ажаніўся першым шлюбам<ref name="Гордеев"/>{{rp|105}}. [[Ксенія Васільеўна Дзянікіна|Ксенія Чыж]], да якой генерал заляцаўся апошнія гады, прыехала да яго на Дон, і яны, не прыцягваючы вялікай увагі, абвянчаліся ў адной з цэркваў Новачаркаска<ref name="Ипполитов"/>{{rp|298}}<ref name="Гордеев"/>{{rp|105}}. Восем дзён падоўжыўся іх мядовы месяц, які яны правялі ў станіцы [[Славянск-на-Кубані|Славянскай]]. Пасля гэтага вярнуўся ў размяшчэнне арміі, адправіўшыся спачатку ў [[Краснадар|Кацярынадар]] за генералам Аляксеевым, а затым вярнуўшыся ў Новачаркаск. Увесь гэты час для знешняга свету працягваў існаваць канспіратыўна пад чужым імем Дамброўскага<ref name="Ипполитов"/>{{rp|298}}. [[Файл:Kornilov's grave. Denikin and others. 1919.png|200px|міні|Сустрэча ўдзельнікаў Добраахвотніцкай арміі на сімвалічнай магіле Карнілава. Пяты справа — Дзянікін. 1919 год.]] {{СС|12|лютага|1918|30|студзеня|}} года быў прызначаны камандзірам 1-й стралковай (Добраахвотніцкай) дывізіі. Пасля падаўлення добраахвотнікамі паўстання ў [[Растоў-на-Доне|Растове]] штаб арміі перамясціўся туды. Разам з Добраахвотніцкай арміяй у ноч з {{СС|21|лютага||8||}} на {{СС|22|лютага|1918|9||}} года выступіў у [[Першы Кубанскі паход|1-ы (Ледзяны) кубанскі паход]]<ref>[http://www.rusidea.org/?a=25022201 «Ледяной поход» Добро­вольческой армии ген. Корнилова]</ref>, падчас якога стаў намеснікам камандуючага Добраахвотніцкай арміяй генерала Карнілава. Сам Дзянікін так гэта прыгадваў<ref name="Ипполитов"/>{{rp|314}}: {{пачатак цытаты}}Мяне Карнілаў прызначыў памочнікам камандуючага арміяй. Функцыі даволі нявызначаныя. Ідэя жудасная — пераемнасць.{{канец цытаты}} З’яўляўся адным з тых, хто пераканаў на савеце арміі ў станіцы Ольгінскай {{СС|25|лютага|1918|12||}} года Карнілава прыняць рашэнне рухацца арміяй у межы Кубанскай вобласці. {{СС|30|сакавіка|1918|17||}} года ён таксама спрыяў перакананню Аляксеевым {{нп4|Кубанская рада|Кубанскай рады|ru|Кубанская рада}} пра неабходнасць уваходжання яе атрада ў склад Добраахвотніцкай арміі. На савеце, які прыняў рашэнне аб штурме Кацярынадара, Дзянікін павінен быў пасля ўзяцця горада заняць пасаду яго генерал-губернатара<ref name="Ипполитов"/>{{rp|320}}. Штурм Кацярынадара, які працягваўся з {{СС|10|красавіка||28||}} па {{СС|13|красавіка|1918|31|сакавіка|}} года, развіваўся для добраахвотнікаў няўдала. Армія несла цяжкія страты, заканчваліся боепрыпасы, тыя, хто абараняліся, мелі колькасную перавагу. Раніцай {{СС|13|красавіка|1918|31|сакавіка|}} года ў выніку траплення ў будынак штаба снарада загінуў Карнілаў. Паводле пераемнасці ад Карнілава і ўласнай згодзе, а таксама ў выніку выдадзенага Аляксеевым загаду, Дзянікін узначаліў Добраахвотніцкую армію, пасля чаго аддаў распараджэнне спыніць штурм і рыхтавацца да адступлення<ref name="Гордеев"/>{{rp|109}}. === Кіраўнік Белага руху === ==== Пачатак камандавання Добраахвотніцкай арміяй ==== {{also|Добраахвотніцкая армія}} [[Файл:Volunteer Army, organizational structure in July 1918.png|thumb|200px|left|Арганізацыйная структура Добраахвотніцкай арміі, складзеная Дзянікіным і Аляксеевым {{nobr|{{СС|23|чэрвеня|1918|10||}} года}}.]] Дзянікін вывеў рэшткі Добраахвотніцкай арміі да станіцы {{нп4|Станіца Жураўская|Жураўскай|ru|Журавская}}. Армія манеўравала, пазбягала чыгунак. Далей ад станіцы Жураўскай павёў войскі на ўсход і выйшаў да {{нп4|Станіца Успенская|станіцы Успенскай|ru|Успенская (станица)}}. Тут было атрымана вестка аб паўстанні данскіх казакоў супраць савецкай улады. Дзянікін аддаў распараджэнне фарсіраваным маршам рухацца ў бок Растова і Новачаркаска. З боем яго войскамі была ўзята чыгуначная станцыя {{нп4|Сяло Белая Гліна|Белая Гліна|ru|Белая Глина (Краснодарский край)}}. {{СС|28|мая|1918|15||}} года, у разгар казацкага антыбальшавіцкага паўстання, добраахвотнікі падышлі да Растова (занятаму ў той час немцамі) і размясціліся ў станіцах Мячоцінская і {{нп4|Станіца Ягарлыцкая|Ягарлыцкая|ru|Егорлыкская}} на адпачынак і перафарміраванне. Колькасць арміі разам з параненымі складала каля 5000 чалавек<ref name="Гордеев"/>{{rp|111}}. Аўтар нарысу пра генерала, Юрый Гардзееў, піша, што Дзянікіну ў той момант цяжка было разлічваць на сваё вяршэнства ў антыбальшавіцкай барацьбе. Казачыя часткі генерала Папова (асноўная сіла данскога паўстання) налічвалі больш за 10 тысяч чалавек. У распачатых перамовах казакі запатрабавалі наступлення добраахвотнікаў на [[Валгаград|Царыцын]] пры наступленні казакоў на [[Варонеж]], але Дзянікін і Аляксееў прынялі рашэнне, што спачатку яны паўтораць паход на Кубань для ачысткі раёна ад бальшавікоў. Тым самым было выключаны пытанне аб адзіным камандаванні, так як арміі разыходзіліся ў розныя бакі<ref name="Гордеев"/>{{rp|111}}. Дзянікін на нарадзе ў станіцы Маныцкай запатрабаваў перадачы 3-тысячнага атрада палкоўніка [[Міхаіл Гардзеевіч Драздоўскі|Міхаіла Драздоўскага]], {{нп4|Паход драздоўцаў Ясы — Дон|які прыйшоў на Дон з былога Германскага фронту|ru|Поход дроздовцев Яссы — Дон}}, з Данской у Добраахвотніцкую армію, і гэты атрад быў перададзены<ref name="Гордеев"/>{{rp|112}}. ==== Арганізацыя Другога Кубанскага паходу ==== {{also|Другі Кубанскі паход}} [[Файл:Denikin and Filimonov.jpg|thumb|thumb|200px|Дзянікін ля магілы заснавальніка Добраахвотніцкай арміі Міхаіла Аляксеева, Кацярынадар, 1918 год.]] Атрымаўшы неабходны адпачынак і перафарміраваўшыся, а таксама ўзмацнелая атрадам Драздоўскага, [[Добраахвотніцкая армія]] ў ноч з {{СС|22|||9||}} на {{СС|23|чэрвеня|1918|10||}} года ў складзе 8—9 тысяч байцоў пад камандаваннем Дзянікіна пачала {{нп4|Другі Кубанскі паход|2-гі Кубанскі паход|ru|Второй Кубанский поход}}, які завяршыўся разгромам амаль стотысячнай кубанскай групоўкі чырвоных і ўзяццем {{СС|17|жніўня|1918|4||}} года сталіцы Кубанскага казацтва, Кацярынадара<ref>{{артыкул|аўтар=Куликов И. В.|загаловак=Изменение образа жизни екатеринодарцев в пореформенный период|спасылка=http://www.teoria-practica.ru/-4-2012/history/kulikov.pdf|мова=ru|выданне=Теория и практика общественного развития|тып=научный журнал ВАК РФ|месца=Краснодар|год=2012|выпуск=4|issn=1815-4964}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У Кацярынадары размясціў свой штаб, казачыя войскі Кубані ўвайшлі ў яго падпарадкаванне. Армія пад яго кантролем да таго часу складала 12 тысяч чалавек, і яе істотна папоўніў 5-тысячны атрад кубанскіх казакоў пад камандаваннем генерала [[Андрэй Рыгоравіч Шкуро|Андрэя Шкуро]]. Асноўным напрамкам палітыкі Дзянікіна падчас знаходжання ў Кацярынадары з’яўлялася вырашэнне пытання аб стварэнні адзінага фронту антыбальшавіцкіх сіл на [[Поўдзень Расіі (1919—1920)|Поўдні Расіі]], а асноўнай праблемай з’яўляліся адносіны з [[Данская армія|Данской арміяй]]. Па меры разгортвання поспеху добраахвотнікаў на Кубані і [[Каўказ]]е яго пазіцыі ў дыялогу з данскімі сіламі ўсё больш умацоўваліся. Адначасова вёў палітычную гульню па замене на пасадзе данскога атамана [[Пётр Мікалаевіч Красноў|Пятра Краснова]] (які да лістапада 1918 года арыентаваўся на Германію) на [[Антанта|саюзніцку]] арыентаванага [[Афрыкан Пятровіч Багаеўскі|Афрыкана Багаеўскага]]<ref name="Гордеев"/>{{rp|115}}. Адмоўна выказаўся аб украінскім гетмане [[Павел Скарападскі|Паўле Скарападскім]] і створанай ім пры ўдзеле немцаў дзяржаве — [[Украінская дзяржава|Украінскай дзяржаве]], што ўскладняла адносіны з нямецкім камандаваннем і памяншала прыток добраахвотнікаў да Дзянікіна з кантраляваных немцамі тэрыторый Украіны і Крыма<ref name="Гордеев"/>{{rp|115}}. Пасля смерці генерала Аляксеева {{СС|8|кастрычніка|1918|25|верасня|}} года заняў пасаду галоўнакамандуючага Добраахвотніцкай арміяй, аб’яднаўшы ў сваіх руках ваенную і грамадзянскую ўладу<ref name="900Биографий">{{кніга|аўтар=Шмаглит Р. Г.|частка=Деникин Антон Иванович|загаловак=Белое движение. 900 биографий крупнейших представителей русского военного зарубежья|месца=Москва|выдавецтва=Зебра Е|год=2006|старонкі=30—31|старонак=345|isbn=5-94663-202-7}}</ref>. На працягу другой паловы 1918 года Добраахвотніцкай арміі пад агульным кіраваннем Дзянікіна ўдалося разграміць войскі {{нп4|Паўночна-Каўказская савецкая рэспубліка|Паўночна-Каўказскай савецкай рэспублікі|ru|Северо-Кавказская советская республика}} і заняць усю заходнюю частку [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]]<ref name="Гордеев"/>{{rp|113}}. Увосень 1918 — узімку 1919 гг., нягледзячы на супрацьдзеянне з боку Вялікабрытаніі, войскі генерала Дзянікіна адваявалі [[Сочы]], [[Адлер]], [[Гагра|Гагры]], усю прыбярэжную тэрыторыю, захопленую вясной 1918 года [[Грузінская Дэмакратычная Рэспубліка|Грузіяй]]. Да 10 лютага 1919 года войскі УСПР прымусілі адступіць грузінскую армію за раку [[Бзыб]]. Гэтыя баі дзянікінцаў у ходзе {{нп4|Сочынскі канфлікт|Сочынскага канфлікта|ru|Сочинский конфликт}} дазволілі дэ-факта захаваць Сочы для Расіі<ref name="TERRA">Революция и Гражданская война в России: 1917—1923 гг.: Энциклопедия. В 4 томах/ Большая энциклопедия. — М.: ТЕРРА, 2008. Т. 4. — 560 с.; илл. ISBN 978-5-273-00564-8, стр. 145</ref>. ==== Галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Поўдня Расіі ==== {{also|Узброеныя сілы Поўдня Расіі|Поўдзень Расіі, 1919—1920}} [[Файл:Denikin and kornilovtsy, Ekaterinodar 1918.png|міні|200px|Дзянікін прымае парад карнілаўскіх частак у Кацярынадары, канец 1918 года.]] [[Файл:KomandovanieDobrarmii.jpg|left|thumb|Камандны склад Добраахвотніцкай арміі: генералы А. П. Багаеўскі, А. І. Дзянікін, П. М. Красноў. Станцыя Чыр. 1918 год.]]{{СС|4|студзеня|1919|22|снежня|1918}} года войскі {{нп4|Паўднёвы фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёвага фронту|ru|Южный фронт (Гражданская война)}} чырвоных перайшлі ў наступленне, што выклікала развал фронту [[Данская армія|Данской арміі]]. У гэтых умовах Дзянікіну прадставілася зручная магчымасць падпарадкаваць сабе казачыя войскі Дона. {{СС|8|студзеня|1919|26|снежня|1918}} года Дзянікін падпісаў пагадненне з [[Пётр Мікалаевіч Красноў|Красновым]], згодна з якім [[Добраахвотніцкая армія]] аб’ядналася з Данскім войскам. Пры ўдзеле данскіх казакоў Дзянікіну таксама атрымалася ў гэтыя дні адхіліць ад кіраўніцтва генерала Пятра Краснова і замяніць яго Афрыканам Багаеўскім, прычым узначаленыя Багаеўскім рэшткі Данской арміі былі перападпарадкаваныя непасрэдна Дзянікіну. Такая рэарганізацыя паклала пачатак стварэнню [[Узброеныя сілы Поўдня Расіі|Узброеных сіл Поўдня Расіі]] (УСПР). Ва УСПР таксама ўвайшлі {{нп4|Каўказская армія, УСПР|Каўказская|ru|Кавказская армия (ВСЮР)}} (пазней {{нп4|Кубанская армія|Кубанская|ru|Кубанская армия (ВСЮР)}}) армія і Чарнаморскі флот<ref name="Гордеев"/>{{rp|119—120}}. Дзянікін узначаліў УСПР, абраўшы сваім намеснікам і начальнікам штаба даўняга паплечніка, з якім разам прайшоў быхаўскае зняволенне і абодва Кубанскія паходы Добраахвотніцкай арміі, генерал-лейтэнанта [[Іван Паўлавіч Раманоўскі|Івана Раманоўскага]]. {{nobr|{{СС|14|студзеня|1919|1||}}}} года перадаў камандаванне Добраахвотніцкай арміяй, якая стала цяпер адным з падраздзяленняў УСПР, [[Пётр Мікалаевіч Урангель|Пятру Урангелю]]. У хуткім часе перавёў сваю Стаўку галоўнакамандуючага УСПР у [[Таганрог]]. Саюзнікамі Расіі па [[Антанта|Антанце]] да пачатку 1919 года Дзянікін апынуўся ўспрыняты як асноўны кіраўнік антыбальшавіцкіх сіл на Поўдні Расіі<ref name="Гордеев"/>{{rp|108—109}}. Яму ўдалося атрымаць праз чарнаморскія парты ад іх у якасці ваеннай дапамогі вялікую колькасць зброі, боепрыпасаў, рыштунку<ref name="Гордеев"/>{{rp|109}}. Доктар гістарычных навук Уладзімір Кулакоў падзяляе дзейнасць Дзянікіна як галоўнакамандуючага УСПР на два перыяды: перыяд найбольш буйных перамог (студзень — кастрычнік 1919 года), якія прынеслі Дзянікіну вядомасць як у Расіі, так і ў [[Еўропа|Еўропе]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], і перыяд разгрому УСПР (лістапад 1919 — красавік 1920 год), які завяршыўся адстаўкай Дзянікіна<ref name="Кулаков">{{артыкул|аўтар=Кулаков В. В.|загаловак=Лидер белого Юга России генерал А. И. Деникин|спасылка=http://www.vestnik.adygnet.ru/files/2005.3/153/kulakov2_2005_3.pdf|мова=ru|выданне=Вестник Адыгейского государственного университета|тып=сетевое электронное научное издание|месца=Майкоп|выдавецтва=Адыгейский государственный университет|год=2005|выпуск=3|старонкі=52—55|issn=1999-7159|archive-date=3 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503084026/http://www.vestnik.adygnet.ru/files/2005.3/153/kulakov2_2005_3.pdf}}</ref>. ===== Перыяд найбольш буйных перамог ===== {{also|Маскоўская дырэктыва|Паход на Маскву}} [[Файл:Denikin, Romanovsky in Audi, 1919.jpg|міні|200px|Дзянікін і Раманоўскі ў штабным аўтамабілі УСПР маркі «[[Audi]]», 1919 год.]] Паводле дадзеных Гардзеева, Дзянікін меў вясной 1919 года армію ў 85 тысяч чалавек<ref name="Гордеев"/>{{rp|121}}; паводле савецкіх дадзеных, армія Дзянікіна да {{СС|15|лютага|1919|2||}} года складала 113 тысяч чалавек<ref name="Кулаков"/>. Доктар гістарычных навук Уладзімір Фядзюк піша, што ў Дзянікіна ў гэты перыяд служылі 25—30 тысяч афіцэраў<ref name="Кулаков"/><ref>{{кніга|аўтар=Федюк В. П. |загаловак=Белое движение на Юге России|выданне=Дис. д-ра ист. наук.|месца=Ярославль|год=1995.|старонкі=254}}</ref>. У справаздачах Антанты сакавіка 1919 года рабіліся высновы аб непапулярнасці і дрэнным маральна-псіхалагічным стане войскаў Дзянікіна, а таксама адсутнасці ў іх уласных рэсурсаў для працягу барацьбы. Становішча ўскладнілі {{нп4|Адэская эвакуацыя, 1919|выхад саюзнікаў з Адэсы|ru|Одесская эвакуация (1919)}} і яе падзенне ў красавіку 1919 года з адступленнем {{нп4|Адэская стралковая брыгада|брыгады Тыманоўскага|ru|Одесская стрелковая бригада}} ў [[Каралеўства Румынія|Румынію]] і наступнай яе перапраўкай у [[Новарасійск]], а таксама заняцце бальшавікамі 6 красавіка [[Севастопаль|Севастопаля]]. Пры гэтым {{нп4|Крымска-Азоўская армія|Крымска-Азоўская Добраахвотніцкая армія|ru|Крымско-Азовская армия}} замацавалася на [[Керчанскі паўвостраў|Керчанскім паўвостраве]], чым часткова знялі пагрозу ўварвання чырвоных на Кубань. У [[Данецкі каменнавугальны басейн|Каменнавугальным раёне]] асноўныя сілы Добраахвотніцкай арміі вялі абарончыя баі супраць праўзыходных сіл Паўднёвага фронту. У гэтых супярэчлівых умовах Дзянікін падрыхтаваў вяснова-летнія наступальныя аперацыі УСПР, якія дасягнулі вялікага поспеху<ref name="Кулаков"/>. Кулакоў піша, што згодна з аналізу дакументаў і матэрыялаў «генерал праявіў у гэты час свае лепшыя ваенна-арганізатарскія якасці, нестандартнае стратэгічнае і аператыўна-тактычнае мысленне, паказаў мастацтва гнуткага манеўру і правільнага выбару напрамкі галоўнага ўдару»<ref name="Кулаков"/>. У якасці фактараў поспеху Дзянікіна называюцца яго досвед баявых аперацый Першай сусветнай вайны, а таксама разуменне таго, што стратэгія [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] адрозніваецца ад класічнай схемы вядзення вайны<ref name="Кулаков"/>. [[Файл:Denikin in tank detachment of White Movement.jpg|міні|200px|Дзянікін у танкавых частках сваёй арміі, 1919 год.]] Акрамя ваенных аперацый вялікую ўвагу надаваў прапагандысцкай працы. Ім было арганізавана асведамляльнае агенцтва, якое распрацоўвала і выкарыстоўвала розныя неардынарныя метады прапаганды. Для распаўсюджвання ўлётак над пазіцыямі чырвоных ужывалася авіяцыя. Паралельна з гэтым агентура Дзянікіна распаўсюджвала ўлёткі ў тылавых гарнізонах і месцах раскватаравання запасных частак чырвоных з разнастайнай дэзінфармацыяй у выглядзе тэкстаў «загадаў-зваротаў» Старшыні {{нп4|Рэвалюцыйны ваенны савет|Рэўваенсавета|ru|Революционный военный совет}} рэспублікі. Паспяховым прапагандысцкім ходам лічыцца распаўсюджванне сярод вяшонскіх казакоў-паўстанцаў улётак з інфармацыяй аб тым, што Саўнаркам падпісаў сакрэтны ліст аб пагалоўнае знішчэнне казакоў, якія стануць на бок Дзянікіна. Адначасова Дзянікін падтрымліваў баявы дух добраахвотнікаў уласнай шчырай верай у поспех здзяйснянай справы і асабістай блізкасцю да арміі<ref name="Ипполитов"/>{{rp|400—401}}<ref name="Кулаков"/>. Хоць суадносіны сіл вясной 1919 года ацэньваюцца як 1:3,3 у штыках і шаблях не на карысць белых пры адноснай роўнасці ў артылерыі, маральна-псіхалагічная перавага была на баку белых, што дазволіла ім весці наступленне супраць праўзыходнага праціўніка і звесці да мінімуму фактар недахопу матэрыяльных і чалавечых рэсурсаў<ref name="Кулаков"/>. На працягу позняй вясны і пачатку лета 1919 года войскам Дзянікіна атрымалася перахапіць стратэгічную ініцыятыву. Ён засяродзіў супраць Паўднёвага фронту, па ацэнцы савецкага камандавання, 8—9 пяхотных і 2 конныя дывізіі агульнай колькасцю 31—32 тысячы чалавек<ref name="Ипполитов"/>{{rp|399}}. Разграміўшы ў маі — чэрвені бальшавікоў на Доне і Манычы, войскі Дзянікіна павялі паспяховае наступленне ўглыб краіны. Яго войскі змаглі авалодаць Каменнавугальным раёнам — паліўна-металургічнай базай поўдня Расіі, увайсці на тэрыторыю [[Украіна|Украіны]], а таксама заняць шырокія ўрадлівыя раёны Паўночнага Каўказа. Фронт яго армій размясціўся дугой ад [[Чорнае мора|Чорнага мора]] на ўсход ад [[Херсон]]а да паўночнай часткі [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]]<ref name="Гордеев"/>{{rp|123}}. [[Файл:Народ встречает Деникина и ВСЮР в Царицыне.jpg|thumb|200px|left|Народ вітае Дзянікіна пасля ўзяцця Царыцына, чэрвень 1919 года.]] [[Файл:Деникин на Николаевской площади Харькова июнь 1919.jpg|thumb|200px|left|Парад у Харкаве, {{СС|5|ліпеня|1919|22|чэрвеня|}} года. У цэнтры [[Іван Паўлавіч Раманоўскі|Іван Раманоўскі]] і Дзянікін.]] Шырокая вядомасць у межах [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Расіі]] прыйшла да Дзянікіна ў сувязі з надыходам яго армій у чэрвені 1919 года, калі добраахвотніцкая армія ўзяла Харкаў ({{СС|7|ліпеня|1919|24|чэрвеня|}}) года, Кацярынаслаў ({{СС|7|ліпеня|1919|27|чэрвеня|}}) года, Царыцын ({{СС|12|ліпеня|1919|30|чэрвеня|}}) года. Любое яго імя ў савецкай прэсе стала паўсюдным, а сам ён падвяргаўся ў ёй жорсткай крытыцы. Дзянікін у сярэдзіне 1919 года выклікаў у савецкага боку сур’ёзнае апасенне. У ліпені 1919 года [[Уладзімір Ільіч Ленін|Уладзімірам Леніным]] быў напісаны зварот з назвай «Усе на барацьбу з Дзянікіным!», які стаў лістом ЦК [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|РКП (б)]] да арганізацый партыі, у якім наступленне Дзянікіна называлася «самым крытычным момантам сацыялістычнай рэвалюцыі»<ref>{{cite web|url=http://www.magister.msk.ru/library/lenin/lenin015.htm|title=Все на борьбу с Деникиным!|author=Ленин В. И.|description=Письмо ЦК РКП(большевиков) к организациям партии — «Все на борьбу с Деникиным!» — написано Лениным в июле 1919 г., напечатано в номере «Известий ЦК РКП(б)» от 9 июля 1919 г. и перепечатано в «Правде» № 21 от 21 января 1933 г. аўтарство Ленина было установлено Институтом Маркса — Энгельса — Ленина в процессе работы по изучению трудов Ленина за 1919 г. Письмо печатается по тексту «Правды».|access-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102160219/http://www.magister.msk.ru/library/lenin/lenin015.htm|archive-date=2 лістапада 2012|url-status=dead}}</ref>. Пры гэтым Дзянікін у разгар сваіх поспехаў, {{СС|25|чэрвеня|1919|12||}} года, афіцыйна прызнаў уладу адмірала [[Аляксандр Васільевіч Калчак|Калчака]] як [[Вярхоўны кіраўнік|вярхоўнага кіраўніка Расіі]] і вярхоўнага галоўнакамандуючага. {{СС|7|ліпеня|1919|24|чэрвеня|}} года Савет міністраў Омскага ўрада прызначыў Дзянікіна намеснікам вярхоўнага галоўнакамандуючага ў мэтах «забеспячэння бесперапыннасці і пераемнасці вярхоўнага камандавання»<ref name="Журавлёв"/>{{rp|379}}. {{СС|16|ліпеня|1919|3||}} года паставіў сваім войскам [[Маскоўская дырэктыва|Маскоўскую дырэктыву]], якая прадугледжвала канчатковай мэтай захоп [[Масква|Масквы]] — «сэрца Расіі» (і адначасова з гэтым сталіцы бальшавіцкай дзяржавы). Войскі УСПР пад агульным кіраўніцтвам Дзянікіна пачалі свой [[Паход на Маскву]]. [[Файл:Denikin on eleemosynary dinner, 1919.jpg|міні|200px|Генерал Дзянікін спрабуе ежу на дабрачынным абедзе, фота для прапагандысцкай прэсы [[Поўдзень Расіі (1919—1920)|Поўдня Расіі]]. 1919 год, Харкаў.]] У сярэдзіне 1919 года дасягнуў вялікіх ваенных поспехаў ва Украіне. У канцы лета 1919 года яго войскамі былі ўзятыя гарады [[Палтава]] ({{СС|16|ліпеня|1919|3||}}) года, [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]], [[Херсон]], [[Адэская аперацыя, 1919|Адэса]] ({{СС|23|жніўня|1919|10||}}) года, {{нп4|Узяцце Кіева Добраахвотніцкай арміяй|Кіеў|ru|Взятие Киева Добровольческой армией}} ({{СС|31|жніўня|1919|18||}}) года. Пры узяцці Кіева добраахвотнікі сутыкнуліся з {{нп4|Армія Украінскай Народнай Рэспублікі|часткамі УНР|uk|Армія Української Народної Республіки}} і {{нп4|Галіцкая армія|Галіцкай арміі|ru|Галицкая армия}}. Дзянікін, які не прызнаваў легітымнасці Украіны і ўкраінскіх войскаў, запатрабаваў раззбраення сіл [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]] і іх вяртання па дамах для наступнай мабілізацыі. Немагчымасць знаходжання кампрамісу прывяла да пачатку баявых дзеянняў паміж УСПР і ўкраінскімі сіламі, якія хоць і развіваліся паспяхова для УСПР, аднак прывялі да неабходнасці ваяваць на два франты адначасова. У лістападзе 1919 года пятлюраўскія і галіцыйскія войскі пацярпелі на [[Правабярэжная Украіна|Правабярэжнай Украіне]] поўнае паражэнне, армія УНР страціла значную частку кантраляваных тэрыторый, а с галічанамі быў заключаны {{нп4|Дагавор паміж камандаваннем Галіцкай арміі і камандаваннем Добраахвотніцкай арміі|мірны дагавор і ваенны саюз|ru|Договор между командованием Галицкой армии и командованием Добровольческой армии}}, у выніку якога Галіцкая армія перайшла ў распараджэнне Дзянікіна і ўвайшла ў склад УСПР. Верасень і першая палова кастрычніка 1919 года былі часам найбольшага поспеху сіл Дзянікіна на цэнтральным напрамку. Нанёсшы ў жніўні — верасні 1919 года ў маштабнай сустрэчнай бітве пад Харкавам і Царыцынам цяжкае паражэнне войскам Паўднёвага фронту чырвоных (камандуючы — [[Уладзімір Мікалаевіч Ягор’еў|Уладзімір Ягор’еў]]), дзянікінцы, пераследуючы разбітыя чырвоныя часткі, сталі імкліва прасоўвацца да Масквы. {{СС|20|верасня|1919|7||}} года яны ўзялі [[Курск]], {{СС|6|кастрычніка|1919|23|верасня|}} года — [[Варонеж]], {{СС|10|кастрычніка|1919|27|верасня|}} года — [[Чарнігаў]], {{СС|13|кастрычніка|1919|30|верасня|}} года — [[Арол (горад)|Арол]] і мелі намер узяць [[Тула|Тулу]]. Паўднёвы фронт бальшавікоў рухнуў. Бальшавікі былі блізкія да катастрофы і рыхтаваліся да адыходу ў падполле. Быў створаны падпольны Маскоўскі камітэт партыі, урадавыя ўстановы пачалі эвакуацыю ў [[Волагда|Волагду]]. Калі {{СС|18|мая|1919|5||}} года Добраахвотніцкая армія ў Каменнавугальным раёне налічвала ў сваіх шэрагах 9600 байцоў, то пасля ўзяцця Харкава, да {{nobr|{{СС|3|ліпеня|1919|20|чэрвеня|}}}} года яна складала 26 тысяч чалавек, а да {{СС|2|жніўня|1919|20|ліпеня|}} года — 40 тысяч чалавек. Уся колькасць УСПР, падначаленых Дзянікіну, з мая па кастрычнік узрасла паступова з 64 да 150 тысяч чалавек<ref name="Кулаков"/>. Пад кантролем Дзянікіна знаходзіліся тэрыторыі 16—18 губерняў і абласцей агульнай плошчай 810 тыс. кв. вёрст з насельніцтвам у 42 мільёны{{sfn|''Деникин А. И.''|1953|loc=[http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/5_04.html Т. V. — Гл. IV.]}}. ===== Перыяд разгрому УСПР ===== Але з сярэдзіны кастрычніка 1919 года становішча армій Поўдня Расіі прыкметна пагоршылася. Тылы былі разбураны рэйдам [[Паўстанцкая армія Украіны|паўстанцкай арміі]] [[Нестар Іванавіч Махно|Нестара Махно]] па Украіне, якая прарвала ў канцы верасня фронт белых у раёне [[Умань|Умані]]<ref>''Альмендингер В. В.'' [http://www.dk1868.ru/history/simferop2.htm Гибель второго батальона Симферопольского Офицерского полка]</ref>, да таго ж супраць яго прыйшлося здымаць войскі з фронту, а бальшавікі заключылі сакрэтнае перамір’е з палякамі і пятлюраўцамі, вызваліўшы сілы для барацьбы з Дзянікіным{{efn|Згодна з сакрэтнай дамовай бальшавікоў і палякаў, першыя прыпынялі дзеянні на фронце Дзвінск — Полацк, а другія абавязваліся не прадпрымаць наступленняў на фронце Кіеў — Чарнігаў. Адначасова пятлюраўцы, якіх засталося не больш за 4,3 тыс., прапанавалі палякам саюз і фактычна перайшлі на ролю іх малодшага партнёра<ref>{{артыкул|аўтар=Волков С. В.|загаловак=Украина и Белое движение|спасылка=http://swolkov.ru/publ/28.htm|мова=ru|выданне=Сайт историка С. В. Волкова|тып=электронный ресурс|год=2005}}</ref>.}}. З-за пераходу з добраахвотніцкай на мабілізацыйную аснову камплектавання арміі якасць узброеных сіл Дзянікіна падала, мабілізацыі не давалі патрэбнага выніку, большая колькасць ваеннаабавязаных аддавала перавагу на розных падставах заставацца ў тыле, а не ў дзеючых частках. Слабела сялянская падтрымка. Стварыўшы колькасную і якасную перавагу над сіламі Дзянікіна на галоўным, Арлоўска-Курскім, напрамку (62 тысячы штыкоў і шабляў у чырвоных супраць 22 тысяч у белых), у кастрычніку [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная армія]] перайшла ў контрнаступленне: у {{нп4|Арлоўска-Кромская бітва|жарстокіх баях|ru|Орловско-Кромское сражение}}, які шлі з пераменным поспехам, на поўдзень ад Арла малалікім часткам Добраахвотніцкай арміі да канца кастрычніка войскі Паўднёвага фронту чырвоных (з {{СС|11|кастрычніка|1919|28|верасня|}} года — камандуючы [[Аляксандр Ільіч Ягораў|Аляксандр Ягораў]]) нанеслі паражэнне, а затым сталі адціскаць іх па ўсёй лініі фронту. Узімку 1919—1920 гадоў войскі УСПР пакінулі [[Харкаў]], [[Кіеў]], {{нп4|Данбас, рэгіён|Данбас|ru|Донбасс (регион)}}, [[Растоў-на-Доне]]. 24 лістапада (7 снежня) 1919 года ў размове з братамі Пепяляевымі вярхоўны кіраўнік і вярхоўны галоўнакамандуючы [[Руская армія (1919)|рускай арміі]] А. В. Калчак упершыню заявіў пра сваё адрачэнне на карысць А. І. Дзянікіна{{sfn|''Зырянов П. Н.''|2012|с=546.}}, а ў пачатку снежня 1919 года адмірал гэтае пытанне падняў перад сваім урадам. {{СС|22|снежня|1919|9||}} года Савет міністраў [[Расійскі ўрад (1919)|Расійскага ўрада]] прыняў наступную пастанову: «У мэтах забеспячэння бесперапыннасці і пераемнасці ўсерасійскай улады Савет міністраў пастанавіў: ускласці абавязкі Вярхоўнага кіраўніка на выпадак цяжкай хваробы або смерці вярхоўнага кіраўніка, а таксама на выпадак адмовы яго ад звання вярхоўнага кіраўніка або доўгачасовага яго адсутнасці на Галоўнакамандуючага ўзброенымі сіламі на Поўдні Расіі генерал-лейтэнанта Дзянікіна»<ref name="Журавлёв"/>{{rp|379}}. {{СС|4|студзеня|1920|22|снежня|1919}} года Калчак выдаў у [[Ніжняудзінск|Ніжнеудзінску]] свой апошні ўказ, якім, «з прычыны прадвызначэння мною пытання аб перадачы вярхоўнай усерасійскай улады Галоўнакамандуючаму ўзброенымі сіламі на Поўдні Расіі генерал-лейтэнанту Дзянікіну, надалей да атрымання яго ўказанняў, у мэтах захавання на нашай Расійскай усходняй ускраіне дзяржаўнасці на пачатках непарыўнага адзінства з усёй Расіяй», падаваў «усю паўнату ваеннай і грамадзянскай улады на ўсёй тэрыторыі Расійскай Усходняй Ускраіны, аб’яднанай расійскай вярхоўнай уладай», генерал-лейтэнанту [[Рыгор Міхайлавіч Сямёнаў|Рыгору Сямёнаву]]<ref name="Журавлёв"/>{{rp|379}}. Нягледзячы на тое, што вярхоўная ўсерасійская ўлада Дзянікіну Калчакам так і не была перададзена, адпаведна, не перадаваўся ніколі і сам тытул «Вярхоўны кіраўнік»{{sfn|''Зырянов П. Н.''|2012|с=556.}}<ref name="Журавлёв"/>{{rp|380}}, Дзянікін у сваіх мемуарах пісаў, што ў абстаноўцы цяжкіх паражэнняў Узброеных сіл Поўдня Расіі і палітычнага крызісу ён палічыў цалкам непрымальным «прыняцце адпаведнай назвы і функцый» і адмовіўся ад прыняцця тытула Вярхоўнага кіраўніка, матывуючы сваё рашэнне «адсутнасцю афіцыйных звестак пра падзеі на Усходзе»<ref name="Журавлёв"/>{{rp|380}}. Пасля адступлення да пачатку 1920 года рэшткаў Добраахвотніцкай арміі ў межы казачых абласцей, ужо валодаючы атрыманым ад Калчака тытулам вярхоўнага кіраўніка, Дзянікін спрабаваў сфарміраваць так званую паўднёварускую мадэль дзяржаўнасці, заснаваную на аб’яднанні дзяржаўных пачаткаў добраахвотніцкіх, данскіх і кубанскіх кіраўніцтваў. Для гэтага скасаваў Асаблівую нараду і стварыў замест яго [[паўднёварускі ўрад]] з прадстаўнікоў усіх бакоў, які і ўзначаліў, застаючыся ў якасці галоўнакамандуючага УСПР. Пытанне неабходнасці шырокай кааліцыі з прадстаўнікамі казацкага кіраўніцтва страціў актуальнасць да сакавіка 1920 года, калі армія адступіла да Новарасійска, страціўшы кантроль над казачых абласцямі<ref>{{кніга|аўтар=Ушаков А. И., Федюк В. П.|загаловак=Белый Юг. Ноябрь 1919 — ноябрь 1920|спасылка=http://www.nkbooksellers.com/books/?rid=123260&lang=cyr|месца=Москва|выдавецтва=АИРО-XX|год=1997|старонкі=9-46|старонак=100|isbn=5-88735-045-8}}</ref>. [[Файл:Denikin in Novorossiysk, 1920.png|міні|200px|Дзянікін з сям’ёй на англійскім мінаносцы, Новарасійск, сакавіку 1920 года.]] Распачаў спробу затрымаць адступленне сваіх войскаў на лініі рэк Дон і Маныч, а таксама на [[Перакопскі перашыек|Перакопскім перашыйку]], і загадаў у першых чыслах студзеня 1920 года заняць абарону на гэтых рубяжах. Ён разлічваў дачакацца вясны, атрымаць новую дапамогу Антанты і паўтарыць наступленне ў цэнтральную Расію. Чырвоныя конныя арміі панеслі вялікія страты пад [[Батайск]]ам і на рэках Маныч і {{нп4|Рака Сал|Сал|ru|Сал (река)}} ад ударнай групы Данской арміі генерала Уладзіміра Сідорына. Абрадаваны гэтым поспехам, {{СС|21|лютага|1920|8||}} Дзянікін загадаў сваім войскам перайсці ў наступленне. {{СС|5|сакавіка|1920|20|лютага|}} года войскі добраахвотнікаў на некалькі дзён узялі [[Растоў-на-Доне]]. Новае наступленне войскаў [[Каўказскі фронт, Грамадзянская вайна|Каўказскага фронту]] чырвоных {{СС|11|сакавіка|1920|26|лютага|}} года выклікала разлютаваныя баі ля Батайска і [[Стаўрапаль|Стаўрапаля]], а ў станіцы [[Ягарлыцкая|Ягарлыцкай]] адбылася сустрэчная конная бітва арміі [[Сямён Міхайлавіч Будзённы|Сямёна Будзённага]] з групай Аляксандра Паўлава, у выніку чаго конная група Паўлава была разбіта, і войскі Дзянікіна пачалі агульнае адступленне па ўсім фронце на поўдзень на больш чым 400 км<ref name="Гордеев"/>{{rp|143—144}}. {{СС|17|сакавіка|1920|4||}} года выдаў дырэктыву войскам пераправіцца на левы бераг ракі [[Кубань]] і заняць па ёй абарону, але войскі не выканалі гэтых распараджэнняў і пачалі панічнае адступленне. Данская армія, якой было загадана заняць абарону на [[Таманскі паўвостраў|Таманскім паўвостраве]], замест гэтага, змяшаўшыся з добраахвотнікамі, адыходзіла да Новарасійска. [[Кубанская армія]] таксама адышла з пазіцый і адкочвалася да [[Туапсэ]]<ref name="Гордеев"/>{{rp|144}}. Бязладнае скопішча войскаў ля Новарасійска і прамаруджванне з пачаткам эвакуацыі сталі прычынай Новарасійскай катастрофы, якая нярэдка ставіцца ў віну Дзянікіну. Усяго з раёна Новарасійска морам у Крым {{СС|8|||26—27|сакавіка|}}—{{СС|9|красавіка|1920|||}} года атрымалася пераправіць каля 35{{sfn|''Слободин В. П.''|name="Слободин"|1996}}{{rp|54}}-40 тысяч салдат і афіцэраў<ref name="Гордеев"/>{{rp|145}}. Сам жа генерал са сваім начальнікам штаба Раманоўскім уступіў у Новарасійску на борт мінаносца «Капітан Сакен» адным з апошніх{{sfn|''Трамбицкий Ю. А.''|2003, 2006|с=97}}. ===== Адстаўка з пасады галоўнакамандуючага УСПР ===== [[Файл:Antondenikin.jpg|міні|200px|У дзень адстаўкі з пасады галоўнакамандуючага ўзброенымі Сіламі Поўдня Расіі, Феадосія, {{СС|17|красавіка|1920|4||}} года.]] У Крыме {{СС|9|красавіка|1920|27|сакавіка|}} года размясціў сваю Стаўку ў [[Феадосія|Феадосіі]] ў будынку гасцініцы «Асторыя». На працягу тыдня ён праводзіў рэарганізацыю арміі і мерапрыемствы па аднаўленні баяздольнасці войскаў. Пры гэтым у самой арміі, за выключэннем каляровых частак і большасці кубанцаў, нарастала незадаволенасць Дзянікіным. Асаблівую незадаволенасць выказваў апазіцыйны генералітэт. У гэтых умовах Ваенны савет УСПР у Севастопалі прыняў рэкамендацыйны рашэнне аб мэтазгоднасці перадачы Дзянікіным камандавання Урангелю. Адчуваючы адказнасць за ваенныя няўдачы і выконваючы законы афіцэрскага гонару, напісаў старшыні Ваеннага Савета [[Абрам Міхайлавіч Драгаміраў|Абраму Драгаміраву]] ліст, у якім паведаміў, што плануе падаць у адстаўку і склікаў пасяджэнне савета з мэтай абрання сабе пераемніка<ref name="Слободин"/>{{rp|55}}. {{СС|17|красавіка|1920|4||}} года прызначыў галоўнакамандуючым УСПР генерал-лейтэнанта [[Пётр Мікалаевіч Урангель|Пятра Урангеля]] і ў той жа дзень вечарам разам з былым начальнікам штаба Раманоўскім, які таксама падаў у адстаўку, на англійскім мінаносцы пакінуў Крым і выехаў у Англію з прамежкавай прыпынкам у [[Стамбул|Канстанцінопалі]], назаўжды пакінуўшы межы Расіі<ref name="Гордеев"/>{{rp|146}}. {{СС|18|красавіка|1920|5||}} года ў Канстанцінопалі ў непасрэднай блізкасці ад Дзянікіна забіты яго начальнік штаба [[Іван Паўлавіч Раманоўскі|Іван Раманоўскі]], што стала для Дзянікіна цяжкім ударам{{sfn|''Иоффе Г. З.''|name="Иоффе"|2004}}. У той жа вечар са сваёй сям’ёй і дзецьмі генерала Карнілава перайшоў на англійскае шпітальнае судна, а {{СС|19|красавіка|1920|6||}} года на [[дрэдноўт|дрэдноўце]] {{нп4|HMS Marlborough (1912)|«Мальбаро»|ru|HMS Marlborough (1912)}} адбыў у Англію, паводле ўласных слоў, з пачуццём «непазбыўнага смутку». Улетку 1920 года [[Аляксандр Іванавіч Гучкоў|Аляксандр Гучкоў]] звярнуўся да Дзянікіна з просьбай «давяршыць патрыятычны подзвіг і асаблівым урачыстым актам аблегчыць барона Урангеля… пераемнай усерасійскай уладай», аднак ён адмовіўся падпісаць такі дакумент<ref name="Журавлёв">{{артыкул|аўтар=Журавлёв В.|загаловак=«Присвоив таковому лицу наименование Верховного Правителя»: К вопросу о титуле, принятом адмиралом А. В. Колчаком 18 ноября 1918 г.|спасылка=http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/008/08_08_zhuravlev_k.pdf|мова=ru|выданне=Антропологический форум (Forum for Anthropology and Culture)|тып=международный журнал|год=2008|выпуск=8|старонкі=353—386|issn=1815-8870}}</ref>{{rp|380}}. ===== Палітыка Дзянікіна на падкантрольных тэрыторыях ===== {{main|Палітыка Антона Дзянікіна}} [[Файл:Особое совещание Таганрог 1919 г.jpg|200px|left|thumb|Дзянікін і члены яго [[Адмысловая нарада пры Галоўкаме УСПР|Адмысловай нарады]] — урада Поўдня Расіі. Лета 1919 года, [[Таганрог]].]] На тэрыторыях, якія кантраляваліся [[Узброеныя сілы Поўдня Расіі|ўзброеныя Сіламі Поўдня Расіі]], уся паўната ўлады належала Дзянікіну як галоўнакамандуючаму. Пры ім дзейнічала [[Асаблівая нарада пры Галоўкаме УСПР|Адмысловая нарада]], якой выконваліся функцыі выканаўчай і заканадаўчай улады. Валодаючы па сутнасці дыктатарскай уладай і будучы прыхільнікам канстытуцыйнай манархіі, Дзянікін не лічыў сябе маючым права да скліку {{нп4|Усерасійскі ўстаноўчы сход|Устаноўчага сходу|ru|Всероссийское учредительное собрание}}) вызначаць будучы дзяржаўны лад Расіі. Ён стараўся з’яднаць як мага больш шырокія пласты насельніцтва вакол Белага руху пад лозунгамі «Барацьба з бальшавізмум да канца», «Вялікая, адзіная і непадзельная Расія», «Палітычныя свабоды», «Закон і парадак». Такая пазіцыя была аб’ектам крытыкі як справа, з боку манархістаў, так і злева, з ліберальна-сацыялістычнага лагера. Заклік да аднаўлення адзінай і непадзельнай Расіі сустракаў супраціўленне з боку казачых дзяржаўных утварэнняў Дона і Кубані, якія дамагаліся аўтаноміі і федэратыўнага ладу будучай Расіі, а таксама не мог быць падтрыманы нацыяналістычнымі партыямі Украіны, Закаўказзя, Прыбалтыкі<ref name="Бойко"/>{{rp|121—122}}. Рэалізацыя дзянікінскай улады была недасканалай. Хоць фармальна ўлада належала вайскоўцам, якія з апорай на армію фармавалі палітыку Белага Поўдня, але на практыцы Дзянікіну не атрымалася ўсталяваць цвёрды парадак ні на кантраляваных тэрыторыях, ні ў арміі<ref name="Нариси">[http://www.history.org.ua/?litera&id=1623&navStart=26 Політичний терор і тероризм в Україні ХІХ-ХХ ст.: Історичні нариси / Відп. ред. В. А. Смолій. — К.: Наук. думка, 2002. — 952 с.]</ref>{{rp|166}}. Пры спробах рашэння працоўнага пытання было прынята прагрэсіўнае працоўнае заканадаўства з 8-гадзінным працоўным днём і мерамі па ахове працы, якое з-за поўнага развалу прамысловай вытворчасці і нядобрасумленных дзеянняў уласнікаў, якія выкарыстоўвалі сваё часовае вяртанне да ўлады на прадпрыемствах як зручную магчымасць выратаваць сваю маёмасць і перавесці капіталы за мяжу, не знайшло практычнага ажыццяўлення ў жыццё<ref name="Рябуха">''Рябуха Ю. В.'' Вооружённые Силы Юга России на территории Украины в 1919 г. — Рукопись. Диссертация на соискание научной степени кандидата исторических наук по специальности 07.00.02. — Всемирная история. — Харьковский Национальный Университет имени В. Н. Каразина. — Харьков, 2008. — 212 с.</ref>{{rp|88-89}}. У той жа самы час любыя працоўныя дэманстрацыі і забастоўкі разглядаліся выключна як палітычныя і душыліся сілай, а незалежнасць прафсаюзаў не прызнавалася<ref name="Нариси" />{{rp|166}}. Урад Дзянікіна не паспеў цалкам ажыццявіць распрацаваную ім зямельную рэформу, у аснову якой павінна было легчы ўмацаванне дробных і сярэдніх гаспадарак за кошт казённых і памешчыцкіх зямель. У сучаснай расійскай і ўкраінскай гістарыяграфіі, у адрозненне ад больш ранняй савецкай, не прынята называць аграрнае заканадаўства Дзянікіна арыентаваным на абарону інтарэсаў памешчыцкага землеўладання<ref name="Корновенко">{{артыкул|аўтар=Корновенко С. В.|загаловак=Новітня російська історіографія (1990-2000-ті рр.) аграрної політики білогвардійських урядів А. Денікіна та П. Врангеля на підконтрольних їм українських територіях|спасылка=http://www.nbuv.gov.ua/portal/soc_gum/Npifznu/2008_24/24/kornovenko.pdf|выданне=Наукові праці історичного факультету Запорізького національного університету|тып=наукове періодичне видання|год=2008|выпуск=24: Соціальні та національні чинники революцій і реформ в Україні: проблеми взаємовпливів|старонкі=186-192|issn=2076-8982}}</ref>{{rp|187}}. Пры гэтым ураду Дзянікіна не ўдалося цалкам перашкодзіць стыхійнаму вяртанню памешчыцкага землеўладання з усімі яго адмоўнымі наступствамі для рэалізацыі зямельных рэформаў<ref name="Корновенко"/>{{rp|188}}. У нацыянальнай палітыцы Дзянікін прытрымліваўся канцэпцыі «адзінай і непадзельнай Расіі», што не дапускала абмеркавання якой-небудзь аўтаноміі альбо самавызначэння тэрыторый, якія ўваходзілі ў склад былой [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў [[Першая сусветная вайна|даваенных межах]]. Прынцыпы нацыянальнай палітыкі ў дачыненні да тэрыторыі і насельніцтва [[Украіна|Украіны]] знайшлі адлюстраванне ў «[[Зварот Дзянікіна да насельніцтва Маларосіі|Звароце Дзянікіна да насельніцтва Маларосіі]]» і не дапускалі права ўкраінскага народа на самавызначэнне<ref name="Процык">{{артыкул|аўтар=Процик Анна.|загаловак=Російський націоналізм і Україна в добу революції і Громадянської війни|спасылка=http://www.history.org.ua/JournALL/journal/2002/5/11.pdf|выданне=Український історичний журнал (УIЖ)|тып=науковий журнал ВАК України|месца=[[Кіеў|Київ]]|выдавецтва=Наукова думка|год=2002|выпуск=5|старонкі=130—139|issn=0130-5247}}</ref><ref name="Наумова">{{кніга|аўтар=Наумова И. И.|частка=Украинский вопрос в мемуарах А. И. Деникина|загаловак=Документ: история, теория, практика.|спасылка=http://www.if.tsu.ru/chair5/works/Conference_2012.pdf|адказны=Под общ. ред. проф. О. А. Харусь.|выданне=Сборник материалов V Всероссийской научно-практической конференции с международным участием (г. Томск, 27–28 октября 2011 г.)|месца=[[Томск]].|выдавецтва=Томский государственный университет.|год=2011|старонкі=364—368|старонак=588|isbn=978-5-7511-2052-8|archive-date=22 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222025139/http://www.if.tsu.ru/chair5/works/Conference_2012.pdf}}</ref>. Не дапускалася і казачай аўтаноміі — Дзянікін ажыццявіў рэпрэсіўныя меры супраць спробаў стварэння ўласнай федэратыўнай дзяржавы кубанскім, данскім і церскім казацтвам: ліквідаваў Кубанскую Раду і зрабіў перастаноўкі ва ўрадзе казачых абласцей<ref>{{артыкул|аўтар=Кулаков В. В., Каширина Е. И.|загаловак=Причины поражения белого движения на Юге России|спасылка=http://www.vestnik.adygnet.ru/files/2006.2/242/kulakov2006_2.pdf|выданне=Вестник Адыгейского государственного университета.|тып=научный журнал|месца=Майкоп|год=2006|выпуск=2|старонкі=45-47|issn=1999-7159|archive-date=3 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203010631/http://www.vestnik.adygnet.ru/files/2006.2/242/kulakov2006_2.pdf}}</ref>. У дачыненні да яўрэйскага насельніцтва праводзілася адмысловая палітыка. З прычыны таго што сярод кіраўнікоў бальшавіцкіх структур значную частку складалі яўрэі, у асяроддзі Добраахвотніцкай арміі было прынята лічыць любых яўрэяў патэнцыяльнымі саўдзельнікамі бальшавіцкага рэжыму<ref>{{cite web|url=http://www.lechaim.ru/ARHIV/164/dostup.htm|title=Еврейская делегация у генерала Деникина|date=2005|publisher=Лехаим|description=Публикация в журнале "Рассвет" за 1923 года в номерах апреля (№ 17) – мае (№ 18)|access-date=2012-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120810005209/http://www.lechaim.ru/ARHIV/164/dostup.htm|archive-date=10 жніўня 2012|url-status=dead}}</ref>. Дзянікін быў вымушаны выдаць загад аб забароне яўрэям уступаць у Добраахвотніцкую армію на афіцэрскія пасады. Хоць аналагічнае распараджэнне з нагоды салдат Дзянікіным не было выдадзена, але штучна завышаныя патрабаванні да прымаемых у армію навабранцам-яўрэям прывялі да таго, што пытанне пра ўдзел ва УСПР яўрэяў «вырашылася само сабой»<ref>{{cite web|url=http://www.jgs.ru/dor/white.htm|title=Евреи и Белая армия|author=Вейгман Сергей.|publisher=«Век»|access-date=2012-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617092126/http://www.jgs.ru/dor/white.htm|archive-date=17 чэрвеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Сам Дзянікін неаднаразова звяртаўся з заклікам да сваіх камандзірам «не настрайваць адну нацыянальнасць супраць іншай», але слабасць яго ўлады на месцах была такая, што ён не змог прадухіліць пагромы, асабліва пры ўмовах, калі і само прапагандысцкае агенцтва ўрада Дзянікіна вяло антыяўрэйскую агітацыю — напрыклад, у сваёй прапагандзе яно ставіла знак роўнасці паміж бальшавізмум і яўрэйскім насельніцтвам і заклікала да «крыжовага паходу» супраць яўрэяў<ref>{{кніга|аўтар=Энгель В. В.|загаловак=Курс лекции по истории евреев в России. Прочитан в Государственной еврейской академии им. Маймонида в 2000–2001 годах|спасылка=http://jhist.org/russ/russ001-13.htm|выданне=Jewish.ru|год=2001|archive-date=17 чэрвеня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617185117/http://jhist.org/russ/russ001-13.htm}}</ref>. [[Файл:Anton Denikin 1919, Taganrog.png|thumb|left|200px|Прыбыццё Дзянікіна ў англійскую саюзніцкую місію, 1919 год, Таганрог.]] У сваёй знешняй палітыцы арыентаваўся на прызнанне падкантрольнага яму дзяржаўнага ўтварэння з боку краін [[Антанта|Антанты]]. З умацаваннем сваёй улады ў канцы 1918 года і ўтварэннем УСПР у студзені 1919 года Дзянікіну атрымалася заручыцца падтрымкай Антанты і атрымліваць яе ваенную дапамогу на працягу ўсяго 1919 года. За час свайго кіравання Дзянікін не паставіў задачы міжнароднага прызнання свайго ўрада з боку Антанты, гэтыя пытанні вырашаліся ўжо яго пераемнікам Урангелем у 1920 годзе<ref>{{кніга|аўтар=Морозов А. Ю.|загаловак=Внешняя политика белых правительств Юга России в 1918—1920 гг. :по материалам белой прессы|спасылка=http://www.dissercat.com/content/vneshnyaya-politika-belykh-pravitelstv-yuga-rossii-v-1918-1920-gg-po-materialam-beloi-pressy|выданне=дис. канд. ист. наук 07.00.02|месца=Санкт-Петербург|год=2007|старонак=178}}</ref>. Адмоўна ставіўся да ідэі фарміравання кааліцыйнага заканадаўчага ўрада антыбальшавіцкіх сіл на Поўдні Расіі, скептычна ставіўся да дзяржаўных здольнасцей сваіх данскіх і кубанскіх саюзнікаў, мяркуючы, што падпарадкаваная яму тэрыторыя «магла б даць прадстаўнічы орган інтэлектуальна не вышэй за губернскі [[Земства|земскі сход]]»<ref>{{артыкул|аўтар=Зайцев А. А.|загаловак=Интеграционные процессы на Северном Кавказе в 1917-1920 гг.: к вопросу о создании Юго-Восточного союза|спасылка=http://npgi.ru/gournal/7_2009.pdf|мова=ru|выданне=Научные проблемы гуманитарных исследований|тып=научно-теоретический журнал|месца=Пятигорск|год=2009|выпуск=7|старонкі=4—11|issn=2071-9175|archive-date=17 красавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417025459/http://www.npgi.ru/gournal/7_2009.pdf}}</ref>. [[Файл:Denikin and Wrangel in Tsaritsyn, 1919.png|міні|200px|Дзянікін і Урангель на парадзе ў Царыцыне, 1919 год.]] З сярэдзіны 1919 года абазначыўся буйны {{нп4|Канфлікт Дзянікіна і Урангеля|канфлікт паміж Дзянікіным і Урангелем|ru|Конфликт Деникина и Врангеля}}, адным з ваеначальнікаў Добраахвотніцкай арміі. Супярэчнасці не насілі палітычнага характару<ref name="Карпов">{{артыкул|аўтар=Карпов Н. Д.|загаловак=А.И. Деникин и П.Н. Врангель: от несогласия к антагонизму|спасылка=http://www.krimoved-library.ru/books/krim-vrangel-1920-god4.html|аўтар выдання=Отв. С. М. Исхаков, вступ. слово Э. Кронер.|выданне=Крым. Врангель. 1920 год|тып=сборник научных трудов|месца=Москва|выдавецтва=Социально-политическая МЫСЛЬ|год=1996|старонкі=216|isbn=5-902168-71-6}}</ref>: прычынамі рознагалоссяў з’яўлялася розніца ў бачанні двума генераламі пытання выбару саюзнікаў і далейшай стратэгіі для сіл Белага руху на Поўдні Расіі, якая хутка перайшла ў плоскасць узаемных абвінавачванняў і дыяметральна процілеглых ацэнак адных і тых жа падзей<ref>{{артыкул|аўтар=Костомаров Дмитрий Павлович|загаловак=Деникин и Врангель: история конфликта|спасылка=http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2386&n=119|мова=ru|выданне=Родина|тып=российский исторический журнал|выдавецтва=Федеральное агентство России по печати и массовым коммуникациям|год=2007|выпуск=10|старонкі=72—75|issn=0235-7089|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130103152156/http://www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=2386&n=119|archive-date=3 студзеня 2013}}</ref>. Пачатковай кропкай канфлікту даследчыкамі называецца ігнараванне Дзянікіным у красавіку 1919 года сакрэтнага рапарта Урангеля, у якім ён прапаноўваў зрабіць Царыцынскі кірунак наступлення белых армій прыярытэтным<ref name="Карпов"/>. Дзянікіным пазней была створана [[Маскоўская дырэктыва]] наступлення, якая пасля яе няўдачы была публічна раскрытыкаваная Урангелем. Да канца 1919 года паміж генераламі разгарэлася адкрытая канфрантацыя, Урангель зандаваў глебу па змене генерала Дзянікіна<ref name="Слободин"/>{{rp|53}}, але ў студзені 1920 падаў у адстаўку, пакінуў тэрыторыю УСПР і з’ехаў у Канстанцінопаль, знаходзячыся там да вясны 1920 года. Канфлікт Дзянікіна і Урангеля спрыяў узнікненню расколу ў белым лагеры, ён прадоўжыўся таксама і ў эміграцыі. Рэпрэсіўная палітыка ўрада Дзянікіна ацэньваецца падобнай з палітыкай Калчака і іншых ваенных дыктатур<ref name="Литвин">{{кніга|аўтар=Литвин А. Л.|частка=Репрессии по-генеральски. Адмирал А. В. Колчак и генерал А. И. Деникин|загаловак=Красный и белый террор в России. 1918—1922 гг.|спасылка=http://www.e-reading.org.ua/chapter.php/1004379/8/Litvin_Aleksey_-_Krasnyy_i_belyy_terror_v_Rossii._1918-1922_gg..html#n_318|месца=Москва|выдавецтва=Яуза|год=1996|серыя=Совершенно секретно|isbn=5-87849-164-8}}</ref>, альбо называецца больш жорсткай, чым у іншых белых утварэнняў, што тлумачыцца большай разлютаванасцю [[Чырвоны тэрор|Чырвонага тэрору]] на Поўдні ў параўнанні з Сібірру або іншымі раёнамі<ref name="Репрессивное">{{артыкул|аўтар=д. и. н. Цветков В. Ж.|загаловак=Репрессивное законодательство белых правительств|спасылка=http://www.dk1868.ru/statii/Tstvetkov1.htm|мова=ru|выданне=Вопросы истории|тып=Журнал|год=2007|нумар=4|старонкі=16—26|issn=0042-8779}}</ref>. Сам Дзянікін адказнасць за арганізацыю {{нп4|Белы тэрор|Белага тэрору|uk|Білий терор}} на Поўдні Расіі пераносіў на самадзейнасць сваёй контрразведкі, сцвярджаючы, што яна станавілася «часам агменямі правакацый і арганізаванага рабавання»<ref name="Литвин"/>. У жніўні 1918 года выйшла яго распараджэнне перадаваць па распараджэнні ваеннага губернатара вінаватых ва ўсталяванні савецкай улады «ваенна-палявым судам вайсковай часткі Добраахвотніцкай арміі»<ref name="Репрессивное"/>. У сярэдзіне 1919 года рэпрэсіўнае заканадаўства стала больш жорсткім у сувязі з прыняццем «Закона ў дачыненні да ўдзельнікаў устанаўлення ў Расійскай дзяржаве савецкай улады, а роўна свядома садзейнічаючых яе распаўсюджванню i ўмацаванню», згодна з якім асобы, відавочна датычныя да ўсталявання савецкай улады, падлягалі смяротнаму пакаранню, саўдзельнікам прадугледжваліся «бестэрміновая катарга», або «катаржныя работы ад 4 да 20 гадоў», або «папраўчыя арыштанцкія аддзяленні ад 2 да 6 гадоў», больш дробным парушэнням — турэмнае зняволенне ад месяца да 1 года 4 месяцаў або «грашовае спагнанне» ад 300 да 20 тысяч рублёў<ref name="Репрессивное"/>. Акрамя таго, «асцярога магчымага прымусу» была выключана Дзянікіным з раздзелу «вызвалення ад адказнасці», паколькі, згодна з яго рэзалюцыяй, яна «цяжка ўлаўліваецца для суду»<ref name="Репрессивное"/>. Пры гэтым Дзянікін з уласнымі прапагандысцкімі мэтамі <ref name="Литвин"/> паставіў заданне вывучаць і дакументаваць вынікі [[Чырвоны тэрор|чырвонага тэрору]]. 4 красавіка 1919 года паводле яго распараджэння была створана Асаблівая следчая камісія па расследаванню злачынстваў бальшавікоў. === У эміграцыі === ==== Міжваенны перыяд ==== ===== Адыход ад палітыкі і перыяд актыўнай літаратурнай дзейнасці ===== {{also|Літаратурная дзейнасць Антона Дзянікіна}} Накіроўваючыся з сям’ёй з Канстанцінопаля ў Англію, Дзянікін зрабіў прыпынак на [[Мальта|Мальце]] і ў [[Гібралтар]]ы. У [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]] карабель трапіў у моцную буру<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Прыбыўшы ў [[Саўтгемптан]], ён [[17 красавіка]] 1920 года з’ехаў у [[Лондан]], дзе быў сустрэты прадстаўнікамі брытанскага ваеннага міністэрства, а таксама генералам Хольманам і групай рускіх дзеячаў, у ліку якіх былі былы лідар [[Канстытуцыйна-дэмакратычная партыя|кадэтаў]] {{нп4|Павел Мікалаевіч Мілюкоў|Павел Мілюкоў|ru|Милюков, Павел Николаевич}} і дыпламат Яўген Саблін, які ўручыў Дзянікіну падзякавальную і прывітальную тэлеграму з [[Парыж]]а, адпраўленую ў расійскае пасольства ў Лондане на імя Дзянікіна з подпісамі князя [[Георгій Яўгенавіч Львоў|Георгія Львова]], [[Сяргей Дзмітрыевіч Сазонаў|Сяргея Сазонава]], {{нп4|Васіль Аляксеевіч Маклакоў|Васіля Маклакова|ru|Маклаков, Василий Алексеевич}} і [[Барыс Віктаравіч Савінкаў|Барыса Савінкава]]<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Лонданская прэса (у прыватнасці, «[[The Times|Таймс]]» і «Дэйлі Геральд») адзначыла прыезд Дзянікіна пачцівымі артыкуламі ў адрас генерала<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. [[Файл:Деникин, Шмелев, Капбретон 1926.jpg|міні|200px|Сустрэча сям’і Дзянікіна з сям’ёй пісьменніка {{нп4|Іван Сяргеевіч Шмялёў|Шмялёва|ru|Шмелёв, Иван Сергеевич}} ў Кабрэтоне, Францыя, 1926 год.]] Прабыў у [[Вялікабрытанія|Англіі]] некалькі месяцаў, спачатку жывучы ў Лондане, а затым у {{нп4|Певенсі|Певенсі|uk|Певенсі}} і [[Істбарн]]е (Усходні Сусекс)<ref name="Гордеев"/>{{rp|147}}. Увосень [[1920]] года ў Англіі была апублікавана тэлеграма лорда [[Джордж Натаніэл Керзан|Керзана]] [[Георгій Васільевіч Чычэрын|Чычэрыну]], у якой той адзначаў, што менавіта яго ўплыў спрыяў перакананню Дзянікіна пакінуць пасаду галоўнакамандуючага УСПР і перадаць яе Урангелю. Дзянікін у «Таймс» катэгарычна абверг заяву Керзана пра які-небудзь уплыў лорда на пакіданне ім паста галоўнакамандуючага УСПР, патлумачыўшы пакіданне прычынамі выключна асабістымі і патрабаваннем моманту, а таксама адмовіўся ад прапановы лорда Керзана ўдзельнічаць у заключэнні перамір’я з [[бальшавік]]амі і паведаміў, што: {{пачатак цытаты}} Як раней, так і цяпер я лічу непазбежнай і неабходнай узброеную барацьбу з бальшавікамі да поўнай іх паразы. Інакш не толькі Расія, але і ўся Еўропа звернецца ў руіны. {{канец цытаты|крыніца=<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>{{rp|653-654}}}} У знак пратэсту супраць жадання брытанскага ўрада заключыць мір з Савецкай Расіяй у жніўні 1920 года пакінуў Англію і пераехаў у [[Бельгія|Бельгію]], дзе пасяліўся з сям’ёй у [[Брусель|Бруселі]]<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>{{rp|654-655}} і прыступіў да напісання свайго фундаментальнага дакументальнага даследавання аб [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайне]] — «[[Нарысы рускай смуты|Нарысаў рускай смуты]]». Напярэдадні Каляд у снежні 1920 года генерал Дзянікін пісаў свайму калегу, былому кіраўніку англійскай місіі на Поўдні Расіі генералу {{нп4|Чарльз Джэймс Брыгс|Брыгсу|ru|Бриггс, Чарльз Джеймс}}: {{пачатак цытаты}} Я цалкам адышоў ад палітыкі і пайшоў увесь у гістарычную працу. Заканчваю першы том «Нарысаў», якія ахопліваюць падзеі рускай рэвалюцыі ад 27 лютага да 27 жніўня 1917 года. У сваёй працы знаходжу некаторае забыццё ад цяжкіх перажыванняў. {{канец цытаты|крыніца=<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>{{rp|656}}}} [[Файл:Anton Denikin & Marina Denikina 1933.jpg|thumb|200px|left|Антон Дзянікін з дачкой [[Марына Антонаўна Дзянікіна|Марынай]] на парозе свайго дома ў прадмесце [[Парыж]]а, [[Камуны Францыі|камуна]] [[Сеўр]], [[1933]] год.]] Гардзееў піша, што ў гэты перыяд Дзянікін прыняў рашэнне адмовіцца ад далейшай узброенай барацьбы ў карысць барацьбы «словам і пяром». Даследчык пазітыўна выказваецца аб дадзеным выбары і адзначае, што дзякуючы яму [[гісторыя Расіі]] канца [[XIX стагоддзе|XIX]] — пачатку [[XX стагоддзе|XX стагоддзяў]] «атрымала выдатнага летапісца»<ref name="Гордеев"/>{{rp|148}}. У чэрвені [[1922]] года<ref name="Гордеев"/>{{rp|149}} з Бельгіі пераехаў у [[Венгрыя|Венгрыю]], дзе жыў і працаваў да сярэдзіны [[1925]] года. За тры гады жыцця ў Венгрыі ён тройчы змяніў месца жыхарства. Спачатку генерал пасяліўся ў [[Шопран]]е, затым правёў некалькі месяцаў у [[Будапешт|Будапешце]], а пасля гэтага зноў пасяліўся ў правінцыйным мястэчку паблізу [[Балатан|возера Балатон]]<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>{{rp|661}}. Тут была завершана праца над апошнімі тэмамі «Нарысаў», якія былі выдадзены ў [[Парыж]]ы і [[Берлін]]е, а таксама з скарачэннямі былі перакладзены і выдадзены на англійскай, французскай і нямецкай мовах. Выхад гэтага сачынення некалькі паправіў матэрыяльнае становішча Дзянікіна і даў яму магчымасць шукаць больш зручнае месца для пражывання. У гэты час даўні сябар Дзянікіна генерал Аляксей Шапрон дзю Ларэ ажаніўся ў Бельгіі з дачкой генерала Карнілава і лістом запрасіў генерала вярнуцца ў Брусель, што і паслужыла падставай да пераезду. Прабыў у Бруселі з сярэдзіны 1925 да вясны 1926 года<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Увесну 1926 года пасяліўся ў Парыжы, які з’яўляўся цэнтрам рускай эміграцыі. Тут заняўся не толькі літаратурнай, але і грамадскай дзейнасцю. У [[1928]] годзе ён напісаў сачыненне «Афіцэры», асноўная частка працы над якім праходзіла ў Кабрэтоне, дзе Дзянікін часта меў зносіны з пісьменнікам [[Іван Сяргеевіч Шмялёў|Іванам Шмялёвым]]<ref name="Рутыч"/>. Далей Дзянікін пачаў працу над аўтабіяграфічнай аповесцю «Маё жыццё». Адначасова ён часта выязджаў у [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]] і [[Каралеўства Югаславія|Югаславію]] для чытання лекцый па рускай гісторыі<ref name="Гордеев"/>{{rp|150}}. У [[1931]] годзе завяршыў працу «Старая армія», якая прадстаўляе ваенна-гістарычнае даследаванне [[Руская імператарская армія|Рускай імператарскай арміі]] да і падчас Першай сусветнай вайны<ref name="Гордеев"/>{{rp|151}}. ===== Палітычная дзейнасць у эміграцыі ===== [[Файл:Anton Denikin 1938, Paris.png|200px|міні|Дзянікін у Парыжы, 1938 год.]] З прыходам у [[Трэці рэйх|Германіі]] да ўлады [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|нацыстаў]] выступіў з асуджэннем палітыкі [[Адольф Гітлер|Гітлера]]. У адрозненне ад шэрагу эмігранцкіх дзеячаў, якія планавалі ўдзельнічаць у баявых дзеяннях супраць [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] на баку замежных дзяржаў, недружалюбных [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], выступаў за неабходнасць падтрымкі Чырвонай арміі супраць любога замежнага агрэсара, з наступным абуджэннем рускага духу ў шэрагах гэтай арміі, які, паводле задумы генерала, і павінен зрынуць [[бальшавізм]] у Расіі і пры гэтым захаваць у Расіі саму армію<ref name="Гордеев"/>{{rp|151}}. У цэлым Дзянікін захаваў аўтарытет у асяроддзі рускай эміграцыі, аднак частка [[Белая эміграцыя|белай эміграцыі]] і наступных хваль рускай эміграцыі ставілася да Дзянікіна крытычна. Сярод іх быў пераемнік на пасадзе галоўнакамандуючага УСПР [[Пётр Мікалаевіч Урангель|Пётр Урангель]]<ref name="Ходаков"/>, пісьменнік [[Іван Лук’янавіч Саланевіч|Іван Саланевіч]]<ref>{{артыкул|аўтар=Солоневич И. Л.|загаловак=Два зайца генерала Деникина|спасылка=http://nationalism.org/bratstvo/oprichnik/14/solonevich.htm|выданне=Наша газета|месца=[[Сафія|София]]|год=1939, 8 февраля}}</ref>, філосаф [[Іван Аляксандравіч Ільін|Іван Ільін]]<ref name="Ходаков"/> і іншыя. За ваенна-стратэгічныя пралікі падчас Грамадзянскай вайны Дзянікіна крытыкавалі такія прыкметныя дзеячы эміграцыі, як ваенны спецыяліст і гісторык генерал Мікалай Галавін, палкоўнік Арсеній Зайцаў<ref name="Ходаков">{{кніга|аўтар=Ходаков И. М.|загаловак="Очерки Русской Смуты" А. И. Деникина как источник по изучению гражданской войны на юге России|спасылка=http://www.dissercat.com/content/ocherki-russkoi-smuty-ai-denikina-kak-istochnik-po-izucheniyu-grazhdanskoi-voiny-na-yuge-ros|выданне=диссертация на соискание уч. степени д.и.н по специальности 07.00.09 — историография, источниковедение и методы исторического исследования|месца=Москва|год=2006}}</ref> і іншыя. Складаныя адносіны, звязаныя з разыходжаннем у поглядах на далейшы працяг белай барацьбы, былі ў Дзянікіна і з {{нп4|Рускі агульнавоінскі саюз|Рускім агульнавоінскія саюзам (РАВС)|ru|Русский общевоинский союз}}, ваеннай эмігранцкай арганізацыяй былых удзельнікаў Белага руху. У верасні [[1932]] года групай блізкіх да Дзянікіна былых ваеннаслужачых Добраахвотніцкай арміі была створана арганізацыя «Саюз добраахвотнікаў». Новаствораная арганізацыя занепакоіла кіраўніцтва РАВС, як прэтэндэнта на лідарства ў арганізацыі воінскіх саюзаў у эмігранцкім асяроддзі. Дзянікін падтрымаў стварэнне Саюза добраахвотнікаў і лічыў, што РАВС у пачатку 1930-х гг. знаходзіўся ў крызісе<ref>{{кніга|аўтар=Голдин В. И.|частка=Нарастание кризисных явлений в Русском общевоинском союзе и зарубежная Россия|загаловак=Солдаты на чужбине. Русский общевоинский союз, Россия и русское зарубежье в XX—XXI веках|спасылка=http://lib.ru/HISTORY/GOLDIN_W_I/soldaty_chuzhbiny.pdf|месца=Архангельск|выдавецтва=Солти|год=2006|старонак=794|isbn=5-753-60-1650}}</ref>. Узначальваў Саюз добраахвотнікаў<ref name = Shishov185/><ref>{{кніга|аўтар=Цурганов Ю.|загаловак=Белоэмигранты и Вторая мировая война. Попытка реванша. 1939—1945.|спасылка=http://www.istmira.com/knigi-vtoraya-mirovaya-vojna/11/11/page/9/Beloyemigrantyi-i-Vtoraya-mirovaya-voyna--Popyitka-revansha-.html|месца=Москва|выдавецтва=ЗАО Центрполиграф|год=2010|серыя=На линии фронта. Правда о войне|старонак=287|isbn=978-5-9524-4725-7|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512205553/http://www.istmira.com/knigi-vtoraya-mirovaya-vojna/11/11/page/9/Beloyemigrantyi-i-Vtoraya-mirovaya-voyna--Popyitka-revansha-.html|archive-date=12 мая 2013}}</ref>. У [[1936]] годзе заснаваў газету «Добраахвотнік», якая да [[1938]] года выдавалася ў Парыжы Г. Д. Леслі пры ўдзеле Саюза добраахвотнікаў, на старонках якой публікаваліся артыкулы Дзянікіна<ref name="Shishov185">''Шишов А. В.'' Генерал Дроздовский. Легендарный поход от Ясс до Кубани и Дона. М.: ЗАО Издательство Центрполиграф, 2012. — 431 с. — (Россия забытая и неизвестная. Золотая коллекция). ISBN 978-5-227-03734-3, С. 185</ref>. Усяго выйшлі тры нумары ў лютым кожнага года, і прымеркаваны яны былі да гадавіны [[Першы Кубанскі паход|Першага Кубанскага (ледзянога) паходу]]<ref>{{артыкул|загаловак=Антон Деникин. Дела эмигрантские|спасылка=http://rusk.ru/st.php?idar=51579|аўтар выдання=Публикация д. и. н. В. Ж. Цветкова|выданне=Русская линия|тып=информационное агентство|год=2011, 18 ноября}}</ref>. У канцы 1938 года праходзіў сведкам па справе {{нп4|Надзея Васільеўна Плявіцкая|Надзеі Плявіцкай|ru|Плевицкая, Надежда Васильевна}} аб выкраданні начальніка РАВС генерала [[Яўген Карлавіч Мілер|Яўгена Мілера]] і знікненні генерала [[Мікалай Уладзіміравіч Скоблін|Мікалая Скобліна]] (мужа Плявіцкай). Яго з’яўленне на судзе ў французскай газетнай прэсе [[10 снежня]] 1938 года разглядалася як сенсацыя<ref>{{артыкул|загаловак=Выступление ген. Деникина на суде против Надежды Плевицкой|аўтар выдання=Ред. проф. Милюков П. Н.|выданне=Последние новости|тып=газета|месца=Париж|год=1938, 10 декабря}}</ref>. Даў паказанні, у якіх выказаў недавер Скобліну і Плявіцкай, а таксама выказаў упэўненасць у датычнасці абодвух да выкрадання Мілера<ref>{{кніга|загаловак=Операция «Трест». Советская разведка против русской эмиграции. 1921-1937 гг.|частка=Глава 3. Суд над Плевицкой|аўтар=Гаспарян А. С.|спасылка=http://www.ozon.ru/context/detail/id/4181217/|выданне=кніга|выдавецтва=Вече|серыя=Военные тайны ХХ века|старонак=464|isbn=978-5-9533-3534-8|тыраж=4000}}</ref>. ==== Другая сусветная вайна ==== Напярэдадні [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Дзянікін прачытаў у Парыжы лекцыю «Сусветныя падзеі і рускае пытанне», якая пасля ў [[1939]] года была выдадзена асобнай брашурай<ref name="Гордеев" />{{rp|152}}. У гэтай кнізе ён пазначыў свае пазіцыі ў сувязі з будучай вайной, удзел СССР у якой уяўляўся непазбежным: {{пачатак цытаты}}«Нельга — кажуць адны — абараняць Расію, падрываючы яе сілы звяржэннем улады… Нельга — кажуць іншыя — зрынуць савецкую ўладу без удзелу знешніх сіл, якія маюць захопныя мэты… Словам, або бальшавіцкая пятля, або чужацкае ярмо. Я ж не прымаю ні завесы, ні прыгнёту. Веру і вызнаю: звяржэнне савецкай улады і абарона Расіі». {{канец цытаты|крыніца=Деникин А. Мировые события и русский вопрос. — Париж: Изд. Союза добровольцев, 1939. — С. 64.}} [[Файл:Anton Denikin and Ksenia Denikina, 1930-th.jpg|200px|міні|Дзянікін з жонкай у мястэчку Мімізан падчас нямецкай акупацыі Францыі, пачатак {{nobr|1940-х гг.}}<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>{{rp|584-585}}.]] Пачатак Другой сусветнай вайны ([[1 верасня]] 1939 года) заспеў генерала Дзянікіна на поўдні Францыі ў вёсцы Мантэй-о-Віконт, куды ён выехаў з Парыжа для працы над сваёй працай «Шлях рускага афіцэра». Згодна з аўтарскай задумай, гэтая праца павінна была з’яўляцца адначасова ўвядзеннем і дадаткам да «Нарысаў рускай смуты»<ref name="Рутыч"/>. Уварванне нямецкіх войскаў на тэрыторыю Францыі ў маі 1940 года прымусіла Дзянікіна прыняць рашэнне спешна пакінуць Бург-ла-Рэн (пад Парыжам) і на машыне аднаго са сваіх паплечнікаў палкоўніка Глотава выехаць на поўдзень Францыі да іспанскай мяжы. У Мімізане на поўнач ад [[Біярыц]]а машыну з Дзянікіным нагналі нямецкія матарызаваныя часткі<ref name="Рутыч"/>. Быў заключаны немцамі ў канцэнтрацыйны лагер, дзе ведамства [[Ёзэф Гебельс|Гебельса]] прапаноўвала яму садзейнічанне ў літаратурнай працы. Адмовіўся ад супрацоўніцтва, быў адпушчаны і пасяліўся пад кантролем нямецкай камендатуры і гестапа<ref name="Ипполитов"/>{{rp|566}} на віле сяброў у вёсцы Мімізан каля [[Бардо]]. Многія з кніг, брашур і артыкулаў, напісаных Дзянікіным у 1930-я гады, аказаліся ў спісе забароненай літаратуры на тэрыторыі, кантраляванай Трэцім рэйхам, і былі канфіскаваныя. Адмовіўся зарэгістравацца ў нямецкай камендатуры як асоба без грамадзянства (якімі з’яўляліся рускія эмігранты), матываваўшы гэта тым, што ён з’яўляецца падданым [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], і гэта падданства ў яго ніхто не адбіраў<ref name="Ипполитов"/>{{rp|566}}. У [[1942]] годзе нямецкія ўлады зноў прапанавалі Дзянікіну супрацоўніцтва і пераезд у [[Берлін]]<ref name="jail"/>, на гэты раз патрабуючы, згодна з трактоўкай Іпалітава, каб ён узначаліў антыкамуністычныя сілы з ліку рускіх эмігрантаў пад эгідай Трэцяга рэйха, але атрымалі рашучую адмову генерала<ref name="Ипполитов"/>{{rp|560—563}}. Гардзееў, спасылаючыся на атрыманыя ў архіўных дакументах звесткі, прыводзіць інфармацыю, што ў [[1943]] годзе Дзянікін на асабістыя сродкі накіраваў Чырвонай арміі вагон з медыкаментамі, чым збянтэжыў [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] і савецкае кіраўніцтва. Было прынята рашэнне медыкаменты прыняць, а імя аўтара іх адпраўкі не выдаваць<ref name="Гордеев"/>{{rp|153}}. Застаючыся перакананым праціўнікам савецкага ладу, заклікаў мігрантаў не падтрымліваць [[Трэці рэйх|Германію]] ў вайне з [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] (лозунг «Абарона Расіі і звяржэнне бальшавізму»), неаднаразова называючы ўсіх прадстаўнікоў эміграцыі, якія супрацоўнічалі з немцамі, «цемрашаламі», «паражэнцамі» і «гітлераўскімі прыхільнікамі»<ref name="Гордеев"/>{{rp|154}}. Пры гэтым, калі восенню 1943 года ў Мімізане, дзе пражываў Дзянікін, быў раскватараваны адзін з {{нп4|Усходнія легіёны|усходніх батальёнаў вермахта|ru|Восточные легионы}}, змякчыў сваё стаўленне да шараговых вайскоўцаў з былых савецкіх грамадзян. Ён лічыў, што іх пераход на бок ворага тлумачыўся нечалавечымі ўмовамі ўтрымання ў нацысцкіх канцлагерах і знявечанай бальшавіцкай ідэалогіяй нацыянальнай самасвядомасцю савецкага чалавека. Пагляды на [[Рускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|рускі калабарацыянізм]] Дзянікін выказаў у двух неапублікаваных нарысах «[[Андрэй Андрэевіч Уласаў|Генерал Уласаў]] і ўласаўцы» і «Сусветная вайна. Расія і замежжа»<ref name="jail">{{кніга |загаловак=Тюремная одиссея Василия Шульгина: Материалы следственного дела и дела заключённого |адказны=Сост., вступ. ст. Макаров В. Г., Репников А. В., Христофоров В. С.; комм. Макаров В. Г., Репников, А. В |месца=М. |выдавецтва=Русский путь |год=2010 |старонкі=370 |старонак=480 |isbn=978-5-85887-359-4 |тыраж=2000 }}</ref>. У чэрвені [[1945]] года пасля [[Акт капітуляцыі Германіі|капітуляцыі Германіі]] Дзянікін вярнуўся ў Парыж. ==== Пераезд у ЗША ==== Узмоцнены пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] савецкі ўплыў у краінах Еўропы вымусіў генерала пакінуць Францыю. У СССР было вядома аб патрыятычнай пазіцыі Дзянікіна падчас Другой сусветнай вайны, і Сталін не ставіў перад урадамі краін [[антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]] пытанне аб гвалтоўнай дэпартацыі Дзянікіна ў савецкую дзяржаву. Але сам Дзянікін не меў дакладных звестак на гэты конт і адчуваў пэўны дыскамфорт і неспакой за сваё жыццё. Да таго ж Дзянікін адчуваў, што пад прамым або ўскосным савецкім кантролем яму была абмежаваная магчымасць выказваць у друку свае погляды<ref name="Ипполитов"/>{{rp|576—577}}. Атрымаць амерыканскую візу па квоце для рускіх эмігрантаў апынулася цяжка, і Дзянікін з жонкай як такія, што нарадзіліся на тэрыторыі сучаснай Польшчы, змаглі аформіць амерыканскую эміграцыйную візу праз польскае пасольства<ref name="Грей"/>{{rp|293}}. Пакінуўшы дачку [[Марына Антонаўна Дзянікіна|Марыну]] ў Парыжы, [[21 лістапада]] 1945 года яны з’ехалі ў [[Дзьеп]]<ref name="Ипполитов"/>{{rp|578}}<ref name="Грей"/>{{rp|293}}, адтуль праз Нью-Хейвен патрапілі ў [[Лондан]]. [[8 снежня]] 1945 года сямейства Дзянікіна сышло з трапа парахода ў [[Нью-Ёрк]]у<ref name="Ипполитов"/>{{rp|579}}. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] працягнуў працу над кнігай «Маё жыццё». У студзені [[1946]] года звярнуўся да генерала [[Дуайт Дэвід Эйзенхаўэр|Дуайт Эйзенхаўэр]] з заклікам спыніць гвалтоўную выдачу ў СССР былых савецкіх грамадзян, якія ўступілі ў гады вайны ў германскія ваенныя фарміраванні<ref name="Иоффе"/>. Выступаў з публічнымі дакладамі: у студзені ён прачытаў у Нью-Ёрку лекцыю «Сусветная вайна і руская ваенная эміграцыя», [[5 лютага]] выступіў перад аўдыторыяй у 700 чалавек на канферэнцыі ў манхэтэнскім цэнтры<ref name="Ипполитов"/>{{rp|589}}. Увесну 1946 года часта наведваў [[Нью-Ёркская публічная бібліятэка|Нью-Ёркскую публічную бібліятэку]] на {{нп4|42-я вуліца, Манхэтэн|42-й вуліцы|ru|42-я улица (Манхэттен)}}<ref name="Ипполитов"/>{{rp|590}}. Улетку 1946 года выступіў з мемарандумам «Рускае пытанне», адрасаваным урадам Вялікабрытаніі і ЗША, у якім, дапушчаючы ваеннае сутыкненне вядучых дзяржаў Захаду з савецкай Расіяй з мэтай звяржэння панавання камуністаў, перасцерагаў іх ад намераў правесці ў такім выпадку расчляненне Расіі<ref name="jail" />. Перад сваёй смерцю па запрашэнні знаёмых з’ехаў на адпачынак на ферму каля [[Мічыган (возера)|возера Мічыган]], дзе [[20 чэрвеня]] 1947 года яго разбіў першы сардэчны прыступ, пасля чаго яго змясцілі ў шпіталь бліжэйшага да фермы горада Эн-Арбар<ref name="Ипполитов"/>{{rp|591}}. ==== Смерць і пахаванне ==== Памёр ад сардэчнага прыступу [[7 жніўня]] [[1947]] года ў бальніцы [[Мічыганскі ўніверсітэт|Мічыганскага ўніверсітэта]] ў [[Ан-Арбар|Эн-Арбар]] і быў пахаваны на могілках у [[Дэтройт|Дэтройце]]. Амерыканскія ўлады пахавалі яго як галоўнакамандуючага саюзнай арміяй з вайсковымі ўшанаваннямі<ref name="Иоффе"/>. [[15 снежня]] [[1952]] года паводле рашэння белаказачай абшчыны ЗША адбылося перанясенне рэшткаў генерала Дзянікіна на праваслаўныя казачыя Свята-Уладзімірскія могілкі ў гарадок Кесвіл, у мясцовасці Джэксан, у [[Нью-Джэрсі|штаце Нью-Джэрсі]]. <gallery heights="220" mode="packed" caption="Змены пахаванняў Дзянікіна"> Файл:Могила А.И.Деникина в США, начало марта 2005 года.png | Магіла ў Нью-Джэрсі, ЗША (1952—2005) Файл:Donskoy monastery 12.jpg | У Маскве ў [[Данскі манастыр|Данскім манастыры]] да рэканструкцыі (2005—2009) Файл:Могила Деникиных в Донском монастыре после реконструкции 2008-2009.JPG | Пасля рэканструкцыі і стварэння мемарыяла (2009) </gallery> == Перанос рэшткаў у Расію == {{also|Перапахаванне рэшткаў Дзянікіна і Ільіна ў Расіі}} [[3 кастрычніка]] [[2005]] года прах генерала Антона Іванавіча Дзянікіна і яго жонкі [[Ксенія Васільеўна Дзянікіна|Ксеніі Васільеўны]] ([[1892]]—[[1973]]) разам з парэшткамі рускага філосафа [[Іван Аляксандравіч Ільін|Івана Аляксандравіча Ільіна]] ([[1883]]—[[1954]]) і яго жонкі Наталлі Мікалаеўны ([[1882]]—[[1963]]) быў перавезены ў [[Масква|Маскву]] для пахавання ў [[Данскі манастыр|Данскім манастыры]]<ref>{{cite web|publisher=Православие.Ru|url=http://www.pravoslavie.ru/news/14743.htm|title=Состоялась церемония перезахоронения праха генерала Деникина и философа Ильина в некрополе Донского монастыря|datepublished=3 октября 2005|access-date=27 января 2009|archive-url=https://www.webcitation.org/61D5KrHvz?url=http://www.pravoslavie.ru/news/14743.htm|archive-date=25 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Перапахаванне было ажыццёўлена ў адпаведнасці з даручэннямі Прэзідэнта Расіі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] і [[Урад Расійскай Федэрацыі|Урада Расійскай Федэрацыі]] са згоды дачкі Дзянікіна [[Марына Антонаўна Дзянікіна|Марыны Антонаўны Дзянікінай-Грэй]] ([[1919]]—[[2005]]) і арганізавана Расійскім фондам культуры. == Ацэнкі == === Агульныя === Адзін з асноўных савецкіх і расійскіх даследчыкаў біяграфіі Дзянікіна доктар гістарычных навук Георгій Іпалітаў назваў Дзянікіна яркай, дыялектычна супярэчлівай і трагічнай фігурай расійскай гісторыі<ref name="Деникинщина">{{артыкул|аўтар=Ипполитов Г. М.|загаловак=Деникин = Деникинщина. Генерал-лейтенант А.И. Деникин в годы российской гражданской войны. Советская историография проблемы (вторая половина 1960-х – первая половина 1980-х гг.)|спасылка=http://www.ssc.smr.ru/media/journals/izvestia/2010/2010_6_193_204.pdf|мова=ru|выданне=Известия Самарского научного центра Российской академии наук|месца=Самара|год=2010|том=12|выпуск=6|старонкі=193—204|issn=1990-5378}}</ref>. Рускі эміграцыйны сацыёлаг, палітолаг і гісторык {{нп4|Мікалай Сяргеевіч Цімашаў|Мікалай Цімашаў|ru|Тимашев, Николай Сергеевич}} адзначаў, што Дзянікін увайшоў у гісторыю перш за ўсё як кіраўнік [[Узброеныя сілы Поўдня Расіі|Узброеных сіл Поўдня Расіі]], а яго войскі з усіх сіл [[Белы рух|Белага руху]] падышлі да [[Масква|Масквы]] ў гады Грамадзянскай вайны максімальна блізка{{sfn|''Деникин А. И.''|1953|name="Тимашев"|loc=(1991, Тимашев Н. С., [http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai/pre.html Предисловие])}}. Такія ацэнкі падзяляюцца іншымі аўтарами<ref name="Кулаков"/>{{rp|54}}. Частымі з’яўляюцца ацэнкі Дзянікіна як паслядоўнага рускага патрыёта, які захоўваў вернасць Расіі на працягу ўсяго свайго жыцця<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|51}}<ref name="Слободин"/>{{rp|46-47}}. Нярэдка даследчыкамі і біёграфамі высока ацэньваюцца маральныя якасці Дзянікіна<ref name="ЛеховичБелыеКрасные"/>. Дзянікін прадастаўляецца шматлікімі аўтарами непрымірымым ворагам савецкай улады<ref name="Сидоровичев"/>, пры гэтым яго пазіцыя падчас Другой сусветнай вайны, калі ён падтрымліваў Чырвоную армію ў яе супрацьстаянні з вермахтам, называецца патрыятычнай<ref name="Гордеев"/>. Гісторык і пісьменнік, даследчык ваеннай біяграфіі Дзянікіна Уладзімір Чаркасаў-Георгіеўскі адлюстраваў псіхалагічны партрэт Дзянікіна, дзе прадставіў яго як тыповага ліберальнага ваеннага інтэлігента, асаблівы гатунак царкоўна-праваслаўнага чалавека з «рэспубліканскім» акцэнтам, для якіх характэрныя імпульсіўнасць, эклектыка, мешаніна, адсутнасць суцэльнага маналіту. Такія людзі нерашучыя, і менавіта яны, на думку аўтара, спарадзілі [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Керанскага]] і [[Лютаўская рэвалюцыя|лютавізм]] у Расіі. У Дзянікіна «інтэлігенцку ходкае» спрабавала ўжыцца «з сапраўдным праваслаўным аскетызмам»{{sfn|''Черкасов-Георгиевский В.''|1999|loc=[http://apologetika.com/modules.php?op=modload&name=News&sid=205&file=article&pageid=2 Ч. 10. Гл. 2. Россия спасётся!]}}<ref name="Ходаков2">{{артыкул|аўтар=Ходаков И.|загаловак=Белая идея и русская военная интеллигенция. Размышления о причинах поражения Белого движения.|спасылка=http://www.posev.ru/files/magazine-archive/79.pdf|выданне=Посев|тып=общественно-политический журнал|месца=Москва|год=2010, январь|выпуск=1 (1588)|старонкі=19-25|issn=0234-8284|archive-url=https://web.archive.org/web/20140720200227/http://www.posev.ru/files/magazine-archive/79.pdf|archive-date=20 ліпеня 2014}}</ref>{{rp|20}}. Амерыканскі гісторык Пітэр Кенез пісаў, што Дзянікін на працягу ўсяго жыцця заўсёды выразна атаясамліваў сябе з [[праваслаўе]]м і прыналежнасцю да рускай цывілізацыі і культуры, а падчас Грамадзянскай вайны быў адным з самых бескампрамісных абаронцаў адзінства Расіі, змагаючыся з аддзяленнем ад яе нацыянальных ускраін{{sfn|''Кенез П.''|2007|с=28.}}. Гісторык Ігар Хадакоў, разважаючы пра прычыны паразы Белага руху, пісаў, што думкі Дзянікіна, як рускага інтэлігента-ідэаліста, былі зусім незразумелыя простым рабочым і сялянам<ref name="Ходаков2"/>{{rp|23}}, на аналагічную праблему звяртаў увагу амерыканскі гісторык Пітэр Кенез<ref>''[Кенез П.'' Идеология белого движения // Гражданская война в России: перекресток мнений. — {{М.}}, 1994. — С. 97.</ref>. Згодна з ацэнкай гісторыка Людмілы Антонавай, Дзянікін з’яўляецца феноменам рускай гісторыі і культуры, яго думкі і палітычныя погляды з’яўляюцца дасягненнем рускай цывілізацыі і «ўяўляюць пазітыўны патэнцыял для сённяшняй Расіі»<ref name="Антонова"/>. Доктар гістарычных навук Уладзімір Фядзюк піша, што Дзянікін у 1918 годзе так і не змог стаць харызматычным лідарам па прычыне таго, што ў адрозненне ад бальшавікоў, якія стваралі новую дзяржаўнасць на прынцыпе рэальнага вялікадзяржаўніцтва, працягваў заставацца на пазіцыях дэкларатыўнага вялікадзяржаўніцтва<ref>{{артыкул|аўтар=Михайлов И. В.|загаловак=Рецензия на книгу: Федюк В. П. Белые: Антибольшевистское движение на Юге России 1917—1918 гг.|спасылка=http://www.white-guard.ru/go.php?n=44&id=200|мова=ru|выданне=Отечественная история|год=1998|выпуск=1|старонкі=198—200|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421094313/http://www.white-guard.ru/go.php?n=44&id=200|archive-date=21 красавіка 2013}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=Федюк В. П.|загаловак=Белые: Антибольшевистское движение на Юге России 1917—1918 гг.|месца=Москва|выдавецтва=Аиро-ХХ|год=1996|старонак=149|тыраж=1000}}</ref>. Іофэ піша, што Дзянікін па палітычных перакананнях з’яўляўся прадстаўніком расійскага [[лібералізм]]у, такім перакананням застаўся верны да канца, і менавіта яны згулялі з генералам у Грамадзянскай вайне «не лепшую ролю»<ref name="Иоффе"/>. Ацэнка палітычных перакананняў Дзянікіна як ліберальных характэрна таксама для многіх іншых сучасных аўтараў. Сучасны стан вывучэння Дзянікіна ацэньваецца ў расійскай гістарыяграфіі як такі, што працягвае ўтрымліваць мноства нявырашаных дыскусійных пытанняў<ref name="Антонова">{{кніга|аўтар=Антонова Л. А.|загаловак=Политические воззрения А. И. Деникина в России и эмиграции: формирование и эволюция|спасылка=http://www.dissercat.com/content/politicheskie-vozzreniya-ai-denikina-v-rossii-i-emigratsii-formirovanie-i-evolyutsiya|выданне=дис. на соискание уч. степ канд. ист. наук 07.00.02|месца=Ростов-на-Дону|год=2011|старонак=210}}</ref>, а таксама, на думку Панова, і носіць адбітак палітычнай кан’юнктуры<ref name="Панов"/>. === У савецкай гістарыяграфіі === {{also|Дзянікіншчына}} У 1920-я гады савецкія гісторыкі характарызавалі Дзянікіна як палітыка, які імкнуўся знайсці «нейкую сярэднюю лінію паміж крайняй рэакцыяй і „лібералізмам“ і па сваіх поглядах „набліжаўся да правага акцябрызму“»<ref>{{кніга|аўтар=Кин Д.|загаловак=Деникинщина|месца=Ленинград|год=1926|старонкі=52}}</ref>, а пазней праўленне Дзянікіна ў савецкай гістарыяграфіі стала разглядацца як «неабмежаваная дыктатура»<ref name="Литвин"/><ref>{{кніга|аўтар=Федюк В. П.|загаловак=Деникинская диктатура и ее крах|выданне=учебное пособие|месца=Ярославль|выдавецтва=ЯрГУ|год=1990|старонкі=20|старонак=72}}</ref>. Даследчык публіцыстыкі Дзянікіна, кандыдат гістарычных навук Дзяніс Паноў піша, што ў 1930—1950-я гады ў савецкай гістарыяграфіі склаліся штампы ў ацэнцы Дзянікіна (а таксама іншых дзеячаў Белага руху): «контррэвалюцыйныя адкіды», «лакей імперыялізму» і інш. «У некаторых гістарычных працах (А. Кабешава, Ф. Кузняцова) белыя генералы ператвараюцца „ў карыкатурныя персанажы“, іх зводзяць „да ролі злых разбойнікаў з дзіцячай казкі“», — піша Паноў<ref name="Панов">{{кніга|аўтар=Панов Д. Н.|загаловак="Очерки русской смуты" А. И. Деникина в общественно-политической борьбе 20-х — начала 30-х гг. XX века|спасылка=http://www.dissercat.com/content/ocherki-russkoi-smuty-i-denikina-v-obshchestvenno-politicheskoi-borbe-20-kh-nachala-30-kh-gg|выданне=диссертация на соискание уч. степ. канд. ист. наук по спец-сти 07.00.02 — отечественная история|месца=Нижний Новгород|год=2003}}</ref>. Савецкай гістарыяграфічнай рэаліяй у даследаванні ваеннай і палітычнай дзейнасці Дзянікіна ў гады Грамадзянскай вайны з’яўлялася прадстаўленне Дзянікіна як стваральніка «[[Дзянікіншчына|Дзянікіншчыны]]»<ref name="GSE">БСЭ, 1969—1978 [http://slovari.yandex.ru/%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0/Деникинщина Деникинщина ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140719173350/http://slovari.yandex.ru/%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%89%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |date=19 ліпеня 2014 }}</ref>, якая характарызуецца ў якасці [[Ваенная дыктатура|ваеннай дыктатуры]] генерала, контррэвалюцыйнага, [[Палітычная рэакцыя|рэакцыйнага рэжыму]]. Характэрным з’явілася памылковая<ref name="Деникинщина"/>{{rp|198—199}} заява аб [[манархізм|манархічна]]-рэстаўрацыйным характары палітыкі Дзянікіна, яго сувязі з [[Імперыялізм|імперыялістычнымі]] сіламі [[Антанта|Антанты]], якія ажыццяўлялі паход супраць [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]]. Дэмакратычныя лозунгі Дзянікіна аб скліканні [[Усерасійскі ўстаноўчы сход|Устаноўчага сходу]] прадстаўляліся прыкрыццём манархічных мэтаў. У цэлым у савецкай гістарычнай навуцы склаўся выкрывальны ўхіл у асвятленні падзей і з’яў, звязаных з Дзянікіным<ref name="Деникинщина"/>{{rp|198—200}}. На думку Антонавай, у сучаснай навуцы многія ацэнкі Дзянікіна савецкай гістарыяграфіяй пераважна ўспрымаюцца неаб’ектыўнымі<ref name="Антонова"/>. Іпалітаў піша, што ў вывучэнні гэтай праблемы ў савецкай навуцы не было дасягнута сур’ёзных поспехаў, таму што «ва ўмовах адсутнасці творчай свабоды не ўяўлялася магчымым даследаваць праблемы Белага руху, у тым ліку і дзейнасці генерала Дзянікіна»<ref name="Деникинщина"/>{{rp|200}}. Паноў піша пра савецкія ацэнкі як пра «далёкія ад аб’ектыўнасці і бесстароннасці»<ref name="Панов"/>. === Ва ўкраінскай гістарыяграфіі пасля 1991 года === Сучасная ўкраінская гістарыяграфія вывучае Дзянікіна пераважна ў кантэксце знаходжання падкантрольных яму ўзброеных сіл на тэрыторыі Украіны і прадстаўляе яго стваральнікам рэжыму ваеннай дыктатуры ва Украіне. Распаўсюджана яго крытыка за ярка выяўленую антыўкраінскую пазіцыю, якая знайшла адлюстраванне ў выдадзеным летам 1919 года звароце Дзянікіна «Да насельніцтва Маларосіі», згодна з якім забаранялася назва [[Украіна]], якая замянялася на [[Поўдзень Расіі (1919—1920)|Поўдзень Расіі]], адбывалася закрыццё ўкраінскіх устаноў, украінскі рух абвяшчаўся «здрадным». Таксама створанаму Дзянікіным рэжыму на тэрыторыі Украіны інкрымінуецца [[антысемітызм]], яўрэйскія пагромы і карныя экспедыцыі супраць сялянства<ref name="ЕИУ">{{кніга|аўтар=Буравченков О. А.|частка=Денікіна режим в Україні 1919—1920|загаловак=Енциклопедія історії України. У 10 т.|адказны=Редкол В. А. Смолій та ін|спасылка=http://histans.com/LiberUA/ehu/4.pdf|выданне=Інститут історії України НАН України|месца=Київ|выдавецтва=Наукова думка|год=2003|том=2. Г—Д |старонкі=335|старонак=528|isbn=966-00-0405-2|тыраж=5000}}</ref>. Частымі ва ўкраінскай гістарыяграфіі з’яўляюцца ацэнкі прычын паразы Белага руху, які ўзначальваўся Дзянікіным, як выніку непрымання ім супрацоўніцтва з нацыянальнымі рухамі, перш за ўсё, украінскім. Поспех Дзянікіна ва Украіне ў 1919 годзе тлумачыцца актыўнасцю ўкраінскіх партызанскіх рухаў, якія спрыялі паслабленню бальшавікоў ва Украіне, у якасці прычын паразы значная ўвага надаецца няўліку мясцовых асаблівасцей і ігнараванне Дзянікіным права ўкраінскага народа на самавызначэнне, што адштурхнула шырокія сялянскія масы Украіны ад дзянікінскіх палітычных праграм<ref name="Бойко">{{артыкул|аўтар=Бойко Олена.|загаловак=денікінський режим на Українських землях: державний Устрій, соціально-економічна і національна політика|спасылка=http://dspace.nbuv.gov.ua/dspace/bitstream/handle/123456789/28221/06-Boyko.pdf?sequence=1|выданне=Проблеми вивчення історії Української революції 1917-1921 років.|тып=збірник наукових праць|месца=Київ|выдавецтва=Інститут історії України НАН України|год=2010|выпуск=5|старонкі=115-144|issn=966-02-2534-2}}</ref>{{rp|121—122}}. == Узнагароды == === Расійскія === ==== Атрыманыя ў мірны час ==== * {{нп4|Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»||ru|Медаль «В память царствования императора Александра III»}} (1896, сярэбраная на Александраўскай стужцы)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|ордэн Святога Станіслава]] 3-й ступені (1902) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4-й ступені (06.12.1909) * {{нп4|Медаль «У памяць 100-годдзя Айчыннай вайны 1812»||ru|Медаль «В память 100-летия Отечественной войны 1812»}}(1910)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * Медаль «У памяць 300-годдзя царавання дома Раманавых» (1913)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} ==== Баявыя ==== * [[Ордэн Святой Ганны]] 3-й ступені з мячамі і бантамі (1904)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * Ордэн Святога Станіслава 2-й ступені з мячамі (1904)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені з мячамі (1905)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * Медаль «У памяць Руска-японскай вайны 1904—1905 гг.» (светла-бронзавая)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 3-й ступені (18.04.1914)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * Мячы да [[Ордэн Святога Уладзіміра|Ордэна Святога Уладзіміра]] 3-й степени (19.11.1914)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * [[Ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені (24.04.1915)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * [[Ордэн Святога Георгія]] 3-й ступені (03.11.1915)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * Георгіеўская зброя (10.11.1915)<ref name="Рутыч"/> * Георгіеўская зброя, упрыгожаная дыяментамі<ref>{{артыкул|аўтар=Шмелёв И. С.|загаловак=Кончина ген. А. И. Деникина|спасылка=http://rusmysl.eu/content/konchina-gen-i-denikina|выданне=Русская мысль|тып=литературно-политический журнал|год=1947}}</ref>, з надпісам «За двукратное освобождение Луцка» (22.09.1916)<ref name="Рутыч"/> * {{нп4|Знак 1-га Кубанскага (Ледзянога) пахода|Знак 1-га Кубанскага (Ледзянога) пахода|ru|Знак 1-го Кубанского (Ледяного) похода}} № 3 (1918) === Замежныя === * [[Ордэн Міхая Храбрага]] 3-й ступені ([[Румынія]], 1917)<ref name="Сидоровичев"/>{{rp|52}} * Ваенны крыж 1914—1918 ([[Францыя]], 1917) * Ганаровы рыцар-камандор [[Ордэн Лазні|Ордэна Лазні]] ([[Вялікабрытанія]], 1919) == Памяць == [[Файл:Anton Denikin.jpg|міні|200px|Памятная дошка аб знаходжанні Стаўкі Дзянікіна ў гасцініцы «Асторыя» у [[Феадосія|Феадосіі]].]] {{also|Мемарыял белым ваярам у Данскім манастыры, Масква}} * У ліпені 1919 года з хадайніцтвам да Дзянікіна пра «дараванне» свайго імя ў найменне палка звяртаўся {{нп4|Самурскі полк, Белы рух|83-ці пяхотны Самурскі полк|ru|Самурский полк (Белое движение)}}. * У [[Саратаў|Саратаве]] ў доме, дзе жыў Дзянікін у 1907—1910 гадах, працуе крама з назвай «Дом Дзянікіна»<ref>{{артыкул|аўтар=Шлёпкина Л.|загаловак=Гражданская война — вещь коварная, её всегда надо заканчивать|спасылка=http://www.gazeta-nedeli.ru/article.php?id=1508|выданне=Газета недели в Саратове|месца=Саратов|год=2009, 10 ноября|нумар=40 (81)}}</ref>. * У Саратаве 17 снежня 2012 года ў Паволжскім інстытуце кіравання імя Сталыпіна па ініцыятыве дырэктара інстытута і былога губернатара [[Саратаўская вобласць|Саратаўскай вобласці]] Дзмітрыя Аяцкова ў гонар 140-годдзя з дня нараджэння Дзянікіна была ўсталяваная мемарыяльная дошка<ref>{{cite news|url=http://www.rg.ru/2012/12/17/reg-pfo/denikin-anons.html|title=В Саратове открыли мемориальную доску Деникину|date=2012-12-17|publisher=Российская газета|access-date=2012-12-20}}</ref>. * У сакавіку 2006 года ў [[Феадосія|Феадосіі]] на сцяне гасцініцы «Асторыя» была ўсталяваная памятная дошка, прысвечаная апошнім дням знаходжання Антона Дзянікіна ў Расіі<ref>{{cite news|url=http://www.nr2.ru/crimea/60219.html|title=В Феодосии установлена мемориальная доска генералу Деникину|author=Дорофеев А.|date=2006-03-20|publisher=Новый регион|access-date=2012-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028132922/http://www.nr2.ru/crimea/60219.html|archive-date=28 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref>. * У маі 2009 года на асабістыя сродкі прэм’ер-міністра Расіі [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзіміра Пуціна]]<ref name="Почему"/> ў [[Данскі манастыр|Данскім манастыры]] быў узведзены [[Мемарыял белым ваярам у Данскім манастыры (Масква)|мемарыял белым ваярам]]<ref name="Заслуги">''Алекаев А.'' [http://rusk.ru/newsdata.php?idar=182986 Заслуги носителей Белой идеи признаны на государственном уровне]. // ''Русская линия''. — 25 мая 2009 года.</ref><ref name="Мемориал2009">{{артыкул|аўтар=Алекаев А., Цветков В., Гагкуев Р.|загаловак=Белое движение: понимание и признание. К установке в Донском монастыре мемориала белым воинам|спасылка=http://rusk.ru/st.php?idar=424556|выданне=Русская линия|тып=информационное агентство|год=2009, 23 июня}}</ref>. На магіле Дзянікіна, якая стала часткай гэтага мемарыяла, было ўстаноўлена мармуровае надмагілле, а прылеглая да надмагілляў тэрыторыя добраўпарадкаваная. Вясной — летам 2009 года імя генерала Дзянікіна знаходзілася ў цэнтры ўвагі СМІ ў сувязі з цытаваннем Пуціным мемуараў Дзянікіна ў частцы яго адносін да Украіны<ref name="Почему">{{артыкул|спасылка=http://www.kp.ru/daily/24316.4/508969/|загаловак=Почему Путин любит Деникина|аўтар=Кафтан Л.|год=2009-06-25|выданне=Комсомольская правда|access-date=2012-11-29}}</ref><ref name="newsru">{{cite news|url=http://www.newsru.com/russia/24may2009/spo.html|title=Путин возложил цветы к могилам «государственников» — Деникина, Ильина, Солженицына|date=2009-05-24|publisher=NEWSru.com|access-date=2012-11-29}}</ref>. * Паводле сцвярджэнняў некаторых аўтараў, у [[Маньчжурыя|Маньчжурыі]] да цяперашняга часу захавалася сопка, якая носіць імя Дзянікіна. Такое імя сопка атрымала падчас руска-японскай вайны за заслугі Дзянікіна ў ходзе яе ўзяцця<ref name="Иоффе"/>. == У мастацтве == === У кіно === * 1967 — «Жалезны паток» — акцёр Леанід Галіс. * 1977 — «Хаджэнне па пакутах» — акцёр Юрый Гарабец. * 2005 — «Гібель імперыі» — Фёдар Бандарчук. * 2007 — «Дзевяць жыццяў Нестара Махно» — Аляксей Бязсмертны. === У літаратуры === # ''[[Аляксей Мікалаевіч Талстой|Талстой А. М.]]'' «Хаджэнне па пакутах». # ''[[Міхаіл Аляксандравіч Шолахаў|Шолахаў М. А.]]'' «Ціхі Дон». # ''[[Аляксандр Ісаевіч Салжаніцын|Салжаніцын А. І.]]'' «Чырвонае кола». # ''Бондар А. В.'' «Чорныя мсціўцы». # ''Карпенка У. В., Карпенко С. В.''. Ісход. — М., 1984. # ''Карпенка У. В.''. Урангель у Крыме. — М.: Спас, 1995. — 623 с. == Асноўныя сачыненні == * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Русско-китайский вопрос: Военно-политический очерк|месца=Варшава|выдавецтва=Тип. Варшавского учебного округа|год=1908|старонак=56}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Команда разведчиков: Пособие для ведения занятий в пехоте|месца=СПб|выдавецтва=В. Березовский|год=1909|старонак=40}} * {{кніга|аўтар=General A. I. Denikine.|загаловак=La décomposition de l’armée et du pouvoir, fevrier-septembre 1917.|спасылка=http://www.archive.org/stream/ladcomposition00deni#page/n5/mode/2up|месца=Paris|выдавецтва=J. Povolozky|год=1921|старонак=342}} * {{кніга|аўтар=General A. I. Denikin.|загаловак=The Russian turmoil; memoirs: military, social, and political|спасылка=http://www.archive.org/stream/russianturmoilme00deniuoft#page/n7/mode/2up|месца=London|выдавецтва=Hutchinson & Co|год=1922|старонак=344}} * Деникин А. И. Очерки русской смуты. Т. 1-5, Париж, б/г. [1921-1926], 345 с. * Деникин А. И. Поход и смерть генерала Корнилова. М.—Л., Гос. изд., 1928. 106 с. 5 000 экз. * Деникин А. И. Поход на Москву. (Очерки русской смуты). М., «Федерация», [1928]. 314 с. 10 000 экз. * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Офицеры. Очерки|месца=Париж|выдавецтва=Родник|год=1928|старонак=141}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Старая армия|месца=Париж|выдавецтва=Родник|год=1929, 1931|том=I-II}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Русский вопрос на Дальнем востоке|спасылка=http://www.archive.org/stream/russkiivoprosnad00deni#page/n1/mode/2up|месца=Париж|выдавецтва=Imp Basile,1, villa Chauvelot|год=1932|старонак=35}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Брест-Литовск|выданне=Париж|месца=1933|выдавецтва=Петрополис|старонак=52}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Международное положение, Россия и эмиграция|месца=Париж|год=1934|старонак=20}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Кто спас советскую власть от гибели?|спасылка=http://www.archive.org/stream/ktospassovietsku00deni#page/n1/mode/2up|месца=Париж|год=1939|старонак=18}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Мировые события и русский вопрос|спасылка=http://www.archive.org/stream/mirovyiasobytiia008800#page/n1/mode/2up|выданне=Изд. Союза добровольцев|месца=Париж|год=1939|старонак=85}} * {{кніга|аўтар=Деникин А. И.|загаловак=Путь русского офицера|спасылка=http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai/index.html|месца=Нью-Йорк|выдавецтва=Изд. им. А. Чехова|год=1953|старонак=382|ref=Деникин А. И.}} (посмертное издание неоконченной автобиографической работы Деникина «Моя жизнь»); {{М.}}: Современник, 1991. — 299 с. — ISBN 5-270-01484-X. Нявыдадзенымі застаюцца рукапісы кніг Дзянікіна «Другая сусветная вайна. Расія і эміграцыя» і «Паклёп на Белы рух», якая з’яўлялася адказам Дзянікіна на крытыку генерала {{нп4|Мікалай Мікалаевіч Галавін, генерал|М. М. Галавіна|ru|Головин, Николай Николаевич (генерал)}} ў кнізе «Расійская контррэвалюцыя. 1917—1920 гг.»<ref name="jail" /> == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == === Даследаванні і навукова-папулярная літаратура === * {{артыкул|аўтар=Будницкий О. В.|загаловак=Деникин Антон Иванович|мова=ru|аўтар выдання=Компания «Кирилл и Мефодий».|выданне=Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия|месца=Россия|год=2008|ref=''Будницкий О. В.''}} * {{кніга|аўтар=Гордеев Ю. Н.|загаловак=Генерал Деникин. Военно-исторический очерк|спасылка=http://elbooka.com/raznaja-literatura/kniga-drugaja/13025-gordeev-yu-n-general-denikin.html|месца=М.|выдавецтва=Аркаюр|год=1993|старонак=192|тыраж=100 000|isbn=5-89954-001-X|ref=''Гордеев Ю. Н.''}} * {{кніга|частка=Деникин Антон Иванович|загаловак=Имя Россия. Исторический выбор 2008|адказны=Под. ред. член-корр. РАН А. Н. Сахарова, отв ред. О. В. Сухарева|месца=М.|выдавецтва=АСТ: Астрель|год=2008|старонкі=41—43|старонак=383|isbn=978-5-17-055135-4|тыраж=30 000}} * {{кніга|частка=Деникин Антон Иванович|загаловак=Политические деятели России 1917 г. Биографический словарь|спасылка=http://politike.ru/dictionary/477/word/denikin-anton-ivanovich|месца=М.|выдавецтва=Большая Российская энциклопедия|год=1993|серыя=Биографические словари и справочники|старонак=432|isbn=5-85270-137-8|тыраж=25 000|archive-date=22 лютага 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222094602/http://politike.ru/dictionary/477/word/denikin-anton-ivanovich}} * {{кніга|аўтар=Зырянов П. Н.|загаловак=Адмирал Колчак, верховный правитель России|адказны=Павел Зырянов|выданне=4-е изд.|месца=М.|выдавецтва=Молодая гвардия|год=2012|старонак=637 [3]|серыя=Жизнь замечательных людей: сер. биогр.; вып. 1356|isbn=978-5-235-03375-7|ref=''Зырянов П. Н.''}} * {{артыкул|аўтар=Иоффе Г. З.|загаловак=Генерал Деникин: «…Народ снизу доверху пал так низко…»|спасылка=http://www.nkj.ru/archive/articles/781/|мова=ru|выданне=Наука и жизнь|тып=журнал|год=2004|выпуск=12|issn=0028-1263|ref=''Иоффе Г. З.''}} * {{кніга|аўтар=Ипполитов Г. М.|загаловак=Деникин|месца=М.|выдавецтва=Молодая гвардия|год=2006|серыя=Жизнь замечательных людей — Биогр. вып. 2010|старонак=665|isbn=5-235-02885-6|ref=''Ипполитов Г. М.''}} * ''Ипполитов Г. М.'' «Кто вы, Генерал А. И. Деникин?» Исследование политической, военной и общественной деятельности А. И. Деникина в 1890—1947 гг. * {{кніга|аўтар=Кенез Питер.|загаловак=Красная атака, белое сопротивление. 1917−1918 /Пер. с англ. К. А. Никифорова.|месца=М.|выдавецтва=ЗАО Центрполиграф|год=2007|старонак=287|серыя=Россия в переломный момент истории|isbn=978-5-9524-2748-8|ref=''Кенез П.''}} * {{кніга|аўтар=Кисин Сергей.|загаловак=Деникин. Единая и неделимая|спасылка=http://russlovo.com/books/detail/30377/new/rus|месца=М.|выдавецтва=Феникс|год=2011|серыя=След в истории|старонак=413|isbn=978-5-222-18400-4|тыраж=2500}} * {{кніга|аўтар=Козлов А. И.|загаловак=Антон Иванович Деникин (человек, полководец, политик, ученый)|спасылка=http://www.ozon.ru/context/detail/id/2181016/|месца=Москва|выдавецтва=Собрание|год=2004|старонак=440|тыраж=1000|isbn=5-9606-0002-1}} * {{кніга|аўтар=Лехович Д. В. |загаловак= Деникин. Жизнь русского офицера|выданне= 1-е|месца= М.|выдавецтва= Евразия Плюс|год= 2004|старонак= 888|isbn= 5-93494-071-6|тыраж=3000}} * ''Поляков Ю. А.'' Дредноут «Мальборо» идет на запад// ''Генерал А. И. Деникин'' Очерки Русской Смуты. Крушение власти и армии, февраль—сентябрь 1917 Репринтное воспроизведение издания. J. Povolozky & C, Editeurs. 13, rue Bonapartie, Paris (VI). — {{М.}}: Издательство «Наука», 1991. — ISBN 5-02-008582-0. * {{артыкул|аўтар= Пученков А. С.|загаловак= Национальная политика генерала Деникина (лето 1918 — весна 1920)|спасылка= http://www.iarex.ru/books/book30.pdf|мова= ru|аўтар выдання= М. А. Колеров|выданне= Русский сборник. Исследования по истории России|тып= Сборник|месца= Москва|выдавецтва= Регнум|год= 2010|том= VIII|старонкі= 158—259|isbn= 978-5-91150-034-4|archive-url= https://web.archive.org/web/20121119070219/http://www.iarex.ru/books/book30.pdf|archive-date= 19 лістапада 2012}} * {{артыкул|аўтар=Пученков А. С.|загаловак=Национальный вопрос в идеологии и политике южнорусского Белого движения в годы Гражданской войны. 1917—1919 гг.|выданне=Из фондов Российской государственной библиотеки|тып=Диссертация канд. ист. наук. Специальность 07.00.02. — Отечественная история|год=2005|старонак=239}} * {{кніга|частка=Деникин Антон Иванович|аўтар=Самин Д. К.|загаловак=Самые знаменитые эмигранты России |месца=М.|выдавецтва=Вече|год=2000|серыя=Самые знаменитые|старонкі=136—137|старонак=512|isbn=5-7838-0576-9|тыраж=10 000}} * {{артыкул|аўтар=Сидоровичев А. П.|загаловак=Считал себя саратовским (полковник А. И. Деникин в Саратове)|спасылка=http://www.sgu.ru/files/nodes/9659/09.pdf|мова=ru|выданне=Военно-исторические исследования в Поволжье|тып=сборник научных трудов|выдавецтва=Саратовский государственный университет имени Н. Г. Чернышевского|год=2005|выпуск=6—7|старонкі=48—52|ref=''Сидоровичев А. П.''}} * {{кніга|аўтар=Слободин В. П.|загаловак=Белое движение в годы гражданской войны в России (1917−1922 гг.)|спасылка=http://militera.lib.ru/research/slobodin_vp/index.html|выданне=Учебное пособие|месца=М.|выдавецтва=МЮИ МВД России|год=1996|старонак=80|ref=''Слободин В. П.''}} * {{кніга|аўтар=Трамбицкий Ю. А.|частка=Генерал-лейтенант А. И. Деникин|загаловак=Белое движение. Исторические портреты|спасылка=http://www.dgn.su/lib/ru/%CA/%CA%F0%F3%F7%E8%ED%E8%ED%20%C0/%CA%F0%F3%F7%E8%ED%E8%ED%20-%20%C1%E5%EB%EE%E5%20%E4%E2%E8%E6%E5%ED%E8%E5.%20%C8%F1%F2%EE%F0%E8%F7%E5%F1%EA%E8%E5%20%EF%EE%F0%F2%F0%E5%F2%FB.pdf|адказны=Сост. Кручинин А. С|месца=М.|выдавецтва=«ACT» (ISBN 5-17-025887-9) «Астрель» (ISBN 5-271-09697-1)|год=2003, 2006|старонкі=97|старонак=336|ref=''Трамбицкий Ю. А.''}} * {{кніга|аўтар=Ушаков А. И., Федюк В. П.|загаловак=Лавр Корнилов|выданне=1-е|месца=М.|выдавецтва=Молодая Гвардия|год=2006|старонак=398|серыя=Жизнь замечательных людей|isbn=5-235-02836-8|тыраж=5000}} * {{артыкул|аўтар=Ходаков И. М.|загаловак=Политические взгляды генерала А. И. Деникина|выданне=Вопросы истории|тып=научный журнал|год=2006|выпуск=6|старонкі=141-147.|issn=0042-8779}} * {{кніга|аўтар=Черкасов-Георгиевский В.|загаловак=Генерал Деникин|спасылка=http://apologetika.com/modules.php?op=modload&name=News&sid=205&file=article&pageid=2|месца=Смоленск|выдавецтва=Русич|год=1999|старонак=576|isbn=5-88590-989-X|тыраж=11 000|ref=''Черкасов-Георгиевский В.''|archive-date=9 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309231710/http://apologetika.com/modules.php?file=article&name=news&op=modload&pageid=2&sid=205}} * {{кніга|аўтар=Шамбаров В. Е.|загаловак= Белогвардейщина|спасылка=http://militera.lib.ru/research/shambarov1/index.html|месца= Москва|выдавецтва= ЭКСМО-Пресс|год= 2002|старонак= 640|серыя= История России. Современный взгляд|isbn= 5-04-009519-8|тыраж=5100}} * {{артыкул|аўтар=Щеголяев П. Е.|загаловак=Генерал Деникин как историк русской революции|выданне=Былое|тып=журнал|год=1922|выпуск=18}} * {{кніга|аўтар=Dimitry V. Lehovich|загаловак=Белые против красных|арыгінал= White Against Red; The Life of General Anton Denikin|выданне= 1-е|месца= New York|выдавецтва= W.W. Norton|год= 1974}} === Успаміны і дакументы === * {{кніга|аўтар=Будённый С. М.|частка=кніга первая. Главы V—XIV.|загаловак=Пройденный путь|спасылка=http://militera.lib.ru/memo/russian/budenny_sm/index.html|месца=Москва|выдавецтва=Воениздат|год=1958|старонак=448|тыраж=не указан}} * {{кніга|аўтар=Деникина М. А. (Грей М.)|загаловак=Мой отец генерал Деникин|адказны=Под. ред д. и. н. А. Я. Дегтярёва|месца=М.|выдавецтва=Парад.|год=2003|старонак=376|isbn=5-7739-0044-0|ref=''Деникина М. А. (Грей М.)''}} * {{кніга|аўтар=Егоров А. И.|загаловак=Разгром Деникина 1919 г.|спасылка=http://militera.lib.ru/h/egorov_ai/index.html|месца=Москва; СПб|выдавецтва=ACT; Terra Fantastica|год=2003|старонак=640|тыраж=5000|isbn=5-17-015247-7, 5-7921-0630-4}} * {{артыкул|аўтар= Оболенский В. А.|загаловак= Крым при Деникине|спасылка= http://www.krimoved-library.ru/books/krim-pri-dinikene.html|мова= ru|выданне= На чужой стороне|тып= Историко-литературный сборник|месца= Берлин — Прага|выдавецтва= «Ватага» и «Пламя»|год= 1924|том= VIII}} * {{артыкул|аўтар=Соколов К. Н.|загаловак=Правление генерала Деникина.|выданне=Белое дело: Избранные произведения в 16 кнігах. Кубань и Добровольческая армия.|тып=многотомное издание|месца=Москва|год=1992}} * Журналы заседаний Особого совещания при Главнокомандующем Вооруженными Силами на Юге России А. И. Деникине, сентябрь 1918-го — декабрь 1919 года. М. : РОССПЭН, 2008. == Спасылкі == {{Commonscat|Anton Denikin}} * {{cite web|url=http://www.izput.narod.ru/binp.html|title=Белую идею не похороните. Заявление Русского Обще-Воинского Союза по поводу перезахоронения чекистами праха генерала А.&nbsp;И.&nbsp;Деникина|author=Иванов И. Б.|date=2005-10|publisher=Персональная старонака председателя РОВС И. Б. Иванова|access-date=2012-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025160618/http://izput.narod.ru/binp.html|archive-date=25 кастрычніка 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://kr-eho.info/index.php?name=News&op=article&sid=8504|title=«Власть должна не допускать мести и классовой вражды». Исторические источники о внутренней политике генерала Деникина|author=Ишин А. В.|date=2012-07-20|publisher=Информационно-аналитическая газета «Крымское эхо»|access-date=2012-11-09|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20121112053928/http://kr-eho.info/index.php?name=News|archive-date=12 лістапада 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl752.htm|title=Молодёжь, на борьбу с Деникиным!|author=Троцкий Л. Д.|date=1919-10-05|work=Речь на II Всероссийском Съезде Российского Коммунистического Союза Молодёжи|access-date=2012-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013925/http://www.magister.msk.ru/library/trotsky/trotl752.htm|archive-date=6 сакавіка 2016|url-status=dead}} * {{Grwar.ru|388}} {{Антон Дзянікін}} {{Камандуючыя ў Грамадзянскай вайне ў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны артыкул|Асоба}} {{DEFAULTSORT:Дзянікін Антон Іванавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Мікалаеўскай ваеннай акадэміі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Георгіеўскай зброяй]] [[Катэгорыя:Першапаходнікі]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя дзеячы Расіі]] [[Катэгорыя:Постаці Белага руху]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Францыі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Быхаўскага сядзення]] [[Катэгорыя:Галоўнакамандуючыя Заходнім фронтам (Першая сусветная вайна)]] 3qrom6zi3cse0p6hj96p71wdahrh8qy 0 260333 5147309 4917976 2026-05-27T08:35:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147309 wikitext text/x-wiki [[Выява:Ill-2 O3.jpg|thumb|right|Арбітальныя касмічныя абсерваторыі і даўжыня хвалі з якой яны працуюць]] '''Астранамічны спадарожнік''' — [[касмічны апарат]], сканструяваны для правядзення [[астраномія|астранамічных]] назіранняў з космасу. Патрэбнасць у такім відзе [[абсерваторыя|абсерваторый]] узнікла з-за таго, што [[Атмасфера Зямлі|зямная атмасфера]] затрымлівае гама-, рэнтгенаўскае і ўльтрафіялетавае выпраменьванне касмічных аб’ектаў, а таксама большую частку [[Інфрачырвонае выпраменьванне|інфрачырвонага выпраменьвання]]. Касмічныя тэлескопы абсталёўваюць прыладамі для збору і факусіроўкі выпраменьвання, а таксама сістэмамі пераўтварэння і перадачы даных, сістэмай арыентацыі, часам рухальнымі сістэмамі. == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/astronomiya/VNEATMOSFERNAYA_ASTRONOMIYA.html Пазаатмасферная астраномія]{{Недаступная спасылка}} {{Касмічныя тэлескопы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Касмічныя тэлескопы| ]] [[Катэгорыя:Назіральная астраномія]] [[Катэгорыя:Тыпы штучных спадарожнікаў]] n4t4164njtte61k504u16rizyyxdrw7 0 275991 5147229 5107328 2026-05-27T00:01:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147229 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ардашы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 15|lat_sec = 09 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 13|lon_sec = 54 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Крэўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 193 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 99 |насельніцтва = 263 |год перапісу = 1994 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242996385 }} '''Ардашы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Ardašy}}, {{lang-ru|Ордаши}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910r0029703&q_id=4336049|title=Решение Сморгонского районного Совета депутатов от 29 января 2010 года № 154 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Сморгонского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Крэўскі сельсавет|Крэўскага сельсавета]]. Знаходзіцца за 35 кіламетраў на поўдзень ад [[Смаргонь|Смаргоні]], за 224 км ад [[Гродна]], за 14 км ад чыгуначнай станцыі [[Багданаў (станцыя)|Багданаў]]{{sfn|БелЭн|1996}}. [[Файл:Ardašy. Ардашы (1916).jpg|міні|злева|Татарскія могілкі. 1916]] У 1954—1960 гадах і з 20 красавіка 1962 года<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref> да 25 чэрвеня 2008 года вёска была цэнтрам [[Ардашынскі сельсавет|Ардашынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2008-181/2008-181(002-013).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 25 июня 2008 г. № 92 О решении вопросов административно-территориального устройства Сморгонского района]</ref>. == Насельніцтва == * 263 жыхары, 99 двароў (1994){{sfn|БелЭн|1996}} == Назва == Тут сама фіксавалася гальшанскае прозвішча Ардаш. Было мастоўскае Ардашэвіч.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-X3KY-Y?i=182&cat=835026</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-R3ND-Z?i=255&cat=1542830</ref> == Інфраструктура == * Сярэдняя школа * Клуб і бібліятэка * Камбінат бытавога абслугоўвання * Аддзяленне сувязі {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1|Ардашы́||475}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крэўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крэўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]] ly3m5ts3a258s94bkjcklfp2il75vjd 0 276182 5147319 5052011 2026-05-27T09:12:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147319 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Асінаўшчына 2 |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет = Каранёўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Асінаўшчы́на 2'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Асі́наўшчына, Асінаўшчы́зна'''</ref> ({{lang-be-trans|Asinaŭščyna 2}}, {{lang-ru|Осиновщина 2}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023051&q_id=4336049|title=Решение Сморгонского районного Совета депутатов от 17 февраля 2009 года № 109 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Сморгонского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каранёўскі сельсавет|Каранёўскага сельсавета]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Каранёўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Каранёўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]] 46jfyg0tbamlm635psr62w0k61dqg7u 0 281108 5147124 4930521 2026-05-26T19:14:15Z JerzyKundrat 174 5147124 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ізабеліна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ізабеліна |вобласць = Мінская |раён = Маладзечанскі |сельсавет = Хажоўскі }} '''Ізабе́ліна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Забылі́на'''</ref> ({{lang-be-trans|Izabielina}}, {{lang-ru|Изабелино}}) — [[вёска]] ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Хажоўскі сельсавет|Хажоўскага сельсавета]]. Да 10 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад [[Цюрлёўскі сельсавет|Цюрлёўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. Селекцыйна-племянны ўчастак РУП «Інстытут рыбнай гаспадаркі», агульная плошча сажалак складае 59,7 га, у тым ліку 20 га — галоўнай. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Хажоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Хажоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Маладзечанскага раёна]] jutyj560w3r0pmjzvgyeaejnbviw1ip 0 281271 5147063 5069650 2026-05-26T16:27:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147063 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Анопаль}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Анопаль |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Pasiolak_Anopaĺ_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Крупіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Ано́паль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Anopaĺ}}, {{lang-ru|Анополь}}) — [[пасёлак]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Анопаль (вёска)}} Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] на землях нацыяналізаванага маёнтка [[Анопаль (вёска)|Анопаль]]. Станам на 1926 год у пасёлку быў млын, кузня, шавецкай майстэрня, у саўгасе «Анопаль». З 20 жніўня 1924 года ў Крупіцкім сельсавеце [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930). З 18 студзеня 1931 года ў [[Койданаўскі раён|Койданаўскім раёне]]. З 23 сакавіка 1932 года ў падпарадкаванні Менскага гарсавета. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1926 год — 28 двароў, 152 жыхары * 1999 год — 8 жыхароў * 2009 год — 6 жыхароў * 2019 год — 12 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-12-17|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крупіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] 0pe6ijo1rd3pkh0p4yxwt5pvc3xy7km 0 281996 5147148 4849736 2026-05-26T20:11:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147148 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Анятова |выява = Aniatova_2.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Рудзенскі |ранейшыя імёны = Анятоў<br/>двор Раўнаполле |OpenStreetMap = 243015716 }} '''Анято́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Aniatova}}, {{lang-ru|Анетово}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рудзенскі сельсавет|Рудзенскага сельсавета]]. == Назва == Ранейшая назва маёнтка — Анятоў{{Sfn|SgKP|1880|с=37}}. Назва паходзіць ад імя Анна, можа паказваць на імя колішняй уласніцы маёнтка. Гэтыя землі адносіліся да маёнтка [[Дукора]], уласнік Дукоры [[Леў Францавіч Оштарп|Леў Оштарп]] назваў у гонар дачкі Леакадзіі маёнтак [[Кадунова|Кадунін]] (цяпер вёска Кадунова), таксама ў яго была дачка Анна (Ганна), таму назва можа быць звязана з ёй. У Оштарпа таксама была дачка Людвіка, да дукорскіх земляў адносіўся маёнтак [[Людвінова (Чэрвеньскі раён)|Людвіноў]] (пазней Людвінова). == Гісторыя == [[Файл:Aniatova. Анятова (1932).jpg|міні|злева|Школа ў будынку сядзібы, 1932 г.]] У пачатку XIX стагоддзя ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], адносілася да маёнтка [[Дукора]]. Пасля 1830 года маёнтак Анятоў быў куплены [[Харэвічы (род)|Харэвічамі]]{{Sfn|SgKP|1880|с=37}}, называўся таксама двор Раўнаполле (вёска [[Раўнаполле]] адпрацоўвала [[Паншчына|паншчыну]] для двара{{Sfn|SgKP|1888|с=825}}). Пасля 1861 года ў [[Дукорская воласць|Дукорскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1889 годзе маёнткам Анятова валодаў [[Дваранства|дваранін]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Станіслаў Ільдафонсавіч Харэвіч, меў 870 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=97}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Дукорскай воласці пісалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]]. У 1924 годзе ў колішняй сядзібе адкрылася Рудзенская пачатковая школа<ref>https://rudensk.schools.by/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190705215530/https://rudensk.schools.by/|date=5 ліпеня 2019}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 5 двароў, 65 жыхароў * 1917 год — 1 двор, 76 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=95}} * 2002 год — 25 двароў, 60 жыхароў * 2009 год — 69 жыхароў * 2019 год — 183 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-10-01|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == * Капліца. Дзейнічала з 1905 г., закрыта ў 1930-я гады, перабудавана ў жылы дом<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://old.catholic.by/2/belarus/dioceses/minsk-mohilev/100403.html|title=Catholic.by - Рудзенск — парафія Маці Божай Шкаплернай і св. Стэфана|website=old.catholic.by|access-date=2024-10-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://globustut.by/anetovo/|title=Анетово|website=globustut.by|access-date=2024-10-01}}</ref>. === Страчаная спадчына === * Сядзіба Харэвічаў (XIX ст.). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Анятова|112—113}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1|37|Anetów|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|9|825|Równopole|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Рудзенскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Рудзенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] gyyb49w31ausea4m7af4cbh5o51ohlm 0 281997 5147302 4850071 2026-05-27T08:10:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147302 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Астравы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Астравы |выява = Дорожный знак при въезде в деревню Островы Пуховичского района.jpg |подпіс = }} '''Астравы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Astravy}}, {{lang-ru|Островы}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Рудзенскі сельсавет|Рудзенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1926 год — 16 двароў, 86 жыхароў * 2002 год — 15 двароў, 37 жыхароў * 2009 год — 34 жыхары * 2019 год — 41 жыхар<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-10-02|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Астравы|114}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} {{Рудзенскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Рудзенскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] nqu5sc26t5y5frcotnqr5n1uly2f0wn 0 282829 5147251 4616528 2026-05-27T05:16:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147251 wikitext text/x-wiki [[File:Koppen World Map B new.png|thumb|320 px|Рэгіёны з арыдным кліматам]] '''Арыдны клімат''' (ад {{lang-la|aridus}} — сухі), або '''клімат пустынь''' (у [[класіфікацыя кліматаў Кёпена|класіфікацыі кліматаў Кёпена]] пазначаецца спалучэннем лацінскіх літар ''BWh'', ''BWk'', і часам ''BWn'') — сухі [[клімат]] з высокімі тэмпературамі [[паветра]], для якіх характэрны вялікія [[сутачныя ваганні]], і малой колькасцю атмасферных [[Атмасферныя ападкі|ападкаў]], каля 100—150 мм/год ці поўнай іх адсутнасцю. Уся вільгаць, якая атрымліваецца, хутка выпараецца. [[Рака|Рэкі]], якія працякаюць праз пустыню з суседніх больш вільготных абласцей, тут мялеюць і часта сканчаюцца бяссцёкавымі катлавінамі з [[Салёнае возера|салёнымі азёрамі]]. Аголеная зямная паверхня выпрабоўвае рэзкія ваганні тэмпературы на працягу сутак, з-за чаго нават шчыльныя [[горныя пароды]] разбураюцца і ператвараюцца ў пясок. [[Вецер]] бесперашкодна пераносіць масы сухога пяску, ствараючы хвалісты рэльеф пясчаных [[бархан]]аў і [[Дзюна|дзюн]]. Арыдны клімат у сваіх найбольш яркіх формах характэрны для [[Трапічныя шыроты|трапічных]] і субтрапічных шырот: гэта [[Сахара]], пустыні [[Аравійскі паўвостраў|Аравійскага паўвострава]], [[Аўстралія|Аўстраліі]] і іншыя. У больш высокіх шыротах арыдны клімат звязаны ці з ахоўным дзеяннем [[Горны хрыбет|горных хрыбтоў]], якія перашкаджаюць прыносу вільгаці з [[акіян]]а — такімі з’яўляюцца пустыні [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], ці — з аддаленасцю ад акіянаў, што мы назіраем у пустынях [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]]. == Класіфікацыя == Звычайна вылучаюць два ці тры падтыпы арыднага клімату: клімат гарачых пустынь (''BWh''), клімат халодных пустынь (''BWk'') і часам мяккі клімат пустынь (''BWh/BWn''). Для размежавання клімату гарачых і халодных пустынь звычайна выкарыстоўваецца тры [[Ізатэрма (метэаралогія)|ізатэрмы]]: сярэднегадавой тэмпературы паветра ў 18 °C, сярэдняй тэмпературы самага халоднага месяца, роўнай 0 °C ці −3 °C. У выпадку, калі тэмпература ніжэйшая за гэтыя значэнні, то клімат класіфікуецца як клімат халодных пустынь («BWk»), калі тэмпература вышэйшая за гэтыя значэнні, то — як клімат гарачых пустынь (BWh)<ref>{{cite journal |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |first=M. C. |last=Peel |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=11 |year=2007 |pages=1633–1644 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |access-date=12 кастрычніка 2015 |archive-date=3 лютага 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Клімат гарачых пустынь == [[Image:Koppen World Map BWh.png|thumb|left|Рэгіёны з гарачым варыянтам арыднага клімату]] Рэгіёны з кліматам гарачых пустынь размешчаны, як правіла, на поўдзень ад [[субтрапічны пояс|субтрапічнага пояса]] і для іх характэрна малахмарнае надвор’е на працягу ўсяго года дзякуючы стабільным сыходным патокам паветра і ўстойліва высокаму атмасфернаму ціску. Гэтыя рэгіёны размешчаны паміж 30 градусамі паўднёвай і 30 градусамі паўночнай шыраты, у так званых «[[конскія шыроты|конскіх шыротах]]». Для рэгіёнаў з гарачым падтыпам арыднага клімату характэрна гарачае і экстрэмальна гарачае надвор’е на працягу ўсяго года з абсалютнымі максімумамі тэмператур у 40 °C (104 °F) і больш °C (113 °F). Тым не менш, у асобныя месяцы начныя тэмпературы могуць апускацца ніжэй 0 °C у сувязі з выключнымі стратамі цяпла пад бясхмарным небам. Аднак падобныя начныя замаразкі назіраюцца вельмі рэдка. Клімат гарачых пустынь характэрны для [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]] (пустыні [[Сахара]], [[Лівійская пустыня|Лівійская]] і [[Нубійская пустыня|Нубійская]] пустыні); пустынь [[Афрыканскі Рог|Афрыканскага Рога]], [[Паўднёвая Афрыка|Паўднёвай Афрыкі]] (пустыні [[Наміб]] і [[Калахары]]), [[Сярэдні Усход|Сярэдняга Усходу]] ([[Аравійская пустыня]], [[Сірыйская пустыня]], [[Дэштэ-Лут]]), [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] (пустыня [[пустыня Тар|Тар]]), [[ЗША|Злучаных Штатаў]] і [[Мексіка|Мексікі]] ([[пустыня Махавэ|Махавэ]], [[пустыня Санора|Санора]] [[пустыня Чыўаўа|Чыўаўа]]), [[Аўстралія|Аўстраліі]] ([[пустыня Сімпсан|Сімпсан]], [[Вялікая пустыня Вікторыя]]) і іншых рэгіёнаў. {{Клімат горада |Горад_род=[[Эр-Рыяд]]а, Саудаўская Аравія |Крыніца=[http://www.pme.gov.sa/Riyadh%20Old.htm pme.gov.sa] | Сту_сяр=14.4 | Сту_сяр_апад=12.3 | Лют_сяр=16.9 | Лют_сяр_апад=5.8 | Сак_сяр=21.1 | Сак_сяр_апад=30.2 | Кра_сяр=26.9 | Кра_сяр_апад=23.3 | Май_сяр=32.9 | Май_сяр_апад=6.2 | Чэр_сяр=35.4 | Чэр_сяр_апад=0 | Ліп_сяр=36.6 | Ліп_сяр_апад=0 | Жні_сяр=36.5 | Жні_сяр_апад=0.3 | Вер_сяр=33.3 | Вер_сяр_апад=0 | Кас_сяр=28.2 | Кас_сяр_апад=2.3 | Ліс_сяр=21.4 | Ліс_сяр_апад=7.4 | Сне_сяр=16.1 | Сне_сяр_апад=11.2 | Год_сяр=26.6 | Год_сяр_апад=99.0 | Сту_сяр_мін=6.9 | Сту_сяр_макс=20.1 | Лют_сяр_мін=9.0 | Лют_сяр_макс=23.0 | Сак_сяр_мін=15.0 | Сак_сяр_макс=27.6 | Кра_сяр_мін=20.3 | Кра_сяр_макс=34.0 | Май_сяр_мін=25.7 | Май_сяр_макс=39.6 | Чэр_сяр_мін=27.6 | Чэр_сяр_макс=42.7 | Ліп_сяр_мін=29.1 | Ліп_сяр_макс=43.4 | Жні_сяр_мін=28.8 | Жні_сяр_макс=43.2 | Вер_сяр_мін=25.7 | Вер_сяр_макс=41.3 | Кас_сяр_мін=20.9 | Кас_сяр_макс=35.1 | Ліс_сяр_мін=15.3 | Ліс_сяр_макс=27.6 | Сне_сяр_мін=8.4 | Сне_сяр_макс=22.0 | Год_сяр_мін=19.9 | Год_сяр_макс=33.1 | Сту_а_макс=31.5 | Сту_а_мін=-1 | Лют_а_макс=34.8 | Лют_а_мін=0.5 | Сак_а_макс=38.0 | Сак_а_мін=4.5 | Кра_а_макс=42.0 | Кра_а_мін=11.0 | Май_а_макс=45.1 | Май_а_мін=18.0 | Чэр_а_макс=49.8 | Чэр_а_мін=21 | Ліп_а_макс=52 | Ліп_а_мін=23.6 | Жні_а_макс=47.8 | Жні_а_мін=22.7 | Вер_а_макс=44.5 | Вер_а_мін=16.1 | Кас_а_макс=41.0 | Кас_а_мін=13.0 | Ліс_а_макс=36.0 | Ліс_а_мін=7.0 | Сне_а_макс=31.0 | Сне_а_мін=1.4 | Год_а_макс=52 | Год_а_мін=-1 }} == Клімат халодных пустынь == [[Image:Koppen World Map BWk.png|thumb|left|Рэгіёны з халодным варыянтам арыднага клімату]] Для халодных пустынь характэрна спякотнае (часам экстрэмальна спякотнае) і засушлівае лета. У адрозненне ад рэгіёнаў з гарачым арыдным кліматам, для рэгіёнаў з халодным варыянтам арыднага клімату характэрны халодныя, часам вельмі халодныя зімы з сярэднімі тэмпературамі, якія апускаюцца ніжэй 0 °C<ref name=autogenerated1>[http://2ldesert.weebly.com/cold-climate.html Cold Climate — The Desert<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>. Рэгіёны з халодным кліматам пустынь звычайна размяшчаюцца ў больш высокіх шыротах у параўнанні з рэгіёнамі з гарачым варыянтам арыднага клімату. Гэты варыянт арыднага клімату рэдка сустракаецца па-за межамі Азіі. Халодныя пустыні, як правіла, сустракаюцца ў рэгіёнах [[умераны пояс|ўмеранага пояса]], выпадзенню ападкаў у якіх перашкаджаюць горныя ланцугі. Класічным прыкладам рэгіёна з халодным арыдным кліматам з’яўляецца пустыня [[пустыня Гобі|Гобі]] ў Манголіі<ref name=autogenerated1 />. Для яе характэрны гарачае лета і вельмі халодныя зімы дзякуючы пераносу паветраных халодных мас з Сібіры і Цэнтральнай Азіі. Пустыні [[Кызылкум]] і [[Такла-Макан]] у [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]], рэгіён [[Ладакх]] у [[Індыя|Індыі]] і найбольш засушлівыя вобласці [[Пустыня Вялікага Басейна|Пустыні Вялікага Басейна]] на захадзе [[ЗША]] таксама з’яўляюцца варыянтамі клімату '''BWk'''. У арктычных і антарктычных рэгіёнах таксама выпадае вельмі мала ападкаў, аднак яны класіфікуюцца як рэгіёны з [[палярны клімат|палярным кліматам]]. {{Клімат горада |Горад_род=[[Замын-Уўдэ]], Манголія |Крыніца=[ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/MO/44358.TXT NOAA (1961-1990)] | Сту_сяр=-18.5 | Сту_сяр_апад=1.9 | Лют_сяр=-14.5 | Лют_сяр_апад=1.3 | Сак_сяр=-4.5 | Сак_сяр_апад=1.6 | Кра_сяр=5.9 | Кра_сяр_апад=3.8 | Май_сяр=14.4 | Май_сяр_апад=7.1 | Чэр_сяр=20.2 | Чэр_сяр_апад=14.9 | Ліп_сяр=22.8 | Ліп_сяр_апад=28.5 | Жні_сяр=20.8 | Жні_сяр_апад=29.1 | Вер_сяр=13.5 | Вер_сяр_апад=14.0 | Кас_сяр=4.4 | Кас_сяр_апад=5.8 | Ліс_сяр=-6.6 | Ліс_сяр_апад=1.9 | Сне_сяр=-15.9 | Сне_сяр_апад=1.1 | Год_сяр=3.5 | Год_сяр_апад=111 | Сту_сяр_мін=-24.7 | Сту_сяр_макс=-11.0 | Лют_сяр_мін=-21.8 | Лют_сяр_макс=-6.0 | Сак_сяр_мін=-11.9 | Сак_сяр_макс=4.8 | Кра_сяр_мін=-2.0 | Кра_сяр_макс=14.4 | Май_сяр_мін=6.8 | Май_сяр_макс=23.0 | Чэр_сяр_мін=12.4 | Чэр_сяр_макс=27.8 | Ліп_сяр_мін=16.2 | Ліп_сяр_макс=29.8 | Жні_сяр_мін=14.3 | Жні_сяр_макс=27.7 | Вер_сяр_мін=6.7 | Вер_сяр_макс=21.4 | Кас_сяр_мін=-2.3 | Кас_сяр_макс=13.0 | Ліс_сяр_мін=-12.7 | Ліс_сяр_макс=1.4 | Сне_сяр_мін=-21.8 | Сне_сяр_макс=-8.6 | Год_сяр_мін=-3.4 | Год_сяр_макс=11.5 | Сту_а_мін=-39.3 | Сту_а_макс=10.5 | Лют_а_мін=-42.3 | Лют_а_макс=13.0 | Сак_а_мін=-28.4 | Сак_а_макс=24.9 | Кра_а_мін=-18.6 | Кра_а_макс=34.0 | Май_а_мін=-9.0 | Май_а_макс=37.1 | Чэр_а_мін=-6.5 | Чэр_а_макс=39.9 | Ліп_а_мін=7.2 | Ліп_а_макс=40.0 | Жні_а_мін=0.9 | Жні_а_макс=40.3 | Вер_а_мін=-5.6 | Вер_а_макс=34.6 | Кас_а_мін=-17.5 | Кас_а_макс=27.6 | Ліс_а_мін=-30.5 | Ліс_а_макс=19.4 | Сне_а_мін=-39.9 | Сне_а_макс=9.9 | Год_а_мін=-42.3 | Год_а_макс=40.3 }} == Мяккі варыянт арыднага клімату == [[File:Lima SPOT 1048.jpg|thumb|[[Ліма]] — сталіца [[Перу]]]] Мяккі варыянт арыднага клімату (''BWh'' or ''BWn''), як правіла, характэрны для заходніх узбярэжжаў кантынентаў у межах [[трапічны пояс|трапічнага]] (ці блізкага да яго) пояса ці высакагорных абласцей у раёнах, для якіх характэрны клімат гарачых пустынь. У Паўднёвай Амерыкі мяккі варыянт клімату пустынь характэрны для асобных абласцей пустыні [[Атакама]], асабліва ўздоўж цэнтральнага і паўднёвага ўзбярэжжа [[Перу]]. У прыватнасці, такі варыянт клімату пустынь характэрны для [[Ліма|Лімы]], сталіцы [[Перу]]. У Паўночнай Амерыцы такі варыянт арыднага клімату характэрны для паўвострава [[паўвостраў Каліфорнія|Каліфорнія]]. У Афрыцы яму адпавядаюць асобныя раёны пустыні [[Наміб]]. На Аравійскім паўвостраве мяккі варыянт арыднага клімату характэрны для асобных раёнаў [[Емен]]а. Для рэгіёнаў з мяккім арыдным кліматам характэрны больш умераныя тэмпературы ў параўнанні з іншымі абласцямі, размешчанымі ў тых жа шыротах (звычайна з-за блізкасці халодных цячэнняў) і (для прыбярэжных пустынь) частыя туманы і нізкая воблачнасць, нягледзячы на вельмі нізкую колькасць ападкаў, якія выпадаюць. {{Клімат горада |Горад_род=Лімы, Перу |Крыніца=[http://www.pogoda.ru.net/climate2/84628.htm Надвор'е і Клімат], [http://svali.ru/catalog~117~84628~index.htm Турыстычны партал] | Сту_сяр=22.6 | Сту_сяр_апад=0.3 | Лют_сяр=23.3 | Лют_сяр_апад=0.6 | Сак_сяр=22.8 | Сак_сяр_апад=0.8 | Кра_сяр=20.9 | Кра_сяр_апад=1 | Май_сяр=18.9 | Май_сяр_апад=0.3 | Чэр_сяр=17.7 | Чэр_сяр_апад=0.8 | Ліп_сяр=17.1 | Ліп_сяр_апад=0.7 | Жні_сяр=16.7 | Жні_сяр_апад=1 | Вер_сяр=16.9 | Вер_сяр_апад=0.8 | Кас_сяр=17.6 | Кас_сяр_апад=0.3 | Ліс_сяр=18.9 | Ліс_сяр_апад=0.2 | Сне_сяр=21 | Сне_сяр_апад=0.4 | Год_сяр=19.5 | Год_сяр_апад=8 | Сту_сяр_мін=20.2 | Сту_сяр_макс=26.3 | Лют_сяр_мін=20.8 | Лют_сяр_макс=27.3 | Сак_сяр_мін=20.3 | Сак_сяр_макс=26.8 | Кра_сяр_мін=18.6 | Кра_сяр_макс=24.6 | Май_сяр_мін=17 | Май_сяр_макс=22.1 | Чэр_сяр_мін=16.2 | Чэр_сяр_макс=20.1 | Ліп_сяр_мін=15.7 | Ліп_сяр_макс=19.4 | Жні_сяр_мін=15.4 | Жні_сяр_макс=19 | Вер_сяр_мін=15.4 | Вер_сяр_макс=19.5 | Кас_сяр_мін=15.9 | Кас_сяр_макс=20.5 | Ліс_сяр_мін=17.1 | Ліс_сяр_макс=22.2 | Сне_сяр_мін=18.8 | Сне_сяр_макс=24.5 | Год_сяр_мін=17.6 | Год_сяр_макс=22.7 | Сту_а_макс=32.7 | Сту_а_мін=15 | Лют_а_макс=32.6 | Лют_а_мін=15 | Сак_а_макс=33.3 | Сак_а_мін=14 | Кра_а_макс=31.5 | Кра_а_мін=11.1 | Май_а_макс=30 | Май_а_мін=11.1 | Чэр_а_макс=30 | Чэр_а_мін=10 | Ліп_а_макс=28.3 | Ліп_а_мін=8.9 | Жні_а_макс=25.4 | Жні_а_мін=10 | Вер_а_макс=28 | Вер_а_мін=12.5 | Кас_а_макс=24.8 | Кас_а_мін=11.1 | Ліс_а_макс=27.6 | Ліс_а_мін=11.1 | Сне_а_макс=30.4 | Сне_а_мін=12 | Год_а_макс=33.3 | Год_а_мін=8.9 | Сту_вада=20 | Лют_вада=21 | Сак_вада=21 | Кра_вада=19 | Май_вада=19 | Чэр_вада=17 | Ліп_вада=16 | Жні_вада=16 | Вер_вада=16 | Кас_вада=17 | Ліс_вада=18 | Сне_вада=19 | Год_вада=18 |}} == Гл. таксама == * [[Гобі]] * [[Памір]] * [[Гумідны клімат]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Чичагов В. П. |загаловак = ''«Аридные равнины северо-запада Африки»'' |выданне = |месца = Москва |выдавецтва = Институт географии РАН, Геоморфологическая Комиссия |год = 2008 |старонак = 176 |серыя = |isbn = отсутствует |тыраж = тираж ? }} * {{кніга |аўтар = Чичагов В. П. |загаловак = ''«История сезонно-засушливых равнин тропиков Юго-Восточной Азии»''. |выданне = |месца = Москва |выдавецтва = Институт географии РАН |год = 2009 |старонак = 152 |серыя = |isbn = отсутствует |тыраж = тираж ? }} [[Катэгорыя:Кліматалогія]] jas8pw5bauqkia95xvf51i6e679hwsa 0 283118 5147071 5006364 2026-05-26T16:48:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147071 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Антанова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Антанова |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Шацкі }} '''Антано́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Antanova}}, {{lang-ru|Антоново}}), часам '''Антонава'''{{sfn|ГВБ|2013|с=112}} — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]. == Назва == Назва ўтворана ад уласнага імя Антон. == Гісторыя == У сярэдзіне XIX стагоддзя засценак у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у 1860 годзе быў 1 двор<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/14186017_53.374740,27.784080|title=Карта Шуберта - квадрат N-35 126K - Шацкі сельскі савет, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-04-01}}</ref>. Пасля 1861 года ў [[Шацкая воласць|Шацкай воласці]] Ігуменскага павета. У другой палове XIX стагоддзя [[фальварак]]{{Sfn|SgKP|1900|s=39}}. Паводле перапісу 1908 года [[маёнтак]]{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=4}}, паводле перапісу 1917 года [[хутар]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=124}}. У 1903 годзе ў валоданні [[Дваранства|дваранкі]] Юзэфы Рудольфаўны Ваяводскай{{sfn|Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи|1903|с=26}}. У 1913 годзе Антановам валодала Ванда Ваяводская, была 241 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціна]] зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=101}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёмасць была [[Нацыяналізацыя|нацыяналізавана]], створаны [[пасёлак]]. У 1927 годзе было 7 двароў<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/1519262_z14_53.368943,27.782878|title=Карта РККА Белоруссии в масштабе 1:42К - Антанова, Шацкі сельскі савет, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-04-01}}</ref>. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая [[калектывізацыя]], створаны [[калгас]] «Чырвонае Антанова». У 1939 годзе было 22 двары<ref>{{Cite web|url=https://retromap.ru/1519392_53.368943,27.782878|title=Карта РККА окрестностей Минска - 1:25K - Антанова, Шацкі сельскі савет, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць|website=retromap.ru|access-date=2025-04-01}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1960 годзе ў Слабодскім сельсавеце. З 3 студзеня 1964 года да 28 траўня 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Вецярэвіцкі сельсавет|Вецярэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 5 двароў, 35 жыхароў * 1908 год — 1 двор, 32 жыхары{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=4}} * 1917 год — 1 двор, 18 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=124}} * 1960 год — 96 жыхароў * 2002 год — 13 двароў, 32 жыхары * 2009 год — 14 жыхароў<ref name=":0">{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-04-01|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> * 2019 год — 9 жыхароў<ref name=":0" /> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Антонава|112}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = |частка = Приложеніе. Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи, владѣющихъ 500 десятин. земли и болѣе|загаловак = Памятная книжка Минской губерніи на 1904 г.|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго губернскаго статистическаго комитета|год = 1903|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ землевладѣльцевъ Минской губерніи}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1|39|Antonów|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] gf4yp5zm1gebeixlv00map3fwfeap5r 0 283197 5147267 4786655 2026-05-27T06:14:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147267 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асавок}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Асавок |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023387 }} '''Асаво́к'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asavok}}, {{lang-ru|Осовок}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. Месціцца за 21 км на ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 66 км ад [[Мінск]]а, каля ракі [[Балачанка]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У 1885 годзе [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1889 годзе ўрочышчам Асавок валодаў праваслаўны [[Мяшчане|мешчанін]] Мацвей Іванавіч Малевіч, было 40 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=88}}. У 1897 годзе быў 1 двор, аднайменны [[засценак]] на 4 двары. Паводле перапісу 1908 года ў Пухавіцкай воласці былі аднайменныя [[Ваколіца (тып паселішча)|ваколіца]] і [[маёнтак]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1926 годзе мела статус пасёлка. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Краснаакцябрскі сельсавет|Краснаакцябрскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 1 двор, 12 жыхароў; засценак, 4 двары, 27 жыхароў * 1908 год — ваколіца, 5 двароў, 33 жыхары; маёнтак, 27 жыхароў * 1926 год — 12 двароў, 57 жыхароў * 2002 год — 13 двароў, 33 жыхары * 2009 год — 30 жыхароў * 2019 год — 32 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Асавок|113}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] d5jqccgveuq0fp26mt2ia21co69jccu 0 283203 5147091 5133813 2026-05-26T17:23:43Z JerzyKundrat 174 /* Вядомыя асобы */ 5147091 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Красны Акцябр}} {{гэты артыкул|пра колішні маёнтак Ізабалёва|Ізабалёва|пра суседнюю вёску Ізабалёва}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Красны Акцябр |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Ізабалёў<br/>Ізабалёва<br/>Багуславаў<br/>Забалеўскі Двор |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243023381 }} '''Кра́сны Акця́бр'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krasny Akciabr}}, {{lang-ru|Красный Октябрь}}; да 1922 г. — маёнтак '''Ізабалёва'''{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=111}}, таксама '''Багуславаў'''{{Sfn|SgKP|1882|с=329}} і '''Забалеўскі Двор'''<ref>{{Крыніцы/Слоўнік назваў населеных пунктаў/Мінская вобласць}} С. 98</ref>) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. Месціцца за 22 км на ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 67 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Балачанка]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі ўпамінаецца як [[маёнтак]] Ізабелаў (Ізабалёў, альбо Багуславаў) у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], побач была аднайменная [[Ізабалёва|вёска]]. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]]. У 1889 годзе фальваркам валодаў [[Дваранства|дваранін]] рыма-каталіцкага веравызнання Альберт Іванавіч Багушэўскі, было 200 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=78}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], населены пункт перайменаваны ў пасёлак Красны Акцябр (Чырвоны Кастрычнік), але аднайменная вёска побач захавала назву Ізабалёва. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У 1976 годзе да населенага пункта была далучана вёска [[Ізабалёва]]. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Краснаакцябрскі сельсавет|Краснаакцябрскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1917 год — 1 двор, 31 чалавек, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=111}} * 1926 год — 11 двароў, 51 жыхар * 1960 год — 81 жыхар * 2009 год — 230 жыхароў * 2019 год — 182 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == Ёсць сярэдняя школа, фельчарска-акушэрскі пункт, яслі-сад, Дом культуры, бальніца, бібліятэка. == Вядомыя асобы == * [[Стафан Багушэўскі]] (1877—1938) — беларускі дзеяч рэвалюцыйнага руху, польскі палітык. * [[Мікалай Іванавіч Каспяровіч|Мікалай Каспяровіч]] (1900—1937) — беларускі этнограф, краязнавец, лексікограф, мастацтвазнавец і літаратуразнавец. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Чырвоны Кастрычнік|195}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|329|Izabellów|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] 568hdmk7996ekh27mr32ykyo1rxoi17 0 283211 5147268 5122198 2026-05-27T06:17:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147268 wikitext text/x-wiki {{значэнні|2=Асака}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Асака |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Asaka. Асака (2022) 08.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 34|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 36|lon_sec = 32 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Навапольскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс =222845 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015363 }} '''Асака́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Asaka}}, {{lang-ru|Осока}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навапольскі сельсавет|Навапольскага сельсавета]]. Месціцца за 44 км на захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 30 км ад [[Мінск]]а, 22 км ад чыгуначнай станцыі [[Рудзенск (станцыя)|Рудзенск]] на лініі [[Мінск-Пасажырскі|Мінск]] — [[Асіповічы I|Асіповічы]]. На рацэ [[Асачанка|Асачанка (Асака, прыток Пцічы)]]. == Назва == Назва паходзіць ад ракі [[Асачанка|Асачанкі]], альбо наўпрост ад назвы расліны [[асака]]. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае і Расійская імперыя === У пісьмовых крыніцах згадваецца з 1524 года, належала да маёнтка [[Ячанка]], уласнасць князя [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанціна Астрожскага]]. Напісанне [[Старабеларуская мова|старабеларускай мовай]]: Осока<ref name="atlas1">{{Крыніцы/ВГАБ|1к}} С. 193.</ref>. Пасля 1567 года ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1659 годзе згадваецца як вёска<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1769, воп. 1, спр. 8, с. 1089</ref>. У 1730 годзе ўласнасць [[А. Агінскі|А. Агінскага]]. У другой палове XVIII стагоддзя належала да маёнтка [[Цеплень]]<ref name="atlas2">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 175.</ref>. Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|Другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 годзе ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе сяло, ёсць царква, карчма, вадзяны млын, шляхецкая ўласнасць. Да скасавання прыгоннага права належала да [[Дамен (зямля)|дамена]] [[Цеплень]], уласнасць [[Уніхоўскія|Уніхоўскіх]]{{Sfn|Jelski A.|1886|с=648}}. Пасля 1861 года ў [[Дудзіцкая воласць|Дудзіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1887 годзе адкрытая школа граматы (навучаліся 15 хлопчыкаў і 1 дзяўчынка). У 1897 годзе ёсць царква, [[хлебазапасны магазін]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе адкрытая школа 1-й ступені, было 45 вучняў. У 1930-я гады настаўнікам пачатковых класаў у вёсцы быў паэт і перакладчык [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|Уладзімір Хадыка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года акупаваная нацысцкай [[Трэці рэйх|Германіяй]]. == Насельніцтва == * 1800 год — 36 двароў, 196 жыхароў * 1886 год — 38 двароў, 326 жыхароў * 1897 год — 68 двароў, 413 жыхароў * 1917 год — 73 двары, 419 жыхароў * 1960 год — 297 жыхароў * 1999 год — 51 жыхароў * 2002 год — 34 двары, 48 жыхароў * 2010 год — 12 жыхароў * 2012 год — 7 гаспадарак, 10 жыхароў * 2019 год — 6 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-05-02|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == [[Файл:Asaka. Асака (2022) 01.jpg|міні|справа|Царква Раства Прасвятой Багародзіцы]] * [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Асака)|Царква Раства Прасвятой Багародзіцы]] (1883) == Спіс вуліц == * Зарэчная вуліца * Пасялковая вуліца * Цэнтральная вуліца<ref>{{cite web|url = http://gzk.nca.by/714f535bd33ec2a544bac5aa9b65d53b.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21116%26setstreet%3D%26rand%3D0.08565277548530248|title = Спіс вуліц і іншых элементаў ўнутранага адраса|publisher = Нацыянальнае кадастравае агенцтва Рэспублікі Беларусь|access-date = 19 лютага 2020|archive-date = 19 верасня 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210919204953/http://gzk.nca.by/714f535bd33ec2a544bac5aa9b65d53b.a_request.get_street_new_new.xml~settlement_id%3D21116%26setstreet%3D%26rand%3D0.08565277548530248|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Асака|113—114}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A]].|частка = Osoka|загаловак = Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. — T. VII Netrebka – Perepiat|арыгінал = |спасылка = http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/648|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = 1886|том = |старонкі = 648|старонак = 960|ref=Jelski A.}} * {{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навапольскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Навапольскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Асака (Пухавіцкі раён)| ]] 6onzffnftvwu4yibfa4w0yaqp6dskq6 0 283226 5147070 4749027 2026-05-26T16:47:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147070 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Антанова}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Антанова |выява = Антанова_(Навасёлкаўскі_сельсавет)_2.jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |ранейшыя імёны = Антонаў<br/>Чырвоная Рунь<ref>[http://www.etomesto.ru/map-belarus_verstovka_centr/ Верстовка Беларуси - центральная часть]</ref> |статус з = |паштовы індэкс = 222820 }} '''Антано́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref>, часта '''Антонава'''<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-4}}</ref> ({{lang-be-trans|Antanova}}, {{lang-ru|Антоново}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == [[Файл:Geographical center of Belarus in winter.jpg|left|thumb|[[Геаграфічны цэнтр Беларусі]], геадэзічны знак.]] Размешчана за 10 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 51 км ад [[Мінск]]а, на поўдзень ад чыгуначнай лініі Мінск — [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]] непадалёк прыпыначнага пункта [[Вяндзеж (прыпыначны пункт)|Вяндзеж]]. Пункт на зямной паверхні з геаграфічнымі каардынатамі 53º31´,7 пн.ш., 29º02´,8 у.д., што месціцца за 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, у полі, вызначаны як [[геаграфічны цэнтр Беларусі]]. На мясцовасці ён абазначаны стандартным геадэзічным трыянгулятарам, які ёсць пірамідай з трох металічных прэнтаў, пад ім пастаўлена пліта з надпісам «Геаграфічны цэнтр Рэспублікі Беларусь». == Назва == Назва паходзіць ад уласнага імя Антон, або вытворнага ад яго прозвішча ці імя па бацьку. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === У XVIII стагоддзі вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], прыватная ўласнасць. У 1889 годзе маёнтак уласнасць праваслаўнага двараніна Міхаіла Іванавіча Мурвіцкага (Муравіцкага{{Sfn|SgKP|1900|с=12}}), было 86 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=91}}. У 1897 годзе маёнтак Антонава [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета, у каталіцкай парафіі [[Блонь]]. === Найноўшы час === [[Файл:Антанова (Навасёлкаўскі сельсавет) 1.jpg|міні|Антанова, 2020 г.]] З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] воласць абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, створаны [[калгас]] «Чырвоны правадыр», была кузня. Пазней населены пункт быў падзелены на пасёлак Чырвоная Рунь, калгас «Авангард», пасёлак Падантонава. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. 31 мая 1996 года пасля правядзення экспедыцыі «Белгеадэзіі» і фірмы «Аэрогеокарт» каля вёскі Антонава быў усталяваны геадэзічны знак з абазначэннем геаграфічнага цэнтра Беларусі. З 2008 года ў гэтай мясцовасці праводзіцца марафонскі прабег «Геаграфічны цэнтр Беларусі». == Насельніцтва == * 1897 год — 21 жыхар * 1917 год — 72 жыхары * 1960 год — 187 жыхароў * 1999 год — 65 жыхароў * 2002 год — 32 двары, 60 жыхароў * 2010 год — 48 жыхароў * 2012 год — 41 жыхар * 2019 год — 27 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == * [[Геаграфічны цэнтр Беларусі]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Антонава|112}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1|42|Antonowo|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Антанова (Навасёлкаўскі сельсавет)| ]] am9xvzhb1clusy8tw9kzh5acnskpqkq 0 283314 5147262 5122197 2026-05-27T05:58:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147262 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Арэшкавічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Арэшкавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 23|lat_sec = 49 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 22|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1560 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020228 }} '''Арэ́шкавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Areškavičy}}, {{lang-ru|Орешковичи}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 26 км на паўднёвы ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 75 км ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі [[Талька (станцыя)|Талька]], на рацэ [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Назва == Назва вёскі напэўна паходзіць ад уласнага імя Арэшка, або адпаведнага патроніма (імя па бацьку, прозвішча). Таксама ёсць версія, што назва паходзіць ад арэшніка, якога шмат расло ў ваколіцах вёскі. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Упершыню Арэшкавічы, што тады належалі [[Слушкі|Слушкам]], упамінаюцца пад 1560 годам у інвентары [[Свіслач (Асіповіцкі раён)|Свіслачы]]<ref>НГАБ у Мінску, ф. 1769, воп. 1, спр. 7, с. 178</ref><ref name="talka">{{cite web|url = http://talka.info/?page_id=270|title = Першыя пісьмовыя звесткі пра Арэшкавічы|author = |authorlink = |date = |publisher = talka.info|language = |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160322051314/http://talka.info/?page_id=270|archivedate = 2016-03-22|accessdate = }}</ref>. Прыватная вёска ўваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1599 годзе сяло, 29 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], былі бабровыя гоны на рацэ Свіслач, у тым жа годзе [[Крыштаф Слушка]] перадаваў маёнтак Адаму Храбтовічу. У 1647 годзе Арэшкавічы перайшлі ва ўладанне [[Скіндэры|Скіндэраў]]<ref name="talka"/>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1800 годзе ёсць царква Покрыва Багародзіцы, карчма. У 1886 годзе на базе царкоўна-прыходскай школы адкрыта школа граматы, у якой у 1890 годзе вучылася 6 хлопчыкаў. У 1897 годзе была царква, піцейны дом, у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1912 годзе адкрыта 1-класнае земскае народнае вучылішча. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені (навучалася 50 хлопчыкаў, 13 дзяўчынак). У пачатку 1930-х гадоў створаны [[калгас]] «Арэшкавічы», працавала кузня. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 3 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1960 года да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1800 год — 25 двароў, 188 жыхароў * 1897 год — 501 жыхар * 1908 год — 90 двароў, 572 жыхары * 1917 год — 114 двароў, 661 жыхар * 1969 год — 82 двары, 205 жыхароў * 1995 год — 96 двароў, 247 жыхароў{{sfn|БелЭн|1996}} * 2002 год — 84 двары, 233 жыхары * 2007 год — 190 жыхароў * 2010 год — 166 жыхароў * 2019 год — 148 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == === Культура і грамадства === * Арэшкавіцкая сельская бібліятэка (адкрыта 1 кастрычніка 1968) * Дом культуры * У вёсцы раней працавала школа. Арэшкавіцкае аднагадовае народнае вучылішча было заснавана ў 1912 годзе. У 1923 годзе на сродкі жыхароў пачалі будаваць новую школу. За некалькі гадоў да вайны Арэшкавіцкая чатырохгадовая школа была пераведзена ў сямігодку. У пасляваенны час была сямігадовая школа, а потым васьмігадовая. У 1983 годзе школа была закрыта<ref>http://old.talka.info/sareshk.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180716200535/http://old.talka.info/sareshk.html |date=16 ліпеня 2018 }}</ref>. === Медыцына === Фельчарска-акушэрскі пункт. == Славутасці == * [[Арэшкавічы (археалагічныя помнікі)|Археалагічныя помнікі]] (курган, 2 селішчы) == Вядомыя асобы == * [[Іосіф Іосіфавіч Жыновіч]] (1907—1974) — музыкант-цымбаліст, дырыжор, кампазітар і педагог. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Арэшкавічы|113}} * {{Крыніцы/БелЭн|2|Арэ́шкавічы||16}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Арэшкавічы (Пухавіцкі раён)| ]] oqxgnlmr8ciknbq1hfpdm8ozkd3nivl 0 306373 5147326 5031336 2026-05-27T09:43:40Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2015 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5147326 wikitext text/x-wiki {{Картка АС |назва = Android Marshmallow |лагатып = |выява = |подпіс = Працоўны стол |распрацоўшчык = |сямейства = |заснаваны на = |зыходны код = |дата першага рэлізу = |апошняя версія = |дата выпуску апошняй версіі = |частата абнаўлення = |апошняя тэставая версія = |дата выпуску апошняй тэставай версіі = |апошняя даступная версія = |дата выпуску апошняй даступнай версіі = |метад абнаўлення = |менэджэры пакетаў = |падтрымлівае мовы = |падтрымлівае платформы = |ядро = |інтэрфейс = |ліцэнзія = |стан = |сайт = }} '''Android Marshmallow''' — 6-я версія мабільнай аперацыйнай сістэмы [[Android]], прадстаўленая на канферэнцыі Google I/O [[28 мая]] [[2015 год]]а. У версіі ёсць шэраг новаўвядзенняў і новых функцый, якіх няма ў [[Android Lollipop]]<ref>{{Cite web |url=http://www.anandtech.com/show/9291/google-announces-android-m-at-google-io-2015 |title=Гугл представила Android Marshmallow |access-date=6 студзеня 2016 |archive-date=13 кастрычніка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151013051840/http://www.anandtech.com/show/9291/google-announces-android-m-at-google-io-2015 |url-status=dead }}</ref>. == Новаўвядзенні == На першы погляд бачных адрозненняў ад [[Android Lollipop]] не назіраецца. Канцэпцыя [[Material design]] захавалася ў поўным аб’еме. {{загатоўка раздзела}} == Абнаўленне == Першыя прылады, якія атрымаюць гэтую версію — Nexus 5, Nexus 6, Nexus 7 (2013), Nexus 9 і медыяплэер Nexus. Прамое абнаўленне можна будзе здзейсніць з андроіда 5.0 і 5.1. Пасля Nexus абнаўленне стане даступным для многіх флагманскіх смартфонаў Alcatel, Samsung, HTC, Соні, LG і смартфона Oneplus<ref>[http://androidlime.ru/kakie-ustrojjstva-poluchat-android-6-0-marshmallow/ Какие устройства получат новый Андроид?]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://developer.android.com/preview/index.html Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Android]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2015 годзе]] m8r37u6ielxejvbat2g31rkn8wr2ggq 0 306555 5147327 4633435 2026-05-27T09:44:47Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2014 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5147327 wikitext text/x-wiki {{Картка АС |назва = Android Lollipop |лагатып = |выява = |подпіс = |распрацоўшчык = |сямейства = |заснаваны на = |зыходны код = |дата першага рэлізу = |апошняя версія = |дата выпуску апошняй версіі = |частата абнаўлення = |апошняя тэставая версія = |дата выпуску апошняй тэставай версіі = |апошняя даступная версія = |дата выпуску апошняй даступнай версіі = |метад абнаўлення = |менэджэры пакетаў = |падтрымлівае мовы = |падтрымлівае платформы = |ядро = |інтэрфейс = |ліцэнзія = |стан = |сайт = }} '''Android Lollipop''' — 5-я версія мабільнай АС [[Android]]. Прэзентавана публіцы [[25 чэрвеня]] [[2014]] года і выпушчана ў выглядзе бэта-версіі для некаторых мадэляў серыі [[Google Nexus]]<ref>[https://android.googlesource.com/device/asus/grouper/+/android-5.0.0_r1 Новости Гугл: вышел Андроид 5.0]</ref>. ==Гісторыя== Афіцыйны рэліз адбыўся [[3 лістапада]] [[2014]] года разам з новым планшэтам [[Nexus 9]], выпушчаным у супрацоўніцтве з кампаніяй [[HTC]]. Зыходны код рэлізнай версіі быў прадастаўлены вытворцам восенню [[2014]] года. Найбольш відавочныя змены ў [[Android]] L ўключаюць новы карыстальніцкі інтэрфейс, названы аўтарамі [[Material design]]<ref>[http://www.engadget.com/2014/06/25/googles-new-design-language-is-called-material-design/ Google's Material design]</ref>, удасканаленні паведамленняў, якія цяпер даступныя з экрана блакавання і з любога прыкладання ўверсе экрана. Унутраныя змены заснаваныя на пераходзе на віртуальную машыну ART (Android Runtime), якая афіцыйна мяняе Dalvik для павышэння прадукцыйнасці і аптымізацыі, накіраванай на павышэнне энергаэфектыўнасці сістэмы. ==Выпуск== Версія Android L для распрацоўшчыкаў была выпушчаная для [[Nexus 5]] і [[Nexus 7]] 2013 Wifi [[26 чэрвеня]] [[2014]] года, як завадскі .img файл для прашыўкі ў рэжыме Fastboot. Фінальная версія плануецца да выпуску восенню [[2014]] года. [[HTC]] абвясціла аб пераводзе на Android L сваіх прылад [[HTC One]] і One M8 «на працягу 90 дзён пасля атрымання фінальнага API ад [[Google]]»<ref>[http://www.cnet.com/news/htc-to-roll-out-android-l-to-two-flagship-phones/ HTC получит Андроид 5.0]</ref>. ==Гл. таксама== * [[Android]] * [[Android Marshmallow]] * [[Material design]] {{без карткі|картка АС}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Google]] [[Катэгорыя:Android]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2014 годзе]] osli6pu7p39ay5dgic8p4tazq8s6ujl 0 323094 5147015 4915526 2026-05-26T15:04:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147015 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Андрэй Місюк | поўнае імя = Андрэй Уладзіміравіч Місюк | фатаграфія = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Казахстан}} [[ФК Атырау|Атырау]] | нумар = | пасада = трэнер па фізпадрыхтоўцы | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |1997—1999| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нёман-2 Гродна|Нёман-2 (Гродна)]]|52 (0) |2001—2004| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Камунальнік Слонім|Камунальнік (Слонім)]]|100 (22) |2005—2007| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дарыда|Дарыда (Ждановічы)]]|71 (8) |2008—2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|54 (4) |2010| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Белшына|Белшына (Бабруйск)]]|20 (0) |2011| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Партызан Мінск|Партызан (Мінск)]]|27 (2) |2012—2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гарадзея|Гарадзея]]|41 (4) |2014—2016| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|76 (17)}} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2017—2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Іслач|Іслач (Мінскі раён)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2022—| {{Сцяг|Казахстан||20px}} [[ФК Атырау|Атырау]]|{{Comment|трэнер|трэнер па фіхпадрыхтоўцы}} }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 23 жніўня 2022 }} {{цёзкі2|Місюк}} '''Андрэй Місюк''' (нар. {{ДН|20|3|1981}}, {{МН|Гродна}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]] ([[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам па фізпадрыхтоўцы ў казахстанскім клубе [[ФК Атырау|«Атырау»]]. == Клубная кар’ера == Выхаванец гродзенскай СДЮШАР-6, выступаў за [[ФК Нёман-2 Гродна|«Нёман-2»]] у Другой лізе, а ў 2001 годзе далучыўся да слонімскага [[ФК Камунальнік Слонім|«Камунальніка»]]. У 2005—2010 гадах выступаў у Вышэйшай лізе за [[ФК Дарыда|«Дарыду»]], [[ФК Гомель|«Гомель»]] і [[ФК Белшына|«Белшыну»]]. У сезоне 2011 гуляў у Першай лізе за мінскі [[ФК Партызан Мінск|«Партызан»]] і дапамог яму вярнуцца ў Вышэйшую лігу, але клуб спыніў існаванне, а Місюк далучыўся да [[ФК Гарадзея|«Гарадзеі»]]. У сакавіку 2014 года перайшоў у [[ФК Іслач|«Іслач»]]<ref>[http://by.tribuna.com/football/158806131.html Тишкевич и еще пять футболистов перешли в «Ислочь»]</ref>. У наступным годзе дапамог «Іслачы» перамагчы ў Першай лізе. У лютым 2016 года падоўжыў кантракт з клубам<ref>[http://www.football.by/news/81054.html Кротов, Тишкевич, Папуш и Мисюк продлили контракты с "Ислочью"]</ref>. У першай палове сезона 2016 трывала выхадзіў у аснове на пазіцыі правага паўабаронцы, але потым страціў месца ў складзе. == Клубная кар’ера == У студзені 2017 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры<ref>[http://www.football.by/news/95061.html Полузащитник «Ислочи» Мисюк завершил карьеру]</ref> і ўвайшоў у трэнерскі штаб «Іслачы»<ref>[https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/isloch/1160184.html «Еще вчера играл с ребятами в чемпионате, а сейчас придется их тренировать». Знакомимся с новым тренером «Ислочи»]{{Недаступная спасылка}}</ref>, дзе на працягу чатырох гадоў дапамагаў [[Віталь Жукоўскі|Віталю Жукоўскаму]]. У жніўні 2019 года атрымаў трэнерскую ліцэнзію катэгорыі B<ref>[http://football.by/news/129742.html Омельянчук, Сосновский, Панковец и Ботяновская получили тренерские лицензии УЕФА категории "В"]</ref>, у снежні 2021 года — трэнерскую ліцэнзію катэгорыі A<ref>[https://football.by/news/159564.html В Доме футбола завершились тренерские курсы категории "А"]</ref>. У студзені 2021 года ўслед за Жукоўскім далучыўся да трэнерскага штабу барысаўскага [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]<ref>[https://www.pressball.by/news/football/376160 Футбол. Лисовский, Володько, Плют, Мисюк, Милютин, Дрозд и Кравченко вошли в штаб Виталия Жуковского в БАТЭ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210513125241/https://www.pressball.by/news/football/376160 |date=13 мая 2021 }}</ref>. У снежні 2021 года разам з Жукоўскім пакінуў БАТЭ<ref>[https://football.by/news/159816.html Официально: Виталий Жуковский покинул БАТЭ]</ref>. У жніўні 2022 года вярнуўся ў [[ФК Іслач|«Іслач»]] трэнерам юнацкай каманды (2008 года нараджэння)<ref>[https://football.by/news/166657.html Андрей Мисюк снова тренер "Ислочи"]</ref>, аднак хутка ў якасці трэнера па фізпадрыхтоўцы ўвайшоў у штаб Віталя Жукоўскага, прызначанага галоўным трэнерам казахстанскага [[ФК Атырау|«Атырау»]]<ref>[https://www.pressball.by/news/football/420489 Футбол. Виталий Жуковский официально возглавил "Атырау"]</ref>. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |- bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|1997]] || Д3 || [[ФК Нёман-2 Гродна|Нёман-2]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 13 || 0 |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|1998]] || Д3 || [[ФК Нёман-2 Гродна|Нёман-2]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 21 || 0 |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|1999]] || Д3 || [[ФК Нёман-2 Гродна|Нёман-2]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 18 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] || Д2 || [[ФК Камунальнік Слонім|Камунальнік]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 24 || 6 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] || Д2 || [[ФК Камунальнік Слонім|Камунальнік]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 24 || 4 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] || Д2 || [[ФК Камунальнік Слонім|Камунальнік]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 24 || 3 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] || Д2 || [[ФК Камунальнік Слонім|Камунальнік]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 28 || 9 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] || Д1 || [[ФК Дарыда|Дарыда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 21 || 2 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006]] || Д1 || [[ФК Дарыда|Дарыда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 24 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|2007]] || Д1 || [[ФК Дарыда|Дарыда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 26 || 5 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] || Д1 || [[ФК Гомель|Гомель]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 29 || 3 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009]] || Д1 || [[ФК Гомель|Гомель]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 25 || 1 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] || Д1 || [[ФК Белшына|Белшына]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 20 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|2011]] || Д2 || [[ФК Партызан Мінск|Партызан]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 27 || 2 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]] || Д2 || [[ФК Гарадзея|Гарадзея]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 23 || 2 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]] || Д2 || [[ФК Гарадзея|Гарадзея]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 18 || 2 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] || Д2 || [[ФК Іслач|Іслач]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 30 || 8 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] || Д2 || [[ФК Іслач|Іслач]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 28 || 8 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] || Д1 || [[ФК Іслач|Іслач]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 18 || 1 |- align="center" |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{kick-off.by|misyuk|Гарадзея}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Місюк Андрэй Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман-2 Гродна]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Камунальнік Слонім]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Белшына]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Партызан Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гарадзея]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Іслач]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта]] kb24hjoxpn1hglu91hmm4n58hyb3qtm 0 340084 5147141 4045400 2026-05-26T19:35:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147141 wikitext text/x-wiki [[Выява:Pareto 1455.jpg|thumb|265px|Антылія (злева) на карце Барталамеа Парэта (1455).]] '''Антылія''' (''Antillia'') — [[востраў-прывід]], які маляваўся на картах [[XV]] стагоддзя ([[партулан]]ах) у выглядзе выцягнутага з поўначы на поўдзень [[прамавугольнік]]а ў [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіяне]] на захад ад [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]]. Вялікі прамавугольны востраў Антылія ўпершыню з'яўляецца на [[партулан]]е венецыянскага картографа [[Джавані Піцыгана]] ў [[1424]] годзе. Наступныя картографы, змяняючы склад і назвы «новаадкрытых астравоў», якія размяшчаліся побач, надавалі самой Антыліі берагі, зрэзаныя сям'ю [[бухта]]мі, на беразе кожнай з якіх маляваўся горад (гл. [[Сем заморскіх гарадоў]]). Да адкрыцця іспанцамі Амерыкі Антылія малявалася памерам з [[Партугалія|Партугалію]], на адлегласці ў 200 міль на захад ад [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]]. Пасля гэта назва замацавалася за [[Антыльскія астравы|Антыльскімі астравамі]], прынятымі іспанскімі першаадкрывальнікамі за легендарны востраў. Рэгулярнае з'яўленне Антыліі на марскіх картах [[XV]] стагоддзя прывяло да здагадкі, што гэты востраў можа адлюстроўваць [[Амерыка|Амерыканскі кантынент]]. У сілу гэтага Антылія часта згадваецца сучаснымі даследчыкамі [[Кантакты з Амерыкай да Калумба|дакалумбавых трансакіянскіх кантактаў Еўропы з Амерыкай]]. == Праблема этымалогіі == [[Выява:Pizzigano 1424 map (Antilia islands detail).JPG|thumb|120px|Партулан [[Джавані Піцыгана]] 1424 года, першая выява Антыліі (вялікі чырвоны прамавугольнік), [[Ройла]] (маленькі сіні востраў на захадзе), [[Востраў Сатаны|Вострава Сатаны]] (вялікі сіні прамавугольнік на поўначы) і Саі (маленькі чырвоны астравок на поўначы)]] Слова Антылія (Antillia), верагодна, паходзіць ад [[Партугальская мова|партугальскага]] «Ante-Ilha» («Востраў Іншых», «Востраў Насупраць»). Лічылася, што востраў знаходзіўся прама «насупраць» мацерыковай [[Партугалія|Партугаліі]]. Яго першапачатковы памер і прамавугольная форма з'яўляліся амаль люстраной копіяй самой Партугаліі. Таксама існуе меркаванне, што слова «Ante-Ilha» звязана па сэнсе з іншым лацінскім словам «Aprositus» («Недаступны», [[Пталамей]] так назваў адзін з [[Астравы блажэнных|Блажэнных астравоў]])<ref>Gaffarel (1882:[http://books.google.com/books?id=NmxIAAAAYAAJ&pg=PA204#v=onepage&q&f=false p.204])</ref>. Іншыя лічаць гэту версію памылковай, таму што корань «Ante-» азначае, што востраў знаходзіцца насупраць іншага вострава, а не мацерыка. У выніку з'явілася вялікая колькасць альтэрнатыўных тэорый пра паходжанне слова. Некаторыя нават сцвярджаюць, што Антылія — гэта памылкова транскрыбаваная адсылка да [[Атлантыда|Атлантыды]] [[Платон]]а<ref>Babcock (1922: [http://books.google.com/books?id=-vYrAAAAYAAJ&pg=PA148#v=onepage&q&f=false p.148]). D'Avezac (1845: [http://books.google.com/books?id=BbEBAAAAYAAJ&pg=PA27#v=onepage&q&f=false p.27])"</ref>. Паводле яшчэ адной нядаўняй гіпотэзы «Антылія» азначае «перад [[Туле, легендарны востраў|Туле]]». А з прычыны таго, што легендарны востраў Туле, верагодна, быў паўміфічнай спасылкай на [[востраў Ісландыя|Ісландыю]], Антылія магла быць Ірландыяй. Але гэта тэорыя выглядае беспадстаўнай, таму што Ірландыя (Гібернія) у [[XV стагоддзе|XV стагоддзі]] была добра вядомая і малявалася на картах<ref name=Barreto163>Barreto (1992: p.163) з'яўляецца адзінай крыніцай гэтай гіпотэзы.</ref>. == Антылія на картах == Некаторыя гісторыкі спрабуюць разглядзець згадкі пра Антылію на карце [[Піцыгані]] 1367 года. Адзін з надпісаў на гэтым партулане гісторыкі XIX стагоддзя перавялі як «статуі на беразе Атуліі» (ante ripas Atulliae), за якія маракі не павінны заплываць. За таямнічай Атуліяй накаторыя бачылі Антылію. Аднак падзей было даказана, што правільнае прачытанне — «статуі Геркулеса» (Arcules), г.зн. гэта адсылка да [[Геркулесавы слупы|Геркулесавых слупоў]], а не да Антыліі. Упершыню Антылія з'яўляецца на партулане венецыянскага картографа [[Джавані Піцыгана]] (1424) у складзе групы з чатырох астравоў, якія ляжаць далёка ў Атлантычным акіяне прыкладна за 750 міль на захад ад Партугаліі. Піцыгана намаляваў Антылію як вялікі прамавугольны востраў памерам з Партугалію з сямю бухтамі. На поўнач ад яе размяшчаўся [[востраў-прывід|легендарны]] [[востраў Сатаны]] (Satanazes), увянчаны невялікім астраўком Сая (Saya). На захадзе ад Антыліі знаходзіўся востраў [[Ройла]] (Royllo). Гэтыя астравы аб'ядноўваюць у так званую групу Антыліі. Як правіла, наступныя картографы малявалі разам з Антыліяй і гэтыя тры астравы, адвольна вар'іруючы іх назвы і ўзаемнае размяшчэнне. Вядома 23 картаграфічныя выявы Антыліі, апошняя з якіх датуецца 1508 годам (карта Іаганеса Руйша, дзе востраў Сатаны быў заменены на [[востраў Дэманаў]]). Было праведзена некалькі экспедыцый з мэтай знайсці востраў, і нават [[Калумб]] планаваў зрабіць прыпынак на гэтым востраве на шляху ў Азію<ref>Henry Vignaud, Paolo del Pozzo Toscanelli. ''Toscanelli and Columbus: The Letter and Chart of Toscanelli on the Route to the Indies by Way of the West, Sent in 1474 to the Portuguese, Ferman Martins, and Later on to Christopher Columbus''. Ayer Publishing, 1971. ISBN 9780836957174. Pages 202—207.</ref>. Пасля [[1492]] года, калі была [[адкрыццё Амерыкі|адкрыта Амерыка]] і створаны глобус «[[Зямны яблык]]», Антылія ўсё радзей з'яўляецца на картах. У XVI стагоддзі яе пачынаюць атаясамляць з азорскім востравам [[Сан-Мігел, Азорскія астравы|Сан-Мігел]] (хоць іх абрысы зусім не падобныя). == Гл. таксама == * [[Востраў Бразілія]] * [[Востраў Сатаны]] {{зноскі}} == Спасылкі == * ''Р. Рамсей.'' [http://lingua.russianplanet.ru/library/ramsey/ramse05.htm Открытия, которых никогда не было. Глава 5. Различные острова, некоторые из них дьявольские] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107111729/http://lingua.russianplanet.ru/library/ramsey/ramse05.htm |date=7 лістапада 2017 }} * ''А. М. Кондратов.'' [http://www.smoliy.ru/lib/000/003/00000352/kondratov_atlantika_bez_atlantidy2.htm Атлантика без Атлантиды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111125184118/http://smoliy.ru/lib/000/003/00000352/kondratov_atlantika_bez_atlantidy2.htm |date=25 лістапада 2011 }} [[Катэгорыя:Выдуманыя астравы]] [[Катэгорыя:Міфічныя астравы]] [[Катэгорыя:Астравы-прывіды]] [[Катэгорыя:Атлантыда]] 56ci3vlvgkncnqnm8m3t1kvih727b32 0 344419 5147231 4743939 2026-05-27T01:10:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147231 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Армавірская вобласць |Арыгінальная назва = {{lang-hy|Արմավիրի մարզ}} |Краіна = [[Арменія]] |Статус = Вобласць |Сталіца = [[Армавір (Арменія)|Армавір]] |Буйныягарады = [[Вагаршапат]], [[Мецамор]] |Дата = [[7 лістапада]] [[1995]] г. |Глава = [[Ашот Каграманян]] |Назва главы = Марзпет |Насельніцтва = 265 770<ref name="Перепись 2011">[http://www.armstat.am/file/doc/99471368.pdf Предварительные итоги Переписи населения Республики Армения, проведённой 12-21 октября 2011 года] (на армянском языке).</ref> |Год перапісу = 2011 |Месца па насельніцтве = 2 |Шчыльнасць = 214,15 |Плошча = 1 241 |Часавыпояс = [[GMT]] +4 |Карта = Armavir.svg |HASC = AM.AV |FIPS = AM03 |Сайт = http://www.armavir.gov.am }} '''Армавірская во́бласць''' ({{lang-hy|Արմավիրի մարզ}}) — [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Арменіі|вобласць]] у [[Арменія|Арменіі]]. Змесцаваны на паўднёвым захадзе краіны, у [[Арарацкая даліна|Арарацкай даліне]] паміж горамі [[Арарат]] і [[Гара Арагац|Арагац]], мяжуе з [[Турцыя]]й. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Армавір (Арменія)|Армавір]]. Іншыя гарады — [[Вагаршапат]] (Эчміядзін) і [[Мецамор]]. == Нацыянальны склад == {| class="wikitable" |- ! Нацыянальнасць !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2001|Перапіс<br /> 2001 года]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2001.htm Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2001]</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2011|Перапіс<br /> 2011 года]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |title=Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2011 |access-date=4 верасня 2016 |archive-date=31 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031055135/http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |url-status=dead }}</ref> !! Доля насельніцва<br /> адм.-тэр. адзінкі |- | '''Усё насельніцтва''' || align="right"|276 233 || 100 % || align="right"|265 770 || 100 % |- | [[Армяне]] || align="right"|257 362 || 93,17 % || align="right"|247 853 || 93,26 % |- | [[Езіды]] || align="right"|17 665 || 6,39 % || align="right"|16 906 || 6,36 % |- | [[Рускія]] || align="right"|480 || 0,17 % || align="right"|426 || 0,16 % |- | [[Асірыйцы]] || align="right"|242 || 0,09 % || align="right"|178 || 0,07 % |- | [[Курды]] || align="right"|128 || 0,05 % || align="right"|157 || 0,06 % |- | [[Украінцы]] || align="right"|74 || 0,03 % || align="right"|82 || 0,03 % |- | [[Грузіны]] || align="right"|Няма дадзеных || Няма дадзеных || align="right"|59 || 0,02 % |- | Іншыя і тыя, <br />хто не ўказалі || align="right"|282 || 0,10 % || align="right"|109 || 0,04 % |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Rediscovering_Armenia_Guidebook-_Armavir_Marz Даведнік (англ.)] * [http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/armavir Інфармацыя на сайце Міністэрства горадабудаўніцтва Арменіі (англ.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160313042733/http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/armavir |date=13 сакавіка 2016 }} {{Адміністрацыйны падзел Арменіі}} [[Катэгорыя:Армавір (марз)| ]] 0xpecwhb4cfx971btgm7k7actpuebv3 0 344422 5147219 4410309 2026-05-26T23:26:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147219 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Арарацкая вобласць |Арыгінальная назва = {{lang-hy|Արարատի մարզ}} |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Арменія]] |Гімн = |Статус = Вобласць |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Арташат]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = [[Арарат (Арменія)|Арарат]], [[Веды (горад)|Ведзі]], [[Масіс]] |Дата = [[7 лістапада]] [[1995]] г. |Глава = [[Гарык Саргсян]] |Назва главы = Марзпет |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 260 367<ref name="Перепись 2011">[http://www.armstat.am/file/doc/99471368.pdf Предварительные итоги Переписи населения Республики Армения, проведённой 12-21 октября 2011 года] (на армянском языке).</ref> |Год перапісу = 2011 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = 3 |Шчыльнасць = 124,22 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2 096 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта =Ararat.svg |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Часавыпояс = [[GMT]] +4 |HASC = AM.AR |FIPS = AM02 |Сайт = http://www.ararat.gov.am }} '''Арара́цкая во́бласць''' ({{lang-hy|Արարատի մարզ}}) — [[Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Арменіі|вобласць]] у [[Арменія|Арменіі]], на захадзе мяжуе з [[Турцыя]]й, на поўдні — з [[Азербайджан]]ам, на паўднёвым усходзе — з [[Ваёцдзорская вобласць|Ваёцдзорскай вобласцю]], на ўсходзе — з [[Гехаркунікская вобласць|Гехаркунікскай вобласцю]], на поўначы — з [[Катайкская вобласць|Катайкскай вобласцю]] і сталічнай акругай [[Ерэван]], на паўночным захадзе з [[Армавірская вобласць|Армавірскай вобласцю]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[Арташат]]. Іншыя гарады — [[Арарат (Арменія)|Арарат]], [[Веды (горад)|Ведзі]], [[Масіс]]. == Нацыянальны склад == {| class="wikitable" |- ! Нацыянальнасць !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2001|Перапіс 2001 года]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2001.htm Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2001]</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2011|Перапіс 2011 года]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |title=Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2011 |access-date=4 верасня 2016 |archive-date=31 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031055135/http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |url-status=dead }}</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі |- | '''Усё насельніцтва''' || align="right"|272 016 || 100 % || align="right"|260 367 || 100 % |- | [[Армяне]] || align="right"|263 357 || 96,82 % || align="right"|253 125 || 97,22 % |- | [[Езіды]] || align="right"|5 940 || 2,18 % || align="right"|4 975 || 1,91 % |- | [[Асірыйцы]] || align="right"|1 926 || 0,71 % || align="right"|1 625 || 0,62 % |- | [[Рускія]] || align="right"|418 || 0,15 % || align="right"|436 || 0,17 % |- | [[Украінцы]] || align="right"|70 || 0,03 % || align="right"|63 || 0,02 % |- | [[Грузіны]] || align="right"|Няма дадзеных || Няма дадзеных || align="right"|42 || 0,02 % |- | Іншыя і тыя, <br/>хто не ўказалі || align="right"|305 || 0,11 % || align="right"|101 || 0,04 % |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.ararat.region.am Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724140714/http://ararat.region.am/ |date=24 ліпеня 2011 }} {{ref-hy}} * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Rediscovering_Armenia_Guidebook-_Ararat_Marz Даведнік] {{ref-en}} * [http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/ararat Інфармацыя на сайце Міністэрства горадабудаўніцтва Арменіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304105054/http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/ararat |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-en}} {{Адміністрацыйны падзел Арменіі}} [[Катэгорыя:Арарат (марз)| ]] mvp8n86q2avp1kdguo7sgc7jh765mkm 0 344434 5147214 4410263 2026-05-26T23:03:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147214 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Арагацотнская вобласць |Арыгінальная назва = {{lang-hy|Արագածոտնի մարզ}} |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Арменія]] |Гімн = |Статус = Вобласць |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Аштарак]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = [[Апаран]], [[Талін (Арменія)|Талін]] |Дата = [[7 лістапада]] [[1995]] г. |Глава = [[Давід Геваргян]] |Назва главы = Марзпет |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 132 925<ref name="Перепись 2011">[http://www.armstat.am/file/doc/99471368.pdf Предварительные итоги Переписи населения Республики Армения, проведённой 12-21 октября 2011 года] (на армянском языке).</ref> |Год перапісу = 2011 |Адсотак ад насельніцтва = |Месца па насельніцтве = 9 |Шчыльнасць = 48,24 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 2 755 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта =Aragatsotn.svg |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Часавыпояс = [[GMT]] +4 |HASC = AM.AG |FIPS = AM01 |Сайт = http://www.aragatsotn.gov.am }} '''Арагацо́тнская во́бласць''' ({{lang-hy|Արագածոտնի մարզ}}) — вобласць у [[Арменія|Арменіі]], на захадзе краіны. На паўночным захадзе мяжуе з [[Шыракская вобласць|Шыракскай вобласцю]], на паўночным усходзе з [[Ларыйская вобласць|Ларыйскай вобласцю]], на ўсходзе з [[Катайкская вобласць|Катайкскай вобласцю]], на паўднёвым усходзе з [[Ерэван]]ам, на поўдні з [[Армавірская вобласць|Армавірскай вобласцю]], а на захадзе з [[Турцыя]]й. Адміністрацыйны цэнтр — [[Аштарак]]. Іншыя гарады — [[Апаран]], [[Талін (Арменія)|Талін]]. == Дэмаграфія == {|class="wikitable" |-bgcolor="#efefef" ! ! 1991 ! 1993 ! 1995 ! 1997 ! 1999 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2010 |- |align=left|'''Насельніцтва''' |align=right|142 000 |align=right|146 300 |align=right|138 700 |align=right|138 800 |align=right|138 300 |align=right|138 200 |align=right|138 400 |align=right|138 500 |align=right|138 800 |align=right|139 100 |align=right|139 500 |align=right|140 000 |align=right|141 800 |- |align=left|'''Гарадское насельніцтва''' |align=right|39 600 |align=right|42 400 |align=right|35 300 |align=right|34 100 |align=right|33 300 |align=right|33 000 |align=right|32 900 |align=right|32 900 |align=right|32 900 |align=right|32 900 |align=right|33 000 |align=right|33 000 |align=right|33 100 |- |<small>Крыніца: ArmStat</small><ref>ArmStat, [http://www.armstat.am/file/article/demos_07_2.pdf?bcsi_scan_2384511B6CAA088F=0&bcsi_scan_filename=demos_07_2.pdf «Demographic Handbook of Armenia»] (архіў), 2007. {{ref-en}}</ref><ref>ArmStat, [http://armstat.am/file/article/nasel_1_4_2010.pdf «Number of De Jure Population of the Republic of Armenia as of April 1, 2010»], 2010. {{ref-hy}}</ref> |} === Нацыянальны склад === У Арагацотнскай вобласці, апроч [[армяне|армянаў]], жывуць таксама [[езіды]], асноўная [[Этнічныя меншасці ў Арменіі|этнічная меншасць Арменіі]] (жывуць як у армянскіх населеных пунктах, так і асобнымі вёскамі), и [[курды]]. {| class="wikitable" |- ! Нацыянальнасць !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2001|Перапіс 2001 года]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2001.htm Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2001]</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі !! [[Перапіс насельніцтва Арменіі, 2011|Перапіс 2011 года]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |title=Population statistics of Eastern Europe. Ethnic composition of Armenia 2011 |access-date=4 верасня 2016 |archive-date=31 кастрычніка 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031055135/http://pop-stat.mashke.org/armenia-ethnic2011.htm |url-status=dead }}</ref> !! Доля насельніцтва<br /> адм.-тэр. адзінкі |- | '''Усё насельніцтва''' || align="right"|138 301 || 100 % || align="right"|132 925 || 100 % |- | [[Армяне]] || align="right"|130 678 || 94,49 % || align="right"|125 552 || 94,45 % |- | [[Езіды]] || align="right"|6 405 || 4,63 % || align="right"|5 474 || 4,12 % |- | [[Курды]] || align="right"|846 || 0,61 % || align="right"|1 616 || 1,22 % |- | [[Рускія]] || align="right"|179 || 0,13 % || align="right"|180 || 0,14 % |- | Іншыя || align="right"|193 || 0,14 % || align="right"|103 || 0,08 % |} == Гл. таксама == * [[Гара Арагац]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://aragatsotn.gov.am Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150526010736/http://aragatsotn.gov.am/ |date=26 мая 2015 }} {{ref-hy}} * [http://www.armeniapedia.org/index.php?title=Rediscovering_Armenia_Guidebook-_Aragatsotn_Marz Даведнік] {{ref-en}} * [http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/aragatsotn Інфармацыя на сайце Міністэрства горадабудаўніцтва Арменіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110814013137/http://cp-pic.quintagroup.com/www/aboutarmenia/aragatsotn |date=14 жніўня 2011 }} {{ref-en}} {{Адміністрацыйны падзел Арменіі}} [[Катэгорыя:Арагацотн| ]] bq0j770l8wj2lxeewatcl325a24w0m7 0 349649 5147250 4095639 2026-05-27T05:12:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147250 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Горкі (значэнні)}} {{Асоба}} '''Аршыл Го́ркі''' ({{lang-en|Arshile Gorky}}, сапраўднае імя Ваз­да­ніг Манук Адаян ({{lang-hy|Ոստանիկ Մանուկ Ադոյան}}); [[1904]], Харком, Ван, [[Асманская імперыя]] — [[21 ліпеня]] [[1948]], Шэрман, [[Канектыкут]], [[ЗША]]) — [[ЗША|амерыканскі]] мастак [[армяне|армянскага]] паходжанні, адзін з заснавальнікаў «[[Абстрактны экспрэсіянізм|абстрактнага сюррэалізму]]». Горкі лічыцца адным з найбольш уплывовых амерыканскіх мастакоў [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], яго карціны выстаўлены ва ўсіх найбуйнейшых галерэях ЗША, а таксама ў лонданскім «[[галерэя Тэйт]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў армянскай сям'і ў сяле Харком, блізу горада Ван. У [[1915]] годзе ў час [[генацыд армян|генацыду армян]] бег разам з маці і трыма сёстрамі ў расійскае [[Закаўказзе]]. Пасля таго, як маці ў [[1919 год]]у памерла ад голаду ў [[Ерэван]]е, Горкі эміграваў у [[1920]] годзе ў ЗША, да бацькі. У пошуках сябе ён змяняе сваё імя на «Аршыл Горкі», намякаючы на ўлюбёнага пісьменніка [[Максім Горкі|Максіма Горкага]]. Наведваў мастацкую школу штата [[Род-Айленд]] у Правідэнсе. У [[1922]] Горкі паступае ў Новую школу дызайну [[Бостан]]а, спачатку малюе пад уплывам імпрэсіяністаў, пазней — постімпрэсіяністаў (у гэты час ён жыве ў [[Нью-Ёрк]]у). У [[1926]]-[[1931]] гадах выкладаў у мастацкай школе і Цэнтральным мастацкім вучылішчы ў [[Нью-Ёрк]]у. У [[1930]] годзе працы ўдзельнікаў групы, у якую ўваходзіў Горкі, былі выстаўлены ў Музеі сучаснага мастацтва ў [[Нью-Ёрк]]у. Першая персанальная выстава Горкі адбылася ў Галерэі Мелана ([[Філадэльфія]]) ў [[1931]] годзе. У 1930-я гады Горкі цесна супрацоўнічаў са Сцюартам Дэвісам, [[Вілем дэ Кунінг|Вілемам дэ Кунінгам]] і Джонам Грэмам. У [[1944]] годзе ён пазнаёміўся з [[Андрэ Брэтон|Андрэ Брэтонам]] і іншымі вядомымі сюррэалістамі. == Апошні год жыцця == Апошні год жыцця Горкі быў поўны трагічных падзей: згарае майстэрня Горкі разам з працамі, у мастака выяўляецца рак, ён трапляе ў аўтакатастрофу і, зламаўшы руку, пазбываецца магчымасці маляваць, а жонка пакідае яго, забраўшы з сабой дзіцё. === Гібель === Ва ўзросце 44 гадоў Горкі здзяйсняе самагубства, павесіўшыся. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://ru.hayazg.info/%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B8_%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BB Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»] * [http://www.artcyclopedia.com/artists/gorky_arshile.html Artcyclopedia] {{ref-en}} * [http://www.artnet.com/ag/fineartthumbnails.asp?aid=7220 Картины Аршиля Горки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060116030512/http://www.artnet.com/ag/fineartthumbnails.asp?aid=7220 |date=16 студзеня 2006 }} * [http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/6511.php artnet Судьба американского художника Арчила Горки армянского происхождения]{{Недаступная спасылка}} * [http://armeniangc.com/2013/07/arshil-gorki-pikasso-vashington-skv/ New York Times: «Аршил Горки: Пикассо Вашингтон-сквер»] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Павесіліся]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турцыі]] gvstsl6r5k5l4i5fsai909azo6ooo7h 0 350026 5147234 5118002 2026-05-27T01:30:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147234 wikitext text/x-wiki {{Культура Арменіі}} '''Армянская мініяцюра''' — нацыянальная [[Мініяцюра|мініяцюрнае малярства]] сярэднявечнай Арменіі, [[Кілікійскае армянскае царства|Кілікійскага армянскага царства]]<ref name="Armenian Kingdom of Cilicia">{{кніга |аўтар= S. Der Nersessian, S. Agémian. |загаловак = Miniature painting in the Armenian Kingdom of Cilicia from the twelfth to the fourteenth century |спасылка = http://books.google.com/books?id=q4hb_948o1AC&pg=PA19-IA3&dq=Cilician+miniature&as_brr=3&hl=ru&cd=1#v=onepage&q=Cilician%20miniature&f=false |выдавецтва= Dumbarton Oaks |год = 1993 |том= 1 |isbn = 0884022021, 9780884022022}}</ref> і некаторых армянскіх калоній<ref name="Корхмазян Э.М."/>. Армянская мініяцюра мае некалькі асноўных груп і этапаў развіцця: да XI ст.; школы [[Вялікая Арменія|Вялікай]] і [[Малая Арменія|Малой Арменіі]] XI—XII стст.; [[Кілікійскае армянскае царства|Кілікійскай Арменіі]] XII—XIV стст.; школы [[Карын, вобласць Вялікай Арменіі|Бардзр-Айка]], [[Ані]], [[Арцах]]а, [[Гладзор]]а, [[Тацеў, манастыр|Тацева]], [[Васпуракан]]а з XIII ст.; пасля XIII ст. таксама ў калоніях армянскай дыяспары<ref name="Манукян">{{артыкул| аўтар=С. С. Манукян.| загаловак=Армения| спасылка= http://www.pravenc.ru/text/76104.html#part_25| выданне= Православная энциклопедия| месца = {{М.}}| год =2001| том =3| старонкі = 286-322}}</ref>. == Гістарычны нарыс. VI—XII стагоддзі == [[Файл:Ancient armenian manuscript.jpg|thumb|right|190px|Глыбокая пашана вешчуноў. Мініяцюра з «Эчміядзінскага Евангелля». [[VI]]—[[VII стагоддзе|VII стагоддзі]].]] [[File:V1144G 5 StMark.jpg|thumb|right|190px|Евангелле царыцы Млке, [[862]] год.]] З захаваных каля 30 тыс. армянскіх сярэднявечных рукапісаў каля 10 тыс. з'яўляюцца ілюстраванымі, з якіх 5-7 тыс. — паўнавартаснымі мініяцюрамі<ref name="Armenian Studies">{{кніга |аўтар = Dickran Kouymjian. |загаловак = The arts of Armenia |спасылка = http://armenianstudies.csufresno.edu/arts_of_armenia/miniatures.htm |месца = Lisbon |год = 1992 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080915175800/http://armenianstudies.csufresno.edu/arts_of_armenia/miniatures.htm |archivedate = 15 верасня 2008 }}</ref>. Найчасцей ілюстраваліся [[Евангелле|Евангеллі]], радзей — [[Біблія]], ''танаканы'' і ''чашоцы''. Рукапісы ствараліся ў скрыпторыях цэркваў (''грчатун''). Першыя ілюстраваныя Евангеллі ствараліся, мабыць, з часу іх перакладу на армянскую мову, яшчэ ў V стагоддзі<ref name="Манукян"/>. Найстаражытнейшыя захаваныя армянскія мініяцюры ставяцца да [[VI]]—[[VII]] стст.<ref name="Манукян"/><ref>{{кніга |аўтар = M. Chahin. |загаловак = The kingdom of Armenia|спасылка = http://books.google.com/books?id=OR_PHoKZ6ycC&pg=PA269&dq=earliest+armenian+miniature&lr=&as_brr=3&ei=k5EJS6j1PJrAywT_uYDMDw&hl=ru#v=onepage&q=&f=false |выданне = 2-е изд |месца = |выдавецтва = Routledge|год = 2001 |старонкі = 269}}</ref>. Гэта чатыры мініяцюры, прымацаваныя да «Эчміядзінскага Евангелля» [[989]] года (напісаны ў манастыры Нараванк правінцыі [[Сюнік]]<ref name="Лазарев В. Н."/>). Гэтыя мініяцюры, унікальныя па сваім мастацкім узроўні і вобразным мысленні, з'яўляюцца каштоўнымі ўзорамі раннехрысціянскага выяўленчага мастацтва. Мініяцюры VI—VII стагоддзяў — тэматычныя. Гістарычныя крыніцы паведамляюць пра існаванне ў VI—VIII стагоддзях камсараканскай школы мініяцюры<ref name="Лазарев В. Н.">{{кніга |аўтар = Лазарев В. Н. |частка= VI. 10. Искусство Армении |загаловак = История византийской живописи |спасылка= http://www.icon-art.info/book_contents.php?lng=ru&book_id=29&chap=7&ch_l2=10 |месца= М. |выдавецтва = Искусство |год= 1986}}</ref>. Ужо ў пачатку [[VIII стагоддзе|VIII стагоддзя]] [[Сцяпанас Сюнецы]] піша ''«тлумачэнні харанаў»''<ref name="Манукян"/>, у якіх тлумачыцца сэнс карыстаных колераў, жывёльных і раслінных матываў, асталёўваюцца іх эстэтычнае і сэнсавае значэнне. Цалкам ілюстраваныя кнігі захаваліся з [[IX стагоддзе|IX стагоддзя]]<ref name="Манукян"/>, гэта «Евангелле царыцы Млке» [[862]] года<ref name="Манукян"/> і два «Эчміядзінскія Евангеллі». Малярства гэтых рукапісаў адрозніваецца стылістычнай і арнаментальнай разнастайнасцю, ужываннем золата<ref name="Манукян"/>. З [[X стагоддзе|X стагоддзя]] хараны замяняюць «тэмп'ета» ці крыж са ступеністым пастаментам, пазней — «Ахвяраванне Аўраама», «Багародзіца з немаўлём» і евангелісты. Сярод ранніх ілюстраваных рукапісаў варта памянуць рукапіс [[986]] года<ref name="Лазарев В. Н."/>, які ілюстраваны харанамі, на асобным лісце — выявай крыжа. Рукапісы IX—X стагоддзяў галоўным чынам дзвюх катэгорый: створаныя з прафесійным майстэрствам і параўнальна простыя. [[Файл:Gospel of King Gagik of Kars.jpg|thumb|left|230px|Цар [[Гагік Карскі]] і яго сям'я, мініяцюра XI стагоддзя з «Карскага Евангелля».]] Аж да першай паловы [[XI стагоддзе|XI стагоддзя]] мініяцюры месціліся ў пачатку рукапісаў («Ліст Яўсевія», евангелісты і г.д.). Мініяцюры гэтага перыяду лінейныя, выкананы некалькімі «акварэльнымі» адценнямі, простымі «цесьмами». Евангелісты намаляваны якія стаяць (дзве ці чатыры фігуры). Найранейшыя ілюстраваныя рукапісы XI стагоддзя датуюцца [[1007]]<ref name="Лазарев В. Н."/><ref>Венецианское собрание, № 887</ref>, [[1018]]<ref>Матенадаран, № 4804</ref> і [[1033]] гадамі<ref name="Лазарев В. Н."/>. У «Евангеллі Вехапара» (X—XI стст.), апроч уласна ліставых ілюстрацый, ёсць таксама мноства ўнутрытэкставых ілюстрацый. Кожнае Евангелле пачынаецца з выявы евангеліста. Многія з гэтых мініяцюр выкананы з вялікім пачуццём колеру і рытму (Евангелле, [[1038]] г.). З другой паловы XI стагоддзя ўзвышаецца анійская школа рукапіснай кнігі, адным з самых вядомых помнікаў якой з'яўляецца «Евангелле Мугні». Мініяцюры гэтай групы адзначаюцца манументальнасцю і «фрэскавасцю», вылучаюцца багаццем ілюмінацыі ў выяве раслін, рэальных і міфічных істот і г.д.<ref name="Манукян"/>. Многія з іх уяўляюць сабою энцыклапедыі, у тым ліку візантыйскіх і блізкаўсходніх выяўленчых матываў. Евангеллі пачынаюцца з выявы прысутных евангелістаў і тытульных лістоў, што атрымалі амаль кананічны выгляд. Тэматычныя выявы «Евангелля Мугні» следуюць харанам і часта малююцца адзіна. Надалей такі тып мініяцюрнага выканання сустракаецца ў Саргіса Піцака і прадстаўнікоў Гладзорскай школы. З-за візантыйскай і сельджукскай агрэсіі многія армянскія царскія і [[нахарар]]скія дамы перасоўваліся ў заходнія правінцыі Арменіі, дзе ў цесным узаемадзеянні з візантыйскай культурай развівалася высокае мастацтва армянскай рукапіснай кнігі і мініяцюры («Евангелле Трапізона», «Евангелле Карса»). Тут візантыйскі ўплыў адзначаецца як у пластыку выяў, так і ў арнаментальных ілюстрацыях. Упрыгожвання Евангелляў XII стагоддзі прасцейшыя, мініяцюр на біблейскія тэмы параўнальна малое. У гэты час канчаткова фармуецца тытульны ліст з адменнымі мініяцюрнымі арнаментамі. У другой палове XII стагоддзя фармуецца мастацтва ілюстрацыі ''танаканаў'' (адмысловыя царкоўныя складанкі і да т.п.). У гэтых буйных манускрыптах тэкст пачынаецца з выявы выявы героя ці аўтара «Жыцця», галоўнай ілюстраванай літарай і ''глхазардам''. Некаторыя рукапісы XII стагоддзя сваімі багатымі ілюстрацыям злучаны са школай кілікійскай армянскай мініяцюры. Шэдэўрам армянскай мініяцюры XII стагоддзя лічыцца «Нарэк» [[1173]] года з чатырма партрэтамі [[Грыгар Нарэкацы|Грыгара Нарэкацы]] Як адзначае адзін з найбуйнейшых спецыялістаў старажытнай іканаграфіі і мініяцюры [[Віктар Мікіціч Лазараў|В. М. Лазараў]], нягледзячы на стасункі з візантыйскай і сірыйскай культурай грунтам стылю армянскай мініяцюры заўсёды з'яўлялася мясцовая мастацкая традыцыя<ref name="Лазарев В. Н."/>. === Галерэя, IX—XII стагоддзі === <center> <gallery caption widths="150px" heights="190px"> File:Christ on throne from Etchmiadzin gospel 989.jpg|«Эчміядзінскаe Евангеллe», [[989]] год File:Mlke.jpg|«Евангелле царыцы Млке», IX стагоддзе File:Евангелие Мугни.jpg|«Евангелле Мугні», [[1060]] год, [[Аванес Сандхкаванецы]] File:Grigor Narekatsi 1.jpg|[[Грыгар Млічэцы]]. Партрэт Грыгара Нарэкацы. [[1173]] год </gallery> </center> == XIII—XVII стагоддзі == === Кароткі гістарычны нарыс. === [[Файл:David Anhaght.jpg|thumb|left|200px|[[Давід Анахт]], рукапіс 1280 года.]] Новае адраджэнне мініяцюрнага малярства Арменіі плануецца з першай паловы XIII стагоддзя (да мангольскіх заваяванняў) і з апошняй чвэрці таго ж стагоддзя (мініяцюрныя школы [[Гладзор]]а і [[Васпуракан]]а). Адзін з найболей значных рукапісаў гэтага часу «Мшо чарынтыр» створаны ў [[1200]]—[[1202]] гадах Варданам Карнецы і Сцяпанасам. Дасягненні арнаментальнага мастацтва XII стагоддзя тут выяўлены ў найбольшай дасканаласці. У першай палове XIII стагоддзя буйным цэнтрам мастацтва рукапіснай кнігі робіцца Ані. Тут было створана «Евангелле Ахпата» ([[1211]] г.), у якім захавалася тэматычная мініяцюра «Уваход Хрыста ў Іерусалім». У гэты час жыў мініяцюрыст Ігнаціяс, працы якога (14 сюжэтных ліставых мініяцюр) адрозніваюцца лінейным стылем, празрыстасцю колераў і адценняў. Рукапіс з Ісфахана ўтрымвае 14 сюжэтных мініяцюр, якія адрозніваюцца эмацыйнай выразнасцю персанажаў, асабліва жаночых. У «Евангеллі перакладнікаў» [[1232]] года персанажы адрозніваюцца драматызмам, колеравыя адценні напружаны. З [[1224]]—[[1261]] гадоў вядомыя каштоўныя княскія рукапісы з [[Хачэнскае княства|Хачэна]] ([[Нагорны Карабах]]), якія сваім мастацкім выкананнем блізкія Евангеллям Ігнаціяса і Ахпата. Сваёй раскошай і мастацкімі асаблівасцямі адрозніваецца «Евангелле Ерзнка» [[1269]] года. Майстры мініяцюрнай школы Гладзора канца XIII-га, сярэдзіны XIV стагоддзя Маціёс, [[Мамік]], Тарос Таранацы, Аваг, адрозніваюцца мастацкім стылем, і кожны адмыслова носіць уплыў кілікійскай мініяцюрнай школы. Мамік, быўшы таксама архітэктарам і скульптарам, стварыў адмысловыя мініяцюрныя тыпажы, намаляваўшы персанажаў больш шматплана, чым прадстаўнікі кілікійскай школы. Ужо ў 1320-гг. Саргіс Піцак адраджае ўсе віды тэматычнай мініяцюры, яго творчасць характарызуюць сіметрычныя кампазіцыі, плоскасцевы геаметрызаваны стыль і г.д.. Тарос Таранацы ў сваіх ''харанах'' і ілюстрацыях тытульных лістоў укараняў незвычайныя, мелыя найстаражытнейшыя мастацкія карані арнаментальныя матывы. У яго мініяцюрах горы і рэкі «рухомыя», поўныя ўнутранага жыцця, твары людзей намаляваны лірычна. Вельмі напружаным намаляваў унутраны свет сваіх герояў мініяцюрыста Аваг, які працягнуў некаторыя традыцыі кілікійскай школы 70—80-гг XIII стагоддзя. Найранейшыя армянскія мініяцюры са свецкім утрыманнем пішуцца, галоўным чынам, з XIII стагоддзя<ref name="Armenian Studies"/>. Працяг традыцыі гладзорскай мініяцюрнай школы адзначаецца ў [[Тацеў, манастыр|Тацеве]], дзе [[Грэгар Татэвацы]] пісаў таксама тлумачэнне да малюнкаў ''харанаў'', а ў [[1378]] годзе сам ілюстраваў адно Евангелле. У ім захаваны мастацкія тыпажы Тараса Таранацы, аднак менш выразныя. [[Файл:Annunciation from 13th century Armenian Gospel.jpg|thumb|right|150px|Мініяцюра, XIII стагоддзе, [[Кілікійскае армянскае царства|Кілікія]].]] З уторай палове XIV стагоддзя, у звязку з стратай армянскім народам нацыянальнай дзяржаўнасці, армянская культура часова развіваецца больш у [[Армянская дыяспара|дыяспары]] — [[Італія]], [[Крым]], [[Канстанцінопаль]] і г.д.. У самай Арменіі каштоўныя рукапісы працягвалі стварацца ў [[Сюнік]]у і [[Бардзр Айк]]у (Высокая Арменія). У апошнім асабліва заўважаецца ўплыў візантыйскага «палеа лагічнага» майстэрства. Мініяцюрныя традыцыі Высокай Арменіі проста працягваюць армянскія мініяцюрысты Крыма — Грэгар Сукіясанц, Нацер і яго сын Аветыс, [[Нігагаяс Цахкарар]] і іншыя. У Сярэднявеччы былі створаны асаблівыя кіраўніцтвы па выяўленчым мастацтве — «Паткерусуйцы». Найстаражытнейшая з захаваных рукапісаў — «Паткерусуйц» ставіцца да XV—XVI стст.<ref>{{артыкул|аўтар = А. Мирзоян.|загаловак = Армянская миниатюра|спасылка = http://www.bvahan.com/armenianway/AW/Tatevatsi_Anonym_Painter_Syiniq/Grigor_Tatevatsi_Rus/Notes_Rus.html|выданне = |тып = Альбом|месца = Ер.|год = 1987|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304193142/http://www.bvahan.com/armenianway/AW/Tatevatsi_Anonym_Painter_Syiniq/Grigor_Tatevatsi_Rus/Notes_Rus.html|archivedate = 4 сакавіка 2016}}</ref>. Сярод армянскіх мініяцюрыстаў эпохі адрозніваецца таксама [[Акоп Джугаеци]] (XVI—пачатак XVII стагоддзя), які паводле версіі некаторых гісторыкаў лічыцца апошнім буйным армянскім мініяцюрыстам. Узнікненне [[Гісторыя армянскага друкарства|армянскага друкарства]] і [[Станковае малярства|станковага малярства]] мелі негатыўную ролю для далейшага развіцця сярэднявечнай мініяцюры. === [[Кілікійскае царства|Кілікійская]] школа === {{Гл. таксама|Кілікійская армянская дзяржава}} [[Файл:Gospel 1260.jpg|thumb|right|150px|Мініяцюра, [[1260]] год.]] Армянская мініяцюра і кніжнае мастацтва XIII стагоддзя найбольшага развіцця дасягае ў [[Кілікійскае царства|Кілікіі]]<ref name="Armenian Kingdom of Cilicia"/>. Кілікійксая школа была сфармавана ў XII стагоддзі, праіснаваўшы да 80-гг. XIV стагоддзя. У гэты перыяд у ''грачтунах'' Дразарка, Скеўры, Акна, Грнера, Бардзраберда працавалі таленавітыя мастакі [[Грэгар Млічэцы]], Кастандзін, Вардан, Кіракас, Аванес, [[Тарос Раслін]], Грэгар Піцак, Саргіс Піцак, [[Аванес Аркаехбайр]]. Найстаражытнейшыя рукапісы гэтай школы галоўным чынам з Дразарка. З другой паловы XII стагоддзя адзін з цэнтраў кілікійскай школы мініяцюры робіцца Скеўра, дзе былі фармаваны яго асноўныя прынцыпы. Вядомыя імёны трох мініяцюрыстаў са Скеўры — гэта Вардан, Кастандзін і Грэгар Млічэцы. Вядомы рукапіс Млічэцы — «Кніга скрушных спеваў» Нарэкацы, ілюстраваная ў 1173 годзе. Да 1193 года ставіцца [[Львоўскае Евангелле]] (у армянскай традыцыі — «Евангелле Скеўры») таго ж мініяцюрыста. У апошняй працы ўжо больш адчувальныя новыя характэрныя рысы кілікійскай армянскай мініяцюры. Гэта школа зноў адрадзілася пасля кіравання [[Хетум I|Хетума I]]-га, у другой палове XIII стагоддзя, чаму папярэднічаў параўнальны заняпад першай паловы таго стагоддзя. Пачатак развіцця ''грчатунаў'' [[Ромкла|Ромклы]] адносіцца да 60-гг. XII стагоддзя. Найстаражытнейшы ілюстраваны рукапіс з Ромклы — Евангелле [[1166]] года. Горад Ромкла робіцца цэнтрам развіцця кілікійскай школы мініяцюры ў другой палове XIII стагоддзя. Гэта развіццё цесна злучана з дзейнасцю каталікоса Кастандзіна I Бардзрабердцы. Першы майстар гэтай школы — Кіракас. Большая частка рукапісаў Ромкла (у тым ліку [[Тарос Раслін|Тароса Расліна]]) была створана на заказ кілікійскага каталікоса. Разам з Кіракасам яшчэ адным майстрам мініяцюры 40—60-гг. XIII стагоддзя быў Аванес. Захаваліся значная колькасць рукапісаў невядомых мастакоў другой паловы стагоддзя. Хоць сістэма ілюстравання Евангелляў змянілася нязначна, істотна ўзбагаціўся іх тэматычны і арнаментальны ахоп. Тарос Раслін дае новыя іконаграфічныя пераводы евангелічным тэмам. Яго высокія класічныя працы ажыўляюцца тым, што мініяцюрыст скарыстаў рэальных тыпажаў і твараў для стварэння евангелічных выяў. ''Хараны'' і сцэны суправоджаны выявамі біблейскіх прарокаў. Рослін развівае колер да найтанчэйшых адценняў, выкарыстоўвае багатыя празрыстыя тоны, надае персанажам незвычайную натуральнасць. Тарос Раслін і наступныя прадстаўнікі кілікійскай прыдворнай школы шмат у чым апярэдзілі італьянскую [[трэчэнта]] XIV стагоддзя. У «Евангеллі царыцы Кран» ([[1272]] г.), «Евангеллі прынца Васака», «Лекцыянарый Хетума II» ([[1286]] г.) і іншых працах 1280-гг. аўтар сінтэзаваў выяўленчыя метады армянскай і іншых культур. Мастакі таго часу развіваюць стыль Расліна ўбок некаторай драматызацыі выяў. Бліскучымі ўзорамі біблейскай ілюстрацыі з’яўляюцца Бібліі школы Аванеса Аркаехбайра [[1263]]—[[1266]] і [[1270-я|1270 гадоў]], а таксама «Біблія цара Гетума» [[1295]] года. Аднак у цэлым, пасля падання Ромкла (тут знаходзіўся пасад каталікоса) ў [[1292]] годзе, кілікійская мініяцюрная школа трывае заняпад, тэматычныя мініяцюры амаль не ствараюцца. === Галерэя, XIII—XV века === <center> <gallery caption widths="170px" heights="170px"> File:LevonKeran.jpg|Мініяцюра Тароса Расліна, 1262 год File:Portrait of Levon V in manuscript of Armenian translation of Assises d'Antioche.jpg|Мініяцюра Саргіса Піцака, 1331 год File:Kilikiayi-hayoc-hetu-19850.6.jpg|[[Аванес Аркаехбайр]], «Знішчэнне Пекла» File:The Gospels (MS2743).jpg|Мініяцюра Грыгара, 1232 год Файл:Red sea passage.jpg|Мініяцюра Тароса Расліна, [[1266]] год </gallery> </center> <center> <gallery caption widths="170px" heights="170px"> File:Vasak and his sons kneeled before Christ.jpg|Мініяцюра з Евангелдя прынца Васака, 1270 год Файл:Armenian miniature, Psalms book of Levon G, 1283. The British Library, Inv. Nr. Or. 13804.jpg|Мініяцюра 1283 года, [[Брытанская бібліятэка]] File:ArmenianArchibishopJean1287.jpg|Манускрыпт, 1287 год File:The Gospels (MS6305).jpg|Евангелле XIV стагоддзя, мініяцюрыст Грыгар Файл:Vartanantz.jpg|[[Аварайрская бітва]], мініяцюра XV стагоддзя </gallery> </center> === [[Гладзор]]ская школа === [[Файл:Toros Taronatsi.jpg|thumb|left|200px|Мініяцюра [[Тарос Таранацы|Тароса Таранацы]], Гладзор, [[1323]] год.]] Гладзорская школа мініяцюры<ref name="Richard G. Hovannisian,43—44">{{кніга |аўтар= Richard G. Hovannisian. |загаловак = The Armenian people from ancient to modern times: the fifteenth century to the twentieth century |спасылка= http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=P8jNK7iNHmcC&oi=fnd&pg=PR6&dq=%22armenian+miniature%22&ots=SYG-v7Aleo&sig=LJAbtUeMpRH4cypk9J7SVZSa_4w#v=onepage&q=armenian%20miniature&f=false|выдавецтва= Palgrave Macmillan |год= 1997 |том = 1 |старонкі = 43—44 |isbn = 0312101686, 9780312101688}}</ref><ref>{{кніга |аўтар = Аветисян А.Н. |загаловак = Гладзорская школа армянской миниатюры |месца = Ер. |год = 1971}} {{ref-hy}}</ref> развівалася ў манастыры Гладзор у ''грачатуне'' Гладзорскага ўніверсітэта<ref name="Казарян">{{артыкул| аўтар=А. Ю. Казарян. | загаловак= Вайоц-Дзор| спасылка= http://www.pravenc.ru/text/153851.html| выданне= Православная энциклопедия| месца = {{М.}}| год = 2003| том = 6| старонкі = 498-499}}</ref> з канца XIII-га да сярэдзіны XIV стагоддзя. У выніку мангольскіх нашэсцяў культурнае жыццё Арменіі перажывае часовы заняпад і толькі ў канцы XIII стагоддзя дзякуючы княскім дамам [[Сюнік]]а Арбелян і Прашан атрымоўваецца зноў рэанімаваць творчае жыццё краіны<ref>{{кніга |аўтар = Thomas F. Mathews, Alice Taylor, J. Paul Getty Museum. |частка = |загаловак = The Armenian Gospels of Gladzor: the life of Christ illuminated |спасылка = http://books.google.am/books?id=YdBSSAvovlgC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |выдавецтва= Getty Publications |год = 2001 |старонкі = 27}}:''«When the Orbelians served under the Mongols, Siunik' was a refuge where Armenian culture flourished.»''</ref>. Ужо ў пачатку XIV стагоддзя Сюнік з'яўляўся найважнейшым цэнтрам мастацкай творчасці Арменіі<ref name="Thomas F. Mathews, Roger S. Wieck. ">{{кніга |аўтар=Thomas F. Mathews, Roger S. Wieck. |частка= |загаловак=Treasures in Heaven: Armenian Illuminated Manuscripts |спасылка= |адказны= |выданне= |месца= |выдавецтва=Pierpont Morgan Library |год=1994 |том= |старонкі=91}}:''«The most important artistic centers of early-fourteenth-century Armenia were in Siwnik', a mountainous area extending south and east of the central Armenian plateau of Ayrarat.»''</ref>. Гладзорская школа мініяцюры ахапляе 60-гадовы перыяд. Раннія прадстаўнікі гэтай школы Аванес і Матэвос (Евангелле, 1292<ref>{{кніга |аўтар= Thomas F. Mathews, Alice Taylor, J. Paul Getty Museum. |загаловак = The Armenian Gospels of Gladzor: the life of Christ illuminated |год = 2001 |старонкі = 18 |isbn= 0892366265, 9780892366262}}</ref>). Сярод бачных прадстаўнікоў — [[Мамік]] і [[Тарос Таранацы]]<ref>{{Cite web |url=http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?219617306095646=2=la=1====laz0001 |title=The Bible MS206 |access-date=27 кастрычніка 2016 |archive-date=2 снежня 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202221632/http://www.armenica.org/cgi-bin/armenica.cgi?219617306095646=2=la=1====laz0001 |url-status=dead }}</ref>, пакінулі значны след у гісторыі армянскай сярэднявечнай культуры. Адна з лепшых прац апошняга — «Біблія [[Есаі Нчэцы]]», створана ў 1318 годзе<ref>Эмма Корхмазян. [http://vsprogress.ru/page/?p=28 Самобытные армянские художники XIII—XIV веков. Торос Таронаци] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130617070715/http://vsprogress.ru/page/?p=28 |date=17 чэрвеня 2013 }}</ref>. Мініяцюрысту Аваку прыналежыць ілюстрацыя Евангеллі 1329 года<ref name="Казарян"/>. У арнаментальных матывах, быўшы пад моцным уплывам кілікійскай школы, мастакі Гладзора ў многіх элементах выяўляюць значную самастойнасць стылю. Адной з асаблівасцей гэтай школы — адмысловая палітра колеру. Тут сустракаюцца майстэрскія мастацкія рашэнні, у прыватнасці ўнікальны сінтэз чорнага і залацістага колераў. Традыцыі кілікійскай мініяцюры ў Гладзоры былі развіты адмыслова, прылягаючы таксама да прагрэсіўнага «палеа лагічнага» мастацтва таго часу. Характэрныя рысы гэтага развіцця больш за ўсё заўважныя ў другім этапе развіцця гладзорской школы мініяцюры, у працах малодшых майстроў. Надалей, традыцыі гладзорской школы працягнуліся таксама ў розных культурных цэнтрах сярэднявечнай Арменіі. Калі майстры Гладзора ўжыццявілі мастацкую апрацоўку і сінтэз розных мініяцюрных школ Арменіі, то некаторыя з іх простых вучняў пакінулі след у гісторыі армянскай мініяцюры толькі паўторам мастацкага стылю настаўнікаў. Гладзорская школа мініяцюры з'яўлялася той часткай сярэднявечнага армянскага кніжнага мастацтва, якое больш за ўсё насіла ўплыў манументальнага і іншых відаў мастацтваў (Мамік і Матевос былі таксама архітэктарамі і скульптарамі). === [[Васпуракан]]ская школа === [[Файл:TsnundGnunetsi.jpg|thumb|right|150px|[[Закарыя Гнунецы]], «Нараджэнне і глыбокая пашана вешчуноў», XVI стагоддзе.]] Васпураканская школа мастацкай мініяцюры<ref>{{кніга |аўтар = Закарян Л. Д.|загаловак = Из истории Васпураканской миниатюры |месца = Ер. |год = 1980}}</ref> з'яўлялася самым вялікай і даўгавечнай у гісторыі армянскай мініяцюры. Часам завецца Ванскай школай<ref name="Всемирная история">{{кніга |загаловак = Всемирная история. Энциклопедия. Глава XXXVII. 3|месца= М. |год = 1957 |том = 3}}{{oq|ru|В Армении из памятников светского зодчества необходимо отметить караван-сараи, дворец Саргиса в Ани и дворец Сахмадина в Мрене (XIII в.). В церковной архитектуре этого периода новшеством являлись колокольни и обширные залы-притворы церквей, так называемые жаматуны, служившие и для собраний светского характера. В Армении в XIII—XIV вв. в монастырях Гладзоре, Ахпате, Санаине, Татеве и др. продолжали действовать старинные высшие школы, где преподавались светские науки. Из армянских историков этого времени наибольшее значение имели Киракос Гандзакский и Вардан Великий (XIII в.), оставившие ценные сведения о социальном строе и быте монголов, их завоеваниях и приёмах управления. Степаннос Орбелян, автор истории княжества Сюник, собрал большое количество социально-экономического материала (начало XIV в.); Товма (Фома) Мецопский (XV в.) написал историю Армении в период владычества Тимура и его преемников. В монастырях сохранялись библиотеки и мастерские по переписке книг, а также мастерские живописцев. Особенно высоким искусством отличалась Ванская школа миниатюристов (XIV в.). К числу величайших армянских поэтов принадлежал Фрик (XIII в.), стихи которого проникнуты гневным обличением монгольских ханов, иноземных и местных феодалов, угнетавших народ, а также лирический поэт Константин Ерзнкайский (около 1250—1340), гуманист и передовой мыслитель, автор замечательной поэмы «Весна». }}</ref>, ад назвы цэнтральнага горада Васпуракана, горада [[Ван (горад)|Ван]]. Рукапісы, асабліва XIII—XIV стагоддзяў, сваім мастацкім стылем процілеглыя традыцыям тонкай мастацкай школы Кілікіі. Тут пераважае прасцейшы стыль і лінейна-арнаментальны падыход. Мастацкі стыль больш архаічны, персанажы франтальныя. Першыя цэнтры гэтай школы фармаваліся на поўначы Васпуракана — Арчэш, Арцке, [[Мурадые|Беркры]]. У позным Сярэднявеччы плануюцца змены ў стылявых і вобразных падыходах мініяцюрыстаў. Бачныя майстры часу — Сімяон Арчышэцы, Хачэр, Авісан, Мелікседек, Вардан Арцкецы, Сцяпанас. Сярод асаблівасцей мініяцюрнай тэхнікі XIII—XIV стагоддзяў адзначаецца цікавасць да дэкаратыўна-плоскасцевых формаў. Мастакі-мініяцюрысты дасягаюць расчыненні тэмы, унутранага драматызму як артыстызмам рыскі і колеру, так і кароткімі і яснымі формамі, аж да выкарыстання семантычных і сімвалічных знакаў. Першачарговае месца даецца адной з асаблівасцей сярэднявечнага мастацтва — рознамаштабнасці. Васпураканская школа мініяцюры сваім мастацкім і стылявым адзінствам у цэлым носіць рэлігійна-дагматычны характар, значна напоўненае мясцовым нацыянальным «мастацкім фальклорам». Адраджэннем гэтай школы лічыцца прамежак ад 40—50-гг. XIV стагоддзя да XVI стагоддзя ўлучна. Бурна развіваюцца такія цэнтры рукапіснага мастацтва, як Абак, [[Ахтамар]], Мецоп, Лім, Вастан, Вараг, [[Ахлат|Хлат]], [[Ван (горад)|Ван]], і г.д.. У гэты перыяд быў фармаваны асаблівы стыль гэтай школы. Адным з першых майстроў школы робіцца Кіракас Агбакецы, яму вынікае Закарыя Ахтамарцы. Вялікай папулярнасці дасягаюць мініяцюрысты Вастана, сярод якіх найболей бачны майстар Тарун Цахкох. Яго паслядоўнікі — Туман, Сабаках, [[Грыгар Хлатэцы]], Аствацатур Абега і інш.. Адзін з буйных цэнтраў гэтай школы быў Хзан, дзе захаваліся свае асаблівыя традыцыі да самага канца XVI стагоддзя. Тут чынілі таленавітыя мініяцюрысты Рстакес, Аванес Хізанцы, Мкрціч (40—70-гг. XV ст.), Аванес (XV ст.), Хачатур (XV ст.) і інш. Дзейнасць мастакоў Багеша (і ўскрайкавых культурных цэнтраў) пачынаецца параўнальна позна — XVI—[[XVII]] стст.. Характэрныя рысы васпураканской школы мініяцюры больш выяўлены ў лепшых працах другой паловы XIV стагоддзя і XV стагоддзі ў цэлым. Гэты стыль моцна адрозніваецца дэкаратыўна-арнаментальным абліччам. З канца XV-га — пачатку XVI стагоддзя традыцыйны стыль школы пачынае змяняцца. Асобныя мастакі (Мінас, Ісраэль Ярэц, Карапет Беркрецы, Карапет Ахтамарцы (XV у.), [[Закарыя Гнунецы]], Вардан Багішчэцы, Хачатур Хізанцы (XVI ст.) яшчэ захоўвалі дух і мысленне сярэднявечнай армянскай мініяцюры, аднак ужо з XVII стагоддзя пад уплывам асабліва еўрапейскай кніжнай ілюстрацыі стыль і мастацкае мысленне значна змяняюцца. У той ці іншай ступені дзейнасць васпураканская школа працягнулася да [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]]. === [[Тацеў, манастыр|Тацеўская]] школа === [[Файл:Artist - Grigor Tatevatsi, 1378.jpg|thumb|right|150px|Мініяцюра Грэгара Татэвацы, [[1378]] год.]] Дзеяла ў [[Тацеўскі ўніверсітэт|Тацеўскім універсітэце]] ў вобласці Сюнік, якія сталі тады найважнейшыым цэнтрам мастацкай творчасці Арменіі<ref name="Thomas F. Mathews, Roger S. Wieck. "/>. Паводле гістарычных крыніц у Тацеве выкладалася мастацтва майстэрства і кніжнай ілюстрацыі<ref name="АСЭ"/>. Захаваліся параўнальна малалікія, але каштоўныя мініяцюры гэтай школы XIV—XV стагоддзяў<ref name="Richard G. Hovannisian,43—44"/><ref>{{кніга |аўтар = Marshall Cavendish. |загаловак = World and Its Peoples: The Middle East, Western Asia, and Northern Africa |спасылка = http://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C&pg=PA770&dq=armenian+miniature+Tatev&as_brr=3&ei=SKINS9unGaLqygT-gJ2IAw&hl=ru#v=onepage&q=armenian%20miniature%20Tatev&f=false |выдавецтва= Marshall Cavendish |год = 2006 |старонкі = 770}}</ref> (у Тацеве мініяцюрная школа існавала ўжо ў IX стагоддзі<ref name="Лазарев В. Н."/>). Тут працягнуты лепшыя традыцыі гладзорскай школы мініяцюры<ref name="Казарян"/>. Адзін з прадстаўнікоў тацеўскай школы — [[Грыгар Татэвацы]], які ў [[1378]] годзе ілюстраваў Евангелле<ref>{{артыкул|аўтар= A. Mirzoyan.|загаловак= Armenian miniature|спасылка= http://www.bvahan.com/armenianway/aw/Tatevatsi_Anonym_Painter_Syiniq/Grigor_Tatevatsi_Eng/Grigor_Tatevatsi_Eng.html|месца= Er.|год= 1987|archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304201422/http://www.bvahan.com/armenianway/aw/Tatevatsi_Anonym_Painter_Syiniq/Grigor_Tatevatsi_Eng/Grigor_Tatevatsi_Eng.html|archivedate= 4 сакавіка 2016}}:"'' Grigor Tatevatsi began his work as a scribe. Numerous manuscripts have survived with colophons written by him. However, his name as an illuminator is mentioned only once, in the Gospel illustrated at the Tatev Monastery in the year 1378. […] The colophons surviving, as well as general features of the miniatures created in 1378 served as the basis for art historians to make the statement that; all the miniatures made that year had been done by one and the same master, Grigor Tatevatsi.'' "</ref>. Апошні ў сваіх працах шматкроць разглядае пытанні эстэтыкі, прынцыпы якіх сам ужываў у сваіх мастацкіх працах<ref name="АСЭ"/>. Майстэрства Татэвацы выяўляецца ўнікальнай палітрай, дзе пераважаюць ярка-чырвоны і сінія колеры спалучаныя з карычневымі і жоўтымі адценнямі. Яго твор адрозніваецца манументальнасцю і захаванасцю прапорцый фігур. Твары людзей выкананы вельмі тонка і выразна<ref name="АСЭ">{{артыкул| аўтар= | загаловак= Армянская советская энциклопедия| арыгінал= | спасылка= | аўтар выдання= | выданне= | тып= | месца= | выдавецтва= | год= |выпуск= |том=11 |нумар= | старонкі=542—543| isbn= }} {{ref-hy}}</ref>. Адзін з лепшых майстроў пачатку XV стагоддзя — Айрапет (згадваецца таксама імем Нагаш Айрапет). Захавалася частка ілюстраванага ім Евангелля [[1407]] года<ref>Матенадаран, № 923</ref>. Захавалася таксама «[[Айсмавурк]]» Айрапета<ref>Матенадаран, № 7361</ref>. Шматкаляровыя малюнкі мастака — спелыя тварэнні мініяцюрнага мастацтва, адрозніваюцца маляўнічасцю адценняў і вытанчанасцю. У канцы XV стагоддзя ў Тацеве дзеяў мініяцюрыст Абраам. Развіваючы традыцыі Тацеўскай і Гладзорскіх школы мініяцюры ён насіў уплыў творчасці Тароса Таранацы. У Тацеве былі ілюстраваны таксама рукапісы без тэматычных мініяцюр. Тацеўская школа мініяцюры праіснавала каля 50 гадоў, пакінуўшы значны след у гісторыі армянскай мініяцюры. === Галерэя, XV—XVII стагоддзі === <center> <gallery caption widths="150px" heights="190px"> File:Commentary to David's psalms - portrait of Grigor Tatevatsi 1449.jpg|Партрэт [[Грыгор Татэвацы|Грыгора Татэвацы]], [[1449]] год File:Malnazar - The Creation of the World - Google Art Project.jpg|Стварэнне свету. Мініяцюрыст Малназар, 1637—1638 гады File:Gospel, Isfahan, 1610.jpg|Мініяцюра [[Акоп Джугаецы|Акопа Джугаецы]], [[1610]] год File:Bible, Ilov, 1619.jpg|Мініяцюра Хазара Бабердцы, [[1619]] год </gallery> </center> === Крымская армянская мініяцюра === [[Файл:Gospel, Surkhat, 1332.jpg|thumb|left|220px|Мініяцюра Грэгара Сукіясанц, Сурхат, [[1332]] год.]] Пасля паслаблення і распаду армянскай дзяржаўнасці, Крым робіцца адным з цэнтраў развіцця армянскай культуры<ref name="Richard G. Hovannisian"/>. У армянскіх цэрквах і манастырах Крыма былі напісаны і ілюстраваны сотні рукапісаў (паводле некаторых дадзеных да 500<ref name="Richard G. Hovannisian">{{кніга |аўтар= Richard G. Hovannisian. |загаловак = The Armenian people from ancient to modern times: the fifteenth century to the twentieth century |спасылка= http://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=P8jNK7iNHmcC&oi=fnd&pg=PR6&dq=%22armenian+miniature%22&ots=SYG-v7Aleo&sig=LJAbtUeMpRH4cypk9J7SVZSa_4w#v=onepage&q=armenian%20miniature&f=false |выдавецтва= Palgrave Macmillan |год= 1997 |том = 1 |старонкі = 57 |isbn = 0312101686, 9780312101688}}</ref>), з якіх 300 цяпер захоўваюцца ў [[Матэнадаран]]е. У мастакоў крымскай школы армянскай мініяцюры<ref name="Корхмазян Э.М.">{{кніга |аўтар= Корхмазян Э.М. |загаловак = Армянская миниатюра Крыма (ХIV-ХVII вв.) |месца = Ер. |год= 1978}}</ref> ярка заўважныя ўсе асновы і традыцыі мініяцюрнага мастацтва Арменіі (асаблівы ўплыў зрабіла кілікійская школа, а таксама традыцыі мастацкай мініяцюры [[Байбурт]]-[[Эрзурум]]скай вобласці<ref name="Richard G. Hovannisian"/>). Армянскія мініяцюрысты ствараюць высокапрафесійнае мастацтва, скарыстаючы адмысловыя спалучэнні рыскі і шматкаляровасці. Класічны залацісты фон, часта замяняўся цёмна-сінім, што здраджвала мініяцюрам асаблівую выразнасць і неспасціжнасць. Найболей важнымі цэнтрамі армянскага кніжнага мастацтва з'яўляліся Кафа (цяпер [[Феадосія]]) і Сурхат (цяпер [[Стары Крым]]). Тут чынілі Грэгар Сукіясанц, Аракел, Аветыс, Сцяпанас і інш.. Пасля захопу татарамі Крыма ў XV стагоддзі, армянскае культурнае жыццё перажывае некаторы заняпад. Новы росквіт армянскага мініяцюрнага мастацтва плануецца з XVII стагоддзя. Сярод найболей вядомых майстроў эпохі былі Нагаш Эолу, Нікагаяс Цахкарар, Хаспет, і інш. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Weitzmann K.'' Die Armenische Buchmalerei des X und beginneden XI Jh. Bamberg, 1933 * ''Der-Nersessian S.'' Manuscrits arméniens illustres des XIIe, XIIIe et XIVe siècles de la bibliothèque des Peres Mekhitharistes de Venise. P., 1937. 2 vol. * ''Der-Nersessian S.'' The Chester Beatty Library: A Catalogue of the Armenian Manuscripts. Dublin, 1958. 2 vol. * ''Der-Nersessian S.'' Armenian Manuscripts in the Freer Gallery of Art. Wash., 1963 * ''Der-Nersessian S.'' Armenian Manuscripts in the Walters Art Gallery. Baltimore, 1973 * ''Der-Nersessian S.'' La miniature arménienne ou XIIIе siècle: Le grand Arménie et les miniatures actualisées de Margare // Archeologia. Brux., 1979. N 126. janv. P. 20-22 * ''Djanachian P. M.'' Miniatures arméniennes . Venise, 1970 * ''Sanjian A. K.'' A Catalogue of Medieval Armenian Manuscripts in the United States. Berkely, 1976 * ''Buschhausen H., Buschhausen Hel.'' Armenische Handschriften der Mechitharisten Congregation in Wien. Wien, 1981 * ''Narkiss B.'' Armenian Art Treasures of Ierusalem. Jerusalem, 1979 * ''Thierry M., Donabedian P.'' Les arts Arméniens. P., 1987 * ''Mathews T. F., Sanjian A. K.'' Armenian Gospel Iconography: The Tradition of the Glajor Gospel. Wash., 1991 * ''Mathews T. F., Wieck R.'' Treasures in Heaven, Armenian Illuminated Manuscripts. N. Y., 1994 * ''Kévorkian R. H., Ter-Stépanian A.'' Manuscrits arméniens de la Bibliothèque Nationale de France: Catalogue. P., 1998 * ''Дрампян Р.'' Армянская миниатюра и книжное искусство // Очерки по истории искусства Армении. М.; Л., 1939 * ''Дурново Л. А.'' Очерки изобразительного искусства средневековой Армении. М., 1979 * ''Измайлова Т. А.'' Армянская миниатюра XI в. М., 1979 * ''Казарян В., Манукян С.'' Матенадаран. Армянская рукописная книга VI—XIV веков. М., 1991. Т. 1 == Гл. таксама == {{commonscat|Armenian manuscripts}} * [[Культура Арменіі]] * [[Выяўленчае мастацтва Арменіі]] * [[Матэнадаран]] == Спасылкі == * [https://w012.wordpress.com/arts Armenian Illuminated Manuscripts - "Հայկական մանրանկարչություն"] * [http://armenianstudies.csufresno.edu/iaa_miniatures/ms_list.aspx IAA Index of Armenian Art] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071201081555/http://armenianstudies.csufresno.edu/iaa_miniatures/ms_list.aspx |date=1 снежня 2007 }} * [http://www.matenadaran.am/v2_1/ Официальный сайт Матенадарана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100523142756/http://www.matenadaran.am/v2_1/ |date=23 мая 2010 }} * {{артыкул |аўтар = Измайлова, Т. А. |загаловак = Сюникская школа армянской миниатюры второй половины XIII—начала XIV вв |спасылка = http://hpj.asj-oa.am/3026/1/1978-2(182).pdf |мова = |выданне = Историко-филологический журнал |тып = |год = 1978 |том = |нумар = 2 |старонкі = 182-190 |doi = |issn = |archive-date = 2 лютага 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140202151539/http://hpj.asj-oa.am/3026/1/1978-2(182).pdf }} [[Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва Арменіі]] [[Катэгорыя:Армянская мініяцюра| ]] [[Катэгорыя:Мастацтва Арменіі]] [[Катэгорыя:Культура Арменіі]] [[Катэгорыя:Мініяцюра]] sdqr9d9sssod6n8uvmwhjgb4mbsusbt 0 350338 5147249 4410742 2026-05-27T04:55:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147249 wikitext text/x-wiki {{Музычны фестываль |Назва=Аршанская бітва |Name = |Лагатып = |Дата = верасень кожнага года |Месца= в. [[Гацькаўшчына]], [[Аршанскі раён]] |Год = з 1991 |Жанр = бардаўская песня, [[фольк]], [[фольк-рок]], [[рок]] |Сайт = [http://vorsafest.livejournal.com/ vorsafest.livejournal.com] }} '''Фестываль «Аршанская бітва»''' — штогадовы бардаўскі [[фестываль]], прысвечаны [[Аршанская бітва|Аршанскай бітве]]. Ладзіцца на беразе [[Крапівенка (прыток Бярэзіны)|ракі Крапівенка]] каля вёскі [[Гацькаўшчына]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]], на месцы [[Аршанская бітва|аднайменнае бітвы]], у якой войскі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] на чале з [[Гетман вялікі літоўскі|гетманам]] [[Канстанцін Астрожскі|Канстанцінам Астрожскім]] атрымалі перамогу над [[Маскоўскае княства|маскоўскім]] войскам. == Гісторыя == Ідэя правядзення фестываля беларускай аўтарскай песні на месцы Аршанскай бітвы 1514 года належыць беларускаму барду [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэю Мельнікаву]]{{sfn|Копцік|2007|с=12}}. Першы фестываль беларускай аўтарскай песні «Аршанская бітва» адбыўся 30 жніўня [[1991]] года. З таго часу фестываль штогод праходзіў у азначаны час і на азначаным месцы, за выключэннем 1994 (ладзілася юбілейнае мерапрыемства пад назвай «Дзень беларускай вайсковай славы»), 1996—1998 гг. Сам фестываль пачынаецца ўвечары, завяршаецца на наступны дзень у раніцы. Выступы адбываюцца амаль на працягу ўсёй ночы<ref>{{cite web| author =| date =| url =http://vorsafest.livejournal.com/ | title =Навіны фэсту «Аршанская бітва»/Некалькі слоў з гісторыі |publisher =Аргкамітэт фестываля «Аршанская бітва»| accessdate = 2 лістапада 2016 | lang =}}</ref>. Праграма фестывалю не абмяжоўваецца толькі традыцыйным канцэртам, ў розныя гады яна ўключала ў сябе паказальныя выступы рыцарскіх клубаў, разнастайныя фаер-шоў, праходзіў перформанс [[Алесь Пушкін|Алеся Пушкіна]] «Абуджэнне». У розны час на фэсце выступалі: гурт «[[Gods Tower]]», гурт «[[Камэлот]]», гурт «Evthanazia», гурт «Avalon house», гурт «Sarcastic green», гурт «Хосьпіс» , [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэй Мельнікаў]], [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]], [[Зміцер Сідаровіч]], [[Віктар Антонавіч Шалкевіч|Віктар Шалкевіч]], [[Зміцер Бартосік]], [[Лера Сом]], [[Таццяна Беланогая]], [[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Алег Грушэцкі]], [[Вольга Акуліч]], [[Ігар Мухін]], [[Лана Медзіч]], [[Анатоль Кудласевіч]], [[Алесь Камоцкі]], [[Алесь Наркевіч]], [[Серж Мінскевіч|Сяржук Мінскевіч]], [[Аляксей Галіч]], [[Зміцер Абразцоў]], [[Зміцер Захарэвіч]], [[Зміцер Сасноўскі]] (лідар гурта «[[Стары Ольса]]»), [[Сяржук Доўгушаў]] (Vuraj), [[Алег Мізула]], Сяргей Шляхтаў, Ігар Палынскі, Мікола Рудакоўскі і іншыя<ref>{{cite web| author =Марцін Мельнікаў| date =2020-09-07| url = https://novychas.by/kultura/na-krapivenskim-poli-adznaczyli-uhodki-arszanskaj| title = На Крапівенскім полі адзначылі ўгодкі Аршанскай бітвы|publisher =[[Новы Час]]| accessdate = 2020-11-25}}</ref>. Удзел у святкаванні прымалі чальцы [[Пагоня (мастацкая суполка)|мастацкай суполкі «Пагоня»]], а таксама палітыкі і грамадскія дзеячы [[Зянон Пазняк]], [[Мікола Статкевіч]], [[Павел Севярынец]], [[Зміцер Дашкевіч]] і іншыя. == Выступоўцы == === 1991 год === [[Андрэй Міхайлавіч Мельнікаў|Андрэй Мельнікаў]], [[Зміцер Сідаровіч]], [[Лера Сом]], Вольга Акуліч. === 1992 год === [[Віктар Шалкевіч]], Лера Сом, [[Зміцер Бартосік]], Кастусь Герашчанка, дуэт братоў Дзямідчыкаў, Ігар Мухін, Лана Медзіч, Андрэй Мельнікаў. === 1993 год === Андрэй Мельнікаў, Лера Сом, Ігар Мухін-Рабянок, Анатоль Кудласевіч, Лана Медзіч, Кастусь Герашчанка, гурт Змітра Сідаровіча «[[Камэлот]]», [[Алег Леанідавіч Грушэцкі|Алег Грушэцкі]] (Мінск), Васіль Аўраменка (Магілёў), Зміцер Дзядзенка (Мінск), Наташа Казлова (Барысаў), Алег Дашкевіч (Мінск) ды іншыя. === 1995 год === Андрэй Мельнікаў, [[Алесь Камоцкі]], рок-гурты «[[Gods Tower]]» (Гомель), «Evthanazia», «Avalon house», «Sarcastic green» (Мінск). «Хоспіс». === 1999 год === Андрэй Мельнікаў, Ігар Мухін-Рабянок, паэт [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|Славамір Адамовіч]], мастак [[Алесь Пушкін]], самадзейны калектыў пад кіраўніцтвам Аляксандра Галіча (Мінск). === 2002 год === Рэп-трыо «Аршанскія хлопцы», [[Зміцер Бартосік]] ды іншыя. === 2003 год === Паэтка [[Таццяна Іванаўна Барысік|Таццяна Барысік]] (Магілёў), Зміцер Сідаровіч, Зміцер Бартосік ды іншыя. === 2004 год === Алесь Наркевіч (Вілейка) ды іншыя. === 2005 год === Паэт і выканаўца [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]] (Мінск), Зміцер Абразцоў ды іншыя. == Літаратура == * {{Кніга |аўтар =Юрка Копцік |частка =Гісторыя фестываля “Аршанская бітва” |загаловак =Аршанская бітва і Аршанскі фэст: гісторыя |спасылка =http://orshatut.by/wp-content/uploads/2016/09/%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0-pdf.pdf |выданне = |месца =Орша |выдавецтва =Цэнтр імя Філона Кміты |год =2007 |старонкі =12—35 |старонак = |ref =Копцік |archive-date =20 снежня 2016 |archive-url =https://web.archive.org/web/20161220153209/http://orshatut.by/wp-content/uploads/2016/09/%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%B2%D0%B0-pdf.pdf }} * {{артыкул|аўтар=[[Вітаўт Мартыненка]] |загаловак=Яшчэ адна цагліна ў падмурак адраджэння|выданне=[[Чырвоная змена]] |тып=газета |месца=Мн. |выдавецтва= |год=2 верасня 1993 |выпуск=13677 |нумар=83 |старонкі= }} == Спасылкі == * {{cite web| author =Паліна Сцепаненка| date =8 верасня 2016| url = https://novychas.by/poviaz/fest-na-krapiune-czverc-stahoddzja-z-perapynkami| title =Фэст на Крапіўне: чвэрць стагоддзя з перапынкамі |publisher =[[Новы Час (газета)|Новы Час]]| accessdate = 29 верасня 2017}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Культура Оршы]] [[Катэгорыя:Фестывалі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе]] enqtx8vhs1t4da6d2323g4tq7i5i29o 0 351663 5147130 5103517 2026-05-26T19:23:48Z JerzyKundrat 174 5147130 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бандарчык}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Таццяна Андрэеўна Бандарчык''' ({{ДН|12|11|1902}}, в. [[Дукора]] [[Пухавіцкі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|24|7|1974}}) — беларуская {{актрыса|Беларусі|СССР}}. == Біяграфія == Скончыла [[Беларуская драматычная студыя|Беларускую драматычную студыю]] ў Маскве ў [[1926]] годзе. У 1920 годзе на настаўніцкіх курсах у [[Бабруйск]]у арганізавала драматычны гурток «Крыніца», дзе паставіла п'есу [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка]]» і выканала галоўную ролю. Працавала ў тэатрах: [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускім дзяржаўным]] (цяпер імя Янкі Купалы, да 1921 года), [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім драматычным імя Якуба Коласа]] ў 1926-48 гадах, драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе ў 1949-56 гадах, [[Бабруйскі вандроўны беларускі драматычны тэатр|Бабруйскім вандроўным]] у 1956-67 гадах. == Творчасць == Майстар эпізоду. Яе мастацтву былі ўласцівыя яркая характарнасць, акрэсленасць малюнка. Найбольш каларытныя характары стварыла ў беларускай драматургіі: Паланея («Прымакі» Янкі Купалы), бабка Наста («Вайна вайне» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]), Сцепаніда («Пагібель воўка» [[Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]]), Маці («Ірынка» [[Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]]), Жабрачка («Над Бярозай-ракой» [[Пятро Глебка|Пятра Глебкі]]), Аўдоцця Захараўна («Пяюць жаваранкі» [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]]), Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» [[Андрэй Макаёнак|Андрэя Макаёнка]]), Аўдоцця, Акуліна («Любоў, Надзея, Вера» і «Дзіўны дом» [[Пятро Савельевіч Васілеўскі|Пятра Васілеўскага]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135259}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бандарчык Таццяна Андрэеўна}} [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Постаці Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] 582qf3nzazp33ps9psq3ggtl16i5yer 5147133 5147130 2026-05-26T19:28:25Z JerzyKundrat 174 5147133 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бандарчык}} {{Тэатральны дзеяч | Выява = бандарчык_таццяна.jpg }} '''Таццяна Андрэеўна Бандарчык''' ({{ДН|12|11|1902}}, в. [[Дукора]] [[Пухавіцкі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|24|7|1974}}) — беларуская {{актрыса|Беларусі|СССР}}. == Біяграфія == Скончыла [[Беларуская драматычная студыя|Беларускую драматычную студыю]] ў Маскве ў [[1926]] годзе. У 1920 годзе на настаўніцкіх курсах у [[Бабруйск]]у арганізавала драматычны гурток «Крыніца», дзе паставіла п'есу [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка]]» і выканала галоўную ролю. Працавала ў тэатрах: [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускім дзяржаўным]] (цяпер імя Янкі Купалы, да 1921 года), [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім драматычным імя Якуба Коласа]] ў 1926-48 гадах, драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе ў 1949-56 гадах, [[Бабруйскі вандроўны беларускі драматычны тэатр|Бабруйскім вандроўным]] у 1956-67 гадах. == Творчасць == Майстар эпізоду. Яе мастацтву былі ўласцівыя яркая характарнасць, акрэсленасць малюнка. Найбольш каларытныя характары стварыла ў беларускай драматургіі: Паланея («Прымакі» Янкі Купалы), бабка Наста («Вайна вайне» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]), Сцепаніда («Пагібель воўка» [[Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]]), Маці («Ірынка» [[Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]]), Жабрачка («Над Бярозай-ракой» [[Пятро Глебка|Пятра Глебкі]]), Аўдоцця Захараўна («Пяюць жаваранкі» [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]]), Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» [[Андрэй Макаёнак|Андрэя Макаёнка]]), Аўдоцця, Акуліна («Любоў, Надзея, Вера» і «Дзіўны дом» [[Пятро Савельевіч Васілеўскі|Пятра Васілеўскага]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135259}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бандарчык Таццяна Андрэеўна}} [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Постаці Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] 3s5izila0ffrqe6nbvaheevgih0jdqh 5147139 5147133 2026-05-26T19:33:20Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147139 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бандарчык}} {{Тэатральны дзеяч | Выява = бандарчык_таццяна.jpg }} '''Таццяна Андрэеўна Бандарчык''' ({{ДН|12|11|1902}}, в. [[Дукора]] [[Пухавіцкі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|24|7|1974}}) — беларуская {{актрыса|Беларусі|СССР}}. == Біяграфія == У 1920 годзе на настаўніцкіх курсах у [[Бабруйск]]у арганізавала драматычны гурток «Крыніца», дзе паставіла п'есу [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка]]» і выканала галоўную ролю. Скончыла [[Беларуская драматычная студыя|Беларускую драматычную студыю]] ў Маскве ў [[1926]] годзе. Працавала ў тэатрах: [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Беларускім дзяржаўным]] (цяпер імя Янкі Купалы, да 1921 года), [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Беларускім драматычным імя Якуба Коласа]] ў 1926-48 гадах, драмы і камедыі пры Белдзяржэстрадзе ў 1949-56 гадах, [[Бабруйскі вандроўны беларускі драматычны тэатр|Бабруйскім вандроўным]] у 1956-67 гадах. == Творчасць == Майстар эпізоду. Яе мастацтву былі ўласцівыя яркая характарнасць, акрэсленасць малюнка. Найбольш каларытныя характары стварыла ў беларускай драматургіі: Паланея («Прымакі» Янкі Купалы), бабка Наста («Вайна вайне» [[Якуб Колас|Якуба Коласа]]), Сцепаніда («Пагібель воўка» [[Эдуард Самуйлёнак|Эдуарда Самуйлёнка]]), Маці («Ірынка» [[Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]]), Жабрачка («Над Бярозай-ракой» [[Пятро Глебка|Пятра Глебкі]]), Аўдоцця Захараўна («Пяюць жаваранкі» [[Кандрат Крапіва|Кандрата Крапівы]]), Ганна Чыхнюк («Выбачайце, калі ласка!» [[Андрэй Макаёнак|Андрэя Макаёнка]]), Аўдоцця, Акуліна («Любоў, Надзея, Вера» і «Дзіўны дом» [[Пятро Савельевіч Васілеўскі|Пятра Васілеўскага]]). == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135259}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бандарчык Таццяна Андрэеўна}} [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Постаці Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] hxe44xcak5num4moaqrt8ej4g36n789 0 351717 5147162 2422920 2026-05-26T20:47:11Z DobryBrat 5701 дапаўненне, пунктуацыя, шаблон 5147162 wikitext text/x-wiki '''Бандарчык''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Васіль Кірылавіч Бандарчык]] — беларускі этнограф. * [[Таццяна Андрэеўна Бандарчык]] — беларуская актрыса. {{спіс цёзак2|беларускія}} i8ggk53ky9pk2m6fys36fsj3nwwimx2 0 356208 5146975 5012940 2026-05-26T13:53:55Z JerzyKundrat 174 5146975 wikitext text/x-wiki {{састарэла}} {{Гандбаліст2 |імя = Дзмітрый Бабічаў |выява = |мянушкі = |дата нараджэння = 25.09.1984 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |рост = 202 см |вага = |пазіцыя = [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]] |клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ГК Віцязь Мінск|Віцязь]] |нумар = |моладзевыя клубы = |моладзевыя гады = |клубы = |нацыянальная зборная = |трэнерскія гады = |трэнерскія клубы = |медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі}} {{!}}} |абнаўленне дадзеных аб клубе = |абнаўленне дадзеных аб зборнай = 27 снежня 2016 }} {{Цёзкі2|Бабічаў}} '''Дзмітрый Бабічаў''' (нар. {{ДН|25|09|1984}}) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]]. [[Майстар спорту Беларусі]]<ref>[http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}}</ref>. Брат [[Максім Бабічаў|Максіма Бабічава]] На працягу сваёй кар'еры Дзмітрый выступаў за шэраг беларускіх клубаў: «Кронан» (Гродна), «Машэка» (Магілёў), «Віцязь» (Мінск). Пасля завяршэння актыўных выступленняў на найвышэйшым узроўні стаў гуляць за клуб «Аматары» (Мінск) у другім беларускім дывізіёне. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}} {{Склад ГК Віцязь Мінск}} {{DEFAULTSORT:Бабічаў Дзмітрый}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК імя Лёвіна]] pkxbtb250qsso3tjs7wgmdh6jpgnbo2 5146977 5146975 2026-05-26T13:54:52Z JerzyKundrat 174 5146977 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2 |імя = Дзмітрый Бабічаў |выява = |мянушкі = |дата нараджэння = 25.09.1984 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |рост = 202 см |вага = |пазіцыя = [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]] |клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ГК Віцязь Мінск|Віцязь]] |нумар = |моладзевыя клубы = |моладзевыя гады = |клубы = |нацыянальная зборная = |трэнерскія гады = |трэнерскія клубы = |медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі}} {{!}}} |абнаўленне дадзеных аб клубе = |абнаўленне дадзеных аб зборнай = 27 снежня 2016 }} {{Цёзкі2|Бабічаў}} '''Дзмітрый Бабічаў''' (нар. {{ДН|25|09|1984}}) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]]. [[Майстар спорту Беларусі]]<ref>[http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}}</ref>. Брат [[Максім Бабічаў|Максіма Бабічава]] На працягу сваёй кар'еры Дзмітрый выступаў за шэраг беларускіх клубаў: «Кронан» (Гродна), «Машэка» (Магілёў), «Віцязь» (Мінск). Пасля завяршэння актыўных выступленняў на найвышэйшым узроўні стаў гуляць за клуб «Аматары» (Мінск) у другім беларускім дывізіёне. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}} {{Склад ГК Віцязь Мінск}} {{DEFAULTSORT:Бабічаў Дзмітрый}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК імя Лёвіна]] 2yfco7vo1p9uunfwnrfz4r05b6nb3fw 5146980 5146977 2026-05-26T13:55:18Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5146980 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2 |імя = Дзмітрый Бабічаў |выява = |мянушкі = |дата нараджэння = 25.09.1984 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |рост = 202 см |вага = |пазіцыя = [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]] |клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ГК Віцязь Мінск|Віцязь]] |нумар = |моладзевыя клубы = |моладзевыя гады = |клубы = |нацыянальная зборная = |трэнерскія гады = |трэнерскія клубы = |медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі}} {{!}}} |абнаўленне дадзеных аб клубе = |абнаўленне дадзеных аб зборнай = 27 снежня 2016 }} {{Цёзкі2|Бабічаў}} '''Дзмітрый Бабічаў''' (нар. {{ДН|25|09|1984}}) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]]. [[Майстар спорту Беларусі]]<ref>[http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}}</ref>. Брат [[Максім Бабічаў|Максіма Бабічава]] На працягу сваёй кар'еры Дзмітрый выступаў за шэраг беларускіх клубаў: «Кронан» (Гродна), «Машэка» (Магілёў), «Віцязь» (Мінск). Пасля завяршэння актыўных выступленняў на найвышэйшым узроўні стаў гуляць за клуб «Аматары» (Мінск) у другім беларускім дывізіёне. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Бабічаў Дзмітрый}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК імя Лёвіна]] ithittcwv0xulbxqhnv21xh3xsydo24 5146982 5146980 2026-05-26T13:56:52Z JerzyKundrat 174 5146982 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2 |імя = Дзмітрый Бабічаў |выява = |мянушкі = |дата нараджэння = 25.09.1984 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |рост = 202 см |вага = |пазіцыя = [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]] |клуб = {{Сцяг|Беларусь}} [[ГК Віцязь Мінск|Віцязь]] |нумар = |моладзевыя клубы = |моладзевыя гады = |клубы = |нацыянальная зборная = |трэнерскія гады = |трэнерскія клубы = |медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі}} {{!}}} |абнаўленне дадзеных аб клубе = |абнаўленне дадзеных аб зборнай = 27 снежня 2016 }} {{Цёзкі2|Бабічаў}} '''Дзмітрый Бабічаў''' (нар. {{ДН|25|09|1984}}) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[Паўсярэдні (гандбол)|левы паўсярэдні]]. [[Майстар спорту Беларусі]]<ref>[http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}}</ref>. Брат [[Максім Бабічаў|Максіма Бабічава]]. На працягу сваёй кар'еры Дзмітрый выступаў за шэраг беларускіх клубаў: «Кронан» (Гродна), «Машэка» (Магілёў), «Віцязь» (Мінск). Пасля завяршэння актыўных выступленняў на найвышэйшым узроўні стаў гуляць за клуб «Аматары» (Мінск) у другім беларускім дывізіёне. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://handball.by/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C/%D0%92%D0%B8%D1%82%D1%8F%D0%B7%D1%8C-%D0%A0%D0%93%D0%A3%D0%9E%D0%A0.html Спіскавы склад склад мужчынскай гандбольнай каманды "Віцязь" на перыяд 2016/2017 гг.] {{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Бабічаў Дзмітрый}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі ГК імя Лёвіна]] anghitbwzxax5npbcxgjk1q1qdpzxhj 0 462001 5147355 5118102 2026-05-27T11:48:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147355 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Ашаканская бітва |частка = [[Руска-персідская вайна (1826—1828)]] |выява = [[Файл:План боя при д. Ушаган и монастыре Эчмиадзин 17 августа 1827 года.jpg|350px|План бою пры в. Ушаган і манастыры Эчміядзін 17 жніўня 1827 года.]] |загаловак = |дата = {{СС|29|жніўня|1827|17}} года |месца = [[Эрыванскае ханства]], ([[Усходняя Арменія]]), цяпер [[Марз Армавір]] |вынік = Здыманне аблогі [[Эчміядзінскі манастыр|Эчміядзінскага манастыра]], прадухіленне ўварвання персідскай арміі ў {{нп3|Грузінская губерня|Грузінскую губерню|ru|Грузинская губерния}} |праціўнік1 = {{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |праціўнік2 = {{Сцяг|Іран|1779}} [[Іран|Персідская імперыя]],<br/> [[Файл:Flag of Eriwan Khanate.JPG|22px]] [[Эрыванскае ханства]] |камандзір1 = {{сцяг|Расійская імперыя}} {{нп3|Апанас Іванавіч Красоўскі|А. І. Красоўскі|ru|Красовский, Афанасий Иванович}} |камандзір2 = {{Сцяг|Іран|1779}} {{нп3|Абас-Мірза||ru|Аббас-Мирза}}<br/> [[Файл:Flag of Eriwan Khanate.JPG|22px]] {{нп3|Хусейн-хан Каджар|Хусейн-хан|ru|Хусейн-хан Каджар}} |сілы1 = 2300—3000{{Пераход|#Рускі атрад|blue||2}}, <br/>12 гармат |сілы2 = 30 000{{Пераход|#Персідская армія|blue||2}}, <br/>22—24 гарматы |страты1 = 24 афіцэры, 1130 ніжніх чыноў, увесь правіянт<br/> <small>''ёсць і іншыя дадзеныя''</small>{{Пераход|#Рускі бок|blue||3}} |страты2 = 3000—3500<br/> <small>''па персідскіх дадзеных:''</small> 1000{{Пераход|#Персідскі бок|blue||3}} }} {{Руска-персідская вайна, 1826—1828}} {{Гісторыя Арменіі|wars}} '''[[Ашакан|Ашака́нская]] бі́тва''' ({{lang-hy|Օշականի ճակատամարտ}}), вядомая таксама як '''[[Аштарак|Аштара́кская]] бітва'''{{sfn|Потто|1888|с=463 / Т. 3}}, — бітва, што адбылася {{СС|29|жніўня|1827|17}} года ў ходзе [[Руска-персідская вайна (1826—1828)|Руска-персідскай вайны 1826—1828 гадоў]] паміж войскам спадчынніка персідскага пасада [[Абас-Мірза|Абас-Мірзы]] і рускім атрадам генерал-лейтэнанта {{нп3|Апанас Іванавіч Красоўскі|Апанаса Красоўскага|ru|Красовский, Афанасий Иванович}}. У пачатку жніўня 1827 года персідская армія ўварвалася ва [[Усходняя Арменія|Усходнюю Арменію]] і, злучыўшыся з войскамі [[Эрыванскае ханства|эрыванскага]] {{нп3|сердар|сердара|ru|Сердар}} {{нп3|Хусейн-хан Каджар|Хусейн-хана Каджара|ru|Хусейн-хан Каджар}}, аблажыла [[Эчміядзінскі манастыр]]. Рускі ваенны атрад генерала Красоўскага, які знаходзіўся ў 35 вёрстах ад Эчміядзіна, разам з армянскімі і грузінскімі добраахвотнікамі, якія далучыліся да яго, выступіў на дапамогу да абложанага манастыра і, нягледзячы на дзесяціразовую лікавую перавагу персідскай арміі{{sfn|Соболев|1828|с=25}}, здолеў прабіцца праз загараджальныя кардоны праціўніка, пасля чаго ў тую ж ноч аблога была знята{{sfn|Хачикян|2009|с=Гл. 13, § 2}}. Падчас бітвы рускі атрад панёс цяжкія страты. Гэта была самая вялікая шкода рускай арміі за ўсе войны з Персіяй{{sfn|Керсновский|1993|с=100 / Т. 2}}{{sfn|Широкорад|2009|с=30}}. Найбольш каштоўныя звесткі пра бітву пакінутыя непасрэднымі яе ўдзельнікамі: камандзірам атрада А. Красоўскім{{sfn|Нерсисян|1978|с=244—257, «Реляция»}}{{sfn|Красовский|1901}}, капітанам М. Собалевым{{sfn|Соболев|1828|с=4—46}} і [[Дзекабрысты|дзекабрыстам]] Е. Лачынавым{{efn|'''Еўдакім Емяльянавіч Лачынаў''' — пасля паўстання дзекабрыстаў быў разжалаваны з афіцэраў Генштаба ў радавыя і, пасля васьмімесячнага зняволення ў {{нп3|Ціраспальская крэпасць|Ціраспальскай крэпасці|ru|Тираспольская крепость}}, сасланы на Каўказ, дзе праходзіў службу ў складзе {{нп3|39-ы егерскі полк|39-га егерскага палка|ru|39-й егерский полк}}.}}<ref group="с">{{cite web|url=http://armenica.info/history/histor14.htm#2|title=История Армении. Присоединение Восточной Армении к России: Освобождение Восточной Армении от ханского ига|publisher=ARMENICA.info|accessdate=2013-01-18|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DnyKE2zM?url=http://armenica.info/history/histor14.htm#2|archivedate=20 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>{{sfn|Лачинов|1985}}. На ход бітвы ў велізарнай ступені паўплывалі знясільваючая спякота, што стаяла ў той дзень{{sfn|Тунян|2007|с=41}} і адсутнасць водных крыніц на шляху рускага атрада. У значнай ступені дзеянні атрада скоўваў абоз з правіянтам{{sfn|Зубов|1837|с=152—153}}. Калоны рухаліся пад шчыльным артылерыйскім і ружэйным агнём непрыяцеля. Пакуль рускі {{нп3|Авангард, ваенная справа|авангард|ru|Авангард (военное дело)}} «''пракладаў сабе шлях штыкамі''», [[ар'ергард]] адбіваў апантаныя атакі [[Персы|іранцаў]] з тылу. Праціўнік, заняўшы выгаднае месца, наносіў па рускім атрадзе флангавыя ўдары. Варта таксама адзначыць, што паспяховаму праходу атрада Красоўскага спрыялі правільныя дзеянні рускай артылерыі, якая займала найбольш выгадныя вышыні, і гарматы пад прыкрыццям стралкоў наколькі маглі стрымлівалі атакі непрыяцеля. Разлютаванасць іранцаў даходзіла да таго, што, нягледзячы на цяжкія страты ад {{нп3|Карцеч|карцечнага|ru|Картечь}} і ружэйнага агню, яны ўразаліся ў шэрагі рускай пяхоты, якая штыкамі адкідала непрыяцеля назад{{sfn|Нерсисян|1978|с=251, «Реляция»}}{{sfn|Зубов|1837|с=153}}{{sfn|Тунян|2007|с=40—41}}. У [[1833]]—[[1834]] гадах па ініцыятыве [[Каталікос усіх армян|каталікоса]] {{нп3|Епрэм I Зарагехцы|Епрэма I Зарагехцы|hy|Եփրեմ Ա Ձորագեղցի}} і архібіскупа {{нп3|Нерсес V|Нерсеса Аштаракецы|ru|Нерсес V}} на сродкі манастыра і мясцовых жыхароў у гонар бітвы быў усталяваны памятны абеліск{{sfn|Нерсисян|1978|с=242}}{{sfn|Григорян|1959|с=112}}{{Пераход|#Усталяванне помніка (1833—1834)|blue||2}}. [[19 красавіка]] [[2011]] года адбылося ўрачыстае адкрыццё Ашаканскага памятнага комплекса «''рускім воінам-ратавальнікам Першапасаднага Эчміядзіна, якія загінулі ў Ашаканскай бітве 1827 года''»<ref name="Благовест-инфо" group="с">{{cite web|url=http://www.blagovest-info.ru/index.php?ss=2&s=3&id=40515|title=В Армении открыт памятный комплекс русским воинам-спасителям Первопрестольного Эчмиадзина|publisher=Благовест-инфо|accessdate=2013-01-18|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DnyKfZ1j?url=http://www.blagovest-info.ru/index.php?ss=2|archivedate=20 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>{{Пераход|#Адкрыццё Памятнага комплекса (2011)|blue||2}}. {{TOChidden}} == Перадумовы == === Здыманне аблогі Эрывані Красоўскім === {{СС|27|чэрвеня||15}} для аблогі [[Ерэван|Эрывані]] прыбыла {{нп3|20-я пяхотная дывізія, Расійская імперыя|20-я пяхотная дывізія|ru|20-я пехотная дивизия (Российская империя)}} пад камандаваннем генерала Красоўскага. Лета 1827 года было надзвычай гарачым і засушлівым{{sfn|Baddeley|2011|с=166}}. Тэмпература даходзіла да 43 [[Градус Рэамюра|°R]] (53.7 [[Градус Цэльсія|°C]]) спякоты на сонцы і 33 °R (41.2&nbsp;°C) у цені{{sfn|Бобровский|1895|с=102 / Ч. 4}}. Мясцовы клімат спрыяў распаўсюджанню масавых хвароб сярод салдат, якія нядаўна прыбылі з Расіі{{sfn|УРВК|1906|с=274 / Т. 4, Ч. 1}}{{sfn|Нерсисян|1975|с=41}}. Ліхаманкі і эпідэмія [[Дызентэрыя|дызентэрыі]] пакінулі ў 20-й дывізіі баяздольнымі не больш за 4000 ваяроў{{sfn|Керсновский|1993|с=100 / Т. 2}}. Так, у жніўні камандуючы {{нп3|Асобны Каўказскі корпус, Расійская імперыя|Каўказскім корпусам|ru|Отдельный Кавказский корпус (Российская империя)}} генерал-ад’ютант [[Іван Фёдаравіч Паскевіч|І. Ф. Паскевіч]], апісваючы агульнае становішча спраў у рускай арміі на Каўказе, рапартаваў [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалаю I]], што спякота працягвалася, падножнага корму не было, коні былі зняможаныя, а ⅓ арміі знаходзілася ў шпіталях. У палках з 1800 чалавек у страі заставаліся каля 1000{{sfn|Бобровский|1895|с=105 / Ч. 4}} (з выключэннем гвардыі, у якой лік хворых складаў не больш за 200 чалавек, а 900 заставаліся гатовымі){{sfn|АКАК|1878|с=560, № 517, «Рапорт ген. Паскевича» / Т. 7}}. З прычыны ўзніклага становішча, было прынята рашэнне — зняць аблогу Эрывані і да надыходу восені адысці ў горы. Прычынай здымання аблогі таксама было і то, што транспарт з правіянтам і аблогавымі гарматамі чакаўся не раней жніўня{{sfn|Baddeley|2011|с=166}}. У ноч на {{СС|3|ліпеня||21 чэрвеня}} дывізія знялася з аблогавых пазіцый і адступіла да Эчміядзінскага манастыра. У прыстанку быў уладкаваны шпіталь для хворых салдат. На трох манастырскіх вежах усталявалі па адной палявой гармаце. {{СС|6|ліпеня||24 чэрвеня}} да 2000 салдат прыступілі да нарыхтоўкі правіянту{{efn|Непасрэдны ўдзельнік тых падзей капітан Собалеў пісаў: : ''«…Узяўшы мірныя прылады: косы, сярпы і сякеры… адны, доўгімі шэрагамі, касілі траву, жалі пшаніцу, ячмень; іншыя, у бліжэйшых вёсках шукалі дроў. Усюды раздаваліся гучныя рускія песні; чутныя былі вясёлыя аповеды, жарты. Здавалася, што салдаты, спамянуўшы сабе ціхае жыццё вясковае, знаёмыя палі і жвавую маладосць, забыліся пра перанесеныя, і не думалі пра хуткія працы».'': <small>— «Некалькі дзён з майго Журнала падчас Персідскай кампаніі» ''М. Собалеў''</small>{{sfn|Соболев|1828|с=8}}.}}. Забяспечыўшы манастыр дастатковай колькасцю правіянту, Красоўскі {{СС|12|ліпеня||30 чэрвеня}} са сваім корпусам накіраваўся да Баш-Абаранскага ўзвышша і стаў лагерам пры ўрочышчы Джэнгулі. У манастыры заставаліся батальён севастопальскага пяхотнага палка (да 500 штыкоў), 5 гармат, конная сотня з армянскай добраахвотніцкай дружыны{{sfn|Шишкевич|1911|с=66 / Т. 6}}, якая папытала ў Красоўскага дазвол застацца для абароны манастыра{{sfn|Потто|1888|с=452—453 / Т. 3}}, і 700 хворых салдат{{sfn|Тунян|2007|с=40}}. === Аблога Эчміядзінскага манастыра Хусейн-ханам === Эрыванскі сердар Хусейн-хан, пазнаўшы, што ў Эчміядзінскім манастыры знаходзіўся ўсяго адзін батальён севастопальскага палка, распачаў спробу захапіць манастыр, і {{СС|15|ліпеня||3}} 4000 кавалерыі (паводле іншых дадзеных, 500{{sfn|Тунян|2007|с=37}}) і два батальёны сарбазаў (2000 чал.) з дзвюма{{sfn|Потто|1888|с=454—455 / Т. 3}} (паводле іншых дадзеных, з трыма{{sfn|Соболев|1828|с=10}}) гарматамі выйшлі з Эрывані і на наступны дзень аблажылі манастыр. На пакатасцях гары [[Гара Арагац|Арагаца]] (<small>цюркскі:</small> Алагёз), насупраць рускага лагера, размясціўся атрад {{нп3|карапапахі|карапапахскай|ru|Карапапахи}} конніцы ў 1000 чалавек пад правадырствам Нагі-хана для сачэння за дзеяннямі корпуса Красоўскага{{sfn|УРВК|1906|с=275 / Т. 4, Ч. 1}}. Камендантам эчміядзінскага гарнізона на той момант быў пажылы штаб-афіцэр 20-й артылерыйскай брыгады — падпалкоўнік Ліндэнфельд. Сердар паслаў яму ліст, у якім запэўніваў каменданта, што Паскевіч з галоўнымі сіламі адступіў ад [[Нахічэвань (горад)|Нахічэвані]] ў Грузію і дапамогі эчміядзінскаму гарнізону чакаць няма адкуль, прапануючы апошняму пакінуць манастыр. Са свайго боку, Хусейн-хан гарантаваў свабодны праход гарнізона ў кожны бок, ручаючыся за яго бяспеку. У адваротным выпадку — манастыр будзе ўзяты сілай, і тады нікому не будзе літасці{{sfn|Потто|1888|с=454—455 / Т. 3}}. Адказам на ліст быў гарматны стрэл з манастырскай вежы. Хусейн-хан змушаны быў адсунуць арміі на бяспечную адлегласць і, атачыўшы манастыр, блакаваў усе шляхі зносін. Аднак {{СС|17|ліпеня||5}} некалькім мясцовым армянам усё ж удалося дайсці да рускага лагера пры Джэнгулях і паведаміць Красоўскаму пра аблогавае становішча манастыра. Красоўскі тут жа, падрыхтаваўшы два батальёны з чатырма гарматамі, высунуўся да Эчміядзіна{{sfn|Алавердянц|1912|с=13}}. Карапапахскі атрад апавясціў Хусейн-хана пра рух рускіх, і сердар, зняўшы блакаду, адступіў да [[Армавір (Арменія)|Сардар-Абада]] і далей пайшоў у Эрывань{{sfn|Потто|1888|с=454—455 / Т. 3}}. === Уварванне Персідскай арміі Абас-Мірзы === ==== Разведка ==== Персідскае камандаванне шырока выкарыстоўвала шпіёнаў і шныпароў, галоўным чынам сярод мясцовага насельніцтва — [[Армяне|армян]], татар (маюцца на ўвазе [[азербайджанцы]]), [[Персы|персаў]]. Звычайна гэта былі {{нп3|маркітанты|маркітанты|en|Sutler}}, якія гандлявалі ў рускім лагеры{{sfn|Соболев|1828|с=12}}. Красоўскаму ж, для атрымання звестак пра праціўніка, часта даводзілася праводзіць [[Рэкагнасцыроўка (ваенная справа)|рэкагнасцыроўкі]] і кавалерыйскія разведкі. Прычынай слабейшай агентуры ў рускага камандавання былі пакаранні смерцю і жорсткія катаванні іранцамі рускіх шпіёнаў ці шныпароў{{efn|Выяўленым шпіёнам, якія працавалі на рускіх, адразалі нос, вушы; выколвалі вочы, здзіралі з твару скуру, адсякалі пяты{{sfn|Соболев|1828|с=12}}.}}, тым часам як выяўленых іранскіх шпіёнаў — высякалі і, пратрымаўшы некаторы час пад вартай, выпускалі, пасля чаго апошнія маглі працягнуць займацца сваім рамяством{{sfn|Соболев|1828|с=12}}. У Эчміядзіне Нерсесам Аштаракецы была наладжана сістэма збору інфармацыі пра непрыяцеля. Ад яго пасылаліся шныпары ў Эрывань і Сардар-Абад. Данясенні галоўнакамандуючаму дубляваліся. Разведкай варожых перасоўванняў займаўся Казіяр Аруцюнаў{{sfn|Тунян|2007|с=38}}. Красоўскаму перадаваў каштоўныя звесткі пляменнік архібіскупа Аштаракецы — Педрос Маркараў{{sfn|Дорожные записки|1828|с=562}}. Апошні паведаміў {{СС|18|жніўня||6}} пра ўварванне персідскіх войскаў. Тая ж вестка была пацверджана прыбылым на наступны дзень з персідскага лагера армянскім старшыной {{нп3|мелік|мелікам|ru|Мелик}} Саакам Агамалянам, што камандаваў армянскай пяхотай эрыванскага сердара Хусейн-хана{{sfn|Нерсисян|1978|с=244 «Реляция»}}{{sfn|Тунян|2007|с=39}}. Звесткі пра праціўніка насілі ў рускіх штабах часам супярэчлівы характар. У выпадку, калі Красоўскі паслаў у галоўны лагер ля Кара-Бабы Паскевічу данясенне пра канцэнтрацыю буйных сіл персаў паблізу свайго лагера, Паскевіч адказваў, што па мелых у яго звестках у персідскай арміі адбыўся бунт, а сам Абас-Мірза быў арыштаваны і знаходзіўся ў Чорсе пад вартай{{sfn|Потто|1888|с=456—458 / Т. 3}}. Красоўскі надалей пісаў: {{цытата|аўтар=<small>— з «Дзённіка генерала Красоўскага 1826—1828 гг.» ад 13-га жніўня</small> {{sfn|Красовский|1901|с=11}}|Такая звестка, ва ўсіх адносінах адваротная праўдзе, служыла ясным довадам, што ў корпуснай кватэры зусім не ведаюць, што Абас-мірза з галоўнымі сваімі сіламі знаходзіцца супраць мяне ў Эрыванскай правінцыі, чаму я павінен быў пераканацца, што ні ў якім выпадку не магу чакаць падмацавання.}} ==== Уварванне ==== [[Файл:AbbasMirza.png|thumb|180px|[[Абас-Мірза]]]] Сабраўшы ўсе патрэбныя звесткі пра рускіх, Хусейн-хан паслаў ліст Абас-Мірзе, у якім пісаў, што Эрывань вызвалена ад блакады; рускія, пакінуўшы ў манастыры Эчміядзін мноства хворых і невялікі гарнізон, адступілі ў горы; атрад Красоўскага малалікі і складаўся з маладых і неспрактыкаваных салдатаў{{efn|20-я пяхотная дывізія на той момант складалася з навабранцаў, якія не мелі баявога досведу. Баявое хрышчэнне ім мела быць прайсці ў баях з перасяжнымі сіламі персідскай арміі.}}; няма нічога лягчэй, як авалодаць зараз Эчміядзінам, адбіць аблогавую артылерыю, што рухаецца яшчэ ў [[Базумскі хрыбет|Безабдальскіх гарах]], і, вынішчыўшы Красоўскага, адкрыць дарогу ў Грузію{{sfn|УРВК|1906|с=275 / Т. 4, Ч. 1}}{{sfn|Соболев|1828|с=14}}. {{СС|16|жніўня||4}} армія Абас-Мірзы (15 000 кавалерыі і 10 000 пяхоты пры 22 гарматах){{sfn|Шишов|2007|с=264}}, перайшоўшы [[Аракс]] блізу Сардар-Абада, уварвалася ў [[Эрыванскае ханства]], а {{СС|20|жніўня||8}} заняла паселішча [[Аштарак]], якое знаходзілася паміж Эчміядзінам і рускім лагерам пры Джэнгулях{{sfn|Зубов|1837|с=147}}. Пераканаўшыся ў непрыступнасці рускіх пазіцый на Баш-Абаранскім узвышшы, Абас-Мірза адвёў свае войскі да Ашакана і стаў лагерам. ==== Мэта ўварвання ==== Меркавалася захапіць Эчміядзінскі манастыр, потым абыходным маршам праз [[Гюмры]] ўварвацца ў [[Грузія|Грузію]] і разбурыць дашчэнту [[Тбілісі|Тыфліс]]{{sfn|Baddeley|2011|с=166}}, пасля чаго — праз [[Гянджа|Елізаветпаль]] і [[Карабах]]скую правінцыю па {{нп3|Худаферынскія масты|Худаферынскаму масту|ru|Худаферинские мосты}} ці праз Асландузскі брод перайсці Аракс і вярнуцца ў [[Іранскі Азербайджан|Азербайджан]]{{sfn|УРВК|1906|с=276 / Т. 4, Ч. 1}}. Пры з’яўленні персідскай арміі ў тыле галоўных сіл рускіх Паскевіч быў бы змушаны адмовіцца ад паходу на [[Тэбрыз|Таўрыз]]. Красоўскі так ацэньваў дзеянні Абас-Мірзы: {{цытата|аўтар=<small>— из «Дневника генерала Красовского 1826–1828 гг.»</small> {{sfn|Красовский|1901|с=14}}|…ён {{D-|[Абас-Мірза]}} вельмі лёгка мог выканаць {{D-|[свае планы]}}, не сустрэўшы нідзе больш аднаго батальёна для абароны, на працягу 10-15 дзён, і тады ўсе войскі нашы, якія знаходзіліся ў галоўных сілах пры Кара-бабе, у Джынгіл і зусім у Эрыванскай і Нахічэванскай правінцыях, павінны былі б, зведаўшы бедства без харчу, вярнуцца ў Грузію і там шукаць гэтага для свайго выратавання.}} Аднак планы Абас-Мірзы сталі вядомыя тыфліскаму ваеннаму губернатару генерал-ад’ютанту {{нп3|Мікалай Мартэм'янавіч Сіпягін|М. М. Сіпягіну|ru|Сипягин, Николай Мартемьянович}}, які тут жа перакінуў дзве роты {{нп3|41-ы егерскі полк|41-га егерскага палка|ru|41-й егерский полк}} з {{нп3|Горад Цалка|Цалкі|ru|Цалка}} ў {{нп3|Горад Дманісі|Башкічэт|ru|Дманиси}}, а ў Гюмры былі пераведзены рота {{нп3|Тыфліскі 15-ы грэнадзёрскі полк|тыфліскага пяхотнага палка|ru|Тифлисский 15-й гренадерский полк}} з дзвюма гарматамі і батальён севастопальскага пяхотнага палка з корпуса ген. Красоўскага{{sfn|УРВК|1906|с=276—277 / Т. 4, Ч. 1}}. ==== Першыя сутыкненні ==== [[Файл:Военный лагерь на Кавказе.jpg|thumb|300px|«Ваенны лагер на Каўказе»<br /><small>мастак ''Г. Ф. Шукаеў'' (1862)</small>.]] Раніцай {{СС|22|жніўня||10}} з боку р. Абарані перад рускім лагерам з’явіліся 2000 персідскай кавалерыі{{sfn|ХУВД|1911|с=59 / Т. 3}}. Казачыя {{нп3|Аванпост|пікеты|ru|Аванпост}}, манеўруючы, згрупаваліся да пяцідзесяці чалавек і адстрэльваліся да падыходу падмацавання. На дапамогу былі высланы дзве казачыя сотні і два батальёны пяхоты з дзвюма гарматамі. З прыбыццём падмацавання казакі, пры падтрымцы пяхоты, контратакай адкінулі персідскую конніцу. У баі быў паранены шабляй у нагу харунжы ([[падпаручнік]]) Крукаў{{sfn|Нерсисян|1978|с=244, «Реляция»}}. У ноч на {{СС|25|жніўня||13}}{{sfn|ХУВД|1911|с=59 / Т. 3}} персідская кавалерыя ўтоенымі цяснінамі падышла з некалькіх бакоў да рускага лагера і на досвітку раптам атакавала казачыя аванпосты. Аднак казакі здолелі пратрымацца да прыбыцця пяхоты, пасля чаго іранцы былі адбіты з усіх кірункаў. У той час Красоўскі з генералам {{нп3|Пётр Хрысціянавіч Трузсон|П. Х. Трузсонам|ru|Трузсон, Пётр Христианович}} і 50-ю казакамі праводзіў рэкагнасцыроўку па Эчміядзінскай дарозе. Асцерагаючыся за камандуючага атрадам, з лагера ў яго бок высунуўся пяхотны батальён з адной гарматай. У цясніне гары Карны-Ярых Трузсон з пяццю казакамі, якія ішлі наперадзе разведатрада, здалёк заўважылі засаду і спыніліся. У тое месца штодня хадзіў казачы раз’езд для атрымання інфармацыі шляхам [[тэлеграф]]а пра становішча ў Эчміядзінскім манастыры{{sfn|Соболев|1828|с=18}}. Каля 500 персідскіх вершнікаў, зразумеўшы, што іх выявілі, кінуліся ў пагоню за атрадам, але праз некалькі вёрстаў убачылі набліжэнне батальёна рускай пяхоты і павярнулі назад. У той жа дзень з лагера Красоўскага заўважылі рух буйных сіл іранцаў убок Судагента, адкуль у той самы час павінен быў прыбыць з галоўнага лагера ў Кара-Бабе ад Паскевіча тыфліскі ваенны губернатар Сіпягін. Красоўскі тут жа выступіў у дадзеным кірунку з двума батальёнамі пяхоты і чатырма гарматамі на дапамогу Сіпягіну. На Судагенцкай дарозе апошні сапраўды быў атакаваны персідскай кавалерыяй, але высланы за дзень да таго батальён севастопальскага палка, для сустрэчы губернатара, здолеў адбіць усе атакі непрыяцеля{{sfn|Нерсисян|1978|с=245, «Реляция»}}. Паміж гарой Арагац і рускім лагерам з’явіліся да 4000 персідскай кавалерыі. Красоўскі выступіў супраць іх з двума батальёнамі пяхоты, да 50-ці чалавек {{нп3|Барчалы|барчалінскай|ru|Борчалы}} (азербайджанскай) конніцы{{sfn|Зубов|1837|с=149}}, дзвюма гарматамі пры казаках і аддзяленнем {{нп3|Ракета Кангрыва|кангрэвавых ракет|ru|Ракета Конгрива}}. У сваёй {{нп3|Рэляцыя|рэляцыі|ru|Реляция}} Красоўскі адзначаў удалае дзеянне апошніх. Былі выпушчаны да 20-ці ракет Кангрыва, ''«якія разганялі натоўпы непрыяцельскія»''. Батальён 40-га егерскага палка, падмацаваны севастопальцамі, ''«цясніў гэтага да самай ночы»''{{sfn|Тунян|2007|с=40}}{{sfn|Нерсисян|1978|с=245, «Реляция»}}. == Аблога Эчміядзінскага манастыра == {{СС|27|жніўня||15}} частка персідскай арміі — пад камандаваннем Юсуф-хана (Юсуп-хана){{sfn|Минасян|2003|с=234}}, Заграб-хана і Тапчыбы{{sfn|Тунян|2007|с=40}} — аблажыла Эчміядзін. На прапанову Юсуф-хана здаць манастыр камендант адказаў лаканічна: ''«Не здам»''{{sfn|Потто|1888|с=464 / Т. 3}}. Тады Юсуф-хан паспрабаваў схіліць Ліндэнфельда на шахскую службу, абяцаючы разнастайныя прывілеі{{efn|'''Юсуф-хан — Цатур (Мінас) Майінян''' (армянін па паходжанні) — сам знаходзіўся на шахскай службе і, пройдучы курс навучання еўрапейскім метадам ведання баявых дзеянняў, дасягнуў найвышэйшых камандных пастоў у персідскай арміі і быў прызначаны кіраўніком правінцыі Арагістан.}}. Персідскія саноўнікі не скупіліся на абяцанкі. Ліндэнфельд адказваў: {{пачатак цытаты}}''«Рускія сабой не гандлююць, а калі манастыр персіянам патрэбен, то хай яны ўвойдуць у яго як сумленныя ваяры, са зброяй у руках»''{{sfn|Потто|1888|с=464 / Т. 3}}.{{канец цытаты}} Юсуф-хан адправіў архібіскупу Нерсесу ліст наступнага ўтрымання: {{пачатак цытаты}}''«Калі ты самахоць не адчыніш вароты, то я атачу манастыр усёй артылерыяй, гарматамі, марцірамі — і спустошу яго дашчэнту. Тады, Нерсес, грэх будзе ляжаць ужо на тваёй душы»''{{sfn|Потто|1888|с=464 / Т. 3}}.{{канец цытаты}} Нерсес даў адказ: {{пачатак цытаты}}''«Прыстанак моцны абаронай Бога, паспрабуй узяць яго…»''{{sfn|Потто|1888|с=464 / Т. 3}}.{{канец цытаты}} Раніцай {{СС|28|жніўня||16}} персідская артылерыя пачала інтэнсіўны абстрэл манастыра. Гарматная кананада была чутная ў рускім лагеры пры Джэнгулях{{sfn|Зубов|1837|с=150}}, што ў велізарнай ступені турбавала Красоўскага{{sfn|Соболев|1828|с=24}}. Сувязь з рускім лагерам была перапынена. Некалькі армян і татар, якія спрабавалі прайсці з лагера ў Эчміядзін і з Эчміядзіна ў лагер, былі схоплены персамі. Дзвюм з іх выкалалі вочы, дзвюм адрэзалі насы і вушы, а некалькі чалавек з іх згінулі без весткі. Аднак некаторыя звесткі Красоўскі атрымаў ад чатырох перабежчыкаў з персідскага стана. Збеглыя {{нп3|Сарбазы|сарбазы|ru|Сарбазы}} паведамілі, што эрыванскі сердар даў слова Абас-Мірзе паднесці яму праз два дні ключы Эчміядзіна, а Абас, са свайго боку, абяцаў сердару падарыць для Эрыванскай крэпасці ўсю рускую аблогавую артылерыю{{sfn|Нерсисян|1978|с=246, «Реляция»}}. Гэтыя весткі неўзабаве пацвердзіў і [[мелік]] Саак Агамалян, які падрабязна апісаў план дзеянняў персідскай арміі. Ад’ютант падаў Красоўскаму правіянцкую ведамасць, паводле якой харч у манастыры сканчаўся{{sfn|УРВК|1906|с=278—279 / Т. 4, Ч. 1}}. Апошні тут жа загадаў сфармаваць на валовых арбах транспарт з дзесяцідзённым правіянтам{{efn|Пасля аказалася, што ў правіянцкай ведамасці была дапушчана памылка ад'ютанта, які прыняў графу, што паказвала крупы, за графу, у якой значыліся сухары ці мука. У рэчаіснасці ж харчу ў Эчміядзіне было ў дастатку.}}{{sfn|Андреев|1876|с=31}}. == Выступ атрада Красоўскага да Эчміядзіна == {{Урэзка | Загаловак = ''Загад генерала Красоўскага № 40 ад 16 жніўня 1827 года.'' | Фон = #EEE8AA | Утрыманне = Хлопцы! Я ўпэўнены ў вашай адвазе, ведаю гатоўнасць вашу біць непрыяцеля. У якіх бы сілах ён з намі ні сустрэўся, мы не будзем лічыць яго. Мы моцныя перад ім адзінствам нашага пачуцця: любоўю да бацькаўшчыны, вернасцю прысязе, выкананнем святой волі нашага гасудара. Помніце, што строгі парадак і лад заўсёды прывядуць вас да перамогі. Пабяжыць непрыяцель — пераследуйце яго хутка, наважна, але не зблытайце шэрагаў вашых, не захапляйцеся запальчывасцю. У персіян шмат конніцы; таму стралкам не адыходзіць на вялікія дыстанцыі і, у небяспечных выпадках, хутка збірацца ў купкі. Вас, спадары афіцэры, прашу мець за гэтым найстражэйшае назіранне. Спадзяюся, хлопцы, што мае жаданні выканаюцца ў дакладнасці, што парадак, цішыня і безумоўнае падпарадкаванне будзе для кожнага з вас святым і галоўным абавязкам{{sfn|Красовский|1901|с=15—17}}. | Выраўноўванне = left | Шырыня = 260px | Памер шрыфта = 70% }} {{СС|28|жніўня||16}} у пяць гадзін папаўдні атрад быў пабудаваны перад сваімі намётамі. Красоўскі, аб’ехаўшы шэрагі, абвясціў загад: Салдаты, зняўшы галаўныя ўборы, здзейснілі сказанае на дарогу набажэнства на каленах. Афіцэры, прыклаўшыся да крыжа, усталі на свае месцы. Святар Севастопальскага пяхотнага палка [[протаіерэй]] айцец Цімафей Макрыцкі, абрасіўшы сцягі і атрад {{нп3|Святая вада|святой вадой|ru|Святая вода}}, голасна звярнуўся да салдат{{sfn|УРВК|1906|с=276—277 / Т. 4, Ч. 1}}: {{цытата|аўтар=<small>— з «Дзённіка генерала Красоўскага 1826—1828 гг.»</small> {{sfn|Красовский|1901|с=15—17}}|Браткі! Не застрашыцеся шматлікасці ворагаў вашых. Шматлікасць іх уславіць толькі мужнасць ваша, даставіць вам яшчэ большыя лаўры і ўшанаванні. Усемагутны Бог, моцны і ў малым ліку сваіх абраных, вынішчыць людную процьму ворагаў, што не ведаюць святога імя Яго. Узбройце ж, праваслаўныя ваяры, моцныя цягліцы вашы пераможным рускім мячом, дух — адвагай, сэрца — верай і спадзяваннем на Бога, памагатага вашага і Той захавае і ўславіць вас!}} У лагеры пры Джэнгулях заставаліся батальён Крымскага пяхотнага палка, паўроты [[Інжынерныя войскі|піянер]] і 10 гармат пад камандаваннем генерал-маёра {{нп3|Аляксандр Пятровіч Берхман|А. П. Берхмана|ru|Берхман, Александр Петрович}}{{sfn|Нерсисян|1978|с=246, «Реляция»}}. == Сілы бакоў == === Рускі атрад === Зборны паходны атрад складалі{{sfn|ХУВД|1911|с=59 / Т. 3}}{{sfn|УРВК|1906|с=278—279 / Т. 4, Ч. 1}}: ;''Пяхота:'' * Батальён Крымскага пяхотнага палка; * Батальён {{нп3|39-ы егерскі полк|39-га егерскага палка|ru|39-й егерский полк}}; * Зборны батальён складалі: ** дзве роты {{нп3|40-ы егерскі полк|40-га егерскага палка|ru|40-й егерский полк}}; ** рота піянераў; ** 80 чалавек севастопальскага батальёна; ** 60 чалавек пешага грузіна-армянскага апалчэння; * 40-ы егерскі полк<small>(меў у кожным батальёне па 3 роты)</small>. ;''Кавалерыя:'' * Данскі казачы Андрэева полк; * Данскі казачы Сяргеева полк <small>(Агульная колькасць двух казачых палкоў складала да 500 чал.</small>{{sfn|Лацинский|1891|с=163 / Т. 3}}<small>, паводле іншых дадзеных не перавышала 300</small>{{sfn|УРВК|1906|с=278—279 / Т. 4, Ч. 1}}<small>)</small>; * 1-я Конная сотня армянскай добраахвотніцкай дружыны{{sfn|Нерсисян|1975|с=41}} <small>(папоўніла казачыя палкі)</small>. ;''Артылерыя:'' * 4 батарэйныя гарматы; * 6 лёгкіх гармат 20-й артылерыйскай брыгады; * 2 конна-казачыя гарматы. Агульная колькасць рускага атрада паводле розных дадзеных складала ад '''2300''' да '''3000''' чалавек. <div class="NavFrame collapsed" style="width:30%"> <div class="NavHead">Дадзеныя аб колькасці атрада</div> <div class="NavContent" align="left"> {|class="standard collapsible expanded sortable" |- !style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Крыніца !style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Год !style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Колькасць |- |Гур’янаў И. Г.||1831||bgcolor="#FEDBCA" |'''3000'''{{sfn|Гурьянов|1831|с=79—80 / Ч. 1}} |- |Зубаў П. П.||1837||bgcolor="#FEDBCA" |да '''2500'''{{sfn|Зубов|1837|с=151}} |- |{{нп3|Уільям Мантэйт|Monteith W.|en|William Monteith}}||1856||bgcolor="#FEDBCA" |да '''3000'''{{sfn|Monteith|1856|с=135}} |- |Казбек Г.||1865||bgcolor="#FEDBCA" |'''3000'''{{sfn|Казбек|1865|с=103}} |- |Андреев В. А.||1876||bgcolor="#FEDBCA" |'''2500''' або '''3000'''{{sfn|Андреев|1876|с=30}} |- |Пота В. А.||1888||bgcolor="#FEDBCA" |да '''2800'''{{sfn|Потто|1888|с=466 / Т. 3}} |- |Лацынскі А. С.||1891||bgcolor="#FEDBCA" |да '''2500'''{{sfn|Лацинский|1891|с=163 / Т. 3}} |- |Баброўск П. О.]]||1895||bgcolor="#FEDBCA" |да '''2000'''{{sfn|Бобровский|1895|с=107 / Ч. 4}} |- |Ракавіч Д. В.||1900||bgcolor="#FEDBCA" |да '''2500'''{{sfn|Ракович|1900|с=118}} |- |Baddeley J. F.||1908||bgcolor="#FEDBCA" |'''2300'''{{sfn|Baddeley|2011|с=168}} |- |Алавердзянц М. Я.||1912||bgcolor="#FEDBCA" |'''2400'''{{sfn|Алавердянц|1912|с=15}} |- |Грыгаран З. Т.||1959||bgcolor="#FEDBCA" |'''2500'''{{sfn|Григорян|1959|с=111}} |- |Бескроўны Л. Г.||1974||bgcolor="#FEDBCA" |'''2500'''{{Sfn|Бескровный|1974|с=171}} |- |Нерсісян М. Г.||1975||bgcolor="#FEDBCA" |да '''2800'''{{sfn|Нерсисян|1975|с=41}} |- |Шышоў А. В.||2007||bgcolor="#FEDBCA" |каля '''2500'''{{sfn|Шишов|2007|с=265}} |- |Тунян В. Г.||2007||bgcolor="#FEDBCA" |'''3000'''{{sfn|Тунян|2007|с=40}} |- |Хачыкян А. Э.||2009||bgcolor="#FEDBCA" |'''3000'''{{sfn|Хачикян|2009|с=Гл. 13, § 2}} |} </div> </div> Нетрадыцыйную версію, што супярэчыць вышэйпрыведзеным крыніцам, у 1969 годзе высунуў ваенны гісторык {{нп3|Хаджы Мурат Хаджы Ага аглы Ібрагімбейлі|Хаджымурад Ібрагімбейлі|az|Hacımurad İbrahimbəyli}}. Паводле яго паведамлення, у атрадзе Красоўскага, апроч ужо памянёных сіл, знаходзіліся яшчэ '''5000''' азербайджанскай іррэгулярнай конніцы. Абгрунтоўваючы дадзенае цверджанне, Ібрагімбейлі пісаў, што ''«атрад у '''2800''' чалавек пры ўсіх умовах, не ў стане быў бы адолець 30-тысячны варожы корпус, узмоцнены 22 гарматамі»'', а ''«дваранска-буржуазная гістарыяграфія царскай Расіі не памянула пра ўдзел у складзе рускіх войскаў азербайджанскай конніцы, грузінскай і армянскай пешых дружын»''{{sfn|Ибрагимбейли|1969|с=203—204}}. Аднак, насуперак дадзенай думцы, дакументы паказваюць на наяўнасць у паходным атрадзе Красоўскага да Эчміядзіна дзвюх апошніх, а барчалінская (азербайджанская) конніца згадваецца ў Алагёзскай бітве {{СС|25|жніўня||13}} таго ж года{{Пераход|#Першыя сутыкненні|blue|3}}. Апроч гэтага, наступныя вінавачанні Паскевічам Красоўскага, з нагоды выступу апошняга ''«не больш як з 4-мя батальёнамі да Эчміядзінскага манастыра»'', не мелі б пад сабой глебы{{Пераход|#Асуджэнне дзеянняў Красоўскага|blue||2}}. Персідскія крыніцы паведамляюць, што Абас-Мірза атрымаў звесткі, што рускія сілы ў лагеры пры Джэнгулях, абароненым рэльефам мясцовасці, налічваюць '''5000 пяхоты''' і '''1000 кавалерыі''', і той жа лік адносяць да тых, што бралі ўдзел у бітве<ref name="Ekbal" group="с">{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/astarak|title=Aštarak|author=Ekbal K.|work=Encyclopædia Iranica|accessdate=2013-05-03|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GfJWFjPf?url=http://www.iranicaonline.org/articles/astarak|archivedate=16 мая 2013|url-status=live}}</ref>. Тую ж колькасць прыводзіць і {{нп3|Персі Сайкс|Персі Сайкс|ru|Сайкс, Перси}}{{sfn|Sykes|1915|с=419}}. === Персідская армія === Паводле англійских{{sfn|Baddeley|2011|с=167}}{{sfn|Monteith|1856|с=135}}, расійскіх{{sfn|Керсновский|1993|с=100 / Т. 2}}{{sfn|Широкорад|2009|с=30}}{{sfn|Шишкевич|1911|с=66 / Т. 6}}{{sfn|Потто|1888|с=466 / Т. 3}} і армянскіх<ref name="Благовест-инфо" group="с" />{{sfn|РАУ|2009|с=232}}{{sfn|Ерицян|1894|с=289 / Ч. 1}}{{sfn|Алавердянц|1912|с=13}} (або савецкіх){{sfn|Нерсисян|1975|с=41—42}}{{sfn|Григорян|1959|с=111}} крыніц, агульная колькасць войскаў Абас-Мірзы і сердара Хусейн-хана складала — '''30 000 чалавек''' пры '''24 гарматах'''{{efn|Некаторыя расійскія крыніцы, не беручы ў разлік сілы эрыванскага сердара, паказваюць на колькасць праціўніка ў 25 тыс. чал. пры 22 гарматах.}}{{sfn|ХУВД|1911|с=59 / Т. 3}}{{sfn|Гурьянов|1831|с=79—80 / Ч. 1}}{{sfn|Зубов|1837|с=152}}{{Sfn|Бескровный|1974|с=171}}. * Колькасць персідскай арміі, што ўварвалася ва Усходнюю Арменію, была — '''25 000 чалавек''' (15 000 кавалерыі і 10 000 пяхоты пры 22 гарматах){{sfn|Шишов|2007|с=264}}{{sfn|Зубов|1837|с=147}}. У яе ўваходзілі: армія самога Абас-Мірзы — 20 000 (13 000 кавалерыі і 7 000 пяхоты), у лік якой уваходзіў і рускі батальён {{нп3|Самсон-хан|Самсон-хана|ru|Самсон-хан}} (С. Я. Макінцава), сфармаваны з рускіх палонных і дэзерціраў{{efn|Якую ролю гуляў рускі батальён у бітве, невядома. Яшчэ ў пачатку вайны Самсон-хан заявіў Абас-Мірзе, што ''«Мы кляліся на Св. Евангеллі не страляць супраць сваіх аднаверцаў і клятве нашай не зменім»''. Тады Абас-Мірза прызначыў яго сваім саветнікам, а рускі батальён абяцаў трымаць у рэзерве{{sfn|Берже|1876|с=775 / № 4 (апрель), Т. 15}}.}}, а таксама групоўкі сына {{нп3|Фетх-Алі-шах|Фетх-Алі-шаха|ru|Фетх Али-шах}} — Алі-Нага-Мірзы Казбінскага — і сына цара [[Кахеція|Кахеціі]] {{нп3|Іраклій II, цар Грузіі|Іраклія II|ru|Ираклий II (царь Грузии)}} — царэвіча Аляксандра{{sfn|Тунян|2007|с=39}}. Вядома, што артылерыяй тады камандаваў Юсуф-хан (Ц. Майінян){{sfn|Минасян|2003|с=235}}, а ўсімі сарбазамі — сартыб (генерал) Магмет-хан{{sfn|Нерсисян|1978|с=255, «Реляция»}}. * Пра колькасць войскаў эрыванскага сердара Хусейн-хана, што бралі ўдзел у бітве, крыніцы нічога не паведамляюць, аднак, калі ўзяць да ўвагі агульны лік супрацьстаялых рускаму атраду сіл (30 000), то цалкам абгрунтавана можна меркаваць, што сілы сердара складаліся з '''5000''' пяхоты і кавалерыі. Прыкладна та ж колькасць згадваецца і пры аблозе Хусейн-ханам Эчміядзінскага манастыра ў ліпені таго ж года (4000 кавалерыі і 2000 пяхоты пры 2 ці 3 гарматах){{Пераход|#Аблога Эчміядзінскага манастыра Хусейн-ханам|blue||2}}. Таксама вядома, што эрыванскай пяхотай, што галоўным чынам складаецца з армян-сарбазаў, кіраваў — мелік Саак Агамалян{{sfn|Минасян|2003|с=232}}, які цесна супрацоўнічаў з рускім камандаваннем{{Пераход|#Разведка|blue||3}}. == Ход бітвы == {{Урэзка | Загаловак = ''З дзённіка Е. Е. Лачынава:'' | Фон = #EEE8AA | Утрыманне = «…Моцна дзеяла артылерыя непрыяцельская, але бітва гэта і па ўсіх адносінах можа быць прылічана да бітваў жорсткіх, асабліва ўзяўшы да ўвагі несуразмернасць сіл і становішча наша. У адзін гэты дзень мне атрымалася бачыць усе жахі броняў: агнястрэльныя гарматы любога роду, нават неўжывальныя ў Еўропе, былі накіраваны на нас, але вынішчэнне, імі выраблянае, не магло зраўняцца з тым, калі на зняможаных ваяроў нашых кінуліся свежыя натоўпы вершнікаў, калі ў ручны ўступілі бой і зазіхацелі ў вачах нашых кінжалы іх і засвісталі над галовамі шаблі»{{sfn|Нерсисян|1975|с=41—42}}. | Выраўноўванне = right | Шырыня = 260px | Памер шрыфту = 70% }} Да вечара {{СС|28|жніўня||16}} атрад Красоўскага ўстаў на адно з узвышшаў і ўбачыў удалечыні персідскае войска, якое пры выглядзе рускага атрада прыйшло ў рух. Конныя раз’езды спяшаліся ў галоўны лагер, каб паведаміць пра з’яўленне рускіх. Тымчасам атрад Красоўскага спусціўся ў даліну і да 9 гадзін вечара ў баявым парадку стаў на начлег блізу паселішча Сагну-Савана{{sfn|УРВК|1906|с=280 / Т. 4, Ч. 1}}. На ранку {{СС|29|жніўня||17}} рускі атрад рушыў па горнай дарозе, што ўяўляла сабой камяністую, з крутымі спускамі, бязводную мясцовасць. Нягледзячы на ранні час, ужо стаяла гарачая спякота. Падчас руху сталі ламацца вазы, і салдатам часта самім даводзілася дапамагаць цягнуць гружаныя арбы. Да 7 гадзін раніцы казачыя сотні і першая калона з дзвюма коннымі гарматамі ўсталі на скалістае ўзвышша паміж паселішчамі Ушаган (Ашакан) і Аштаракам і спыніліся на прывал у чаканні ар’ергарда з правіянцкім абозам. З узвышша Красоўскі, у асяроддзі штабных афіцэраў, у падзорную трубу агледзеў мясцовасць. З боку Аштарака персідскія сілы фарсіравалі рэчку {{нп3|Рака Касах|Абарань (Касах)|ru|Касах}}. Да 10 000 пяхоты{{sfn|Соболев|1828|с=26}}, пастроіўшыся ў тры лініі, заступалі эчміядзінскую дарогу, прылягаючы левым флангам да Абарані. Конніца і артылерыя займалі ўсе блізкія вышыні. Галоўныя батарэі былі ўсталяваны на Ашаканскім узвышшы процілеглага берага, адкуль прастрэльваліся працяглая пляцоўка шляху, што вёў да Эчміядзіна, і подступы да ракі — адзінай воднай крыніцы{{sfn|Потто|1888|с=469 / Т. 3}}. На камяністым узгорку, што прылягаў да дарогі, з’явілася да трохсот персідскіх вершнікаў. Спешыўшыся, яны атуліліся за камянямі і адкрылі ружэйны агонь па адсталай калоне з абозам. Узвод егерскіх стралкоў тут жа атакаваў непрыяцеля, і апошні пакінуў пазіцыі перш, чым егеры ўзлезлі на ўзгорак{{sfn|Потто|1888|с=469 / Т. 3}}{{sfn|Соболев|1828|с=27—28}}. Тымчасам да 5000 персідскай кавалерыі дзвюма калонамі выйшлі з глыбокай калдобіны і сталі на дарозе перад рускім атрадам, але пасля гарматнага стрэлу адступілі да вышынь па левым баку ад дарогі{{sfn|Потто|1888|с=234 / Т. 3}}{{sfn|Соболев|1828|с=27—28}}. Атрад Красоўскага працягваў стаяць на месцы ў чаканні адсталых калон. Абас-Мірза расцэньваў марудлівасць рускага атрада як нерашучасць ісці наперад і для таго, каб выманіць яго спусціцца з гары, інсцэнаваў адступ, адвядучы пяхоту да ракі і схаваўшы яе ў глыбокай [[Балка, рэльеф|балцы]]. Красоўскі разгадаў мэту дадзенага манеўру, сказаўшы афіцэрам: «''Які Абас-Мірза!''»{{sfn|Соболев|1828|с=27—28}}. Ад узвышша, на якім знаходзіўся рускі атрад, дарога да Эчміядзіна праходзіла па цясніне меж двух невысокіх узвышшаў, у якім Абас-Мірза планаваў замкнуць атрад Красоўскага і вынішчыць яго крыжаваным агнём. Адступленне азначала страту Эчміядзіна. У дадзеным становішчы Красоўскаму давялося прыняць складанае рашэнне, і ён загадаў ісці наперад{{sfn|Потто|1888|с=470 / Т. 3}}. Не маючы магчымасці прайсці цясніну праз дэфіле разгорнутым фронтам, Красоўскі высунуў атрад у наступным парадку{{sfn|Зубов|1837|с=151}}{{sfn|Соболев|1828|с=29—30}}{{sfn|Потто|1888|с=471—472 / Т. 3}}: * У авангардзе па абодва бакі дарогі ішлі па дзве роты батальёна 39-га егерскага палка пры чатырох гарматах (з правага боку — дзве батарэйныя, з левага — дзве лёгкія гарматы) — пад камандаваннем палкоўніка {{нп3|Якаў Рыгоравіч Раенка|Я. Р. Раенкі|ru|Раенко, Яков Григорьевич}}. * Далей у тым жа парадку па абодва бакі дарогі рушыў Крымскі батальён, па дзве лёгкія гарматы з кожнага боку. * У цэнтры цягнуўся абоз, што прыкрываўся справа — зборным батальёнам, злева — казачымі сотнямі, — пад камандаваннем генерал-маёра Л. А. Тухолкі. * У ар’ергардзе ішоў 40-ы егерскі полк пры дзвюх батарэйных і дзвюх лёгкіх гарматах — пад камандаваннем генерал-маёра [[Пётр Хрысціянавіч Трузсон|П. Х. Трузсона]]. === Бой у цясніне === Пасля недоўгачасовага адпачынку атрад спусціўся ў цясніну. Іранцы, прапусціўшы міма сябе калоны, атакавалі рускі ар’ергард. Як толькі перадавыя калоны рускага атрада параўняліся з Ашаканскім узвышшам, з яго па рускім атрадзе быў адкрыты агонь з чатырох 12-фунтовых гармат{{sfn|Соболев|1828|с=29—30}}. У той жа час буйныя сілы іранцаў пачалі насядаць на левы фланг рускага атрада, каб не даць апошняму магчымасці ўхіліцца ад агню батарэй з правага берага Абарані. Рускія гарматы вялі агонь у адказ, затуляючы калоны, якія ''«моўчкі»'' рухаліся наперад. Да таго часу, калі атрад Красоўскага выйшаў з-пад агню галоўных батарэй, якія абстрэльвалі яго на працягу 17 вёрстаў{{sfn|АКАК|1878|с=560, № 517 / Т. 7, «Рапорт ген. Паскевича»}}, іранцы паспелі ўброд праз Абарань перацягнуць шэсць гармат і ўсталяваць іх на схілах паміж ракой і дарогай на Эчміядзін. Пры з’яўленні рускага атрада па ім з тых гармат быў адкрыты часты агонь, аднак у тым месцы, дзе дарога праходзіла вышэй размяшчэння персідскіх гармат, ядры апошніх пераляталі рускі атрад і наносілі шкоду сваёй кавалерыі, што знаходзілася на левабаковых вышынях. Паводле слоў удзельніка той бітвы, што знаходзіўся ў ар’ергардзе, капітана Собалева: ''«…Здавалася, што гэтыя гарматы баранілі левы фланг нашых калон»''{{sfn|Соболев|1828|с=31}}. У той жа час 8 персідскіх гармат сталі наносіць артудары з тылу і з левага фланга, акцэнтуючы ўдары па рускай артылерыі і абозе{{sfn|Соболев|1828|с=31}}{{sfn|Потто|1888|с=471—472 / Т. 3}}. === Выхад з цясніны === Да 10 000 персідскай пяхоты, якія хаваліся ў балцы, высунуліся ўбок вышыні, якая знаходзілася перад выхадам з цясніны. Да той жа вышыні па левым боку ад цясніны, каб замкнуць кольца акружэння, накіраваліся на злучэнне з пяхотай і 5000 персідскай кавалерыі{{sfn|Соболев|1828|с=29—30}}. Каб не дапусціць злучэння непрыяцеля, дзве галаўныя калоны 39-га егерскага палка з шасцю гарматамі накіраваліся на камандную вышыню і здолелі ўзбегчы на яе раней непрыяцеля. Гарматным і ружэйным агнём егеры рассеялі шэрагі персідскай кавалерыі, якая змушана была адступіць назад. Пяхота спынілася сама, аднак праз некаторы час аднавіла атаку на рускія калоны{{sfn|Потто|1888|с=471—472 / Т. 3}}. === Баі іранцаў з рускім ар’ергардам === Тым часам буйныя сілы іранцаў узмацнілі напор на рускі ар’ергард. З узвышшаў, занятых непрыяцелем па абодвух баках ад цясніны, па рускіх частках вёўся бесперапынны агонь. З Аштарака па каменным мосце праз Абарань перайшоў трохтысячны кавалерыйскі атрад персаў і падтрымаў атаку пяхоты на рускі ар’ергард{{sfn|Соболев|1828|с=30}}. Дзве лёгкія рускія гарматы, якія рухаліся паміж замыкальнымі калонамі 40-га егерскага палка, карцечным агнём наносілі непрыяцелю адчувальную шкоду, аднак іранцы штораз працягвалі здзяйсняць лютыя атакі. Егеры бесперапынку вялі ружэйны агонь, а пры набліжэнні праціўніка ўшчыльную ўступалі з ім у ручную сутычку. Па словах В. А. Пота: «''Мужнасць салдатаў саракавога палка перасягала любое ўяўленне''», а апошнія чатыры вярсты да Эчміядзінскай раўніны для 40-га палка і артылерыі, што дзейнічала з ім, ''«былі сапраўды жудасныя»''{{sfn|Потто|1888|с=471—472 / Т. 3}}. Удзельнік той бітвы М. Собалеў пісаў, што: ''«40-ы егерскі полк перасягаў любую меру адвагі»''{{sfn|Соболев|1828|с=33}}. Красоўскі, мяркуючы, што асноўныя сілы Абас-Мірзы павінны будуць сустрэць яго атрад перад манастыром, не мог вылучыць ар’ергарду падмацавання з перадавых калон{{sfn|Соболев|1828|с=32}}. У 1-й батарэйнай роце, што знаходзілася ў ар’ергардзе, быў цяжка паранены {{нп3|феерверкер|феерверкер|ru|Фейерверкер}} Восіпаў. Непрыяцельскае ядро перабіла яму левую руку вышэй локця і нанесла цяжкую {{нп3|Кантузія|кантузію|ru|Контузия}} ў бок. Калі таварышы паднялі Восіпава, каб пакласці яго на воз, то апошні, прыйдучы ў свядомасць, адмовіўся ад дадзенай паслугі, заявіўшы: {{пачатак цытаты}}''«Лепш жадаю памерці поплеч сваёй гарматы»''{{sfn|Потто|1888|с=477—478 / Т. 3}}.{{канец цытаты}} Трымаючы правай рукой левую, якая вісела на адной скуры, Восіпаў працягваў ісці да самага Эчміядзіна{{efn|У манастыры Восіпаву была зроблена аперацыя, і надалей ён знаходзіўся пад асаблівай апекай Красоўскага.}}{{sfn|Нерсисян|1978|с=252, «Реляция»}}. Да 12 гадзін, пасля пяцігадзіннай бітвы без вады пад пякучым сонцам, салдаты пачыналі знясільвацца і знемагаць ад смагі. Егеры «''збіваліся ў купкі''» і, адстрэльваючыся, гінулі пад крыжаваным агнём непрыяцеля. Пры гэтым страты 40-га палка з кожным крокам рабіліся ўсё значней{{sfn|Потто|1888|с=471—472 / Т. 3}}{{sfn|Соболев|1828|с=32}}. Бачачы бядотнае становішча 40-га егерскага палка, Красоўскі ўсё ж вырашыў падмацаваць ар’ергард Крымскім батальёнам і сам, разам з генерал-маёрам [[Інжынерныя войскі|інжынерных войскаў]] Трузсонам, павёў яго ў штыкавую атаку, каб даць час астатнім пайсці за абозамі. Пад апошнім быў забіты конь{{sfn|Нерсисян|1978|с=250, «Реляция»}}. Тымчасам прылады браліся «''напаўмёртвай прыслугай''» за {{нп3|Гарматны перадок|перадкі|ru|Орудийный передок}} і адыходзілі да наступнай пазіцыі. === Да Эчміядзінскай раўніны === ==== Парадак перасоўвання рускага атрада ==== Заняўшы камандную вышыню, пры выхадзе з цясніны рускія перадавыя калоны вялі агонь па непрыяцелю, затуляючы падыход наступнай калоны, якая, узыдучы на вышыню і змяніўшы на гарматах першую, працягвала весці агонь, затуляючы падыход наступнай і рух наперад першай. Надалей гарматы закочваліся на скалістыя пагоркі па баках ад дарогі і, здзяйсняючы два-тры стрэлы, высоўваліся далей{{sfn|Соболев|1828|с=33}}. У дадзеным парадку атрад Красоўскага пераадольваў і наступныя вышыні. Чатыры вярсты, якія заставаліся да падножжа гары, за якой пачыналася Эчміядзінская раўніна, былі больш камяністымі і ярыстымі. Артылерыя, скачучы па камянях, перасоўвалася насілу. Ад коней ішла густая пара. У конных вазоў трашчалі восі і ламаліся колы. Салдатам даводзілася адначасна весці бой і зачышчаць шляхі ад падбітых і разбураных вазоў з правіянтам. Стомленасць салдат даходзіла да даслоўнай знямогі. Гарматныя разлікі, з прычыны страт, былі недастаткова ўкамплектаваны для паўнавартасных дзеянняў артылерыяй{{sfn|Потто|1888|с=471—472 / Т. 3}}. Многія {{нп3|кананір|кананіры|ru|Канонир}} з артылерыйскім інвентаром у руках падалі пад уласныя гарматы ці, абапіраючыся на камень, абыякава адпачывалі пад артылерыйскім і ружэйным агнём непрыяцеля{{sfn|Соболев|1828|с=34}}. ==== Дзеянне дзвюх гармат Собалева (1) ==== На адным з цяжкіх спускаў у небяспечным становішчы апынуліся дзве гарматы 3-й лёгкай артылерыйскай роты пад камандаваннем камандзіра батарэі капітана Собалева, якія затулялі рух калон. Прылады знаходзіліся пад шчыльным карцечным і ружэйным агнём з розных бакоў. Асцерагаючыся цяжкіх наступстваў, Красоўскі скіраваўся да тых гармат, каб сваёй наяўнасцю падбадзёрыць артылерыстаў, але быў здзіўлены, калі яго сустрэў у поўнай наяўнасці духу «''вясёлы і зіхатлівы''» капітан Собалеў. На загад — «''Не адыходзіць ні ў якім разе''» — Собалеў адказваў: {{пачатак цытаты}}''«Будзьце спакойныя, ваша яснавяльможнасць! І дваццаць персідскіх гармат мяне не саб’юць!»''{{sfn|Красовский|1901|с=22}}{{канец цытаты}} Пасля чаго апошні працягваў весці карцечны агонь, наносячы атакоўным іранцам адчувальную шкоду, і, страціўшы большую частку сваіх людзей, адступіў ад пазіцыі толькі пасля праходу замыкальных калон і атрымання на тое загаду{{sfn|УРВК|1906|с=283 / Т. 4., Ч. 1}}. Надалей Красоўскі пісаў: {{цытата|аўтар=<small>— з «Падрабязнай рэляцыі пра бітву 17 жніўня 1827 года, што была пры паселішчы Ушагане»</small> {{sfn|Нерсисян|1978|с=250, «Реляция»}}|…Капітан Собалеў, затуляючы з дзвюма гарматамі цяжкі спуск, з'явіў знакі мужнасці і бясстрашнасці, годныя здзіўлення.}} ==== Бой за падбітую батарэйную гармату ==== На адным з грудоў, па левы бок ад дарогі, у рускай батарэйнай гарматы, што затуляла рух ар’ергарда, ядром была раздробнена вось. Заўважыўшы гэта, іранцы буйнымі сіламі накіраваліся да падбітай і нядзейснай гарматы, адкрыўшы шквальны карцечны і ружэйны агонь, каб адагнаць прыкрыццё і захапіць каштоўны трафей. Рускі {{нп3|стралковы ланцуг|стралковы ланцуг|ru|Стрелковая цепь}} не вытрымаў напору атакоўных мас непрыяцеля і быў апракінуты. Іранцы ўжо займалі вяршыню ў 50 кроках ад гарматы{{sfn|Нерсисян|1978|с=249, «Реляция»}}. Красоўскі, заўважыўшы замяшанне стомленых егераў, сам кінуўся да гарматы, каб натхніць салдат, ''«якія збаяліся»''. Камандуючы артылерыяй [[Расійская гвардыя|гвардыі]] палкоўнік {{нп3|Якаў Якаўлевіч Гіленшміт|Я. Я. Гіленшміт|ru|Гилленшмидт, Яков Яковлевич}}, які знаходзіўся пры тым гарматным разліку, звярнуўся да Красоўскага: {{пачатак цытаты}}''«Ваша яснавяльможнасць! Я вас прашу, пакіньце мяне з гарматай на ахвяру, але не падпадайце самі гэтак выяўнай небяспекі. Будзьце ўпэўнены, што мы зробім усё магчымае, каб выратаваць гармату»''{{sfn|Потто|1888|с=473—475 / Т. 3}}.{{канец цытаты}} Красоўскі адказаў, што застанецца з імі, і, загадаўшы дзвюм ротам 40-га егерскага палка пад камандаваннем маёра Шчогалева: «''Не саступаць ні кроку''», закамандаваў рэзерву: ''«Хлопцы! Ратуйце гармату! За мной! Наперад!»''{{sfn|Соболев|1828|с=34}}. З крыкамі: ''«Ура!»'' салдаты накіраваліся ўслед за Красоўскім у штыкавую атаку на перасяжныя сілы непрыяцеля і пасля кровапралітнага бою здолелі спыніць атаку іранцаў. У той бітве ледзь не загінуў сам Красоўскі. Пад ім быў забіты конь, і калі генерал перасеў на іншага, аскепкам непрыяцельскай {{нп3|Артылерыйская граната|гранаты|ru|Артиллерийская граната}} яму раздрабніла правую ключыцу, і амаль у той жа момант пад Красоўскім быў забіты другі конь. Ад’ютант Красоўскага [[штабс-ротмістр]] Урангель тут жа прапанаваў генералу свайго каня, але паколькі ад’ютанту ён быў патрэбны для выканання яго абавязкаў, Красоўскі адмовіўся і прыняў каня, якія знаходзіўся пры 40-м палку і прапанаваўся паручнікам Пажыдаевым{{sfn|Нерсисян|1978|с=249, 252, «Реляция»}}. За той час, пакуль ішла ручная бітва, салдаты паспелі пераставіць гармату на запасны {{нп3|лафет|лафет|en|Gun carriage}}. З-за атрыманай раны Красоўскі ўжо не мог самастойна залезці на каня, і яму дапамаглі гэта зрабіць егеры. Надалей Красоўскі пісаў: {{цытата|аўтар=<small>— з «Падрабязнай рэляцыі пра бітву 17 жніўня 1827 года, што была пры паселішчы Ушагане»</small> {{sfn|Нерсисян|1978|с=249, «Реляция»}}|Я імкнуўся схаваць палажэнне маёй рукі, павінен быў паказваць дасканалы спакой і падбадзёрваць асабістай наяўнасцю ўсюды, дзе пагражала нам вялікая небяспека.}} ==== Бой 1-га батальёна 40-га егерскага палка ==== Тымчасам у гарматы 3-й лёгкай роты, што знаходзілася пры 1-м батальёне 40-га егерскага палка, падышлі да сканчэння боепрыпасы, і іранцы ўзмацнілі напор. Камандзір батальёна маёр Шчогалеў атрымаў кулявыя параненні ў галаву і нагу{{sfn|Нерсисян|1978|с=250, «Реляция»}}. Пра дадзеную сітуацыю Красоўскаму неўзабаве даклаў батальённы ад’ютант паручнік Сіманоўскі. Красоўскі тут жа скіраваўся да батальёна і выявіў салдатаў, якія абараняліся пад крыжаваным ружэйным і гарматным агнём непрыяцеля. Іранцы ўжо знаходзіліся ў ста кроках. Красоўскі пракрычаў: ''«Чаму не страляюць? Страляць карцеччу!»''{{sfn|Потто|1888|с=473—475 / Т. 3}} Але феерверкер Каўрыгін, які знаходзіўся пры той гармаце, са спакоем у голасе адказаў: {{пачатак цытаты}}''«Ваша яснавяльможнасць! У мяне засталося толькі два карцечныя зарады, і я захоўваю іх на „крайні выпадак“ {{D-|[самападрыў]}}»''{{sfn|Потто|1888|с=473—475 / Т. 3}}.{{канец цытаты}} Красоўскі надалей пісаў: {{цытата|аўтар=<small>— з «Дзённіка генерала Красоўскага 1826–1828 гг.»</small> {{sfn|Потто|1888|с=473—475 / Т. 3}}|Я гатоў быў у тую ж хвіліну абняць і расцалаваць гэтага старога служаку.}} Да гарматы адразу была падвезена скрыня з боепрыпасамі, і карцечным агнём іранцы былі адкінуты за вышыні. Гарматны разлік пакінуў пазіцыю пасля атрымання на тое загаду{{sfn|Нерсисян|1978|с=250, «Реляция»}}. ==== Дзеянне дзвюх гармат Собалева (2) ==== Тымчасам капітан Собалеў з дзвюма лёгкімі гарматамі заняў па левы бок ад дарогі зручную пазіцыю і адкрыў агонь па непрыяцелю, які спрабаваў збіць левы стралковы ланцуг, што затуляў ідучыя калоны. Красоўскі заўважыў, як частка персідскай кавалерыі з правага боку перасекла дарогу і схавалася за грэбенем па левым боку ад дарогі. Генерал уважліва агледзеў поле бою і выявіў, што ў тым кірунку, куды накіравалася персідская кавалерыя, дзве лёгкія рускія гарматы моцна выдаваліся наперад і з невялікім прыкрыццём у 35 чалавек{{sfn|Потто|1888|с=473—475 / Т. 3}} стрымлівалі атакі іранцаў. Красоўскі з 30 егерамі накіраваўся да тых гармат і, прыбыўшы на месца, загадаў зрабіць яшчэ па адным стрэле і адступіць, але да таго часу персідская кавалерыя ўжо з’явілася ў непасрэднай блізкасці ад рускай пазіцыі. Значна апярэдзіўшы сваю кавалерыю, на ўзгорку прыпыніўся нейкі персідскі военачальнік з чырвоным сцягам, апрануты ў чырвоны плашч. Спешыўшыся, Красоўскі павёў егераў да таго ўзгорка ў штыкавую атаку. Персы, зрабіўшы некалькі стрэлаў па атакоўных, павярнулі коней і паскакалі па ўзгорыстым хрыбце, размешчанаму ўздоўж левага фланга рускіх калон. Гарматы Собалева вырабілі ўслед кавалерыі, якая зыходзіла, карцечны залп, пасля чаго іх адкацілі на наступнае ўзвышша{{sfn|Соболев|1828|с=35}}. ==== Персідская гармата Акопа Аруцюнава ==== {{Урэзка | Загаловак = ''Рапортъ ген.-м. кн. Чавчавадзе гр. Паскевичу, отъ 21-го мая 1828 года, № 539.'' | Фон = #EEE8AA | Утрыманне = Эриванской провинцiи дер. Нурни житель aрмянинъ Акопъ Арютиновъ, служившiй топчiемъ (артиллеристомъ) въ войскѣ Аббаса-мирзы, во время сраженiя 17-го августа, замѣченъ былъ въ фальшивомъ направленiи пушечныхъ выстрѣловъ, такъ что оныя ударяли не въ Россiйское, а въ Персидское войско.<br /> Помянутый Арютиновъ узнавъ, что дѣйствiе его замѣчено, въ тоже самое время ушелъ съ поля сраженiя, но имѣлъ несчастiе быть пойманнымъ недалеко отъ Эчмiадзинскаго монастыря, и сардарь Эриванскiй Хусейн-ханъ выкололъ ему глаза и отрѣзалъ носъ, губы и пятки.<br /> Варварство сiе, сдѣлавъ Арютинова на всю жизнь жалкимъ страдальцемъ, заставило и все его семейство терпѣть крайнiй недостатокъ въ пропитанiи. Положенiе Арютинова и поступокъ, за который онъ столько пострадалъ, въ особенности достойны милосердiя правительства, и я осмѣливаюсь предстательствовать у в. с. о назначенiи ему содержанiя, которое могло-бы предохранить семейство его отъ нищеты, имъ незаслуженной{{sfn|АКАК|1878|с=492, № 443 / Т. 7}}. | Выраўноўванне = right | Шырыня = 260px | Памер шрыфту = 70% }} У самы разгар бітвы адзін армянін, жыхар в. Нурыі Эрыванскай правінцыі, які знаходзіўся на персідскай службе топчыем (артылерыстам — бамбардзірам), — Акоп Аруцюнаў (Аруцінаў ці Якаў Аруцюнянц) — павярнуў ствол сваёй гарматы (англійскай вытворчасці) і адкрыў агонь па іранцам, якія атакавалі рускія калоны{{sfn|Минасян|2003|с=478}}, даўшы такім чынам магчымасць аднаму з рускіх падраздзяленняў пазбегнуць вынішчэння іранцамі. Дзеянні Аруцюнава неўзабаве былі раскрыты, і, заўважыўшы гэта, апошні бег з поля бою, але быў злоўлены недалёка ад манастыра. Эрыванскі сердар Хусейн-хан загадаў выкалаць Аруцюнаву вочы і адрэзаць нос, вусны, вушы і пяты, пасля чаго апошні быў кінуты перад манастыром сярод загінулых. Аднак ён усё ж застаўся жывы{{efn|Расійскі ўрад адначасна выплаціў Акопу Аруцюнаву 10 «залатых» (31 руб. 50 коп.) і прызначыў пажыццёвую пенсію ў 100 рублёў.}}{{sfn|Алавердянц|1912|с=16}}{{sfn|Потто|1888|с=477—478 / Т. 3}}. === Апошняе ўзвышша === Падыдучы да апошняга ўзвышша, за якой пачыналася Эчміядзінская раўніна, Красоўскі загадаў перадавым калонам заняць пазіцыі па флангах і прапусціць наперад калоны з абозам. Цэнтральным калонам таксама было загадана, заняўшы флангавыя пазіцыі, дачакацца падыходу насілу дзейнага ар’ергарда і разам з апошнім устаць у гару. З узвышша перад атрадам адкрывалася эчміядзінская раўніна, на якой чакалася сутыкненне з асноўнымі сіламі непрыяцеля. Раўніна служыла выдатным плацдармам для разгорнутых дзеянняў персідскай кавалерыі{{sfn|УРВК|1906|с=284 / Т. 4, Ч. 1}}. Дачакаўшыся падыходу замыкальных калон, Красоўскі загадаў размясціць гарматы ў цэнтры, а яшчэ ацалелы да таго часу абоз пакідаў пад прычыненнем ар’ергарда. Наперадзе ўсяго атрада ў [[Епітрахіль|епітрахілі]] і з крыжам у руках пайшоў святар крымскага палка айцец Фядотаў{{sfn|Ракович|1900|с=118}}. З правага боку з-за скалістага груда выбегла персідская пяхота. Адна конна-казацкая і дзве лёгкія гарматы тут жа былі зняты з перадкоў і адкрылі карцечны агонь па непрыяцелю, пасля чаго апошні адступіў назад за вышыні{{sfn|Соболев|1828|с=36}}. Персідская артылерыя, узыдучы на апошняе ўзвышша, спынілася. Стомленасць стала адбівацца і ў персідскім войску. Пяхота і артылерыя перасоўвалася ўжо насілу. Кавалерыйскія коні былі загнаны{{sfn|Соболев|1828|с=37}}. Але, нягледзячы на гэта, персідская кавалерыя ўзмацняла напор на левы фланг і тыл рускага ар’ергарда, які сваім размяшчэннем затуляў непрыяцеля ад рускіх батарэй{{sfn|Соболев|1828|с=36}}. Паводле слоў капітана Собалева: {{quote|Нашы салдаты ад поўнай знямогі сіл, адны стралялі зрэдку, іншыя ледзь маглі несці стрэльбы, а трэція валіліся без пачуццяў на зямлю{{D-|{{sfn|Соболев|1828|с=37}}}}.}} Ацаніўшы дадзеную сітуацыю, персідскія вершнікі ўразаліся ў рускія шэрагі, але, нягледзячы на стомлены стан апошніх, іранцы, несучы цяжкія страты, адыходзілі назад і праз невялікі прамежак часу працягвалі здзяйсняць новыя атакі{{sfn|Соболев|1828|с=36—37}}. [[Файл:Etchmiadzin cathedral.jpg|thumb|200px|Эчміядзінскі сабор.]] === У Эчміядзінскім манастыры === На працягу ўсёй бітвы тыя, хто знаходзіліся ў манастыры, перажывалі страшныя хвіліны сумневу. Са званіцы манастырскі манах айцец Іосіф ''«з жахам сачыў за тым, як дзве тысячы рускіх ваяроў біліся, аточаныя трыццацітысячным войскам самога Абас-Мірзы»''{{sfn|Потто|1888|с=477—478 / Т. 3}}. Падчас бітвы эчміядзінскі архібіскуп [[Нерсес V|Нерсес Аштаракецы]] (будучы [[Каталікос усіх армян]]), уздымаючы ўгару манастырскую рэліквію — «Рымскую дзіду, пабарваваную крывёй Хрыста», разам з усёй паствай на каленях маліўся за перамогу ''«Рускага ваярства»''{{sfn|Baddeley|2011|с=167}}{{sfn|Алавердянц|1912|с=16}}{{sfn|Потто|1888|с=478—479 / Т. 3}}. Паводле слоў аднаго са сведак: {{quote|Замілавальна было гэта гледзішча, не толькі ўвесь народ і салдаты, але і хворыя і параненыя падпаўзалі да манастырскага храма і маліліся{{D-|{{sfn|Потто|1888|с=478—479 / Т. 3}}}}.}} === На Эчміядзінскай раўніне === ==== Засада ==== У даліне перад манастыром, для абваднення сенажацяў, пралягалі каналы, што сілкаваліся з ракі [[Рака Касах|Абарані]]{{sfn|Соболев|1828|с=37}}. Ведаючы, што пасля 12-гадзіннага марша (з іх 9 гадзін з баямі) пад пякучым сонцам і без кроплі вады рускі атрад выпрабоўвае неспатольную смагу, персідская конніца ўладкавала засаду насупраць аднаго з каналаў, які пралягаў недалёка ад дарогі{{sfn|Тунян|2007|с=41}}. ==== Ля воднага канала ==== Атрад Красоўскага спусціўся ў даліну і стаў у баявым парадку, чакаючы сцягванні ар’ергарда. Стралкі і казакі, якія знаходзіліся на флангах, атрымалі загад далучыцца да калон, аднак большая частка першых, нягледзячы на небяспеку, кінулася да рова з вадой. Салдаты, адкінуўшы стрэльбы, кідаліся ў ваду. Персідская конніца тут жа лінула з засады на салдат, якія адлучыліся ад калоны, і пачала іх секчы{{sfn|Андреев|1876|с=30}}. Паводле слоў капітана Собалева: {{quote|Салдаты ахвотней расставаліся з жыццём, чым з глытком цёплай і каламутнай вады{{D-|{{sfn|Соболев|1828|с=38—39}}}}.}} Казакі, з прычыны сваёй малалікасці, не змаглі прабіцца на дапамогу стралкам. Іранцы палонных не бралі. Іх вершнікі па тры — чатыры чалавекі атачалі рускага салдата і адсякалі яму галаву. Сціналі галаву жывым і мёртвым, пасля чаго вязалі галовы ў тарокі і ''«з тымі трафеямі»'' вярталіся, каб атрымаць 10 чырвонцаў, якія належаць за рускую галаву{{efn|Перад боем Абас-Мірза абяцаў за кожную рускую галаву ўзнагароду ў 10 чырвонцаў. Пасля большасць цел рускіх салдатаў былі сабраны абезгалоўленымі{{sfn|УРВК|1906|с=285—286 / Т. 4, Ч. 1}}.}}{{sfn|Зубов|1837|с=152}}. Англійскі гісторык [[Персі Сайкс|П. М. Сайкс]] адзначае, што менавіта тады, калі персы ''«адсякалі галовы сваіх ворагаў»'', быў згублены каштоўны час для поўнага вынішчэння рускага атрада{{sfn|Sykes|1915|с=419}}. Пасля сцяцця галавы рускага салдата, споры, што суправаджаліся бойкамі, за яго галаву адбываліся паміж самімі іранцамі{{sfn|Соболев|1828|с=38—39}}. Красоўскі паспрабаваў прарвацца да стралкоў, якія гінулі, але, адлучыўшыся далёка ад калон, сам трапіў у акружэнне. Многія стралкі, якія знаходзіліся каля генерала, былі пасечаны. Сам Красоўскі насілу адбіваўся тонкай афіцэрскай шпагай. Обер-аўдытар Бялоў, які знаходзіўся пры ім, ''«чалавек выдатнай сілы і адвагі»''{{sfn|Потто|1888|с=477—478 / Т. 3}}, здолеў прарвацца праз шэрагі атакоўных іранцаў і паведаміць ваеннаму старшыне Данскога Сяргеева палка Шурупаву, які знаходзіўся недалёка, пра крытычнае становішча атраднага камандзіра. Шурупаў разам з Бяловым і 30 данскімі казакамі{{sfn|Нерсисян|1978|с=251, «Реляция»}} (паводле іншых дадзеных — з 50{{sfn|УРВК|1906|с=285—286 / Т. 4, Ч. 1}}) імклівай атакай пікамі і шашкамі прабіў кальцо акружэння звонку, вынішчыўшы пры гэтым многіх [[Курды|куртынцаў]], чым выратаваў Красоўскага і былых пры ім некалькіх афіцэраў і салдатаў, ''«не былых у стане бараніцца, па адсутнасці патронаў і па поўным знясіленні сіл сваіх»''{{sfn|Нерсисян|1978|с=251, «Реляция»}}. ==== Асяроддзе рускага атрада ==== Між тым Абас-Мірза загадаў атачыць атрад Красоўскага на адкрытай мясцовасці і, заступіўшы дарогу, атакаваць яго ўсімі сіламі{{sfn|Нерсисян|1978|с=251, «Реляция»}}. Становішча рускага атрада рабілася крытычным. Карцечныя зарады да таго часу былі ўсе вытрачаны, а стомленыя салдаты насілу адбівалі лютыя атакі персідскай пяхоты і кавалерыі. Але нечакана на дапамогу атраду Красоўскага з манастыра выйшлі батальён севастопальцаў і конная армянская сотня{{sfn|Тунян|2007|с=41}}. Іранцы, асцерагаючыся апынуцца заціснутымі з двух бакоў, адрынулі ўбакі. ==== Разлад рускага атрада ==== У той момант, калі дарога была вычышчана ад непрыяцеля, атрад Красоўскага ў паніцы кінуўся да манастырскіх варот. Артылерыя, без надзеі на прыкрыццё, паскакала да манастыра. За ёй, у поўнай бязладзіцы, кінуліся ўсе астатнія. Ар’ергард змяшаўся з іншымі часткамі{{sfn|УРВК|1906|с=285—286 / Т. 4, Ч. 1}}. З манастырскіх веж па непрыяцелю, які пераследваў беглых, быў адкрыты гарматны агонь. Пры спробе аднавіць парадак загінуў ''«малады, здольны»'' камандзір Крымскага пяхотнага палка падпалкоўнік Галавін. Ён атрымаў тры кулявыя параненні і сканаў на месцы{{sfn|Потто|1888|с=476 / Т. 3}}. У распачатай катастрофе загінуў камандзір Севастопальскага пяхотнага палка маёр Белазор. Па водгуку ўдзельніка той бітвы Собалева: штаб-афіцэр загінуў ад ''«свайго чалавекалюбства»''{{sfn|Соболев|1828|с=38—39}}. Апошні, яшчэ ў папярэдніх баях, аддаў свайго каня цяжкапараненаму афіцэру, які пасля застаўся жывы, а сам, ''«быўшы слабога здароўя»'', знямогся, і яму давялося дапамагаць ісці двум карабінерам. Апошнія таксама пачалі губляць сілы і значна адсталі ад сваіх. Белазор сеў на камень, дастаў капшук з грашамі і, працягваючы яго салдатам, сказаў: {{пачатак цытаты}}''«Дзякуй вам, браткі, за службу. А зараз ратуйцеся, інакш вы ўсе загінеце разам са мной зусім дарма»''{{sfn|Потто|1888|с=477—478 / Т. 3}}.{{канец цытаты}} Іранцы наляцелі на прысутнага на камені рускага афіцэра і, сарваўшы эпалеты, сцялі галаву яго{{sfn|УРВК|1906|с=285—286 / Т. 4, Ч. 1}}. Камандзір 40-га егерскага палка падпалкоўнік Шуйскі атрымаў кулявое параненне ў руку навылёт, але, нягледзячы на атрыманую рану, да канца спрабаваў утрымаць строй{{sfn|Нерсисян|1978|с=252, «Реляция»}}. ==== Пад сценамі манастыра ==== Дабраўшыся да сцен манастыра, салдаты валіліся ў цень. Калі да варот падцягнуліся ўсе астатнія калоны і быў аддадзены загад увайсці ў манастыр, то пяць егераў, абняўшы стрэльбы, заставаліся ляжаць. Не маючы параненняў і кантузій, салдаты памерлі ад знясілення. У іх падсумках не заставалася ніводнага патрона{{sfn|Потто|1888|с=477—478 / Т. 3}}{{sfn|Соболев|1828|с=38—39}}. Рэшткі рускага атрада ўвайшлі ў манастыр пад гукі званоў і набажэнскія спевы. Эчміядзінскі архібіскуп Нерсес Аштаракецы звярнуўся да ўсіх з вітальнай гаворкай: {{quote|Жменя рускіх братоў прабілася да нас праз трыццацітысячную армію раз'юшаных ворагаў. Гэта жменя здабывала сабе несмяротную славу, і імя генерала Красоўскага застанецца назаўжды незабыўным у летапісах Эчміядзіна{{D-|{{sfn|Потто|1888|с=479 / Т. 3}}}}.}} == Злучэнне Красоўскага з Лапцевым і Швяцовым == Пасля заняцця Эчміядзінскага манастыра Красоўскі тут жа адправіў у лагер пры Джэнгулях у розны час шэсць мясцовых армян з указаннем, каб па прыбыцці аблогавай артылерыі генерал-маёр Лапцеў разам з {{нп3|Кабардзінскі 80-ы пяхотны полк|80-м Кабардзінскім пяхотным палком|ru|Кабардинский 80-й пехотный полк}} палкоўніка Швяцова і чатырма батарэйнымі гарматамі высоўваўся да Эчміядзіна. Дамоўлена было — не даходзячы да Ашакана, спыніцца на ўзвышшах і вырабіць па два стрэлы з кожнай гарматыы. У адказ павінны былі прагучаць стрэлы з манастыра. Дадзеныя дзеянні павінны былі служыць сігналам да выступлення Красоўскага, каб нанесці паразу персідскай арміі, якая апынулася паміж двух агнёў, ці прымусіць яе да адступлення{{sfn|Потто|1888|с=482—483 / Т. 3}}. Двое з шасці пасланых Красоўскім шныпароў былі злоўлены, і Абас-Мірза, пазнаўшы пра намеры непрыяцеля, {{СС|31|жніўня||19}} адвёў свае войскі за р. Зангу і размясціўся лагерам на непрыступнай ад прыроды пазіцыі ў 20 вёрстах ад Эрывані і 15 вёрстах ад рускага лагера пры Джэнгулях, абнясучы прытым свой лагер {{нп3|рэтраншэмент|рэтраншэментам|ru|Ретраншемент}}{{sfn|Зубов|1837|с=155}}. {{СС|30|жніўня||18}} ў лагер пры Джэнгулях прыбыла аблогавая артылерыя з правіянцкім транспартам, што складаўся амаль з 2000 арбаў і вазоў. Лапцеў у дакладнасці выканаў указанне Красоўскага і ў ноч на {{СС|1|верасня||20 жніўня}}, узыдучы на прызначанае ўзвышша, гарматнымі стрэламі падаў сігнал. Аднак у манастыры не ведалі, што Абас-Мірза адвёў свае войскі за р. Зангу, і былі здзіўлены, што Лапцеў дайшоў да прызначанага месца без стрэльб, палічыўшы за магчымае, што ўсе пасланыя Красоўскім шныпары былі перахоплены і іранцы ўладкавалі засаду. У сваю чаргу Лапцеў, не пачуўшы зваротных гарматных стрэлаў, выказаў здагадку, што манастыр узяты іранцамі, а атрад Красоўскага вынішчаны. Знаходзячыся ў цяжкім стане, Лапцеў праз 10 хвілін вырашыў вырабіць паўторныя стрэлы. Гэтым разам з манастыра ўсё ж адказалі тым жа, і Красоўскі, пакінуўшы ў манастыры ўвесь 40-ы егерскі полк, выйшаў на сустрэчу з Лапцевым і, злучыўшыся з апошнім, раніцай скіраваўся ў лагер пры Джэнгулях{{sfn|Потто|1888|с=482—483 / Т. 3}}. == Наступствы == Пасля мінулых баёў, у спробах спыніць і знішчыць атрад Красоўскага, войскі Абас-Мірзы былі ў некаторай ступені дэмаралізаваны{{sfn|Тунян|2007|с=42}}. Пад падставай перавозу ў крэпасці і па вёсках параненых і пахавання загінулых Абас-Мірза недалічваўся большай часткі сваёй арміі. Уварванне персідскай арміі прымусіла Паскевіча змяніць далейшы план дзеянняў персідскай кампаніі. У другой палове жніўня Паскевіч з галоўнымі сіламі планаваў уварвацца ў [[Іранскі Азербайджан|Азербайджан]] і ісці на [[Тэбрыз|Таўрыз]]. Атрымаўшы весткі пра ўварванне персідскай арміі ў Эрыванскае ханства, Паскевіч палічыў, што туды ўварвалася толькі частка персідскіх сіл і што ваенны атрад генерала Красоўскага ў сілах і сам даць рады з непрыяцелем{{sfn|Шишкевич|1911|с=67 / Т. 6}}, але {{СС|8|верасня||27 жніўня}} паступіла падрабязнае данясенне аб Аштаракскай (Ашаканскай) бітве, і Паскевіч тут жа загадаў {{нп3|Маскоўскі лейб-гвардыі полк|Лейб-Гвардыі Зборнаму|ru|Московский лейб-гвардии полк}}, {{нп3|Грузінскі 14-ы грэнадзёрскі полк|Грузінскаму грэнадзёрскаму|ru|Грузинский 14-й гренадерский полк}}, {{нп3|Шырванскі 84-ы пяхотны полк|Шырванскаму пяхотнаму|ru|Ширванский 84-й пехотный полк}}, {{нп3|Эрыванскі 13-ы грэнадзёрскі полк|7-му карабінернаму|ru|Эриванский 13-й гренадерский полк}}, {{нп3|Чугуеўскі 11-ы ўланскі полк|Чугуеўскаму ўланскаму|ru|Чугуевский 11-й уланский полк}}, {{нп3|Ніжагародскі 17-ы драгунскі полк|Ніжагародскаму драгунскаму|ru|Нижегородский 17-й драгунский полк}}, Данскім казачым Ілавайскага, Шамшава і Карпава палкам з 30 гарматамі злучыцца ў Нахічэвані{{sfn|ХУВД|1911|с=60 / Т. 3}} і пад сваім пачаткам агульнымі сіламі высоўвацца на дапамогу атраду Красоўскага{{sfn|Зубов|1837|с=155}}. Абас-Мірза, не прыняўшы бою, адышоў за Аракс і стаў лагерам у 45 вёрстах ад Сардар-Абада пры ўмацаванні Кара-Калу. [[5 верасня]] Паскевіч прыбыў у Эчміядзін{{sfn|Зубов|1837|с=156}}, а {{СС|19|верасня||7}} запатрабаваў ад Красоўскага падрабязнага тлумачэння з нагоды таго, што адбылося{{sfn|Тунян|2007|с=43}}. На наступны дзень Красоўскі падаў справаздачу. {{СС|26|верасня||14}} рускія войскі аблажылі Сардар-Абад, а праз два дні да яго падышла аблогавая артылерыя. {{СС|30|верасня||18}} пачалася бамбардзіроўка, і ў ноч на {{СС|2|кастрычніка||20 верасня}} персідскі гарнізон пакінуў цытадэль{{sfn|Лацинский|1891|с=163 / Т. 3}}. [[Файл:Siege of Erivan Fortress on 1 October 1827.jpg|міні|300x300пкс|«Узяцце рускімі войскамі Эрыванскай крэпасці», <small>маст. ''[[Франц Аляксеевіч Рубо|Ф. А. Рубо]]'' (1893)</small>]] {{СС|6|кастрычніка||24 верасня}}, пасля праведзенай рэкагнасцыроўкі, на ваенным савеце быў распрацаваны план па захопе Эрывані. Выступаючы на Эрывань, Паскевіч даручыў камандаванне войскамі ў Нахічэвані генерал-лейтэнанту князю {{нп3|Георгій Яўсеевіч Эрыстаў|Г. Я. Эрыставу|ru|Эристов, Георгий Евсеевич}}. Памагатым апошняга быў прызначаны палкоўнік {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Мураўёў-Карскі|М. М. Мураўёў|ru|Муравьёв-Карсский, Николай Николаевич}}. Абас-Мірза вырашыў скарыстацца малалікасцю астатняй групоўкі рускіх сіл і захапіць Нахічэвань. Але да таго часу, калі персідскі авангард ужо знаходзіўся ў 7 вёрстах ад Нахічэванскай вобласці, да Эрыстава падышло папаўненне — да 4000 пяхоты і 2000 кавалерыі, пасля чаго войскі Абас-Мірзы былі адкінуты за Аракс{{sfn|Шишкевич|1911|с=68 / Т. 6}}. Тым часам у ноч на {{СС|8|кастрычніка||26 верасня}} пад Эрыванскай крэпасцю пачаліся аблогавыя працы, а {{СС|10|кастрычніка||28 верасня}} па ёй быў адкрыты агонь з 14 аблогавых гармат. {{СС|13|кастрычніка||1}} {{нп3|Узяцце Эрывані|Эрывань капітулявала|ru|Взятие Эривани (1827)}}{{sfn|Лацинский|1891|с=163 / Т. 3}}. У той час Абас-Мірза з усімі сіламі знаходзіўся пад {{нп3|Горад Хой|Хоем|ru|Хой (город)}}. Пасля весткі пра ўзяцце рускімі войскамі Эрывані персідская армія практычна была дэмаралізавана. Атрад Эрыстава знаходзіўся ў той час у Чорсе. Нястача харчу змушала Эрыстава вярнуцца ў Нахічэвань, але Мураўёў пераканаў князя ісці на [[Тэбрыз|Таўрыз]]. {{СС|12|кастрычніка||30 верасня}} рускі атрад перайшоў Аракс і ўварваўся ў Азербайджан. Не сустракаючы на сваім шляху супраціўлення, атрад заняў г. {{нп3|Горад Мерэнд|Мерэнд|ru|Меренд}}. {{СС|15|кастрычніка||13}} рускі авангард пад камандаваннем Мураўёва без бою ўвайшоў у Таўрыз{{sfn|Зубов|1837|с=183—191}}, а {{СС|31|кастрычніка||19}} туды прыбыў і сам Паскевіч{{sfn|Шишкевич|1911|с=69 / Т. 6}}. {{СС|22|лютага|1828|10}} года быў падпісаны {{нп3|Туркманчайскі мірны дагавор|Туркманчайскі мірны дагавор|ru|Туркманчайский мирный договор}}, паводле вынікаў якога [[Усходняя Арменія]] ([[Эрыванскае ханства|Эрыванскае]] і {{нп3|Нахічэванскае ханства|Нахічэванскае|ru|Нахичеванское ханство}} ханствы) была далучана да Расіі{{sfn|Лацинский|1891|с=163 / Т. 3}}{{sfn|Керсновский|1993|с=101 / Т. 2}}. == Ацэнкі бітвы == === Страты === ==== Рускі бок ==== Страты з рускага боку былі значныя як сярод салдатаў, так і сярод афіцэраў, якія ў той бітве ваявалі нароўні з радавымі.<br /> Загінулі '''6 афіцэраў''' * камандзір Севастопальскага пяхотнага палка — <small>маёр</small> '''Белазор''' * камандзір Крымскага пяхотнага палка — <small>падпалкоўнік</small> '''Галавін''' * таго ж палка — <small>падпаручык</small> '''Апосталаў''' * 40-га егерскага палка — <small>паручык</small> '''Чугаевіч''' * таго ж палка — <small>падпаручык</small> '''Сілін''' * таго ж палка — <small>прапаршчык</small> '''Баярынцаў''' У сваёй рэляцыі Красоўскі, пералічваючы афіцэраў, якія праславіліся ў бітве{{efn|Да рэляцыі прыкладаўся іменны спіс пра ніжнія чыны, якія асабліва праславіліся ў той бітве, з рэкамендацыяй Красоўскага пра прысваенне ім афіцэрскіх званняў і ўзнагароджанні ордэнамі, аднак у архіўнай справе дадзены спіс адсутнічае.}}, згадвае пра '''20''' ('''не лічачы сябе'''), што атрымалі параненні рознага цяжару{{sfn|Нерсисян|1978|с=255, «Реляция»}}. {|class="wikitable collapsible collapsed" width="100%" align="left" |- !style="background:#DCDCDC" colspan="6" |Спіс афіцэраў, якія атрымалі параненні |- !style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|{{abbr|№|Нумар атрымалага параненне|0}}!!style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Звание!!style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Фамилия!!style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Ранение |- |1||генерал-лейтэнант||'''Красоўскі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Аскепкам гранаты раздробнена ключыца |- |2||генерал-маёр||'''Тухолка'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кантузія ў нагу |- |3||падпалкоўнік||'''Шуйскі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне навылёт у руку |- |4||маёр||'''Шчогалеў'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне ў галаву і моцная кантузія ў нагу |- |5||маёр||'''Мулікоўскі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Ад атрыманых ран сканаў ужо пасля бітвы |- |6||маёр||'''Веленцій'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне навылёт у нагу з болькай сцегнавой касці |- |13||капітан||'''Міхайлоўскі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявая кантузія ў абедзве нагі |- |14||капітан||'''Бярноў'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кантузія ядром у левую частку галавы |- |15||капітан||'''Сіпайла'''||bgcolor="#FEDBCA" |Моцная кантузія |- |7||штабс-капітан||'''Якавенка'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кантузія ў лапатку |- |8||штабс-капітан||'''Сабалеўскі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне ў сцягно сцягна левай нагі і вышэй калена з болькай косткі |- |9||штабс-капітан||'''Росінскі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кантузія ад разарванай гранаты ў левую частку чэрапа |- |10||штабс-капітан||'''Бірзуль'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне навылёт у правую руку вышэй локця з раздрабненнем касці |- |11||штабс-капітан||'''Невероўскі''' (2-гі)||bgcolor="#FEDBCA" |Моцная кантузія |- |12||штабс-капітан||'''Шамонін'''||bgcolor="#FEDBCA" |Параненне дроцікам у левае плячо |- |16||паручык||'''Дуржыцкі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Параненне ядром з адарванием пальцаў на левай назе |- |17||паручык||'''фон Берг'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне навылёт у левую нагу вышэй калена |- |18||падпаручык||'''Бялімаў'''||bgcolor="#FEDBCA" |Моцная кантузія ад разарванай гранаты ў правае плячо |- |19||падпаручык||'''Цытоўскі'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне навылёт у правую нагу вышэй калена |- |20||прапаршчык||'''Пажыдаеў'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне навылёт блізу верхняга сустава сцягна правай нагі |- |21||прапаршчык||'''Добржын'''||bgcolor="#FEDBCA" |Кулявое параненне ў правую нагу вышэй калена |} Агульны лік загінулых і параненых у той бітве, Красоўскі ў сваёй рэляцыі выводзіць — '''1131 чалавек'''{{sfn|Нерсисян|1978|с=255, «Реляция»}}. Лік загінулых ('''6 чал.''') з афіцэрскага складу, пацвярджаецца і іншымі крыніцамі, што ж тычыцца, як ліку параненых афіцэраў{{efn|Выяўна прычына розніцы ў ліку параненых афіцэраў у тым, што тыя, якія атрымалі параненні лёгкай ступені і заставаліся баяздольнымі, афіцыйна не лічыліся параненымі.}}, так і ліку агульных страт, то ў іншых крыніцах ёсць іншыя дадзеныя. Згодна традыцыйнай версіі, агульныя страты рускага атрада забітымі, параненымі і прапалымі без вестак, складалі — '''24 афіцэры''' і '''1130 ніжніх чыноў'''{{sfn|Керсновский|1993|с=100 / Т. 2}}{{sfn|Широкорад|2009|с=30}}{{sfn|ХУВД|1911|с=59 / Т. 3}}{{sfn|Ракович|1900|с=118}}{{sfn|Потто|1888|с=477—478 / Т. 3}}{{sfn|УРВК|1906|с=285—286 / Т. 4, Ч. 1}}{{sfn|Шишкевич|1911|с=67 / Т. 6}}. Тую ж версію пацвярджае і {{нп3|Джон Фрэдэрык Бадэлі|Джон Бадэлі|ru|Баддели, Джон Фредерик}}{{sfn|Baddeley|2011|с=168}}. [[Іван Гаўрылавіч Гур’янаў|І. Г. Гур’янаў]] (1831){{sfn|Гурьянов|1831|с=79—80 / Ч. 1}} і {{нп3|Платон Паўлавіч Зубаў|П. П. Зубаў|ru|Зубов, Платон Павлович}} (1837){{sfn|Зубов|1837|с=154}}, пералічваючы страты больш падрабязна{{efn|Паводле звестак Гур’янава і Зубава страты рускага атрада складалі: забітымі — 2 штаб-афіцэры, 4 обер-афіцэры і 679 ніжніх чыноў; параненымі — Каматрада (Красоўскі), 1 кампалка, 3 штаб-афіцэры, 13 обер-афіцэраў і 318 ніжніх чыноў; зніклі без вестак — 134 ніжніх чыноў}}, адносна апошняга ліку, то бок ніжніх чыноў, паказваюць на аднаго чалавека больш. Розніца, адносна ўсіх вышэйпрыведзеных дадзеных, выяўляецца і ў «Складанцы звестак пра страты Каўказскіх войскаў» {{нп3|Антон Людвігавіч Гізеці|А. Л. Гізеці|ru|Гизетти, Антон Людвигович}} (1901){{sfn|Гизетти|1901|с=146}}. В. Г. Тунян (2007){{sfn|Тунян|2007|с=41}}, спасылаючыся на «Весткі з асобнага Каўказскага корпуса», гэтак жа паказвае на іншы лік страт. <div class="NavFrame collapsed" style="width:48.4%"> <div class="NavHead">Розніца апошніх трох дадзеных</div> <div class="NavContent" align="left"> {|class="standard collapsible expanded sortable" |- ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Страты ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Чыны ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Гур’янаў,<br />Зубаў ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Гізеці ! style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Тунян |- |rowspan="2"|'''Забіты:''' |Афіцэраў |bgcolor="#FEDBCA"|6 |bgcolor="#FEDBCA"|6 |bgcolor="#FEDBCA"|6 |- |Ніжніх чыноў |bgcolor="#FEDBCA"|679 |bgcolor="#FEDBCA"|679 |bgcolor="#FEDBCA"|678 |- |rowspan="2"|'''Паранены:''' |Афіцэраў |bgcolor="#FEDBCA"|18 |bgcolor="#FEDBCA"|23 |bgcolor="#FEDBCA"|16 |- |Ніжніх чыноў |bgcolor="#FEDBCA"|318 |bgcolor="#FEDBCA"|324 |bgcolor="#FEDBCA"|313 |- |rowspan="1"|'''Прапалі без вестак:''' |Ніжніх чыноў |bgcolor="#FEDBCA"|134 |bgcolor="#FEDBCA"|134 |bgcolor="#FEDBCA"|134 |- |rowspan="1"|'''Увогуле:''' |Усіх |bgcolor="#FEDBCA"|'''1155''' |bgcolor="#FEDBCA"|'''1166''' |bgcolor="#FEDBCA"|'''1147''' |- |} </div> </div> {{нп3|Уільям Мантэйт|Уільям Мантэйт|en|William Monteith}} паведамляе, што страты рускіх складалі '''1200 чалавек'''{{sfn|Monteith|1856|с=135}}. Паводле персідскіх дадзеных рускія страты даходзілі да '''3200 чалавек''' і '''6 гармат'''<ref name="Ekbal" group="с" />{{efn|Лік рускіх страт, пададзеных персідскім бокам, відавочна перавышае колькасць усяго рускага атрада (да 3000), на якое паказваюць расійскія, англійскія і армянскія крыніцы. Паведамленне пра страты 6 гармат, таксама не можа адпавядаць рэчаіснасці, бо адна з прычын далейшых заахвочанняў Красоўскага, была — захаванне ўсёй артылерыі.}}. П. М. Сайкс паведамляе, што ў той бітве загінуў і генерал Красоўскі{{sfn|Sykes|1915|с=419}}{{efn|Насамрэч А. І. Красоўскі памёр — 18 мая 1843 года.}}. Апроч таго, іранцамі быў часткай знішчаны, а часткай захоплены{{sfn|Monteith|1856|с=135}} ўвесь правіянт{{sfn|Baddeley|2011|с=168}}. ==== Персідскі бок ==== Дадзеныя пра страты персідскага боку ў розных крыніцах носяць супярэчлівы характар. Іранскія крыніцы паведамляюць, што персідская армія ў той бітве страціла каля '''400 забітымі''' і '''600 параненымі'''<ref name="Ekbal" group="с" />{{sfn|Hedāyat|1855|с=669—671}}. Англійскія крыніцы, засноўваючыся на пададзеных персідскім бокам звестках, таксама паказваюць на вельмі заніжаныя страты. Так, У. Мантэйт паведамляе, што страты персаў, ''«пасля бязлітаснай бітвы»'', не перавышалі '''300—400 чалавек'''{{sfn|Monteith|1856|с=135}}. Джон Бадэлі паказвае на апошні лік{{sfn|Baddeley|2011|с=168}}. У сваёй рэляцыі Красоўскі паведамляе, што ''«Непрыяцельская страта распасціраецца да '''3000 чалавек''', што пацвердзілася і пасля самымі дакладнымі довадамі»''{{sfn|Нерсисян|1978|с=255, «Реляция»}}. На дадзены лік, c асобнымі нюансамі (да 3-х тыс. ці больш), паказваюць і шэраг іншых расійскіх і армянскіх крыніц. З. Т. Грыгаран, спасылаючыся на архіў Каталікасата<ref>[[Матэнадаран|Матенадаран]], ф. Архив Католикосата, папка 55, док. № 150.</ref>, паведамляе, што страты персаў толькі забітымі складалі больш '''3500 чалавек'''. <div class="NavFrame collapsed" style="width:29.4%"> <div class="NavHead">Дадзеныя пра персідскія страты</div> <div class="NavContent" align="left"> {|class="standard collapsible expanded sortable" |- !style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Источник!!style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Год!!style="text-align: center; background: lightsteelblue;"|Страты |- |Monteith W.||1856||bgcolor="#FEDBCA" |да 300—400{{sfn|Monteith|1856|с=135}} |- |Baddeley J. F.||1908||bgcolor="#FEDBCA" |400{{sfn|Baddeley|2011|с=168}} |- |Hedāyat R. Q.||1855||bgcolor="#FEDBCA" |1000{{sfn|Hedāyat|1855|с=669—671}} |- |Гур’янаў І. Г.||1831||bgcolor="#FEDBCA" |да 3000{{sfn|Гурьянов|1831|с=81—82 / Ч. 1}} |- |Нерсісян М. Г.||1975||bgcolor="#FEDBCA" |3000{{sfn|Нерсисян|1975|с=41—42}} |- |Тунян В. Г.||2007||bgcolor="#FEDBCA" |3000{{sfn|Тунян|2007|с=41}} |- |Зубаў П. П.||1837||bgcolor="#FEDBCA" |ад 3000{{sfn|Зубов|1837|с=154}} |- |Лацынскі А. С.||1891||bgcolor="#FEDBCA" |ад 3000{{sfn|Лацинский|1891|с=163 / Т. 3}} |- |ХУВД||1911||bgcolor="#FEDBCA" |ад 3000{{sfn|ХУВД|1911|с=59 / Т. 3}} |- |Грыгаран З. Т.||1959||bgcolor="#FEDBCA" |ад 3500{{sfn|Григорян|1959|с=112}} |- |Бескроўны Л. Г.||1974||bgcolor="#FEDBCA" |ад 3000{{Sfn|Бескровный|1974|с=171}} |} </div> </div> Таксама вядома, што камандуючы ўсімі сарбазамі сартыб Магмет-хан атрымаў у той бітве два кулявыя параненні{{sfn|Нерсисян|1978|с=255, «Реляция»}}. === Асуджэнне дзеянняў Красоўскага === [[Файл:Krasovsky Afanasy Ivanovich.jpg|thumb||[[Апанас Іванавіч Красоўскі|Красоўскі А. І.]]<br /><small>маст. ''[[Джордж Доу|Д. Доу]]'' (1822—1825)</small>]] Дзеянні Красоўскага па выратаванні Эчміядзіна былі высока ацэнены як вярхоўнымі дзеячамі [[Закаўказзе|Закаўказзя]], так і мясцовым насельніцтвам, салдатамі і афіцэрамі рускай арміі на Каўказе. Аднак некаторыя рэакцыйныя генералы не ўхвалялі дзеянняў Красоўскага{{sfn|Нерсисян|1978|с=241}}. Так, да прыкладу, камандуючы {{нп3|Асобны Каўказскі корпус|Каўказскім корпусам|ru|Отдельный Кавказский корпус (Российская империя)}} генерал-ад’ютант Паскевіч, які меў да таго ж асабістую непрыязь да генерала Красоўскага{{sfn|Потто|1888|с=480—481 / Т. 3}}, пісаў графу [[Іван Іванавіч Дзібіч-Забалканскі|І. І. Дзібічу]]: {{цытата|аўтар=<small>— з рапарта графа Паскевіча начальніку Генштаба графу Дзібічу ад 1827 года</small> {{sfn|Потто|1888|с=480—481 / Т. 3}}|Я быў пастаўлены ў неўразуменне — у якім выглядзе я павінен уявіць рэляцыю генерала Красоўскага. Правёўшы яе без любых меркаванняў сваіх, я даў бы нагоду думаць, што апраўдваю дзеянні Красоўскага і прызнаўшы выклад іх у поўнай меры справядлівымі; далучыўшы ж заўвагі свае, я баяўся папроку, што строга разбіраю ўчынкі майго падначаленага, і без таго абвінавачанага самімі акалічнасцямі.}} У сваім рапарце ад жніўня 1827 года Мікалаю I Паскевіч вінаваціў Красоўскага ў тым, што апошні, не дачакаўшыся аблогавай артылерыі, канваяванай дастатковай колькасцю сіл, ''«з нейкаю недаравальнай паспешлівасцю»'' выступіў да Эчміядзіна не больш як з 4 батальёнамі супраць цэлай арміі непрыяцеля{{sfn|АКАК|1878|с=560, № 517 / Т. 7, «Рапорт ген. Паскевича»}}. [[Файл:Ivan Paskevich.jpg|thumb|[[Іван Фёдаравіч Паскевіч|Паскевіч І. Ф.]]<br /><small>маст. ''[[Джордж Доу|Д. Доу]]'' (1824—1825)</small>]] Аднак высунутыя Паскевічам вінавачанні заставаліся незаможнымі перад тым фактам, што Кабардзінскі полк, што ішоў з аблогавай артылерыяй, прыбыў да Джэнгулёў толькі {{СС|30|жніўня||18}}, і, такім чынам, бітва магла б адбыцца толькі дзвюма-трыма днямі пазней. А ў гэты час Эчміядзінскі манастыр мог быць узяты прыступам, што пацягнула б за сабой цяжкія наступствы адносна ўсёй кампаніі і непапраўную шкоду, ''«як матэрыяльную, так і маральную»''. З поўнай імавернасцю дапушчалася магчымасць пранікнення арміі Абас-Мірзы ў Грузію{{sfn|Потто|1888|с=480—481 / Т. 3}}. На астатку свайго рапарта Мікалаю I, Паскевіч усё ж пісаў: {{цытата|аўтар=<small>— з Найпадданейшага рапарта ген. Паскевіча ад жніўня 1827 года</small> {{sfn|АКАК|1878|с=561, № 517, «Рапорт ген. Паскевича» / Т. 7}}|…Шаную абавязкам зрынуць найусеміласціваму гледжанню В. І. В. подзвігі адвагі, аказаныя арміяй пад камандаю ген. Красоўскага. Тую ж бясстрашнасць ён і сам з імі падзяляў у поўнай меры, паранены ў плячо з пашкоджаннем косткі і хоць не давёў у сабе здольнасцей да асобнага камандавання, але бітва 17-га ёсць новы досвед Рускай адвагі ў небяспеках няўхільных.}} На ваенным савеце, праведзеным {{СС|20|верасня||8}}, пра ход кампаніі Паскевіч высунуў на разгляд рапарты Красоўскага пра Ашаканскую бітву для збору галасоў супраць апошняга. На тым савеце быў архібіскуп Нерсес Аштаракецы, які не замарудзіў уступіцца за героя Ашаканскай бітвы. Выступаючы, Нерсес казаў: [[Файл:Портрет Нерсеса Аштаракеци.А.Овнатанян.jpg|thumb|[[Нерсес V|Нерсес Аштаракецы]]<br /><small>маст. ''{{нп3|Акоп Мкртумавіч Аўнатанян|А. М. Аўнатанян|ru|Овнатанян, Акоп Мкртумович}}'' (1830)</small>]] <div style="height: 120px; border: 2px solid green; overflow: auto; padding: 7px" >''Я буду жаліцца імператару і як верны вучань святога Евангелля давяду ўсю справядлівасць. Згодна майго абавязку, я раней даў раду Вам аблажыць Эрыванскую крэпасць і калі б Бог дапамог, то потым Нахічэван, Абас-Абад і Сардар-Абад здаліся б без бою, бо Эрыванская крэпасць з’яўляецца ключом да ўсіх крэпасцей вобласці. Вы не пажадалі мяне слухаць…<br />Генерал Красоўскі прыйшоў не толькі для абароны манастыра, хоць Эчміядзін нямала паслуг зрабіў імператарскаму войску. Калі армія мела вялікую патрэбу ў хлебе, Эчміядзін з патаемнага свірна вылучыў 20 тысяч пудоў збожжа. Наша братэрства не пашкадавала апошняй капейкі, каб па-хрысціянску і па-братэрску падаць усё, што магло…<br />300 салдат маглі б супрацьстаяць 60-тысячнай {{D-|[30 тыс.]}} арміі Абаса-Мірзы?..''{{sfn|ПВА|1978|с=320, № 194 / Т. 2}}</div> Думка Аштаракецы была падтрымана начальнікам штаба генералам {{нп3|Павел Пятровіч Сухтэлен|Паўлам Сухтэленам|ru|Сухтелен, Павел Петрович}} і графам [[Аляксандр Хрыстафоравіч Бенкендорф|Аляксандрам Бенкендорфам]]{{sfn|Тунян|2007|с=44}}. Ніводны з удзельнікаў той бітвы не даў свой голас супраць Красоўскага{{sfn|УРВК|1906|с=288 / Т. 4, Ч. 1}}. Стаўленне падначаленых да апошняга можна судзіць па лісце, які яны напісалі неўзабаве пасля ад’езду Красоўскага ў Тыфліс для лячэння ран: <div style="height: 140px; border: 2px solid green; overflow: auto; padding: 9px" >'''Ліст генерал-лейтэнанту Красоўскаму ў Тыфліс ад штаб і обер-афіцэраў 20-й Пяхотнай дывізіі ад 19 лютага 1828 года:'''<br />''Бітва пры Ушагане ніколі не згладзіцца з памяці тых, хто ўдзельнічалі ў ёй, а ўспамін пра тое неразлучны з успамінамі пра вычыны Вашай Яснавяльможнасці. Мужнасці Вашай атрад абавязаны сваім выратаваннем; наважнасці Вашай удзячны ўрад захаваннем артылерыі са мноствам ваенных запасаў; цвёрдасці Вашай абавязана Грузія сваёю абаронай ад вынішчэння драпежнага непрыяцеля; Расія прымнажэннем славы сваёй зброі.<br />Праніклівы позірк мудрага Манарха ацаніў ужо заслугі Вашы: бітва гэта прылічана да найболь памятных спраў адважнага рускага войска.<br />Удзячныя армяне, бачачы, што бой гэты, пахіснуўшы дух персідскай арміі, быў адной з найгалаўнейшых прычын бліскучага сканчэння вайны, узводзяць помнік на месцы крывавай бітвы, ды перадасць ён нашчадзі вычын рускіх і імя мужнага правадыра іх.<br />Царква армянская ўсталявала штогод святкаваць дзень гэты, як дзень вызвалення першапасаднага манастыра Эчміядзіна ад гібелі, якая пагражала яму.<br />Што ж мы прынясём у дарунак В. П., мы, ашчасценыя бацькоўскай увагай Вашай і Вамі Выратаваныя ў дзень Аштаракскай бітвы? Кожны з нас жадае мець выяву любага намі начальніка, роўна як выяву той хвіліны, калі здрыгануліся мы пры выглядзе небяспекі, у якой Вы знаходзіліся, прысутнічаючы ўсюды, дзе мацней была сеча. І мы падносім У. П. партрэт Ваш і карціну, просячы Вас пераканаўча папытаць Найвышэйшага пажадання на гравіраванне іх. Не гэтак даўгавечна слабое прынашэнне, але, прынамсі, хай пакажа яно агульнае жаданне выказаць перад Вамі і давесці перад святлом пачуццё найжывейшай удзячнасці, шчырай прыхільнасці і найглыбейшай павагі нашага. В. П. з вартасцю ваяра — злучаеце вартасць чалавека. Вам справядліва прыналежаць і душы, і сэрцы нашы.'' ::::::::::: <small>— з «Дзённіка генерала Красоўскага1826—1828 гг.» (дадатак)</small> {{sfn|Красовский|1901|с=(прилож. 1)}} </div> У снежні Мікалай I прасіў Красоўскага даць падрабязнае апісанне бітвы, што адбылася [[17 жніўня]], з асобным апісаннем подзвігаў кожнага, які праславіўся. Таксама цар запатрабаваў звесткі пра сем’і ўсіх урадоўцаў, забітых і цяжкапараненых у той бітве{{sfn|Красовский|1901|с=51}}. Прачытаўшы [[Рэляцыя|рэляцыю]] пра Ашаканскую бітву, Мікалай I уласнаруч напісаў: {{пачатак цытаты}}{{oldrus|«Столь смѣлое и удачное предпріятіе заслуживаетъ быть причислено къ достопамятнѣйшимъ подвигамъ храбраго русскаго воинства. Дать Красовскому [[Ордэн Святога Уладзіміра|орденъ Св. Владиміра]] 2-й степени, а это событіе занести въ календарь»}}{{sfn|Алавердянц|1912|с=17}}.{{канец цытаты}} === Перамога ці параза === Іранскі бок расцэньваў вынік Ашаканскай (Аштаракскай) бітвы як перамогу персідскай арміі<ref name="Ekbal" group="с" />. Што да брытанскіх даследчыкаў, то той жа думкі прытрымліваўся і [[Персі Сайкс|П. Сайкс]]{{sfn|Sykes|1915|с=419}}. У. Мантэйт і [[Джон Фрэдэрык Бадэлі|Дж. Бадэлі]] ўстрымаліся ад вызначэння канчатковага выніку бітвы. У Расіі ў той час пытанне пра тое, ці была тая бітва перамогай рускага войска ці паразай, — заставаўся дыскусійным{{sfn|УРВК|1906|с=287 / Т. 4, Ч. 1}}. У сваіх «Успамінах» былы афіцэр Асобнага Каўказскага корпуса (1816—1836) В. А. Андрэеў пісаў: {{цытата|аўтар=<small>— з «Успамінаў з каўказскай даўніны». ''В. А. Андрэеў''</small> {{sfn|Андреев|1876|с=28}}|Замест Таўрыза, ён {{D-|[Паскевіч]}} павінен быў нечакана ісці паспешна з галоўнымі сіламі свайго корпуса назад да Эрывані на выручку атрада генерал-лейтэнанта Красоўскага, '''пабітага''' на Аштараку войскамі Абас-Мірзы.}} Падрахоўваючы, тамсама Андрэеў пісаў, што за ўсю вайну рускія пацярпелі ўсяго два няшчасці — у [[Гарыс|Герусах]] і пад [[Аштарак]]ам{{sfn|Андреев|1876|с=29}}. С. Мінасян, апавядаючы пра ролю армян, якія служылі ў персідскім войску, пісаў, што: ''«не ў меншай ступені '''персы абавязаны сваёй перамогай''' умеламу кіраўніцтву Заграб-хана і Юсуф-хана Амір-тапхане…»''{{sfn|Минасян|2003|с=238}}. Аднак, беручы да ўвагі той факт, што ніводнага сцяга не было страчана і ўсе гарматы былі выратаваны{{sfn|УРВК|1906|с=288 / Т. 4, Ч. 1}}, а таксама і то, што заданне была выканана і Абас-Мірза зняў аблогу манастыра, — большасць расійскіх і армянскіх даследчыкаў не дапушчаюць магчымасці ацэньваць бітву як паразу рускага войска. В. Пота, абцяжарваючыся даць вызначаны вынік бітвы, лічыў, што ўвесь рух Красоўскага ўяўляў сабою хутчэй удала выкананае наступленне на непрыяцеля, які абложваў Эчміядзін, чым адступленне ад яго, якое суправаджалася вялікімі стратамі для рускіх. Адносна персідскай арміі Пота пісаў, што ''«персіяне павінны былі пачувацца пацярпелымі калі не паразу, немагчымую пры іх перавазе сіл, то несумнеўнае няшчасце… яны самі адступілі ад Эчміядзіна, страціўшы надзею ў поспеху распачатага плана вайны»''{{sfn|Потто|1888|с=479 / Т. 3}}. [[Мкртыч Гегамавіч Нерсісян|М. Нерсісян]] адзначае, што ''«нягледзячы на ўсе высілкі Абаса-Мірзы, '''рускі атрад не быў пераможаны'''»''{{sfn|Нерсисян|1975|с=41—42}}. Дзекабрыст і пісьменнік [[Аляксандр Аляксандравіч Бястужаў|Аляксандр Бястужаў]] у сваім лісце братам у [[Дэрбент]] пісаў: {{цытата|аўтар=<small>— з ліста братам Мікалаю і Міхаілу ў Дэрбент ад 20 жніўня 1830 года. ''[[Аляксандр Аляксандравіч Бястужаў|А. А. Бястужаў]]''</small> {{sfn|Бестужев|1870|с=500}}|…бачыў гаротную дарогу, па якой ішоў да Эчмядзіна Красоўскі, дзе лягло гэтулькі рускіх, '''не пераможаных''', але стомленых.}} == Памяць == === Усталяванне помніка (1833—1834) === {{Вонкавыя медыяфайлы |align = right |image1 = [http://dagestan.rubrikator.info/images/thumb/d/df/Обелиск_в_честь_Ошаканской_битвы.JPG/180px-Обелиск_в_честь_Ошаканской_битвы.JPG Абеліск у гонар Ашаканскай бітвы] }} Неўзабаве пасля Ашаканскай бітвы па ініцыятыве Нерсеса Аштаракецы і генерала Красоўскага было задумана ўзвесці помнік «Рускім ваярам-ратаваннікам Першапасаднага Эчміядзіна», аднак з-за трэнняў з графам Паскевічам абодва змушаны былі на час пакінуць Усходнюю Арменію{{sfn|Нерсисян|1978|с=242}}. У 1831 годзе састарэлы Каталікос усіх армян Епрэм I Зарагехцы, ''«выяўляючы жаданні, пачуцці і думы армянскай грамадскасці»'', падняў пытанне пра ўзвядзенне помніка{{sfn|Нерсисян|1978|с=242}}. Па гэтай нагодзе ён звярнуўся да генерал-лейтэнанта {{нп3|Мікіта Пятровіч Панкрацьеў|М. П. Панкрацьева|ru|Панкратьев, Никита Петрович}}. Апошні, у сваю чаргу, скіраваў князю {{нп3|Аляксандр Іванавіч Чарнышоў|А. І. Чарнышову|ru|Чернышёв, Александр Иванович}} ліст наступнага зместу: <div style="height: 120px; border: 2px solid green; overflow: auto; padding: 9px" >'''Ліст ген.-лейтэнанта Панкрацьева графу Чарнышову, у С.-Пецярбург ад 6 жніўня 1831 г., № 905:'''<br />''Патрыярх Яфрэм, жадаючы захаваць у памяці гераізм ваяроў расійскіх, загінулых за выратаванне Эчміядзіна 17 жніўня 1827 года, просіць майго заступніцтва пра выклапатанне яму дазволу збудаваць утрыманнем манастыра помнік гэтым ваярам у 4-х вёрстах ад Эчміядзіна, паміж манастыром і вёскай Ушаганам. На медзяных дошках, урэзаных у пастамент, патрыярх жадае азначыць імёны галоўнага і іншых частак начальнікаў, роўна і назвы палкоў і артылерыі, якія знаходзіліся ў складзе войска, якія змагаліся 17-га жніўня 1827 года для выратавання манастыра Эчміядзінскага.<br />Маючы гонар уявіць пры гэтым на меркаванне малюнак гэтаму меркаванаму помніку, прашу В. С. на збудаванне гэтага папытаць Найвялікшае Г. І. пажаданне''{{sfn|АКАК|1878|с=958, № 932 / Т. 7}}.</div> {{СС|13|верасня|1831|1}} года выйшла «Найвышэйшае цверджанне» пра ўзвядзенне помніка{{sfn|Потто|1888|с=479 / Т. 3}}. У [[1833]] годзе па праекце інжынер-паручніка Кампанейскага ў 4-х кіламетрах ад Эчміядзіна на шляху да Ашакана пачалі ўзводзіць памятны абеліск. Помнік быў усталяваны {{СС|21|мая|1834|9}} года{{sfn|Ерицян|1894|с=295 / Ч. 1}}{{sfn|Кочарян|2012|с=2}}. Помнік быў пабудаваны з мясцовага чырвонага [[туф]]а і мае вышыню 25 метраў. У пастамент былі ўрэзаны медзяныя дошкі, на якіх напісаны імёны начальнікаў воінскіх частак, назвы палкоў і артылерыі, ''«якія ваявалі ў дзень 17 жніўня для выратавання Эчміядзінскай святыні»''{{sfn|Потто|1888|с=479 / Т. 3}}. «17 жніўня» патрыярхам было зацверджана святкаванне вызвалення манастыра. Штогод у гэты дзень усё эчміядзінскае духавенства здзяйсняла {{нп3|хросны ход||ru|Крестный ход}} да помніка і служыла там [[Паніхіда|паніхіду]] ''«па забітых у бітве ваярах»''{{sfn|Потто|1888|с=479 / Т. 3}}{{sfn|Нерсисян|1978|с=242}}. === Адкрыццё Памятнага комплексу (2011) === У 2009 годзе, па ініцыятыве пасла Расіі ў Арменіі {{нп3|Вячаслаў Яўгенавіч Каваленка|В. Я. Каваленкі|ru|Коваленко, Вячеслав Евгеньевич}}, пачаў уладкоўвацца Ашаканскі мемарыял. Працы вырабляла Расійска-армянская дабрачынная арганізацыя «Справа гонару» пры сустаршынстве кіраўніка прадстаўніцтва «Рассупрацоўніцтва» ў Арменіі [[Віктар Уладзіміравіч Крывапускаў|В. У. Крывапускава]] і прэзідэнта міжнароднага моладзевага цэнтра {{нп3|Андранік Аганесавіч Нікагасян|А. А. Нікагасяна|ru|Никогосян, Андраник Оганесович}}<ref group="с">{{cite web|url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/184036/|title=В Армении отреставрирован памятник в честь Ошаканской битвы|publisher=Кавказский узел|accessdate=2013-01-18|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DnyNDnAP?url=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/184036/|archivedate=20 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>. [[19 красавіка]] [[2011]] года прайшла ўрачыстая цырымонія адкрыцця Ашаканскага памятнага комплексу. У цырымоніі бралі ўдзел кіраўнік {{нп3|Адміністрацыя прэзідэнта Расіі|Адміністрацыі прэзідэнта Расіі|ru|Администрация президента России}} [[Сяргей Яўгенавіч Нарышкін|Сяргей Нарышкін]], які знаходзіўся з візітам у Арменіі, і кіраўнік Апарата Прэзідэнта Арменіі Карэн Карапецян<ref name="Благовест-инфо" group="с" />. На адкрыцці таксама былі міністры і кіраўнікі адміністрацый Расіі і Арменіі, што ўдзельнічалі ў «Першым расійска-армянскім міжрэгіянальным форуме», што адбываўся ў Ерэване [[18 красавіка|18]]—[[20 красавіка]]<ref name="Благовест-инфо" group="с" />. Адранку сотні жыхароў з навакольных сёл і г. Эчміядзіна прыходзілі з жывымі колерамі, каб ускласці іх да мемарыяла загінулым ваярам<ref group="с">{{cite web|url=http://www.panorama.am/ru/society/2011/04/19/memorial-oshakan/|title=Ошаканский памятный комплекс русским воинам-спасителям Эчмиадзина открыли Сергей Нарышкин и Карен Карапетян|publisher=Panorama.am|accessdate=2013-01-18|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DnyOmOmN?url=http://www.panorama.am/ru/society/2011/04/19/memorial-oshakan/|archivedate=20 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>. Сяргей Нарышкін, падзякаваўшы ад імя рускага народа кіраўніцтва і народ Арменіі за асцярожнае стаўленне да памяці рускіх ваяроў-вызвольнікаў, сказаў: {{пачатак цытаты}}''«Шчыра рады быць на адкрыцці гэтага велічнага манумента рускім ваярам, якія аддалі жыцці за вызваленне Арменіі»''<ref group="с">{{cite web|url=http://arm-ros.narod2.ru/news/?news=84|title=NeoNews «Дело чести»|accessdate=2013-01-18|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6DnyRYDXq?url=http://arm-ros.narod2.ru/news/?news=84|archivedate=20 студзеня 2013|url-status=live}}</ref>.{{канец цытаты}} <gallery> Открытие Ошаканского памятного комплекса 1.jpg Открытие Ошаканского памятного комплекса 2.jpg Открытие Ошаканского памятного комплекса 3.jpg Открытие Ошаканского памятного комплекса 4.jpg Фрагмент плиты с надписью.jpg Монумент Героям Ошакана 6.jpg 2024 08 Монумент Героям Ошакана.jpg 2024 05 Монумент Героям Ошакана.jpg </gallery> == Заўвагі і крыніцы == ;Заўвагі {{notelist}} ;Літаратурныя крыніцы {{reflist|colwidth=20em}} ;Анлайн-крыніцы {{reflist|group="с"}} == Літаратура == {{refbegin|2}} * {{кніга |аўтар = Baddeley J. F. |загаловак = Завоевание Кавказа русскими. 1720—1860 |арыгінал = [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004424984?page=1&view=list The Russian conquest of the Caucasus]{{ref-en}} |адказны = Пер. с англ. Л. А. Калашниковой |месца = {{М.}} [{{L.}}] |выдавецтва = Центрполиграф (Longmans, [1908]) |год = 2011 |старонак = 351 [518] |isbn = 978-5-227-02749-8 |ref = Baddeley }} * {{кніга|аўтар={{нп3|Рэза Кулі-хан Хедаят|Hedāyat R. Q.|en|Reza-Qoli Khan Hedayat}} ({{lang-fa|رضاقلیخانهدایت}})|частка=Tarikh-e Rozata-os-Safā-ye Nāseri|спасылка частка=|загаловак=<small>''працян. сач. {{нп3|Мірхонд|Мірхонда|ru|Мирхонд}} і {{нп3|Хандэмір|Хандэміра|ru|Хондемир}}''</small> {{нп3|Сад Чысціні|Сад Чысціні|en|Rawżat aṣ-ṣafāʾ}}|арыгінал=روضةالصفا.{{ref-fa}}|спасылка=|месца={{Teh.}}|год=1855|volume=9|ref=Hedāyat}} * {{кніга|аўтар={{нп3|Уільям Мантэйт|Monteith W.|en|William Monteith}}|загаловак=Kars and Erzeroum: With the Campaigns of Prince Paskiewitch, in 1828 and 1829; and an Account of the Conquests of Russia Beyond the Caucasus from the time of Peter the Great to the treaty of Turcoman Chie and Adrianople{{ref-en}}|спасылка=http://books.google.ru/books?id=sVgs_z-lHowC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false|месца=L.|выдавецтва=Printed by Spottiswoode & Co.|год=1856|allpages=360|isbn=978-5-8740-8746-3|ref=Monteith}} * {{кніга|аўтар=Sykes P. M.|частка=The disastrous campaign with Russia (Ch. 76)|спасылка частка=|загаловак=A history of Persia|спасылка=http://ru.scribd.com/doc/53640300/Sir-Percy-Molesworth-Sykes-A-History-of-Persia-Vol-II-1915|месца=L.|выдавецтва=Macmillan & Co.|год=1915|volume=2|ref=Sykes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029183831/http://ru.scribd.com/doc/53640300/Sir-Percy-Molesworth-Sykes-A-History-of-Persia-Vol-II-1915|archivedate=29 кастрычніка 2013}} * {{кніга | загаловак = Акты, собранные Кавказской археографической комиссией | адказны = Под ред. А. П. Берже | месца = Тф. | выдавецтва = {{Тып.}} Глав. управ. наместника кавказского | год = 1878 | том = 7 | старонак = 994 | ref = АКАК }} * {{кніга|аўтар=Алавердянц М. Я.|загаловак=Граф И. Ф. Паскевич-Эриванский и его деятельность на Кавказе в очерках армянского историка 1782—1912|спасылка=http://www.prlib.ru/Lib/pages/item.aspx?itemid=75173|адказны=(пер. с арм.)|месца=СПб.|выдавецтва=Худ.-граф. ателье и печ. М. Пивоварского и А. Типографа|год=1912|старонак=27|ref=Алавердянц}} * {{артыкул|аўтар=Андреев В. А.|загаловак=Воспоминания из кавказской старины|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1800-1820/Andreev_V/text1.htm|выданне=Кавказский сборник|месца=Тф.|выдавецтва=ВИОШКВО|год=1876|том=1|ref=Андреев}} * {{артыкул|аўтар={{нп3|Адольф Пятровіч Бержэ|Берже А. П.|ru|Берже, Адольф Петрович}}|загаловак=Самсон-хан Макинцев и русские беглецы в Персии 1806—1853 гг.|спасылка=http://www.runivers.ru/bookreader/book57348/#page/810/mode/1up|выданне=Русская старина|месца=СПб.|выдавецтва=Тип. В. С. Балашева|год=1876|том=15|нумар=1—4|ref=Берже}} * {{кніга|аўтар=Бескровный Л. Г.|загаловак=Русское военное искусство XIX в|спасылка=|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1974|старонак=360|isbn=978-5-458-46019-4|ref=Бескровный}} * {{артыкул|аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Бястужаў|Бестужев А. А.]]|загаловак=Неизданные письма его к матери, сёстрам и братьям|спасылка=http://cfrl.ru/prose/best-marl/texts/pisma.txt|аўтар выдання={{нп3|Міхаіл Нікіфаравіч Каткоў|М. Н. Каткоў|ru|Катков, Михаил Никифорович}}.|выданне=Русский вестник|месца=М.|выдавецтва=Унив. тип. (Катков и К°)|год=1870|том=87|ref=Бестужев|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029193701/http://cfrl.ru/prose/best-marl/texts/pisma.txt|archivedate=29 кастрычніка 2013}} * {{кніга |аўтар = [[Павел Восіпавіч Баброўскі|Бобровский П. О.]] |загаловак = История 13-го Лейб-гренадерского Эриванского Его Величества полка за 250 лет (1642—1892): в 5 частях |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book4723/ |месца = СПб. |выдавецтва = {{Тып.}} {{ы|В. С. Балашева}} |год = 1895 |том = 4 |старонак = 588 |isbn = |ref = Бобровский }} * {{кніга |аўтар = Гизетти А. Л. |загаловак = Сборник сведений о потерях Кавказских войск во время войн Кавказско-горской, персидских, турецких и в Закаспийском крае. 1801—1885 гг |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book7591/391753/ |адказны = Под ред. {{ы|В. А. Потто}} |месца = Тф. |выдавецтва = {{Тып.}} {{ы|Я. И. Либермана}} |год = 1901 |старонак = 222 |isbn = |ref = Гизетти |archive-date = 22 лістапада 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20181122005705/http://www.runivers.ru/lib/book7591/391753/ }} * {{кніга |аўтар = Григорян З. Т. |загаловак = Присоединение Восточной Армении к России в начале XIX века |спасылка = http://books.google.ru/books/about/Присоединение_Восточ.html?id=WIoMAAAAIAAJ&redir_esc=y |адказны = Под ред. {{nobr|Л. Лазаревича}} |месца = М. |выдавецтва = Соцэкгиз |год = 1959 |старонак = 187 |ref = Григорян }} * {{кніга |аўтар = Гурьянов И. Г. |загаловак = Знаменитые черты из жизни и военные подвиги фельдмаршала графа Ивана Фёдоровича Паскевича-Эриванского: в 3-х частях |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book7855/ |адказны = Под ред. Снегирёва |месца = М. |выдавецтва = Тип. Н. Степанова |год = 1831 |ref = Гурьянов }} * {{кніга |частка = Дневники и записки Е. Е. Лачинова. (Ч. 1) |загаловак = Декабристы об Армении и Закавказье <small>(Сборник документов и материалов)</small> |адказны = Под ред. {{нп3|Мкртыч Гегамавіч Нерсісян|М. Г. Нерсисяна|ru|Нерсисян, Мкртич Гегамович}} |месца = Ер. |выдавецтва = АН Армянской ССР |год = 1985 |старонак = 408 |isbn = 978-1-000-62963-7 |ref = Лачинов }} * {{кніга |аўтар = {{нп3|Аляксандр Давідавіч Ерыцян|Ерицян А. Д.|ru|Ерицян, Александр Давидович}} |загаловак = Католикосат всех армян и кавказские армяне в XIX в.{{ref-hy}} |месца = Тф. |год = 1894 |ref = Ерицян }} * {{кніга |аўтар = {{нп3|Платон Паўлавіч Зубаў|Зубов П. П.|ru|Зубов, Платон Павлович}} |загаловак = Персидская война в царствование императора Николая I |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book7663/433255/ |адказны = Под ред. {{нп3|Аляксандр Васільевіч Нікіценка|А. В. Никитенко|ru|Никитенко, Александр Васильевич}} |выданне = 2-е изд |месца = СПб. |выдавецтва = Тип. К. Вингебера |год = 1837 |старонак = 269 |ref = Зубов |isbn = 978-5-458-10431-9 }} * {{кніга |аўтар = {{нп3|Хаджы Мурат Хаджы Ага аглы Ібрагімбейлі|Ибрагимбейли Х. М.|az|Hacımurad İbrahimbəyli}} |загаловак = Россия и Азербайджан в первой трети XIX века |спасылка = http://www.oguzlar.az/upload/Haci%20Murat%20Ibraqimbeyli%20-%20Rossia%20i%20Azerbaycan%20v%20pervoy%20treti%20XIX%20veka.pdf |адказны = Отв. ред. Н. А. Халфин |месца = М. |выдавецтва = Наука <small>(Главная редакция восточной литературы)</small> |год = 1969 |старонак = 286 |серыя = Из военно-политической истории |ref = Ибрагимбейли }}{{Недаступная спасылка}} * {{кніга |загаловак = История армянского народа <small>(в вопросах и ответах)</small> |адказны = Гл. ред. М. Э. Авакян (пер. с арм. А. П. Енгояна) |выданне = Изд. переработанное и дополненное |месца = Ер. |выдавецтва = [[Расійска-армянскі (славянскі) ўніверсітэт|РАУ]] |год = 2009 |старонак = 421 |isbn = 99941-63-13-2 |ref = РАУ }} * {{кніга |аўтар = Казбек Г. Н. |загаловак = Военная история Грузинского гренадерского Его Императорского Высочества Великого Князя Константина Николаевича полка, в связи с историей Кавказской войны |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book4703/57828/ |месца = Тф. |выдавецтва = {{Тып.}} Моликова и К° |год = 1865 |старонак = 287 |isbn = |ref = Казбек }} * {{кніга |аўтар = {{нп3|Антон Антонавіч Керсноўскі|Керсновский А. А.|ru|Керсновский, Антон Антонович}} |загаловак = История русской армии: в 4 томах |спасылка = http://militera.lib.ru/h/kersnovsky1/08.html |адказны = Под ред. В. Купцовой |месца = М. |выдавецтва = Голос |год = 1993 |старонак = 336 |isbn = 5-7055-0864-6 |ref = Керсновский |archive-date = 8 мая 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170508052211/http://militera.lib.ru/h/kersnovsky1/08.html }} * {{артыкул|аўтар=Кочарян Г. О.|загаловак=За спасение Первопрестольного Св. Эчмиадзина|спасылка=http://www.sbgevorg.ru/gazeta/lus55.pdf|мова=ru|аўтар выдання=Гл. ред. Г. О. Кочарян|выданне=Лусаворич = Լուսավորիչ {{ref-hy}}|месца=Волг.|год=2012|нумар=5 (55)|ref=Кочарян|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029193114/http://www.sbgevorg.ru/gazeta/lus55.pdf|archivedate=29 кастрычніка 2013}} * {{артыкул|аўтар=Красовский А. И.|загаловак=Дневник генерала Красовского 1826—1828 гг. <small>(из рукописей Военно-учёного комитета Главного Штаба)</small>|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Krasovskij_A_I/text.htm|аўтар выдання=Под ред. {{нп3|Васіль Аляксандравіч Пота|В. А. Потто|ru|Потто, Василий Александрович}}.|выданне=Кавказский сборник|месца=Тф.|выдавецтва=Военно-исторический отдел Штаба Кавк. воен. окр.|год=1901|том=22|ref=Красовский}} * {{кніга |аўтар = Лацинский А. С. |загаловак = Хронология русской военной истории: хронологический указатель войн, сражений и дел, в которых участвовали русския войска от Петра I до новейшаго времени |спасылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003548103?page=2&view=list |месца = СПб. |выдавецтва = {{Тып.}} Департ. уделов |год = 1891 |старонак = 289 |isbn = |ref = Лацинский }} * {{артыкул|аўтар=Минасян С.|загаловак=Роль армян в персидской армии в первой половине XIX века|спасылка=http://hpj.asj-oa.am/3916/1/2003-1(231).pdf|выданне=Историко-филологический журнал|месца=Ер.|год=2003|нумар=1|ref=Минасян}} * {{кніга |аўтар = Нерсисян М. Г. |загаловак = Декабристы в Армении в 1826—1828 гг. |арыгінал = Դեկաբրիստները Հայաստանում 1826—1828 թթ.{{ref-hy}} |спасылка = http://hpj.asj-oa.am/90/1/58-1(40).pdf |выданне = Букинистическое издание |год = 1975 |старонак = 267 |ref = Нерсисян |archive-date = 22 снежня 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141222221936/http://hpj.asj-oa.am/90/1/58-1(40).pdf }} * {{артыкул|аўтар=Нерсисян М. Г.|загаловак=Ценный первоисточник об Ошаканской битве|арыгінал=Արժեքավոր սկզբնաղբյուր Օշականի ճակատամարտի մասին{{ref-hy}}|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Krasovskij_A_I/relation_schlacht_osakan_17_08_1827.htm|выданне=Историко-филологический журнал|месца=Ер.|выдавецтва=[[Нацыянальная акадэмія навук Рэспублікі Арменія|АН Армянской ССР]]|год=1978|нумар=1 (80)|ref=Нерсисян}} * {{артыкул|загаловак=Отрывок из Дневника путешествия для осмотра Эриванской области|спасылка=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Putes_osmotr_erivan_obl/text1.htm|аўтар выдання={{нп3|Мікалай Аляксеевіч Палявой|Н. А. Полевой|ru|Полевой, Николай Алексеевич}}.|выданне={{нп3|Московский телеграф, часопіс|Московский телеграф|ru|Московский телеграф (журнал)}}|месца=М.|год=1828|том=19|нумар=4|ref=Дорожные записки}} * {{кніга |аўтар = Потто В. А. |загаловак = Кавказская война в отдельных очерках, эпизодах, легендах и биографиях: в 5 томах |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book4747/ |выданне = 2-е изд |месца = СПб. |выдавецтва = {{Тып.}} Тренке и Фюсно |год = 1888 |том = 3: Персидская война 1826—1828 гг |старонак = 748 |isbn = |ref = Потто |archive-date = 26 сакавіка 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180326084749/http://www.runivers.ru/lib/book4747/ }} * {{кніга|загаловак=Присоединение Восточной Армении к России: в 2-х томах|спасылка=|адказны=Под ред. Ц. П. Агаяна|месца=Ер.|год=1978|ref=ПВА}} * {{кніга |аўтар = Ракович Д. В. |загаловак = Тенгинский полк на Кавказе. 1819—1846 |спасылка = https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01003556978?page=2 |адказны = Под. ред. {{ы|В. А. Потто}} |месца = Тф. |выдавецтва = {{Тып.}} Канц. Глав. гражд. частью на Кавказе |год = 1900 |старонак = XX, 396, 80 |isbn = |ref = Ракович }} * {{артыкул|аўтар=Соболев М.|загаловак=Несколько дней из моего Журнала во время Персидской кампании|спасылка=http://books.google.ru/books?id=Jf0WAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|выданне=[[Московский телеграф, часопіс|Московский телеграф]]|месца=М.|год=1828|том=21|нумар=9|ref=Соболев}} * {{кніга |аўтар = Тунян В. Г. |загаловак = «Защитник отечества» – Католикос всех армян Нерсес Аштаракеци 1826—1857 |спасылка = http://armenian-church.org/site/assets/files/1020/pdf.pdf |адказны = Под ред. Ж. С. Сейраняна |месца = Ер. |выдавецтва = Св. Эчмиадзин |год = 2007 |старонак = 440 |ref = Тунян |archiveurl = https://web.archive.org/web/20141110031302/http://armenian-church.org/site/assets/files/1020/pdf.pdf |archivedate = 10 лістапада 2014 }} * {{кніга | загаловак = Утверждение русского владычества на Кавказе | адказны = Сост. {{ы|В. А. Потто}}, {{ы|П. И. Аверьянов}}, {{ы|В. И. Томкеев}}; под ред. {{ы|В. А. Потто}}; под руков. {{ы|Н. Н. Белявского}} | месца = Тф. | выдавецтва = {{Тып.}} Штаба Кавк. воен. округа | год = 1906 | том = 4, Ч. 1: [http://www.runivers.ru/bookreader/book42923/#page/1/mode/1up Время Ермолова и Паскевича. Персидская война 1826—1828] | старонак = 320 | ref = УРВК }} * {{кніга |аўтар = Хачикян А. Э. |загаловак = История Армении <small>(краткий очерк)</small> |спасылка = http://armnn.ru/арmeniya/ictорiya-арmenii |месца = Ер. |выдавецтва = Эдит Принт |год = 2009 |старонак = 272 |isbn = 978-9939-52-083-4 |ref = Хачикян }} * {{кніга |загаловак = Хронологический указатель военных действий русской армии и флота: в 5 томах |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book7642/ |месца = СПб. |выдавецтва = Воен. тип. |год = 1911 |том = 3: 1826—1854 |старонак = 198 |isbn = |ref = ХУВД |archive-date = 5 мая 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170505125738/http://www.runivers.ru/lib/book7642/ }} * {{кніга |аўтар = {{нп3|Аляксандр Барысавіч Шыракарад|Широкорад А. Б.|ru|Широкорад, Александр Борисович}} |загаловак = Война и мир Закавказья за последние три тысячи лет |спасылка = http://litrus.net/book/read/340?p=12 |месца = М. |выдавецтва = АСТ |год = 2009 |старонак = 479 |серыя = Неизвестные войны |isbn = 978-5-17-059463-4 |ref = Широкорад }} * {{кніга |аўтар = Шишкевич М. И. |частка = Глава 7. Персидская война 1826 года. Ермолов и Паскевич <small>(очерк генштаба генерал-майора Шишкевича М. И.)</small> |спасылка частка = http://www.runivers.ru/bookreader/book9717/#page/66/mode/1up |загаловак = История русской армии и флота: в 15-ти томах |спасылка = http://www.runivers.ru/lib/book3088/ |адказны = Под ред. А. С. Гришинского и В. П. Никольского |месца = М. |выдавецтва = Образование |год = 1911 |том = 6 (Покорение Кавказа. Персидские и кавказские войны) |старонак = 197 |isbn = 978-5-458-04895-8 |ref = Шишкевич |archive-date = 25 мая 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170525134618/http://www.runivers.ru/lib/book3088/ }} * {{кніга |аўтар = Шишов А. В. |загаловак = Схватка за Кавказ XVI—XXI века |спасылка = http://booksshare.net/index.php?id1=4&category=history&author=shishov-ab&book=2007&page=110 |адказны = Гл. ред. {{s|С. Н. Дмитриев}} |месца = М. |выдавецтва = Вече |год = 2007 |старонак = 480 |серыя = Военные тайны России |isbn = 978-5-9533-2236-2 |ref = Шишов }} {{refend}} [[Катэгорыя:Бітвы ў Арменіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Расіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Ірана]] [[Катэгорыя:Руска-персідская вайна, 1826—1828]] [[Катэгорыя:Падзеі 29 жніўня]] [[Катэгорыя:Жнівень 1827 года]] ev05vfy08819ko7lh2ftygiwz93ulv7 0 465315 5147142 4751041 2026-05-26T19:44:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147142 wikitext text/x-wiki '''Антыфашызм''' — апазіцыйная фашысцкім ідэялогіям палітычная плынь. Антыфашысцкае рух пачаўся ў некаторых еўрапейскіх краінах у 1920-я гады, і ў канчатковым выніку распаўсюдзіўся на іншыя краіны па ўсім свеце. == Гісторыя ўзнікнення == З развіццём і распаўсюджваннем [[Італьянскі фашызм|італьянскага фашызму]], ідэалогія [[Нацыянальная фашысцкая партыя|Нацыянальнай фашысцкай партыі]] сустрэла ўсё больш ваяўнічую апазіцыю італьянскіх камуністаў і сацыялістаў. Такая арганізацыя, як Італьянскі анархісцкі саюз, нарадзілася для барацьбы з нацыяналістычнай і фашысцкай хваляй пасляваеннага перыяду. Такім чынам, як толькі [[фашызм]] аб’яднаўся ў адзіную ідэалогію, у адказ паўстала ваяўнічая левая апазіцыя. [[Файл:Antifasistische Aktion logo.svg|міні|Сімвал антыфашыстаў.]] Між тым, па словах гісторыка Эрыка Хобсбаўм, па меры развіцця і распаўсюджвання фашызму ў гэтых краінах развіваўся «нацыяналізм левых» пад пагрозай італьянскага ірэдынтызму (напрыклад, Балкан і, у прыватнасці, Албаніі). Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] супраціў албанцаў, сербаў і палякаў (апошняе пасля 1939 году) адыграла важную ролю ў антыфашысцкіх дзеяннях і падпольным супраціве. Гэта спалучэнне непрымірымых нацыяналістаў і левых партызан складаюць самыя раннія карані еўрапейскага антыфашызму. Пазней паўсталі менш ваяўнічыя формы антыфашызму. == Асноўныя сведкі == Існуе розніца паміж антыфашызмам як палітычным рухам і як асабістым выбарам асобнага чалавека. У шырокім сэнсе, антыфашыст — гэта любы чалавек, нязгодны з ідэалогіяй фашызму або які ўдзельнічае ў антыфашысцкіх акцыях прамога дзеяння. Антыфашызм можна ўмоўна падраздзяліць на: [[Левыя (палітыка)|левы]] антыфашызм, які выступае супраць фашызму пад сцягам левых ідэалогій ([[камунізм]]у і [[сацыялізм]]у); [[Лібералізм|ліберальны]] антыфашызм, які выступае з пункту гледжання класічнага лібералізму, анархізму і антытаталітарызму; [[Хрысціянства|хрысціянскі]] антыфашызм, які бачыць у фашызме перш за ўсё ворага традыцыйных хрысціянскіх каштоўнасцяў. Варта адрозніваць палітызаваных антыфашыстаў і людзей, якія маюць антырасісцкія і агульначалавечыя перакананні, якіх нельга назваць антыфашыстамі з-за адсутнасці ў іх пэўных палітычных поглядаў. У цяперашні час антыфашызм стаў неад’емнай часткай шматлікіх палітычных і культурных плыняў, у прыватнасці [[анархізм]]у, большасці галін субкультуры скінхэдаў, хардкор руху і яго адгалінаванняў і іншых плыняў, так ці інакш роднасных культуры [[панк]]. Тэрмін «антыфа», скарочаны варыянт ад слова антыфашыст, быў прыдуманы журналістамі і з’яўляецца своеасаблівым [[мем]]ам, з дапамогай якога яны пазначаюць сучасных антыфашыстаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/1526015|title=«Само слово, само понятие «антифа» — это выдуманная конструкция»|website=www.kommersant.ru|date=2010-10-21|access-date=2024-04-04}}</ref>. [[8 лютага]] адзначаецца Дзень юнага антыфашыста, які быў зацверджаны чарговы Асамблеяй [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. Гэты памятны дзень адзначаецца з 1964 года ў гонар загінулых удзельнікаў антыфашысцкіх дэманстрацыяў — французскага школьніка [[Даніэль Феры|Даніэля Феры]] (1962) і іракскага хлопчыка Фадыла Джамаля (1963), савецкіх маладагвардейцаў (1943) [[Алег Кашавой|Алега Кашавога]], [[Любоў Шаўцова|Любові Шаўцовай]], [[Дзмітрый Агурцоў|Дзмітрыя Агурцова]], [[Віктар Субоцін|Віктара Субоціна]], [[Сямён Астапенка|Сямёна Астапенка]], расстраляных у гэты дзень [[Нацызм|нацыстамі]]. == Антыфашызм у краінах свету == === [[Італія]] === У Італіі фашысцкі рэжым [[Беніта Мусаліні]] ўжываў тэрмін «антыфашыст» для апісання сваіх апанентаў. Тайная паліцыя Мусаліні была афіцыйна вядомая як Organizzazione per la Vigilanza e la Reppressione dell’Antifascismo (OVRA), што перакладаецца з італьянскага як «Арганізацыі за пільнасць і прыгнечанне антыфашызму»). У [[Каралеўства Італія (1861—1946)|Каралеўстве Італія]] ў 1920-х гадах антыфашысты — многія з рабочага руху — змагаліся супраць уздыму фашысцкага лідара Беніта Мусаліні. Пасля таго, як 3 жніўня 1921 года [[Італьянская сацыялістычная партыя]] (PSI) падпісала дагавор аб супакаенні з [[Нацыянальная фашысцкая партыя|Нацыянальнай фашысцкай партыяй]], а прафсаюзы прынялі стратэгію прымірэння, члены працоўнага руху, не пагадзіліся з гэтай стратэгіяй. Генеральная канфедэрацыя працы (ВКТ) і ИОО адмовіліся афіцыйна прызнаваць антыфашысцкую міліцыю, у той час як [[Італьянская камуністычная партыя]] (ВСК) загадала сваім сябрам пакінуць арганізацыю. PCI арганізаваў некаторыя баявыя групы, але іх дзеянні былі адносна нязначнымі, і партыя падтрымлівала негвалтоўную, законную стратэгію. Італьянскі анархіст Севярына дзі Джавані, які з’ехаў ў [[Аргенціна|Аргенціну]] пасля Маршу 1922 года ў Рыме, арганізаваў некалькі выбухаў супраць італьянскай фашысцкай супольнасці<ref>{{Cite web|url=http://anarchist_century.tripod.com/timeline.html|title=Anarchist Century|website=anarchist_century.tripod.com|access-date=2024-04-04|archive-date=3 снежня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013634/http://anarchist_century.tripod.com/timeline.html|url-status=dead}}</ref>. Італьянскі ліберальны антыфашыст Бэнедэта Крочэ напісаў «Маніфест антыфашысцкай інтэлігенцыі», апублікаваны ў 1925 годзе. Іншым вядомым італьянскім [[Лібералізм|ліберальным]] антыфашыстам у той час быў П’еро Гобетти. Паміж 1920 i 1943 гадамі некалькі антыфашысцкіх рухаў былі актыўнымі сярод славенцаў і харватаў на тэрыторыях, далучаных да Італіі пасля Першай сусветнай вайны<ref>Milica Kacin Wohinz, Jože Pirjevec, ''Storia degli sloveni in Italia : 1866—1998'' (Venice: Marsilio, 1998)</ref>. Найбольш ўплывовай была баявая паўстанцкая арганізацыя TIGR, якая праводзіла шматлікія дыверсіі, а таксама напады на прадстаўнікоў фашысцкай партыі і ваенных. Большая частка падземнай структуры арганізацыі была знойдзена і дэмантаваная OVRA у 1940 і 1941 гадах<ref>Vid Vremec, Pinko Tomažič in drugi tržaški proces 1941 (Trieste: Založništvo tržaškega tiska, 1989)</ref>, а пасля чэрвеня 1941 года большасць яе былых актывістаў далучылася да славенскіх партызан. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] многія члены італьянскага супраціву пакінулі свае дамы і адправіліся жыць у горы, змагаючыся супраць італьянскіх фашыстаў і нямецкіх [[Нацызм|нацысцкіх]] салдат. Многія гарады Італіі, уключаючы [[Турын]], [[Неапаль]] і [[Мілан]], былі вызваленыя антыфашысцкімі паўстаннямі. === [[Славенія]] === У [[Італія ў Другой сусветнай вайне|Італіі]] першае антыфашысцкае супраціўленне паўстала ў славенскім меншасці ў 1920—1947. Фашысты хацелі пазбавіць славенцаў сваёй культуры, мовы і этнічнай прыналежнасці. Забаранялася выкарыстанне [[Славенская мова|славенскай мовы]] ў грамадскіх месцах, у тым ліку ў цэрквах, не толькі ў шматнацыянальных раёнах, але і ў раёнах, дзе насельніцтва было выключна славенскім<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.by/books?id=nOALhEZkYDkC&pg=PA45&dq=%22signed+a+treaty+on+November+12,+1920,+at+Rapallo&q=%22signed+a+treaty+on+November+12,+1920,+at+Rapallo&redir_esc=y&hl=ru#v=snippet&q=%22signed%20a%20treaty%20on%20November%2012,%201920,%20at%20Rapallo&f=false|аўтар=Paul N. Hehn|загаловак=A Low, Dishonest Decade: The Great Powers, Eastern Europe and the Economic Origins of World War II|год=2005-09-26|выдавецтва=A&C Black|старонак=538|isbn=978-0-8264-1761-9}}</ref>. Дзеці, калі яны размаўлялі па-славенску, маглі быць пакараныя італьянскімі настаўнікамі. Славенскіх настаўнікаў, пісьменнікаў і святароў адправілі на іншы бок Італіі. Першая антыфашысцкая арганізацыя пад назвай TIGR была створана ў [[1927|1927 годзе]] для барацьбы з фашысцкім гвалтам. Яго партызанская барацьба працягвалася з канца 1920-х да сярэдзіны 1930-х гадоў. Славенскае антыфашысцкае супраціўленне ў [[Югаславія|Югаславіі]] падчас Другой сусветнай вайны ўзначальваў [[Фронт вызвалення славенскага народа]]. Правінцыя [[Любляна]], акупаваная італьянскімі фашыстамі, убачыла дэпартацыю 25 000 чалавек, што складае 7,5 % ад агульнай колькасці насельніцтва, запоўніўшы [[канцэнтрацыйны лагер]] Раб і канцлагер Гонарс і іншыя італьянскія канцлагера. === [[Германія]] === Пасля таго, як у [[Веймарская рэспубліка|Веймарскай рэспубліцы]] да ўлады прыйшоў [[Адольф Гітлер|Гітлер]], [[Камуністычная партыя Германіі|Камуністычная Партыя Германіі]] і [[Сацыял-дэмакратычная партыя Германіі]] арганізавалі супраціў яго рэжыму. Пры партыях антыфашысцкага напрамку фарміраваліся ўзброеныя арганізацыі(напрыклад, камуністычны [[Рот Фронт (прывітанне)|Рот Фронт]]). Пасля, вядомыя антыфашысцкія дзеячы, такія як [[Эрнст Тэльман]], былі рэпрэсаваныя. З 1961 года [[Сацыялістычная адзіная партыя Германіі]] выкарыстоўвала тэрмін «Антыфашысцкая абарона» (German: Antifaschistischer Schutzwall) у якасці афіцыйнай назвы [[Берлінская сцяна|Берлінскай сцяны]], што рэзка адрозніваецца ад урада [[Заходні Берлін|Заходняга Берліна]], якое часам ставілася да яго як да «Сцяна сораму».<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/8698446/Berlin-Wall-Five-things-you-might-not-know.html|title=Berlin Wall: Five things you might not know|website=The Telegraph|date=2011-08-12|access-date=2024-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.chronik-der-mauer.de/material/178754/mueller-helmut-m-schlaglichter-der-deutschen-geschichte|title=Müller, Helmut M.: Schlaglichter der deutschen Geschichte {{!}} Chronik der Mauer|website=www.chronik-der-mauer.de|access-date=2024-04-04}}</ref> Пасля [[Аб’яднанне Германіі (1990)|аб’яднання Германіі]] ў 1990 годзе шматлікія антыфашысцкія групы сфармаваліся ў адказ на рост правага экстрэмізму. Па дадзеных Федэральнага ўпраўлення па абароне канстытуцыі Германіі, сучасны антыфашысцкі рух у [[Германія|Германіі]] ўключае тых, хто гатовы выкарыстоўваць гвалт<ref>https://www.verfassungsschutz.de/de/download-manager/_vsbericht-2015.pdf</ref>. Ваяўнічыя паводзіны супраць паліцыі з’яўляюцца выразам «Autonome Szene» і часткай канцэпцыі «Antifaschistische Aktion». У антыфашысцкім руху фігуруюць ілюстрацыі з дэвізамі, якія часам патрабуюць не толькі гвалту супраць [[Паліцыя|паліцыі]] або [[скінхэд]]аў, але і суддзяў. Ёсць такі лозунг, як «антыфашызм азначае напад» не толькі супраць неанацызму, але і супраць грамадзянскай і капіталістычнай сістэмы. У сучасным выкарыстанні антыфашызм часам скарачаецца да «антыфа». Адной з найбуйнейшых антыфашысцкіх кампаній у Германіі ў апошнія гады была спроба блакіраваць штогадовыя неанацысцкія маршы ў [[Дрэздэн]]е. === [[Іспанія]] === Іспанскія антыфашысцкія рухі былі ўпершыню заўважаны ў 1930-х гадах, падчас [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайны ў Іспаніі]]. Рэспубліканскі ўрад і армія, Антыфашысцкія працоўныя і Сялянскае апалчэнне, якія былі звязаны з [[Камуністычная партыя|Камуністычнай партыяй]] (ІКП), Міжнародныя брыгады, Рабочая партыяй марксісцкага аб’яднання і іспанскія анархісцкія баевікі, такія як Жалезны Калона, ваявалі супраць [[Франсіска Франка]] падчас грамадзянскай вайны. «Сябры Дурруці», звязаныя з Федэрацыяй Анархістаў Іберыі (ФАІ), былі асабліва ваяўнічай групай. Тысячы людзей з многіх краін адправіліся ў [[Іспанія|Іспанію]] каб падтрымаць антыфашысцкія рухі, далучыўшыся да такіх падраздзяленням, як Брыгада [[Аўраам Лінкальн|Аўраама Лінкальна]], брытанскі батальён, батальён Даброўскага, батальён Макензі-Папіна. Вядомыя антыфашысты, якія працавалі на міжнародным узроўні супраць Франка, ўключалі ў сябе: [[Джордж Оруэл|Джорджа Оруэла]] (які ваяваў у міліцыі ПОУМ і пісаў у [[Каталонія|Каталоніі]] пра гэты вопыт), [[Эрнэст Хемінгуэй|Эрнэст Хэмінгуэй]] (прыхільнік міжнародных брыгад, які напісаў «За каго тэлефануе звон» пра гэты вопыт), і журналістка [[Марта Гэлхарн]]. Іспанскі партызан і анархіст Франчэска Сабат Ллопарт змагаўся супраць рэжыму Франка да 1960-х гадоў, з базы ў Францыі. === [[Францыя]] === У 1920-х і 1930-х гадах у [[Трэцяя французская рэспубліка|Французскай Трэцяй рэспубліцы]] антыфашысты супрацьстаялі агрэсіўным ультраправым групам, такім як французскае рух «Аксье Франсэз», якія дамінавала ў акрузе студэнтаў Лацінскага квартала. Пасля таго, як фашызм перамог праз уварванне, [[Французскі Супраціў]] (французская: La Résistance française) змагаўся супраць [[Трэці рэйх|нацысцкай акупацыі Германіі]] і супраць калабарацыйнага рэжыму [[Рэжым Вішы|Вішы]]. === [[Вялікабрытанія]] === Уздым [[Брытанскі саюз фашыстаў|Брытанскага саюза фашыстаў]] [[Освальда Мослі]] ў 1930-х гадах быў негатыўна прыняты Камуністычнай партыяй Вялікабрытаніі, сацыялістамі з [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|Лейбарысцкай партыі]] і Незалежнай рабочай партыі, анархістамі, ірландскімі каталіцкімі докамі і яўрэямі з працоўнага класа ва ўсходняй частцы Лондана. Паміж бакамі разгарэўся канфлікт. Вышэйшай кропкай у бітве стала бітва на Кабельнай вуліцы, калі антыфашысты пыталіся спыніць марш БСФ. Першапачаткова, кіраўніцтва [[Камуністычная партыя|нацыянальнай камуністычнай партыі]] хацела правесці масавую маніфестацыю ў Гайд-парку ў знак салідарнасці з [[Іспанія|рэспубліканскай Іспаніяй]] замест мабілізацыі супраць БСФ, але мясцовыя партыйныя актывісты выступілі супраць гэтага. У антыфашысцкім руху былі дэбаты з нагоды тактыкі. Хаця многія былыя вайскоўцы з Іст-Энда ўдзельнічалі ў гвалце супраць фашыстаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://libcom.org/tags/joe-jacobs|title=Joe Jacobs {{!}} libcom.org|website=libcom.org|access-date=2024-04-04}}</ref>, лідар Камуністычнай партыі [[Філ Пірацін]] асудзіў гэтую тактыку і замест гэтага заклікаў да буйных дэманстрацый<ref>Phil Piratin ''Our Flag Stays Red''. London: Lawrence & Wishart, 2006</ref>. У дадатак да ваяўнічага антыфашысцкага руху ў [[Вялікабрытанія|Брытаніі]] было не менш ліберальнага антыфашызму. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] яўрэйскія ветэраны вайны ў 43-й групе працягнулі традыцыю баявых сутыкненняў з брытанскімі [[Фашызм|фашыстамі]]. У 60-х гадах 62-я група працягвала барацьбу з неанацыстамі<ref>Prowe, Diethelm (лістапад 1994 г.). «Класічны» фашызм і новыя радыкальныя права ў Заходняй Еўропе: параўнання і кантрасты ".</ref>. У 1970-я гады фашысцкія і ультраправыя партыі, такія як Нацыянальны фронт і Брытанскі рух, дамагліся значных поспехаў на выбарах і сталі больш смелымі ў сваіх публічных выступах. У 1989—1991 гадах пасля краху [[камунізм]]у зноў адбыўся ўсплёск фашысцкай актыўнасці ў [[Еўропа|Еўропе]]. У 1991 годзе кампанія супраць фашызму ў Еўропе (CAFE) каардынавала вялікі баявы пратэст супраць візіту ў [[Лондан]] французскага правага лідара [[Жан-Мары Ле Пен|Жан-Мары Ле Пэн]]. Гэта выклікала ўсплёск антыфашысцкіх арганізацый па ўсёй Еўропе. Толькі ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[1992|1992 годзе]] шэраг левых груповак сфармавалі антыфашысцкія арганізацыі, такія як Узноўленая Антынацыская Ліга, Моладзь Сацыялістычнай партыі супраць [[расізм]]у ў Еўропе і Рабочая рэвалюцыйная камуністычная партыя супраць [[расізм]]у. === [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] === У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах]] у 1930-х гадах існавалі фашысцкія арганізацыі, такія як «Сябры Новай Германіі», Нямецкі амерыканскі Бунд і [[Ку-клукс-клан]].<ref>{{Cite web|url=https://thirdworldtraveler.com/Fascism/Support_Hitler_US.html|title=Support for Hitler (or Fascism) in the United States|website=thirdworldtraveler.com|access-date=2024-04-04}}</ref> Пасля заканчэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў зварот увайшоў тэрмін «дачасны антыфашыст», каб апісаць [[Амерыканская нацыя|амерыканцаў]], якія моцна хваляваліся або працавалі супраць фашызму, напрыклад, змагаючыся за рэспубліканцаў у [[Грамадзянская вайна ў Іспаніі|грамадзянскай вайне ў Іспаніі]], да таго, як фашызм разглядаўся як непасрэдная і жыццёвая пагроза Злучаным Штатам (што адбывалася ў асноўным пасля ўварвання [[Трэці рэйх|Германіі]] у [[Польшча|Польшчу]] і пасля [[Напад на Пёрл-Харбар|нападу на Пёрл-Харбар]]). Мелася на ўвазе, што такімі асобамі былі [[камуністы]] ці [[Камуністы|камуністычныя прыхільнікі]], чыя лаяльнасць да Злучаных Штатаў была падазронай.<ref>http://www.alba-valb.org/resources/lessons/world-war-ii-letters-from-the-abraham-lincoln-brigade/premature-antifascists-and-the-post-war-world/?searchterm=bill%20susman {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131231001607/http://www.alba-valb.org/resources/lessons/world-war-ii-letters-from-the-abraham-lincoln-brigade/premature-antifascists-and-the-post-war-world/?searchterm=bill%20susman |date=31 снежня 2013 }}</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.jstor.org/stable/4613837|аўтар=Bernard Knox|загаловак=Premature Anti-Fascist|год=1999|выданне=The Antioch Review|том=57|выпуск=2|старонкі=133–149|issn=0003-5769|doi=10.2307/4613837}}</ref><ref>http://host.madison.com/news/local/govt_and_politics/clarence-kailin-premature-antifascist----and-proudly-so/article_a1f96356-c21c-11de-a1da-001cc4c03286.html</ref> === [[Швецыя]] === Antifascistisk Aktion (AFA) — гэта антыфашысцкая група, заснаваная ў [[Швецыя|Швецыі]] ў 1993 годзе. Кіраўніцтва AFA прапагандуе гвалт супраць [[Неанацызм|неанацыстаў]]. Некаторыя з асноўных сродкаў масавай інфармацыі назвалі іх левымі экстрэмістамі.<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/stockholm/polisen-afa-bakom-upplopp-i-fittja|title=Polisen: Afa bakom upplopp i Fittja|first=S. V. T.|last=Nyheter|website=SVT Nyheter|date=2009-10-29|access-date=2024-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mobil.svt.se/2.33538/1.1752021/10_afa-anhangare_begardes_haktade|title=10 Afa-anhängare begärdes häktade - Regionala nyheter {{!}} svt.se|website=web.archive.org|date=2011-10-01|access-date=2024-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111001073801/http://mobil.svt.se/2.33538/1.1752021/10_afa-anhangare_begardes_haktade|archivedate=1 кастрычніка 2011|url-status=}}</ref><ref>http://www.aftonbladet.se/nyheter/article11994831.ab</ref> У рэдакцыйным артыкуле газеты Expressen сцвярджалася, што ярлык антыфашыста ўводзіў у зман з-за метадаў арганізацыі{{Крыніца?|кам=тут была паламаная спасылка, дрэнны пераклад}}, такіх як крадзеж спісу падпісчыкаў у газеце нацыянал-дэмакратаў і пагроза падпісчыкам<ref>{{Cite web|lang=sv|url=https://www.expressen.se/ledare/090215-stoppa-afa/|title=090215: Stoppa AFA|last=Ledarredaktionen|website=www.expressen.se|date=2009-02-15|access-date=2024-04-04}}</ref>. Іншыя крытыкі кажуць, што гурт не паважае [[Свабода слова|свабоду слова]], таму што некаторыя члены напалі на ўмераных [[Кансерватызм|кансерватараў]] і іншых [[Нацыяналізм|нацыяналістаў]].<ref>https://www.svd.se/vansterextrema-infiltrerade-iogt-nto</ref> {{зноскі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ідэалогіі]] [[Катэгорыя:Фашызм]] [[Катэгорыя:Антыфашызм| ]] 0wt2x237piypxw7p88ohvp1gpubxhxy 0 467634 5147345 2644473 2026-05-27T10:58:40Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Пятро Васілевіч Мятла]] 5147345 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пятро Васілевіч Мятла]] fk9ogeisluaghszlhi5ex74zewrhxb7 0 471279 5147006 4620849 2026-05-26T14:37:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147006 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} {{Палітык}} '''Андрэй Рамашэўскі''' (нар. {{ДН|18|7|1970}}, г. [[Мінск]], [[Рэспубліка Беларусь|Беларусь]]) — старшыня Цэнтральнага Каардынацыйнага Камітэта, адзін з заснавальнікаў «[[Партыя аматараў піва|Партыі аматараў піва]]», удзельнік шматлікіх палітычных перформансаў пачатку 90-х, [[Палітычныя зняволеныя|палітычны зняволены]]. == Біяграфія == Андрэй Рамашэўскі нарадзіўся ў [[Мінск]]у 18 ліпеня 1970 г. Пасля школы вучыўся ў РТІ, потым на хімічным факультэце [[БДУ]]. Меў кантакты з асяродкам вядомага ў другой палове 80-х гг. дыскусійнага клуба «Сучаснік» пад кіраўніцтвам філосафа Льва Крывіцкага<ref>https://librusec.pro/a/222285 Лев Владимирович Кривицкий</ref>. Супрацоўнічаў з Cацыял-дэмакратычным саюзам Л. Крывіцкага. 30 кастрычніка 1988 г. А. Рамашэўскі ўдзельнічаў у [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|Мітынгу-рэквіеме «Дзяды»]], які быў жорстка разагнаны супрацоўнікамі міліцыі з прымяненнем спецсродкаў. А. Рамашэўскі быў сябрам Дэмакратычнага саюзу [[Валерыя Ільінічна Навадворская|В. Навадворскай]] — партыі ліберальных антыкамуністаў<ref>http://ds.ru/declaraz.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180218182226/http://www.ds.ru/declaraz.htm |date=18 лютага 2018 }} Декларация ДС</ref>. 24-25 чэрвеня 1989 г. прымаў удзел у якасці госця ва ўстаноўчым з’ездзе [[БНФ Адраджэньне|БНФ]] у [[Вільнюс]]е. На пачатку 90-х удзельнічаў у антымілітарысцкіх акцыях пратэсту на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|Плошчы Незалежнасці]] (тады пл. Леніна) ў [[Мінск]]у. Быў сябрам міжнароднай міжпартыйнай Транснацыянальнай радыкальнай партыі Partito radicale<ref>http://www.radicalparty.org/it</ref>. Каардынаваў рух [[антыпрагібіцыянізм]]у ў [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] — леварадыкальны рух за адмову мэтазгоднасці забаронаў у заканадаўстве, рэлігіі і грамадскай маралі, у тым ліку і адмову забароны на ўжыванне ўсіх відаў наркотыкаў. Супрацоўнічаў з першымі беларускімі дэмакратычнымі выданнямі на пачатку 90-х, газетай «Беларуская трыбуна», працаваў адказным сакратаром у газеце ''[[Навіны БНФ «Адраджэньне»]]''. у 1990—1991 гг. працаваў у газеце «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]». Меў творчую мянушку Борман. А. Рамашэўскі — удзельнік пратэстаў каля Парламента [[Літва|Літвы]] супраць увядзення савецкіх войск у [[Вільнюс]]е у студзені 1991 г. падчас барацьбы літоўскага народа за незалежнасць. У 1993 г. быў адным з заснавальнікаў «[[Партыя аматараў піва|Партыі аматараў піва]]», партыі альтэрнатыўнага тыпу ліберальна-дэмакратычнага накірунку. Члены партыі былі ў асноўным з мінскага творчага асяродку. У партыю ўваходзілі рок-музыкант [[Лявон Вольскі]], мастак і паэт [[Міхал Анемпадыстаў]], рок-музыкант і дызайнер [[Сяргей Скрыпнічэнка]], пісьменнік і журналіст [[Севярын Квяткоўскі]], дэпутат Вярхоўнага Савету РБ Лявон Тарасенка і іншыя. Партыя была створана прыкладна ў адзін час з падобнымі партыямі ў суседніх з Беларуссю краінах: * Польская партыя аматараў піва (Польшча)<ref>http://neobychno.com/17389/top-5-samyx-durackix-politicheskix-partij-chast-1/ Топ 5 самых дурацких политических партий</ref>, створаная ў 1991 г., удзельнічала ў выбарах 1991 г. у Польшчы, мела 16 месцаў у парламенце. * Украінская партыя аматараў піва (Украіна)<ref>http://history.franko.lviv.ua/IIIu_3.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160919024231/http://history.franko.lviv.ua/IIIu_3.htm |date=19 верасня 2016 }}</ref> зарэгістравана ў 1992 г. * Партыя аматараў піва (Расія)<ref>https://pivo.by/articles/reviews/beer-and-politics</ref> зарэгістравана ў 1994 г. Партыя прызнавала «прыярытэт праў чалавека над правамі дзяржавы і агульначалавечых каштоўнасцяў над ідэалагічнымі ўстаноўкамі».<ref>http://vytoki.net/?docs=00017668&with_person=ramaszeuski-andrej ПАРТЫЯ АМАТАРАЎ ПІВА</ref> Дзейнасць партыі была часова прыпыненая рашэннем Цэнтральнага Каардынацыйнага Камітэта [[Партыя аматараў піва|ПАП]] у 1996 г. У 1997 г. была зачынена рашэннем [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства Юстыцыі РБ]]. А. Рамашэўскі быў кандыдатам у дэпутаты ў [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|Парламенцкіх выбарах у Беларусі ў 1995 г.]] '''Храналогія пераследу''' 14 траўня 1995 г. адбыўся [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|Рэферэндум ў Беларусі]] па зменах [[Канстытуцыя Беларусі|Канстытуцыі РБ]], статусу [[Руская мова|рускай мовы]], дзяржаўнай сімволікі і эканамічнай інтэграцыі з [[Расія]]й. 24 траўня 1995 г. была праведзеная адна з першых пры прэзідэнцтве А. Лукашэнкі акцый пратэсту супраць змены сімволікі, у якой удзельнічаў і А. Рамашэўскі. У ёй удзельнічалі моладзевыя актывісты, анархісты і студэнты. Яны хадзілі вакол будынка адміністрацыі прэзідэнта з закладзенымі за галаву рукамі, сімвалізуючы паліцэйскую краіну, іранічна спявалі гімн БССР і трымалі нахіленым долу чырвона-зялёны сцяг, які пасля быў вывешаны на грамадскую прыбіральню ў [[Аляксандраўскі сквер (Мінск)|Аляксандраўскім скверы]]. Пад канец акцыі сцяг быў падраны на шматкі. Акцыя была разагнана міліцыяй, было арыштавана каля 20 чалавек, у тым ліку і А. Рамашэўскі.<ref>http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150519051534/http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 |date=19 мая 2015 }} Рацыянальнасць нацыянальнай сімволікі</ref> Амаль праз год, 29 красавіка 1996 г., праз тры дні пасля разагнанага ўладамі «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскага Шляху]]-96»<ref>http://naviny.by/rubrics/society/2015/04/26/ic_articles_116_188747 Как менялся «Чернобыльский шлях». 1996—2014</ref>, на хвалі рэпрэсій, якія разгарнуліся пасля Чарнобыльскага шляху, А. Рамашэўскі быў арыштаваны за ўдзел у акцыі пратэста 24 мая 1995 г. Ён быў абвінавачаны ў «здзеку над дзяржаўнай сімволікай», нягледзячы на тое, што падраны сцяг быў старога ўзору часоў [[БССР]]. Тры месяцы А. Рамашэўскі правёў у СІЗА-1 у [[Мінск]]у. 1 ліпеня 1996 г. абвясціў галадоўку пратэста. 19 ліпеня 1996 г. судом [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскага раёна Мінска]] прызнаны вінаватым па ч. 2 арт. 201 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК РБ]] (злоснае хуліганства) і асуджаны на 2 гады пазбаўлення волі ўмоўна з адтэрміноўкай на 1 год. Прысуд вынес суддзя Н. В. Курыловіч. А. Рамашэўскага вызвалілі ў зале суда. 26-27 лістапада 1996 г. браў удзел у Першым з’ездзе беларускіх нацыяналістаў у Віцебску. З’езд, ініцыяваны беларускім паэтам [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|Славамірам Адамовічам]], праходзіў у мастацкай галерэі, а затым у майстэрні мастака [[Алесь Пушкін|Алеся Пушкіна]]. З’езд быў разагнаны міліцыяй. Удзельнікі з’езда ўсклалі вянок да помніка [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|У. Караткевіча]]. Каля помніка былі арыштаваныя некалькі актывістаў. У выніку А. Рамашэўскі быў асуджаны на 10 сутак, А. Пушкін на 15 сутак, С. Адамовіч на 10 сутак адміністрацыйнага арышту. У 1997 г. А. Рамашэўскі пакінуў [[Рэспубліка Беларусь|Беларусь]] і атрымаў палітычны прытулак у [[Чэхія|Чэхіі]]. Удзельнічае ў грамадскім жыцці беларусаў Чэхіі. Працуе адміністратарам вэб-сайта інфармацыйнага часопіса Belarusian Review.<ref>https://archive.today/20130503180236/http://zbsb.org/lib/index.php?option=com_alblib&view=article&id=602#selection-1529.104-1529.121</ref> Сябра Рады суполкі «Скарына».<ref>{{Cite web |url=http://vydra.skaryna.net/02/02-72dpi.pdf |title=Архіўная копія |access-date=30 чэрвеня 2017 |archive-date=25 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925170208/http://vydra.skaryna.net/02/02-72dpi.pdf |url-status=dead }}</ref> 20-21 кастрычніка 2017 г. удзельнічаў кандыдатам у выбарах у парламент Чэхіі ад Пірацкай партыі Чэхіі.<ref>http://downshifter.by/pirat {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180221222956/http://downshifter.by/pirat |date=21 лютага 2018 }} Як стваральнік беларускай Партыі аматараў піва пераехаў жыць у чэскую вёску і стаў піратам</ref> Партыя мае фракцыю ў парламенце Чэхіі, выступае за свабоду інфармацыі ў інтэрнэце, абарону прыватнага жыцця карыстальнікаў інтэрнэту, рэформу патэнтнай сістэмы<ref>https://cyberleninka.ru/article/n/piratskie-partii-mirovye-tendentsii-razvitiya ПИРАТСКИЕ ПАРТИИ: МИРОВЫЕ ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ</ref>. Жанаты. Жонка Люцыя. Трое сыноў: Якуб, Радаван, Рафаэль, Францішак і дачка Тамара. == У мастацтве == Мастак Алесь Пушкін. Партрэт Бормана.<ref>http://generation.by/news2499.html</ref> {{зноскі}} == Літаратура == ''Севярын Квяткоўскі.'' Фрашкі да пляшкі. — Менск, 2007 — С. 20. ''Вячаслаў Ракіцкі.'' Сто адрасоў свабоды. — Радыё Свабода, 2011. — С. 196—198, 221—222. == Спасылкі == * http://generation.by/news2499.html * https://palitviazni.info/viazen/andrej-ramaseuski {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170125055457/http://palitviazni.info/viazen/andrej-ramaseuski |date=25 студзеня 2017 }} * http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150519051534/http://journalby.com/news/racyyanalnasc-nacyyanalnay-simvoliki-171 |date=19 мая 2015 }} * http://vytoki.net/?person=ramaszeuski-andrej&page=docs * https://charter97.org/be/news/2012/11/1/60834/ * http://pdf.kamunikat.org/27539-1.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210806190217/http://pdf.kamunikat.org/27539-1.pdf |date=6 жніўня 2021 }} * http://generation.by/news2499.html * https://docs.rferl.org/be-BY/2011/06/03/ced6b91a-4cdf-40ce-940e-7d66008a11e3.pdf {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рамашэўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] pqu21rwp25jrztsfibsmtf2ulxnev8x 0 473201 5147321 4923058 2026-05-27T09:16:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147321 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Асіпавіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Асіпавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Вілейскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Асіпавічы (Вілейскі раён)|Асіпавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1507 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Асіпавіцкі сельсавет.svg |Памер карты = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.vileyka.minsk-region.by/rukovodstvo/selsovety/osipovichskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet |Заўвагі = }} '''Асі́павіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Асіпавічы (Вілейскі раён)|Асіпавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Куранецкі раён|Куранецкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. У сельсавеце 34 паселішчы, 3300 жыхароў<ref>{{Крыніцы/ГВБ|8-1}}</ref>. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 5 ліпеня 1946 года ў складзе Вілейскага раёна. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. 29 лютага 1988 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Вілейскага гарсавета перададзена вёска [[Макаўе (Вілейскі раён)|Макаўе]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 29 лютага 1988 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 16 (1930).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1804 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 93,7 % — [[беларусы]], 5,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1507 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)}} {{Вілейскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Асіпавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Куранецкі раён|child|загаловак=Асіпавіцкі сельсавет у [[Куранецкі раён|Куранецкім раёне]] (1940—1946)}} |спіс2 = {{Вілейскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Асіпавіцкі сельсавет у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] (з 1946)}} }} [[Катэгорыя:Асіпавіцкі сельсавет (Вілейскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 12m4wch8e8p2pc5qwmlq0g2vb7412fc 0 525935 5147060 4846165 2026-05-26T16:24:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147060 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} [[Файл:Diode_symbol_ru.svg|міні|150x150пкс|[[Паўправадніковыя прыборы|Паўправадніковы прыбор]] — [[дыёд]]]] [[Файл:SCR_symbol_ru.svg|міні|150x150пкс|[[Паўправадніковыя прыборы|Паўправадніковы прыбор]] — [[тырыстар]]]] [[Файл:Wiki-Uralelectromed_MG19362.jpg|міні|Разліў [[Чарнавыя металы|чарнавой медзі]] ў аноды на заводзе «Уралэлектромедь»]] [[Файл:Wiki-Uralelectromed_MG19499.jpg|міні|Металургічныя аноды і катоды ў цэху [[электроліз]]у]] [[Файл:Roehre_anode_el84.jpg|справа|міні|Анод [[Радыёлямпа|электроннай лямпы]]]] '''Анод''' ({{Lang-grc|ἄνοδος}}ἄνοδος — рух уверх) — дадатны полюс (клема) крыніцы [[Ток|электрычнага току]] ([[гальванічны элемент|гальванічнага элемента]], [[электрычны акумулятар|акумулятара]], электрычнай машыны). Ад анода ў знешнім [[электрычны ланцуг|электычным ланцугу]] накіраваны [[электрычны ток]]<ref>{{Крыніцы/БЭ|1}}</ref>. == Анод у электрахіміі == Пры працэсах [[электроліз]]у (атрыманне [[Хімічны элемент|элементаў]] з [[Солі|солевых]] [[Раствор|раствораў]] і [[Расплавы|расплаваў]] пад дзеяннем пастаяннага электрычнага току), анод — электрычна станоўчы полюс, на якім адбываюцца [[Акісленне|акісляльна-аднаўленчыя рэакцыі]] (акісленне), вынікам якіх, у пэўных умовах, можа быць разбурэнне (растварэнне), што выкарыстоўваецца, да прыкладу, пры электрарафініраванні [[Металы|металаў]]. Аноды — множны лік слова «анод»; гэтая форма ўжываецца пераважна ў [[Металургія|металургіі]], дзе прымяняюцца аноды для [[Гальванічны элемент|гальванікі]], для нанясення на паверхню вырабу пласта металу электрахімічным спосабам, альбо для электрарафініравання, дзе метал з прымесямі раствараецца на анодзе і асядае ў ачышчаным выглядзе на [[катод]]зе. Шырокае распаўсюджванне атрымалі аноды з [[цынк]]у (бываюць сферычныя, адліваныя і катаныя, часцей выкарыстоўваюцца апошнія), [[Нікель|нікелю]], [[Медзь|медзі]] (сярод якіх асобна вылучаюць медна-фосфарыстыя, маркі АМФ), [[Кадмій|кадмію]] (ужыванне якіх скарачаецца з-за экалагічнай шкоднасці), [[Бронза|бронзы]], [[волава]] (ужываюцца пры вытворчасці друкаваных плат у радыёэлектроннай прамысловасці), сплаву свінцу і сурмы, срэбра, золата і плаціны.<ref>{{Cite web|url=https://www.xumuk.ru/bse/189.html|title=Анод - Большая Советская Энциклопедия|website=www.xumuk.ru|access-date=2024-09-26}}</ref> Аноды з некаштоўных металаў прымяняюцца для павышэння каразійнай стойкасці, павышэння эстэтычных уласцівасцяў прадметаў і іншых мэт. Аноды з каштоўных металаў прымяняюцца гальванічным вытворчасцю для павышэння электраправоднасці вырабаў. Акрамя арганізацыі карысных электрахімічных працэсаў, аноды ўжываюцца і для абароны ад непажаданых наступстваў, пабочных электрахімічных працэсаў. == Анод у вакуумных электронных прыборах == У вакуумных электронных прыборах анод — электрод, які прыцягвае да сабе электроны, якія ляцяць, выпушчаныя [[катод]]ам. У [[Радыёлямпа|электронных лямпах]] і рэнтгенаўскіх трубках канструкцыя анода такая, што ён цалкам паглынае электроны. А ў электронна-прамянёвых прыборах анод з’яўляецца элементам [[Электронная пушка|электроннай гарматы]]. Ён паглынае толькі частку электронаў, фарміруе пасля сябе электронны прамень. == Анод у паўправадніковых прыборах == Электрод [[Паўправадніковыя прыборы|паўправадніковага прыбора]] ([[дыёд]]а, [[тырыстар]]а), падлучаны да станоўчага полюсу крыніцы току, калі прыбор адкрыты (гэта значыць мае маленькі [[Электрычнае супраціўленне|супраціў]]), называюць ''анодам'', падлучаны да адмоўнага полюсу — ''[[катод]]ам''. == Знак анода і катода == У літаратуры сустракаецца рознае абазначэнне знака анода — «+» або «−», што вызначаецца, у прыватнасці, асаблівасцямі разгляданых працэсаў.<ref>{{Cite web|url=https://electrik.info/main/fakty/99-znaem-li-my-chto-takoe-anod.html|title=Знаем ли мы, что такое АНОД? » Электрик Инфо|website=electrik.info|access-date=2024-09-26}}</ref> У электрахіміі прынята лічыць, што [[катод]] — электрод, на якім адбываецца працэс аднаўлення, а анод — той, дзе працякае акісленне<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://goldbook.iupac.org/terms/view/A00370|title=IUPAC - anode (A00370)|website=goldbook.iupac.org|publisher=[[Міжнародны саюз тэарэтычнай і прыкладной хіміі]]|access-date=2024-09-26}}</ref>. Пры працы [[электроліз]]ера (напрыклад, пры рафінаванні [[Медзь|медзі]]) знешняя крыніца току забяспечвае на адным з электродаў лішак электронаў (адмоўны зарад), тут адбываецца аднаўленне металу, гэта катод. На адным электродзе забяспечваецца недахоп электронаў і акісленне металу, гэта анод. У той жа час пры працы [[Гальванічны элемент|гальванічнага элемента]] (да прыкладу, медна-цынкавага), лішак электронаў (і адмоўны зарад) на адным з электродаў забяспечваецца не вонкавай крыніцай току, а ўласна рэакцыяй акіслення металу (растварэння цынку), то ёсць тут адмоўным, калі прытрымлівацца прыведзеным вызначэнні, будзе ўжо анод. Электроны, праходзячы праз вонкавы ланцуг, выдаткоўваюцца на праходжанне рэакцыі аднаўлення (медзі), то ёсць катодам будзе з’яўляцца станоўчы электрод. У адпаведнасці з такім тлумачэннем, для акумулятара анод і катод мяняюцца месцамі ў залежнасці ад кірунку току ўнутры акумулятара<ref>''Левин А. И.'' Теоретические основы электрохимии. — М.: Металлургиздат, 1963. — С. 131.</ref><ref>Справочник по электрохимии / Под ред. А. М. Сухотина. — Л. : Химия, 1981. — С. 405.</ref>. У электратэхніцы анод — станоўчы электрод, [[Электрычны ток|ток]] цячэ ад анода да катода, [[электрон]]ы, адпаведна, наадварот <ref>{{Кніга|спасылка=https://runivers.ru/lib/book3182/|аўтар=Брокгауз, Ефрон|загаловак=Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона|год=1907|мова=ru|месца=[[Санкт-Пецярбург]]|выдавецтва=Ф. А. Брокгауз — И. А. Ефрон|archive-date=30 жніўня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830202159/https://runivers.ru/lib/book3182/}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Катод]] * [[Катодная абарона]] * [[Электроліз]] * [[Мнеманічныя правілы запамінання знака анода]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Крыніцы/БіЕ|Анод}} * {{ВСЭ3|Анод|2|}} * [http://electrik.info/main/fakty/99-znaem-li-my-chto-takoe-anod.html Ці ведаем мы, што такое АНОД?]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:электроды]] cvveh5zc1jr7fpisoinaw924awbfj3m 0 549627 5147210 4933816 2026-05-26T22:55:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147210 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Арабскае паўстанне |частка = [[Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны]] |выява = 030Arab.jpg |загаловак = Салдаты [[арабская армія|арабскай арміі]] на поўначы [[Янбу]], якія трымаюць [[сцяг Арабскага паўстання]]. |дата = [[чэрвень]] [[1916]] — [[кастрычнік]] [[1918]] |месца = [[Асманская імперыя]] |вынік = [[Сеўрскі мірны дагавор]] |змены = Распад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] |праціўнік1 = [[Файл:Flag of Hejaz (1917).svg|border|22px]] [[Каралеўства Хіджаз]]<br/> {{Сцяг|Брытанская імперыя}} [[Брытанская імперыя]]:<br/> ** {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Радэзія}} ** {{Сцяг|Індыя|імперыя}} [[Брытанская Індыя|Індыя]] {{Сцягафікацыя|Францыя}}<br /> |праціўнік2 = {{сцягафікацыя|Асманская імперыя}}<br/><hr/> {{Сцягафікацыя|Германская імперыя}} <br/> [[File:Flag of the Emirate of Ha'il.svg|border|20px]] [[Джэбель-Шамар]] |камандзір1 = [[Файл:Flag of Hejaz (1917).svg|border|22px]] [[Хусейн бен Алі]]<br />[[Файл:Flag of Hejaz (1917).svg|border|22px]] [[Фейсал I]]<br />[[Файл:Flag of Hejaz (1917).svg|border|22px]] [[Абдала ібн Хусейн]]<br/>{{сцяг|Брытанская імперыя}} [[Эдмунд Аленбі]]<br />{{сцяг|Брытанская імперыя}} [[Томас Эдвард Лоўрэнс]] |камандзір2 = {{сцяг|Асманская імперыя}} [[Мехмед V]] <br/> {{сцяг|Асманская імперыя}} [[Ахмед Джэмаль-паша]]<br/>{{сцяг|Асманская імперыя}} [[Факхры-паша]]<br/>{{сцяг|Асманская імперыя}} [[Мухіддзін-паша]]<br/><hr/>{{сцяг|Германская імперыя}} [[Ота Ліман фон Сандэрс]]<br/>[[File:Flag of the Emirate of Ha'il.svg|border|20px]] [[Саўд бін Абдулазіз]] |сілы1 = 30&nbsp;000 (чэрвень 1916)<ref name="Murphy26">Murphy, С. 26.</ref><br>звыш 50&nbsp;000 (1918)<ref>Mehmet Bahadir Dördüncü, Mecca-Medina: the Yıldız albums of Sultan Abdülhamid II, Tughra Books, 2006, ISBN|1-59784-054-8, С. 29. Колькасць толькі тых, хто аблажыў [[Медзіна|Медзіну]] да таго часу яна здалася і не ўлічвае арабскіх паўстанцаў у іншых месцах.</ref> |сілы2 = '''май 1916:'''<br/>6&nbsp;500–7&nbsp;000<ref>''Military Intelligence and the Arab Revolt: The first modern intelligence war'', Polly a. Mohs, {{ISBN|1-134-19254-1}}, Routledge, С. 41.</ref><br />'''верасень 1918:'''<br/>25&nbsp;000 <br/>340 гармат<ref name="Murphy26"/> |страты1 = невядома |страты2 = {{сцяг|Асманская імперыя}} '''звыш 47&nbsp;000'''<br>5&nbsp;000 забітых<br>10&nbsp;000 параненых<ref>Erickson 2001, С. 238, Appendix F.</ref><br>звыш 22&nbsp;000 палонных<ref>[https://ia800502.us.archive.org/23/items/statisticsofmili00grea/statisticsofmili00grea.pdf ''Statistics of the Military Effort of the British Empire During the Great War 1914–1920'', The War Office, С. 633]: 8&nbsp;000 узятых у палон арабскімі паўстанцамі ў Сірыі-Палестыне ў 1918 годзе, далучыліся да 98&nbsp;600 узятых брытанцамі.</ref><ref>Parnell, С. 75: 6&nbsp;000 палонных былі ўзяты да канца 1916 года.</ref><ref>Süleyman Beyoğlu, The end broken point of Turkish - Arabian relations: The evacuation of Medine, Atatürk Atatürk Research Centre Journal (Number 78, Edition: XXVI, November 2010) (Turkish). 8&nbsp;000 атаманскіх ваенных здаліся пасля завяршэння [[Аблога Медзіны|аблогі Медзіны]] і неўзабаве былі эвакуіраваныя ў Егіпет.</ref><br>~10&nbsp;000 памёрлых ад хваробаў |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} {{Тэатры ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны}} {{Блізкаўсходні тэатр ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны}} [[Файл:Flag of Hejaz (1917).svg|міні|300x300пкс|[[Сцяг Арабскага паўстання]].]] '''Антытурэ́цкае паўста́нне на Блі́зкім Усхо́дзе''' ({{Lang-ar|}}'''الثورة العربية''' ''Al-Thawra al-`Arabīya'') — [[Нацыянальна-вызваленчы рух|вызваленчы рух]] [[1916]]—[[1918]] гадоў, які прывёў да ўтварэння на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]] [[Незалежнасць|незалежных]] [[Ліга арабскіх дзяржаў|арабскіх дзяржаў]]. == Перадгісторыя == Пасля [[Младатурэцкая рэвалюцыя|Младатурэцкай рэвалюцыі]] 1908—1909 гадоў [[Асманская імперыя]] ўвесь час цярпела няўдачы. Імкнучыся кампенсаваць страты ад гэтых паражэнняў (у тым ліку і тэрытарыяльныя), младатуркі разгарнулі нястрымную прапаганду панцтюркізма і пераследавалі этнічныя меншасці імперыі нават мацней, чым зрынуты імі [[Абдул-Хамід II]]. Пад уплывам гэтых фактараў сярод найбольш актыўных груп арабскага насельніцтва імперыі сталі ўзнікаць настроі, а таксама выказваючыя іх групоўкі, якія паступова эвалюцыянавалі ад [[асманізм]]а да нацыяналізму, што значыць ад лаяльнага супрацоўніцтва са [[Стамбул]]ам да сцвярджэнні арабскай самабытнасці. У [[1905]] годзе сірыйскі эмігрант Наджыб Азуры апублікаваў у Парыжы маніфест «Лігі арабскай айчыны», у якім гаварылася:<blockquote class="">Арабы ўсвядомілі сваю нацыянальную, гістарычную і этнаграфічную аднастайнасць, і хочуць аддзяліцца ад гнілога асманскага дрэва з мэтай утварыць незалежную дзяржаву.</blockquote>Наджыб Азури належаў да панарабистам, якія разлічвалі дасягнуць сваёй мэты — утварэння незалежнай дзяржавы на базе арабскіх правінцый Асманскай імперыі ў рамках Арабскай Азіі — з дапамогай «гуманных асвечаных нацый Захаду». Існавалі і іншыя пазіцыі — напрыклад, моладзь, якая навучалася ў Еўропе (стварыўшая ў Францыі тайнае таварыства «Маладая Аравія») выступала за супрацьстаянне «пагрозе акупацыі, ад якой бы дзяржавы яна не зыходзіла». === Абстаноўка на Аравійскім паўвостраве перад Першай сусветнай вайной === Тэарэтычна асманскія ўлады кантралявалі ўсю велізарную тэрыторыю Аравійскага паўвострава, але на самой справе яны не мелі для гэтага дастаткова ні сродкаў, ні навучаных кадраў, ні войскаў. Таму асманскія пашы і гарнізоны, што стаялі ў найбольш буйных гарадах Аравіі, у асноўным абмяжоўваліся функцыямі назірання, бо, як правіла, не мелі магчымасці ў выпадку канфлікту дастаткова эфектыўна супрацьстаяць мясцовым феадалам. ==== Емен ==== Кіраваўшы ў [[Емен]]е імам секты зейдзітаў Ях’я Хамід ад-Дын на падставе пагаднення [[1911]] года легальна карыстаўся шырокай аўтаноміяй. Ён быў зацікаўлены ў дапамозе асманаў, так як на паўднёвых межах варагаваў з англічанамі, якія захапілі яшчэ ў [[1839]] годзе поўдзень Емена з буйным портам [[Адэн]], а на поўначы — з кіраўніком эмірата [[Асір (эмірат)|Асір]] [[Мухамад Алі аль-Ідрысі|Мухамадам Алі аль-Ідрысі]], аспрэчваўшым у імама Ях’і прыбярэжную вобласць Ціхаму. Асманы не раз спрабавалі «паставіць на месца» эміра Асіра, але беспаспяхова. ==== Хіджаз ==== Асманскаму пашы ў [[Джыда|Джыдзе]] падпарадкоўваліся у асноўным жывучыя ў [[Хіджаз]]е туркі, у той час як арабы знаходзіліся пад юрысдыкцыяй [[Шэрыф Мекі|шэрыфа Мекі]]. З [[1908]] года пазіцыі асманаў у рэгіёне ўзмацніліся ў сувязі з адкрыццём [[Хіджазская чыгунка|Хіджазскай чыгункі]], звязаўшай [[Медзіна|Медзіну]] з [[Маан (горад)|Маанам]]. ==== Усход Аравіі ==== Яшчэ ў 1899 годзе Вялікабрытанія ўстанавіла сваё панаванне над [[Кувейт]]ам, заключыўшы таемнае пагадненне з мясцовым шэйхам Мубаракам. Яшчэ раней яна паставіла ў залежнае ад сябе становішча [[Бахрэйн]], [[Катар]], [[Аман]] і [[Абу-Дабі]]. Замацаваўшыся на усходне-аравійскім ўзбярэжжы, англічане сталі актыўна ўплываць на ідучую з пераменным поспехам барацьбу феадальных кланаў Саудзідаў і Рашыдзідаў. ==== Неджд ==== Саудзіды, выгнаныя з [[Неджд (эмірат)|Неджда]], імкнуліся вярнуць сабе ўладу ў гэтым эміраце, і карысталіся пры гэтым падтрымкай Кувейта. Рашыдзіды, якія валодалі паўночнааравійскім эміратам [[Джэбель-Шамар]], імкнуліся ўтрымаць уладу над Недждам з дапамогай асманаў. [[Абдэль Азіз ібн Сауд]] у 1902—1914 гадах здолеў не толькі [[Неджд і Хаса|аднавіць уладу]] сваёй дынастыі над Недждам, але і нанесці шэраг цяжкіх паражэнняў Рашыдзідам, пашырыць тэрыторыю сваёй дзяржавы і істотна аслабіць прысутнасць асманаў на ўсходзе Аравіі. Да 1912 годзе, па дадзеных рускіх дыпламатаў, у яго сталіцы [[Эр-Рыяд]]зе ўжо не было «ні турэцкіх чыноўнікаў, ні салдат». Ідэйным сцягам саудзідаў быў [[Салафія|салафізм]]. Да 1913 года Ібн Сауд захапіў багатую прыбярэжную вобласць [[Эль-Хаса]] і шэраг важных крэпасцяў, умацаваўшы свае пазіцыі ў супрацьстаянні з Хіджазім, які з 1911 года не пускаў салафітаў ў Меку і Медыну. === Абстаноўка на Аравійскім паўвостраве ў пачатку Першай сусветнай вайны === ==== Неджд ==== Ібн Сауд яшчэ ў маі 1914 года заключыў дагавор аб дружбе і саюзе з Асманскай імперыяй, што не перашкодзіла яму ў 1915 годзе падпісаць такі ж дагавор з англічанамі. На самой справе ён не падтрымаў у вайне ні тых, ні іншых, прытрымліваючыся палітыкі чакальнага нейтралітэту, і ў асноўным займаўся ўнутраным будаўніцтвам сваёй дзяржавы і рашэннем дробных праблем з суседзямі і непакорлівымі плямёнамі. ==== Джэбель-Шамар ==== Рашыдзіды ў Джэбель-Шамары падтрымалі Асманскую імперыю ў вайне. ==== Емен ==== Імам Ях’я адкрыта ў ход ваенных дзеянняў не ўмешваўся, але на справе дапамагаў туркам, [[Паўднёвааравійскі фронт Першай сусветнай вайны|аблажыўшым з пачаткам вайны брытанскі гарнізон Адэна]] з дапамогай некаторых плямёнаў паўночнага Емена. ==== Асір ==== Англічане дамовіліся з асірскім кіраўніком Мухамедам Алі аль-Ідрысі аб сумесных дзеяннях супраць асманаў. Аднак аль-Ідрысі, атрымаўшы грошы і зброю, не дапамагаў англічанам, а ў асноўным ваяваў у 1915—1916 гадах з непакорлівымі горцамі Асіра. ==== Мекка ==== З [[Шэрыф Мекі|шэрыфам Мекі]] [[Хусейн бен Алі|Хусейнам бен Алі]] англічане вялі доўгія перамовы праз свайго вярхоўнага камісара ў Егіпце [[Артур Генры Макмагон|Макмагона]]. Апошні ў кастрычніку 1915 года абяцаў Хусейну прызнаць яго каралём будучай дзяржавы, якая павінна была ахопліваць усе арабскія краіны Азіі, за выключэннем Лівана, захаду Сірыі, поўдня і усходу Аравіі. == Ход падзей == [[8 чэрвеня]] 1916 года шэрыф Хусейн падняў паўстанне. У яго было 50 тысяч чалавек, аднак толькі 10 тысяч стрэльбаў. Пры падтрымцы флоту Антанты, які ўсталяваў кантроль над [[Чырвонае мора|Чырвоным морам]], [[10 чэрвеня]] арабы атакавалі порт [[Джыда]], і [[16 чэрвеня]] асманскі гарнізон капітуляваў. Да канца верасня арабы ўзялі шэраг прыбярэжных гарадоў, аднак прамая атака на [[Медзіна|Медзіну]] ў кастрычніку 1916 года была адбітая турэцкімі войскамі. Брытанскі ўрад адправіў да арабаў капітана [[Томас Эдвард Лоўрэнс|Лоўрэнса]], які забяспечыў ім падтрымку Каралеўскага флота пры абароне Янбу ў снежні. Лоўрэнс здолеў пераканаць арабскіх лідараў не атакаваць Медзіну, а парушыць замест гэтага працу Хіджазскай чыгункі, што адцягнула на сябе значныя турэцкія сілы. [[3 студзеня]] 1917 года [[Фейсал I|Фейсал ібн Хусейн]] з 5100 коннікамі на вярблюдах, 5300 пехацінцамі, 4 горнымі гарматамі, 10 кулямётамі і 380 уючнымі вярблюдамі адправіўся на поўнач уздоўж Чырвонага мора да горада аль-Вадж. У той час як турэцкі гарнізон падрыхтаваўся да абароны ад нападу з поўдня, дэсант з 400 арабаў і 200 ангдійскіх маракоў [[23 студзеня]] 1917 года атакаваў горад з поўначы. Праз 36 гадзін гарнізон здаўся, і туркі вырашылі адысці ад Мекі на больш выгадныя для абароны пазіцыі ля Медзіны, размясціўшы гарнізоны ўздоўж Хіджазскай чыгункі. Сілы арабаў узраслі да 70 тысяч чалавек, у іх на ўзбраенні стала ўжо 28 тысяч стрэльбаў. У 1917 годзе на бок паўстанцаў перайшоў [[Аўда ібу Тайі]], і [[9 мая]] Лоўрэнс павёў яго сілы на штурм апошняга асманскага порта на Чырвоным моры — [[Акаба (горад)|Акаба]]. [[6 ліпеня]], пасля [[Акабская бітва|жорсткай бітвы]], горад быў узяты. Тым самым была ліквідаваная пагроза праваму флангу англійскіх сіл, якія наступалі з Егіпта ў Палестыну. Пасля гэтага арабы здзяйснялі рэйды на турэцкія пазіцыі і камунікацыі, падтрымліваючы наступленне генерала [[Эдмунд Аленбі|Аленбі]]. Захоп Акабы дазволіў наладзіць забеспячэнне арабаў са складоў Антанты, у арабскіх войсках з’явіліся тэхнічныя спецыялісты, у інтарэсах арабаў дзейнічала англійская авіяцыя; у сваю чаргу арабы тактыкай дробных нападаў прымушалі трымацца расканцэнтраваных на вялікай плошчы вялікай колькасці турэцкіх сіл, дастаўлялі войскам генерала Аленбі разведвальную інфармацыю. У верасні 1918 года Аленбі адвёў арабскім партызанам важную ролю пры планаванні [[Бітва пры Мегіда (1918)|бітвы пры Мегіда]]. Калі сілы Антанты атакавалі турэцка-нямецкія пазіцыі з фронту, арабы раптоўным ударам у тыле перарэзалі ўсе тры чыгункі, пазбавіўшы турак магчымасці атрымаць падмацавання або адступіць. [[30 верасня]] 1918 года арабскія коннікі на вярблюдах падышлі да [[Дамаск]]а, і выявілі, што арабскія нацыяналісты з ліку жыхароў горада ўжо паднялі сцягі арабскага паўстання. На наступны дзень у горад уступіла [[Аўстралійская лёгкая кавалерыя]]. == Вынікі == Крах Асманскай імперыі спарадзіў у арабаў ілюзіі адносна таго, што Вялікабрытанія выканае свае абяцанні, дадзеныя Хусэйну. У чаканні гэтага Хусэйн ібн Алі абвясціў сябе каралём, прэтэндуючы на аб’яднанне пад сваёй уладай усіх былых арабскіх правінцый Асманскай імперыі. Аднак яму не ўдалося гэтага зрабіць нават у межах Аравіі, не кажучы ўжо пра іншыя рэгіёны, якія Вялікабрытанія і Францыя вырашылі падзяліць паміж сабой у адпаведнасці з [[Пагадненне Сайкса — Піко|пагадненнем Сайкса-Піка]]. Хусэйн стаў толькі [[каралеўства Хіджаз|каралём Хіджаза]], і ўвязаўся ў 1919 годзе ў барацьбу з [[Неджд (султанат)|Недждам]], якую прайграў. Ібн Сауд у 1919 годзе захапіў Джэбель-Шамар, у 1922 — Асір, а ў 1924 годзе захапіў Хіджаз, і ў 1927 годзе абвясціў стварэнне [[каралеўства Неджд і Хіджаз]], у 1932 годзе ператворанага ў [[Саудаўская Аравія|Саудаўскую Аравію]]. {{зноскі}} == Гл. таксама == * [[Арабская вясна]] == Літаратура == * ''Murphy, David'' (2008) The Arab Revolt 1916–18 Lawrence sets Arabia Ablaze. Osprey: London. ISBN 978-1-84603-339-1. * ''Parnell, Charles L.'' (August 1979) CDR USN "Lawrence of Arabia's Debt to Seapower" United States Naval Institute Proceedings * ''Erickson, Edward.'' Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Westport, CT: Greenwood. ISBN 978-0-313-31516-9. * Лоуренс Аравийский, «Семь столпов мудрости». * «История Востока» в 6 томах. Т.V «Восток в новейшее время (1914—1945 гг.)» — Москва: издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2006. ISBN 5-02-018500-0 == Спасылкі == * ''[http://www.wdl.org/ru/item/11755/ Паўстанне ў Аравіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201011232814/https://www.wdl.org/ru/item/11755/ |date=11 кастрычніка 2020 }}'' {{ref-ru}}{{ref-en}} {{Першая сусветная вайна}} {{Асноўныя падзеі Першай сусветнай вайны}} [[Катэгорыя:Гісторыя Ізраіля]] [[Катэгорыя:Гісторыя Іарданіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Лівана]] [[Катэгорыя:Гісторыя Саудаўскай Аравіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Сірыі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1916 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1917 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1918 года]] 1uc6ouirgtc4g0twwyw3v2djkmq0hrm 0 550857 5146988 4915009 2026-05-26T13:59:25Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146988 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Ласіна Дао | поўнае імя = Ласіна Жан Апалінэр Жуніёр Дао | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Кот-д’Івуар}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[нападнік (футбол)|нападнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2015| {{Сцяг|Малдова||20px}} [[ФК Саксан|Саксан]]|6 (1) |2015—2016| {{Сцяг|Малдова||20px}} [[ФК Зара Бэлць|Зара (Бэлць)]]|22 (4) |2016| {{Сцяг|Казахстан||20px}} [[ФК Актабэ|Актабэ]]|5 (1) |2016—2017| {{Сцяг|Ізраіль||20px}} [[ФК Хапаэль Ашкелон|Хапаэль (Ашкелон)]]|9 (3) |2017| {{Сцяг|Ізраіль||20px}} [[ФК Бней Сахнін|Бней Сахнін]]|5 (0) |2017—2018| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|37 (0) |2019| {{Сцяг|Арменія||20px}} [[ФК Пюнік|Пюнік (Ерэван)]]|6 (1) }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 6 кастрычніка 2019 }} '''Ласіна Дао''' (нар. {{ДН|20|12|1996}}) — івуарыйскі [[футбол|футбаліст]], [[нападнік (футбол)|нападнік]]. == Клубная кар’ера == З 2014 года пачаў выступаць за малдаўскі клуб [[ФК Саксан|«Саксан»]]. Улетку 2015 года далучыўся да іншага малдаўскага клуба — [[ФК Зара Бэлць|«Зары»]], з якім выйграў Кубак Малдовы. У чэрвені 2016 года стаў іграком казахстанскага [[ФК Актабэ|«Актабэ»]], за які гуляў у Лізе Еўропы, але ўжо праз два месяцы пакінуў клуб. Пазней гуляў у Ізраілі за клубы [[ФК Хапаэль Ашкелон|«Хапаэль» (Ашкелон)]] і [[ФК Бней Сахнін|«Бней Сахнін»]]. У жніўні 2017 года стаў іграком беларускага клуба [[ФК Гомель|«Гомель»]]<ref>[http://www.football.by/news/103092.html "Гомель" подписал 20-летнего ивуарийского нападающего]</ref>. Стаў адным з асноўных нападнікаў, хоць галамі і перадачамі да канца сезона не адзначыўся. У лютым 2018 года падоўжыў кантракт з «Гомелем» на адзін сезон<ref>[http://www.football.by/news/110065.html Дао еще на сезон остался в "Гомеле"]</ref>. У студзені 2019 года стала вядома, што нападнік пакінуў каманду па заканчэнні кантракта<ref>[http://football.by/news/121832.html Батищев, Дао и еше шесть игроков покинули "Гомель"]</ref>. У красавіку 2019 года стаў іграком армянскага клуба [[ФК Пюнік|«Пюнік»]], аднак ужо ў чэрвені пакінуў яго. == Дасягненні == * {{Сцяг|Малдова||20px}} Уладальнік Кубка Малдовы: 2016 * {{Сцяг|Арменія||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр чэмпіянату Арменіі: 2019 == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дао Ласіна}} [[Катэгорыя:Футбалісты Кот-д’Івуара]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Пюнік]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Бней Сахнін]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Хапаэль Ашкелон]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Актабэ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Зара Бэлць]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Саксан]] 7gcc7mae9htbh9ogf6msjd6ap2zqsvq 0 554357 5147352 4642052 2026-05-27T11:28:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147352 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ахрэмавецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Браслаўскі раён]] |Уключае = 39 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ахрэмаўцы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1766 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ахрэ́мавецкі сельсавет''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Ахрэмаўцы]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Браслаўскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Замошскі сельсавет (Браслаўскі раён)|Замошскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. У 1971 годзе скасаваны хутары [[Гаравыя (Ахрэмавецкі сельсавет)|Гаравыя]] і [[Камарова (Браслаўскі раён)|Камарова]]<ref>Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).</ref>. 26 сакавіка 1973 года скасаваны вёскі [[Перамерцы]], [[Янова (Браслаўскі раён)|Янова]], хутары [[Золава]], [[Падбрэжжа]] і [[Плінтоўка (Ахрэмавецкі сельсавет)|Плінтоўка]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 52 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|41}}</ref>. 12 жніўня 1974 года скасавана вёска [[Бяльмонты]] (злілася з вёскай Ахрэмаўцы)<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).</ref>. 17 сакавіка 2010 года ліквідавана вёска [[Кіслаўшчына (Браслаўскі раён)|Кіслаўшчына]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2010-102/2010_102_9_30849.pdf Решение Браславского районного Совета депутатов от 17 марта 2010 г. № 205 Об упразднении сельских населенных пунктов Браславского района]</ref>. == Населеныя пункты == * 1 студзеня 1947 года — 35. * 1 студзеня 1974 года — 52<ref name="атд74" />. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2146 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 81,9 % — [[беларусы]], 10,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 6,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1766 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [http://www.radzima.net/be/selsovet/ahremoveckij.html Сельсавет Ахрэмавецкі] {{Ахрэмавецкі сельсавет}} {{Браслаўскі раён}} [[Катэгорыя:Ахрэмавецкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 0hd23ct90q8k1rgwheel3z4dp786fni 0 554390 5147012 4720657 2026-05-26T14:53:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147012 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Архіпаў}} {{футбаліст | імя = Андрэй Архіпаў | поўнае імя = Андрэй Уладзіміравіч Архіпаў | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = {{Сцяг|Польшча}} [[ФК ЛКС Явішавіцы|ЛКС (Явішавіцы)]] | нумар = | пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]] | моладзевыя клубы = {{футбольная кар’ера |{{0|4}}—2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК ПМЦ Паставы|ПМЦ (Паставы)]]| |2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]]| }} | клубы = {{футбольная кар’ера |2014—2018| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Прамень Мінск|Прамень (Мінск)]]|89 (1) |2019| {{Сцяг|Польшча||20px}} [[ФК Вісьлане Яськавіцы|Вісьлане (Яськавіцы)]]| |2019| {{Сцяг|Польшча||20px}} [[ФК Бахэнскі КС|Бахэнскі КС]]| |2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ліда|Ліда]]|18 (0) |2021| {{Сцяг|Польшча||20px}} [[ФК Падлясе Бяла Падляска|Падлясе (Бяла Падляска)]]| |2023—| {{Сцяг|Польшча||20px}} [[ФК ЛКС Явішавіцы|ЛКС (Явішавіцы)]]| }} | абнаўленне дадзеных аб клубе = 30 красавіка 2024 }} '''Андрэй Архіпаў''' (нар. {{ДН|6|2|1995}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[абаронца (футбол)|абаронца]] польскага клуба [[ФК ЛКС Явішавіцы|ЛКС]] з [[Явішавіцы|Явішавіцаў]]. == Клубная кар’ера == Выхаванец пастаўскай акадэміі [[ФК ПМЦ Паставы|ПМЦ]], выступаў таксама за юнацкую каманду [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]. У сезоне 2014 далучыўся да мінскага «[[ФК Прамень Мінск|Промня]]», які выступаў у Другой лізе. На наступны год замацаваўся ў аснове і разам з камандай выйграў турнір. У 2016—2017 гадах гуляў за «Прамень» у Першай лізе, быў трывалым іграком стартавага складу і дапамог камандзе выйсці ў Вышэйшую лігу. Сезон 2018 пачынаў у стартавым складзе сталічнай каманды, аднак з мая згубіў месца ў аснове. З верасня стаў выступаць за дубль. У студзені 2019 года пакінуў «Прамень»<ref>{{cite web|date = 2019-01-15|url = https://football.by/news/122218 |title = "Луч" расстался с защитником |website = football.by|access-date = 2024-04-30|language = ru}}</ref> і неўзабаве далучыўся да польскага клуба «[[ФК Вісьлане Яськавіцы|Вісьлане]]». Пазней выступаў таксама за «[[ФК Бахэнскі КС|Бахэнскі КС]]». У лютым 2020 года вярнуўся ў Беларусь, стаўшы іграком «[[ФК Ліда|Ліды]]»<ref>{{cite web|date = 2020-02-06|url = https://football.by/news/136447 |title = Защитник Архипов пополнил ряды "Лиды" |website = football.by|access-date = 2024-04-30|language = ru}}</ref>. Пакінуў клуб у кастрычніку 2020 года і пераехаў у Польшчу<ref>{{cite web |date = |url = https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/2846061.html |title = Футболист «Лиды» снялся в видео против насилия – получил выговор, ушел из клуба и подписался за честные выборы |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |archive-date = 3 снежня 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201203170830/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/orsha_terminal/2846061.html |url-status = dead }}</ref>, дзе ў пачатку 2021 года папоўніў склад клуба «[[ФК Падлясе Бяла Падляска|Падлясе]]». Гуляў у гэтым клубе да канца сезона 2020/21. У пачатку 2023 года далучыўся да [[ФК ЛКС Явішавіцы|ЛКС]] з [[Явішавіцы|Явішавіцаў]]. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |- bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=80 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]] || Д3 || [[ФК Прамень Мінск|Прамень]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 3 || 0 |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] || Д3 || [[ФК Прамень Мінск|Прамень]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 20 || 1 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] || Д2 || [[ФК Прамень Мінск|Прамень]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 25 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] || Д2 || [[ФК Прамень Мінск|Прамень]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 29 || 0 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] || Д1 || [[ФК Прамень Мінск|Прамень]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 12 || 0 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]] || Д2 || [[ФК Ліда|Ліда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 18 || 0 |- align="center" |} == Грамадзянская пазіцыя == Пасля жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі<ref>{{cite web|date = 2020-09-12|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=258896 |title = 93 беларускія футбалісты выступілі з асуджэннем гвалту ВІДЭА |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2024-04-30|language = be}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Архіпаў Андрэй Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Прамень Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ліда]] [[Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Польшчы]] r9us3x3uv1c5ne6s5lwj1t1dj099xdv 0 565106 5147075 4890714 2026-05-26T16:56:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147075 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Антапольскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чашніцкі раён]] |Уключае = 28 населеных пунктаў |Сталіца = [[Антаполле (Чашніцкі раён)|Антаполле]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[10 кастрычніка]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1168 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Антапо́льскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чашніцкі раён|Чашніцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Антаполле (Чашніцкі раён)|Антаполле]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Слідчанскі сельсавет''' у складзе [[Чарэйскі раён|Чарэйскага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Слідчаны]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чарэйскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Чашніцкага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — [[Лепельская акруга|Лепельскай акругі]], з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 верасня 1957 года ў склад сельсавета са [[Старасельскі сельсавет (Чашніцкі раён)|Старасельскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Асяродкі]], [[Бараўцы (Чашніцкі раён)|Бараўцы]], [[Жукі (Чашніцкі раён)|Жукі]], [[Коравічы]] і [[Ракаўшчына (Чашніцкі раён)|Ракаўшчына]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 9.</ref>. 25 снежня 1959 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Антаполле<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 снежня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 4.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Чашніцкага раёна. 7 чэрвеня 1966 года ў склад сельсавета з [[Чарэйскі сельсавет|Чарэйскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Бельнякі]], [[Будзілава (Чашніцкі раён)|Будзілава]], [[Замачак]], [[Мар’іна (Чашніцкі раён)|Мар’іна]] і [[Сабалі (Чашніцкі раён)|Сабалі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142)</ref>. 7 чэрвеня 1968 года сельсавет перайменаваны ў Антапольскі<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1968, № 20 (1214).</ref>. 3 ліпеня 1970 года ў склад сельсавета з [[Лукомльскі сельсавет|Лукомльскага сельсавета]] пералічаны 4 населеныя пункты (вёскі [[Барок (Чашніцкі раён)|Барок]], [[Камянец (Чашніцкі раён)|Камянец]], [[Мялешкавічы (Чашніцкі раён)|Мялешкавічы]] і [[Слабодка (Кругліцкі сельсавет)|Слабодка]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 91287).</ref>. 30 студзеня 1976 года скасавана вёска [[Ракаўшчына (Чашніцкі раён)|Ракаўшчына]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 студзеня 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 8 (1490).</ref>. 8 красавіка 2004 года ў склад сельсавета з Лукомльскага сельсавета перададзены яшчэ 2 населеныя пункты (вёскі [[Восава (Чашніцкі раён)|Восава]] і [[Жучкі (Чашніцкі раён)|Жучкі]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Антапольскага сельсавета 28 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|63}}</ref>. 10 кастрычніка 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Кругліцкі сельсавет|Кругліцкага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1168 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 98,7 % — [[беларусы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 28 населеных пунктаў: вёскі [[Антаполле (Чашніцкі раён)|Антаполле]], [[Бабоўка (Чашніцкі раён)|Бабоўка]], [[Бараўцы (Чашніцкі раён)|Бараўцы]], [[Барок (Чашніцкі раён)|Барок]], [[Барсукі (Чашніцкі раён)|Барсукі]], [[Баяры (Кругліцкі сельсавет)|Баяры]], [[Белая Дуброва (Чашніцкі раён)|Белая Дуброва]], [[Бельнякі]], [[Будзілава (Чашніцкі раён)|Будзілава]], [[Будзішча (Чашніцкі раён)|Будзішча]], [[Восава (Чашніцкі раён)|Восава]], [[Дайлідаўка]], [[Жукі (Чашніцкі раён)|Жукі]], [[Жучкі (Чашніцкі раён)|Жучкі]], [[Замачак]], [[Камянец (Чашніцкі раён)|Камянец]], [[Коравічы]], [[Мар’іна (Чашніцкі раён)|Мар’іна]], [[Мялешкавічы (Чашніцкі раён)|Мялешкавічы]], [[Падмошша (Чашніцкі раён)|Падмошша]], [[Рыжанкі]], [[Сабалі (Чашніцкі раён)|Сабалі]], [[Слабодка (Кругліцкі сельсавет)|Слабодка]], [[Слідчаны]], [[Тоўпіна]], [[Хаўчы]], [[Хмялёўка (Чашніцкі раён)|Хмялёўка]] і [[Церабені]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Антапольскі (да 1968 года Слідчанскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Чарэйскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Слідчанскі сельсавет у [[Чарэйскі раён|Чарэйскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Чашніцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Слідчанскі сельсавет у [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] (1931—1962)}} |спіс3 = {{Бешанковіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Слідчанскі сельсавет у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Чашніцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Антапольскі (да 1968 года Слідчанскі) сельсавет у [[Чашніцкі раён|Чашніцкім раёне]] (1965—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чашніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чарэйскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бешанковіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] s1s43dakjlwmw9k83osmyn7no3n1wa8 0 569217 5147245 5017969 2026-05-27T03:43:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147245 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кішчанка}} {{Іерарх | імя = Архіепіскап Арцемій | імя пры нараджэнні = Аляксандр Анатолевіч Кішчанка | выява = | апісанне выявы = | тытул = Архіепіскап [[Гродзенская і Ваўкавыская епархія|Гродзенскі і Ваўкавыскі]] | царква = [[Беларуская Праваслаўная Царква]] | абранне = | інтранізацыя = | перыядпачатак = 4 лютага 1996 | перыядканец = 9 чэрвеня 2021 | папярэднік = [[Філарэт (Вахрамееў)]] | пераемнік = [[Антоній (Даронін)]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | прыняцце манаства = 3 студзеня 1996 | сан = 21 лютага 1982 | хіратонія = 4 лютага 1996 | узнагароды = }} '''Архіепіскап Арцемій''', свецкае імя '''Алякса́ндр Анато́левіч Кі́шчанка''' ({{ДН|25|4|1952}}, {{МН|Мінск}}, [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] — {{ДС|22|4|2023}}, [[Гродна]]) — беларускі царкоўны дзеяч, выкладчык; [[епіскап]] [[Беларуская Праваслаўная Царква|Беларускай праваслаўнай царквы]], архіепіскап [[Гродзенская і Ваўкавыская епархія|Гродзенскі і Ваўкавыскі]] з 1996 да 2021 года. Кандыдат багаслоўя (2004), доктар тэалогіі (2013). == Біяграфія == Рос без бацькі ў нерэлігійнай сям’і. Наведваў храм з 7—8 класа школы, тады ж вырашыў стаць святаром. У 1969 годзе паступіў у [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускі інстытут механізацыі і электрыфікацыі сельскай гаспадаркі]], аднак поспехаў у навучанні не дасягнуў і пасля 3-га курса перавёўся на завочнае аддзяленне. Пасля службы ў [[Савецкая Армія|Савецкай арміі]] (1975—76) сышоў паслушнікам у [[Пскова-Пячорскі манастыр]]<ref name = "stupeni">{{cite web |url = http://minds.by/zhurnal-stupeni/arhiv-nomerov-za-2007-god/stupeni-1-25-radostiyu-i-veseliem-vozveseli-serdtsa-nasha/preosvyashhennejshij-episkop-artemij-2#.X6m65KtR2Ul |title = Преосвященнейший епископ Артемий |year = 2007 |author = Георгий Рой, Сергий Коровинский. |publisher = Журнал «Ступени» Минской духовной семинарии |language = ru |access-date = 2020-11-10 |archive-date = 14 лістапада 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201114174325/http://minds.by/zhurnal-stupeni/arhiv-nomerov-za-2007-god/stupeni-1-25-radostiyu-i-veseliem-vozveseli-serdtsa-nasha/preosvyashhennejshij-episkop-artemij-2#.X6m65KtR2Ul |url-status = dead }}</ref>. У 1976 годзе паступіў у [[Санкт-Пецярбургская духоўная семінарыя|Ленінградскую духоўную семінарыю]]. 8 кастрычніка 1978 года ў храме Святога Іаана Багаслова архіепіскапам Выбаргскім [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірылам]] пастрыжаны ў чытальніка. У 1979 годзе залічаны ў [[Санкт-Пецярбургская духоўная акадэмія|Ленінградскую духоўную акадэмію]]. 7 лютага 1982 года прызначаны псаломшчыкам Успенскай царквы горада [[Алонец|Алонца]] [[Карэльская АССР|Карэльскай АССР]]. 21 лютага таго ж года мітрапалітам Ленінградскім і Наўгародскім [[Антоній (Мельнікаў)|Антоніем]] пасвечаны ў [[дыякан]]а ў стане [[цэлібат]]у і прызначаны на служэнне ў Алонецкую царкву. 28 верасня 1982 года мітрапалітам [[Талінская епархія|Талінскім і Эстонскім]] [[Аляксій II (Патрыярх Маскоўскі)|Аляксіем II]] накіраваны ў распараджэнне мітрапаліта Мінскага і Беларускага [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэта]] для праходжання царкоўнага служэння. 1 кастрычніка 1982 года ўказам уладыкі Філарэта прыняты ў клір [[Мінская епархія|Мінска-Беларускай епархіі]] і прызначаны на пасаду дыякана мінскай [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Мінск)|Свята-Аляксандра-Неўскай царквы]]. 24 сакавіка 1984 года пасвечаны ў [[іерэй|іерэя]] і прызначаны настаяцелем гэтай царквы<ref name = "stupeni"/>. 18 красавіка 1993 года Патрыяршым Экзархам усяе Беларусі Філарэтам узведзены ў сан [[протаіерэй|протаіерэя]]. 3 студзеня 1996 года мітрапалітам Філарэтам у [[Жыровіцкі манастыр|Свята-Успенскім Жыровіцкім манастыры]] пастрыжаны ў манаства з імем у гонар Арцемія, велікамучаніка Антыяхійскага. 8 студзеня таго ж года ўзведзены ў сан [[архімандрыт]]а. 4 лютага 1996 года ў [[Кафедральны сабор Сашэсця Святога Духа|Свята-Духавым кафедральным саборы]] мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам у саслужэнні членаў [[Сінод Беларускай праваслаўнай царквы|Сінода Беларускай праваслаўнай царквы]] пасвечаны ў епіскапа Гродзенскага і Ваўкавыскага<ref name = "stupeni"/>. 9 верасня 2004 года пастановай рады [[Мінская духоўная акадэмія|Мінскай духоўнай акадэміі імя свяціцеля Кірыла Тураўскага]] епіскапу Арцемію нададзена вучоная ступень кандыдата багаслоўя за дысертацыю на тэму «Увядзенне ў праваслаўнае багаслоўе». У 2006 годзе паступіў у [[Хрысціянская тэалагічная акадэмія ў Варшаве|Хрысціянскую тэалагічную акадэмію]] ў [[Варшава|Варшаве]]. Па заканчэнні курса ў 2007 годзе атрымаў ступень магістра багаслоўя за дысертацыю «Праблемы выкладання прадмета „Катэхізіс“ у краінах былога Савецкага Саюза». 18 ліпеня 2012 года [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] [[Кірыл (Патрыярх Маскоўскі)|Кірыл]] узвёў епіскапа Гродзенскага і Ваўкавыскага Арцемія ў [[Троіца-Сергіева лаўра|Троіца-Сергіевай лаўры]] ў сан [[архіепіскап]]а<ref>{{cite web|url = http://www.patriarchia.ru/db/text/2351523.html |title = В день памяти преподобного Сергия Радонежского Предстоятель Русской Церкви совершил Литургию в Успенском соборе Троице-Сергиевой лавры |date = 2012-07-18|publisher = Сайт Московского Патриархата |language = ru|access-date = 2020-11-09}}</ref>. 21 лютага 2013 года ў Варшаўскай хрысціянскай тэалагічнай акадэміі абараніў дысертацыю на тэму «Гісторыя Гродзенскай праваслаўнай епархіі ў 1921—1939 гадах», па выніках чаго атрымаў навуковую ступень [[доктар багаслоўя|доктара тэалогіі]]<ref>{{cite web |url = http://eparchia.patriarchia.ru/db/text/2813694.html |title = Архиепископу Гродненскому Артемию присвоена степень доктора теологии |date = 2013-02-25 |publisher = Сайт Московского Патриархата |language = ru |access-date = 2020-11-09 |archive-date = 6 верасня 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200906163400/http://eparchia.patriarchia.ru/db/text/2813694.html |url-status = dead }}</ref>. 9 чэрвеня 2021 Архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі Арцемій афіцыйна быў «адпраўлены на пакой па стане здароўя»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=274266 nn.by]</ref>. Гэта рашэнне было негатаўна ўспрынята часткай царкоўнай супольнасці,<ref>{{Cite news|url=https://www.facebook.com/christian.vision.by/posts/111490771152969|author=Христианское видение|language=Ru|access-date=2021-06-10|date=2021-06-09|title=Белорусские священники комментируют…}}</ref> а рабочая група «[[Хрысціянская візія]]» Каардынацыйнай рады выступіла са зваротам супраць «гвалтоўнага змяшчэння» архіепіскапа<ref>{{Cite web|url=https://belarus2020.churchby.info/zayava-grupy-hryscziyanskaya-viziya-z-nagody-gvaltounaga-zmyashchennya-arhiepiskapa-arczemiya-ad-kiravannya-grodzenskaj-eparhiyaj/|title=Заява групы “Хрысціянская візія” з нагоды гвалтоўнага змяшчэння архіепіскапа Арцемія ад кіравання Гродзенскай епархіяй|author=Рабочая група “[[Хрысціянская візія]]” Каардынацыйнай Рады|date=2021-06-09|access-date=2021-06-10|назва праекта=Царква і палітычны крызіс у Беларусі}}</ref>. Памёр у ноч з 21 на 22 красавіка 2023 года пасля цяжкай хваробы. Развітанне адбылося 26 красавіка ў [[Свята-Пакроўскі кафедральны сабор (Гродна)|Свята-Пакроўскім кафедральным саборы]] ў [[Гродна|Гродне]]. Пахаваны на [[Чыжоўскія могілкі|Чыжоўскіх могілках]] у [[Мінск]]у, паміж магіламі маці і сястры<ref name="nashaniva">[https://nashaniva.com/315329 Міліцыя на чале працэсіі. Як у Мінску хавалі архіепіскапа Арцемія]</ref>. == Грамадская і выкладчыцкая дзейнасць == Пастырскую працу сумяшчаў з выкладчыцкай дзейнасцю: чытаў курс асноў праваслаўя на факультэце тэалогіі [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага універсітэта]], арганізоўваў працу нядзельнай школы пры храме, апеку над інтэрнатам састарэлых і інвалідаў. Адкрыў у Гродне праваслаўны місіянерскі цэнтр, які вядзе актыўную працу ў бальніцах і турме. У 1997—1998 гадах — старшыня савета Цэнтра праваслаўнай асветы ў імя прападобнай Еўфрасінні Полацкай. У 2002—2014 гадах з’яўляўся старшынёй моладзевага руху Беларускай праваслаўнай царквы і ў адпаведнасці з пасадай курыраваў праваслаўны моладзевы рух у Беларусі. Аб’яднанне моладзі Беларускай праваслаўнай царквы і яго старшыня ў 2004 годзе сталі лаўрэатамі прэміі III Фестывалю праваслаўнай моладзі «Здабытае пакаленне»<ref name = "stupeni"/>. У 2004—2014 гадах працаваў дацэнтам кафедры біблеістыкі і хрысціянскага веравучэння [[Інстытут тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла БДУ|Інстытута тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Прыхільнік пашырэння беларускай мовы ў богаслужэннях<ref>{{cite web |url = https://krynica.info/be/2017/08/03/episkap-arcemijj-na-grodzenshchyne-kanfesijjnaya-myazha-prakhodzic-praz-semi/ |title = Епіскап Арцемій: «На Гродзеншчыне канфесійная мяжа праходзіць праз сем’і» |date = 2017-08-03 |publisher = Krynica.info |language = be |access-date = 2020-11-12 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210924121735/https://krynica.info/be/2017/08/03/episkap-arcemijj-na-grodzenshchyne-kanfesijjnaya-myazha-prakhodzic-praz-semi/ |archive-date = 24 верасня 2021 |url-status = dead }}</ref>. У 2010 годзе на беларускай мове быў выдадзены зборнік пропаведзей епіскапа Арцемія<ref>{{cite web |url = https://minds.by/news/20100716 |title = Выйшла ў свет кніга з пропаведзямі епіскапа Гродзенскага і Ваўкавыскага Арцемія |date = 2010-07-16 |publisher = Мінская духоўная семінарыя |language = be |access-date = 2020-11-12 |archive-date = 6 снежня 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20221206033135/https://minds.by/news/20100716 |url-status = dead }}</ref>. == Грамадзянская пазіцыя == 16 жніўня 2020 года ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў пасля шостых прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі]] адзіны сярод іерархаў БПЦ<ref name = "bbc">{{cite web|url = https://www.bbc.com/russian/features-54720488|title = «Вы подняли руку на Христа»: как белорусские православные стали частью протестов, а церковь — нет|author = Алина Исаченко.|date = 2020-10-29|publisher = [[BBC]]|language = ru|access-date = 2020-11-09}}</ref> выступіў з казаннем, у якім асудзіў гвалт у дачыненні да пратэстоўцаў і фальсіфікацыі на выбарах<ref>{{cite web|url = https://volkovysk.by/kultura/arkhiepiskop-artemij-obratilsya-k-protestuyushhim-i-silovikam.html|title = Гродненский архиепископ Артемий обратился к протестующим и силовикам|date = 2020-08-16|publisher = Волковыск.by — сайт города Волковыска|language = ru|access-date = 2020-11-09|archive-date = 13 лістапада 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20201113193515/https://volkovysk.by/kultura/arkhiepiskop-artemij-obratilsya-k-protestuyushhim-i-silovikam.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=257245|title = Архіепіскап гродзенскі — настаўнікам: «Вам на каленях трэба стаяць, за ўсе фальсіфікацыі, за тую хлусню»|date = 2020-08-17|publisher = [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]] |language = be|access-date = 2020-11-09}}</ref>. Сінадальны аддзел БПЦ па ўзаемаадносінах царквы і грамадства адмежаваўся ад пропаведзі архіепіскапа Арцемія, заявіўшы, што яна адлюстроўвае выключна асабісты погляд архірэя<ref name = "bbc"/><ref>{{cite web|url = http://church.by/news/ob-uchastii-verujushih-v-obshestvenno-politicheskoj-zhizni |title = Об участии верующих в общественно-политической жизни. Разъяснение Синодального отдела Белорусской Православной Церкви по взаимоотношениям Церкви и общества| date = 2020-08-21| publisher = Официальный портал Белорусской Православной Церкви |language = ru|access-date = 2020-11-09}}</ref>. У верасні 2020 года ў гродзенскім [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква і кляштар базыльянак (Гродна)|Свята-Раства-Багародзіцкім жаночым стаўрапігіяльным манастыры]] пачалі збіраць подпісы за адхіленне Арцемія ад пасады архіепіскапа Гродзенскага і Ваўкавыскага з прычыны таго, што пад ягоным кіраўніцтвам ''«распаўсюджваюцца нацыяналістычныя ідэі, заснаваныя на русафобіі, вітаюцца людзі, якія карыстаюцца сімволікай нацысцкіх калабарацыяністаў, насаджаецца беларуская мова і гімн „[[Магутны Божа]]“»''<ref name = "hrodna.life">{{cite web|url = https://hrodna.life/2020/09/22/mitropolit-veniamin-v-grodno |title = Мітрапаліт Веніямін у Гродне: «Ніякіх подпісаў не збіраць!» |date = 2020-09-22|publisher = Hrodna.life|language = be|access-date = 2020-11-09}}</ref>. 22 верасня 2020 года Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі [[Веніямін (Тупека)|Веніямін]] наведаў Гродзенскую епархію і выказаўся пра недапушчэнне расколу ў праваслаўнай царкве ды забараніў збіраць подпісы супраць архіепіскапа Арцемія<ref name = "hrodna.life"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[камілаўка]]й (4 мая 1986) і [[нанедранік]]ам (10 красавіка 1988)<ref name = "stupeni"/>, памятным знакам «70 гадоў з дня ўтварэння Гродзенскай памежнай групы»<ref>{{cite web |url = https://krynica.info/be/2014/12/05/arkhiepiskap-arcemijj-i-padpalkounik-grodzenskajj-pagmezhgrupy-abmyanyalisya-uznagarodami/ |title = Архіепіскап Арцемій і падпалкоўнік Гродзенскай памежгрупы абмяняліся ўзнагародамі |date = 2014-12-05 |publisher = Krynica.info |language = be |access-date = 13 лістапада 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201120172859/https://krynica.info/be/2014/12/05/arkhiepiskap-arcemijj-i-padpalkounik-grodzenskajj-pagmezhgrupy-abmyanyalisya-uznagarodami/ |archive-date = 20 лістапада 2020 |url-status = dead }}</ref>, шэрагам царкоўных ордэнаў: * Ордэн прападобнага Сергія Раданежскага 2-й ступені (РПЦ; 29 снежня 1999). * Ордэн святога дабравернага князя Данііла Маскоўскага 2-й ступені (РПЦ; 25 красавіка 2002). * [[Ордэн прападобнай Ефрасінні Полацкай]] (БПЦ; 5 чэрвеня 2002). * Ордэн прападобнага Серафіма Сароўскага 2-й ступені (РПЦ; 4 лютага 2006). * [[Ордэн свяціцеля Кірыла Тураўскага]] 1-й ступені (БПЦ; 25 красавіка 2007). * Ордэн свяціцеля Інакенція Маскоўскага 2-й ступені (РПЦ; 21 лютага 2012). == Зноскі == {{reflist|2}} == Літаратура == * {{ПЭ|76382|Артемий|3|463}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік|Арцемій (Кішчанка)}} * [http://www.church.by/by/sinod/artemij-arhiepiskop-grodnenskij-i-volkovysskij/ Архіепіскап гродзенскі і ваўкавыскі Арцемій] на афіцыйным партале Беларускай праваслаўнай царквы {{ref-be}}. * [https://orthos.org/eparhiya/bishop/biografiya Архіепіскап гродзенскі і ваўкавыскі Арцемій] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201119003034/https://orthos.org/eparhiya/bishop/biografiya |date=19 лістапада 2020 }} на сайце Гродзенскай епархіі {{ref-ru}}. * [http://www.patriarchia.ru/db/text/60802.html Архіепіскап гродзенскі і ваўкавыскі Арцемій] на сайце Маскоўскага патрыярхата {{ref-ru}}. {{Вонкавыя спасылкі}} {{Епіскапат Беларускай праваслаўнай царквы}} [[Катэгорыя:Епіскапы гродзенскія і ваўкавыскія]] [[Катэгорыя:Дактары багаслоўя]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Епіскапы Беларускай праваслаўнай царквы]] e2gfrfuhoxju1v8gnpgxf39pr0ldi7g 0 572764 5147334 4027884 2026-05-27T10:13:14Z Rommmmmka 78299 /* */ 5147334 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Уладзі́мір Мікі́тавіч Усхо́пчык''' (нар. {{ДН|7|01|1946}}; [[Ровенская вобласць]], [[УССР]], [[СССР]] — савецкі і беларускі ваенны. Намеснік [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|міністра абароны РБ]]. Служыў у складзе савецкага войска ў [[Афганістан]]е. У [[1990]] годе быў камандзірам 107-й мотастралковай дывізыі, якая размяшчалася ў Паўночным гарадку [[Вільнюс]]а. [[13 студзеня]] [[1991]] года савецкая бранятэхніка пад яго камандай распачала [[штурм тэлевежы ў Вільнюсе]]. Загінула 16 чалавек. Дасюль знаходзіцца ў літоўскім вышуку. У студзені [[2010]] года [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь]] адмовілася дапамагаць Літве па справе [[13 студзеня]] і выдаць для суду Уладзіміра Усхопчыка і Станіславу Юонене. «Выкананне просьбы Літвы па гэтай справе супярэчыла б асноўным прынцыпам законаў Рэспублікі Беларусь»<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=33595 Усхопчыка не выдадуць, бо ён бараніў СССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210120041542/https://nn.by/index.php?c=ar&i=33595 |date=20 студзеня 2021 }} // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] [[5 студзеня]] [[2010]]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Усхопчык Уладзімір Мікітавіч}} [[Катэгорыя:Генералы Беларусі]] [[Катэгорыя:Генерал-лейтэнанты СССР]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністраў Рэспублікі Беларусь]] reydv168p3aix94qq4ncn2ypueh3j1j 0 575875 5146932 5041926 2026-05-26T13:13:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5146932 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Андрэй Віталевіч Вашкевіч |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = журналіст, футбольны функцыянер |дата нараджэння = 24.4.1984 |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} {{Цёзкі2|Вашкевіч}} '''Андрэй Віталевіч Вашкевіч''' (нар. {{ДН|24|04|1984}}, {{МН|Барысаў||}}) — беларускі журналіст і футбольны функцыянер. Першы ў гісторыі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] генеральны сакратар клуба<ref>[https://by.tribuna.com/football/1024960114.html Андрей Вашкевич назначен генеральным секретарем БАТЭ]</ref><ref name="by.tribuna.com">[https://by.tribuna.com/football/1065452526.html Вашкевич покинул БАТЭ и перешел на работу в ФИФА]</ref> ([[2014]]—[[2018]]). == Біяграфія == === Адукацыя === Навучаўся ў СШ № 23, гімназіі № 2 і СШ № 15. Апошнюю скончыў у [[2002]] годзе з залатым медалем. У тым жа годзе паступіў у [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], дзе навучаўся па спецыяльнасці «лінгвіст, перакладчык сінхраніст». Скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]] у [[2007]] годзе з чырвоным дыпломам<ref>[https://www.pressball.by/tv/streamer/3 Прессбол-ТВ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170820183609/http://www.pressball.by/tv/streamer/3 |date=20 жніўня 2017 }}</ref>. У [[2011]]—[[2012]] гадах навучаўся ў [[Ліверпульскі ўніверсітэт|Універсітэце Ліверпула]], дзе атрымаў ступень магістра бізнэс-адміністравання (МБА) ў сферы футбола<ref name="sport.tut.by">[https://sport.tut.by/news/football/423660.html Бывший журналист «Прессбола» назначен генеральным секретарем БАТЭ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150919173301/http://sport.tut.by/news/football/423660.html |date=19 верасня 2015 }}</ref>. === Журналістыка === Пачаў супрацоўнічаць з газетай [[Прессбол|«Прессбол»]] у пачатку [[2007]] года з артыкула аб чэмпіянаце Нідэрландаў<ref name="Мое первое дело с Беленьким">[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83867 Мое первое дело с Беленьким] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170827141520/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83867 |date=27 жніўня 2017 }}</ref>. Ён хутка стаў адным з лепшых журналістаў выдання, быў камандыраваны ў Тырану<ref>[https://www.pressball.by/articles/football/national/22721 Веселые картинки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160309055125/http://www.pressball.by/articles/football/national/22721 |date=9 сакавіка 2016 }}</ref>, Стамбул<ref>[https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/21923 Турецкий Гамбит]{{Недаступная спасылка}}</ref>, Прышціну<ref>[https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24346 День независимости] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919013916/https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24346 |date=19 верасня 2020 }}</ref> і Рэшыцу<ref>[https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24868 На несжатой полосе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919015104/https://www.pressball.by/articles/handball/eurocups/24868 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. У [[2008]] годзе павінен быць працаваць для газеты з [[Летнія Алімпійскія гульні 2008|Алімпійскіх Гульняў у Пекіне]], але [[Прессбол|«Прэсбол»]] быў пазбаўлены акрэдытацыі за серыю антыкарупцыйных матэрыялаў [[Святлана Вячаславаўна Парамыгіна|Святланы Парамыгінай]], і на [[Алімпійскія гульні|Гульні]] Вашкевіч трапіў толькі ў [[2012]] годзе<ref name="Мое первое дело с Беленьким"/>. У [[2014]] годзе выдаў самабытны цыкл з больш 20 артыкулаў аб сваіх спартовых прыгодах у [[Непал]]е<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/79696 Непал-2070. Последняя серия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923020832/https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/79696 |date=23 верасня 2020 }}</ref>. У [[2015]] годзе Вашкевіч стаў першым беларускім пішучым журналістам, трапіўшым на «Australian Open»<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=b_Wt00E5fzI Эксперт. Андрей Вашкевич]</ref>. У [[2016]] годзе камандыраваны газетай на пераможны для партугальцаў і Крышціяну Раналду [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|EURO]]. Пісаў для «Прэсбола» з фіналаў Лігі чэмпіёнаў, Лігі Еўропы і Суперкубка Еўропы. Пастаянна асвятляў еўракубкавыя гульні барысаўскага [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]. Быў з камандай у гістарычным падарожжы на [[Сант’яга Бернабеу (стадыён)|«Санцьяга Бернабеу»]] на першы ў гісторыі беларускага футбола матч групавога этапа [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83369 Чем «Реал» потчевал БАТЭ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161229170341/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83369 |date=29 снежня 2016 }}</ref>. З {{Дата|24|04|2016|1}} па {{Дата|24|04|2017|1}} вёў на [[Прессбол|pressball.by]] штодзённую калонку «The Daily Vashkevich», вытрымаўшы 365-дзённы чэллендж. Агульная колькасць праглядаў склала больш за 1,7 млн, каментароў — больш за 7 тысяч<ref>{{Cite web |url=https://www.pressball.by/news/other/262009 |title=Проект «The Daily Vashkevich» за год собрал более 1,7 миллиона просмотров |access-date=18 кастрычніка 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171007184233/http://www.pressball.by/news/other/262009 |archivedate=7 кастрычніка 2017 |url-status=dead }}</ref>. Вашкевіч супрацоўнічаў з расійскімі выданнямі «PROСПОРТ»<ref>[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/prosport/525506.html Паллоттная площадь. Как босс «Ромы» совершает революцию в Италии]</ref><ref>[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/prosport/543166.html Канзас-сети. Чему «МЮ» хочет научиться у клуба MLS]</ref><ref>[https://www.sports.ru/tribuna/blogs/prosport/494088.html Как Гвардиола пользуется Торрентом в «Баварии»]</ref>, «Total Football»<ref>{{Cite web |url=https://issuu.com/totalfootball/docs/weekly_9__1_ |title=Total Football № 9 |access-date=18 кастрычніка 2018 |archive-date=26 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226184945/https://issuu.com/totalfootball/docs/weekly_9__1_ |url-status=dead }}</ref>, [[Советский спорт|«Советский Спорт»]]<ref>[https://www.sovsport.ru/american_football/business/986993-esche-po-odnoj-kak-v-amerikanskom-futbole-vodka-obygryvaet-pivo Еще по одной: как в американском футболе водка обыгрывает пиво]</ref><ref>[https://www.sovsport.ru/football/business/1023758-buduschee-sejchas-10-glavnyh-trendov-mirovogo-sporta-v-2018-m Будущее сейчас: 10 главных трендов мирового спорта в 2018-м]</ref><ref>[https://www.sovsport.ru/business/979820-konec-tv-pochemu-sportivnyh-kanalov-v-televizore-skoro-ne-budet Конец ТВ. Почему спортивных каналов в телевизоре скоро не будет]</ref>, [[Forbes|«Forbes»]]<ref>[http://www.forbes.ru/person/328551-vashkevich-andrei Автор FORBES Андрей Вашкевич]</ref>, пісаў на англiйскай мове для [[УЕФА|uefa.com]]<ref>[https://fr.uefa.com/womensunder17/news/newsid=1872022.html?iv=true Ireland edge out Finland to top Group 9]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.uefa.com/under17/news/newsid=2172192.html Russia beat qualified Belarus to pip Wales]</ref><ref>[https://ru.uefa.com/uefaeuro/season=2012/matches/round=15171/match=2002095/postmatch/report/index.html#%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C+%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3+%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BC Абидаль помог белорусам]</ref><ref>[https://es.uefa.com/womensunder19/news/newsid=1996103.html Favourites start well, Malta surprise]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.uefa.com/under19/news/newsid=1990798.html Germany and Scotland sweep through Group 5]</ref><ref>[https://www.uefa.com/womensunder19/news/newsid=2000579.html?iv=true France and Sweden among impeccable qualifiers]</ref><ref>[https://www.uefa.com/under17/news/newsid=1536780.html Romania and Belarus in the goals]</ref>. === Хакей === Летам [[2008]] года стаў першым прэс-скаратаром [[ХК Дынама Мінск|ХК «Дынама» (Мінск)]] пасля таго, як клуб далучыўся да [[Кантынентальная хакейная ліга|Кантынентальнай хакейнай лігі]]<ref>[http://www.mogilev.biz/news/sport/sport_130.html Джим Хьюз стал новым тренером минского хоккейного клуба «Динамо»]</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/spisok-gardnera.html Список Гарднера]</ref><ref>[https://allhockey.ru/news/show/33154-Minskoe_Dinamo_usilit_kanadskij_vratar_Endi_Chiodo Минское «Динамо» усилит канадский вратарь Энди Чиодо]</ref><ref>[https://naviny.by/rubrics/sport/2008/07/10/ic_articles_125_157973 Минское «Динамо» подписало канадского голкипера Энди Чиодо] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150629150614/http://naviny.by/rubrics/sport/2008/07/10/ic_articles_125_157973/ |date=29 чэрвеня 2015 }}</ref>. Праз тры месяцы Вашкевіч вярнуўся ў [[Прессбол|«Прэсбол»]]. У [[2014]] годзе Вашкевіч быў кіраўніком прэс-цэнтра [[Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай 2014|Чэмпіяната Свету па хакею ў Мінску]] на [[Мінск-Арэна|Мінск-Арэне]]<ref>[https://sport.tut.by/news/hockey/402282.html ХОККЕЙ «Для нас честь быть причастными к этому празднику». TUT.BY пообщался с самыми вежливыми участниками ЧМ-2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210123102026/https://sport.tut.by/news/hockey/402282.html |date=23 студзеня 2021 }}</ref>. === ФК БАТЭ === Вашкевіч пачаў супрацоўнічаць з [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] у [[2008]] годзе, дапамагаючы клубу ў дэбютным сезоне [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]. З [[2009]] года спецыяліст працаваў у прэс-службе «жоўта-блакітных». У [[2013]] годзе Вашкевіч узначаліў праект па запуску новага сайта fcbate.by. У тым жа годзе сайт атрымаў першы прыз на выставе [[TIBO|TIBO-2013]] у намінацыі «Спорт, турызм і забавы»<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id878 Сайт ФК БАТЭ — лучший!]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/other/132544 Сайт борисовского БАТЭ стал победителем на выставке «ТИБО-2013»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131115085635/http://www.pressball.by/news/other/132544 |date=15 лістапада 2013 }}</ref><ref>[http://www.adzinstva.by/?p=81387 Сайт ФК БАТЭ — лучший на выставке «ТИБО-2013»!]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://by.tribuna.com/exotic/156429731.html Офсайт БАТЭ стал победителем выставки ТИБО-2013, ресурс «Цмокаў» занял второе место]</ref>. У [[2013]]—[[2015]] годах Вашкевіч быў абраны ў працоўную групу па маркетынгу [[Асацыяцыя еўрапейскіх клубаў|Асацыяцыі Еўрапейскіх Клубаў (ЕСА)]], якую ўзначальваў тагачасны прэзідэнт «Басрелоны» Сандра Разэль<ref>{{Cite web |url=http://www.atromitosfc.gr/en/news-en/news-en/3953-atromitos-at-the-european-club-associationen.html |title=Atromitos FC at the European Club Association |access-date=18 кастрычніка 2018 |archive-date=21 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921205844/https://www.atromitosfc.gr/en/news-en/news-en/3953-atromitos-at-the-european-club-associationen.html |url-status=dead }}</ref>. У [[2015]]—[[2017]] гадах Вашкевіч далучыўся да працоўнай групы па дзіцячаму і юнацкаму футболу [[Асацыяцыя еўрапейскіх клубаў|ЕСА]]<ref>[https://www.ecaeurope.com/media/4115/eca-annual-report-2016.pdf ECA Annual Report 2016]</ref>. Яго мандат быў падоўжаны на цыкл-[[2017]]-[[2019]]<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id8155 Андрей Вашкевич вновь избран в рабочую группу по детско-юношескому футболу ЕСА]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Але яго Вашкевіч не скончыў у сувязі з пераходам на працу ў ФІФА<ref name="ReferenceA">[https://sport.tut.by/news/football/601703.html Генсек БАТЭ перешел на работу в ФИФА]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У лістападзе 2014 года Вашкевіч стаў першым генеральным сакратаром у гісторыі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]<ref name="sport.tut.by"/>. Вашкевiч рэгулярна з’яўляўся прадстаўніком [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] на лёсаваннях спаборніцтваў пад эгідай [[УЕФА]], і Ассамблеях [[Асацыяцыя еўрапейскіх клубаў|Асацыяцыі Еўрапейскіх Клубаў (ЕСА)]], семінарах УЕФА і іншых адказных мерапрыемствах<ref>[https://www.pressball.by/news/football/259801 Футбол. Андрей Вашкевич представил БАТЭ на Ассамблее ЕСА в Афинах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170331221815/http://www.pressball.by/news/football/259801 |date=31 сакавіка 2017 }}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/211471 Футбол. Андрей Вашкевич помог Эдвину ван дер Сару выиграть кубок ЕСA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151022082807/http://www.pressball.by/news/football/211471 |date=22 кастрычніка 2015 }}</ref><ref>[https://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id3811 ФК БАТЭ принял участие в Ассамблее ЕСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928190139/https://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id3811 |date=28 верасня 2020 }}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/179484 Футбол. ФК БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/fcbate/831380.html Приоритет безопасности]</ref><ref>[https://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id2093 БАТЭ поучаствовал в Ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id8717 Приняли участие в Ассамблее ЕСА]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/236102 Футбол. Финский СИК — соперник БАТЭ во 2-м раунде квалификации Лиги чемпионов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923022004/https://www.pressball.by/news/football/236102 |date=23 верасня 2020 }}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id6061 «Дандолк» или «Хабнарфьордюр»]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id4569 «Барселона», «Байер» и «Рома»]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7823 https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7823] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170911030526/http://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7823 |date=11 верасня 2017 }}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id1601 ФК БАТЭ на конференции «PROСПОРТ»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Так, у [[2010]] годзе Вашкевіч ад імя БАТЭ падпісаў у [[Барселона|Барселоне]] Дэкларацыю добрай волі па прасоўванні прынцыпаў «Fair Play» паміж гарадамі, прымаючымі міжнародныя сустрэчы<ref>[https://belaruspartisan.by/m/sport/155304/ Футбол. БАТЭ подписал декларацию UEFA]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У лістападзе [[2015]] года дзякуючы Вашкевiчу ў Беларусь упершыню ў гісторыі трапіў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Кубак Еўрапейскіх чэмпіёнаў]]. Трафей экспанаваўся ў [[Барысаў|Барысаве]]. Па інфармацыі [[СБ. Беларусь сегодня|sb.by]], гэта здарылася так: ''"У верасні 2015 года Вашкевіч на чарговым семінары УЕФА папрасіў футбольных чыноўнікаў, ці можа арганізацыя дазволіць паказаць кубак у Барысаве. Яго накіравалі да афіцэра УЕФА, які адказывае за візіты трафеяў. Доўгая перапіска — і вуаля. Андрэй Вашкевіч не скрывае задавальнення з гэтай нагоды: «Любяць БАТЭ ў УЕФА, вось і далі нам такую магчымасць. Мы рады прывезці Кубка ў Барысаў. Амфара дастаўляецца пасылкай у спецыяльным куфары. Нам заставалася толькі прыехаць у аэрапорт і размыціць груз»''<ref>[https://www.sb.by/articles/bolshie-ushi-21112015.html Большие уши]</ref>. У [[2016]] годзе Вашкевіч быў абраны сакратаром працоўнай групы па стварэнні прафесійнай футбольнай лігі ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>[https://sputnik.by/sport/20160930/1025432356/kapskij-vozglavit-rabochuyu-grupp-po-voprosam-sozdaniya-pfl.html Капский возглавит рабочую группу по вопросам создания ПФЛ]</ref>. Кіраўніком групы стаў [[Анатоль Капскі]]<ref>[https://www.pressball.by/news/football/244900 Анатолий Капский станет руководителем рабочей группы по вопросам создания ПФЛ, Андрей Вашкевич — секретарем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919025230/https://www.pressball.by/news/football/244900 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. === ФІФА === У ліпені [[2018]] года Вашкевіч перайшоў на працу ў [[ФІФА]]. Ён стаў каардынатарам праектаў рэгіянальнага офіса ў [[Дубай (горад)|Дубаі]] ([[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]])<ref name="by.tribuna.com"/><ref>[https://www.pressball.by/news/football/301205 Футбол. Андрей Вашкевич покинул БАТЭ]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="euroradio.fm">[https://euroradio.fm/ru/generalnyy-sekretar-bate-pereshel-na-rabotu-v-strukturu-fifa Генеральный секретарь БАТЭ перешел на работу в структуру ФИФА]</ref><ref name="euroradio.fm"/><ref name="ReferenceA"/>. == Беларуская мова == Вашкевіч шырока вядомы станоўчым стаўленнем да [[беларуская мова|беларускай мовы]]. В [[2017]]—[[2018]] гадах ён веў на сайце [[Прессбол|pressball.by]] беларускамоўную калонку «БелВашкевіч»<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/85122 Ці магчыма беларуская спартовая журналістыка на беларускай мове?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190417171037/https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/85122 |date=17 красавіка 2019 }}</ref>. Яна складалася з літаратурных замалёвак аб людзях, што глядзяць на [[футбол]] з трыбун [[Беларусь|Беларусі]] іншых краін свету. Сярод яго герояў былі аднаногі фанат ФК «Полацк», які за свае грошы друкуе і развешвае афішы гульняў клуба<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84042 «Жыў у падвалах, сяджу на паперці». Заўзятар без нагі, які за свае грошы робіць афішы гульняў ФК «Полацкгаз» і сам іх расклейвае] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170920091736/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84042 |date=20 верасня 2017 }}</ref>, бабуля з [[Дуброўна]], якая наведвае гульні мясцовага «Дняпра»<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84064 Бабка Надзя, якая паціскала руку Аляксандру Лукашэнку, заўзее за «Днепр» з Дуброўна і Дашу Домрачаву] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171121085404/https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84064 |date=21 лістапада 2017 }}</ref>, і дзядуля з [[Паставы|Паставаў]], якому футбол дапамог справіцца са смерццю любай жонкі<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/84484 Заўзятар, які прыляцеў у Паставы на самалёце]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Вашкевіч тлумачыць добрае валоданне мовай добрымі настаўнікамі: ''«Усе мае настаўнікі беларускай мовы былі проста выдатнымі прафэсіяналамі сваёй справы. Я вучыўся ў Барысаве, і першыя шэсьць гадоў працэс адбываўся выключна па-беларуску»'' — распавёў ён у інтэрв’ю «Радыё Свабода» у 2016 годзе<ref>[https://www.svaboda.org/a/andrej-vaskievic/28504825.html Генэральны сакратар БАТЭ і калюмніст «Прессбола» Андрэй Вашкевіч пачаў беларускамоўны праект]</ref>. Шырокі рэзананс атрымала адкрытая перапіска Вашкевіча ад ліца ФК БАТЭ і моўнага энтузіяста [[Ігар Случак|Ігара Случака]]. У [[2016]]-м, [[2017]]-м і [[2018]]-м гадах прадстаўнік клуба адказваў на звароты актывіста выключна ў вершах. У іх былі алюзіі на верш Максіма Багдановіча «Пагоня» і Якуба Коласа «Не сядзіцца ў хаце хлопчыку малому…»<ref>[https://sport.tut.by/news/football/493026.html БАТЭ стихами ответил на очередное обращение блогера использовать в клубе белорусский язык] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200809124320/https://sport.tut.by/news/football/493026.html |date=9 жніўня 2020 }}</ref><ref>[https://charter97.org/ru/news/2017/3/16/243966/ БАТЭ ответил активисту Игорю Случаку в стихах]</ref><ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=205802&lang=ru БАТЭ отправил Случаку поэтический ответ, где сравнивает его с аллигатором и амурским тигром — СТИХ https://nashaniva.by/?c=ar&i=205802&lang=ru]</ref> У [[2016]] даволі жорстка<ref>[https://sport.tut.by/news/velosport/494408.html Генсек БАТЭ ответил велогонщику Кириенко на его слова о «мертвом белорусском языке»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160902065037/http://sport.tut.by/news/velosport/494408.html |date=2 верасня 2016 }}</ref> адказаў веласіпедысту [[Васіль Кірыенка|Васілю Кірыенку]], які заявіў, што беларуская мова — мёртвая<ref>[https://by.tribuna.com/cycle-racing/1039507794.html Василий Кириенко: «Белорусский язык — не живой; это мертвый язык, на котором практически никто не разговаривает»]</ref>. У [[2018]] годзе быў адным з выступоўцаў суполкі [[Мова нанова|«Мова Нанова»]] у [[Барысаў|Барысаве]]<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id8693 Андрэй Вашкевіч выступіў на сходзе суполкі «Мова Нанова» ў Барысаве]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>{{Cite web |title=5 падарожжаў БАТЭ, якія генеральны сакратар Андрэй Вашкевiч перажыў разам з клубам |url=https://ex-press.by/rubrics/sport/2018/03/29/5-padarozhzhau-bate-yakiya-generalny-sakratar-andrej-vashkevich-perazhyu-razam-z-klubam |accessdate=18 кастрычніка 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221206030813/https://ex-press.by/rubrics/sport/2018/03/29/5-padarozhzhau-bate-yakiya-generalny-sakratar-andrej-vashkevich-perazhyu-razam-z-klubam |archivedate=6 снежня 2022 |url-status=dead }}</ref>. == Кніга == Сумесна з Сяргеем Дашкевічам напісаў кнігу «20 лет славных побед. Иллюстрированная история ФК БАТЭ»<ref>[http://www.belta.by/sport/view/bate-predstavit-dokumentalnyj-film-i-knigu-v-chest-20-letnego-jubileja-199962-2016/ БАТЭ представит документальный фильм и книгу в честь 20-летнего юбилея]</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/236869 Футбол. Вышла в свет книга Андрея Вашкевича и Сергея Дашкевича «20 лет славных побед», посвященная юбилею БАТЭ]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/fcbate/983506.html «20 лет славных побед»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Прэзентацыя адбылася 19 кастрычніка 2016 года ў кінатэатры Silver Screen у гандлева-забаўляльным цэнтры «Арэна-Сіці»<ref>[https://www.pressball.by/news/football/246555 Футбол. Виталий Родионов: хочется, чтобы болельщики, которые разочаровались в команде, продолжали в будущем нас поддерживать] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919033532/https://www.pressball.by/news/football/246555 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. На мерапрыемстве прысутнічалі гульцы [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], а героі публікацыі [[Аляксандр Глеб]], [[Арцём Радзькоў]], [[Віталь Радзівонаў]] і [[Аляксей Бага]] адказалі на пытанні заўзятараў<ref>[https://sport.tut.by/news/football/516724.html «В БАТЭ найдут замену любому, кроме Глеба и Родионова». Как чемпионы весело пообщались с болельщиками] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161110033051/http://sport.tut.by/news/football/516724.html |date=10 лістапада 2016 }}</ref>. == Намінацыі і узнагароды == Прэмія конкурса [[Беларуская федэрацыя гандбола|Беларускай федэрацыі гандбола]] за самы незвычайны тэкст пра [[гандбол]] (2010) — перамога<ref>[http://handball.by/%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%98%D1%82%D0%BE%D0%B3%D0%B8-%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B0.html Итоги творческого конкурса]</ref>. «Медыя-Алімп» за асвятленне [[Летнія Алімпійскія гульні 2016|алімпійскіх гульняў у Рыа-дэ-Жанэйра]] ў матэрыялах на інтэрнэт-парталах (2016) — перамога<ref>[http://www.noc.by/news/opredeleny-pobediteli-konkursa-sportivnykh-zhurnalistov-media-olimp-2016/?print=y http://www.noc.by/news/opredeleny-pobediteli-konkursa-sportivnykh-zhurnalistov-media-olimp-2016/?print=y]</ref>. Прэмія MarSpo Awards за лепшы артыкул на тэму спартовага маркетынгу (2018) — намінацыя<ref>[https://by.tribuna.com/football/1062063822.html Генсек БАТЭ Вашкевич номинирован на премию в области спортивного маркетинга MarSpo Awards]</ref>. Прэмія MarSpo Awards лепшаму аўтару па тэме спартыўнага маркетынга (2018) — намінацыя<ref>[https://www.pressball.by/news/other/292130 Генсек БАТЭ Андрей Вашкевич номинирован на российскую премию в области спортивного маркетинга в двух номинациях] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919031937/https://www.pressball.by/news/other/292130 |date=19 верасня 2020 }}</ref>. == Цікавыя факты == * Некалькі разоў прымаў удзел у таварыскім турніры ЕСА па футболе, дзе гуляў разам [[Луіш Фігу|Луішам Фігу]], [[Хаўер Санеці|Хаўерам Санеці]], [[Мішэль Плаціні|Мішэлем Плаціні]], [[Эміліа Бутрагенья]] і іншымі зоркамі сусветнага футбола<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/other/67577 Андрей Вашкевич из Женевы. Завершение карьеры, или Как мы с Луишем Фигу обыграли Мишеля Платини (ФОТО)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200923033431/https://www.pressball.by/pbonline/other/67577 |date=23 верасня 2020 }}</ref>. Вашкевіч тройчы (у 2014, 2015 і 2017) выйграваў турнір<ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id2979 ФК БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7056 Приняли участие в Ассамблее ЕСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170403062425/http://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id7056 |date=3 красавіка 2017 }}</ref><ref>[https://fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id4629 ФК БАТЭ принял участие в Генеральной ассамблее ЕСА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151011120201/http://www.fcbate.by/ru/infocenter/club-news/id4629 |date=11 кастрычніка 2015 }}</ref><ref>[https://www.pressball.by/news/football/179484 ФК БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="ReferenceB">[https://by.tribuna.com/football/1023467416.html БАТЭ поучаствовал в Генеральной ассамблее ECA]</ref>. Падчас турніра-2014 беларус адзначыўся голам у браму [[Эдвін ван дэр Сара|Эдвіна ван дэр Сара]]<ref name="ReferenceB"/>. * Склаў песню пра БАТЭ, якую выканаў вядомы барысаўскі рокер Алег «Джагер» Мінакоў<ref>[http://news.21.by/sport/2016/11/24/1266262.html Опубликована песня про БАТЭ, которую написал генсек команды Вашкевич]</ref>. Прэзентацыя твора адбылася на гульні супраць [[ФК Гарадзея|«Гарадзеі»]] 27 лістапада 2016 года на [[Барысаў-Арэна|«Барысаў-Арэне»]]<ref>[https://www.pressball.by/news/football/249539 На матче БАТЭ — «Городея» состоится презентация песни Андрея Вашкевича о команде-чемпионе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161126081943/http://www.pressball.by/news/football/249539 |date=26 лістапада 2016 }}</ref>. Прэм’ера прайшла выдатна: «жоўта-блакітныя» перамаглі 5:0<ref>[https://fcbate.by/ru/season/calendar/2016/id32013479 БАТЭ 5-0 Городея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170119114315/http://fcbate.by/ru/season/calendar/2016/id32013479 |date=19 студзеня 2017 }}</ref>. * З’яўляецца адным з самых выбітных беларускіх граундхопераў<ref>{{Cite web |url=https://belavia.by/webroot/delivery/images/OnAir_2018_JUN.pdf |title=Часопіс OnAir, чэрвень 2018 |access-date=18 кастрычніка 2018 |archive-date=12 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812065807/https://belavia.by/webroot/delivery/images/OnAir_2018_JUN.pdf |url-status=dead }}</ref>. На рахунку Вашкевіча — 38 новых футбольных стадыёнаў у сезоне-2011/12 (уключаючы ўсе стадыёны прэм’ер-лігі)<ref>[https://www.pressball.by/articles/blogs/vashkevich/77953 Железнодорожная вода] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170821171852/http://www.pressball.by/articles/blogs/vashkevich/77953 |date=21 жніўня 2017 }}</ref>, 71 у сезоне-2015<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/81885 «Наш Вашкевiч» в… Конец цитаты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170114131831/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/81885 |date=14 студзеня 2017 }}</ref>, 40 у сезоне-2016<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83383 THE. 40 посещенных стадионов в год — это много или мало?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170101141342/http://www.pressball.by/pbonline/exclusive/83383 |date=1 студзеня 2017 }}</ref>, 45 у сезоне-2017<ref>[https://www.pressball.by/pbonline/football/84717 Угадайте стадион по картинке. Тест, в котором узнать белорусские арены сложнее, чем европейские] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211231074050/https://www.pressball.by/pbonline/football/84717 |date=31 снежня 2021 }}</ref>. Падчас сваіх тураў Вашкевіч аб’ехаў усе стадыёны першых трох дывізіёнаў Беларусі, шмат дзе быў на ўзроўні першынства вобласці і нават района. Удзельнічаў у TEDxMinsk-2018, дзе распавядаў аб гэтым сваім хоббі<ref>[https://www.interfax.by/news/belarus/1238052 Конференция TEDxMinsk «Код вдохновения» впервые пройдет для 500 зрителей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180221092619/https://www.interfax.by/news/belarus/1238052 |date=21 лютага 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |title=В МИНСКЕ ПРОШЕЛ TEDXMINSK-2018 НА ТЕМУ «КОД ВДОХНОВЕНИЯ» |url=https://officelife.media/news/was-held-in-minsk-tedxminsk-2018-on-code-inspiration/ |accessdate=18 кастрычніка 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210727223823/https://officelife.media/news/was-held-in-minsk-tedxminsk-2018-on-code-inspiration/ |archivedate=27 ліпеня 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://twitter.com/TEDxMinsk/status/1008681267494301696 Андрей Вашкевич на #TEDxMinsk]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gJ4Ow8OvQCc Андрей Вашкевич аб граундхоппінге]</ref>. * Адзіны Беларускі журналіст, які пісаў аб крыкеце з трох кантынентаў — Еўропы (Англія), Азіі (Непал, ААЭ), Аўстраліі<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=b_Wt00E5fzI Эксперт Андрэй Вашкевіч]</ref>. == Зноскі == {{reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Вашкевіч Андрэй Віталевіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:ФК БАТЭ]] 4vdk4d2sucj27r3qaz7x6lbhgj6qce0 0 576767 5146919 4542147 2026-05-26T12:34:49Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Вікіфікацыя 5146919 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Колар}} '''Фернанду Афонсо Колар ды Мелу''' ({{lang-pt|Fernando Affonso Collor de Mello}}; нар. [[12 жніўня]] [[1949]]) — бразільскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, прэзідэнт краіны ў 1990—1992 гадах. Падаў у адстаўку пасля таго, як парламент прыняў рашэнне аб яго [[Імпічмент|імпічменце]]. {{зноскі}} {{Прэзідэнты Бразіліі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі]] 1rq2td3zrqek0m6sidjcx6i1rf34cxm 0 577579 5147313 4649447 2026-05-27T08:46:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147313 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Астрошыцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лагойскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Астрошыцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = Мокшын Іван Аляксандравіч |Назва главы2 = старшыня |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1730 |Год перапісу = 2020 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 86,65 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.logoysk.gov.by/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/item/125-ostroshitskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html |Заўвагі = }} '''Астро́шыцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Астрошыцы]]. Размешчаны ў паўднёвай частцы раёна. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Астрашыцка-Гарадоцкім раёне БССР. З 18 студзеня 1931 года ў Лагойскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 24 мая 1960 года ў склад новаўтворанага [[Лагазінскі сельсавет|Лагазінскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты: [[Кандратавічы (Лагойскі раён)|Кандратавічы]], [[Лабуншчына]] і [[Чудзенічы]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. 28 ліпеня 1966 года ў склад сельсавета з Лагазінскага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты: Кандратавічы, Лабуншчына, [[Рэбрышча]] і Чудзенічы<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).</ref>. 11 верасня 2012 года ліквідаваны пасёлак [[Кавалеўшчына (пасёлак)|Кавалеўшчына]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D912n0053493 Решение Логойского районного Совета депутатов от 11 сентября 2012 г. № 155 Об упразднении поселка Ковалевщина Острошицкого сельсовета Логойского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1569 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 4,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1698 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Сельгаспрадпрыемствы: * СК «Астрошыцы» ААТ «Мінскі КХП» * СК «Трайпл-Агра» {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{archives.gov.by|114047}} {{Астрошыцкі сельсавет}} {{Лагойскі раён}} [[Катэгорыя:Астрошыцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Астрашыцка-Гарадоцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 3xrln8lfkepzh4zsgy2wfcpyxtunil6 0 578098 5147304 4719876 2026-05-27T08:19:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147304 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Астражанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лельчыцкі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Астражанка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[12 лістапада]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 443 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Астража́нскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Астражанка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лельчыцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лельчыцкім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Лельчыцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]]. 12 лістапада 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Буйнавіцкі сельсавет|Буйнавіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913g0061256&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 283 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Лельчицкого района Гомельской области]</ref>. == Склад == На момант скасавання сельсавет налічваў 6 населеных пунктаў: * Вёска [[Астражанка]] * Вёска [[Заполле (Лельчыцкі раён)|Заполле]] * Вёска [[Канапелька (Лельчыцкі раён)|Канапелька]] * Вёска [[Мірнае (Лельчыцкі раён)|Мірнае]] * Вёска [[Сом (Лельчыцкі раён)|Сом]] * Вёска [[Убарцкая Рудня]] == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 443 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 98,0 % — [[беларусы]], 1,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. {{Лельчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лельчыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 43h7scqexvzuifcj2yw39caxp3snogv 0 578323 5147274 5112554 2026-05-27T07:06:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147274 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Аснежыцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пінскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Аснежыцы]] |Датаўтварэння = [[3 чэрвеня]] [[1957]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 6479 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Асне́жыцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Аснежыцы]]. Утвораны 3 чэрвеня 1957 года ў складзе Пінскага раёна Брэсцкай вобласці шляхам аб’яднання [[Пасяніцкі сельсавет|Пасяніцкага]] і [[Пінкавіцкі сельсавет|Пінкавіцкага]] сельсаветаў з цэнтрам у вёсцы [[Аснежыцы]], у склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Пінскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Добрая Вулька|Вулька]], [[Высокае (Пінскі раён)|Высокае]], [[Купяцічы]], [[Пачапава (Пінскі раён)|Пачапава]] і тэрыторыя МТС<ref name=":1">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead}}</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 11 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|30}}</ref>. 5 сакавіка 1981 года вёска Аснежыца перайменавана ў Аснежыцы. 24 верасня 1998 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Пінкавіцкі сельсавет]]<ref>[https://etalonline.by/document/?regnum=d998b0088&q_id=5388518 Решение Брестского областного Совета депутатов от 24 сентября 1998 г. № 88 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пинского района]{{Недаступная спасылка}}</ref>. 29 снежня 2010 года пасёлак [[Дружны (Пінскі раён)|Дружны]] ўвайшоў у склад вёскі Аснежыцы<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-19/2011_19_9_38204.pdf&oldDocPage=1 Решение Пинского районного Совета депутатов от 29 декабря 2010 г. № 05-10 Об упразднении сельского населенного пункта Дружный]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5963 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 89,6 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 6479 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНДІДАС|БелНИИДАД]], 2012.— 172 с. {{Аснежыцкі сельсавет}} {{Пінскі раён}} [[Катэгорыя:Аснежыцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1957 годзе]] 1ju8k4b9xkxpjg21ye9q0iwurrgtdtq 0 579384 5147265 4704293 2026-05-27T06:11:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147265 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асавецкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Асавецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Любанскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Асавец (Асавецкі сельсавет, Любанскі раён)|Асавец]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1890 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Асаве́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Асавец (Асавецкі сельсавет, Любанскі раён)|Асавец]]. Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Любанскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Любанскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Любанскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. 29 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ямінскі сельсавет|Ямінскага сельсавета]] (вёскі [[Азломль]], [[Заельнае]], [[Наўгальнае]], [[Пярэспа (Любанскі раён)|Пярэспа]], [[Трайчаны (Любанскі раён)|Трайчаны]], [[Ямінск]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-173/2006-173(003-042).pdf&oldDocPage=39 Решение Минского областного Совета депутатов от 29 сентября 2006 г. № 244 О преобразовании Уречского поссовета и упразднении Доросинского, Яминского сельсоветов и изменении границ Уречского, Осовецкого сельсоветов Любанского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210506055026/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-173%2F2006-173%28003-042%29.pdf&oldDocPage=39|date=6 мая 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2738 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 98,1 % — [[беларусы]], 1,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1890 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Асавецкі сельсавет (Любанскі раён)}} {{Любанскі раён}} [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Любанскі раён)| ]] esbhypxdp8v85s0uo1odaykdn833ngq 0 579470 5147004 4917992 2026-05-26T14:35:25Z Hanylka 41646 нейтральнасць 5147004 wikitext text/x-wiki {{coord|53.2186765|N|26.6802867|E|display=title}} [[File:Niaśviž, Rynak, Daminikanski. Нясьвіж, Рынак, Дамініканскі (1907-17).jpg|thumb|right|Нясвіжская настаўніцкая семінарыя ў пачатку 20 ст.]] '''Нясвіжская настаўніцкая семінарыя''' — навучальная ўстанова для падрыхтоўкі настаўнікаў пачатковых школ, якая дзейнічала ў [[Нясвіж]]ы з [[1875]] па [[1919]] гады. Займала будынак скасаванага [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля і кляштар дамініканцаў (Нясвіж)|дамініканскага кляштара]]. == Гісторыя == Была адкрыта па ініцыятыве царскага ўрада як ''«асветны і адукацыйны фарпост, які будзе служыць адпорам польскаму каталіцызму, што гняздзіцца ў Нясвіжыі яго ваколіцах»''. Фінансавалася з дзяржаўнага бюджэту, таксама атрымлівала грашовую дапамогу ад мясцовай сельскай грамады, Нясвіжскай павятовай земскай управы. ''«Гэта была найбольш зручная школа для тых, хто не меў за што вучыцца: там не бралі платы за навуку, а лепшым вучням, якія добра вучыліся, давалі стыпендыю»''<ref>[http://knihi.com/Kuzma_Corny/Autabijahrafija_zbor8.html Кузьма Чорны. Аўтабіяграфія]</ref>. Тэрмін навучання 3—5 гадоў. Меліся фізічны, прыродазнаўчы кабінеты, хімічная лабараторыя, клас для заняткаў ручной працай, актавая зала, вучнёўская дамавая праваслаўная царква, інтэрнат для навучэнцаў. У пачатку 1900-х гадоў пры семінарыі была ўтворана метэаралагічная станцыя, у 1910 годзе — музей наглядных навучных дапаможнікаў і прыстасаванняў. Станам на 1914 год фундаментальная бібліятэка семінарыі мела 1850 найменняў кніг (3630 тамоў), вучнеўская бібліятэка адпаведна 980 і 1710. Пры семінарыі дзейнічала ўзорная пачатковая школа (вучылішча). У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], семінарыя была эвакуіравана ў [[Вязьма|Вязьму]], дзе працавала з 1915 па 1917 гады<ref>{{Крыніцы/БелЭн|11}}</ref>. У гэты час на вучобу прымаліся пераважна бежанцы — беларусы. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] пачалі прымаць асоб неправаслаўнага веравызнання і жаночага полу. Летам 1917 года на запыт Нясвіжскага гарадскога самакіравання семінарыя вернута ў Нясвіж. Педагагічная рада семінарыі распрацавала праграмы і курсы датычныя беларускай гісторыі і мовы. Курс лекцый па гісторыі Беларусі чытаў С. А. Кулагін, геаграфію Беларусі чытаў С. А. Гурыновіч. [[Вінцэнт Гадлеўскі|В. Гадлеўскі]] выкладаў беларускую мову, а таксама для навучэнцаў-каталікоў выкладаў па-беларуску асновы рэлігіі. Пры семінарыі адкрылася беларуская бібліятэка-чытальня. У кастрычніку 1919 года В. Гадлеўскаму было даручана правесці беларусізацыю семінарыі. У снежні 1919 года семінарыя закрылася з-за адмовы ў фінансаванні з боку польскай улады. == Славутыя навучэнцы == * [[Адам Багдановіч]] * [[Міхась Міхайлавіч Міцкевіч|Антось Галіна]] * [[Павел Пятровіч Дземідовіч|Павел Дземідовіч]] * [[Якуб Колас]] * [[Янка Нёманскі]] * [[Аляксандр Сержпутоўскі]] * [[Васіль Сташэўскі]] * [[Кузьма Чорны]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11|||415}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||344}} == Спасылкі == * [https://budzma.org/news/nasta-nitskaya-seminaryya-z-nyaprostay-gistoryyay.html Настаўніцкая семінарыя з няпростай гісторыяй] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нясвіжская настаўніцкая семінарыя| ]] [[Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі]] [[Катэгорыя:Настаўніцкія семінарыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы, заснаваныя ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:1875 год у Беларусі]] q74ss7ju2mfpq21jtkui36926xsgov4 0 579578 5147266 5006888 2026-05-27T06:14:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147266 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асавецкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Асавецкі сельсавет | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статус = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Мазырскі раён]] | Уключае = 18 населеных пунктаў | Сталіца = [[Асавец (Мазырскі раён)|Асавец]] | Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] | Скасаванне = | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = | Насельніцтва = 843 | Год перапісу = 2019 | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = | Часавыпояс = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = 3 | Сайт = | Заўвагі = | Тэлефонны код = +375 236 }} '''Асаве́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Асавец (Мазырскі раён)|Асавец]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Мазырскага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Восаў. З 5 кастрычніка 1926 года ў [[Слабадскі раён|Слабадскім раёне]], з 4 жніўня 1927 года — у [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім раёне]] Мазырскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Петрыкаўскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Петрыкаўскім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Глінніцкі сельсавет|Глінніцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 25 снежня 1962 года сельсавет за выключэннем населеных пунктаў [[Вялаўск]], [[Шастовічы (вёска)|Шастовічы]] і [[Шастовічы (пасёлак)|Шастовіцкі]] перададзены ў склад [[Мазырскі раён|Мазырскага раёна]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962 г. Об укрупнении сельских районов Белорусской ССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190911125812/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm |date=11 верасня 2019}}</ref>. 1 ліпеня 2021 года ў склад сельсавета з [[Петрыкаўскі сельсавет|Петрыкаўскага сельсавета]] [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскага раёна]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Вялаўск]], [[Майсеевічы (Мазырскі раён)|Майсеевічы]], [[Чарноцкае (вёска)|Чарноцкае]], [[Шастовічы (вёска)|Шастовічы]] і пасёлак [[Шастовічы (пасёлак)|Шастовічы]])<ref>[https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/136-05.04.2021.htm Указ Президента Республики Беларусь от 5 апреля 2021 г. № 136 Об административно-территориальном устройстве Витебской, Гомельской и Могилевской областей]</ref><ref>{{Cite web |url=http://gomeloblzem.by/news/izmenenie-granits/ |title=Изменение границ Витебской, Гомельской и Могилевской областей |access-date=26 лютага 2023 |archive-date=25 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125031009/https://gomeloblzem.by/news/izmenenie-granits/ |url-status=dead }}</ref>. Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета (13 населеных пунктаў) — 1055 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,1 % — [[беларусы]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (13 населеных пунктаў) — 843 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Асавецкі сельсавет (Мазырскі раён)}} {{Мазырскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Петрыкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слабадскога раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Асавецкі сельсавет (Мазырскі раён)| ]] erlbxnzqru3mvnwg2t3hrtl4mwu6ysp 0 579620 5147350 5014262 2026-05-27T11:26:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147350 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ахоўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пінскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ахова]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1387 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ахо́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пінскі раён|Пінскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр сельсавета — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Ахова]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Жабчыцкі раён|Жабчыцкага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кашавіцкі сельсавет|Кашавіцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Пінскага раёна. Падчас узбуйнення раёнаў 25 снежня 1962 года ў склад сельсавета перададзены вёскі [[Атолчыцы]], [[Вілы (Іванаўскі раён)|Вілы]], [[Закуцце (Іванаўскі раён)|Закуцце]], [[Каралін (Іванаўскі раён)|Каралін]], [[Кротава (Іванаўскі раён)|Кротава]], [[Навасёлкі (Іванаўскі раён)|Навасёлкі]], [[Палкоцічы]], [[Скарацічы]] скасаванага [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962 г. Об укрупнении сельских районов Белорусской ССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190911125812/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm |date=11 верасня 2019 }}</ref>. 6 студзеня 1965 года вёскі вернуты ў склад [[Дастоеўскі сельсавет|Дастоеўскага сельсавета]] адноўленага Іванаўскага раёна<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90575.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 6 января 1965 г. Об образовании новых районов Белорусской ССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190321144240/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90575.htm |date=21 сакавіка 2019 }}</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 11 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|30}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1823 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,6 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1387 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=18 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Ахоўскі сельсавет}} {{Пінскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Ахоўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Жабчыцкі раён|child|загаловак=Ахоўскі сельсавет у [[Жабчыцкі раён|Жабчыцкім раёне]] (1940—1957)}} |спіс2 = {{Пінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Ахоўскі сельсавет у [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] (з 1957)}} }} [[Катэгорыя:Ахоўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Жабчыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 32heyphr19n4pvm6jjtltp5h87v5vab 0 579748 5147260 4639092 2026-05-27T05:57:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147260 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Арэхаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Арэхаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Аршанскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Арэхаўск]] |Датаўтварэння = [[8 красавіка]] [[2004]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2876 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Арэ́хаўскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[гарадскі пасёлак]] [[Арэхаўск]]. == Гісторыя == Утвораны 8 красавіка 2004 года шляхам рэарганізацыі Арэхаўскага пассавета. У склад сельсавета былі перададзеныя гарадскі пасёлак [[Арэхаўск]] і вёска [[Брухава]] скасаванага [[Арэхаўскі пасялковы савет|Арэхаўскага пасялковага савета]], вёскі [[Верацея (Аршанскі раён)|Верацея]], [[Карабішчы]], [[Краснабель]], [[Рагозіна (Аршанскі раён)|Рагозіна]], [[Халмы (Аршанскі раён)|Халмы]] [[Высокаўскі сельсавет (Аршанскі раён)|Высокаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Клюкаўскі сельсавет|Клюкаўскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: [[Арашкі]], [[Лісоўскія]], [[Рамальдава]], [[Старына (Аршанскі раён)|Старына]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210717094751/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1|date=17 ліпеня 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў, без Арэхаўска) — 457 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 86,0 % — [[беларусы]], 12,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 2876 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|116959}} {{Арэхаўскі сельсавет}} {{Аршанскі раён}} [[Катэгорыя:Арэхаўскі сельсавет (Аршанскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2004 годзе]] 1omwyji9xp042nhrnq01ghz6sizxac2 0 580710 5147261 5043898 2026-05-27T05:58:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147261 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Арэхаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Арэхаўскі сельсавет | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статус = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Маларыцкі раён]] | Уключае = 6 населеных пунктаў | Сталіца = [[Арэхава (Маларыцкі раён)|Арэхава]] | Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] | Скасаванне = [[10 кастрычніка]] [[2025]] | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = | Насельніцтва = | Год перапісу = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = | Часавыпояс = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = 1 | Сайт = | Заўвагі = }} '''Арэ́хаўскі сельсавет''' — былая<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D925b0142037|title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 сентября 2025 года № 116 "Об изменении административно-территориального устройства Брестской области"|website=pravo.by}}</ref> адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Маларыцкі раён|Маларыцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Арэхава (Маларыцкі раён)|Арэхава]]. == Геаграфія == Сельсавет знаходзіўся на поўдні раёна. Межаваў з [[Олтушскі сельсавет|Олтушскім сельсаветам]] на поўначы і [[Хаціслаўскі сельсавет|Хаціслаўскім сельсаветам]] на паўночным усходзе, на поўдні — з [[Ковэльскі раён|Ковельскім раёнам]] [[Валынская вобласць|Валынскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Маларыцкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]]. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|28}}</ref>. 10 кастрычніка 2025 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Олтушскі сельсавет|Олтушскага сельсавета]]<ref name=":0" />. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: аграгарадок [[Арэхава (Маларыцкі раён)|Арэхава]], вёскі [[Добрае (Маларыцкі раён)|Добрае]], [[Дрочава]], [[Зеляніца (Маларыцкі раён)|Зеляніца]], [[Перавісь]], [[Перавое]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1067 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,2 % — [[беларусы]], 6,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 767 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=19 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — [[Мінск|Минск]]: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — [[Мінск|Минск]]: [[Беларускі навукова-даследчы інстытут дакументазнаўства і архіўнай справы|БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Арэхаўскі сельсавет (Маларыцкі раён)}} {{Маларыцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Арэхаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Маларыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Арэхаўскі сельсавет у [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Брэсцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Арэхаўскі сельсавет у [[Брэсцкі раён|Брэсцкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Маларыцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Арэхаўскі сельсавет у [[Маларыцкі раён|Маларыцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Маларыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Брэсцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2025 годзе]] tqofzhqc3i211eynu2ghwoxgdv9y904 0 581742 5147311 4639859 2026-05-27T08:43:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147311 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Астровенскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бешанковіцкі раён]] |Уключае = 36 населеных пунктаў |Сталіца = [[Астроўна (Бешанковіцкі раён)|Астроўна]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1126 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 210 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://beshenkovichi.vitebsk-region.gov.by/ru/ostrovenskij/ |Заўвагі = }} '''Астро́венскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Астроўна (Бешанковіцкі раён)|Астроўна]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Астроўна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Віцебскім раёне БССР. З 15 лютага 1931 года сельсавет у складзе Бешанковіцкага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Віцебскай вобласці. 20 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Соржыцкі сельсавет|Соржыцкага сельсавета]], у склад [[Пліскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)|Пліскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Александрова (Бешанковіцкі раён)|Александрова]], [[Бузаны]], [[Вядзерава]], [[Дарагакупава (Бешанковіцкі раён)|Дарагакупава]], [[Жыгалы]], [[Клішы]], [[Навасёлкі (Астровенскі сельсавет)|Навасёлкі]] і [[Шуты (Бешанковіцкі раён)|Шуты]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Малы Двор]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе Віцебскага раёна<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=808563 Пагаспадарчыя кнігі па Бешанковіцкаму раёну за 1944—1966 гг.]{{ref-ru}}</ref>, з 12 лютага 1965 года ў складзе Бешанковіцкага раёна. 9 ліпеня 1965 года ў склад адноўленага [[Соржыцкі сельсавет|Соржыцкага сельсавета]] перададзены 27 населеных пунктаў ([[Асінаўка (Соржыцкі сельсавет)|Асінаўка]], [[Белле]], [[Берашэўцы]], [[Будзілава (Бешанковіцкі раён)|Будзілава]], [[Воўры]], [[Вяжышча (Бешанковіцкі раён)|Вяжышча]], [[Вялікія Паўлавічы]], [[Гарадзец (Бешанковіцкі раён)|Гарадзец]], [[Гняздзілава (Бешанковіцкі раён)|Гняздзілава]], [[Дашкава]], [[Забелле (Соржыцкі сельсавет)|Забелле]], [[Задарожжа (Бешанковіцкі раён)|Задарожжа]], [[Замошша (Бешанковіцкі раён)|Замошша]], [[Засор’е]], [[Засценкі (Бешанковіцкі раён)|Засценкі]], [[Ліхачы (Бешанковіцкі раён)|Ліхачы]], [[Малыя Паўлавічы]], [[Мартасы]], [[Медзвядзі (Бешанковіцкі раён)|Медзвядзі]], [[Падакі]], [[Равякі (Бешанковіцкі раён)|Равякі]], [[Сіняны]], [[Соржыца]], [[Стрэлішча]], [[Холм (Бешанковіцкі раён)|Холм]], [[Чарнагосце]] і [[Шчакатоўшчына]]), у склад сельсавета з [[Пліскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)|Пліскага сельсавета]] вернуты 8 населеных пунктаў (вёскі [[Александрова (Бешанковіцкі раён)|Александрова]], [[Бузаны]], [[Вядзерава]], [[Жыгалы]], [[Клішы]], [[Навасёлкі (Астровенскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Прыдзвінне (Бешанковіцкі раён)|Прыдзвінне]] і [[Шуты (Бешанковіцкі раён)|Шуты]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. 3 ліпеня 1970 года ў склад [[Соржыцкі сельсавет|Соржыцкага сельсавета]] перададзены 10 населеных пунктаў ([[Бардашы]], [[Беркава]], [[Дуброва (Бешанковіцкі раён)|Дуброва]], [[Жавуры]], [[Качана]], [[Кудзяны]], [[Ліхошына]], [[Макраны (Бешанковіцкі раён)|Макраны]], [[Светагорава]] і [[Сініцы (Бешанковіцкі раён)|Сініцы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 (1287).</ref>. 26 сакавіка 1973 года ў склад [[Соржыцкі сельсавет|Соржыцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Валькава]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).</ref>. У 1974 годзе цэнтр сельсавета вернуты ў вёску Астроўна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 25 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|40}}</ref>. 21 верасня 1987 года ў склад [[Пліскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)|Пліскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў (вёскі [[Александрова (Бешанковіцкі раён)|Александрова]], [[Бузаны]], [[Вядзерава]], [[Жыгалы]], [[Клішы]], [[Навасёлкі (Астровенскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Прыдзвінне (Бешанковіцкі раён)|Прыдзвінне]] і [[Шуты (Бешанковіцкі раён)|Шуты]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 верасня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Пліскі сельсавет (Бешанковіцкі раён)|Пліскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: вёскі [[Абухава (Бешанковіцкі раён)|Абухава]], [[Александрова (Бешанковіцкі раён)|Александрова]], [[Бузаны]], [[Вядзерава]], [[Данілаўка (Бешанковіцкі раён)|Данілаўка]], [[Жаркі (Бешанковіцкі раён)|Жаркі]], [[Жыгалы]], [[Замашэнне]], [[Застарынне (Астровенскі сельсавет)|Застарынне]], [[Клішы]], [[Купіна (Бешанковіцкі раён)|Купіна]], [[Латыгава (Бешанковіцкі раён)|Латыгава]], [[Латышы (Бешанковіцкі раён)|Латышы]], [[Навасёлкі (Астровенскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Панкратава (Беларусь)|Панкратава]], [[Плісы]], [[Прыдзвінне (Бешанковіцкі раён)|Прыдзвінне]], [[Пясочная (Бешанковіцкі раён)|Пясочная]], [[Руда (Бешанковіцкі раён)|Руда]] і [[Шуты (Бешанковіцкі раён)|Шуты]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1671 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 90,2 % — [[беларусы]], 7,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1126 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|120183}} {{Астровенскі сельсавет}} {{Бешанковіцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Астровенскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Віцебскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Астровенскі сельсавет у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Бешанковіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Астровенскі сельсавет у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] (1931—1962)}} |спіс3 = {{Віцебскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Астровенскі сельсавет у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Бешанковіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Астровенскі сельсавет у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Астровенскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Віцебскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] hf35jkrkx1j3t9yhpn2j9stztyjr2wk 0 582984 5147290 4719684 2026-05-27T07:30:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147290 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асташкавіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Асташкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Светлагорскі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Асташкавічы (Светлагорскі раён)|Асташкавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = Ігар Адамавіч Манько |Назва главы = Старшыня сельсавета |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 845 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +375 2342 |Паштовыя індэксы = 247403 |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://svetlogorsk.by/ru/pages/gov/selskie-sovety/ostashkovichi-sovet/ |Заўвагі = }} '''Аста́шкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Асташкавічы (Светлагорскі раён)|Асташкавічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Карпавіцкі сельсавет''' у складзе [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Карпавічы (Светлагорскі раён)|Карпавічы]]. 5 кастрычніка 1926 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Асташкавічы, сельсавет перайменаваны ў Асташкавіцкі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Азарыцкім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкага раёна]], з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 8 красавіка 1957 года ў склад сельсавета з [[Давыдаўскі сельсавет (Даманавіцкі раён)|Давыдаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Асінаўка (Светлагорскі раён)|Асінаўка]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]], які 29 ліпеня 1961 года перайменаваны ў Светлагорскі. 26 верасня 2006 года ў склад [[Сасноваборскі пассавет|Сасноваборскага пассавета]] перададзена вёска [[Асінаўка (Светлагорскі раён)|Асінаўка]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}</ref>. == Геаграфія == * Агульная плошча: 634 га * Размяшчэнне: у паўднёва-ўсходняй частцы [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] * На захадзе сельсавета праходзіць чыгуначная лінія [[Жлобін (станцыя)|Жлобін]] - [[Калінкавічы (станцыя)|Калінкавічы]] са станцыяй [[Астанкавічы (станцыя)|Астанкавічы]]. * Мяжуе: ** на паўночным усходзе — з [[Баравікоўскі сельсавет|Баравікоўскім сельсаветам]] ** на поўначы — з [[Сасноваборскі сельсавет|Сасноваборскім сельсаветам]] ** на захадзе — з [[Давыдаўскі сельсавет (Светлагорскі раён)|Давыдаўскім сельсаветам]] ** на поўдні — з [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкім раёнам]] ** на ўсходзе — з [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкім раёнам]] * Па тэрыторыі сельсавета праходзяць аўтамабільныя дарогі: {{Таблічка-by|Н|4162}} · {{Таблічка-by|Н|5008}} · {{Таблічка-by|Н|5009}} · {{Таблічка-by|Н|5010}} · {{Таблічка-by|Н|5029}} · {{Таблічка-by|Н|5035}} * Рэкі: выток [[Жардзянка|Жардзянкі]] == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1334 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 91,8 % — [[беларусы]], 5,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 845 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Асташкавіцкі сельсавет (Светлагорскі раён)}} {{Светлагорскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Азарыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Даманавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парыцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Асташкавіцкі сельсавет (Светлагорскі раён)| ]] ij62zd7jq0dyio5hujbhh5sdnpsm2gn 0 589904 5147270 5118024 2026-05-27T06:38:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147270 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Асвейскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Верхнядзвінскі раён]] |Уключае = 48 населеных пунктаў |Сталіца = [[Асвея]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[31 сакавіка]] [[1977]] |Скасаванне = [[10 мая]] [[1958]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1778 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Асве́йскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Асвея]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Асвейскі раён|Асвейскага раёна]] [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка (з 27 верасня 1938 года гарадскі пасёлак) Асвея. 24 верасня 1926 года з сельсавета вылучаны Асвейскі нацыянальны яўрэйскі местачковы Савет. Пасля скасавання акруговай сістэмы з 26 ліпеня 1930 года ў Асвейскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 10 мая 1958 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Сенькаўскі сельсавет (Верхнядзвінскі раён)|Сенькаўскага]] (4 населеныя пункты: [[Востраў (Верхнядзвінскі раён)|Востраў]], [[Канчаны (Верхнядзвінскі раён)|Канчаны]], [[Навалакі (Верхнядзвінскі раён)|Навалакі]] і [[Урагава]]) і [[Сухарукаўскі сельсавет|Сухарукаўскага]] (4 населеныя пункты: [[Бяляны (Верхнядзвінскі раён)|Бяляны]], [[Галькаўшчына]], [[Міхаліна]] і [[Рагелева]]) сельсаветаў<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 мая 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 5.</ref>. 31 сакавіка 1977 года ўтвораны зноў у складзе Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці з вёсак, якія знаходзіліся ў падпарадкаванні Асвейскага пассавета (18 населеных пунктаў: [[Асёткі (Верхнядзвінскі раён)|Асёткі]], [[Баркова (Верхнядзвінскі раён)|Баркова]], [[Бічыкава]], [[Бяляны (Верхнядзвінскі раён)|Бяляны]], [[Весніно (Верхнядзвінскі раён)|Весніно]], [[Відокі (Верхнядзвінскі раён)|Відокі]], [[Вышнарава]], [[Галькаўшчына]], [[Дзедзіна (Верхнядзвінскі раён)|Дзедзіна]], [[Купараўшчына]], [[Міколенкі]], [[Міхаліна]], [[Мядзведзева (Верхнядзвінскі раён)|Мядзведзева]], [[Рагелева]], [[Рубаны (Верхнядзвінскі раён)|Рубаны]], [[Саўкелі]], [[Свяціца (Верхнядзвінскі раён)|Свяціца]], [[Шаўракі]]) і якія ўваходзілі ў склад [[Чапаеўскі сельсавет|Чапаеўскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: [[Абрамова]], [[Каменка (Верхнядзвінскі раён)|Каменка]], [[Кісялі (Верхнядзвінскі раён)|Кісялі]], [[Мікуліна (Верхнядзвінскі раён)|Мікуліна]], [[Селішча (Верхнядзвінскі раён)|Селішча]] і [[Стралкі (Верхнядзвінскі раён)|Стралкі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Сенькаўскі сельсавет (Верхнядзвінскі раён)|Сенькаўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: вёскі [[Давыдава (Беларусь)|Давыдава]], [[Дубрава (Верхнядзвінскі раён)|Дубрава]], [[Зашчырына]], [[Канчаны (Верхнядзвінскі раён)|Канчаны]], [[Каралёва (Верхнядзвінскі раён)|Каралёва]], [[Мотужы]], [[Муквяціца (вёска)|Муквяціца]], [[Нарушова (Верхнядзвінскі раён)|Нарушова]], [[Савейкі (Асвейскі сельсавет)|Савейкі]], [[Сенькава (Верхнядзвінскі раён)|Сенькава]], [[Урагава]], [[Цеплюкі]]), у склад [[Каханавіцкі сельсавет|Каханавіцкага сельсавета]] перададзены 7 вёсак: [[Абрамова]], [[Асёткі (Верхнядзвінскі раён)|Асёткі]], [[Вышнарава]], [[Каменка (Верхнядзвінскі раён)|Каменка]], [[Кісялі (Верхнядзвінскі раён)|Кісялі]], [[Селішча (Верхнядзвінскі раён)|Селішча]] і [[Стралкі (Верхнядзвінскі раён)|Стралкі]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 27 чэрвеня 2008 года скасавана вёска [[Баркова (Верхнядзвінскі раён)|Баркова]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-219/2008_219_9_17346.pdf&oldDocPage=1 Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 27 июня 2008 г. № 59 Об упразднении сельских населенных пунктов Верхнедвинского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220131105906/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-219%2F2008_219_9_17346.pdf&oldDocPage=1|date=31 студзеня 2022}}</ref>. 10 кастрычніка 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чапаеўскі сельсавет|Чапаеўскага сельсавета]] (27 населеных пунктаў: пасёлак [[Чапаеўскі (Верхнядзвінскі раён)|Чапаеўскі]], вёскі [[Асвеіца]], [[Буды (Верхнядзвінскі раён)|Буды]], [[Валясы]], [[Вялікае Сяло (Верхнядзвінскі раён)|Вялікае Сяло]], [[Гарадзілавічы (Верхнядзвінскі раён)|Гарадзілавічы]], [[Гаўрыліна (Верхнядзвінскі раён)|Гаўрыліна]], [[Дабраплёсы]], [[Дзянісенкі]], [[Дубровы (вёска)|Дубровы]], [[Залучча (Верхнядзвінскі раён)|Залучча]], [[Ігналіна (Верхнядзвінскі раён)|Ігналіна]], [[Ізубрыца (вёска)|Ізубрыца]], [[Кабылінцы]], [[Кастрова]], [[Красова]], [[Лісна (вёска)|Лісна]], [[Любасна]], [[Малашкава]], [[Мыленкі]], [[Поціна]], [[Прошкі]], [[Рагелева]], [[Страдна]], [[Сукалі]], [[Царкоўна (Верхнядзвінскі раён)|Царкоўна]], [[Чарнавокі]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0060692&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области]</ref>. 1 ліпеня 2021 года ў склад сельсавета з [[Клясціцкі сельсавет|Клясціцкага сельсавета]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] перададзены хутар [[Дабраплёсаўскі]]<ref>[https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/136-05.04.2021.htm Указ Президента Республики Беларусь от 5 апреля 2021 года № 136 Об административно-территориальном устройстве Витебской, Гомельской и Могилевской областей]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/|title=Впервые границы всех областей и их районов на Публичной кадастровой карте|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213085231/https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/|archivedate=13 лютага 2024|access-date=|url-status=dead}}</ref>, які быў скасаваны 27 снежня 2023 года<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D924v0128659 Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 27 декабря 2023 г. № 269 Об упразднении сельского населенного пункта Верхнедвинского района Витебской области]</ref>. 22 студзеня 2026 года скасавана вёска [[Давыдава (Беларусь)|Давыдава]]<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926v0143863|title=Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 30 декабря 2025 года № 100 Об упразднении сельского населенного пункта Верхнедвинского района Витебской области|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт, без Асвеі) — 673 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 89,3 % — [[беларусы]], 7,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (49 населеных пунктаў) — 1778 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Асвейскі сельсавет}} {{Верхнядзвінскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Асвейскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Асвейскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Асвейскі сельсавет у [[Асвейскі раён|Асвейскім раёне]] (1924—1958)}} |спіс2 = {{Верхнядзвінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Асвейскі сельсавет у [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім раёне]] (з 1977)}} }} [[Катэгорыя:Асвейскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Асвейскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1958 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1977 годзе]] 75x3yzq289c7v1p9ilwbmam2l4s4xw7 0 597422 5147315 4803289 2026-05-27T08:53:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147315 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Астрынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шчучынскі раён]] |Уключае = 71 населены пункт |Сталіца = [[Астрына]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]],</br>[[26 лютага]] [[2013]] |Скасаванне = [[25 лютага]] [[1961]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 3086 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Астры́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шчучынскі раён|Шчучынскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Астрына]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Васілішкаўскі раён|Васілішкаўскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны [[Бярозаўскі сельсавет (Васілішкаўскі раён)|Бярозаўскі сельсавет]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Шчучынскага раёна. 25 лютага 1961 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Астрынскі пассавет|Астрынскага пассавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 25 лютага 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).</ref>. 20 красавіка 1962 года ў склад [[Лычкавіцкі сельсавет|Лычкавіцкага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Алянішчаўка]], [[Вялікія Бярозаўцы]], [[Задваране (Шчучынскі раён)|Задваране]], [[Кульбачына]], [[Ляйкі (Шчучынскі раён)|Ляйкі]], [[Малыя Бярозаўцы]], [[Шоркіна]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. З 23 мая па 25 снежня 1962 года пассавет у складзе [[Скідзельскі раён|Скідзельскага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 14 лютага 1974 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Нарашскі сельсавет|Нарашскага сельсавета]]. У 1986 годзе скасаваны хутары [[Крыўцы (Шчучынскі раён)|Крыўцы]] і [[Масяўня]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. 26 лютага 2013 года Астрынскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0057112&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 февраля 2013 г. № 223 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Щучинского района Гродненской области]</ref>. 28 жніўня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Навадворскі сельсавет (Шчучынскі раён)|Навадворскага сельсавета]] (41 населены пункт: аграгарадок [[Новы Двор (Шчучынскі раён)|Новы Двор]], вёскі [[Арлова Гара]], [[Баравыя (Шчучынскі раён)|Баравыя]], [[Бераставіца (Шчучынскі раён)|Бераставіца]], [[Бершты]], [[Будоўля (Шчучынскі раён)|Будоўля]], [[Вампершчына]], [[Вуглы (Астрынскі сельсавет)|Вуглы]], [[Голдзішкі]], [[Голеўцы]], [[Грамкі]], [[Дамейкі (Шчучынскі раён)|Дамейкі]], [[Забалоцце (Шчучынскі раён)|Забалоцце]], [[Зобія]], [[Казакі (Шчучынскі раён)|Казакі]], [[Краснае (Шчучынскі раён)|Краснае]], [[Кулеўцы]], [[Куцы Лес]], [[Ленцішкі]], [[Ляхаўцы (Шчучынскі раён)|Ляхаўцы]], [[Малюкоўцы]], [[Мікулішкі (Астрынскі сельсавет)|Мікулішкі]], [[Падбершты]], [[Пілаўня]], [[Прудзяны]], [[Прыбыткоўшчына]], [[Равятычы]], [[Родзевічы (Шчучынскі раён)|Родзевічы]], [[Рынкаўцы (Шчучынскі раён)|Рынкаўцы]], [[Рыталеўшчына]], [[Савічы (Астрынскі сельсавет)|Савічы]], [[Саснабор]], [[Смаліха]], [[Сырні]], [[Танявічы]], [[Юраўка (Шчучынскі раён)|Юраўка]], [[Якубавічы (Шчучынскі раён)|Якубавічы]], [[Яхнавічы]] і хутары [[Астапішкі]], [[Квіцеўцы]], [[Шамякі (Астрынскі сельсавет)|Шамякі]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0059834&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 августа 2013 г. № 250 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Щучинского района Гродненской области]</ref>. 26 чэрвеня 2018 года скасаваны хутары [[Астапішкі]], [[Квіцеўцы]], [[Лычкаўцы (Астрынскі сельсавет)|Лычкаўцы]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918r0090408&p1=1 Решение Щучинского районного Совета депутатов от 26 июня 2018 г. № 20 Об упразднении некоторых сельских населенных пунктов Остринского сельсовета Щучинского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181005031058/http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918r0090408&p1=1|date=5 кастрычніка 2018}}</ref>. Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (32 населеныя пункты, без Астрыны) — 1050 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref> з іх 63,6 % — [[беларусы]], 30,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (71 населены пункт) — 3086 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=16 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Астрынскі сельсавет}} {{Шчучынскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Астрынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Васілішкаўскі раён|child|загаловак=Астрынскі сельсавет у [[Васілішкаўскі раён|Васілішкаўскім раёне]] (1940—1960)}} |спіс2 = {{Шчучынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Астрынскі сельсавет у [[Шчучынскі раён|Шчучынскім раёне]] (1960—1961, з 2013)}} }} [[Катэгорыя:Астрынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілішкаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1961 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] o8yocsqy3a9sby92niaesiwfgekwwxu 0 610770 5147314 4751980 2026-05-27T08:51:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147314 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Астроўшчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Полацкі раён]] |Уключае = 25 населеных пунктаў |Сталіца = [[Астроўшчына (Полацкі раён)|Астроўшчына]] |Датаўтварэння = |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 790 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = https://polotsk.vitebsk-region.gov.by/ru/vlast/rukovodstvo/menu-selsoveti/ostrovshchinskij-selsovet |Заўвагі = }} '''Астро́ўшчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Полацкі раён|Полацкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2008 года вёска) [[Астроўшчына (Полацкі раён)|Астроўшчына]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Ветрынскі раён|Ветрынскага раёна]] [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Астроўшчына. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Ветрынскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Полацкага раёна БССР, з 12 лютага 1935 года — у складзе адноўленага Ветрынскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. Перад вайной цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Палюдавічы]]. З 20 верасня 1944 года сельсавет у Ветрынскім раёне [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Астроўшчына. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Полацкага раёна. 3 ліпеня 1970 года ў склад [[Руднянскі сельсавет (Полацкі раён)|Руднянскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Бяздзедавічы]], [[Забалоцце (Ветрынскі сельсавет)|Забалоцце]], [[Паметнікі (Ветрынскі сельсавет)|Паметнікі]], [[Ражаншчына]] і [[Сенькава (Полацкі раён)|Сенькава]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 ліпеня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 21 (1287).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Астроўшчынскага сельсавета 15 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|56}}</ref>. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Шпакоўшчынскі сельсавет|Шпакоўшчынскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: вёскі [[Верхнія Марозы]], [[Гамоўшчына]], [[Карсюкі]], [[Касарэва]], [[Лужайкі]], [[Нача-Шпакоўшчына]], [[Ніжнія Марозы]], [[Радкоўшчына]], [[Сарокі (Полацкі раён)|Сарокі]], [[Сіпоўшчына]], [[Чарнаручча (Полацкі раён)|Чарнаручча]] і [[Шпакоўшчына (Полацкі раён)|Шпакоўшчына]])<ref>{{Cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области |access-date=21 ліпеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1 |archivedate=5 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1092 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 88,2 % — [[беларусы]], 8,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 790 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Населеныя пункты == Астроўшчынскі сельсавет уключае 25 населеных пунктаў: * [[Астроўшчына (Полацкі раён)|Астроўшчына]] * [[Аўдзеевічы (Віцебскі раён)|Аўдзеева]] * [[Бяздзедавічы 2]] * [[Венцавое]] * [[Верхнія Марозы]] * [[Гамоўшчына]] * [[Жаўнова]] * [[Завалынка]] * [[Карсюкі]] * [[Касарэва]] * [[Ліцвінава (Полацкі раён)|Ліцвінава]] * [[Лужайкі]] * [[Мышчана]] * [[Нача-Шпакоўшчына]] * [[Ніжнія Марозы]] * [[Палюдавічы]] * [[Паншэвічы]] * [[Пятроўцы (Полацкі раён)|Пятроўцы]] * [[Радкоўшчына]] * [[Рубанава]] * [[Сарокі (Полацкі раён)|Сарокі]] * [[Сіпоўшчына]] * [[Субаўшчына]] * [[Чарнаручча (Полацкі раён)|Чарнаручча]] * [[Шпакоўшчына (Полацкі раён)|Шпакоўшчына]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Астроўшчынскі сельсавет}} {{Полацкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Астроўшчынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Ветрынскі раён|child|загаловак=Астроўшчынскі сельсавет у [[Ветрынскі раён|Ветрынскім раёне]] (1924—1931)}} |спіс2 = {{Полацкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Астроўшчынскі сельсавет у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] (1931—1935)}} |спіс3 = {{Ветрынскі раён|child|загаловак=Астроўшчынскі сельсавет у [[Ветрынскі раён|Ветрынскім раёне]] (1935—1960)}} |спіс4 = {{Полацкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Астроўшчынскі сельсавет у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] (з 1960)}} }} [[Катэгорыя:Астроўшчынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ветрынскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] jvwya4ao61qus1165uesn4xky05sxo1 0 611021 5147351 4825307 2026-05-27T11:27:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147351 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Харакят-Ахрар аш-Шам аль-Ісламія |арыгінал = {{lang-ar|حركة أحرار الشام الإسلامية}} |эмблема = Logo of Ahrar al-Sham.svg |шырыня = 200px |подпіс = Эмблема руху. |іншыя назвы = Ахрар аш-Шам |частка = [[Ісламскі фронт (Сірыя)|Ісламскі фронт]], [[Армія заваёвы]], [[Фатх-Халеб]] |нацыянальнасць = |рэлігія = [[іслам]] |ідэалогія = [[Салафія|салафізм]]<ref name="ceipAhrar">{{cite web|url=http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/523|title=Ahrar al-Sham|author=Daniel Cassman|work=stanford.edu}}</ref>, [[ісламізм]]<ref name="ft">[http://www.ft.com/cms/s/0/f26e09b0-3b5e-11e5-8613-07d16aad2152.html Syrian Islamist rebel group looks to the west - FT.com]</ref> |дэвіз = |лідары = Хасан Абуд † <br> Абу Абдулах аль-Хамаві <br> Абу Амар аль-Амар |штаб-кватэра = |рэгіён = [[Сірыя]] |сфарміравана = май 2012 года |заснавана = |перш = |стала = |саюзнікі = [[Сірыйская свабодная армія]] (некаторыя падраздзяленні), Гураба аш-Шам, [[Фронт аль-Нусра]] (перыядычна), [[Джэйш-аль-Мухаджырын валь-Ансар]], [[Брыгада аль-Таўхід]], Сірыйскі ісламскі фронт, [[Фатх аль-Іслам]], [[Катар]]<ref name="ft" /><ref>[https://foreignpolicy.com/2013/10/01/the-army-of-islam-is-winning-in-syria/ The Army of Islam Is Winning in Syria | Foreign Policy]</ref>, [[Турцыя]]<ref>[https://www.reuters.com/article/us-mideast-syria-crisis-ahrar-insight-idUSKCN0RM0EZ20150922 Resilient insurgent group Ahrar al-Sham to play bigger role in Syria | Reuters]</ref><ref>[http://www.businessinsider.com/ahrar-al-sham-in-syria-and-turkey-2015-10 Ahrar al sham in Syria and Turkey - Business Insider]</ref><ref>[http://www.ibtimes.com/turkey-may-have-found-syrian-horse-back-ahrar-al-sham-us-disagrees-1903065 Turkey May Have Found Syrian Horse To Back In Ahrar al Sham, But US Disagrees]</ref> |праціўнікі = [[Узброеныя сілы Сірыі]]<ref name="ft" />, [[Шабіха]], [[Хезбала]], [[Іран]]<ref name="reuters">[https://www.reuters.com/article/2015/10/05/us-mideast-crisis-syria-rebels-idUSKCN0RZ18F20151005 Syrian rebels call for regional alliance against Russia and Iran | Reuters] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151121003653/http://www.reuters.com/article/2015/10/05/us-mideast-crisis-syria-rebels-idUSKCN0RZ18F20151005 |date=21 лістапада 2015 }}</ref>, [[Расія]]<ref name="reuters"/>, [[Ісламская дзяржава]]<ref name="ft"/>, [[Фронт аль-Нусра]] (перыядычна), [[Дэмакратычныя сілы Сірыі]]<ref>[http://www.middleeasteye.net/news/ypg-and-allies-clashes-syrian-opposition-groups-aleppo-633986086 YPG, allies clash with Syrian opposition groups in Aleppo | Middle East Eye]</ref><ref>{{cite web |url=http://syriadirect.org/news/nusra-reportedly-attacks-newly-pledged-sdf-forces-in-aleppo/ |title=Nusra reportedly attacks newly pledged SDF forces in Aleppo |publisher=Syria Direct |accessdate=2016-02-13 |lang=en |archiveurl=https://archive.today/20160216071309/http://syriadirect.org/news/nusra-reportedly-attacks-newly-pledged-sdf-forces-in-aleppo/ |archivedate=2016-02-16 }}</ref>, [[Атрады народнай самаабароны]], [[Джэйш-ат-Тувар]] |колькасць = 25 000 баевікоў (жнівень 2015 года)<ref name="ft"/> |канфлікты = [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]] |акцыі = |сайт = {{url|http://www.ahraralsham.net}} |заўвагі = }} '''Брыгада Ахрар-аш-Шам''' або '''Харакят-Ахрар аш-Шам аль-Ісламія''' ({{lang-ar|حركة أحرار الشام الإسلامية}} — ''«Ісламскі рух свабодных людзей Шама»'') — саюз [[ісламізм|ісламісцкіх]] [[Салафія|салафіцкіх]] тэрарыстычных брыгад, аб’яднаных для вайны супраць арміі ўрада [[Башар Асад|Башара Асада]], а таксама баевікоў [[Шабіха|Шабіхі]] і [[Хезбала|Хезбалы]]. Узначальваецца Хасанам Абудам<ref name=econ0720>{{cite web |url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21582037-one-islamist-rebel-group-seems-have-overtaken-all-others-competition-among |title=Competition among Islamists |work=The Economist |date=July 20, 2013 |accessdate=July 18, 2013}}</ref>. У ліпені [[2013]] у складзе «Ахрар аш-Шам» было ад дзесяці да дваццаці тысяч баевікоў, што робіць яе адной з самых буйных апазіцыйных узброеных груповак. Стала адной з асноўных арганізацый, якія складалі Сірыйскі ісламскі фронт (разам з [[Фронт аль-Нусра|Джэбхат-ан-Нусрай]] і [[Джэйш-аль-Мухаджырын валь-Ансар]]). Сучасны [[Урад Сірыі|сірыйскі ўрад]], а таксама шэраг краін (уключаючы [[Іран]] і [[Ліван]]), кваліфікуюць дзейнасць дадзенай групоўкі як тэрарыстычную. [[Расія]] прапаноўвала [[Савет бяспекі ААН|Савету бяспекі ААН]] прызнаць «Ахрар-аш-Шам» тэрарыстычнай групоўкай, але рэзалюцыя не знайшла падтрымкі<ref>[http://www.gazeta.ru/army/news/8620439.shtml ООН не признала группировки «Ахрар-аш-Шам» и «Джейш-аль-Ислам» террористическими — Газета.Ru | Новости]</ref>. == Структура і ідэалогія == Група заснавана суніцкімі палітвязнямі, якія ўтрымліваліся ў дамаскай турме Седная да вызвалення ў рамках амністыі ў маі [[2011]] года<ref name="afp">{{cite news|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gt3b9sENHIxcV1LYbbaDEDx6OYmw?docId=CNG.f62819774b83bf3f5e494aa1f429620d.121|title=Ahrar al-Sham jihadists emerge from shadows in north Syria|last=Bar|first=Herve|date=13 February 2013|work=AFP|accessdate=10 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221070319/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gt3b9sENHIxcV1LYbbaDEDx6OYmw?docId=CNG.f62819774b83bf3f5e494aa1f429620d.121|archivedate=2014-02-21|url-status=dead}}</ref>. У канцы 2011 года Ахрар аш-Шам налічвала каля 25 атрадаў, размеркаваных па [[Сірыя|Сірыі]]. Пасля колькасць атрадаў павялічылася: у ліпені [[2012]] года іх было 50, а ў сярэдзіне студзеня [[2013]] года — ужо 83<ref name="Lund0313">{{cite web |url=http://www.ui.se/eng/upl/files/86861.pdf |title=Syria’s salafi insurgents: The rise of the Syrian Islamic Front |last=Lund |first=Aron |publisher=Swedish Institute of International Affairs |date=March 2013 |accessdate=2013-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140331204534/http://www.ui.se/eng/upl/files/86861.pdf |archivedate=2014-03-31 }}</ref>. Большасць з штаб-кватэр гэтых падраздзяленняў размешчана ў вёсках вілаята Ідліб, хоць многія з іх знаходзяцца ў Хаме і Алепа. Удзельнікамі цяжкіх баёў становяцца, у асноўным, брыгады Каўафіль аш-Шухада (Караваны шахідаў), Ансаруль-Хака (Змагары справядлівасці) у Хан Шэйхун, Вілан Ідліб, Катаіб ат-Таухід уаль-Іман (Брыгады «Адзінабожжа і вера»), Катаіб аш-Шахбаі (Брыгады шэрага; шэры — эпітэт горада [[Халеб|Алепа]]), брыгады Хасана бін Сабат, Вілан Алепа, Салахуд-Дзін (Выратаванне рэлігіі) і брыгады Абуль-Тыдала (Бацька адкуплення)<ref>{{cite web |url=http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/10/15/holy_warriors |title=Holy Warriors |last=Lund |first=Aron |publisher=Foreign Policy |date=2012-10-05 |accessdate=2012-12-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121018230144/http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/10/15/holy_warriors |archivedate=18 кастрычніка 2012 |url-status=dead }}</ref>. У сваім першым відэазвароце Ахрар аш-Шам заявіла аб тым, што мэта групоўкі — звяржэнне ўрада Асада і ўсталяванне [[Халіфат|ісламскай дзяржавы]] ў Сірыі, аднак яны прызналі, што трэба ўлічваць імгненныя патрэбы насельніцтва. Паўстанне параўноўваліся з джыхадам супраць генерала [[Ях’я Рахім Сафаві|Сафаві]], які спрабаваў усталяваць [[шыіты|шыіцкую]] дзяржаву ад Ірана праз [[Ірак]] і Сірыю, а затым у Ліване і [[Палесціна|Палесціне]]<ref name=icg>{{cite web |url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iraq%20Syria%20Lebanon/Syria/131-tentative-jihad-syrias-fundamentalist-opposition.pdf |title=Tentative Jihad Syria's fundamentalist opposition |publisher=International Crisis Group |date=2012-08-12 |accessdate=2012-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120193229/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/Middle%20East%20North%20Africa/Iraq%20Syria%20Lebanon/Syria/131-tentative-jihad-syrias-fundamentalist-opposition.pdf |archivedate=2013-01-20 }}</ref>. Ахрар аш-Шам ускосна супрацоўнічае са свецкімі апазіцыйнымі рухамі ([[Сірыйская свабодная армія|ССА]]), аднак не падтрымлівае адносіны з [[Нацыянальная кааліцыя сірыйскіх рэвалюцыйных і апазіцыйных сіл|Сірыйскай нацыянальнай кааліцыяй]]<ref name=icg/>. Рух супрацоўнічае з іншымі ісламскімі групамі, пры гэтым захоўвае сваю выразную структуру і сакрэтнасць. Большая частка фінансавання ідзе ад донараў з [[Кувейт]]а<ref>[http://world.time.com/2012/09/18/syrias-secular-and-islamist-rebels-who-are-the-saudis-and-the-qataris-arming/ Syrian Anti-Assad Rebel Groups Funded by Saudi Arabia, Qatar | TIME.com]</ref><ref name="MESR">{{cite web |url=http://world.time.com/2012/07/30/going-rogue-bandits-and-criminal-gangs-threaten-syrias-rebellion/ |title=Going Rogue: Bandits and Criminal Gangs Threaten Syria’s Rebellion |publisher=Time |date=2012-07-30 |accessdate=2012-09-11 |archive-date=15 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015204559/http://world.time.com/2012/07/30/going-rogue-bandits-and-criminal-gangs-threaten-syrias-rebellion/ |url-status=dead }}</ref>. Ахрар аш-Шам мае кіраўніцтва ў Сірыі і падкрэслівае, што рух заснаваны менавіта для яе, а не для глабальнага джыхаду<ref>https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21582037-one-islamist-rebel-group-seems-have-overtaken-all-others-competition-among Syria’s Islamist fighters: Competition among Islamists</ref>. Па заявах байцоў арганізацыі, мэтамі іх аперацый з’яўляюцца ўрадавыя войскі і Шабіха<ref name="FT">{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/72d38b72-e22d-11e1-8e9d-00144feab49a.html#axzz275fbSy00 |title=Syrian rebels seek refuge in religion |publisher=Financial Times |date=2012-08-09 |accessdate=2012-09-21}}</ref>. На снежань [[2016]] года Ахрар аш-Шам уключала больш за 80 атрадаў агульнай колькасцю каля 16 тыс. чалавек. [[29 снежня]] 2016 года групоўка далучылася да ініцыяванага Расіяй рэжыму перамір’я з [[30 снежня]] 2016 года<ref>[http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107227@egNews#txt Список вооруженных группировок в Сирийской Арабской Республике, присоединившихся к режиму перемирия с 30 декабря 2016 г : Министерство обороны Российской Федерации]</ref>. == Роля ў вайне == У снежні 2012 года было абвешчана аб стварэнні новай кааліцыі, названай «Сірыйскім Ісламскім фронтам». З 11 арганізацый, якія былі аб’яднаны ў гэтай кааліцыі, Ахрар аш-Шам была самай буйнай, а член групоўкі Абу Абдарахман ас-Суры стаў афіцыйным прадстаўніком фронту<ref name=memri261212>{{cite web|url=http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/6893.htm |title=Islamic Forces In Syria Announce Establishment Of Joint Front Aimed At Toppling Assad, Founding Islamic State; Syrian Website Urges Them To Incorporate All Islamic Forces In Country}}</ref>. У студзені 2013 года некаторыя з арганізацый-членаў «Сірыйскага Ісламскага фронту» абвясцілі, што яны аб’ядналі сілы з Ахрар аш-Шам у больш шырокую групу пад назвай Харакат Ахрар аш-Шам аль-Іслам. 9 верасня 2014 года тэрарыст-смяротнік прывёў у дзеянне выбуховае прыстасаванне падчас сустрэчы камандавання Ахрар аш-Шам у горадзе [[Ідліб]]. У выніку выбуху загінулі не менш як 45 чалавек, у тым ліку лідар групоўкі Хасан Абуд і яшчэ 27 палявых камандзіраў<ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/09/syria-rebel-leader-killed-suicide-blast-201499181811320610.html Syria rebels name slain leader’s replacement]</ref><ref>[http://www.ibtimes.co.uk/syrian-civil-war-least-45-killed-blast-hits-meeting-islamist-insurgents-1464779 Syrian Civil War: 'At Least 45' Killed as Blast Hits Meeting of Islamist Insurgents]</ref>. Адказнасць за атаку ніхто на сябе не ўзяў, хоць раней (23 лютага таго ж года) аналагічную атаку на камандуючых Ахрар аш-Шам здзейснілі баевікі [[ісламская дзяржава|ІДІЛ]]<ref>[http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2014/02/23/Syrian-rebel-friend-of-al-Qaeda-leader-killed-by-rival-Islamists.html Top al-Qaeda operative killed in Syria attack]</ref>. == Звязаныя падзеі == Ахрар аш-Шам адказна за вызваленне журналіста NBC Рычарда Энгель і яго здымачнай групы, якія падарожнічалі разам з групай байцоў з антыўрадавых сіл і былі затрыманы войскамі, падкантрольнымі ўраду Сірыі<ref>{{cite news|url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iQCHvESTv6Fcr0R1oy2J-PY4mC4g?docId=CNG.bf27149609e2f40e4cc8b6529e8d0972.101|title=Kidnapped US journalist Engel free after Syria firefight|last=Krauss|first=Joseph|date=18 December 2012|work=AFP|accessdate=18 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201150251/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iQCHvESTv6Fcr0R1oy2J-PY4mC4g?docId=CNG.bf27149609e2f40e4cc8b6529e8d0972.101|archivedate=2014-02-01|url-status=dead}}</ref> (пазней, 15 мая 2015 г., само агенцтва NBC адмовілася ад гэтай версіі, заключыўшы, што выкрадальнікі ставіліся да [[суніты|суніцкай]] узброенай групоўкі, не звязанай з шыіцкімі праўладнымі групамі, у тым ліку на падставе рэпартажаў The New York Times<ref>{{cite news |author1=Ravi Somaiya |author2=C. J. Chivers|author3=Karam Shoumali |title=NBC News Alters Account of Correspondent’s Kidnapping in Syria |url=https://www.nytimes.com/2015/04/16/business/media/nbc-news-alters-account-of-correspondents-kidnapping-in-syria.html |date=15 April 2015 |accessdate=8 December 2015}}</ref>). 6 лістапада 2014 года Ахрар аш-Шам стаў чацвёртай ісламісцкай групоўкай ў Сірыі, чые пазіцыі падвергліся авіяўдару ВПС ЗША<ref>[http://edition.cnn.com/2014/11/06/world/meast/syria-crisis/ Report: Airstrikes target another Islamist group in Syria]</ref>. == Гл. таксама == * [[Армія заваёвы]] == Крыніцы == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Антыўрадавыя баявыя фракцыі сірыйскага канфлікту]] [[Катэгорыя:Ісламісцкія тэрарыстычныя арганізацыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе]] fk9ke4b2rm4vi7rwtawf4hsked82meg 0 616769 5147108 3467578 2026-05-26T17:57:32Z ~2026-31491-58 168817 /* Гісторыя */ Выпраўлена памылка друку 5147108 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Яна Хрысціцеля |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} {{Іншыя значэнні|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля}} '''Касцёл Святога Яна Хрысціцеля''' — мураваны каталіцкі храм у в. [[Волма (Дзяржынскі раён)|Волма]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Гісторыя == Парафія існуе з 1474 г. Стары драўляны касцёл барочнага стылю быў пабудаваны ў 1667 г., а у 1751 г. быў перабудаваны. Пасля задушэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]] касцёл быў ператвораны ў праваслаўную царкву, якая дзейнічала да 1910 г. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] касцёл быў разрабаваны, вежы знесены, а будынак ператвораны спачатку ў школьную спартовую залу, а потым у зернясховішча. У 1962 г. стары касцёл быў разабралі да падмуркаў. Новы касцёл быў пабудаваны ў 2003 г., а кансэкраваны ў 2004 г<ref>https://catholic.by/3/news/announcements/8451-15-goddze-kastsjola-adznachats-u-volme</ref>. 25 лістапада 2018 г. у выніку пажару згарэла парафіяльная плябанія<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/9031-u-volme-pazharam-byla-znishchana-plyabaniya-idze-zbor-srodka-na-dapamogu</ref>. <center><gallery caption=" " widths="150" heights="150"> Vołma. Волма (20.06.2008).jpg Church of St. John in Volma - panoramio.jpg Wolma kosciol sw Jana fc01.jpg Wolma kosciol sw Jana fc02.jpg </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Стаўбцоўскі дэканат]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3275-volma-parafiya-sv-yana-khrystsitselya Волма — парафія св. Яна Хрысціцеля] на [[Catholic.by]] {{Стаўбцоўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Волма (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе]] [[Катэгорыя:2003 год у Беларусі]] teog8x6nc4eupy7bo66ddp2cqj4xmtn 5147338 5147108 2026-05-27T10:21:23Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Гісторыя */ 5147338 wikitext text/x-wiki {{Храм |Тып храма = Каталіцкі храм |Беларуская назва = Касцёл Святога Яна Хрысціцеля |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Сучасны статус = |Краіна = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = BY |CoordScale = 1000 |На карце =Беларусь Мінская вобласць |Канфесія = [[Каталіцызм]] |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Падстава = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Прыбудоўкі = |Рэліквіі = |Стан = дзейнічае |Сайт = |Commons = }} {{Іншыя значэнні|Касцёл Святога Яна Хрысціцеля}} '''Касцёл Святога Яна Хрысціцеля''' — мураваны каталіцкі храм у в. [[Волма (Дзяржынскі раён)|Волма]] [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. == Гісторыя == [[Парафія]] існуе з 1474 года. Стары драўляны касцёл [[Барочны стыль|барочнага стылю]] быў пабудаваны ў 1667 годзе, а ў 1751 годзе быў перабудаваны. Пасля задушэння [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання]] касцёл быў ператвораны ў праваслаўную царкву, якая дзейнічала да 1910 года. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] касцёл быў разрабаваны, вежы знесены, а будынак ператвораны спачатку ў школьную спартовую залу, а потым у зернясховішча. У 1962 годзе стары касцёл быў разабралі да падмуркаў. Новы касцёл быў пабудаваны ў 2003 годзе, а [[Кансэкрацыя (еўхарыстыя)|кансэкраваны]] ў 2004 годзе<ref>https://catholic.by/3/news/announcements/8451-15-goddze-kastsjola-adznachats-u-volme</ref>. [[25 лістапада]] 2018 года ў выніку пажару згарэла парафіяльная [[плябанія]]<ref>https://catholic.by/3/news/belarus/9031-u-volme-pazharam-byla-znishchana-plyabaniya-idze-zbor-srodka-na-dapamogu</ref>. <center><gallery caption=" " widths="150" heights="150"> Vołma. Волма (20.06.2008).jpg Church of St. John in Volma - panoramio.jpg Wolma kosciol sw Jana fc01.jpg Wolma kosciol sw Jana fc02.jpg </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Стаўбцоўскі дэканат]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://catholic.by/3/kasciol/parishes/19-mma/3275-volma-parafiya-sv-yana-khrystsitselya Волма — парафія св. Яна Хрысціцеля] на [[Catholic.by]] {{Стаўбцоўскі дэканат}} [[Катэгорыя:Касцёлы Дзяржынскага раёна]] [[Катэгорыя:Волма (Дзяржынскі раён)]] [[Катэгорыя:Касцёлы Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2003 годзе]] [[Катэгорыя:2003 год у Беларусі]] lhs1awnd2nczjmi5x6fqm3ihw5nrfvq 0 626967 5147193 4856568 2026-05-26T21:43:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147193 wikitext text/x-wiki [[Выява:Ain al-Assad air base, 8 jan 2020.png|300px|thumb|Авіябазе «Айн аль-Асад» пасля абстрэлу, спадарожнікавы здымак.]] [[Файл:Fateh-110-new-TEL.jpg|300px|thumb|Ракета Fateh-110.]] '''Аперацыя «Пакутнік Сулеймані»''' ({{lang-fa|عملیات شهید سلیمانی}}) — ваенная аперацыя [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] Ірана, накіраваная супраць амерыканскіх вайскоўцаў на тэрыторыі [[Ірак]]а ў адказ на гібель у [[Багдад]]зе камандуючага спецпадраздзяленнем «[[Кодс|Аль-Кудс]]» генерала [[Касем Сулеймані|Касема Сулеймані]]. Пра пачатак аперацыі было абвешчана іранскім агенцтвам Tasnim [[8 студзеня]] [[2020]] года<ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/08/ksir/ КСИР начал операцию «Мученик Сулеймани» против США]</ref>. == Аперацыя == Незадоўга да атакі амерыканскія войскі на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]], у прыватнасці зенітныя ракетныя комплексы Patriot, прыведзены ў стан павышанай баегатоўнасці на фоне магчымых удараў іранскіх беспілотнікаў. Пра гэта паведаміла тэлекампанія CNN са спасылкай на двух амерыканскіх прадстаўнікоў<ref>[https://www.segodnya.ua/world/usa/amerikanskie-voennye-na-blizhnem-vostoke-privedeny-v-sostoyanie-boevoy-gotovnosti-smi-1384364.html Американские военные на Ближнем Востоке приведены в состояние боевой готовности — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200108083956/https://www.segodnya.ua/world/usa/amerikanskie-voennye-na-blizhnem-vostoke-privedeny-v-sostoyanie-boevoy-gotovnosti-smi-1384364.html |date=8 студзеня 2020 }} // Сегодня.ua, 8 января 2020</ref>. Між тым урад Ірака атрымаў афіцыйнае вуснае паведамленне ад Ірана пра будучыя ракетныя ўдары па амерыканскіх ваенных базах на яго тэрыторыі<ref>[https://m.gordonua.com/news/worldnews/iran-predupredil-bagdad-o-predstoyashchem-udare-po-amerikanskim-voennym-bazam-v-irake-premer-ministr-1482088.html Иран предупредил Багдад о предстоящем ударе по американским военным базам в Ираке — премьер-министр // Гордон.ua, 8 января 2020]</ref>. Афіцыйны Багдад тут жа папярэдзіў пра гэта армію ЗША<ref>[https://news.tut.by/world/667914.html СМИ: власти Ирака заранее предупредили США о том, по каким базам Иран нанесет удары] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200109045557/https://news.tut.by/world/667914.html |date=9 студзеня 2020 }} // ТУТ Бай Медиа, 9 января 2020</ref>. Як паведамляў іранскі тэлеканал Press TV, у ноч на 8 студзеня КВІР пачаў аперацыю адплаты, якую назвалі «Мучанік Сулеймані». Каля 01:30 па мясцовым часе<ref name="tut"/> ракеты класа «зямля-зямля» выпушчаны з Ірана па базе Эйн-аль-Асад на захадзе Ірака і па базе ў [[Эрбіль|Эрбілі]]. База ў Айн аль-Асадзе знаходзіцца ў [[Анбар (мухафаза)|рэгіёне Анбар]] на захадзе краіны. Гэта першая ваенная база, на якой уладкаваліся амерыканскія сілы падчас [[Уварванне ў Ірак (2003)|ўварвання ў Ірак у 2003 годзе]]. Пазней яе выкарыстоўвалі як фарпост для барацьбы з тэрарыстычнай групоўкай «[[Ісламская дзяржава]]»<ref>[https://www.newsru.com/world/08jan2020/udar_suleymani_revenge.html Иран начал операцию отмщения за убийство генерала Сулеймани: при ракетном ударе по базам США в Ираке погибли 80 человек (ВИДЕО)]</ref>. Дадавалася, што бамбардзіроўка адбывалася дзвюмя хвалямі. За другім разам пацярпела трэцяя база ЗША — Кемп Кук. Агулам на базах, па даных Ірана, загінула 80 амерыканскіх вайскоўцаў<ref>[https://m.nn.by/ru/articles/243984/ Иранское ТВ: В результате ракетной атаки на базы США погибли 80 человек - Наша ніва, 8 января 2020]</ref>. Амерыканскі лідар [[Дональд Трамп]] заявіў, што страт няма<ref>[https://ria.ru/20200108/1563194602.html Трамп объявил о новых санкциях против Ирана]</ref>. Аднак пазней, [[29 студзеня]], амерыканскае камандаванне ўсё ж прызнала раненне 50 вайскоўцаў, у многіх з іх былі чэрапна-мазгавыя траўмы<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/01/29/iranstrike/ Полсотни военных США получили черепно-мозговые травмы из-за атаки Ирана] // Lenta.ru, 29 января 2020</ref>. На 31 студзеня колькасць пацярпелых ўзрасла да 64<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e33bf6a9a7947a16a9f4f98 Число пострадавших из-за ударов в Ираке американцев выросло до 64 человек] // РБК, 31 января 2020</ref>. [[10 лютага]] ўжо ў 109 ваеннаслужачых дыягнаставалі чэрапна-мазгавыя траўмы<ref>https://mobile.twitter.com/StasSwanky/status/1226913286387621889</ref>. Неўзабаве пацвердзілася інфармацыя пра знішчэнне аднаго самалёта [[Ваенна-паветраныя сілы ЗША|ВПС ЗША]]. Паветранае судна знаходзілася на ўзлётна-пасадачнай паласе<ref>[https://m.kp.ru/online/news/3726515/ При атаке на американскую базу в Ираке уничтожен самолет ВВС США] / Комсомольская правда, 8 января 2020</ref>. Зыходзячы з заявы аднаго відавочца, сяржанта арміі [[Данія|Даніі]] Джона, чыё прозвішча засталося невядомым, ударамі было знішчана некалькі верталётаў. Ён жа дадаў, што падчас абстрэлу вайскоўцы схаваліся ў бункеры, дзе тых адолеў страх. Некаторыя сышлі ў сябе, некаторыя спрабавалі супакоіць іншых распавядаючы анекдоты. Па заяве сяржанта, частцы байцоў пасля гэтага спатрэбілася дапамога псіхолага<ref>[https://nyheder.tv2.dk/udland/2020-01-10-dansk-soldat-efter-iransk-angreb-jeg-foelte-mig-magtesloes Dansk soldat efter iransk angreb: Jeg følte mig magtesløs]</ref>. Мяркуючы па апублікаваных спадарожнікавых фатаграфіях наступстваў удару па базе Айн аль-Асад, як мінімум пяць ангараў і будынкаў атрымалі значныя пашкоджанні<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/society/08/01/2020/5e16028d9a7947c7ed3f5a77|title=СМИ опубликовали спутниковое фото последствий иранского ўдара|publisher=РБК|accessdate=2020-01-08}}</ref>. Адзначалася, што спачатку было выпушчана больш за 10 ракет, а затым каля пяці<ref>[https://www.obozrevatel.com/abroad/iran-razbombil-amerikanskuyu-voennuyu-bazu-v-irake-vse-podrobnosti.htm Иран разбомбил военные базы США в Ираке: Трамп в ярости. Все детали]</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/08/two/ Иран атаковал два объекта США в Ираке]</ref>. Агенцтва Bloomberg са спасылкай на амерыканскіх афіцыйных асоб паведамляла пра 15 выпушчаных ракетах (з іх толькі 11 дасягнулі цэлі<ref>[https://ria.ru/20200108/1563176113.html Иран выпустил по базам США 15 ракет, 11 попали в цель, сообщает СМИ]</ref>). Агенцтва Reuters, спасылаючыся на Мінабароны Ірака, паведаміла, што Іран запусціў 22 ракеты. Былі ўжыты балістычныя ракеты Fateh-110, а таксама Qiam-1<ref>{{cite web|title=Iranian ballistic missiles called Fateh-110 and Qiam-1 that blitzed US airbases can carry a 500lb warhead over a range of more than 180 miles|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-7863085/Iran-launches-dozens-precision-guided-ballistic-Fateh-110-missiles.html|website=dailymail.co.uk|date=01:58 GMT, 8 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=CNN: при ударе Ирана по базе Айн-эль-Асад повреждены четыре здания и взлётная полоса|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/7482655|website=tass.ru}}</ref><ref>{{cite web|title=Названы использованные Ираном ракеты для удара по военным США|url=https://lenta.ru/news/2020/01/08/qiam/|website=lenta.ru|date=10:43, 8 января 2020}}</ref>, абсталяваныя падзяляльнымі баегалоўкамі і сістэмай падаўлення актыўных перашкод для радараў. Па даных агенцтва, у 2017 годзе ракеты Qiam ужываліся для нанясення ўдараў па аб’ектах «Ісламскай дзяржавы» ў Сірыі, аднак тады мелі звычайныя боегалоўкі, прызначаныя для паражэння кампактных цэляў<ref name="новейш">{{cite web|url=https://www.rbc.ru/society/08/01/2020/5e161baa9a7947cf739561ea|title=СМИ сообщили об атаке на военные базы в Ираке с помощью новейших ракет|publisher=РБК|accessdate=2020-01-08}}</ref>. == Каментары іранскага кіраўніцтва == Вярхоўны лідар Ірана аятала [[Алі Хаменеі]] заявіў, што напад на амерыканскія ваенныя базы ў Іраку — «поўха» ЗША, і дадаў, што яна не з’яўляецца раўназначным адказам на гібель генерала Касема Сулеймані. «Нашым канечным адказам на яго забойства будзе тое, што мы выганім усе сілы ЗША з рэгіёна», — напісаў у [[Twitter]] пасля атакі прэзідэнт краіны [[Хасан Рухані]]<ref name="пощёч">[https://www.rbc.ru/politics/08/01/2020/5e15aaa99a7947b00e632b06?from=newsfeed Трамп оставил без военного ответа «аккуратную пощёчину» Ирана. Как будет развиваться конфликт Вашингтона и Тегерана // РБК, 08.01.2020]</ref><ref>[https://meduza.io/feature/2020/01/08/na-blizhnem-vostoke-snova-budet-voyna-iran-sposoben-protivostoyat-amerikantsam-trampu-nuzhen-etot-konflikt На Ближнем Востоке снова будет война? Иран способен противостоять американцам? Трампу нужен этот конфликт?]</ref>. Як заявіў кіраўнік МЗС Махамад Джавад Зарыф, аперацыя была самаабаронай. Пры гэтым ён падкрэсліў, што Тэгеран не імкнецца да эскалацыі або вайны<ref>[https://ria.ru/20200108/1563176140.html Глава МИД Ирана объяснил причину ракетного удара по американской базе] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>. Паводле яго слоў, Іран нанёс зваротны ўдар у адпаведнасці з артыкулам 51 [[Статут ААН|Статута ААН]] пасля «баязлівага нападу на іранскіх грамадзян і высокапастаўленых чыноўнікаў»<ref name="tut">[https://news.tut.by/world/667744.html Иран нанес ракетный удар по объектам США в Ираке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200108092327/https://news.tut.by/world/667744.html |date=8 студзеня 2020 }} // ТУТ БАЙ МЕДИА, 8 января 2020</ref>. Камандуючы ваенна-касмічнымі сіламі Корпуса вартавых Ісламскай рэвалюцыі (КВІР) Амір Алі Хаджызадзе заявіў, што ўдар па амерыканскіх базах у Іраку толькі пачатак маштабнай аперацыі пад назвай «Мучанік Сулеймані», і яе працягам стануць дзеянні супраць амерыканцаў ва ўсім рэгіёне. Разам з гэтым ён паведаміў пра парушэнне работы амерыканскага БПЛА іранскай сістэмай РЭБ пасля абстрэлу<ref>[http://www.iarex.ru/news/73344.html ИРАН ЗАЯВИЛ ОБ УСПЕШНОЙ БОРЬБЕ С АМЕРИКАНСКИМИ БЕСПИЛОТНИКАМИ]</ref>. Акрамя таго, іранскім урадам было абвешчана пра намеры атакаваць [[Дубай (горад)|Дубай]] і [[Хайфа|Хайфу]]<ref>[https://lenta.ru/news/2020/01/08/dubai/ Иран пригрозил атаковать Дубай и Хайфу]</ref>. == Наступствы == Пасля ўдараў [[Харватыя]], [[Славенія]] і [[Іспанія]] эвакуіравалі свае воінскія кантынгенты з Ірака ў [[Кувейт]]<ref>[https://ria.ru/20200108/1563186390.html Словения перемещает военных из Ирака после удара Ирана по базам США] // РИА Новости, 8 января 2020</ref><ref>[https://ria.ru/20200108/1563186668.html Испания перебросила большинство военных с иракской базы в Кувейт] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>. Пазней свае войскі вывела і [[Германія]]<ref>https://ria.ru/20200107/1563160712.html</ref>. 8 студзеня на біржавых таргах па рынках [[Еўропа|Еўропы]] назіралася лёгкая паніка: фондавыя індэксы зніжаліся прыкладна на 1%, а цэны на [[нафта|нафту]] выраслі ў межах 5%. Але праз 1,5—2 гадзіны змена каціровак скарацілася да 0,4—0,6%. Індэкс Лонданскай фондавай біржы FTSE-100 у першыя хвіліны торгаў знізіўся на 1%, але потым зніжаўся ўжо толькі на 0,25%. У першыя хвіліны пасля начнога абстрэлу цана кантрактаў на нафту еўрапейскага ўзору Brent вырасла на 5% з $ 68 і перавысіла $71 за барэль, але да абеду рост запаволіўся да 0,6% — $ 68,7 за барэль<ref>[https://www.vestifinance.ru/articles/130907 Обстрел баз США: нефть и золото дорожают] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200108181929/https://www.vestifinance.ru/articles/130907 |date=8 студзеня 2020 }}</ref>. == Рэакцыя == Пасля аперацыі Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі выпусціў заяву ў якой паведаміў пра праведзены абстрэл, а таксама перасцярог ЗША ад «далейшай агрэсіі, якая сустрэне больш балючую і жорсткую рэакцыю»<ref>[https://m.lenta.ru/news/2020/01/08/ksir/ КСИР начал операцию «Мученик Сулеймани» против США] // Lenta. ru, 3 января 2020</ref>. Услед за гэтым міністр абароны ЗША [[Марк Эспер]] і дзяржсакратар [[Майк Пампеа]] прыбылі ў [[Белы дом]] на экстраную нараду, якую правёў прэзідэнт Дональд Трамп<ref>[https://vm.ru/news/773062-tramp-sobral-ekstrennoe-soveshanie-posle-ataki-na-amerikanskie-bazy-v-irake Трамп собрал экстренное совещание после атаки на американские базы в Ираке - Вечерняя Москва, 8 января 2020]</ref>. У сваім Twitter-акаўнце Трамп заявіў, што зробіць заяву па ўдарах Ірана па амерыканскіх аб’ектах у сераду раніцай па мясцовым часе, гэта значыць 9 студзеня па ўсходнім паўшар’і. Палітык дадаў, што «ўсё добра»<ref>[https://www.segodnya.ua/world/usa/stalo-izvestno-kogda-tramp-sdelaet-zayavlenie-posle-udara-irana-1384388.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.by%2Fnews Стало известно, когда Трамп сделает заявление после удара Ирана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220327193150/https://www.segodnya.ua/world/usa/stalo-izvestno-kogda-tramp-sdelaet-zayavlenie-posle-udara-irana-1384388.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile&utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.by%2Fnews |date=27 сакавіка 2022 }} // Сегодня.ua, 8 января</ref>. МЗС [[Сірыя|Сірыі]] 8 студзеня заявіла пра салідарнасць з Іранам пасля яго ўдараў па амерыканскіх ваенных базах у Іраку і праве Тэгерана адказваць на агрэсію Вашынгтона<ref>[https://ria.ru/20200108/1563185493.html Сирия заявила о праве Ирана отвечать на агрессию США] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>. У сваю чаргу [[Францыя]]<ref>[https://ria.ru/20200108/1563185515.html Франция осудила ракетные удары Ирана в Ираке и призвала к деэскалации] // РИА Новости, 8 января 2020</ref>, [[Фінляндыя]]<ref>https://ria.ru/20200108/1563187457.html</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>https://ria.ru/20200108/1563188096.html</ref> і парламент Ірака<ref>https://ria.ru/20200108/1563187698.html</ref> асудзі аперацыю КВІР. У гэты ж дзень прэзідэнт, прэм’ер-міністр і спікер парламента аўтаноміі [[Іракскі Курдыстан|Іракскага Курдыстана]] выступілі з сумеснай заявай на фоне абвастрэння сітуацыі на Блізкім Усходзе. Яны заявілі, што падтрымка ваеннай кааліцыі ЗША ў барацьбе з баевікамі ІД мела жыццёва важнае значэнне. Лідары рэгіёна заклікалі не дапусціць адраджэння групоўкі, а таксама не ўцягваць іх рэгіён у супрацьстаянне паміж Іранам і ЗША<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4214895 Иракский Курдистан призвал США и Иран не втягивать его в противостояние] // Комерсантъ, 8 января 2020</ref>. На наступную пасля ракетнага ўдару раніцу (па вашынгтонскім часе) прэзідэнт ЗША Дональд Трамп выступіў са зваротам да нацыі, пачаўшы яго словамі: «Пакуль я прэзідэнт ЗША, Ірану ніколі не будзе дазволена мець ядзерную зброю». Трамп заявіў, што ў выніку ўдару ніхто не пацярпеў: «Усе нашы салдаты ў бяспецы, і толькі мінімальны ўрон быў нанесены нашым ваенным базам». «Нашы войскі», працягнуў Трамп, «гатовыя да ўсяго», але «Іран, як відаць, адступіць, што добра для ўсіх зацікаўленых бакоў і вельмі добра для ўсяго свету». Кіраўнік дзяржавы не стаў пагражаць Ірану ваенным адказам, але заявіў пра намер увесці «дадатковыя жорсткія эканамічныя санкцыі супраць іранскага рэжыму», якія «будуць дзейнічаць, пакуль Іран не зменіць свае паводзіны»<ref name="пощёч"/>. == Заўвагі == {{reflist}} {{Амерыкана-іранскі канфлікт}} [[Катэгорыя:Іранскі крызіс]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2020 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 8 студзеня]] [[Катэгорыя:Студзень 2020 года]] [[Катэгорыя:Ваенная гісторыя Ірана]] [[Катэгорыя:2020 год у Іраку]] pp8iv9yf58e6jwv8t38djt5mgmd9fjo 0 627501 5147151 5123027 2026-05-26T20:17:44Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5147151 wikitext text/x-wiki {{Серыя гульняў | загаловак = Серыя «Call of Duty» | выява = [[Выява:Call of Duty logo 2023.svg|300px]] | подпіс = Лагатып серыі Call of Duty | жанр = [[шутар ад першай асобы]] | распрацоўшчыкі = | выдавец = [[Activision]] | стваральнік = | платформы = | рухавічок = | першая гульня = [[Call of Duty]] | дата першай гульні = [[29 кастрычніка]] [[2003]] | апошняя гульня = [[Call of Duty: Modern Warfare|Call of Duty: Modern Warfare (гульня, 2019)]] | дата апошняй гульні = [[25 кастрычніка]] [[2009]] | адгалінаванні = | сайт = https://www.callofduty.com/ }} '''«Call of Duty»''' — серыя [[Камп’ютарныя гульні|камп’ютарных гульняў]] ў жанры [[Шутар ад першай асобы|шутара ад першай асобы]]. У гульнях серыі закрануты тэматыкі [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], гіпатэтычнай [[Трэцяя сусветная вайна|Трэцяй сусветнай вайны]], [[Вайна супраць тэрарызму|вайне супраць тэрарызму]], [[Халодная вайна|халоднай вайне]] і выдуманым войнам будучыні. Выдаўцом серыі гульняў з'яўляецца кампанія [[Activision]]. == Спіс гульняў серыі == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! scope="col" | Назва ! scope="col" | Год ! scope="col" | [[Персанальны камп’ютар|ПК]] ! scope="col" | [[Шостае пакаленне гульнявых сістэм|6-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Сёмае пакаленне гульнявых сістэм|7-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Восьмае пакаленне гульнявых сістэм|8-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Дзявятае пакаленне гульнявых сістэм|9-ае пакаленне]] ! scope="col" | [[Партатыўная гульнявая прыстаўка|Партатыўная]] ! scope="col" | [[Распрацоўшчык камп'ютарных гульняў|Распрацоўшчык]] |- | ''[[Call of Duty]]'' | 2003 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Nokia N-Gage]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty 2]]'' | 2005 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty 3]]'' | 2006 | {{NA}} | [[PlayStation 2]], [[Xbox]] | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty 4: Modern Warfare]]'' | 2007 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] <small>([[Call of Duty: Modern Warfare Remastered|Remastered]])</small> | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]],<br />[[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: World at War]]'' | 2008 | [[Microsoft Windows|Windows]] | [[PlayStation 2]] | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]], [[Windows Mobile]],<br />[[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Modern Warfare 2]]'' | 2009 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]] | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops]]'' | 2010 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]],<br />[[Java Platform, Micro Edition|J2ME]] | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Modern Warfare 3]]'' | 2011 | [[Microsoft Windows|Windows]], [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]], [[Wii]] | [[Xbox One]] | {{NA}} | [[Nintendo DS|NDS]] | [[Infinity Ward]]<br />[[Sledgehammer Games]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops II]]'' | 2012 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]] [[Wii U]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Ghosts]]'' | 2013 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]], [[Wii U]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: Advanced Warfare]]'' | 2014 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Sledgehammer Games]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops III]]'' | 2015 | [[Microsoft Windows|Windows,]] [[Mac OS X]] | {{NA}} | [[Xbox 360|X360]], [[PlayStation 3|PS3]] | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Infinite Warfare]]'' | 2016 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Infinity Ward]] |- | ''[[Call of Duty: WWII]]'' | 2017 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Sledgehammer Games]] |- | ''[[Call of Duty: Black Ops 4]]'' | 2018 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Treyarch]] |- | ''[[Call of Duty: Modern Warfare]]'' | 2019 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Infinity Ward]] |- |- | ''[[Call of Duty: Mobile]]'' | 2019 | {{NA}} | {{NA}} | {{NA}} | {{NA}} | {{NA}} | [[IOS]], [[Android]] і [[Windows]] | TiMi Studio Group |- | ''[[Call of Duty: Black Ops Cold War]]'' | 2020 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | [[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | {{NA}} | [[Treyarch]]<br />[[Raven Software]] |- | ''[[Call of Duty: Vanguard]]'' | 2021 | [[Microsoft Windows|Windows]] | {{NA}} | {{NA}} | [[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] | [[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | {{NA}} | [[Treyarch]]<br />[[Sledgehammer Games]] |- |''Call of Duty: Modern Warfare II'' |2022 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Infinity Ward]] |- |''Call of Duty: Modern Warfare III'' |2023 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Sledgehammer Games]] |- |''Call of Duty: Black Ops 6'' |2024 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Treyarch]]<br />[[Sledgehammer Games]] |- |''Call of Duty: Black Ops 7'' |2025 |[[Microsoft Windows|Windows]] | | |[[Xbox One]], [[PlayStation 4|PS4]] |[[Xbox Series X/S]], [[PlayStation 5|PS5]] | |[[Treyarch]]<br />[[Sledgehammer Games]] |} == Спасылкі == {{Commons|Category:Call of Duty}} * [https://www.callofduty.com/ Афіцыйны сайт серыі Call of Duty] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Серыі камп’ютарных гульняў]] [[Катэгорыя:Call of Duty]] 5w2efqkgxg9go10s06166sojppb7ixq 0 631890 5147269 5124832 2026-05-27T06:34:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147269 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Асаіб Ахль аль-Хак |арыгінал = {{lang-ar|عصائب أهل الحق}} |частка = [[Сілы народнай мабілізацыі]] |нацыянальнасць = |эмблема = Asa'ib Ahl Al-Haq flag.png |рэлігія = |ідэалогія = [[ісламізм]] |дэвіз = |лідары = [[Каіс аль-Хазалі]] |штаб-кватэра = [[Багдад]], [[Ірак]] |рэгіён = |сфарміравана = ліпень 2006 |заснавана = |перш = [[Армія Махдзі]] |стала = |саюзнікі = {{Сцягафікацыя|Іран}}<br>{{Сцягафікацыя|Сірыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Ірак}}<br>[[File:Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|22px]] [[Хезбала]]<br>[[File:Emblem of Liwa Al-Quds.svg|22px]] [[Ліва аль-Кудс]] |праціўнікі = {{flagicon image|Flag of Islamic State of Iraq.svg|size=23px}} [[Ісламская дзяржава Ірака і Леванта|Ісламская дзяржава]]<br> {{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}<br> {{flag|Syria|1932|size =23px}} [[Свабодная армія Сірыі]] <br> {{flagicon image|Flag of the Islamic Front (Syria).svg|size =23px}} [[Ісламскі фронт (Сірыя)|Ісламскі фронт]] |колькасць = |канфлікты = [[Іракская вайна]], [[Грамадзянская вайна ў Сірыі]], [[Грамадзянская вайна ў Іраку]], [[Іранскі крызіс (з 2019)]] |акцыі = |сайт = |заўвагі = }} '''Асаіб Ахль аль-Хак''' ({{lang-ar|عصائب أهل الحق}} — '''«Ліга праведнікаў»''') — [[шыіты|шыіцкая]] [[ісламізм|ісламісцкая]] ваенізаваная групоўка, якая дзейнічае ў [[Ірак]]у і [[Сірыя|Сірыі]]. Мае праіранскую накіраванасць і была пад заступніцтвам [[іран]]скага генерала, камандуючага спецпадраздзяленнем «[[Кодс|Кудс]]» [[Касем Сулеймані|Касема Сулеймані]]. Групоўка цесна звязаная з [[ліван]]скай партыяй [[Хезбала]] і ў сваёй ідэалогіі спасылаецца на Вярхоўнага лідара Ірана [[Алі Хаменеі]]. Да [[2007]] года аб «Асаіб Ахль аль-Хак» ведалі нямногія, а дэбют фарміравання ў якасці ўдарнай сілы генерала Сулеймані прыйшоўся на студзень 2007 года, калі яны напалі на амерыканскі ваенны аванпост у святым шыіцкім горадзе [[Кербела|Кербела]]. Праз некалькі месяцаў лідар групоўкі [[Каіс аль-Хазалі|Каіса Хазалі]], яго брат Лаіс Хазалі і высокапастаўлены член Хезбалы Алі Муса ад-Дадкук былі захоплены [[Асаблівая паветраная служба|SAS]] блізу [[Басра|Басры]]. Пасля гэтага былі прыняты меры па легітымізацыі арганізацыі. У маі 2007 года «Асаіб Ахль аль-Хак» захапіла брытанскага ІТ-кансультанта Піцера Мура і чацвёра яго целаахоўнікаў ва ўсходнім [[Багдад]]зе. Пітэр Мур быў вызвалены пасля таго, як браты Хазалі былі выпушчаны з амерыканскіх турмаў у Іраку<ref name="guard">[https://www.theguardian.com/world/2014/mar/12/iraq-battle-dead-valley-peace-syria Controlled by Iran, the deadly militia recruiting Iraq's men to die in Syria, Martin Chulov, The Guardian, 12 марта 2014]</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://ahlualhaq.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200215174311/https://ahlualhaq.com/ |date=15 лютага 2020 }} * Counter Extremism Project [http://www.counterextremism.com/threat/asaib-ahl-al-haq profile] [[Катэгорыя:Праўрадавыя ваенныя арганізацыі Грамадзянскай вайны ў Сірыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2006 годзе]] [[Катэгорыя:Іракскія паўстанцы]] st8zj5mzpuqhxthh8nxeooes0i8uc8a 0 641803 5147317 4798343 2026-05-27T09:08:57Z CommonsDelinker 151 Replacing Field_Marshall_Keitel_signs_German_surrender_terms_in_Berlin_8_May_1945_-_Restoration.jpg with [[File:Field_Marshal_Keitel_signs_German_surrender_terms_in_Berlin_8_May_1945_-_Restoration.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] beca 5147317 wikitext text/x-wiki [[Файл:German instrument of surrender2.jpg|thumb|upright|<small>[[Акт капітуляцыі Германіі]], падпісаны ў [[Рэймс]]е, 7 мая 1945 г.</small>]] [[Файл:Second world war europe 1943-1945 map en.png|thumb|upright|<small>Тэрыторыі, што кантралююцца войскамі Германіі на момант капітуляцыі (адзначаны сінім колерам)</small>]] [[Файл:Dachau Death Train.jpeg|thumb|upright|<small>Цягнік смерці Дахау складаўся з амаль сарака вагонаў, у якіх знаходзіліся целы ад 2000 да 3000 зняволеных, якія былі эвакуяваны з [[Бухенвальд]]а на 7 красавіка 1945 г.</small>]] [[Файл:News. V.E. Day BAnQ P48S1P12270.jpg|thumb|upright|<small>Манрэальскі «Daily Star» на першай старонцы аб’яўляе пра капітуляцыю Германіі; 7 мая 1945</small>]] [[Файл:Field Marshal Keitel signs German surrender terms in Berlin 8 May 1945 - Restoration.jpg|thumb|upright|<small>Кейтэль падпісвае ўмовы капітуляцыі 8 мая 1945 года ў Берліне</small>]] '''[[Другая сусветная вайна]]''' у Еўропе афіцыйна завяршылася 8 (9) мая 1945 года з падпісаннем [[Акт капітуляцыі Германіі|Акта аб безумоўнай капітуляцыі Германіі]]. Тым не менш, некаторыя часткі германскіх войскаў адмовіліся скласці зброю і працягвалі супраціў да канца мая 1945 года. == Бітвы ў Еўропе пасля 9 мая 1945 года == Хоць большасць камандзіраў германскіх узброеных сіл падпарадкаваліся загаду [[Вярхоўнае галоўнакамандаванне вермахта|камандавання Вермахта]], сярод іх былі і тыя, хто адмовіўся капітуляваць. Самыя вялікія сілы з тых, хто адмовіліся здавацца — рэшткі [[Група армій «Цэнтр»|групы армій «Цэнтр»]] — знаходзіліся пад камандаваннем генерала [[Фердынанд Шорнер|Фердынанда Шорнера]], які быў прызначаны галоўнакамандуючым Гітлерам у [[Палітычны тэстамент Гітлера|яго тэстаменце]] 30 красавіка 1945 года. Тым не менш, сам Шорнер ужо 10 мая пакінуў сваё войска і бег у Аўстрыю, тым часам як савецкае камандаванне, развіваючы наступ падчас [[Пражская аперацыя|Пражскай аперацыі]], паслала супраць рэштак нямецкіх войскаў сілы, якія значна перавышалі іх па колькасці. Пасля 9 мая было некалькі сутыкненняў у [[Судэты|Судэтах]], да 11 мая вялікая частка нямецкіх войскаў капітулявала, але да канца яны былі разгромлены супольнымі высілкамі войскаў СССР і ЗША ў бітве пры вёсцы Сліўніцы 12 мая 1945 года, у выніку чаго адбыўся разгром апошняй сапраўды баяздольнай нямецкай групоўкі, якая кантралявала тэрыторыі на паўднёвым усходзе Германіі і часткова Аўстрыі, Чэхаславакіі, Італіі і Югаславіі. Большасць іншых нямецкіх груп армій, што не склалі зброю на 8-9 мая 1945 года, у выніку здаліся мірна, але зноў жа не ўсе: * [[2-я армія (Германія)|2-я армія]] пад камандаваннем генерала [[Дытрых фон Заўкен|Дытрыха фон Заўкена]] утрымвала плацдармы ў Хайлігенбайля, [[Гданьск|Данцыга]] і [[Хельская каса|паўвострава Хель]] у дэльце рэкі [[Вісла]] у Польшчы. Яны здаліся вечарам 9 мая, практычна тады ж спынілі супраціў германскія часткі на грэчаскіх астравах (да 9 мая немцы кантралявалі заходнюю частку [[Крыт]]а, [[Родас]] і трохі дробных выспаў), на большай частцы Нармандскіх астравоў, а таксама ў французскіх партовых гарадах заходняга ўзбярэжжа краіны [[Сен-Назер]], [[Ла-Рашэль]] і [[Лар’ян]]. У гэты ж час пагадзіліся здацца немцы ў Даніі, Нарвегіі, у паўночных раёнах Германіі і Нідэрландаў, а таксама на тэрыторыі паўднёва-ўсходняй Францыі ля швейцарскай мяжы. * 13 мая 1945 года [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоная Армія]] фактычна спыніла баявыя дзеянні ў Еўропе. У гэты дзень быў заняты апошні малюсенькі анклаў у цэнтральнай [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], у якім немцы працягвалі супраціўляцца. * Нягледзячы на тое, што на большасці Нармандскіх астравоў немцы здаліся яшчэ 9 мая, гарнізон на востраве [[Олдэрні]] адмаўляўся здацца до 16 мая. * На паўночным захадзе [[Югаславія|Югаславіі]] працягвала знаходзіцца невялікая групоўка нямецкіх войскаў, што пагаднілася з [[Чэтнікі|чэтнікамі]], каб супольна супрацьстаяць югаслаўскім партызанам Іосіфа Ціта. Паміж гэтымі сіламі адбылася адна з апошніх бітваў у Еўропе — [[Палянская бітва]] (14-15 мая 1945 года), у якой немцы і чэтнікі былі разгромлены. * На тэрыторыі заходняй часткі Латвіі, вядомай пад назвай [[Курляндскі кацёл]], невялікая групоўка нямецкіх войскаў аказвала бязлітасны супраціў савецкім войскам да 15 мая 1945 года. Менавіта з яе разгромам баявыя дзеянні ў Еўропе для Чырвонай Арміі завяршыліся канчаткова. * На поўначы Італіі таксама заставалася невялікая групоўка нямецкіх войскаў разам з рускімі калабарацыяністамі — [[Казачы Стан|Казачым Станам]]. Гэтыя часткі працягвалі супраціў да пачатку мая 1945 года і капітулявалі толькі 18 мая, прытым перад брытанскімі войскамі. Пазней, англійскае камандаванне [[Выдача казакоў|выдала казакоў, якія здаліся]] савецкаму ўраду ў Лінцы. * Да 20 мая 1945 года працягваліся баі на галандскім востраве Тэксел, дзе знаходзіўся нямецкі [[канцэнтрацыйны лагер]] для [[Грузінскае паўстанне на востраве Тэксел|савецкіх ваеннапалонных-грузінаў, якія паўсталі]] яшчэ 5 красавіка 1945 года. Нямецкі гарнізон на востраве таксама ацалеў і вёў змаганне з паўстанцамі яшчэ 12 дзён пасля капітуляцыі Германіі. Немцы ў выніку былі пабіты з дапамогай канадскіх войскаў. * Крайняя поўнач Германіі — паўднёвая частка [[Шлезвіг-Гольштэйн]]а — знаходзіўся пад кантролем германскага ўрада да 23 мая 1945 года, калі [[Фленсбургскі ўрад]] быў арыштаваны саюзнікамі. Там таксама былі і баяздольныя збройныя сілы, але пасля 9 мая 1945 яны не вялі баявых дзеянняў і не аказвалі ніякага супраціву. * Апошнімі германскімі вайскоўцамі, якія афіцыйна здаліся, можна лічыць 10 чалавек на [[Шпіцберген]]е (афіцэр і 9 жаўнераў), якія былі адпраўлены на палярны [[архіпелаг]] яшчэ ў жніўні 1944 года для ўсталявання метэастанцыі. 29 красавіка 1945 года яны страцілі радыёсувязь з Германіяй і жылі ізалявана да верасня 1945 года, калі былі выпадкова знойдзены нарвежскімі паляўнічымі на цюленяў. Ніякага супраціву пры арышце імі аказана не было, і 4 верасня яны здаліся. {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна]] [[Катэгорыя:1945 год у Еўропе]] d9hkheh05jaau9nh7i0v7poftxm2gww 0 645015 5147131 5138152 2026-05-26T19:26:38Z DBatura 73587 /* Зносы і апаганьвання помнікаў */ 5147131 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Пратэсты ў ЗША | частка = | выява = [[Файл:Protest against police violence - Justice for George Floyd, May 26, 2020 11.jpg|300px]] |апісанне = Самая першая акцыя ў Мінеапалісе, 26 мая. | дата = [[26 мая]]—[[1 лістапада]] [[2020]] | месца = [[Вашынгтон|Акруга Калумбія]] і ўсе штаты [[ЗША]] <small>(таксама [[Еўропа]] і [[Канада]])<small> | прычыны = [[Смерць Джорджа Флойда]], грамадска-эканамічныя супярэчнасці ў амерыканскім грамадстве, паліцэйскае самавольства, [[расізм]], [[пандэмія COVID-19]], праблемы сістэмы аховы здароўя | метады = дэманстрацыі, бунты, напады, пагромы, марадзёрства | мэты = пакаранне для датычных да забойства Флойда, рэформа паліцыі судовай сістэмы, выкараненне расізму ў праваахоўных органах | вынік = скарачэнне бюджэту і рэформы паліцэйскіх упраўленняў, судовы працэс над Дэрэкам Шовінам, перамога Джо Байдэна на прэзідэнцкіх выбарах | бок1 = {{Сцяг|ЗША}} '''[[Федэральны Урад ЗША]]:''' ** [[Файл:GOP logo.svg|22px]] [[Рэспубліканская партыя ЗША|Рэспубліканцы]] ** Адміністрацыі штатаў ** [[Органы правапарадку ЗША]] ** [[Узброеныя сілы ЗША]] <small>(толькі [[Нацыянальная гвардыя ЗША|Нацыянальная гвардыя]])</small> ** [[Рух Бугалу]]<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/boogaloo-movement-200604173050475.html|title=What is the 'Boogaloo' movement?|website=Аль-Джазира|date=2020-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605191906/https://www.aljazeera.com/news/2020/06/boogaloo-movement-200604173050475.html|archive-date=2020-06-05|access-date=2020-06-06}}</ref> ** Добраахвотнікі | бок2 = '''[[Дэманстрацыя|Дэманстранты]]:''' ** [[Файл:Black_Lives_Matter_logo.svg|22px]] [[Black Lives Matter|BLM]] ** [[Файл:Anonymous_emblem.svg|22px]] [[Ананімус]] ** [[Файл:Red waving flag.svg|22px]] [[Левыя (палітыка)|Левыя]] актывісты ** [[Аўтаномная зона Капіталійскага ўзгорка|АЗКУ]] <small>(8 чэрвеня—1 ліпеня)</small> ** [[Файл:US Democratic Party Logo.svg|22px]] [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакраты]] ** [[Файл:Circle-A.svg|22px]] [[Анархізм|Анархісты]] ** Асобныя праваахоўнікі ** Дэцэнтралізаваныя сілы пратэстоўцаў | бок3 = | ключавыяфігуры2 = Алісія Гарза<br>Кшама Савант<br>Раз Сіман<br>[[Джо Байдэн]] | ключавыяфігуры1 = [[Дональд Трамп]]<br>[[Майк Пенс]]<br>Чэд Вульф<br>Джозэф Ленгіел | страты1 = 3 загінулых<ref name="спутнік"/><ref>https://vk.com/wall-55849790_1267134</ref><ref name="бел"/> | страты2 = звыш 17 загінулых<ref name="auto">{{Cite web|last=Pham|first=Scott|date=June 2, 2020|title=Police Arrested More Than 11,000 People At Protests Across The US|url=https://www.buzzfeednews.com/article/scottpham/floyd-protests-number-of-police-arrests|website=BuzzFeed News|access-date=4 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624145634/https://www.buzzfeednews.com/article/scottpham/floyd-protests-number-of-police-arrests|archive-date=24 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="20чэрвеня"/><ref name="Луисвилль"/> | страты3 = | параненыя = | загінулыя = | арыштаваныя = | заўвагі = }} '''Пратэсты ў ЗША 2020 года''' былі выкліканы [[Смерць Джорджа Флойда|чарговым інцыдэнтам]], калі ад дзеянняў белага паліцэйскага загінуў злачынец-афраамерыканец. Усяго ў пратэстных акцыях прынялі ўдзел 15—26 мільёнаў чалавек, закрануўшы 2000 гарадоў як у Амерыцы, так і ў 60 іншых дзяржавах, што робіць гэтую хвалю беспарадкаў найбуйнейшай у гісторыі Злучаных Штатах. Акрамя мірных акцый мітынгі суправаджаліся нападамі на сілавікоў, актамі рабаванняў і марадзёрства, якія прывялі да ўводу ў некаторых рэгіёнах каменданцкага часу і мабілізацыі ў дапамогу паліцыі Нацыянальнай гвардыі (рэзервовага кампанента Узброеных сіл). Адначасова на вуліцы выйшлі праціўнікі апазіцыі і грамадзяне, якія спрабавалі абаранніцца ад злачыннасці, што ўзрасла на фоне пратэстаў. Як і ў некаторых іншых выпадках, тут падымалася тэма расізму і паліцкага гвалту. Аднак таксама вялікую ролю адыгралі эканамічныя цяжкасці і ўнутрыпалітычная барацьба напярэдадні [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]]. == Прычыны і перадумовы == На працягу ўсёй гісторыі ў ЗША існавалі несправядлівыя адносіны да пэўнай частцы грамадзян. Афіцыйна ўзаконеная расавая сегрэгацыя існавала з прыняцця ў [[1865]] г. 13-й папраўкі да [[Канстытуцыя ЗША|канстытуцыі ЗША]], якая забараняла [[Рабства ў ЗША|рабства]]. Тады негрыцянскае насельніцтва, большасць якога была нявольнікамі, атрымала асабістую свабоду, але не стала поўнацэннымі членамі грамадства. Яшчэ доўгі час існавалі дыскрымінацыйныя правілы, сярод якіх забарона і асуджэнне міжрасавых шлюбаў і адносін, асобныя навучальныя ўстановы, асобныя месцы ў грамадскім транспарце, асобныя кварталы для пражывання ([[гета]]), асобныя негрыцянскія воінскія падраздзяленні і гэтак далей. Усё гэта часам вылівалася ў стыхійныя бунты і хваляванні<ref>[http://www.contrtv.ru/common/2469/ Расовые войны в США]</ref><ref>David O' Sears, ''The politics of violence: The new urban Blacks and the Watts riot''</ref>. Як лічыў палітолаг Аляксей Фяненка, шырокамаштабныя пратэстныя настроі спелі вельмі даўно. Іх вытокі можна аднесці да пачатку 1970-х гадоў. Тады ў ЗША былі цалкам адменены рэшткі расавых абмежаванняў. З гэтага моманту ў Амерыцы з’явілася культура паліткарэктнасці, расавыя праблемы стала непрымальна абмяркоўваць. Чорная абшчына адчула ўсю сілу паліткарэктнасці і пачала ўзмацняць свае пазіцыі, што некалькі раздражняла белае насельніцтва<ref>[https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27138/4229862/ Эксперт о волнениях в США: «Консервативная Америка ждет, когда Трамп прижмет протестующих»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200604125628/https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27138/4229862/ |date=4 чэрвеня 2020 }} // Комсомольская правда, 4 июня 2020</ref>. Праблемы абвастрыліся ў сувязі з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]], якая адкрыла сістэмныя прарэхі ў функцыянаванні дзяржаўнай сістэмы клопату пра здароўе грамадзян. Усё гэта адбывалася на фоне дэбатаў аб планах скарачэння федэральных выдаткаў на ахову здароўя. У той жа час існавала праблема паліцэйскага самавольства. Акты перавышэння паўнамоцтваў праваахоўнікамі пры выкананні, гвалту ці нават забойства грамадзян часта не атрымлівалі адэкватнай рэакцыі. Толькі ў 2020 годзе (па стане на 30 сакавіка), паліцыянты ЗША застрэлілі 228 чалавек. У сярэднім за год такіх забойстваў адбывалася каля тысячы. Пры гэтым статыстыка сведчыць, што белых людзей у такіх інцыдэнтах гіне куды больш, чым цемнаскурых ці прадстаўнікоў іншых рас. Пры гэтым статыстыка гібелі людзей, якія не аказвалі супраціву паліцыі пры затрыманні, дэманструе: паліцыянты забіваюць непрапарцыйна больш цемнаскурых людзей, чым белых — 39 % супраць 46 % (па даных [[2012]] года). Зрэшты, відавочна, далёка не ў кожным з гэтых выпадкаў меў месца фактар расавай нецярпімасці: няма статыстыкі, напрыклад, пра тое, якую колькасць цемнаскурых забілі паліцыянты-афраамерыканцы ці белыя — белых<ref>[https://m.zn.ua/international/amerikanskaya-demokratiya-posle-dzhordzha-floyda-356501_.html?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile Американская демократия после Джорджа Флойда]{{Недаступная спасылка}} // ZN.UA</ref>. == Каталізатар == {{Main|Смерць Джорджа Флойда}} [[Файл:George Floyd Memorial at Chicago Avenue & 38th Street (49953285551).jpg|thumb|Самаробны мемарыял на месцы гібелі Флойда]] [[25 мая]] [[2020]] года афраамерыканец Джордж Флойд загінуў ад дзеяння паліцэйскага з [[Мінеапаліс]]а Дэрэка Шовіна, што прыціснуў яму каленам шыю і пратрымаў яго так больш за 7 хвілін, пакуль Джордж ляжаў на дарозе тварам уніз<ref name="WCCO">{{Cite news|last=Murphy|first=Esme |date=2020-05-26 |title=‘I Can’t Breathe!’: Video Of Fatal Arrest Shows Minneapolis Officer Kneeling On George Floyd’s Neck For Several Minutes|work=KSTP-TV|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/george-floyd-man-dies-after-being-arrested-by-minneapolis-police-fbi-called-to-investigate/ |access-date=2020-05-26}}</ref><ref name="CBS Local">{{Cite news|title='Being Black In America Should Not Be A Death Sentence': Officials Respond To George Floyd's Death |url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/being-black-in-america-should-not-be-a-death-sentence-officials-respond-to-george-floyds-death/ |access-date=2020-05-26 |work=CBS Minnesota|date=May 26, 2020}}</ref>. Паліцыянты Томас Лейн і Дж. Аляксандар Куенг таксама дапамагалі трымаць Флойда, тады як паліцэйскі Ту Тао стаяў побач і глядзеў<ref>{{Cite video|people=O'Donnell, Norah; Pegues, Jeff |date=2020-05-27 |title=New video shows Minneapolis police arrest of George Floyd before death|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZWzkgKPZWcw|time=00.34|location=Minneapolis, Minnesota|publisher=CBS Evening News}}</ref>. Падзеі адбыліся падчас арышту Флойда па падазрэнні ў аплаце пакупак у краме падробленым чэкам<ref>[https://lenta.ru/news/2020/05/27/bund/ В США начался бунт из-за смерти чернокожего после грубого ареста]</ref>, і былі запісаны некалькімі назіральнікамі на тэлефоны<ref name="Hauser">{{Cite news|last=Hauser|first=Christine|title=F.B.I. to Investigate Arrest of Black Man Who Died After Being Pinned by Officer|url=https://www.nytimes.com/2020/05/26/us/minneapolis-police-man-died.html |access-date=2020-05-26 |work=The New York Times |date=2020-05-26 }}</ref>. Відэазапісы, на якіх Флойд неаднаразова казаў: «Я не магу дыхаць», хутка распаўсюджваліся ў сацыяльных медыя і трансляваліся СМІ. Чатыры датычных паліцэйскіх былі звольнены на наступны дзень<ref name="4 officers fired">{{Cite news|title=4 Minneapolis police officers fired following death of George Floyd in police custody|url=https://www.fox9.com/news/4-minneapolis-police-officers-fired-following-death-of-george-floyd-in-police-custody|access-date=May 26, 2020|work=FOX 9 |date=2020-05-26}}</ref>. Федеральнае бюро расследаванняў пачало расследаванне інцыдэнту па просьбе аддзела паліцыі Мінеапаліса, тады як Бюро крымінальнага пераследу Мінесоты расследавала, ці былі дапушчаны парушэнні законаў Мінесоты<ref name="KSTP">{{Cite news |title='This is the right call': Officers involved in fatal Minneapolis incident fired, mayor says |url=https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |access-date=2020-05-26 |work=KSTP-TV |date=2020-05-26 |archive-date=27 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527135038/https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |url-status=dead }} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |access-date=31 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527135038/https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |archive-date=27 мая 2020 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |access-date=31 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527135038/https://kstp.com/news/investigation-minnesota-bca-fbi-man-in-medical-distress-handcuffs-/5741256/ |archive-date=27 мая 2020 |url-status=dead }}</ref>. Забойства Флойда параўноўвалі з [[Смерць Эрыка Гарнера|забойствам Эрыка Гарнера 2014 года]], які паўтараў «Я не магу дыхаць». Яго таксама задушылі афіцэры падчас арышту<ref name="WCCO"/>. == Ход падзей == === Май === [[Файл:Minneapolis Police Department’s 3rd Precinct 2020-05-28.jpg|thumb|Падпаленне 3-га ўчастка паліцыі Мінеапаліса вечерам 26-га мая]] [[Файл:A man stands on a burned out car on Thursday morning as fires burn behind him in the Lake St area of Minneapolis, Minnesota (49945886467).jpg|thumb|Дэманстрант на спаленай машыне, 28 мая]] [[26 мая]] аўтобусны прыпынак на месцы гібелі Флойда на Чыкагскім праспекце стаў імправізаваным помнікам яму з плакатамі і ўспамінамі руху Black Lives Matter<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/05/27/us/gallery/george-floyd-demonstrations/index.html|title=In pictures: Protesting the death of George Floyd|date=May 27, 2020|access-date=May 27, 2020|publisher=CNN}}</ref>. Шматтысячы натоўп прайшоў да трэцяй акругі паліцыі Мінеапаліса<ref>{{Cite news|title=Demonstrators gather around Minneapolis to protest death of George Floyd|url=https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/|access-date=May 26, 2020|work=KSTP|date=May 26, 2020|language=en|archive-date=28 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528193258/https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |access-date=30 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528193258/https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |archive-date=28 мая 2020 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |access-date=30 мая 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528193258/https://kstp.com/news/protesters-block-minneapolis-intersection-near-site-of-mans-in-custody-death-george-floyd/5741748/ |archive-date=28 мая 2020 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|title=Hundreds Of Protesters March In Minneapolis After George Floyd's Deadly Encounter With Police|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/hundreds-of-protesters-march-in-minneapolis-after-george-floyds-deadly-encounter-with-police/|access-date=May 26, 2020|work=WCCO|date=May 26, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=In pictures: Protesting the death of George Floyd|url=https://www.cnn.com/2020/05/27/us/gallery/george-floyd-demonstrations/index.html|website=CNN|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Пратэст пачаўся мірна, але пасля перарос у сутыкненні, паліцэйскі ўчастак аблілі фарбай і закідалі камянямі<ref>{{Cite web|title=Minneapolis Protestors Trash Police Precinct During Clash over George Floyd's Death|url=https://nypost.com/2020/05/27/minneapolis-protesters-trash-precinct-clash-with-police/|website=nypost.com|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Затым невялікая група пратэстуючых пачала граміць 3-ці ўчастак паліцыі<ref>{{Cite web|title='It's Real Ugly': Protesters Clash With Minneapolis Police After George Floyd's Death|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/26/hundreds-of-protesters-march-in-minneapolis-after-george-floyds-deadly-encounter-with-police/|date=May 26, 2020|language=en-US|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Каля 20:00 паліцыянты ў экіпіроўцы спецназа абстралялі натоўп капсуламі з пяском і хімічнымі рэактывамі<ref>{{Cite web|title=Shortly before 8 p.m. outside the 3rd Precinct headquarters, Minneapolis police in riot gear were firing chemical agents and sandbags at the protesters, who were throwing water bottles at them in what appeared to be a standoff.|url=https://twitter.com/StarTribune/status/1265448164607156224|website=Twitter|publisher=Star Tribune|access-date=May 26, 2020}}</ref>. На наступны дзень пратэсты працягваліся, у тым ліку на Чыкагскім праспекце і каля 3-га ўчастка. З 18:00 паліцыя пачала ўжываць хімічныя газавыя бомбы і страляць па пратэстуючых гумовымі кулямі<ref>{{Cite web|title=Protestors Gather Where George Floyd Was Killed, As well as MPD 3rd Precinct|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/27/protesters-gather-where-george-floyd-was-killed-as-well-as-mpd-3rd-precinct-oakdale-home/|website=minnesota.cbslocal.com|access-date=May 27, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Looting and fires break out after protests in Minneapolis|url=https://www.fox9.com/news/looting-and-fires-break-out-after-protests-in-minneapolis-following-death-of-george-floyd|website=fox9.com|access-date=May 27, 2020}}</ref>. Падчас пратэстаў адзін чалавек быў застрэлены, паліцыя затрымала аднаго падазраванага<ref>{{Cite web|title=У США спалахнули протести після вбивства афроамериканця поліцейськими: є перша жертва|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/ssha-vspyhnuli-protesty-ubiystva-afroamerikantsa-1590650170.html|website=РБК-Украина|access-date=2020-05-28|archive-date=4 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604183214/https://www.rbc.ua/ukr/news/ssha-vspyhnuli-protesty-ubiystva-afroamerikantsa-1590650170.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Looting and flames erupt in Minneapolis amid growing protests over George Floyd's death|url=https://www.startribune.com/mayor-frey-calls-for-peace-as-looting-flames-erupt-around-police-station/570816112/|website=Star Tribune|access-date=May 28, 2020|archive-date=28 мая 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528094409/https://www.startribune.com/mayor-frey-calls-for-peace-as-looting-flames-erupt-around-police-station/570816112/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=1 Dead, 1 In Custody After Shooting During Minneapolis Riots Over George Floyd's Death|url=https://minnesota.cbslocal.com/2020/05/28/1-person-shot-dead-during-minneapolis-riots-over-george-floyds-death/|date=2020-05-28|access-date=2020-05-28|language=en-US}}</ref>. Акцыі пратэсту прайшлі ў [[Лос-Анджэлес]]е 27 мая, дзе 500—1000 пратэстуючых блакавалі абодва кірункі трасы I-5 каля горада<ref name="Klar">{{Cite web|url=https://thehill.com/homenews/state-watch/499863-protestors-demonstrating-over-george-floyds-death-block-la-freeway|title=Protesters demonstrating over George Floyd's death block LA freeway|first=Rebecca|last=Klar|date=May 27, 2020|access-date=May 27, 2020|website=The Hill}}</ref>. 27—29 мая акцыі пратэсту таксама прайшлі ў Мемфісе (штат [[Тэнесі]]), Сент-Поле (сталіца штата [[Мінесота]]), Нью-Ёрку, Дэнверы (штат [[Каларада]]), Альбукерке (штат [[Нью-Мексіка]]), Луісвілі (штат [[Кентукі]]), Фініксе (штат [[Арызона]]), Калумбусе (штат [[Агаё]]); былі затрыманы дзясяткі чалавек, некалькі чалавек атрымалі агнястрэльныя раненні<ref name="Klar"/>. У Мінесоце і Сент-Поле былі ўведзены рэжымы надзвычайнай сітуацыі тэрмінам на 72 гадзіны. На фоне пратэстаў губернатар Мінесоты Цім Уолз, у адпаведнасці з прашэннем мэра Мінеапаліса Джэйкаба Фрэя, прыцягнуў для падтрымання парадку ў Мінеапалісе, Сент-Поле і прылеглых раёнах больш за 500 байцоў [[Нацыянальная гвардыя ЗША|Нацыянальнай гвардыі ЗША]]. Як заявіў Прэзідэнт ЗША [[Дональд Трамп]] у Твітэры<ref>https://tass.ru/proisshestviya/8595751</ref>:{{цытата|Я не магу застацца ў баку і проста глядзець на тое, што адбываецца ў вялікім амерыканскім горадзе Мінеапаліс. Поўная адсутнасць лідарства. Ці слабы мэр — левы радыкал Джэйкаб Фрэй — возьме сітуацыю пад кантроль, ці я адпраўлю Нацыянальную гвардыю, каб усё зрабіць як трэба. Гэтыя бандыты апаганьваюць памяць Джорджа Флойда, і я не дазволю адбывацца такому. Я толькі што размаўляў з губернатарам штата Цімам Уолзам і сказаў яму, што вайскоўцы ў яго распараджэнні. У выпадку любых складанасцяў мы возьмем кантроль на сябе, але калі пачынаецца марадзёрствы, пачынаецца і стральба.}} [[30 мая]] ў акрузе Фултан (Атланта) быў уведзены рэжым надзвычайнага здарэння з-за пратэстаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://russian.rt.com/world/news/750821-atlanta-rezhim-chp|title=В Атланте ввели режим ЧП из-за протестов|publisher=RT на русском|access-date=2020-05-30}}</ref>. А ў [[Окленд]]зе, штат [[Каліфорнія]], два супрацоўнікі Федэральнай службы аховы атрымалі агнястрэльныя раненні падчас масавых хваляванняў. Адзін з афіцэраў памёр ад атрыманых траўмаў. Напярэдадні каля 7500 чалавек выйшлі на вуліцы горада ў знак пратэсту супраць дзеянняў паліцэйскіх, якія прывялі да смерці афраамерыканца Джорджа Флойда. У гэты дзень праваахоўнікам паступалі паведамленні аб вандалізме, крадзяжах, падпалах і нападах на сілавікоў<ref name="спутнік">[https://m.sputnik.by/incidents/20200530/1044802721/Skonchalsya-ofitser-ranennyy-v-khode-besporyadkov-v-Kalifornii.html?mobile_return=no Скончался офицер, раненный в ходебеспорядков в Калифорнии] // Sputnik Belarus, 30 мая 2020</ref>. Многім гарадам нанесена значная шкода. Дэманстранты грамілі крамы, падпальвалі паліцэйскія машыны. Пратэсты спрабавалі гасіць укаранёныя ў натоўп супрацоўнікі бяспекі са Сакрэтнай службы з белымі павязкамі на руках. Тым часам у Філадэльфіі ў выніку сутыкненняў пацярпелі як мінімум 13 паліцэйскіх. У Сіэтле праваахоўнікі ўжылі слёзатачывы газ і светлашумавыя гранаты. У [[Вашынгтон]]е тысячы чалавек спрабавалі прарвацца да [[Белы дом|Белага дома]]. У Лос-Анджэлесе для разгону мітынгоўцаў вартавыя парадку пусцілі ў ход слёзатачывы газ, святлашумавыя гранаты, гумовыя кулі і дубінкі. У Атланце, дзе напярэдадні разграмілі штаб-кватэру [[CNN]], адправілі паўтары тысячы байцоў Нацгвардыі ЗША. У Нью-Ёрку, з-за вялікай агрэсіўнасці дэманстрантаў, паліцэйскім было забаронена праводзіць адзіночнае патруляванне вуліц<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_gorodakh_ssha_iz_za_besporyadkov_vvodyat_komendantskiy_chas/ У гарадах ЗША з-за беспарадкаў уводзяць каменданцкую гадзіну] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 31 мая 2020</ref>. Пратэсты разгарнуліся ў некалькіх раёнах [[Нью-Ёрк]]а, дзе ў ноч на [[31 мая]] бунтуючыя жыхары спалілі паліцэйскі грузавік. Раней паведамлялася, што раз’юшаныя паліцэйскія заехалі на двух аўтамабілях у натоўп дэманстрантаў<ref>https://apostrophe.ua/news/world/2020-05-31/bolee-tyisyachi-zaderjannyih-mnogo-pogibshih-v-ssha-poshli-na-radikalnyie-meryi-iz-za-adskih-protestov/198838</ref>. Станам на 31 мая ўжо каля 25 амерыканскіх гарадоў увялі каменданцкі час. Тым часам некаторыя паліцыянты нават праявілі салідарнасць з пратэстантамі. Так, напрыклад, у Портлендзе праваахоўнікі ўсталі на калена і пачалі ціснуць рукі дэманстрантам<ref>[https://vk.com/wall-55849790_1272865 Некоторые полицейские проявляют солидарность протестующим]</ref>. Таксама пратэстоўцы паспрабавалі спаліць царкву Святога Іаана (т. зв. «Царква прэзідэнтаў») на Лафает-сквер, непадалёк ад Белага дома<ref>[https://www.washingtonpost.com/religion/fire-set-at-historic-st-johns-church-during-protests-of-george-floyds-death/2020/06/01/4b5c4004-a3b6-11ea-b619-3f9133bbb482_story.html Fire set at historic St. John’s church during protests of George Floyd’s death] // The Washington Post (1 июня 2020)</ref><ref>[https://www.gazeta.ru/social/news/2020/06/01/n_14493199.shtml В Вашингтоне протестующие подожгли «президентскую церковь»] // Газета. Ru (1 июня 2020)</ref><ref>[https://vz.ru/news/2020/6/1/1042454.html Протестующие в США попытались сжечь «церковь президентов» рядом с Белым домом] // Взгляд (1 июня 2020)</ref>. Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп, які, як сцвярджала прэса ЗША, быў вымушаны каля сутак правесці ў адмысловым бункеры, выйшаў на брыфінг перад Белым домам. Яго выступ быў прысвечаны беспарадкам у краіне. Па словах прэзідэнта Трампа, тое, што ў гэтыя дні адбываецца ў Злучаных Штатах, з’яўляецца «ўнутраным тэрарызмам». Ён заявіў, што калі ўлады на месцах не справяцца з беспарадкамі і не ўціхамірыць натоўп, то ён прыме рашэнне аб задзейнічанні арміі<ref>[https://topwar.ru/171769-tramp-vyshel-iz-specialnogo-bunkera-i-zajavil-o-gotovnosti-vvesti-armiju-v-goroda-ssha.html Трамп вышел из специального бункера и заявил о готовности ввести армию в города США]</ref>. Паведамлялася, што ў Вашынгтоне супрацоўнікі паліцыі абстралялі пратэстоўцаў капсуламі са слёзатачывым газам. Удзельнікі беспарадкаў сталі закідваць праваахоўнікаў бутэлькамі з вадой, а затым падышлі ўшчыльную да ачаплення. Пасля ўжывання спецсродкаў дэманстранты разбегліся, а прэзідэнт Трамп часова пакінуў сталіцу на верталёце<ref>[https://www.znak.com/2020-06-01/v_stolicu_ssha_vvedeny_voyska_obyavlen_komendantskiy_chas Экс-советник Обамы: протесты в США организованы по «российской методичке»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200609220256/https://www.znak.com/2020-06-01/v_stolicu_ssha_vvedeny_voyska_obyavlen_komendantskiy_chas |date=9 чэрвеня 2020 }}</ref>. === Чэрвень === Па стане на [[2 чэрвеня]] паведамлялася, што за час беспарадкаў у краіне загінула не менш за 11 чалавек. Верагодна, ахвяр у некалькі разоў больш, паколькі ў адным толькі Чыкага за апошнія дні забіта, як паведамлялася, каля 20 чалавек. Падчас сутыкненняў сур’ёзна пацярпелі і дзясяткі паліцэйскіх: сярод іх таксама ёсць некалькі загінуўшых. Нягледзячы на патрабаванне прэзідэнта Трампа, мэры і губернатары, якія прадстаўлялі Дэмакратычную партыю, ад дапамогі Нацыянальнай гвардыі адмаўляліся. Больш за тое, [[Дэмакратычная партыя ЗША|дэмакраты]] рыхтавалі парламенцкую рэзалюцыю з асуджэннем кіраўніка дзяржавы за жорсткасць мер, што прымаліся ім<ref name="бел">[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/besporyadki_v_ssha_prodolzhayutsya_/ Беспарадкі ў ЗША працягваюцца] // Белтэлерадыёкампанія, 3 чэрвеня 2020</ref>. Разам з тым адзначалася, што на восьмыя суткі беспарадкаў пратэстныя настроі памяншаліся. Упершыню за ўвесь тыдзень амерыканскія СМІ змаглі перапыніць прамыя трансляцыі таго, што адбываецца, і вярнуцца да звычайнай сетцы перадач. Як адзначалася, у цэлым па краіне гвалт і марадзёрства пачылі ісці на спад. Аднак запушчаная ў Штатах хваля перакінулася на Еўропу — у Францыі прайшлі 20-тысячны дэманстрацыі ў падтрымку правоў чарнаскурых<ref>[https://iz.ru/1019333/elnar-bainazarov-ekaterina-postnikova/vneshtatnaia-situatciia-protesty-v-ssha-poshli-na-spad Внештатная ситуация: протесты в США пошли на спад]</ref>. Па стане на 4 чэрвеня, падчас беспарадкаў пацярпелі 114 паліцэйскіх. 22 з іх шпіталізаваны. А ў Сент-Луісе (штат Місуры) марадзёры забілі былога паліцэйскага афраамерыканца, які спрабаваў спыніць рабаванне ламбарда<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/bolshe_sotni_politseyskikh_raneny_vo_vremya_besporyadkov_v_ssha/ Больш за сотню паліцэйскіх параненыя падчас беспарадкаў у ЗША] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 5 чэрвеня 2020</ref>. Адначасна з гэтым, падзеі ў ЗША атрымалі і палітычную афарбоўку, бо пратэсты падтрымаў і галоўны канкурэнт Трампа на выбарах [[Джо Байдэн]]. [[Файл:Map of George Floyd protests in North America.png|thumb|left|Гарады Паўночнай Амерыкі, ахопленыя пратэстнымі акцыямі па стане на 6 чэрвеня. Чырвоным вызначаны Мінеапаліс]] [[6 чэрвеня]] ў Вашынгтоне прайшла найбуйнейшая пратэстная акцыя за апошнія 12 гадоў. У сталіцы дэманстранты сабраліся каля Капітолія, Нацыянальнай алеі і Белага дома. На вуліцы хутка вывелі нацыянальную гвардыю. Ваенныя разам з праваахоўнікамі перакрылі значную частку цэнтра горада<ref>[https://24tv.ua/ru/ssha-sostojalis-krupnejshie-protesty-momenta-ubijstva-novosti-mira_n1356671 В США состоялись крупнейшие протесты с момента убийства Флойда: фото и видео]</ref>. У той жа час адзначалася, што да пратэстаў далучыліся феміністкі, трансгендэры і праціўнікі абортаў<ref>{{Cite web |url=https://1tv-ru.turbopages.org/turbo/s/1tv.ru/news/2020-06-07/387265-k_demonstratsiyam_v_ssha_podklyuchilis_feministki_protivniki_abortov_gollivud_i_sportsmeny |title=К демонстрациям в США подключились феминистки, противники абортов, Голливуд и спортсмены |access-date=8 чэрвеня 2020 |archive-date=8 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608050235/https://1tv-ru.turbopages.org/turbo/s/1tv.ru/news/2020-06-07/387265-k_demonstratsiyam_v_ssha_podklyuchilis_feministki_protivniki_abortov_gollivud_i_sportsmeny |url-status=dead }}</ref>. Па стане на [[7 чэрвеня]], пратэсты і беспарадкі ахапілі больш чым 500 амерыканскіх гарадоў<ref>[https://m.kp.ru/daily/27140/4232277/ Не радуйтесь протестам в США — их может сменить мировая война] // Комсомольская правда, 8 июня 2020</ref>. [[Файл:Entering Free Capitol Hill.jpg|thumb|Заходні ўваход у аўтаномную зону Капіталійскага ўзгорка.]] У сваю чаргу пратэстоўцы Сіэтла [[8 чэрвеня]] на некаторы час ўвайшлі ў будынак мэрыі. Там жа абвясцілі частку горада «Аўтаномнай зонай Капіталійскага ўзгорка» ({{lang-en|«Capitol Hill Autonomous Zone», «CHAZ»}})<ref>[https://www.seattletimes.com/seattle-news/seattle-area-protests-live-updates-for-tuesday-june-9/ Seattle-area protests: Demonstrators back on Capitol Hill after occupying City Hall] // The Seattle Times (9 июня 2020)</ref>. «[[Аўтаномная зона Капіталійскага ўзгорка]]» размяшчалася на тэрыторыі шасці гарадскіх кварталаў, у тым ліку пакінутага ўладамі паліцэйскага ўчастка<ref>[http://www.rt.com/usa/491347-seattle-autonomous-zone-police/ Anarchists & ‘Antifa’ occupy Seattle police station abandoned by ‘regime’ forces, set up ‘Capitol Hill Autonomous Zone’] // [[Russia Today]] (9 июня 2020)</ref>. Увечары [[9 чэрвеня]] ў Рычмандзе натоўп незадаволеных знес і патапіў у рацэ помнік [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафору Калумбу]]. Аднак апаганьванні помнікаў амерыканскіх і замежных дзеячаў назіраліся і да гэтага. Раней у ЗША на фоне пратэстаў было ўзнята пытанне аб зносе помнікаў прыхільнікам Канферэнцыі [[Грамадзянская вайна ў ЗША|грамадзянскай вайны]]<ref>{{Cite web |url=https://www.segodnya.ua/world/usa/v-ssha-snesli-i-utopili-pamyatnik-otkryvatelyu-ameriki-video-1454258.html |title=В США снесли и утопили памятник открывателю Америки: видео |access-date=10 чэрвеня 2020 |archive-date=10 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610111437/https://www.segodnya.ua/world/usa/v-ssha-snesli-i-utopili-pamyatnik-otkryvatelyu-ameriki-video-1454258.html |url-status=dead }}</ref>. [[11 чэрвеня]] пратэсты ў Сіэтле, дзе паўстанцамі было захоплена шэсць кварталаў, у асноўным мелі мірны характар. Там яны праходзілі з танцамі і праглядам фільмаў. У Лос-Анджэлесе расследвалі паўсотні скаргаў на дзеянні паліцэйскіх, а ў Чыкага, наадварот, выкрылі вартавых парадку ў бяздзейнасці падчас пагромаў. Нягледзячы на тое, што пратэсты ў ЗША ўжо прыкметна аціхлі, некаторыя актывісты наўмысна стваралі канфліктныя сітуацыі<ref>[https://rus.tvnet.lv/6996319/pochemu-protesty-i-epidemiya-mogut-privesti-trampa-k-porazheniyu-na-vyborah Почему протесты и эпидемия могут привести Трампа к поражению на выборах]</ref>. [[13 чэрвеня]] ЗША ахапіла новая хваля пратэстаў, нагодай чаго стала гібель параненага паліцыянтам пры затрыманні афраамерыканца Рэйшарда Брукса ў [[Атланта|Атланце]]. Паліцэйскі, які праводзіў затрыманне, звольнены, а начальнік паліцыі горада сышла ў адстаўку. Пратэстоўцы ў лютасці падпалілі кафэ, якое знаходзіцца побач з месцам здарэння<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/protesty_v_ssha_vspykhnuli_s_novoy_siloy/ Протесты в США вспыхнули с новой силой] // Белтелерадиокомпания, 14 июня 2020</ref>. [[14 чэрвеня]] на фоне гэтага інцыдэнту новая хваля пратэстаў супраць расізму ахапіла не толькі ЗША, але і Еўропу. У Марселі (Францыя) пратэстоўцы закідвалі паліцыю петардамі і камянямі, аналагічная карціна адбывалася ў Лондане<ref>[https://newsbel.by/06/14/smert-eschyo-odnogo-afroamerikantsa-vyzvala-novuyu-volnu-protestov-v-ssha/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615074649/https://newsbel.by/06/14/smert-eschyo-odnogo-afroamerikantsa-vyzvala-novuyu-volnu-protestov-v-ssha/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile |date=15 чэрвеня 2020 }}</ref>. Незадаволеныя забойствам Рэйшарда Брукса прыйшлі пад Капітолій штата Джорджыя патрабаваць рэформаў і пратэставаць супраць паліцэйскай жорсткасці. Натоўп сабраўся на вуліцы [[Марцін Лютэр Кінг|Марціна Лютэра Кінга малодшага]] побач з яго статуяй<ref>[https://www.vesti.ru/doc.html?id=3273710 Беспорядки в США: очередная смерть — очередная волна протестов]</ref>. [[15 чэрвеня]] ў горадзе Альбукерке (штат Нью-Мексіка) падчас пратэстаў адбыўся стрэл, у выніку якога адзін чалавек паранены. Акрамя гэтага, паведамлялася, што пасля таго, як адбыўся гэты інцыдэнт, супрацоўнікі паліцыі былі вымушаны для забеспячэння ўласнай бяспекі прымяніць хімічныя раздражняльнікі і светлашумавыя гранаты<ref>[https://regnum.ru/news/2982640.html В американском штате Нью-Мексико в ходе протестов произошла стрельба] // ИА Regnum, 16 июня 2020</ref>. [[16 чэрвеня]] паміж гарадскімі ўладамі Сіэтла і актывістамі АЗКУ былі дасягнуты пагадненні, паводле якіх блокпасты пратэстуючых замяняюцца бетоннымі блокамі, расстаўленымі ў шахматным парадку, што павінна зрабіць магчымым праезд транспарту і аўтамабіляў экстраных службаў, а тэрыторыя «аўтаномнай зоны» скарачаецца з 6-7 кварталаў да 3. Дадзеныя саступкі з боку пратэстуючых выкліканы рашэннем гарадскога савета Сіэтла выканаць патрабаванні пратэстуючых па частцы забароны на выкарыстанне паліцыяй задушлівых прыёмаў, а таксама слезацечных газаў і пярцовых раствораў<ref>[https://www.foxnews.com/us/seattle-deal-chop-temporary-roadblocks Seattle reaches deal with 'CHOP' to remove temporary roadblocks, replace with concrete barriers]</ref>. Да гэтага часу супрацоўнікі праваахоўных органаў у шэрагу гарадоў ЗША пачалі масава сыходзіць у адстаўку. Па даных тэлеканала CNN, па меншай меры сямёра паліцэйскіх сышлі ў адстаўку ў Мінеапалісе, восем — у Атланце. пяцьдзясят сем — у Бафала. У штаце Фларыда яшчэ дзевяць супрацоўнікаў паліцэйскага спецпадраздзялення SWAT напісалі рапарты аб сваім сыходзе<ref>[https://www.interfax.ru/world/713518 Десятки американских полицейских ушли в отставку за последние дни] // Интерфакс, 17 июня 2020</ref>. Адначасова па ўсёй краіне паліцыянты масава бралі бальнічныя і адгулы, абы не выходзіць на працу. У Атланце, як паведамлялася на [[17 чэрвеня]], большасць раёнаў нікім не патруляваліся. Крыніцы ў паліцыі паведамлялі, што ў горадзе працавалі толькі два паліцэйскія ўчасткі<ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-06-18/387983-stokgolmskiy_sindrom_v_ssha «Стокгольмский синдром» в США] // Первый канал, 18 июня 2020</ref>. У ноч на [[20 чэрвеня]] ў аўтаномнай зоне Сіэтла ўспыхнула перастрэлка. Дакладныя прычыны канфлікту невядомы. Паведамляецца, што адзін чалавек загінуў і адзін паранены<ref name="20чэрвеня">[https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27145.5/4239898/ Протесты в США: борцы с рабством снесли памятник генералу армии Севера, который боролся с рабством] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625203141/https://kp-ru.turbopages.org/turbo/s/kp.ru/daily/27145.5/4239898/ |date=25 чэрвеня 2020 }} // Комсомольская правда, 21 июня 2020</ref>. [[21 чэрвеня]] акцыі пратэсту ахапілі Камптан (штат Каліфорнія), якія адбыліся ў сувязі з забойствам паліцыяй лацінаамерыканца Андрэса Гуардада. Пазней яны перараслі ў сутыкненні з супрацоўнікамі праваахоўных органаў<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/8786851 CNN: в США протесты против убийства полицейским латиноамериканца переросли в беспорядки] // ТАСС, 22 июня 2020</ref>. [[22 чэрвеня]] ў Вашынгтоне, падчас чарговага зносу помнікаў пратэстуючымі, адбылася сутычка паліцыі з дэманстрантамі. Інцыдэнт адбыўся калі праваахоўнікі выцяснялі людзей з плошчы Лафает, што спрабавалі знесці статую сёмага прэзідэнта ЗША [[Эндру Джэксан]]а. Паліцыянты сфармавалі бар’ер вакол помніка, адганяючы незадаволеных перцовым спрэем<ref>[https://ria.ru/20200623/1573337300.html В Вашингтоне протесты переросли в беспорядки]</ref>. [[24 чэрвеня]] адзін з лідараў пратэстнага руху ў Сіэтле рэпер Раз Сіман заявіў, што многія мірныя дэманстранты пацярпелі падчас беспарадкаў ад буянства аднадумцаў, у сувязі з чым яны прынялі рашэнне пакінуць захоплены квартал<ref>https://politros.com/170101-mnogie-protestuyushchie-pokinuli-avtonomnuyu-zonu-v-sietle {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625140032/https://politros.com/170101-mnogie-protestuyushchie-pokinuli-avtonomnuyu-zonu-v-sietle |date=25 чэрвеня 2020 }}</ref>. Увечары таго ж дня «Камітэт салідарнасці» CHOP/CHAZ у Twitter падзякаваў удзельнікам за двухтыднёвую падтрымку і абвясціў аб тым, што «праект» скончаны. На апошнім маршы BlackLivesMatter (BLM) сабраўся толькі 71 чалавек, у той час як на першым часе ў самаабвешчанай 8 чэрвеня адукацыі знаходзіліся тысячы ўдзельнікаў<ref>https://www.ng.ru/world/2020-06-25/100_usa25062020.html</ref>. Познім вечарам [[27 чэрвеня]] на акцыі ў Луісвілі на плошчы Джэферсана адбылася стральба: адзін чалавек загінуў і яшчэ адзін паранены<ref name="Луисвилль">[https://m.kp.ru/online/news/3923823/ Один человек погиб при стрельбе на акции протеста в Луисвилле] // Комсомольская правда, 28 июня 2020</ref>. [[28 чэрвеня]] абвастрылася сітуацыя ў Мэрылендзе, дзе мітынг скончыўся сутыкненнем з вартавымі парадку. Натоўп кідаў у іх бутэлькі і камяні. Для стрымлівання сітуацыі сілавікі ўжылі сілу, затрымаўшы 16 чалавек<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/protesty_protiv_rasizma_i_politseyskogo_proizvola_ne_prekrashchayutsya_v_ssha/ Пратэсты супраць расізму і паліцэйскага самавольства не спыняюцца ў ЗША] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 29 чэрвеня 2020</ref>. === Ліпень === [[1 ліпеня]] паліцыя пачала гвалтоўны разгон прыхільнікаў АЗКУ ў Сіэтле, якія ўсё яшчэ спадзяваліся на адраджэнне аўтаноміі<ref>[https://ria.ru/20200701/1573744032.html В Сиэтле полиция задержала десять человек при разгоне «автономной зоны»]</ref>. [[4 ліпеня]], пасля віншавальнай прамовы Трамп з нагоды [[Дзень незалежнасці ЗША|дня незалежнасці ЗША]], у Вашынгтоне пратэстоўцы спалілі дзяржаўны сцяг. Яны заявілі, што ЗША ніколі не былі вялікай дзяржавай. Менавіта гэтыя словы ўтрымліваліся ў прамове Дональда Трампа. Некаторыя амерыканцы спрабавалі перашкодзіць мітынгоўцам спаліць сцяг, але прадухіліць гэта ім не ўдалося. Да гэтага ў цэнтры сталіцы прайшоў марш пратэсту, прысвечаны нябожчыку Джорджу Флойду. У ім прынялі ўдзел некалькі сотняў чалавек. Арганізатары мерапрыемства заявілі, што яны наўмысна вырашылі правесці яго ў дзень нацыянальнага свята<ref>[https://actualnews.org/exclusive/353691-posle-rechi-trampa-protestujuschie-u-belogo-doma-sozhgli-flag-ssha.html После речи Трампа протестующие у Белого дома сожгли флаг США]</ref>. [[6 ліпеня]] ў Атланце, цэнтры амерыканскага штата Джорджыя, улады ўвялі рэжым надзвычайнага становішча і мабілізавалі падраздзяленні Нацгвардыі. Такое рашэнне было прынята пасля мінулых 4—5 ліпеня перастрэлак у горадзе. Паведамляецца, што ў выніку інцыдэнту пацярпелі 31 чалавек і пяцёра загінулі<ref>[https://www.belnovosti.by/v-mire/posle-besporyadkov-v-atlante-mobilizovana-nacgvardiya-i-vveden-rezhim-chs После беспорядков в Атланте мобилизована Нацгвардия и введен режим ЧС] // Белновости, 7 июля 2020</ref>. Потым, у ноч з 6 па 7 ліпеня, пачаліся сутыкненні паліцыі з апазіцыяй у Портлендзе, дзе сілавікі прымянілі спецсродкі і слёзатачывы газ. Аднак пасля няўдалай спробы разагнаць акцыю пратэсту паліцыянты адступілі пад націскам радыкалаў. У Нью-Ёрку ў натоўп людзей, якія пратэставалі на Таймс-сквер, урэзаўся аўтамабіль, але ніхто не загінуў<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_nyu_yorke_v_tolpu_protestuyushchikh_vrezalsya_avtomobil_/ У Нью-Ёрку ў натоўп мітынгоўцаў урэзаўся аўтамабіль] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 8 ліпеня 2020</ref>. [[15 ліпеня]] маніфестантанты прайшлі праз Бруклінскі мост да мэрыі на [[Манхэтэн]]е, заклікаючы спыніць гвалт і падтрымаць праваахоўныя органы ў такія цяжкія часы<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/sotni_lyudey_v_nyu_yorke_vyshli_na_miting_v_podderzhku_politsii/ Сотні людзей у Нью-Ёрку выйшлі на мітынг у падтрымку паліцыі] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 16 ліпеня 2020</ref>. [[17 ліпеня]] сотні пратэстуючых горада Чыкага атачылі статую Калумба і спрабавалі яе знесці, але ім перашкодзілі паліцыянты. У ходзе сутыкненняў радыкалы кідалі ў іх розныя рэчы. У выніку пацярпелі 18 паліцэйскіх, некаторыя з іх былі шпіталізаваны. МУС паведаміла, што 12 парушальнікаў былі затрыманыя<ref>[https://russian.rt.com/world/news/765517-chikago-protesty-policiya В Чикаго во время беспорядков пострадали 18 полицейских] // [[Russia Today]], 18 июля 2020</ref>. [[18 ліпеня]] ў Портлендзе (штат Арэгон) пратэстоўцы ўварваліся ў будынак асацыяцыі паліцыі і паставілі там пажар. Праваахоўнікі паведамілі, што натоўп сабраўся ў цэнтры горада, пратэстоўцы ўзводзілі барыкады ля будынка мясцовага федэральнага суда, падпальвалі смеццевыя бакі. Пазней некалькі чалавек уварваліся ў будынак прафсаюза і падпалілі яго. Агонь атрымалася патушыць<ref>[https://www.belta.by/world/view/v-ssha-protestujuschie-podozhgli-zdanie-profsojuza-politsii-v-portlende-399146-2020/ В США протестующие подожгли здание профсоюза полиции в Портленде] // [[БелТА]], 19 ліпеня 2020</ref>. [[21 ліпеня]] выканаўца абавязкаў міністра ўнутранай бяспекі ЗША Чэд Вулф паведаміў, што абвастрылася сітуацыя ў Портлендзе, дзе мітынгоўцы напалі на паліцыянтаў. У сваю чаргу прадстаўнікі органаў правапарадку для разгону натоўпу ўжылі слёзатачывы газ і дымавыя шашкі<ref>[https://regnum.ru/news/society/3017047.html]</ref>. [[22 ліпеня]] каля 200 супрацоўнікаў федэральных праваахоўных органаў прыбылі ў Чыкага і Канзас-Сіці, а таксама яшчэ прыкладна 35 — у Альбукерке для аказання дапамогі ў барацьбе са злачыннасцю на фоне беспарадкаў<ref>[https://ont.by/news/tramp-napravil-federalnyh-agentov-dlya-borby-s-nasiliem-v-gorodah Трамп направил федеральных агентов для борьбы с насилием в городах] // ОНТ, 23 июля 2020</ref>. [[Файл:SPD Trying to Disperse Protestors (50154142282).jpg|thumb|left|Праваахоўнікі спрабуюць разагнаць дэманстрантаў у Сіэтле, 25 ліпеня. Тут пратэстоўцы выкарыстоўваюць парасоны як шчыты ад дубінак і гранат са слёзатачывым газам]] [[25 ліпеня]] ўдзельнікі пратэстаў у Сіэтле падпалілі будаўнічы вагончык на тэрыторыі недабудаванага цэнтра заключэння непаўналетніх злачынцаў, а таксама спрабавалі падарваць сцены паліцэйскага ўчастка. Пасля гэтага гарадскія ўлады абвясцілі беспарадкі мецяжом. Праваахоўнікі прыступілі да рашучых мер, затрымаўшы 45 апазіцыянераў. У сваю чаргу, з боку прадстаўнікоў улады пацярпелі 25 паліцэйскіх<ref name="m.gazeta.ru">[https://m.gazeta.ru/social/news/2020/07/26/n_14717977.shtml Число задержанных в ходе беспорядков в Сиэтле возросло до 45] // Gaseta.ru, 26 июля 2020</ref>. У той жа час у Луісвілі, па заяве паліцыі, паміж членамі радыкальнага ўзброенага фармавання адбыўся канфлікт, які перарос у перастрэлку, у выніку чаго паранены трое. Вартавыя парадку вымушана ўзвялі барыкады, каб падзяліць мітынгоўцаў на меншыя групы. У Чыкага прайшлі дэманстрацыі супраць федэральных сілавікоў, якіх туды накіраваў Трамп. Паведамлялася аб стральбе і марадзёрстве на вуліцах<ref name="m.gazeta.ru"/>. Таксама вядома аб стральбе на мітынгу ў Осціне, дзе загінуў адзін чалавек<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/9054703 При стрельбе во время протестов в Техасе погиб один человек] // ТАСС, 26 июля 2020</ref>. [[26 ліпеня]] ад паліцыі стала вядома, што некаторыя апазіцыянеры нават апранаюцца ў камізэлькі з надпісам «прэса», спрабуючы такім чынам не патрапіць пад гарачую руку сілавікоў. Аднак гэтых лёгка вылічаюць. У той жа час, разам з Портлендам, афіцыйнымі ўладамі мецяжом былі пазначаны беспарадкі ў Сіэтле. У дадзеных гарадах ужо каля 60 дзён не сціхаюць пратэсты і беспарадкі, у тым ліку агрэсія супраць паліцыі. На той момант, як паведамлялася, сітуацыя яшчэ больш пагоршылася з-за ўводу федэральных сіл МУБ<ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-07-27/390180-v_amerikanskom_portlende_ne_utihayut_massovye_protesty]</ref>. У цэлым па стане на канец ліпеня беспарадкі не пагаслі. Прыхільнікі дэмакратычнай партыі заяўлялі выключна аб мірных пратэстах, тады як рэспубліканцы казалі пра сапраўдны бунт. Мірныя акцыі, якія праходзілі штодня, кожны раз перарасталі ў беспарадкі. Кожную ноч у такіх гарадах як Сіэтл і Портленд праходзілі пагромы і сутыкненні з паліцыяй. У абодвух была вельмі напружаная абстаноўка, пра што сведчыць таксама пастаянныя перастрэлкі, чыя частата павялічылася на 240 %. У Мінеапалісе, дзе скарацілі фінансаванне паліцыі, мясцовым жыхарам давялося арганізаваць уласныя патрулі і ўзводзіць барыкады<ref>[https://www.tvr.by/news/glavnyy-efir/ezhednevnye_stolknoveniya_s_politsiey_proiskhodit_po_vsey_amerike/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile Ежедневные столкновения с полицией происходит по всей Америке] // Белтелерадиокомпания, 2 августа 2020</ref><ref>[https://ukraina.ru/exclusive/20200730/1028398681.html Граждане США бунтуют, запасаются оружием и опасаются говорить правду]</ref>. === Жнівень === [[2 жніўня]] абвастрылася сітуацыя ў сталіцы штата Тэхас горадзе Осцін. На вуліцы выйшлі сотні людзей, сярод якіх узброеныя прыхільнікі леварадыкальнага руху «[[Антыфашызм|Антыфа]]». Паліцыя была вымушана задзейнічаць дадатковыя сілы, у тым ліку конныя падраздзяленні, для разгону несанкцыянаванага мітынгу супраць расізму. Нестабільна было і ў штаце Арэгон. У свой час у Портлендзе назіраліся кропкавыя бясчынствы мітынгоўцаў. У Сіэтле, дзе пад націскам радыкалаў улады прынялі рашэнне скасаваць дэпартамент паліцыі, прайшоў мітынг у падтрымку вартавых парадку. Зрэшты, мірная акцыя была сарваная сіламі апазіцыі<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_ssha_tretiy_mesyats_ne_utikhayut_protesty/ У ЗША трэці месяц не сціхаюць пратэсты] // Белтэлерадыёкампанія, 3 жніўня 2020</ref>. [[7 жніўня]] каля 200 чалавек пайшлі на штурм аднаго з паліцэйскіх участкаў Портленда. Дэманстранты ўступілі ў супрацьстаянне з вартавымі правапарадку, пракалолі шыны патрульных машын, пашкодзілі камеры вонкавага назірання, аблілі сцены ўпраўлення фарбай. Жанчыну, якая паспрабавала спыніць удзельнікаў бязладзіцы, таксама аблілі белай фарбай. Дзясяткі маніфестантаў затрыманыя, адзін паліцэйскі пацярпеў<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/v_portlende_protestuyushchie_napali_na_politseyskiy_uchastok_/?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile В Портленде протестующие напали на полицейский участок] // Белтелерадиокомпания, 8 августа 2020</ref>. Прыкладна ў 23:35 пратэстоўцы разбілі акно офіса Асацыяцыі паліцыі горада, праніклі туды і ўчынілі пажар. На месца беспарадкаў прыбылі паліцэйскія, але падвергліся ўздзеянню асляпляльнага лазера, які выкарыстоўвалі апазіцыянеры. Паведамлялася аб трох пацярпелых сярод праваахоўнікаў. Пажарныя змаглі патушыць агонь пасля сілавога выцяснення пратэстуючых з месца падзей. Да 02:00 па мясцовым часе большасць пратэстуючых разышлася. Паліцыя затрымала некалькі актыўных удзельнікаў беспарадкаў<ref>[https://radiosputnik.ria.ru/20200809/1575553662.html Под бой стекол и с лазером. Протестующие в Портленде сожгли офис полиции] // Радио Sputnik, 9 августа 2020</ref>. У цэнтры горада Чыкага [[10 жніўня]] адбыліся масавыя беспарадкі і рабаванні. У выніку пацярпелі 15 чалавек, двое з іх атрымалі цяжкія агнястрэльныя раненні, больш за 100 чалавек затрыманыя. Кіраўнік гарадской паліцыі Дэвід Браўн на прэс-канферэнцыі заявіў, што сярод параненых ёсць 13 паліцэйскіх. Таксама ён распавёў, што вартавыя парадку знайшлі на месцы здарэння пяць пісталетаў. Са слоў Браўна, масавыя беспарадкі былі выкліканы стральбой на поўдні Чыкага, якая адбылася [[9 жніўня]]<ref>[https://www.belta.by/world/view/massovye-besporjadki-i-grabezhi-v-chikago-zaderzhany-bolee-100-chelovek-402398-2020/ Массовые беспорядки и грабежи в Чикаго: задержаны более 100 человек] // БелТА, 11 августа 2020</ref>. 15—16 жніўня паведамлялася, што натоўп напаў на жыхара Портленда і збіў яго да страты прытомнасці пад той падставай, што ён спрабаваў пратараніць пратэстуючых<ref>[https://russian.rt.com/inotv/2020-08-20/Hill-besporyadki-razrushayut-amerikanskie-goroda Журналист: беспорядки разрушают американские города — но СМИ не обращают на насилие внимания]</ref>. [[23 жніўня]] пачаліся пратэсты ў горадзе Лафает, штат Луізіяна, якія перараслі ноччу ў беспарадкі з-за забойства цемнаскурага мужчыны паліцэйскімі пры спробе яго затрымаць. Некалькі дзясяткаў людзей выйшлі на вуліцы горада ноччу ў знак пратэсту супраць смерці Трэйфорда Пелерына. Інцыдэнт адбыўся 22 жніўня ноччу, калі паліцыя прыехала па выкліку да крамы з-за мужчыны, у якога быў пры сабе нож. Пры затрыманні ён паспрабаваў збегчы, паліцыянты адкрылі стральбу. На відэа відавочцаў, якое разышлося ў сацсетках, не менш за шэсць паліцэйскіх атачаюць злачынца, калі ён спрабуе зайсці ў краму, і страляюць у яго з блізкай адлегласці блізу 10 разоў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20200823/besporyadki-1576205220.html|title=В Луизиане начались беспорядки после убийства мужчины полицейскими|website=РИА Новости|date=20200823T1706|access-date=2020-08-24}}</ref>. Таксама беспарадкі зафіксаваны ў горадзе Кеноша, штат Вісконсін, дзе абвешчаны каменданцкі час. Па даных уладаў на [[24 жніўня]], пратэстоўцы спалілі тры прадпрыемствы, тры смеццеўборачныя машыны і павалілі макет [[дыназаўр]]а непадалёк ад гарадскога палеанталагічнай музея. У будынку мясцовага суда выбілі шкляныя дзверы. Вітрыны ў Кеношы зачынены шчытамі — на іх ужо былі налеплены банеры руху Black Lives Matter. Да пратэстоўцаў выйшаў мэр горада, але дыялогу не атрымалася. Улады штата звярнуліся за дапамогай да федэральнага ўраду, які накіраваў ім 125 вайскоўцаў нацгвардыі<ref>[https://www.vesti.ru/article/2448828 Протесты в США: новый штат — новое убийство афроамериканца полицией]</ref>. Пратэсты суправаджаліся марадзёрствам і рабаваннем гандлёвых кропак. Аднак ужо на [[27 жніўня]] абстаноўка ў горадзе некалькі стабілізавалася<ref>[https://24.kz/ru/news/in-the-world/item/419044-nazvano-imya-politsejskogo-strelyavshego-v-afroamerikantsa Названо имя полицейского, стрелявшего в афроамериканца]</ref>. [[29 жніўня]] ў Портлендзе падчас пратэстных акцый апазіцыянеры паспрабавалі падпаліць будынак Асацыяцыі паліцыі горада. Праваахоўнікі спынілі дэманстрантаў, затрымаўшы дзевятнаццаць чалавек, у тым ліку аднаго непаўналетняга<ref>[https://m.rosbalt.ru/world/2020/08/30/1861030.html Во время протестов в США погиб еще один человек] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200830155019/https://m.rosbalt.ru/world/2020/08/30/1861030.html |date=30 жніўня 2020 }} // Росбалт, 30 августа 2020</ref>. === Верасень === [[1 верасня]] прэзідэнт Трамп наведаў горад Кеноша, ахоплены новай хваляй беспарадкаў. Ён назваў падзеі ўнутраным тэрарызмам, а таксама паабяцаў вылучыць на забеспячэнне бяспекі ва ўсім штаце Вісконсін сорак мільёнаў долараў. Разам з тым у горадзе некалькі сотняў чалавек выйшлі на мітынг са складонамі «Сыходзь» і «Далоў паліцэйскае самавольства». Да гэтага часу за ўвесь тыдзень беспарадкаў у Кеношы былі забіты два чалавекі, затрыманы каля двухсот. Іх абвінавацілі ў рабаванні, захоўванні наркотыкаў і парушэнні каменданцкага часу<ref>[https://www.vesti.ru/article/2452287 «Не протесты, а внутренний терроризм»: в Кеноше Трампу никто не рад]</ref>. [[Файл:DIMG 8000-(19) (50306217908).jpg|thumb|Акцыя ў [[Калумбус (Агая)|Калумбус]]е, 4 верасня.]] 3—4 верасня ў Портлендзе паліцыя вылавіла 27 чалавек, якія ўдзельнічалі ў масавых пагромах. У той жа час у Рочысцеры, штат Нью-Ёрк, радыкалы з ліку дэманстрантаў напалі на рэстаран і пачалі граміць ўстанову, адначасна пракраўшыся на дах суседняга будынка. У выніку інцыдэнту ёсць пацярпелыя<ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-09-05/392759-v_poslednie_dni_v_amerikanskom_rochestere_v_rezultate_besporyadkov_postradali_desyatki_chelovek В последние дни в американском Рочестере в результате беспорядков пострадали десятки человек]</ref>. У Нью-Ёрку ў натоўп маніфестантаў, якія пратэставалі супраць расізму, урэзаўся аўтамабіль. Лёгкія раненні атрымалі 3 чалавекі<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/ni_dnya_bez_protestov_v_ssha/ Ни дня без протестов в США]</ref>. [[5 верасня]] ў Луісвілі адбыліся сутыкненні дэманстрантаў BLM з групай асоб, якія выступалі супраць руху<ref>[https://www.vesti.ru/article/2454054]</ref>. [[6 верасня]] паведамлялася, што дэманстранты ў Портландзе ўжылі супраць паліцыі кактэйлі Молатава, падчас чаго як мінімум адзін чалавек быў паранены. Паліцыя ўжыла супраць апазіцыі слезацечны газ. Некалькі чалавек былі затрыманы<ref>[https://ont.by/news/protestuyushie-v-portlende-primenili-koktejli-molotova-protiv-policii Протестующие в Портленде применили «коктейли Молотова» против полиции] // ОНТ, 7 сентября 2020</ref>. [[18 верасня]] зноў абвастрылася сітуацыя ў Портлендзе, дзе з новай сілай успыхнулі беспарадкі. Паліцыянты адзначалі, што дэманстранты не былі настроены на мірны пратэст, нападаючы на праваахоўнікаў, выкарыстоўвае спецзабарону і нажы. Супраць іх паліцыя ўжыла слёзатачывы газ. Затрыманы каля 50 чалавек<ref>[https://news-front.info/2020/09/19/haos-v-ssha-v-portlende-ne-utihayut-protesty-i-besporyadki/ Хаос в США: В Портленде не утихают протесты и беспорядки] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305000302/https://news-front.info/2020/09/19/haos-v-ssha-v-portlende-ne-utihayut-protesty-i-besporyadki/ |date=5 сакавіка 2021 }} // News Front, 19 сентября 2020</ref>. [[23 верасня]] адбылося чарговае абвастрэнне ўнутранага канфлікту. Паведамлялася аб сутыкненнях у Сіэтле і Портлендзе, дзе праходзіла інфармацыя аб выкарыстанні дэманстрантамі кактэйляў Молатава. У Лос-Анджэлесе і Сан-Дыега прайшлі мірныя акцыі без значных інцыдэнтаў<ref>[https://iz.ru/1064919/video/protesty-i-i-besporiadki-v-ssha-nachalis-s-novoi-siloi Протесты и и беспорядки в США начались с новой силой] // Известия iz, 24 сентября 2020</ref>. [[24 верасня]] ў Луісвілі на дэманстрацыі затрыманы 127 чалавека. Днём раней у горадзе бушавалі буйныя беспарадкі, падчас чаго паліцэйскія ўступілі ў перастрэлку з апазіцыяй. У выніку два праваахоўніка атрымалі раненні. Тым часам у Портлендзе актывісты руху Black Lives Matter пачалі кідаць у праваахоўнікаў кактэйлі Молатава, за што былі арыштаваны звыш 10 чалавек<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/v_mire/v_ssha_prodolzhayutsya_protesty/ У ЗША працягваюцца пратэсты] // [[Белтэлерадыёкампанія]], 25 верасня 2020</ref>. Па паведамленнях на [[25 верасня]], беспарадкі аднавіліся ў штаце Арэгон, якія спыніліся на некалькі тыдняў з-за пагрозы лясных пажараў. Разам з тым не сціхалі пратэсты ў Каліфорніі, дзе незадаволеныя выходзілі на вуліцы буйных гарадоў пасля таго, як у Сан-Клементэ паліцэйскі смяротна параніў бяздомнага афраамерыканца, што спрабаваў сілай вырваць у яго зброю<ref>[https://www.tvr.by/news/v_mire/v_ssha_s_novoy_siloy_vspykhnuli_protesty_/ В США с новой силой вспыхнули протесты] // Белтелерадиокомпания, 26 сентября 2020</ref>. === Кастрычнік === [[11 кастрычніка]] пратэстоўцы ў Портлендзе знеслі статуі 16-га і 26-га прэзідэнтаў ЗША А. Лінкальна і Т. Рузвельта. Па звестках, абедзве статуі былі знесены каля 21:00 па мясцовым часе. Акрамя гэтага, пратэстоўцы аблілі статую Рузвельта чырвонай фарбай. Пасля звяржэння статуй дэманстранты разбілі шкло ў некалькіх будынках Портленда, а таксама размясцілі плакат з антырасісцкімі лозунгамі на будынку Арэгонскага Гістарычнага Таварыства, дзе таксама размешчаны музей горада. Затым натоўп рушыў па цэнтры горада, разбіўшы вокны і разбурыўшы шыльду ў офісе грамадскай бяспекі кампуса Портлендскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Каля 21:30 паліцыя пачала разганяць апазіцыянераў<ref>[https://www.belta.by/world/view/protestujuschie-v-portlende-snesli-pamjatniki-avraamu-linkolnu-i-teodoru-ruzveltu-410534-2020/ Протестующие в Портленде снесли памятники Аврааму Линкольну и Теодору Рузвельту] // БЕЛТА, 12 октября 2020</ref>. 17—18 кастрычніка прыкладна 100 тыс. чалавек выйшлі на пратэсты супраць прэзідэнта Дональда Трампа. Акцыі прайшлі ва ўсіх штатах. У Вашынгтоне дэманстранты адправіліся ад Белага дома да Капітолія і будынка Вярхоўнага суда. У руках у прысутных былі плакаты з крытыкай прэзідэнта Дональда Трампа і віцэ-прэзідэнта Майкла Пэнса<ref>https://ont.by/news/protesty-protiv-trampa-v-ssha-na-ulicy-vyshli-bolee-100-tys-chelovek</ref>. [[27 кастрычніка]] паўстала чарговае абвастрэння сітуацыя. Пратэстныя хваляванні і беспарадкі ахапілі Філадэльфію, Нью-Ёрк, Лос-Анджэле і Вашынгтон. Паведамлялася пра марадзёрства, напады на паліцэйскія ўстановы і вандалізм<ref>https://www.1tv.ru/news/2020-10-28/395850-novaya_volna_besporyadkov_vspyhnula_v_ssha_menee_chem_za_nedelyu_do_prezidentskih_vyborov</ref>. == Злачынствы == [[Файл:Cub Foods Damage - Minneapolis Riots.jpg|thumb|Супермаркет у Мінеапалісе, які пацярпеў ад масавай атакі марадзёраў]] === Рабаванні === У многіх гарадах пратэсты суправаджаліся беспарадкамі, марадзёрствам, пагромамі і падпаламі. Сярод пацярпелых ад беспарадкаў як буйны бізнес, так і малыя лакальныя прадпрыемствы, якія яшчэ не паспелі акрыяць ад пандэміі каранавіруса. Пратэстоўцы ўрываліся ў будынкі, забіралі тавар з паліц, выкарыстоўвалі бензін для падпалаў, выбівалі шыбы ў крамах і кафэ з дапамогай лома і малявалі графіці на вітрынах. Паводле The New York Times, многія ўладальнікі крамаў, з якімі пагутарыла выданне, расказалі, што яны адчувалі сябе ахвярамі недарэчнай агрэсіі. Яны асцерагаліся, што іх прадпрыемствы не змогуць аднавіць работу з-за панесенай шкоды, што пагоршыць разбуральны ўплыў каранціну<ref>[https://www.forbes.ru/biznes/401941-zakrytye-magaziny-razgrablennye-kafe-kakoy-biznes-postradal-iz-za-protestov-v-ssha Закрытые магазины, разграбленные кафе: какой бизнес пострадал из-за протестов в США] // Forbes, 1 июня 2020</ref>. === Зносы і апаганьванні помнікаў === [[Файл:Defaced-lee-statue-2020.jpg|thumb|left|Помнік генералу Лі ў Рычмандзе пасля дзеянняў радыкальных пратэстоўцаў з надпісамі [[ACAB]] і іншымі]] Самымі першымі ад пратэстуючых пацярпелі статуі прыхільнікаў Канфедэрацыі, дзе ў свой час квітнела рабства, а таксама шэраг амерыканскіх і замежных дзеячаў, якія з’яўляліся рабаўладальнікамі ці ж рабагандлярамі. Асаблівую нянавісць пратэстоўцы адчувалі да прэзідэнта канфедэратаў [[Джэферсан Дэвіс|Джэферсана Дэвіса]] і военачальніка [[Роберт Эдуард Лі|Роберта Лі]]. Пад удар трапіў і першаадкрывальнік амерыканскага кантынента Хрыстафор Калумб, які, на думку пратэстуючых, з’яўляецца «сімвалам генацыду»<ref>[https://turbo.gazeta.ru/politics/2020/06/14_a_13116979.shtml «Герои не живут вечно»: чьи памятники сносят в США] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200702062524/https://turbo.gazeta.ru/politics/2020/06/14_a_13116979.shtml |date=2 ліпеня 2020 }} // Газета.ru, 14 июня 2020</ref>. Пратэстоўцы знішчалі іх помнікі, але пасля зносіць пачалі і іншыя манументы. Аналагічныя падзеі закранулі і Еўропу. 27 чэрвеня прэзідэнт ЗША Трамп падпісаў указ аб абароне помнікаў, які прадугледжвае дзесяцігадовы турэмны тэрмін за вандалізм у адносінах да аб’ектаў культурнай спадчыны, пасля чаго заявіў пра «поўнае спыненне» выпадкаў зносу. Тым не менш зносы працягваліся, а знішчэннне манументаў стала асновай для шырокай дыскусіі аб гістарычнай спадчыне і дэкаланізацыі. Вядома, што помнікі некаторым асобам былі дэмантаваныя афіцыйна, напрыклад статуя генерала Лі ў Рычмандзе<ref>[https://daily.afisha.ru/cities/16081-perepis-istorii-chi-pamyatniki-snosyat-v-amerike/ Перепись истории: чьи памятники сносят в Америке] // «Компания Афиша», 29 июня 2020</ref>. Тэлеканал NBC News паведамляў, што па стане на 19 чэрвеня ў 19 штатах ЗША знесена 28 помнікаў гістарычным персонам, так ці інакш звязаных з рабаўладальніцкім перыядам гісторыі краіны. Сярод іх помнікі прэзідэнтам [[Аўраам Лінкальн|Аўрааму Лінкальну]] і [[Джордж Вашынгтон|Джорджу Вашынгтону]]. Яшчэ дванаццаць манументаў намечаны да зносу, а яшчэ каля трыццаці помнікаў сталі аб’ектамі спрэчак «зносіць-не зносіць»<ref>[https://rossaprimavera.ru/news/a7ea3ca6 NBC News подсчитал, сколько памятников снесено в США] // ИА Красная Весна, 20 июня 2020</ref>. У ліпені пад удар трапілі нават выявы [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] з-за таго, што, на думку чорнаскурых радыкалаў, ён з’яўляўся [[негроідная раса|негроідам]]. Так, у каталіцкім храме, размешчаным у акрузе Маямі-Дэйд (штат Фларыда), удзельнікі беспарадкаў адбілі галаву ў статуі Хрыста, якая знаходзілася звонку. Пасля гэтага царкоўная абшчына была вымушана наняць начную ахову для абароны падворка. У саборы св. Стэфана ў горадзе Чатануга (штат Тэнtсі) невядомымі вандаламі была адбіта галава каля статуі [[Панна Марыя|Панны Марыі]]. Аналагічныя блюзнерствы ўвайшлі ў паліцэйскія зводкі ў Нью-Ёрку і Бостане<ref>[https://m.kp.ru/daily/27157.5/4255443/ В США борцы за права темнокожих оскверняют статуи Христа и Богоматери] // Комсомольская правда, 18 июля 2020</ref>. Па даных на 24 верасня, як паведамляў тэлеканал CBS, з пачатку хваляванняў у Штатах былі знесены 33 помнікі Хрыстафора Калумба<ref>[https://yandex.by/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/9555897?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile Более 30 памятников Колумбу демонтированы с начала протестов в США] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331201558/https://yandex.by/turbo/tass.ru/s/proisshestviya/9555897?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile |date=31 сакавіка 2022 }} // ТАСС, 25 сентября 2020</ref>. === Напады на журналістаў === [[Файл:Projectile Fired in DC Protest.webm|thumb|Журналісты здымаюць групу праваахоунікаў у Вашынгтоне, 3 чэрвеня]] 30 мая карэспандэнт «РИА Новости» распавёў, што пасля разгону пратэстоўцаў у адным з раёнаў Мінеапаліса байцы Нацгвардыі дазволілі прэсе застацца на тэрыторыі заправачнай станцыі. Аднак пазней да запраўкі пад’ехаў мікрааўтобус з паліцэйскімі, якія запатрабавалі, каб усе ўвайшлі ў будынак станцыі. Нягледзячы на тлумачэнні журналістаў, што яны з’яўляюцца прадстаўнікамі медыя, і прад’яўленыя пасведчанні, двое афіцэраў выкарыстоўвалі слезацечны спрэй супраць карэспандэнта «РИА Новости» Міхаіла Тургіева і члена здымачнай групы тэлеканала VICE<ref>''Наталия Сергиевская'' «[https://russian.rt.com/world/article/751023-ssha-besporyadki-minneapolis-tramp Резиновые пули, слезоточивый газ и агрессия против прессы: в США пятые сутки разгоняют масштабные протесты]» // [[Russia Today]] (31 мая 2020)</ref>. Пасольства Расіі ў Вашынгтоне накіравала ноту пратэсту ў [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамэнт ЗША]]. Дыпламаты запатрабавалі правесці дбайнае расследаванне. Гэта быў не адзіны напад. Па звестках «Рэпарцёраў без межаў», да 1 чэрвеня ў 30 гарадах Злучаных Штатаў было зарэгістравана не менш як 68 нападаў на прадстаўнікоў СМІ ў тым ліку з прымяненнем гумовых куль і слёзатачывага газу. Так, у Мінеапалісе 31 мая былі абстраляны карэспандэнт Deutsche Welle і аператар, а днём раней ад гумовых куляў пацярпелі два супрацоўнікі інфармагенцтва Reuters. Акрамя таго, праваахоўнікі неаднаразова затрымлівалі журналістаў. Падобныя эпізоды адбыліся са здымачнай групай тэлеканала CNN, карэспандэнтам аўстралійскага тэлеканала 9News, фатографам штодзённай газеты Las Vegas Review-Journal і фатографам-фрылансерам, якая працавала па заданні агенцтва AFP<ref>[https://m.dw.com/ru/%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%8B-%D0%B1%D0%B5%D0%B7-%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86-%D1%88%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%BF%D1%80%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%88%D0%B0/a-53650342 «Репортеры без границ» шокированы атаками на журналистов при протестах в США]</ref>. 2 чэрвеня паліцэйскі ў Вашынгтоне параніў прадзюсара Sputnik Нікол Русел, якая асвятляла пратэсты ў Белага дома. Раней галоўны рэдактар МІА «Россия сегодня (Russia Today)» Маргарыта Сіманьян паведаміла, што агенцтва падумае над тым, каб падаць у суд у сувязі з нападамі паліцэйскіх на журналістаў РИА Новости і Sputnik<ref>[https://bel.sputnik.by/incidents/20200603/1044828831/Ksyal-paltseysk--Vashyngtone-stralya-u-pradzyusara-Sputnik-na-parazhenne.html Кісялёў: паліцэйскі ў Вашынгтоне страляў у прадзюсара Sputnik на паражэнне] Sputnik Belarus, 3 чэрвеня 2020</ref>. 21 ліпеня супрацоўнікі здымачнай групы Першага канала, якія асвятлялі портлендскія акцыі пратэсту супраць паліцэйскага гвалту, пацярпелі ад дзеянняў амерыканскай паліцыі. Вядома, што сілавікі разбілі камеру і ўдарылі журналістаў. Як заявіў намеснік генеральнага дырэктара, дырэктар Дырэкцыі інфармацыйных праграм канала Кірыл Клейменаў, расійскія журналісты, якія падвергліся нападу вартавых парадку, сур’ёзна не пацярпелі. Гэтыя дзеянні асудзілі ў пасольстве РФ<ref>[https://regnum.ru/news/accidents/3017014.html]</ref>. === Паліцэйскі гвалт === 4 жніўня міжнародная праваабарончая арганізацыя [[Amnesty International]] (AI) абвінаваціла паліцыю ЗША ў сур’ёзных парушэннях [[Правы чалавека|правоў чалавека]] ў дачыненні да ўдзельнікаў масавых пратэстаў. Так, з 25 мая па 5 чэрвеня паліцыянты ў 89 выпадках у 34 штатах без усялякай неабходнасці ўжылі слёзатачывы газ, у 21 выпадку ў 15 штатах і Вашынгтоне — газавыя балончыкі. Выкарыстанне слезацечных і раздражняльных рэчываў падчас пандэміі [[COVID-19]] асабліва заслугоўвае вымовы, паколькі дэманстранты былі вымушаны зняць ахоўныя маскі, каб змыць іх з твару. Як заявіла эксперт па ЗША нямецкага аддзялення Amnesty International Катарына Масуд, паліцыя павінна дазваляць дэманстрантам карыстацца іх правам на мірны пратэст, а не змагацца з імі з ужываннем непрапарцыйна жорсткай сілы. Па словах жанчыны, непрапарцыйнае і часцяком празмернае прымяненне сілы ў дачыненні да пратэстуючых з усёй выразнасцю дэманструе беспакараны паліцэйскі гвалт і інстытуцыянальны расізм<ref>[https://m.dw.com/ru/amnesty-international-zajavila-o-narushenijah-prav-cheloveka-na-protestah-v-ssha/a-54433640 Amnesty International заявила о нарушениях прав человека на протестах в США]{{Недаступная спасылка}} // Deutsche Welle, 4 августа 2020</ref>. == Культурны аспект == На фоне масавых беспарадкаў і пратэстаў ажывіліся рухі за правы розных меншасцей, якія ў апошнія гады набылі экстрэмісцкі характар, у тым ліку актывісты ад прадстаўнікоў [[ЛГБТ|нетрадыцыйнай сексуальнай арыентацыі]] і негроіднай расы. Адзначалася, што іх ідэалогія ў апошнія гады змянілася з барацьбы за роўнасць і талерантнасць да зваротнай і часам гвалтоўнай дыскрымінацыі, стаўшы значна радыкальнай. Падчас пратэстаў з’явіліся патрабаванні па пашырэнні ільгот, завышэнні ацэнак і адтэрміноўцы экзаменаў для афраамерыканцаў у ВНУ ЗША. Адсюль пачалася кампанія нападаў на помнікі дзеячаў, якія так ці інакш звязаны з [[рабства]]м і эксплуатацыяй чарнаскурых, а таксама агрэсіўная рэакцыя часткі актывістаў на лозунг «[[All Lives Matter|Усе жыцці важныя]]» замест «Жыцці чорных важныя»<ref>[https://m.kp.ru/daily/27155/4252264/ В США белую девушку убили за слова "все жизни важны] // Комсомольская правда, 13 июля 2020</ref><ref>[https://strana.ua/news/281080-akademicheskoe-soobshchestvo-ssha-potrebovalo-kvot-dlja-chernokozhikh-v-vuzakh.html В США требуют квот для афроамериканцев в высших учебных заведениях]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://m.vz.ru/world/2020/6/16/1045070.html Погромы на Западе превращаются в революцию двоечников]</ref><ref>[https://www.1tv.ru/news/2020-07-31/390528-v_ssha_nabiraet_oboroty_dvizhenie_trebuyuschee_priznat_potomkov_rabov_otdelnoy_natsiey В США набирает обороты движение, требующее признать потомков рабов отдельной нацией]</ref>. == Абвінавачванні ў датычнасці замежных сіл == Былы саветнік па нацыянальнай бяспецы ў адміністрацыі экс-прэзідэнта ЗША [[Барак Абама|Барака Абамы]] [[Сьюзан Райс]] у эфіры CNN выказала здагадку, што да беспарадкаў падчас акцый пратэсту можа быць датычна «[[Платны тролінг|расійская фабрыка троляў]]»<ref>{{cite web |url=https://fergana.agency/news/118677/ |title=Белый дом заподозрил Россию и Китай в причастности к беспорядкам в США |website= Фергана|access-date=2020-06-01}}</ref>. 1 чэрвеня прэс-сакратар прэзідэнта РФ [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Дзмітрый Пяскоў]] заявіў, што якія-небудзь інсінуацыі па прычынах масавых беспарадкаў у ЗША з’яўляюцца няправільнымі і памылковымі<ref>https://iz.ru/1018207/2020-06-01/peskov-prokommentiroval-zaiavleniia-o-prichastnosti-rf-k-protestam-v-ssha?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile</ref>. Тады жа пасол ЗША у [[Зімбабвэ]] быў выкліканы на размову з ўрадам краіны з-за выказвання дзеючага саветніка па нацбяспецы [[Роберт Чарльз О’Браен|Роберта О’Браена]]. Той заявіў, што гэтая афрыканская дзяржава можа быць датычна да масавых беспарадкаў<ref>{{cite news |last1=Mutsaka |first1=Farai |title=Zimbabwe summons US envoy over White House adviser’s comment |url=https://apnews.com/58e2082c8af14e376e89a366348ce262 |access-date=1 June 2020 |agency=Associated Press |date=1 June 2020}}</ref>. Генеральны пракурор Злучаных Штатаў Уільям Бар таксама заявіў аб замежнай ўмяшанні ў пратэсты. Ён не назваў канкрэтныя дзяржавы ці замежныя арганізацыі, якія, па яго звестках, датычныя да масавых беспарадкаў у Амерыцы, аднак заявіў, што мэтай умяшання з’яўляецца падбухторванне пратэстуючых і абвастрэнне гвалту<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4366907|title=Генпрокурор США заявил об «иностранном вмешательстве» в протесты|date=2020-06-04|publisher=www.kommersant.ru|access-date=2020-06-06}}</ref>. Кіраўнік аддзела бяспекі [[Facebook]] Натаніэль Глейшэр заявіла, што нейкія людзі спрабавалі ажыццявіць ашуканскія фінансавыя схемы. Яны не бачылі замежных дзеячаў, якія нібыта б бралі ўдзел у такіх паводзінах вакол пратэстаў, дадаўшы, што платформа адмыслова «палюе за падобным паводзінамі»<ref>[https://m.sputnik.by/technology/20200619/1044965962/Facebook-i-Twitter-iskali-inostrannoe-vmeshatelstvo-v-besporyadki-v-SShA.html?mobile_return=no Facebook и Twitter искали иностранное вмешательство в беспорядки в США] // Sputnik Belarus, 19 июня 2020</ref>. == Міжнародная рэакцыя == [[Файл:BlackLivesMatter protest Berlin 2020-05-30 27 (cropped).jpg|thumb|Акцыя BLM у [[Берлін]]е]] Мірныя акцыі пратэсту ў падтрымку дэманстрантаў адбыліся 28 мая ля пасольстваў ЗША ў [[Лондан]]е і [[Мілан]]е. Таксама акцыя адбылася ў [[Таронта]]<ref>{{Cite web|title=Thousands rally in Toronto after death of Regis Korchinski-Paquet|url=https://globalnews.ca/news/7006524/regis-korchinski-paquet-justiceforregis-march-toronto/|website=Global News}}</ref><ref>{{Cite web|title=Protesters gather at US Embassy in London after death of George Floyd|url=https://www.mylondon.news/news/zone-1-news/protesters-gather-embassy-london-after-18326986|website=getwestlondon}}</ref><ref>{{Cite web|title=Italy reacts to death of George Floyd|url=https://www.wantedinmilan.com/news/italy-reacts-to-death-of-george-floyd.html|website=Wanted in Milan}}</ref> і іншых гарадах і краінах. Канцлер [[ФРГ]] [[Ангела Меркель]] заявіла, што забойства Джорджа Флойда і расізм для яе з’яўляюцца сапраўдным жахам. Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі [[Барыс Джонсан]] асудзіў дзеянні амерыканскай паліцыі, а французскі лідар [[Эмануэль Макрон]] асудзіў сам факт расізму, але пры гэтым падтрымаў паліцыю, якая займаецца абаронай правапарадку<ref>[https://www.rubaltic.ru/article/politika-i-obshchestvo/12062020-pribaltika-boitsya-govorit-o-protestakh-v-ssha/ Прибалтика боится говорить о протестах в США]</ref>. Па словах генеральнага сакратара [[ААН]] [[Антоніу Гутэрыш|А. Гутэрыша]], актывістам варта ўстрымлівацца ад гвалтоўных мер. Як ён напісаў у сваім Twitter, «скаргі павінны быць пачутыя, але іх варта выказваць мірна, а ўлады павінны стрымана рэагаваць на дэманстрацыі». У [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюзе]] таксама падтрымалі права жыхароў ЗША на мірныя дэманстрацыі. Як казаў кіраўнік знешнепалітычнай службы ЕС Ж. Барэль, Брусель заклікае пратэстуючых да стрыманасці і асуджае злоўжыванне ўладай з боку амерыканскай паліцыі<ref>[https://m.gazeta.ru/politics/2020/06/03_a_13105759.shtml?utm_source=yxnews&utm_medium=mobile «Хуже, чем кажется»: как мир отреагировал на протесты в США]</ref>. Як заявіла афіцыйны прадстаўнік [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС Расіі]] [[Марыя Уладзіміраўна Захарава|Марыя Захарава]] 30 мая, кадры з месцаў масавых беспарадкаў у Злучаных Штатах выклікаюць «жах і збянтэжанасць». Па словах высокапастаўленага чыноўніка, тое, што адбываецца ў ЗША з’яўляецца «нацыянальнай трагедыяй», якая прадэманстравала праблемы краіны ў сферы [[Правы чалавека|правоў чалавека]]. Захарава адзначыла, што адчувае пачуццё спагады да амерыканскага народа і суперажывае<ref>[https://www.mk.ru/politics/2020/05/30/v-mid-rossii-nazvali-protesty-v-ssha-nacionalnoy-tragediey.html В МИД России назвали протесты в США «национальной трагедией»]</ref>. МЗС [[Іран]]а заклікаў ЗША спыніць гвалт у дачыненні да пратэстуючых. Як заявіў прадстаўнік МЗС Абас Мусаві, іранскі бок глыбока засмучаны сцэнамі гвалту з боку амерыканскай паліцыі. Паведамляецца, што прадстаўнікі Ірана ў [[ААН]], думалі ўнесці на разгляд сітуацыю з парушэннем правоў амерыканскіх грамадзян з боку сілавікоў на фоне мітынгаў<ref>[https://vk.com/wall-125982035_99942 МИД Ирана призвал США прекратить насилие в отношении протестующих]</ref>. З асуджэннем Урада ЗША выступала таксаса [[Венесуэла]]<ref>{{Cite web|title=El canciller de Venezuela critica amenazas de Trump por protestas tras el asesinato de Floyd|url=https://mundo.sputniknews.com/politica/202005291091592540-el-canciller-de-venezuela-critica-amenazas-de-trump-por-protestas-tras-el-asesinato-de-floyd/|website=mundo.sputniknews.com|language=es|access-date=May 31, 2020}}</ref>. 2 чэрвеня кіраўнік [[Чачня|Чачні]] [[Рамзан Кадыраў]] раскрытыкаваў тое, як «улады ЗША парушаюць правы грамадзян Амерыкі». Ён звярнуўся да Вашынгтона, заклікаўшы яго спыніць самасуд, які чыняць паліцыянты, спыніць дзеянні, якія парушаюць правы грамадзянаў і пакараць вінаватых<ref>{{Cite web |title=Кадыров недоволен действиями властей США |url=https://www.autoparus.by/publication/11935 |access-date=2 чэрвеня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331201617/https://www.autoparus.by/publication/11935 |archive-date=31 сакавіка 2022 |url-status=dead }}</ref>. Пратэстныя настроі ў ЗША падтрымалі таксама некаторыя блізкаўсходнія групоўкі. У прыватнасці, байцы [[сірыйская апазіцыя|сірыйскай апазіцыі]] ў [[Ідліб]]е намалявалі на сцяне партрэт Д. Флойда ў знак салідарнасці з дэманстрантамі<ref>[https://vk.com/wall-55849790_1273443 Муджахиды Идлиба поддержали протестующих в США]</ref>. Члены міжнароднай тэрарыстычнай арганізацыі «[[Ісламская дзяржава]]» распаўсюдзілі прапагандыскі плакат пра смерць Флойда, прапаноўваючы [[іслам]] як спосаб вырашыць праблему расізму<ref>[https://vk.com/wall-76669927_250841 Сторонники ИГ распространяют плакат о смерти Джорджа Флойда, предлагая Ислам как способ решить проблему расизма]</ref>. Кітайская газета Global Times саркастычна заявіла, што «ЗША павінны падтрымаць пратэстуючых у Мінесоце, як гэта адбылося з [[Пратэсты ў Ганконгу (2019)|пратэстуючымі ў Ганконгу]]»<ref>[https://mothership.sg/2020/05/global-times-george-floyd/ China’s Global Times trolls US, says: 'US should stand with Minnesota violent protesters as it did with HK rioters']</ref>. 3 чэрвеня акцыі салідарнасці і пратэсты супраць уласных уладаў ахапілі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]], [[Францыя|Францыю]] і [[Грэцыя|Грэцыю]]. 5 чэрвеня прэм’ер [[Канада|Канады]] [[Джасцін Трудо]] выказаў падтрымку дэманстрантам. Нечакана для ўсіх ён прыбыў на мітынг, які пачаўся на хвалі беспарадкаў у суседняй дзяржаве, супраць паліцэйскага самавольства ў [[Атава|Атаве]]. Там палітык стаў на калені ў знак салідарнасці з удзельнікамі дэманстрацый<ref>[https://telegraf.com.ua/mir/drugie/5493240-borba-s-diskriminatsiey-tryudo-vyirazil-podderzhku-protestam-v-ssha-video.html Борьба с дискриминацией: Трюдо выразил поддержку протестам в США (Видео)]</ref>. 7 чэрвеня расійскі [[Першы канал (Расія)|Першы канал]] у нядзельным эфіры паказаў фільм рэжысёра [[Аляксей Акцябрынавіч Балабанаў|Аляксея Балабанава]] «[[Брат 2]]», вядомы сваімі [[антыамерыканізм|антыамерыканскімі]] канатацыямі. Замест фінальных тытраў ў фільм былі ўмантаваны кадры пратэстаў у ЗША пад песню «[[Апошні ліст]]». Пасля гэтага пачаўся эфір штотыднёвай праграмы «[[Время (тэлепраграма)|Время]]»<ref>{{Cite news|title=Первый канал вместо титров «Брата 2» под песню «Гудбай, Америка» показал кадры протестов в США|url=https://zona.media/news/2020/06/07/gdb|website=Медиазона|date=2020-06-07}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Расавыя хваляванні ў ЗША]] * [[Забойства Рэйшарда Брукса]] * [[Пратэсты ў ЗША (2025)]] == Крыніцы == {{Reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Май 2020 года]] [[Катэгорыя:2020 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Пратэсты 2020 года]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2020 года]] [[Катэгорыя:Ліпень 2020 года]] [[Катэгорыя:Жнівень 2020 года]] [[Катэгорыя:Верасень 2020 года]] [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў ЗША]] knyfxpjlomu9z6epjmluopbk7dxtkxq 0 648338 5147189 5117960 2026-05-26T21:42:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147189 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |частка = |выява = |загаловак = |канфлікт = Аперацыя «Падтрымка дэмакратыі» |дата = [[19 верасня]] [[1994]] — [[31 сакавіка]] [[1995]] |месца = [[Гаіці]] |вынік = разгром хунты, вяртанне Жана-Бертрана Арыстыда |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Гаіці}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|ЗША}}<br>{{Сцягафікацыя|Польшча}}<br>{{Сцягафікацыя|Аргенціна}} |камандзір1 = {{Сцяг|Гаіці}} [[Рауль Седра]] |камандзір2 = {{Сцяг|ЗША}} Джордж Фішэр<br>{{Сцяг|Польшча}} Славамір Пецяліцкі |сілы1 = {{Сцяг|Гаіці}} 7 000 байцоў |сілы2 = {{Сцяг|ЗША}} 14000 байцоў<br>{{Сцяг|Польшча}} 1000 байцоў<br>{{Сцяг|Аргенціна}} 1000 байцоў |страты1 = {{Сцяг|Гаіці}} 100—200 забітых |страты2 = {{Сцяг|ЗША}} 1 забіты, 1 паранены<ref>{{артыкул|аўтар= |загаловак=U.S. Soldier Killed in Shootout With Ex-Haitian Army Officer |спасылка=https://www.nytimes.com/1995/01/13/world/us-soldier-killed-in-shootout-with-ex-haitian-army-officer.html |мова=en |выданне=[[The New York Times]] |тып=newspaper |год=1995 |нумар= |старонкі=A-2 |issn= |archivedate=2017-02-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170202032930/http://www.nytimes.com/1995/01/13/world/us-soldier-killed-in-shootout-with-ex-haitian-army-officer.html }} ''«An American soldier was killed today in a shootout with a former Haitian Army officer near a military checkpoint, officials said. He was the first American soldier to die at the hands of Haitians since United States troops landed here on Sept. 19. The Haitian gunman also wounded a second American soldier before he was shot and killed, said a United States Embassy spokesman, Stanley Schrager»''.</ref> }} '''Аперацыя «Падтрымка дэмакратыі»''' ({{lang-en|Operation Uphold Democracy}}) — уварванне на [[Гаіці]] [[ЗША]], падтрыманых [[Польшча]]й з [[Аргенціна]]й, што санкцыявана Рэзалюцыяй 940 [[Савет бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] ад [[31 ліпеня]] [[1994]]. Мэтай гэтага было вяртання да ўлады прэзідэнта [[Жан-Бертран Арыстыд|Жана Бертрана Арыстыда]], зрынутага ваеннай хунтай у [[1991]] годзе. == Перадгісторыя == [[30 верасня]] [[1991]] года ў краіне адбыўся ваенны путч, выкліканы канфліктам паміж уладай з найбольш багатымі пластамі грамадства і армейскім камандаваннем. Нядаўна абраны прэзідэнт Арыстыд быў вымушаны пакінуць краіну. Месяцам пазней у дачыненні да Гаіці былі ўведзеныя эканамічныя санкцыі [[ААН]]<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/85514 ООН приняла резолюцию по Гаити] // Коммерсантъ, 2 августа 1994</ref>. У выніку на Гаіці паўстаў востры палітычны крызіс, у краіне разгарнулася барацьба за ўладу. Лінуў значны паток бежанцаў, пераважная большасць якіх апынулася ў ЗША. Іх агульная колькасць за менш чым год перавышала 40 тысяч чалавек. Амерыканскае кіраўніцтва спрабавала вырашыць праблему бежанцаў шляхам іх высылкі на радзіму<ref>[https://studopedia.ru/8_187353_konflikt-na-gaiti----gg-obshchaya-harakteristika.html Конфликт на Гаити (1991-1994, 2004 гг.): общая характеристика]</ref>. Першапачаткова, з-за нядаўняга правалу [[Міратворчая аперацыя ААН у Самалі|інтэрвенцыі ў Самалі]], ЗША прадпрымалі дыпламатычныя сродкі для вырашэння праблемы з хунтай. Аднак амерыканцам не атрымалася дабіцца ўрэгулявання гаіцянскага пытання мірным шляхам. У кастрычніку [[1993]] года [[ВМС ЗША]] ўсталявалі марскую блакаду Гаіці. Акрамя таго, на ваеннай базе [[Гуантанама (ваенная база)|Гуантанама]] было сфармавана падраздзяленне для ўварвання на Гаіці «ў выпадку ўзнікнення пагрозы для амерыканскіх грамадзян»<ref>John M. Broder. [http://articles.latimes.com/1993-10-16/news/mn-46399_1_haiti-embargo U.S. warships sent to enforce Haiti embargo] // «Los Angeles Times» от 16 октября 1993</ref>. [[10 кастрычніка]] амерыканскі дэсантны карабель USS Harlan County (LST-1196), на борце якога знаходзілася звыш 200 салдат, здзейсніў уварванне ў тэрытарыяльныя воды Гаіці, спыніўшыся на адлегласці 1 марской мілі ад узбярэжжа марскога порта [[Порт-о-Прэнс]]. У горадзе адбылася ўзброеная дэманстрацыя, салдаты, паліцэйскія і апалчэнцы пачалі будаўніцтва барыкад, і тады [[12 кастрычніка]] карабель зняўся з якара<ref>«''United States troop ship pulled out of Haitian waters this afternoon after two days anchored under the baking sun a mile from port. A demonstration organized by security forces… prevented the 560-foot Harlan County, carrying more than 200 soldiers, from docking on Monday. Today it headed to the United States naval base at Guantanamo Bay, Cuba.''»<br>Howard W. French. [https://www.nytimes.com/1993/10/13/world/haiti-army-celebrates-us-withdrawal.html Haiti army celebrates U.S. withdrawal] // «The New York Times» от 13 октября 1993</ref>. == Падрыхтоўка == === Інфармацыйная === Як і перад [[Уварванне ЗША ў Панаму|уварваннем у Панаму]], ваенна-палітычнае кіраўніцтва ЗША разгарнула шырокую інфармацыйную кампанію. Асноўную ролю ў фарміраванні міжнароднай грамадскай думкі згулялі перадачы міжнароднай службы навін кампаніі [[CNN]]. Дзякуючы спадарожнікавай сувязі яе перадачы трансляваліся на 95 краін свету, а манапольнае права на распаўсюд інфармацыі дазваляла ажыццяўляць эфектыўнае інфармацыйна-прапагандысцкае ўздзеянне. Рэпартажы з Гаіці апавядалі пра негатыўныя наступствы прыходу да ўлады вайскоўцаў і парушэнні правоў чалавека. Пры гэтым відэашэраг суправаджалі каментары не толькі журналістаў, але і вядомых грамадскіх і палітычных дзеячаў, радавых прыхільнікаў прэзідэнта Арыстыда, гаіцянскіх бежанцаў. Дзякуючы гэтаму, ЗША дабіліся падтрымкі сваіх дзеянняў сусветнай грамадскасцю і ўласнага насельніцтва<ref>[https://psyfactor.org/gaiti.htm Как делаются перевороты: Гаити, 1994 год.] // Copyright by Psyfactor</ref>. Інфармацыйная падрыхтоўка праходзіла і на Гаіці. Прадухіленне магчымых варожых дзеянняў гаіцян у адносінах да амерыканскіх вайскоўцам таксама стала мэтай кампаніі. Асноўнымі формамі былі распаўсюджанне ўлётак і радыёвяшчанне. === Ваенная === План уварванне меркаваў, што звяржэннем хунты зоймецца амерыканскі кантынент, падтрыманы польскімі і аргенцінскімі вайскоўцамі. Пасля гэтага ў краіну будуць уведзены 2000 міратворцаў з іншых дзяржаў Карыбскага басейна, Лацінскай Амерыкі і Еўропы. Да аперацыі прыцягнулі і польскае спецпадраздзяленне «[[GROM|Гром]]». Тады пра яго ў свеце і нават Польшчы ніхто нічога не ведаў з-за яго засакрэчанасці. Вайскоўцаў навучалі амерыканскія інструктары з атрада спецназа «[[Дэльта (спецпадраздзяленне)|Дэльта]]», якія прапанавалі ўладам праверыць байцоў у рэальнай баявой аперацыі. У польскім выданні ''«Onet»'' і ўспамінах удзельнікаў падзей гаворыцца, што ўдзел падраздзялення ў аперацыі суправаджаўся вялікай колькасцю абсурдных рэчаў, у тым ліку развітальным парадзе, на якім ваенныя селі ў самалёт, але пасля сыходу журналістаў, выйшлі з яго, так як сапраўдны вылет быў прызначаны праз суткі<ref name="Польшча">[https://topwar.ru/162561-v-polshe-o-podgotovke-specnaza-grom-k-operacii-na-gaiti-v-1994-jeto-byl-cirk.html В Польше о подготовке спецназа "Гром" к операции на Гаити в 1994: Это был цирк] // Военное обозрение, 18 сентября 2019</ref>. == Уварванне і міратворчая місія == 19 верасня 1994 года больш за 60 ваенна-транспартных самалётаў узляцелі з базы Форт-Брэг і ўзялі курс на Гаіці. Але праз некалькі хвілін быў дадзены адбой, паветраная армада павярнула назад. Генерал Сэдрах распарадзіўся разабраць барыкады і не перашкаджаць высадцы амерыканскага марскога дэсанту, закліканага ажыццявіць змену рэжыму. У той жа дзень 3000 марскіх пяхотнікаў высадзіліся на Гаіці. Найбольшыя праблемы патэнцыйна маглі стварыць ўльтраправыя баевікі парамілітарнай групоўкі [[Фронт за развіццё і прагрэс Гаіці|Frappe]], якія пагражалі зладзіць амерыканцам «[[Бітва ў Магадзіша (1993)|другое Самалі]]». Аднак яны, як і войскі хунты, не адважыліся на супраціў. Лідар Frappe [[Эмануэль Канстан]] заявіў, што «не бачыць альтэрнатывы вяртанні Арыстыда». Амерыканскія ваенныя, якія падтрымліваліся жыхарамі Порт-о-Прэнса, бесперашкодна занялі штаб-кватэру Frappe. Пасля выяўлення там прылад катаванняў і фатаграфій сцэн гвалту амерыканцам прыйшлося ратаваць баевікоў ад лінчавання<ref>[https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2001/06/giving-the-devil-his-due/302234/ Giving «The Devil» His Due]</ref>. За выключэннем некаторых перастрэлак з байцамі Р. Сэдра, аперацыя прайшла мірна. Нават аргенціна-польскі кантынент у большасці выпадкаў не прыцягваўся. Так, байцам «Грома» пры прыбыцці ў Гаіці загадалі апрануцца ў грамадзянскае пад выглядам турыстаў<ref name="Польшча"/>. Як мяркуецца, у такім выглядзе польскі спецназ ахоўваў прадстаўнікоў ААН<ref name="bloodangels">[http://www.bloodangels.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=23:-1st-sfod-d&catid=3:materials&Itemid=12 Подробнее об операциях 1st SFOD-D] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160813063432/http://www.bloodangels.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=23:-1st-sfod-d&catid=3:materials&Itemid=12 |date=13 жніўня 2016 }}.// bloodangels.ru</ref>. Пазней былі ўведзеныя міратворчыя сілы. Афіцыйна аб заканчэнні аперацыі было абвешчана 31 сакавіка 1995 года. 1 снежня 1997 года міратворчы кантынгент ААН перадаў функцыі па падтрыманню парадку нацыянальнай паліцыі і пакінуў краіну. У гэты момант колькасць паліцыі складала 6000 чалавек, але падрыхтоўка асабістага складу з’яўлялася недастатковай<ref>[http://articles.latimes.com/1997/dec/02/news/mn-59786 U.N.-trained force takes over policing of Haiti] // «Los Angeles Times» от 2 декабря 1997</ref>. Пры гэтым ваенны кантынгент ЗША застаўся на востраве пасля завяршэння місіі ААН<ref>[http://articles.latimes.com/1997/dec/06/news/mn-61117 Clinton Extends U.S. Military Presence] // «Los Angeles Times» от 6 декабря 1997</ref>. == Наступныя падзеі == Арыстыд быў прэзідэнтам яшчэ пару гадоў. У 2000 г. яго пераабралі. У лютым 2004 г. супраць Арыстыда пачынаецца [[Паўстанне ў Гаіці (2004)|паўстанне]]. На гэты раз ЗША не падтрымалі прэзідэнта, што прывяло да паразы ўрадавых сіл. Тады міратворчы кантынгент аднавіў сваю работу. == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://www.cartercenter.org/news/documents/doc218.html «President Carter Leads Delegation to Negotiate Peace With Haiti»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120207065825/http://www.cartercenter.org/news/documents/doc218.html |date=7 лютага 2012 }}.''http://www.cartercenter.org {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060916211729/http://www.cartercenter.org/ |date=16 верасня 2006 }}, The Carter Center. Retrieved 24 September 2009'' * [https://web.archive.org/web/20070529205212/http://www.pdhealth.mil/deployments/uphold_democracy/background.asp «Deployments — Haiti — Operation Uphold Democracy — Background»]. ''www.pdhealth.mil, Deployment Health Clinical Center. Retrieved 6 October 2006'' * [http://www.globalsecurity.org/military/ops/new_horizons.htm «Operation New Horizons»]. ''www.globalsecurity.org. Retrieved 10 July 2007'' [[Катэгорыя:Канфлікты 1994 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1995 года]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гаіці]] [[Катэгорыя:Войны ЗША]] [[Катэгорыя:Войны Польшчы]] [[Катэгорыя:Войны Аргенціны]] 0jmrte1j60uagpi3aesrt6jm89jipvc 2 653452 5146928 5146626 2026-05-26T12:59:21Z DBatura 73587 5146928 wikitext text/x-wiki '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] у перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказас пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі-елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. ----- {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота почётного караула комендантского батальона {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}''' ({{lang-be|Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры}}) — церемониальная [[воинская часть]] [[Вооружённые силы Республики Беларусь|Вооружённых сил Республики Беларусь]]. Рота фактически образована 17 февраля 1995 года и с момента своего образования участвует во встречах иностранных делегаций на высшем уровне, протокольных мероприятиях с участием первых лиц и иных торжественных мероприятиях (в том числе мероприятиях ко Дню Победы и ко Дню Независимости). Данная рота является одной из трёх рот почётного караула в Беларуси (наряду с ротами почётного караула внутренних войск и Государственного пограничного комитета). С 26 августа 2004 года в Республике Беларусь существует и сводная рота почётного караула, в которую входят представители вооружённых сил, Государственного пограничного комитета и внутренних войск. == Образование == Ранее соответствующие обязанности при приёме высоких гостей, выставлении караула и возложении венков исполняла нештатная рота из числа курсантов Минского высшего инженерного зенитного ракетного училища ПВО (МВИЗРУ)<ref name=milby/>. Иногда эти обязанности выполняли и курсанты Минского высшего военного командного училища (позже на основе этих двух училищ была образована [[Военная академия Республики Беларусь]])<ref name=":1"/>. В составе Вооружённых сил Республики Беларусь рота почётного караула была образована 17 февраля 1995 года, первым командиром роты стал выпускник [[Московское высшее общевойсковое командное училище|МВОКУ]] старший лейтенант {{comment|К. В. Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}, отслуживший в 339-м гвардейском мотострелковом полку 120-й гвардейской мотострелковой дивизии. Он занялся разработкой программы обучения военнослужащих роты (в том числе методикой строевой подготовки)<ref name=milby/>. Полное официальное название подразделения — '''Рота почётного караула комендантского батальона {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}''' ({{lang-be|Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры}})<ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указом Президента Республики Беларусь № 407 от 26 августа 2004 года была образована '''сводная рота почётного караула'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, которая фактически может считаться одним из подразделений-наследников роты почётного караула Вооружённых сил РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Она комплектуется из представителей Вооружённых сил, [[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь|Государственного пограничного комитета]] и внутренних войск МВД<ref name=Зелёнко/>. Её первоначальный состав насчитывал 119 военнослужащих из ВС РБ, 40 военнослужащих из Государственного пограничного комитета и 40 военнослужащих из внутренних войск МВД<ref name=указ/>. Благодаря этому указу существовавшая при МВД рота почётного караула обрела официальный статус и начала совместные тренировки с военнослужащими из почётного караула Вооружённых сил<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Помимо сводной роты почётного караула, в настоящее время в Республике Беларусь существуют три роты почётного караула<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота почётного караула [[Министерство обороны Республики Беларусь|Министерства обороны]] при военной комендатуре ВС РБ * Рота почётного караула [[Внутренние войска МВД Республики Беларусь|Внутренних войск МВД РБ]] (в/ч 3214, Уручье<ref name=belarmy/> — {{iw|3-я отдельная Краснознамённая бригада специального назначения||en|3rd Separate Special-Purpose Brigade}})<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота почётного караула [[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь|Государственного пограничного комитета РБ]] (Сосны<ref name=belarmy/>, образована в декабре 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Обязанности и мероприятия == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Участник военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота почётного караула на [[Военные парады на Красной площади в 2020 году|Параде Победы]] 24 июня 2020 года в Москве]] Солдаты роты почётного караула всегда исполняют следующие обязанности<ref name=milby/>: * встреча и проводы глав иностранных государств и иностранных делегаций, прибывающих с официальным визитом в Республику Беларусь<ref name=башня/>; * протокольные мероприятия с участием первых лиц государства; * воинские ритуалы при обеспечении торжественных мероприятий (в том числе выставление караулов<ref name=milby/>, возложение венков к памятникам и мемориалам, отдание воинских почестей на похоронах<ref name=башня/>); * участие в военных парадах (выставление линейных на параде) и плац-концертах (строевые приёмы с оружием). Ежегодно роте приходится принимать участие в более чем 50 мероприятиях высочайшего уровня — мероприятиях с участием президента, встречах глав иностранных государств и главных государственных праздниках<ref name=":1"/>. Иногда бойцы могут участвовать в трёх мероприятиях за день, проходящих в разных точках<ref name=belarmy/>. Важнейшие для солдат роты мероприятия проводятся 23 февраля в [[День защитников Отечества]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 июля в [[День независимости Республики Беларусь]] и 9 мая в [[День Победы]]. Также бойцы роты участвовали в памятных мероприятиях в Бресте по случаю начала Великой Отечественной войны: одно такое мероприятие прошло в 2010 году, во время премьеры фильма «[[Брестская крепость (фильм)|Брестская крепость]]»<ref name=belarmy/>. Рота почётного караула отмечена рядом наград. В частности, в 2011 году она была награждена [[Венесуэла|венесуэльским]] орденом «19 апреля» после показательного выступления<ref name=":1"/>, приуроченного к 200-летию {{iw|День независимости Венесуэлы|независимости этой республики|en|Independence Day (Venezuela)}} и состоявшегося в [[Каракас]]е. Тогда бойцы прошли торжественным маршем перед трибуной и показали плац-концерт, за что были награждены именными наручными часами с гравировкой «От президента РБ»<ref name=belarmy/>. 19 июля 2014 года она приняла участие в параде на [[Елисейские Поля|Елисейских Полях]], приуроченному к 100-летию с начала Первой мировой войны: парад открылся шествием знамённых групп ряда приглашённых военных делегаций, среди которых была и белорусская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. В 2015 году во время [[Второе минское соглашение|переговоров]] «[[Нормандская четвёрка|Нормандской четвёрки]]» в Минске, посвящённых урегулированию конфликта на Донбассе, бойцы несли службу во Дворце Независимости на протяжении более чем 16 часов, периодически сменяя друг друга на постах, и только после завершения выполнения задачи почётный караул вернулся к обеду следующего дня в казарму<ref name=Зелёнко/>. В том же году рота приняла участие в {{iw|Парад в Пекине 3 сентября 2015 года|параде в Пекине|en|2015 China Victory Day Parade}} на площади [[Тяньаньмэнь]], посвящённом 70-летию Победы во Второй мировой войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота почётного караула участвует в мероприятиях не только в Республике Беларусь, но и в России и других странах мира. В частности, рота неоднократно принимала участие в ежегодном [[Спасская башня (фестиваль)|международном военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»]] в Москве<ref name=башня/>. Знамённая группа роты почётного караула участвовала в [[Военные парады на Красной площади в 2020 году|параде 24 июня 2020 года]] на Красной площади, приуроченном к 75-летию Победы в Великой Отечественной войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Солдаты возлагают венок]] Рота почётного караула Минской военной комендатуры состоит из 180 военнослужащих, которые на торжественных мероприятиях демонстрируют под музыку синхронные строевые приемы с оружием<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Оружие, с которым выполняются все строевые приёмы — это карабины [[Самозарядный карабин Симонова|СКС]]<ref name=Данилов/> и офицерские сабли. Хотя данные карабины не используются в современной белорусской армии, они остались на вооружении роты почётного караула с декоративной функцией в качестве дани традиции<ref name=":1"/>. По словам заместителя командира роты специального назначения (почетного караула) по идеологической работе капитана {{comment|Дмитрия Смирнова|Дмитрий Вадимович Смирнов}}, в подразделении есть тренировочные и парадные карабины<ref name=Зелёнко/>. Рота почётного караула также делится на специальные расчёты<ref name=Данилов/>: * ''знамённая группа'' — выносит знамя на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''расчёты «венковых»'' — возлагают венки (один из расчётов всегда подбирается из близнецов или людей с похожими лицами)<ref name=Данилов/>; * ''расчёты «костровых»'' — стоят в карауле у Вечного огня: * ''«коробка»'' — сомкнутый строй для прохождения торжественным маршем; * ''«эскорт»'' — группа солдат, участвующих в похоронных процессиях. Роту почётного караула на всех значимых выступлениях сопровождает '''оркестр почётного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, обладающий богатым репертуаром и исполняющий не только церемониальную музыку и гимны стран, но и произведения военно-патриотической тематики и лучшие образцы мировой музыки<ref name=Держанович/>. Оркестр неоднократно участвовал в военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я и 2-я роты и оркестр почётного караула удостоены специальной премии Президента деятелям культуры и искусства с формулировкой «''за значительные достижения в патриотическом воспитании молодежи, активное участие в общественно-политических и культурных мероприятиях''»<ref name=Держанович/>. == Личный состав == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Линейный во время Парада Победы 2015 года при прохождении музыкантов оркестра ВВС США]] Кандидаты на место в роте почётного караула Минской военной комендатуры должны иметь рост не менее 185 см, обладать приятной внешностью и хорошим телосложением, высочайшим уровнем здоровья, высоким уровнем образования и высокими морально-деловыми качествами<ref name=milby/> (в том числе не иметь вредных привычек)<ref name=МИР/>. Первичным требованием является именно рост<ref name=belarmy/> от 185 до 195 см<ref name=minsknews/>, хотя в одном из взводов служили лица ростом от 183 до 185 см. По состоянию на 2012 год в роту почётного караула допускались лица с лёгким сколиозом и слабым зрением (без очков), но большую часть военнослужащих составляли лица с первой группой здоровья<ref name=belarmy/>. Предпочтение отдаётся лицам со славянской внешностью и правильными чертами лица<ref name=Данилов/>. У кандидатов не должно быть шрамов<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуировок на лицах и открытых участках шеи, но допустимо наличие рисунков на ладонях или пальцах (татуировки там скрывают белые перчатки, которые военнослужащие надевают во время торжественных мероприятий)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. По словам полковника Минской военной комендатуры Анатолия Грицева, требования к кандидатам в роту почётного караула даже жёстче, чем к кандидатам в [[Силы специальных операций Республики Беларусь|Силы специальных операций]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: всё это связано с тем, что каждый солдат почётного караула должен выдерживать интенсивные занятия на плацу<ref name=":1"/>. Требования к солдатам РПК внутренних войск МВД РБ являются такими же жёсткими, как и в РПК Минской военной комендатуры: из 300 кандидатов командование отбирает в лучшем случае 20—30 человек, иногда закрывая глаза на недостаток роста при наличии искреннего желания у кандидата служить<ref name=Ружечка_Титов/>. Все кандидаты проходят сначала медицинский осмотр в медучреждениях по месту жительства, а затем более глубокий медо­смотр в 432‑м главном военном клиническом медицинском центре Вооруженных сил РБ<ref name=Данилов/>. Офицеры роты почётного караула с целью подробного ознакомления с кандидатами выезжают в регионы, где общаются с местными властями и сотрудниками милиции, а также родителями кандидатов, школьными учителями и коллегами по работе<ref name=milby/>. Беседа проводится вне зависимости от номинальных данных призывника<ref name=":1"/>: биография каждого кандидата должна быть абсолютно идеальной<ref name=Кукса/>. Все отобранные кандидаты направляются на службу в батальон Минской военной комендатуры<ref name=milby/> (так называемый «карантин»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а уже оттуда лучших отбирают в почётный караул<ref name=milby/>. Лица, которые не прошли отбор в почётный караул, обычно отправляются в роту караульной службы (на гауптвахте) или патрульную роту (патрулирование по городу, осуществление салютов на городских праздниках) при Минской военной комендатуре<ref name=belarmy/>. Личный состав роты комплектуется выходцами из всех регионов республики. В ней проходили службу в разное время лица со средним специальным и высшим образованием, среди них было немало спортсменов-разрядников и мастеров спорта<ref name=Данилов/>. Солдаты, увольняющиеся из роты почётного караула, могут в дальнейшем продолжить службу в любых силовых структурах<ref name=Кукса/> — в том числе республиканском МВД, МЧС или управлении охраны посольств<ref name=":1"/>. Некоторым солдатам даются специальные рекомендации командира воинской части и командира роты почетного караула, позволяющие поступить в среднее или высшее специальное учебное заведение вне конкурса (при наличии минимального балла на выпускном экзамене и балла в аттестате не ниже 7)<ref name=Беларусь1/>. В день, когда солдат провожают в запас, по традиции весь личный состав роты проходит торжественным маршем перед демобилизованными, что вызывает у них сильные эмоции. Ежегодно в день праздника роты почётного караула к КПП приходят бывшие солдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Солдат роты почётного караула во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворце Независимости]]]] Парадная форма роты почётного караула была разработана так, чтобы максимально близко соответствовать по оформлению парадной форме ВС Республики Беларусь<ref name=milby/>. В настоящее время у каждого бойца есть свой парадный мундир, пошитый в Доме военной одежды, и изготовленные вручную сапоги с укороченным голенищем, деревянными колышками вместо гвоздей и металлическими набойками для чеканности шага на каблук. Парадный костюм солдата после его увольнения в запас не может повторно использоваться, поэтому утилизируется, а для призывника-сменщика шьют новый<ref name=":1"/>. Бойцы ежедневно самостоятельно стирают и выглаживают форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=[[Министерство внутренних дел Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; также в обязательном порядке они гладят все флаги и знамёна перед каждым мероприятием<ref name=Данилов/>. Парадная шинель на порядок тяжелее, чем тренировочная форма, поэтому эту шинель надевают только на генеральных репетициях и на самих выступлениях<ref name=МИР/>. == Подготовка солдата == === Строевая === Около 90% занятий в программе подготовки солдат роты почётного караула составляет строевая подготовка. Солдаты роты регулярно подвергаются серьёзным нагрузкам и проводят интенсивные тренировки в любое время года и любую погоду, систематически повторяя движения и заучивая их до автоматизма<ref name=Зелёнко/>. Стандартные элементы каждого плац-парада, которые отрабатываются РПК при подготовке к торжественным мероприятиям и входят в каждую программу выступлений — так называемые «домино», «расчёска» и «цветок»<ref name=Ружечка_Титов/>. По воспоминаниям одного из военнослужащих, датируемых 2012 годом, тренировки в обычные дни длились 4 часа, а при подготовке к параду — до 6-7 часов<ref name=belarmy/>. По данным на 2020 год, в обычные дни тренировки по строевой подготовке длились по 6 часов в день, в канун праздников — по 8 часов в день вне зависимости от погодных условий<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=[[СТВ (телеканал, Беларусь)|СТВ]]|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Поскольку солдаты переносят большие физические нагрузки, им полагается более богатый ежедневный рацион, чем обычным армейским бойцам<ref name=Кукса/>. Каждый из новобранцев начинает службу с оттачивания строевого шага, отсчитывая вслух ритм и вытягивая носок, а офицеры и сержанты внимательно следят за каждым шагом молодых солдат. Обычно призывнику требуется не менее месяца ежедневных занятий, чтобы стать полноценным солдатом роты почётного караула<ref name=":1"/>. Для корректировки осанки солдаты используют поначалу деревянные Т-образные приспособления<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а в дальнейшем и карабины, которые несут на некоторых тренировках за своими спинами параллельно земле<ref name=Данилов/>. По свидетельствам одного из служивших в РПК Минской военной комендатуры за 2012 год, сержанты поддерживали жёсткую дисциплину, наказывая военнослужащих за мелкие провинности, если те стояли без дела: фактически по казарме можно было передвигаться только бегом. За неправильные и несогласованные действия на занятиях следовало моментальное наказание (например, отжимание, приседание или бег по кругам), которое распространялось на всех солдат<ref name=belarmy/>. Фактически из-за малейшего недочёта, допущенного при отработке элемента, занятия на плацу могут растягиваться даже на несколько часов<ref name=Ружечка_Титов/>. Каждый из карабинов, используемых бойцами для выполнения строевых приёмов, весит по 4 кг, но иногда его утяжеляют за счёт нацепленных на него дисков для штанги, чтобы развить выносливость. При подготовке к плац-концерту приходится менять или отдавать в ремонт от 30 до 50 карабинов, у которых может сломаться штык-нож или треснет деревянное ложе. При неправильной отработке приёма существует риск серьёзно пораниться штык-ножом (даже сточенным), поэтому опытные военнослужащие тренируются изо дня в день наравне с новобранцами. По отдельной программе занимается знамённая группа, выносящая знамя и флаг на торжественных мероприятиях. Самыми подготовленными бойцами, владеющими в совершенстве строевыми приёмами, являются представители групп «линейных» и «венковых»<ref name=Зелёнко/>. Опытные бойцы могут выполнять упражнение сразу с двумя карабинами<ref name=Данилов/> или совершить 150 оборотов подряд одного карабина<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> djqgu5vbxp5hx2vferv2sdwzerbvsfr 5146934 5146928 2026-05-26T13:13:59Z DBatura 73587 5146934 wikitext text/x-wiki '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] у перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказас пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі-елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шым]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. ----- {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота почётного караула комендантского батальона {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}''' ({{lang-be|Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры}}) — церемониальная [[воинская часть]] [[Вооружённые силы Республики Беларусь|Вооружённых сил Республики Беларусь]]. Рота фактически образована 17 февраля 1995 года и с момента своего образования участвует во встречах иностранных делегаций на высшем уровне, протокольных мероприятиях с участием первых лиц и иных торжественных мероприятиях (в том числе мероприятиях ко Дню Победы и ко Дню Независимости). Данная рота является одной из трёх рот почётного караула в Беларуси (наряду с ротами почётного караула внутренних войск и Государственного пограничного комитета). С 26 августа 2004 года в Республике Беларусь существует и сводная рота почётного караула, в которую входят представители вооружённых сил, Государственного пограничного комитета и внутренних войск. == Образование == Ранее соответствующие обязанности при приёме высоких гостей, выставлении караула и возложении венков исполняла нештатная рота из числа курсантов Минского высшего инженерного зенитного ракетного училища ПВО (МВИЗРУ)<ref name=milby/>. Иногда эти обязанности выполняли и курсанты Минского высшего военного командного училища (позже на основе этих двух училищ была образована [[Военная академия Республики Беларусь]])<ref name=":1"/>. В составе Вооружённых сил Республики Беларусь рота почётного караула была образована 17 февраля 1995 года, первым командиром роты стал выпускник [[Московское высшее общевойсковое командное училище|МВОКУ]] старший лейтенант {{comment|К. В. Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}, отслуживший в 339-м гвардейском мотострелковом полку 120-й гвардейской мотострелковой дивизии. Он занялся разработкой программы обучения военнослужащих роты (в том числе методикой строевой подготовки)<ref name=milby/>. Полное официальное название подразделения — '''Рота почётного караула комендантского батальона {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}''' ({{lang-be|Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры}})<ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указом Президента Республики Беларусь № 407 от 26 августа 2004 года была образована '''сводная рота почётного караула'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, которая фактически может считаться одним из подразделений-наследников роты почётного караула Вооружённых сил РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Она комплектуется из представителей Вооружённых сил, [[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь|Государственного пограничного комитета]] и внутренних войск МВД<ref name=Зелёнко/>. Её первоначальный состав насчитывал 119 военнослужащих из ВС РБ, 40 военнослужащих из Государственного пограничного комитета и 40 военнослужащих из внутренних войск МВД<ref name=указ/>. Благодаря этому указу существовавшая при МВД рота почётного караула обрела официальный статус и начала совместные тренировки с военнослужащими из почётного караула Вооружённых сил<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Помимо сводной роты почётного караула, в настоящее время в Республике Беларусь существуют три роты почётного караула<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота почётного караула [[Министерство обороны Республики Беларусь|Министерства обороны]] при военной комендатуре ВС РБ * Рота почётного караула [[Внутренние войска МВД Республики Беларусь|Внутренних войск МВД РБ]] (в/ч 3214, Уручье<ref name=belarmy/> — {{iw|3-я отдельная Краснознамённая бригада специального назначения||en|3rd Separate Special-Purpose Brigade}})<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота почётного караула [[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь|Государственного пограничного комитета РБ]] (Сосны<ref name=belarmy/>, образована в декабре 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Обязанности и мероприятия == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Участник военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота почётного караула на [[Военные парады на Красной площади в 2020 году|Параде Победы]] 24 июня 2020 года в Москве]] Солдаты роты почётного караула всегда исполняют следующие обязанности<ref name=milby/>: * встреча и проводы глав иностранных государств и иностранных делегаций, прибывающих с официальным визитом в Республику Беларусь<ref name=башня/>; * протокольные мероприятия с участием первых лиц государства; * воинские ритуалы при обеспечении торжественных мероприятий (в том числе выставление караулов<ref name=milby/>, возложение венков к памятникам и мемориалам, отдание воинских почестей на похоронах<ref name=башня/>); * участие в военных парадах (выставление линейных на параде) и плац-концертах (строевые приёмы с оружием). Ежегодно роте приходится принимать участие в более чем 50 мероприятиях высочайшего уровня — мероприятиях с участием президента, встречах глав иностранных государств и главных государственных праздниках<ref name=":1"/>. Иногда бойцы могут участвовать в трёх мероприятиях за день, проходящих в разных точках<ref name=belarmy/>. Важнейшие для солдат роты мероприятия проводятся 23 февраля в [[День защитников Отечества]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 июля в [[День независимости Республики Беларусь]] и 9 мая в [[День Победы]]. Также бойцы роты участвовали в памятных мероприятиях в Бресте по случаю начала Великой Отечественной войны: одно такое мероприятие прошло в 2010 году, во время премьеры фильма «[[Брестская крепость (фильм)|Брестская крепость]]»<ref name=belarmy/>. Рота почётного караула отмечена рядом наград. В частности, в 2011 году она была награждена [[Венесуэла|венесуэльским]] орденом «19 апреля» после показательного выступления<ref name=":1"/>, приуроченного к 200-летию {{iw|День независимости Венесуэлы|независимости этой республики|en|Independence Day (Venezuela)}} и состоявшегося в [[Каракас]]е. Тогда бойцы прошли торжественным маршем перед трибуной и показали плац-концерт, за что были награждены именными наручными часами с гравировкой «От президента РБ»<ref name=belarmy/>. 19 июля 2014 года она приняла участие в параде на [[Елисейские Поля|Елисейских Полях]], приуроченному к 100-летию с начала Первой мировой войны: парад открылся шествием знамённых групп ряда приглашённых военных делегаций, среди которых была и белорусская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. В 2015 году во время [[Второе минское соглашение|переговоров]] «[[Нормандская четвёрка|Нормандской четвёрки]]» в Минске, посвящённых урегулированию конфликта на Донбассе, бойцы несли службу во Дворце Независимости на протяжении более чем 16 часов, периодически сменяя друг друга на постах, и только после завершения выполнения задачи почётный караул вернулся к обеду следующего дня в казарму<ref name=Зелёнко/>. В том же году рота приняла участие в {{iw|Парад в Пекине 3 сентября 2015 года|параде в Пекине|en|2015 China Victory Day Parade}} на площади [[Тяньаньмэнь]], посвящённом 70-летию Победы во Второй мировой войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота почётного караула участвует в мероприятиях не только в Республике Беларусь, но и в России и других странах мира. В частности, рота неоднократно принимала участие в ежегодном [[Спасская башня (фестиваль)|международном военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»]] в Москве<ref name=башня/>. Знамённая группа роты почётного караула участвовала в [[Военные парады на Красной площади в 2020 году|параде 24 июня 2020 года]] на Красной площади, приуроченном к 75-летию Победы в Великой Отечественной войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Солдаты возлагают венок]] Рота почётного караула Минской военной комендатуры состоит из 180 военнослужащих, которые на торжественных мероприятиях демонстрируют под музыку синхронные строевые приемы с оружием<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Оружие, с которым выполняются все строевые приёмы — это карабины [[Самозарядный карабин Симонова|СКС]]<ref name=Данилов/> и офицерские сабли. Хотя данные карабины не используются в современной белорусской армии, они остались на вооружении роты почётного караула с декоративной функцией в качестве дани традиции<ref name=":1"/>. По словам заместителя командира роты специального назначения (почетного караула) по идеологической работе капитана {{comment|Дмитрия Смирнова|Дмитрий Вадимович Смирнов}}, в подразделении есть тренировочные и парадные карабины<ref name=Зелёнко/>. Рота почётного караула также делится на специальные расчёты<ref name=Данилов/>: * ''знамённая группа'' — выносит знамя на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''расчёты «венковых»'' — возлагают венки (один из расчётов всегда подбирается из близнецов или людей с похожими лицами)<ref name=Данилов/>; * ''расчёты «костровых»'' — стоят в карауле у Вечного огня: * ''«коробка»'' — сомкнутый строй для прохождения торжественным маршем; * ''«эскорт»'' — группа солдат, участвующих в похоронных процессиях. Роту почётного караула на всех значимых выступлениях сопровождает '''оркестр почётного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, обладающий богатым репертуаром и исполняющий не только церемониальную музыку и гимны стран, но и произведения военно-патриотической тематики и лучшие образцы мировой музыки<ref name=Держанович/>. Оркестр неоднократно участвовал в военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я и 2-я роты и оркестр почётного караула удостоены специальной премии Президента деятелям культуры и искусства с формулировкой «''за значительные достижения в патриотическом воспитании молодежи, активное участие в общественно-политических и культурных мероприятиях''»<ref name=Держанович/>. == Личный состав == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Линейный во время Парада Победы 2015 года при прохождении музыкантов оркестра ВВС США]] Кандидаты на место в роте почётного караула Минской военной комендатуры должны иметь рост не менее 185 см, обладать приятной внешностью и хорошим телосложением, высочайшим уровнем здоровья, высоким уровнем образования и высокими морально-деловыми качествами<ref name=milby/> (в том числе не иметь вредных привычек)<ref name=МИР/>. Первичным требованием является именно рост<ref name=belarmy/> от 185 до 195 см<ref name=minsknews/>, хотя в одном из взводов служили лица ростом от 183 до 185 см. По состоянию на 2012 год в роту почётного караула допускались лица с лёгким сколиозом и слабым зрением (без очков), но большую часть военнослужащих составляли лица с первой группой здоровья<ref name=belarmy/>. Предпочтение отдаётся лицам со славянской внешностью и правильными чертами лица<ref name=Данилов/>. У кандидатов не должно быть шрамов<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуировок на лицах и открытых участках шеи, но допустимо наличие рисунков на ладонях или пальцах (татуировки там скрывают белые перчатки, которые военнослужащие надевают во время торжественных мероприятий)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. По словам полковника Минской военной комендатуры Анатолия Грицева, требования к кандидатам в роту почётного караула даже жёстче, чем к кандидатам в [[Силы специальных операций Республики Беларусь|Силы специальных операций]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: всё это связано с тем, что каждый солдат почётного караула должен выдерживать интенсивные занятия на плацу<ref name=":1"/>. Требования к солдатам РПК внутренних войск МВД РБ являются такими же жёсткими, как и в РПК Минской военной комендатуры: из 300 кандидатов командование отбирает в лучшем случае 20—30 человек, иногда закрывая глаза на недостаток роста при наличии искреннего желания у кандидата служить<ref name=Ружечка_Титов/>. Все кандидаты проходят сначала медицинский осмотр в медучреждениях по месту жительства, а затем более глубокий медо­смотр в 432‑м главном военном клиническом медицинском центре Вооруженных сил РБ<ref name=Данилов/>. Офицеры роты почётного караула с целью подробного ознакомления с кандидатами выезжают в регионы, где общаются с местными властями и сотрудниками милиции, а также родителями кандидатов, школьными учителями и коллегами по работе<ref name=milby/>. Беседа проводится вне зависимости от номинальных данных призывника<ref name=":1"/>: биография каждого кандидата должна быть абсолютно идеальной<ref name=Кукса/>. Все отобранные кандидаты направляются на службу в батальон Минской военной комендатуры<ref name=milby/> (так называемый «карантин»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а уже оттуда лучших отбирают в почётный караул<ref name=milby/>. Лица, которые не прошли отбор в почётный караул, обычно отправляются в роту караульной службы (на гауптвахте) или патрульную роту (патрулирование по городу, осуществление салютов на городских праздниках) при Минской военной комендатуре<ref name=belarmy/>. Личный состав роты комплектуется выходцами из всех регионов республики. В ней проходили службу в разное время лица со средним специальным и высшим образованием, среди них было немало спортсменов-разрядников и мастеров спорта<ref name=Данилов/>. Солдаты, увольняющиеся из роты почётного караула, могут в дальнейшем продолжить службу в любых силовых структурах<ref name=Кукса/> — в том числе республиканском МВД, МЧС или управлении охраны посольств<ref name=":1"/>. Некоторым солдатам даются специальные рекомендации командира воинской части и командира роты почетного караула, позволяющие поступить в среднее или высшее специальное учебное заведение вне конкурса (при наличии минимального балла на выпускном экзамене и балла в аттестате не ниже 7)<ref name=Беларусь1/>. В день, когда солдат провожают в запас, по традиции весь личный состав роты проходит торжественным маршем перед демобилизованными, что вызывает у них сильные эмоции. Ежегодно в день праздника роты почётного караула к КПП приходят бывшие солдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Солдат роты почётного караула во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворце Независимости]]]] Парадная форма роты почётного караула была разработана так, чтобы максимально близко соответствовать по оформлению парадной форме ВС Республики Беларусь<ref name=milby/>. В настоящее время у каждого бойца есть свой парадный мундир, пошитый в Доме военной одежды, и изготовленные вручную сапоги с укороченным голенищем, деревянными колышками вместо гвоздей и металлическими набойками для чеканности шага на каблук. Парадный костюм солдата после его увольнения в запас не может повторно использоваться, поэтому утилизируется, а для призывника-сменщика шьют новый<ref name=":1"/>. Бойцы ежедневно самостоятельно стирают и выглаживают форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=[[Министерство внутренних дел Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; также в обязательном порядке они гладят все флаги и знамёна перед каждым мероприятием<ref name=Данилов/>. Парадная шинель на порядок тяжелее, чем тренировочная форма, поэтому эту шинель надевают только на генеральных репетициях и на самих выступлениях<ref name=МИР/>. == Подготовка солдата == === Строевая === Около 90% занятий в программе подготовки солдат роты почётного караула составляет строевая подготовка. Солдаты роты регулярно подвергаются серьёзным нагрузкам и проводят интенсивные тренировки в любое время года и любую погоду, систематически повторяя движения и заучивая их до автоматизма<ref name=Зелёнко/>. Стандартные элементы каждого плац-парада, которые отрабатываются РПК при подготовке к торжественным мероприятиям и входят в каждую программу выступлений — так называемые «домино», «расчёска» и «цветок»<ref name=Ружечка_Титов/>. По воспоминаниям одного из военнослужащих, датируемых 2012 годом, тренировки в обычные дни длились 4 часа, а при подготовке к параду — до 6-7 часов<ref name=belarmy/>. По данным на 2020 год, в обычные дни тренировки по строевой подготовке длились по 6 часов в день, в канун праздников — по 8 часов в день вне зависимости от погодных условий<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=[[СТВ (телеканал, Беларусь)|СТВ]]|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Поскольку солдаты переносят большие физические нагрузки, им полагается более богатый ежедневный рацион, чем обычным армейским бойцам<ref name=Кукса/>. Каждый из новобранцев начинает службу с оттачивания строевого шага, отсчитывая вслух ритм и вытягивая носок, а офицеры и сержанты внимательно следят за каждым шагом молодых солдат. Обычно призывнику требуется не менее месяца ежедневных занятий, чтобы стать полноценным солдатом роты почётного караула<ref name=":1"/>. Для корректировки осанки солдаты используют поначалу деревянные Т-образные приспособления<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а в дальнейшем и карабины, которые несут на некоторых тренировках за своими спинами параллельно земле<ref name=Данилов/>. По свидетельствам одного из служивших в РПК Минской военной комендатуры за 2012 год, сержанты поддерживали жёсткую дисциплину, наказывая военнослужащих за мелкие провинности, если те стояли без дела: фактически по казарме можно было передвигаться только бегом. За неправильные и несогласованные действия на занятиях следовало моментальное наказание (например, отжимание, приседание или бег по кругам), которое распространялось на всех солдат<ref name=belarmy/>. Фактически из-за малейшего недочёта, допущенного при отработке элемента, занятия на плацу могут растягиваться даже на несколько часов<ref name=Ружечка_Титов/>. Каждый из карабинов, используемых бойцами для выполнения строевых приёмов, весит по 4 кг, но иногда его утяжеляют за счёт нацепленных на него дисков для штанги, чтобы развить выносливость. При подготовке к плац-концерту приходится менять или отдавать в ремонт от 30 до 50 карабинов, у которых может сломаться штык-нож или треснет деревянное ложе. При неправильной отработке приёма существует риск серьёзно пораниться штык-ножом (даже сточенным), поэтому опытные военнослужащие тренируются изо дня в день наравне с новобранцами. По отдельной программе занимается знамённая группа, выносящая знамя и флаг на торжественных мероприятиях. Самыми подготовленными бойцами, владеющими в совершенстве строевыми приёмами, являются представители групп «линейных» и «венковых»<ref name=Зелёнко/>. Опытные бойцы могут выполнять упражнение сразу с двумя карабинами<ref name=Данилов/> или совершить 150 оборотов подряд одного карабина<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> r1uabraospc0s5a6hvf4aeji6fnvajc 5146950 5146934 2026-05-26T13:35:50Z DBatura 73587 /* Выратаванне вязняў */ 5146950 wikitext text/x-wiki '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] у перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказас пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі-елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шым]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. ----- {{Вайсковае фарміраванне | название = Рота ганаровай варты Мінскай ваеннай камендатуры | эмблема = Belarus Internal Troops--Honor Guard Company MU 3214 patch (parade).png | выява = Wreath Laying Ceremony at the Victory Monument.jpg | подпіс = Салдаты Роты ганаровай варты ўскладаюць вянок да Мінскага [[Манумент Перамогі (Мінск)|манумента Перамогі]], ліпень 2014 года | гады = з [[17 лютага]] [[1995]]<ref name=milby>{{cw|url=https://www.mil.by/ru/announces/4652/|title=День образования роты почетного караула|publisher=Военный информационный портал Министерства обороны Республики Беларусь|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127064641/https://www.mil.by/ru/announces/4652/|url-status=live}}</ref> | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | падначаленне = [[Файл:Flag of the Armed Forces of Belarus.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь]] | у складзе = [[Мінская ваенная камендатура]] | тып = [[пяхота]] | роля = [[ганаровая варта]] | размяшчэнне = [[Мінск]] | мянушка = ''РГВ''<ref name=milby/>, ''Белыя пальчаткі''<ref name=МИР>{{Youtube|EpCVJnl0z9o|Фрагмент программы «Союзники» телеканала МИР. Сюжет о роте почётного караула спецназа ВВ (РПК СН в\ч 3214), репортаж Полины Срибненко|logo=1}}</ref> }} '''Рота почётного караула комендантского батальона {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}''' ({{lang-be|Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры}}) — церемониальная [[воинская часть]] [[Вооружённые силы Республики Беларусь|Вооружённых сил Республики Беларусь]]. Рота фактически образована 17 февраля 1995 года и с момента своего образования участвует во встречах иностранных делегаций на высшем уровне, протокольных мероприятиях с участием первых лиц и иных торжественных мероприятиях (в том числе мероприятиях ко Дню Победы и ко Дню Независимости). Данная рота является одной из трёх рот почётного караула в Беларуси (наряду с ротами почётного караула внутренних войск и Государственного пограничного комитета). С 26 августа 2004 года в Республике Беларусь существует и сводная рота почётного караула, в которую входят представители вооружённых сил, Государственного пограничного комитета и внутренних войск. == Образование == Ранее соответствующие обязанности при приёме высоких гостей, выставлении караула и возложении венков исполняла нештатная рота из числа курсантов Минского высшего инженерного зенитного ракетного училища ПВО (МВИЗРУ)<ref name=milby/>. Иногда эти обязанности выполняли и курсанты Минского высшего военного командного училища (позже на основе этих двух училищ была образована [[Военная академия Республики Беларусь]])<ref name=":1"/>. В составе Вооружённых сил Республики Беларусь рота почётного караула была образована 17 февраля 1995 года, первым командиром роты стал выпускник [[Московское высшее общевойсковое командное училище|МВОКУ]] старший лейтенант {{comment|К. В. Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}, отслуживший в 339-м гвардейском мотострелковом полку 120-й гвардейской мотострелковой дивизии. Он занялся разработкой программы обучения военнослужащих роты (в том числе методикой строевой подготовки)<ref name=milby/>. Полное официальное название подразделения — '''Рота почётного караула комендантского батальона {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}''' ({{lang-be|Рота ганаровай варты каменданцкага батальёна Мінскай ваеннай камендатуры}})<ref>{{cw|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|title=Лукашенко поздравил личный состав роты почетного караула с 30-летием ее образования|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2025-02-17|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413205053/https://belta.by/president/view/lukashenko-pozdravil-lichnyj-sostav-roty-pochetnogo-karaula-s-30-letiem-ee-obrazovanija-695953-2025/|url-status=live}}</ref>. Указом Президента Республики Беларусь № 407 от 26 августа 2004 года была образована '''сводная рота почётного караула'''<ref name=указ>* {{cw|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26 августа 2004 г. № 407 «О создании сводной роты почетного караула»|publisher=Эталон Online|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251013180158/https://etalonline.by/document/?regnum=P30400407|url-status=live}} * ''Альтернативная ссылка'': {{cw|url=https://news-newsby-org.narod.ru/doc-ukazp/pos01/ukaz01502.htm|title=Указ Президента Республики Беларусь от 26.08.2004 N 407 "О создании сводной роты почетного караула"|work=Новости Беларуси|publisher=[[narod.ru]]|lang=ru|date=2004-08-26|accessdate=2026-05-16}}</ref>, которая фактически может считаться одним из подразделений-наследников роты почётного караула Вооружённых сил РБ<ref name=Кукса>{{статья|ссылка=https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|заглавие=Это и почетно, и трудно. Как служится в роте почетного караула|автор=Виталий Кукса|издание=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]|тип=газета|год=2016|месяц=3|число=12|номер=46|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305180637/https://www.sb.by/articles/eto-i-pochetno-i-trudno.html|url-status=live}}</ref>. Она комплектуется из представителей Вооружённых сил, [[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь|Государственного пограничного комитета]] и внутренних войск МВД<ref name=Зелёнко/>. Её первоначальный состав насчитывал 119 военнослужащих из ВС РБ, 40 военнослужащих из Государственного пограничного комитета и 40 военнослужащих из внутренних войск МВД<ref name=указ/>. Благодаря этому указу существовавшая при МВД рота почётного караула обрела официальный статус и начала совместные тренировки с военнослужащими из почётного караула Вооружённых сил<ref name=Ружечка_Титов>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/tverzhe-shag-3.html|title=Твёрже шаг!|author=Александр Ружечка, Алексей Титов|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Беларусь]]|date=2008-05-15|accessdate=2026-05-16}}</ref>. Помимо сводной роты почётного караула, в настоящее время в Республике Беларусь существуют три роты почётного караула<ref name=belarmy>{{cw|url=http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|title=«Мы привыкли что мы слоны тупые и всегда виноваты». Вся правда о службе в Роте почётного караула|publisher=Belarmy.by|date=2012-11-16|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121212075646/http://belarmy.by/novosti/my-privykli-chto-my-slony-tupye-i-chto-my-vsegda-vinovaty-vsya-pravda-o-sluzhbe-v-rote-pochyotnogo-karaula|archivedate=2012-12-12}}</ref>: * Рота почётного караула [[Министерство обороны Республики Беларусь|Министерства обороны]] при военной комендатуре ВС РБ * Рота почётного караула [[Внутренние войска МВД Республики Беларусь|Внутренних войск МВД РБ]] (в/ч 3214, Уручье<ref name=belarmy/> — {{iw|3-я отдельная Краснознамённая бригада специального назначения||en|3rd Separate Special-Purpose Brigade}})<ref name=Ружечка_Титов/> * Рота почётного караула [[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь|Государственного пограничного комитета РБ]] (Сосны<ref name=belarmy/>, образована в декабре 2003 года)<ref>{{cw|url=https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|title=Рота почетного караула органов пограничной службы отмечает 20-летний юбилей|publisher=[[Государственный пограничный комитет Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2024-08-26|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250917035621/https://gpk.gov.by/news/gpk/163235/|url-status=live}}</ref> == Обязанности и мероприятия == [[Файл:XII Международного военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 02.jpg|thumb|Участник военно-музыкального фестиваля «Спасская башня» 2019 года]] [[Файл:Belarusian contingent 01.png|thumb|Рота почётного караула на [[Военные парады на Красной площади в 2020 году|Параде Победы]] 24 июня 2020 года в Москве]] Солдаты роты почётного караула всегда исполняют следующие обязанности<ref name=milby/>: * встреча и проводы глав иностранных государств и иностранных делегаций, прибывающих с официальным визитом в Республику Беларусь<ref name=башня/>; * протокольные мероприятия с участием первых лиц государства; * воинские ритуалы при обеспечении торжественных мероприятий (в том числе выставление караулов<ref name=milby/>, возложение венков к памятникам и мемориалам, отдание воинских почестей на похоронах<ref name=башня/>); * участие в военных парадах (выставление линейных на параде) и плац-концертах (строевые приёмы с оружием). Ежегодно роте приходится принимать участие в более чем 50 мероприятиях высочайшего уровня — мероприятиях с участием президента, встречах глав иностранных государств и главных государственных праздниках<ref name=":1"/>. Иногда бойцы могут участвовать в трёх мероприятиях за день, проходящих в разных точках<ref name=belarmy/>. Важнейшие для солдат роты мероприятия проводятся 23 февраля в [[День защитников Отечества]]<ref>{{cw|url=https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|title=Лукашенко в День защитников Отечества возложил венок к монументу Победы в Минске|publisher=belarus.by|lang=ru|date=2015-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203120117/https://www.belarus.by/ru/press-center/news/lukashenko-v-den-zaschitnikov-otechestva-vozlozhil-venok-k-monumentu-pobedy-v-minske_i_0000019758.html|url-status=live}}</ref>, 3 июля в [[День независимости Республики Беларусь]] и 9 мая в [[День Победы]]. Также бойцы роты участвовали в памятных мероприятиях в Бресте по случаю начала Великой Отечественной войны: одно такое мероприятие прошло в 2010 году, во время премьеры фильма «[[Брестская крепость (фильм)|Брестская крепость]]»<ref name=belarmy/>. Рота почётного караула отмечена рядом наград. В частности, в 2011 году она была награждена [[Венесуэла|венесуэльским]] орденом «19 апреля» после показательного выступления<ref name=":1"/>, приуроченного к 200-летию {{iw|День независимости Венесуэлы|независимости этой республики|en|Independence Day (Venezuela)}} и состоявшегося в [[Каракас]]е. Тогда бойцы прошли торжественным маршем перед трибуной и показали плац-концерт, за что были награждены именными наручными часами с гравировкой «От президента РБ»<ref name=belarmy/>. 19 июля 2014 года она приняла участие в параде на [[Елисейские Поля|Елисейских Полях]], приуроченному к 100-летию с начала Первой мировой войны: парад открылся шествием знамённых групп ряда приглашённых военных делегаций, среди которых была и белорусская<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/belorusskij-flag-po-elisejskim-poljam-pronesli-voennosluzhaschie-roty-pochetnogo-karaula-minoborony-49578-2014|title=Белорусский флаг по Елисейским полям пронесли военнослужащие роты почетного караула Минобороны|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2014-07-15|accessdate=2026-05-16}}</ref><ref>{{cw|url=https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|title=Le défilé du 14-Juillet marqué par le centenaire de la Grande Guerre|publisher=[[France 24]]|lang=fr|date=2014-07-14|accessdate=2026-05-16|archive-date=2022-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012122802/https://www.france24.com/fr/20140712-direct-defile-14-juillet-champs-elysees-france-paris-premiere-guerre-mondiale-centenaire|url-status=live}}</ref>. В 2015 году во время [[Второе минское соглашение|переговоров]] «[[Нормандская четвёрка|Нормандской четвёрки]]» в Минске, посвящённых урегулированию конфликта на Донбассе, бойцы несли службу во Дворце Независимости на протяжении более чем 16 часов, периодически сменяя друг друга на постах, и только после завершения выполнения задачи почётный караул вернулся к обеду следующего дня в казарму<ref name=Зелёнко/>. В том же году рота приняла участие в {{iw|Парад в Пекине 3 сентября 2015 года|параде в Пекине|en|2015 China Victory Day Parade}} на площади [[Тяньаньмэнь]], посвящённом 70-летию Победы во Второй мировой войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762/|title=Белорусские военнослужащие готовятся к параду в Пекине в честь 70-летия Победы во Второй мировой войне|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2015-08-27|accessdate=2026-05-15|archive-date=2024-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20240908122957/https://belta.by/photonews/view/belorusskie-voennosluzhaschie-gotovjatsja-k-paradu-v-pekine-v-chest-70-letija-pobedy-vo-vtoroj-mirovoj-vojne-762|url-status=live}}</ref>. Рота почётного караула участвует в мероприятиях не только в Республике Беларусь, но и в России и других странах мира. В частности, рота неоднократно принимала участие в ежегодном [[Спасская башня (фестиваль)|международном военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»]] в Москве<ref name=башня/>. Знамённая группа роты почётного караула участвовала в [[Военные парады на Красной площади в 2020 году|параде 24 июня 2020 года]] на Красной площади, приуроченном к 75-летию Победы в Великой Отечественной войне<ref>{{cw|url=https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|title=Государственный флаг Беларуси пронесли белорусские военные на параде Победы в Москве|publisher=[[БЕЛТА]]|lang=ru|date=2020-06-24|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829105333/https://belta.by/society/view/gosudarstvennyj-flag-belarusi-pronesli-belorusskie-voennye-na-parade-pobedy-v-moskve-395951-2020/|url-status=live}}</ref>. == Структура == [[Файл:Belarusian Honor Guards.jpg|thumb|Солдаты возлагают венок]] Рота почётного караула Минской военной комендатуры состоит из 180 военнослужащих, которые на торжественных мероприятиях демонстрируют под музыку синхронные строевые приемы с оружием<ref name=башня>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|title=Оркестр и рота Почётного караула Вооруженных Сил Беларуси|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20251209075117/https://spasstower.ru/participants/orkestr-i-rota-pochyetnogo-karaula-vooruzhennykh-sil-belarusi/|url-status=live}}</ref>. Оружие, с которым выполняются все строевые приёмы — это карабины [[Самозарядный карабин Симонова|СКС]]<ref name=Данилов/> и офицерские сабли. Хотя данные карабины не используются в современной белорусской армии, они остались на вооружении роты почётного караула с декоративной функцией в качестве дани традиции<ref name=":1"/>. По словам заместителя командира роты специального назначения (почетного караула) по идеологической работе капитана {{comment|Дмитрия Смирнова|Дмитрий Вадимович Смирнов}}, в подразделении есть тренировочные и парадные карабины<ref name=Зелёнко/>. Рота почётного караула также делится на специальные расчёты<ref name=Данилов/>: * ''знамённая группа'' — выносит знамя на парадах<ref name=Зелёнко/>; * ''расчёты «венковых»'' — возлагают венки (один из расчётов всегда подбирается из близнецов или людей с похожими лицами)<ref name=Данилов/>; * ''расчёты «костровых»'' — стоят в карауле у Вечного огня: * ''«коробка»'' — сомкнутый строй для прохождения торжественным маршем; * ''«эскорт»'' — группа солдат, участвующих в похоронных процессиях. Роту почётного караула на всех значимых выступлениях сопровождает '''оркестр почётного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}}'''<ref>{{статья|ссылка=http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|заглавие=Один день из жизни военного дирижёра|автор=Наталья Пахомович|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2017|месяц=12|число=2|выпуск=227|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181212214741/http://vsr.mil.by/2017/12/02/odin-den-iz-zhizni-voennogo-dirizhyora/|archivedate=2018-12-12}}</ref>, обладающий богатым репертуаром и исполняющий не только церемониальную музыку и гимны стран, но и произведения военно-патриотической тематики и лучшие образцы мировой музыки<ref name=Держанович/>. Оркестр неоднократно участвовал в военно-музыкальном фестивале «Спасская башня»<ref>{{cw|url=https://spasstower.ru/participants/the-band-of-the-honor-guard-of-the-minsk-military-commandant-s-unit/|title=Оркестр почётного караула Минской военной комендатуры|publisher=[[Спасская башня (фестиваль)|Фестиваль «Спасская башня»]]|lang=ru|accessdate=2026-05-16}}</ref>. 1-я и 2-я роты и оркестр почётного караула удостоены специальной премии Президента деятелям культуры и искусства с формулировкой «''за значительные достижения в патриотическом воспитании молодежи, активное участие в общественно-политических и культурных мероприятиях''»<ref name=Держанович/>. == Личный состав == [[Файл:U S Air Force Band Marches in Belarus Victory Day Parade (9146999).jpg|thumb|Линейный во время Парада Победы 2015 года при прохождении музыкантов оркестра ВВС США]] Кандидаты на место в роте почётного караула Минской военной комендатуры должны иметь рост не менее 185 см, обладать приятной внешностью и хорошим телосложением, высочайшим уровнем здоровья, высоким уровнем образования и высокими морально-деловыми качествами<ref name=milby/> (в том числе не иметь вредных привычек)<ref name=МИР/>. Первичным требованием является именно рост<ref name=belarmy/> от 185 до 195 см<ref name=minsknews/>, хотя в одном из взводов служили лица ростом от 183 до 185 см. По состоянию на 2012 год в роту почётного караула допускались лица с лёгким сколиозом и слабым зрением (без очков), но большую часть военнослужащих составляли лица с первой группой здоровья<ref name=belarmy/>. Предпочтение отдаётся лицам со славянской внешностью и правильными чертами лица<ref name=Данилов/>. У кандидатов не должно быть шрамов<ref name=МИР/><ref name=Кукса/>, татуировок на лицах и открытых участках шеи, но допустимо наличие рисунков на ладонях или пальцах (татуировки там скрывают белые перчатки, которые военнослужащие надевают во время торжественных мероприятий)<ref name=minsknews>{{cw|url=https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|title=Их растяжку оценила бы сама Волочкова. Репортаж об элитном подразделении белорусской армии|publisher=Минск-Новости|date=2020-02-23|accessdate=2026-05-15|archive-date=2025-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903034650/https://minsknews.by/ih-rastyazhku-oczenila-by-sama-volochkova-reportazh-ob-elitnom-podrazdelenii-belorusskoj-armii/|url-status=live}}</ref>. По словам полковника Минской военной комендатуры Анатолия Грицева, требования к кандидатам в роту почётного караула даже жёстче, чем к кандидатам в [[Силы специальных операций Республики Беларусь|Силы специальных операций]]<ref>{{cw|url=https://news.tut.by/society/95562.html|title=Минский военный комендант объяснил, почему минчанам проблематично попасть служить в роту почетного караула|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2007-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200704175011/https://news.tut.by/society/95562.html|archivedate=2020-07-04}}</ref>: всё это связано с тем, что каждый солдат почётного караула должен выдерживать интенсивные занятия на плацу<ref name=":1"/>. Требования к солдатам РПК внутренних войск МВД РБ являются такими же жёсткими, как и в РПК Минской военной комендатуры: из 300 кандидатов командование отбирает в лучшем случае 20—30 человек, иногда закрывая глаза на недостаток роста при наличии искреннего желания у кандидата служить<ref name=Ружечка_Титов/>. Все кандидаты проходят сначала медицинский осмотр в медучреждениях по месту жительства, а затем более глубокий медо­смотр в 432‑м главном военном клиническом медицинском центре Вооруженных сил РБ<ref name=Данилов/>. Офицеры роты почётного караула с целью подробного ознакомления с кандидатами выезжают в регионы, где общаются с местными властями и сотрудниками милиции, а также родителями кандидатов, школьными учителями и коллегами по работе<ref name=milby/>. Беседа проводится вне зависимости от номинальных данных призывника<ref name=":1"/>: биография каждого кандидата должна быть абсолютно идеальной<ref name=Кукса/>. Все отобранные кандидаты направляются на службу в батальон Минской военной комендатуры<ref name=milby/> (так называемый «карантин»)<ref name=belarmy/><ref name=Данилов/>, а уже оттуда лучших отбирают в почётный караул<ref name=milby/>. Лица, которые не прошли отбор в почётный караул, обычно отправляются в роту караульной службы (на гауптвахте) или патрульную роту (патрулирование по городу, осуществление салютов на городских праздниках) при Минской военной комендатуре<ref name=belarmy/>. Личный состав роты комплектуется выходцами из всех регионов республики. В ней проходили службу в разное время лица со средним специальным и высшим образованием, среди них было немало спортсменов-разрядников и мастеров спорта<ref name=Данилов/>. Солдаты, увольняющиеся из роты почётного караула, могут в дальнейшем продолжить службу в любых силовых структурах<ref name=Кукса/> — в том числе республиканском МВД, МЧС или управлении охраны посольств<ref name=":1"/>. Некоторым солдатам даются специальные рекомендации командира воинской части и командира роты почетного караула, позволяющие поступить в среднее или высшее специальное учебное заведение вне конкурса (при наличии минимального балла на выпускном экзамене и балла в аттестате не ниже 7)<ref name=Беларусь1/>. В день, когда солдат провожают в запас, по традиции весь личный состав роты проходит торжественным маршем перед демобилизованными, что вызывает у них сильные эмоции. Ежегодно в день праздника роты почётного караула к КПП приходят бывшие солдаты роты<ref name=Данилов/>. == Форма == [[Файл:Солдат Почетный караул Беларуси.jpg|thumb|Солдат роты почётного караула во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворце Независимости]]]] Парадная форма роты почётного караула была разработана так, чтобы максимально близко соответствовать по оформлению парадной форме ВС Республики Беларусь<ref name=milby/>. В настоящее время у каждого бойца есть свой парадный мундир, пошитый в Доме военной одежды, и изготовленные вручную сапоги с укороченным голенищем, деревянными колышками вместо гвоздей и металлическими набойками для чеканности шага на каблук. Парадный костюм солдата после его увольнения в запас не может повторно использоваться, поэтому утилизируется, а для призывника-сменщика шьют новый<ref name=":1"/>. Бойцы ежедневно самостоятельно стирают и выглаживают форму<ref name=Зелёнко>{{cw|url=https://www.mvd.gov.by/ru/news/6033|title=Изнанка парадной жизни|author=Кристина Зелёнко|work=Газета «На страже»|publisher=[[Министерство внутренних дел Республики Беларусь]]|lang=ru|date=2019-10-04|accessdate=2026-05-15}}</ref>; также в обязательном порядке они гладят все флаги и знамёна перед каждым мероприятием<ref name=Данилов/>. Парадная шинель на порядок тяжелее, чем тренировочная форма, поэтому эту шинель надевают только на генеральных репетициях и на самих выступлениях<ref name=МИР/>. == Подготовка солдата == === Строевая === Около 90% занятий в программе подготовки солдат роты почётного караула составляет строевая подготовка. Солдаты роты регулярно подвергаются серьёзным нагрузкам и проводят интенсивные тренировки в любое время года и любую погоду, систематически повторяя движения и заучивая их до автоматизма<ref name=Зелёнко/>. Стандартные элементы каждого плац-парада, которые отрабатываются РПК при подготовке к торжественным мероприятиям и входят в каждую программу выступлений — так называемые «домино», «расчёска» и «цветок»<ref name=Ружечка_Титов/>. По воспоминаниям одного из военнослужащих, датируемых 2012 годом, тренировки в обычные дни длились 4 часа, а при подготовке к параду — до 6-7 часов<ref name=belarmy/>. По данным на 2020 год, в обычные дни тренировки по строевой подготовке длились по 6 часов в день, в канун праздников — по 8 часов в день вне зависимости от погодных условий<ref>{{cw|url=https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|title=20 лет исполняется Роте Почетного караула военной комендатуры Вооруженных сил Республики Беларусь|publisher=[[СТВ (телеканал, Беларусь)|СТВ]]|lang=ru|date=2015-01-22|accessdate=2026-05-16|archive-date=2025-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125183253/https://ctv.by/news/obshestvo/20-let-ispolnyaetsya-rote-pochetnogo-karaula-voennoj-komendatury-vooruzhennyh-sil-respubliki-belarus|url-status=live}}</ref>. Поскольку солдаты переносят большие физические нагрузки, им полагается более богатый ежедневный рацион, чем обычным армейским бойцам<ref name=Кукса/>. Каждый из новобранцев начинает службу с оттачивания строевого шага, отсчитывая вслух ритм и вытягивая носок, а офицеры и сержанты внимательно следят за каждым шагом молодых солдат. Обычно призывнику требуется не менее месяца ежедневных занятий, чтобы стать полноценным солдатом роты почётного караула<ref name=":1"/>. Для корректировки осанки солдаты используют поначалу деревянные Т-образные приспособления<ref name=Держанович>{{cw|url=https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|title=Еще как почетно!|author=Виктория Держанович|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|lang=ru|date=2024-01-18|accessdate=2026-05-15|archive-date=2026-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20260305232902/https://www.sb.by/articles/eshche-kak-pochetno-rota-pochetnogo-karaula.html|url-status=live}}</ref>, а в дальнейшем и карабины, которые несут на некоторых тренировках за своими спинами параллельно земле<ref name=Данилов/>. По свидетельствам одного из служивших в РПК Минской военной комендатуры за 2012 год, сержанты поддерживали жёсткую дисциплину, наказывая военнослужащих за мелкие провинности, если те стояли без дела: фактически по казарме можно было передвигаться только бегом. За неправильные и несогласованные действия на занятиях следовало моментальное наказание (например, отжимание, приседание или бег по кругам), которое распространялось на всех солдат<ref name=belarmy/>. Фактически из-за малейшего недочёта, допущенного при отработке элемента, занятия на плацу могут растягиваться даже на несколько часов<ref name=Ружечка_Титов/>. Каждый из карабинов, используемых бойцами для выполнения строевых приёмов, весит по 4 кг, но иногда его утяжеляют за счёт нацепленных на него дисков для штанги, чтобы развить выносливость. При подготовке к плац-концерту приходится менять или отдавать в ремонт от 30 до 50 карабинов, у которых может сломаться штык-нож или треснет деревянное ложе. При неправильной отработке приёма существует риск серьёзно пораниться штык-ножом (даже сточенным), поэтому опытные военнослужащие тренируются изо дня в день наравне с новобранцами. По отдельной программе занимается знамённая группа, выносящая знамя и флаг на торжественных мероприятиях. Самыми подготовленными бойцами, владеющими в совершенстве строевыми приёмами, являются представители групп «линейных» и «венковых»<ref name=Зелёнко/>. Опытные бойцы могут выполнять упражнение сразу с двумя карабинами<ref name=Данилов/> или совершить 150 оборотов подряд одного карабина<ref name=Кукса/>. === Боевая и физическая === В роте почётного караула Минской военной комендатуры солдаты проходят не только строевую, но и боевую и физическую подготовку. Боевая подготовка включает стрельбу из карабинов на полигоне и метание боевых гранат<ref name=Зелёнко/>, но в роте почётного караула внутренних войск МВД РБ на это делается особый упор, поскольку её бойцы выполняют боевые задания наравне с другими военнослужащими МВД<ref name=Зелёнко/><ref name=Ружечка_Титов/>. По оценке командира 2-й роты почетного караула {{iw|Минская военная комендатура|Минской военной комендатуры|en|Minsk Military Commandant's Service}} капитана Максима Дашкевича, прозвучавшей в 2024 году, солдаты почётного караула способны выполнить любую боевую задачу наравне с военнослужащими любого другого воинского формирования<ref name=Держанович/>. Физической подготовке также уделяется огромное внимание<ref name=belarmy/>: на тренировках личный состав всегда занимается со специальными утяжелителями для ног, укрепляя таким образом мышцы<ref name=Зелёнко/> — масса утяжелителей составляет от 2,5 до 5 кг<ref name=Кукса/>. Бойцы отрабатывают строевые приёмы с утяжелёнными карабинами, не забывая при этом работать над растяжкой и координацией<ref name=Зелёнко/>. Для отработки движений строевым шагом используются также утяжелители для рук<ref name=Держанович/>. Бойцы должны уметь поднимать ногу, образуя угол на 90 градусов: в частности, это требуется от тех, кто возлагает венки<ref>{{cw|url=https://minsknews.by/gorzhus-chto-sluzhu-v-voinskoj-elite-rasskazyvaem-o-rote-pochetnogo-karaula/|title=«Горжусь, что служу в воинской элите». Рассказываем о роте почетного караула|publisher=Минск-Новости|date=2022-03-06|accessdate=2026-05-15}}</ref>. При этом почти каждый солдат роты почётного караула с лёгкостью может сесть на шпагат<ref name=milby/>. Бойцы знамённой группы на тренировках несут не только шашки, но и 20-килограммовый гриф штанги. Представители групп венковых на тренировках вместо обычных венков массой 15—20 кг несут железный каркас в два раза тяжелее: известно, что однажды бойцы во время шествия от Октябрьской площади несли венок массой 30 кг на протяжении дистанции в полкилометра<ref name=Зелёнко/>. Все бойцы роты почётного караула должны обладать высоким уровнем выносливости, поскольку им приходится пребывать в неподвижном состоянии часами (с учётом того, что некоторые мероприятия могут начинаться с огромным опозданием — вплоть до 8 часов). В то же время солдаты обучены незаметно подавать сигнал о плохом самочувствии командиру или сослуживцам, чтобы те сменили какого-либо бойца, а офицеры держат зрительный контакт с подчинёнными, чтобы быть в курсе ситуации<ref name=Зелёнко/>. === Участие в мероприятиях === [[Файл:Парад в Минске 2019 11.jpg|thumb|Отработка приёмов с оружием на репетиции парада ко Дню Независимости, 2019 год]] Для каждого последующего мероприятия рота почётного караула всегда готовит новую программу<ref name=МИР/>. Высшей честью для солдата любого почётного караула является участие в плац-параде по случаю Дня Независимости: в нём участвуют до 160 военнослужащих из вооружённых сил, пограничных войск и внутренних войск (от последних обычно делегируются 45 человек)<ref name=Ружечка_Титов/>. Процесс подготовки к празднику начинается за 4 месяца, в феврале — вначале солдаты ежедневно занимаются по 4-5 часов строевой подготовкой, оттачивая построение в «коробку» и отрабатывая стандартные приёмы «на караул» и «на плечо». Далее они занимаются отработкой слаженности и проводят совместные репетиции с другими ротами почётного караула. В канун парада рацион солдата возрастает, поскольку каждый из солдат должен быть подготовлен к стрессу и большим перегрузкам, испытываемым во время мероприятий<ref name=":1"/>. Некоторые новации согласуются представителями всех трёх существующих рот почётного караула<ref name=Ружечка_Титов/>. Аналогичную подготовку солдаты ведут и к мероприятиям по случаю Дня Победы<ref name=Беларусь1/>. == Командиры роты == Известны имена следующих командиров: * старший лейтенант {{comment|Константин Чернецкий|Константин Витальевич Чернецкий}}<ref name=milby/> (май 1995 — февраль 1999)<ref name=":1">{{cw|url=https://news.tut.by/society/215489.html|title=Рота почётного караула: непарадная сторона|author=Дмитрий Лобашов|publisher=TUT.BY|lang=ru|date=2011-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110219232759/http://news.tut.by/society/215489.html|url-status=dead|archive-date=2011-02-19}}</ref> * {{comment|Александр Погуляйло|Александр Анатольевич Погуляйло}} (февраль 1999 — февраль 2002)<ref name=":1"/> * {{comment|Николай Кураш|Николай Александрович Кураш}} (февраль 2002 — февраль 2004)<ref name=":1"/> * {{comment|Дмитрий Карпович|Дмитрий Викторович Карпович}} (февраль 2004 — май 2009)<ref name=":1"/> * капитан {{comment|Павел Гурьянов|Павел Васильевич Гурьянов}}<ref name=Данилов>{{статья|ссылка=https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|заглавие=Рота почётного караула: непарадная сторона|автор=Андрей Данилов|издание=Во славу Родины|тип=белорусская военная газета|год=2011|месяц=12|число=27|выпуск=247|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120408023806/https://vsr.mil.by/2011/12/27/rota-pochetnogo-karaula-neparadnaya-storona/|archivedate=2012-04-08}}</ref> (с мая 2009<ref name=":1"/>) * старший лейтенант Константин Прудников (командир сводной роты, 2016)<ref name=Кукса/> * {{comment|Владислав Шепелевич|Владислав Валерьевич Шепелевич}} (командир сводной роты, 2017<ref>{{cw|url=https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|title=Рота почетного караула и оркестр Вооруженных сил Беларуси на фестивале «Спасская Башня»|author=Михаил Брацило|publisher=Москультура|date=2017-08-16|accessdate=2206-05-16|archive-date=2025-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20251108010744/https://moscultura.ru/news/2023/rota-pochetnogo-karaula-i-orkestr-vooruzhennyh-sil-belarusi-na-festivale-spasskaya-bashnya|url-status=live}}</ref> и 2020)<ref name=Беларусь1>{{cw|url=https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|title=25 лет роте почетного караула|publisher=[[Беларусь 1]]|lang=ru|date=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200218144441/https://www.tvr.by/news/obshchestvo/25_let_rote_pochetnogo_karaula/|archivedate=2020-02-18}}</ref> * капитан {{comment|Кирилл Корчинский|Кирилл Игоревич Корчинский}}<ref name=башня/> (командир 1-й роты почётного караула, 2025)<ref>{{cw|url=https://mir24.tv/articles/16634372/bezuprechnaya-sinhronnost-i-sotni-chasov-postroenij:-sekret-uspeshnoj-podgotovki-bojcov-k-paradu|title=Безупречная синхронность и сотни часов построений: секрет успешной подготовки белорусских бойцов к параду|author=Александра Кулакова, Алина Трус|publisher=[[Мир 24]]|lang=ru|date=2025-05-22|accessdate=2026-05-16}}</ref> == Галерея == <gallery heights="200" widths="200"> Файл:Putin in Belarus 2012 02.jpg|Президент России [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] на минской [[Площадь Победы (Минск)|Площади Победы]] в 2012 году Файл:Putin in Belarus 2012 05.jpg|Владимир Путин и [[Лукашенко, Александр Григорьевич|Александр Лукашенко]] проводят смотр почётного караула в [[Минск (аэропорт)|аэропорту Минска]] в 2012 году Файл:Official welcoming ceremony for Ilham Aliyev was held in Belarus 05.jpg|Президент Азербайджана [[Алиев, Ильхам Гейдар оглы|Ильхам Алиев]] проводит смотр почётного караула на пути во [[Дворец Независимости (Минск)|Дворец Независимости]] Файл:В Минске состоялась встреча Министра обороны России с Президентом Белоруссии 03.jpg|Почётный караул встречает министра обороны России [[Шойгу, Сергей Кужугетович|Сергея Шойгу]] в штабе Министерства обороны, 2013 год Файл:The Minister of State of Defence, Shri M.M. Pallam Raju inspecting the Guard of Honour, in Minsk, Belarus on October 25, 2009.jpg|[[Министерство обороны Индии|Министр обороны Индии]] {{iw|Паллам Раджу, Маллипуди Мангапати|М. М. Паллам Раджу|en|M. M. Pallam Raju}} проводит смотр почётного караула в октябре 2009 года </gallery> a4kzh8mxsjnb0gw3zi33gebk1kd54et 0 657033 5146936 4757586 2026-05-26T13:17:46Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступаў */ 5146936 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Віцязь-Леон | выява = Лагатып ГК Віцязь-Леон.png | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = ''віцязі'' | заснаваны = 2012 | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]], [[Вуліца Філімонава (Мінск)|вул. Філімонава]], 55/2 | пляцоўка = РЦАР па гандболе | умяшчальнасць = | кіраўнік = [[Аляксандр Уладзіміравіч Апейкін]] | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = | сайт = https://vk.com/hcviciaz <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Віцязь-Леон»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[2012]] годзе. == Гісторыя == У сезоне 2013/2014 клуб пачаў выступаць пад назвай «Віцязь-РДВАР». У сезонах 2013/2014 і 2015/2016 выступаў у [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай лізе]]. У снежні [[2019]] года «Віцязь» заключыў партнёрскае пагадненне з букмекерскай канторай «LEON» і са студзеня [[2020]] года змяніў назву каманды на «Віцязь-Леон». [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Назвы == * Віцязь (2012—2013) * Віцязь-РДВАР (2013—2019) * Віцязь-Леон (з 2020) == Статыстыка выступаў == {|class="wikitable" style="text-align:center;" !'''Сезон''' !'''Чэмпіянат ''' !'''Месца''' !'''{{comment|Г|Гульні}}''' !'''{{comment|П|Перамогі}}''' !'''{{comment|Н|Нічыі}}''' !'''{{comment|П|Паразы}}''' !'''{{Comment|РМ|Розніца мячоў}}''' !'''{{comment|Ф|Ачкі}}''' ![[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !'''Заўвагі''' |- |2012/13 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Чэмпіянат Беларусі]] |15 із 17 |8 |5 |0 |3 |297-297 |10 | | |- |2013/14 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|Балтыйская гандбольная ліга]] |8 із 8 |14 |0 |0 |14 |387-531 |0 | | |- |2014/15 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|1/4 фіналу]] | |- |2015/16 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|Балтыйская гандбольная ліга]] |6 із 6 |10 |1 |0 |9 |220-311 |2 | | |- |[[Сезон 2016/2017 ГК Віцязь Мінск|2016/17]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Чэмпіянат Беларусі]] |6 із 11 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2017/2018 ГК Віцязь Мінск|2017/18]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Чэмпіянат Беларусі]] |7 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2018/2019 ГК Віцязь Мінск|2018/19]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 10 | | | | | | | | |- |2019/20 | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Чэмпіянат Беларусі]] |9 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|1/4 фіналу]] | |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] * [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] * [[Андрэй Барвіюк]] {{зноскі}} {{Склад ГК Віцязь-Леон}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Віцязь-Леон| ]] [[Катэгорыя:Спартыўныя клубы, заснаваныя ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] dj7ckn3r84kix5lsotqv3hlcz1c8maa 5146938 5146936 2026-05-26T13:21:34Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5146938 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Віцязь-Леон | выява = Лагатып ГК Віцязь-Леон.png | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = ''віцязі'' | заснаваны = 2012 | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]], [[Вуліца Філімонава (Мінск)|вул. Філімонава]], 55/2 | пляцоўка = РЦАР па гандболе | умяшчальнасць = | кіраўнік = [[Аляксандр Уладзіміравіч Апейкін]] | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = | сайт = https://vk.com/hcviciaz <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Віцязь-Леон»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[2012]] годзе. == Гісторыя == У сезоне 2013/2014 клуб пачаў выступаць пад назвай «Віцязь-РДВАР». У сезонах 2013/2014 і 2015/2016 выступаў у [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай лізе]]. У снежні [[2019]] года «Віцязь» заключыў партнёрскае пагадненне з букмекерскай канторай «LEON» і са студзеня [[2020]] года змяніў назву каманды на «Віцязь-Леон». [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Назвы == * Віцязь (2012—2013) * Віцязь-РДВАР (2013—2019) * Віцязь-Леон (з 2020) == Статыстыка выступаў == {|class="wikitable" style="text-align:center;" !'''Сезон''' !'''Чэмпіянат ''' !'''Месца''' !'''{{comment|Г|Гульні}}''' !'''{{comment|П|Перамогі}}''' !'''{{comment|Н|Нічыі}}''' !'''{{comment|П|Паразы}}''' !'''{{Comment|РМ|Розніца мячоў}}''' !'''{{comment|Ф|Ачкі}}''' ![[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !'''Заўвагі''' |- |2012/13 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Чэмпіянат Беларусі]] |15 із 17 |8 |5 |0 |3 |297-297 |10 | | |- |2013/14 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|Балтыйская гандбольная ліга]] |8 із 8 |14 |0 |0 |14 |387-531 |0 | | |- |2014/15 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|1/4 фіналу]] | |- |2015/16 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|Балтыйская гандбольная ліга]] |6 із 6 |10 |1 |0 |9 |220-311 |2 | | |- |[[Сезон 2016/2017 ГК Віцязь Мінск|2016/17]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Чэмпіянат Беларусі]] |6 із 11 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2017/2018 ГК Віцязь Мінск|2017/18]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Чэмпіянат Беларусі]] |7 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2018/2019 ГК Віцязь Мінск|2018/19]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 10 | | | | | | | | |- |2019/20 | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Чэмпіянат Беларусі]] |9 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|1/4 фіналу]] | |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2017—2018) * [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] * [[Андрэй Барвіюк]] {{зноскі}} {{Склад ГК Віцязь-Леон}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Віцязь-Леон| ]] [[Катэгорыя:Спартыўныя клубы, заснаваныя ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] teof0bl7el9ljbftmawysxzapyatlc9 5147150 5146938 2026-05-26T20:16:24Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступаў */ 5147150 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Віцязь-Леон | выява = Лагатып ГК Віцязь-Леон.png | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = ''віцязі'' | заснаваны = 2012 | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]], [[Вуліца Філімонава (Мінск)|вул. Філімонава]], 55/2 | пляцоўка = РЦАР па гандболе | умяшчальнасць = | кіраўнік = [[Аляксандр Уладзіміравіч Апейкін]] | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = | сайт = https://vk.com/hcviciaz <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Віцязь-Леон»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[2012]] годзе. == Гісторыя == У сезоне 2013/2014 клуб пачаў выступаць пад назвай «Віцязь-РДВАР». У сезонах 2013/2014 і 2015/2016 выступаў у [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай лізе]]. У снежні [[2019]] года «Віцязь» заключыў партнёрскае пагадненне з букмекерскай канторай «LEON» і са студзеня [[2020]] года змяніў назву каманды на «Віцязь-Леон». [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Назвы == * Віцязь (2012—2013) * Віцязь-РДВАР (2013—2019) * Віцязь-Леон (з 2020) == Статыстыка выступаў == {|class="wikitable" style="text-align:center;" !'''Сезон''' !'''Чэмпіянат ''' !'''Месца''' !'''{{comment|Г|Гульні}}''' !'''{{comment|П|Перамогі}}''' !'''{{comment|Н|Нічыі}}''' !'''{{comment|П|Паразы}}''' !'''{{Comment|РМ|Розніца мячоў}}''' !'''{{comment|Ф|Ачкі}}''' ![[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !'''Заўвагі''' |- |2012/13 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Чэмпіянат Беларусі]] |15 із 17 |8 |5 |0 |3 |297-297 |10 | | |- |2013/14 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|Балтыйская гандбольная ліга]] |8 із 8 |14 |0 |0 |14 |387-531 |0 | | |- |2014/15 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|1/4 фіналу]] | |- |2015/16 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|Балтыйская гандбольная ліга]] |6 із 6 |10 |1 |0 |9 |220-311 |2 | | |- |[[Сезон 2016/2017 ГК Віцязь Мінск|2016/17]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Чэмпіянат Беларусі]] |6 із 11 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2017/2018 ГК Віцязь Мінск|2017/18]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Чэмпіянат Беларусі]] |7 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2018/2019 ГК Віцязь Мінск|2018/19]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 10 | | | | | | | | |- |[[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск|2019/20]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Чэмпіянат Беларусі]] |9 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2020/2021 ГК Віцязь Мінск|2020/21]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Чэмпіянат Беларусі]] | | | | | | | | | 1 кастрычніка Беларуская федэрацыя гандбола зняла клуб з чэмпіянату |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2017—2018) * [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] * [[Андрэй Барвіюк]] {{зноскі}} {{Склад ГК Віцязь-Леон}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Віцязь-Леон| ]] [[Катэгорыя:Спартыўныя клубы, заснаваныя ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] cmgdpe8lf4pyajjuoezq9kbgjz18ktf 5147153 5147150 2026-05-26T20:18:18Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5147153 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Віцязь-Леон | выява = Лагатып ГК Віцязь-Леон.png | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = ''віцязі'' | заснаваны = 2012 | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]], [[Вуліца Філімонава (Мінск)|вул. Філімонава]], 55/2 | пляцоўка = РЦАР па гандболе | умяшчальнасць = | кіраўнік = [[Аляксандр Уладзіміравіч Апейкін]] | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = | сайт = https://vk.com/hcviciaz <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Віцязь-Леон»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[2012]] годзе. == Гісторыя == У сезоне 2013/2014 клуб пачаў выступаць пад назвай «Віцязь-РДВАР». У сезонах 2013/2014 і 2015/2016 выступаў у [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай лізе]]. У снежні [[2019]] года «Віцязь» заключыў партнёрскае пагадненне з букмекерскай канторай «LEON» і са студзеня [[2020]] года змяніў назву каманды на «Віцязь-Леон». [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Назвы == * Віцязь (2012—2013) * Віцязь-РДВАР (2013—2019) * Віцязь-Леон (з 2020) == Статыстыка выступаў == {|class="wikitable" style="text-align:center;" !'''Сезон''' !'''Чэмпіянат ''' !'''Месца''' !'''{{comment|Г|Гульні}}''' !'''{{comment|П|Перамогі}}''' !'''{{comment|Н|Нічыі}}''' !'''{{comment|П|Паразы}}''' !'''{{Comment|РМ|Розніца мячоў}}''' !'''{{comment|Ф|Ачкі}}''' ![[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !'''Заўвагі''' |- |2012/13 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Чэмпіянат Беларусі]] |15 із 17 |8 |5 |0 |3 |297-297 |10 | | |- |2013/14 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|Балтыйская гандбольная ліга]] |8 із 8 |14 |0 |0 |14 |387-531 |0 | | |- |2014/15 |[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|1/4 фіналу]] | |- |2015/16 |[[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|Балтыйская гандбольная ліга]] |6 із 6 |10 |1 |0 |9 |220-311 |2 | | |- |[[Сезон 2016/2017 ГК Віцязь Мінск|2016/17]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Чэмпіянат Беларусі]] |6 із 11 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2017/2018 ГК Віцязь Мінск|2017/18]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Чэмпіянат Беларусі]] |7 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2018/2019 ГК Віцязь Мінск|2018/19]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Чэмпіянат Беларусі]] |8 із 10 | | | | | | | | |- |[[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск|2019/20]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Чэмпіянат Беларусі]] |9 із 12 | | | | | | |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|1/4 фіналу]] | |- |[[Сезон 2020/2021 ГК Віцязь Мінск|2020/21]] | [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Чэмпіянат Беларусі]] | | | | | | | | | 1 кастрычніка Беларуская федэрацыя гандбола зняла клуб з чэмпіянату |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2017—2018) * [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (2020) {{зноскі}} {{Склад ГК Віцязь-Леон}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Віцязь-Леон| ]] [[Катэгорыя:Спартыўныя клубы, заснаваныя ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] 72h6ve7rpdva9c3s9ipbzcw6tnv4le7 100 658977 5147044 5146572 2026-05-26T15:51:22Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5147044 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Канскі кінафестываль 2026|2026-05-25T17:28:35Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Фіёрд (фільм)|2026-05-25T13:37:42Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Калыханка (фільм)|2026-05-25T03:54:25Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Майскія зоркі|2026-05-24T09:32:59Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Ваенны фільм|2026-05-22T16:15:10Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Вясна надзеі|2026-05-22T14:17:31Z|Archway Islands}} {{Новы артыкул|Уільям Ханна|2026-05-22T14:09:35Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ідыёт у Парыжы|2026-05-22T09:48:45Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пётр Паўлавіч Філіпаў|2026-05-22T08:19:49Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Кларк Грэг|2026-05-21T10:03:46Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Майкл Уінслау|2026-05-20T13:57:12Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Уладзімір Кірылавіч Малчанаў|2026-05-20T12:25:14Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9do4finludjslok39b1owiyt0zdx857 0 663712 5147200 4882892 2026-05-26T22:05:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147200 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Чорны арол» |выява = |загаловак = |дата = 6—10 красавіка 2007 |месца = [[Эд-Дыванія]] |частка = [[Іракская вайна]] |прычына = |вынік = перамога кааліцыі |праціўнік1 = '''[[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку|Міжнародная кааліцыя]]:''' *• {{Сцягафікацыя|ЗША}} *• {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} *• {{Сцягафікацыя|Ірак}} *• {{Сцягафікацыя|Польшча}} |праціўнік2 = '''[[Іракскія паўстанцы]]:''' *• [[File:Flag of Promised Day Brigades.svg|22px]] [[Армія Махдзі]] |камандзір1 = {{Сцяг|Ірак}} Халід Хасан |камандзір2 = [[File:Flag of Promised Day Brigades.svg|22px]] [[Муктада ас-Садр]] |сілы1 = |сілы2 = |страты1 = 36 забітых |страты2 = 25 забітых |агульныя страты = }} {{Бітвы і аперацыі Іракскай вайны}} '''Аперацыя «Чорны арол»''' ({{lang-en|Operation Black Eagle}}) — ваенная аперацыя, якая праводзілася падчас [[Іракская вайна|Іракскай вайны]] сіламі кааліцыі супраць баевікоў, лаяльных святару [[Муктада ас-Садр|Муктадзе ас-Садру]]. == Ход падзей == Аперацыя праходзіла ў горадзе [[Эд-Дыванія]], які з’яўляўся адным з цэнтраў [[шыіты|шыіцкага]] супраціву. Мэта аперацыі «Чорны арол» складалася ў тым, каб сарваць дзейнасць паўстанцаў у дадзеным раёне. Гэта было зроблена ў адказ на рост гвалту, што пагражала дэстабілізаваць сітуацыю ў рэгіёне. У 6:30 раніцы 6 красавіка войскі пачалі ўваходзіць у горад і прыступаць да выканання сваёй місіі. Ім удалося затрымаць 39 байцоў групоўкі Садр. На другі дзень кааліцыя захапіла неўстаноўленую колькасць схованак са зброяй. Тайнікі ўтрымлівалі 27 90-мм ракет, шэсць мін «Клеймар», пяць скрынь выбухоўкі С-4, восем выбухованебяспечных снарадаў, адзін рулон дэтанацыйнага шнура, 14 ручных гранат, 12 капсулей-дэтанатараў для выбуховых рэчываў, шэсць рулонаў меднага дроту, адну глабальную сістэму пазіцыянавання, 13 цалкам зараджаных магазінаў [[Аўтамат Калашнікава|АК-47]], 900 патронаў да кулямёта, два ствала кулямёта, адзін прыклад кулямёта, адзін прыцэл мінамётнай сістэмы і пяць балістычных камізэлек<ref>https://www.globalsecurity.org/military/library/news/2007/04/mil-070407-mnfi01.htm</ref>. [[10 красавіка]], у апошні дзень аперацыі, для грамадзян у горадзе прадастаўлена менш абмежаванае перамяшчэнне, і кардон вакол горада быў бы адкрыты для іх<ref>https://www.globalsecurity.org/military/ops/oif-black-eagle.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Страты == Падчас баёу у амерыканскіх войскаў загінула 6 салдат, а ў іракскіх — 29. Армія Махдзі страціла 25 сваіх байцоў. Яшчэ 39 паўстанцаў былі захоплены ў палон. Таксама адзін польскі вайсковец загінуў<ref>https://www.nytimes.com/2008/08/03/magazine/03IRAQ-t.html</ref>. == Наступствы== Адразу ж пасля завяршэння аперацыі горад адчуў сябе значна больш спарадкаваным. Паўстанцаў тут ужо не было, так як яны былі затрыманы ці забіты. Баевікі, як правіла, выкарыстоўвалі аўтамабільныя бомбы для нападу на амерыканскія ці іракскія войскі. Канфіскацыя некаторых з гэтых бомбаў і выбуховых прылад адыграла важную ролю ў прадухіленні будучых нападаў. Аднак у сярэдзіне мая ў Эд-Дываніі зноў пачаліся баі<ref>https://www.globalsecurity.org/military/ops/iraq_casualties_may07.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[11 жніўня]] прыдарожная бомба трапіла ў аўтакалону губернатара Дываніі Халіла Джаліля Хамзы, забіўшы яго разам з начальнікам [[паліцыя|паліцыі]] правінцыі брыгадным генералам Халідам Хасанам<ref>{{Cite web |url=http://news.monstersandcritics.com/middleeast/news/article_1341782.php/Violence_in_Iraqi_provinces_as_Iraqi_governor_slain__2nd_Roundup_ |title=Violence in Iraqi provinces, as Iraqi governor slain (2nd Roundup) - Middle East<!-- Bot generated title --> |access-date=24 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207190404/http://news.monstersandcritics.com/middleeast/news/article_1341782.php/Violence_in_Iraqi_provinces_as_Iraqi_governor_slain__2nd_Roundup_ |archive-date=7 лютага 2012 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.aswataliraq.info/look/english/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=4&NrArticle=52430&NrIssue=2&NrSection=1 Aswat Aliraq<!-- Bot generated title -->]{{Недаступная спасылка}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == *[http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=11184&Itemid=21 Multi National Force Iraq Website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080404203437/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=11184&Itemid=21 |date=4 красавіка 2008 }} *[http://www.defendamerica.mil/articles/apr2007/a041007tj3.html Defense America] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070808072555/http://defendamerica.mil/articles/apr2007/a041007tj3.html |date=8 жніўня 2007 }} *[http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/04/10/iraq.main/index.html CNN] *[http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=32724 Defenselink] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070410214747/http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=32724 |date=10 красавіка 2007 }} *[http://www.arcent.army.mil/media_releases/2007/april/apr08_03.asp Central Comman Website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070610180958/http://www.arcent.army.mil/media_releases/2007/april/apr08_03.asp |date=10 чэрвеня 2007 }} [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Іракскай вайны]] [[Катэгорыя:Бітвы ЗША]] [[Катэгорыя:Бітвы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы]] [[Катэгорыя:Красавік 2007 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2007 года]] [[Катэгорыя:2007 год у Іраку]] lwy0uw2ft2eeozkfesmfx0f00mde346 0 664816 5147096 4949712 2026-05-26T17:28:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147096 wikitext text/x-wiki {{Шахматыст |Імя = Антон Старыкевіч |Арыгінал імя = Антон Аляксандравіч Старыкевіч |Выява = |Шырыня = |Апісанне выявы = |Краіны = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Месца пражывання = |Званне = 4 дан ФЕСА |Максімальны рэйтынг = 2281 |Актуальны рэйтынг = 2278 |Нумар ФІДЭ = |Сайт = |Узнагароды і прэміі = }} '''Антон Аляксандравіч Старыкевіч''' (нар. {{ДН|14|6|2002}}, {{МН|Мінск||}}) — беларускі шахматыст. Віцэ-чэмпіён свету па японскіх шахматах {{нп3|сёгі||ru|Сёги}} 2019 года<ref>[https://www.pressball.by/news/other/335027 Разное. 17-летний белорус Антон Старикевич стал вице-чемпионом мира по сеги] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512141528/https://www.pressball.by/news/other/335027 |date=12 мая 2021 }} {{ref-ru}}</ref>. Чэмпіён свету па японскіх шахматах {{нп3|сёгі||ru|Сёги}} 2023 года<ref name="Чэмпіён2023"/>. На ліпень 2023 года займае 3 месца ў еўрапейскім спісе {{нп3|Рэйтынг Эла|рэйтынгу Эла|ru|Рейтинг Эло}}<ref>[http://fesashogi.eu/index.php?mid=5 Rating list for 2023-07] {{ref-en}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мінску. Скончыў [[Ліцэй № 1 (Мінск)|Ліцэй № 1]] г. [[Мінск]]а<ref>[http://lyceum1.minsk.edu.by/main.aspx?guid=59703 Поздравляем выпускника ГУО «Лицей № 1 г. Минска» Антона Старикевича — на Чемпионате мира по японским шахматам сёги 2019 года он занял второе место!] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210515111513/https://lyceum1.minsk.edu.by/main.aspx?guid=59703 |date=15 мая 2021 }} {{ref-ru}}</ref>, пасля чаго паступіў на [[Факультэт камп’ютарных сістэм і сетак БДУІР|факультэт камп’ютарных сістэм і сетак]] у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]]<ref name="ПБС">[https://www.belta.by/society/view/pervokursnik-bguir-stal-vitse-chempionom-mira-po-japonskim-shahmatam-359262-2019/ Первокурсник БГУИР стал вице-чемпионом мира по японским шахматам] {{ref-ru}}</ref>. Кар’еру шахматыста пачынаў пад кіраўніцтвам {{нп3|Сяргей Уладзіміравіч Лысенка|Сяргея Лысенкі|ru|Лысенко, Сергей Владимирович}}<ref name="ПБС"/> ў секцыі пры [[Мінскі дзяржаўны палац дзяцей і моладзі|Палацы дзяцей і моладзі]]. Наведвае клуб сёгі «Гінкамуры» ва [[Уручча (жылы раён)|Уруччы]]<ref>[https://minsknews.by/rebyata-s-nashego-dvora-vicze-chempion-mira-po-segi-holodnyj-raschet-pomozhet-pobedit-v-shahmatah/ РЕБЯТА С НАШЕГО ДВОРА. Вице-чемпион мира по сеги: холодный расчет поможет победить в шахматах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210512053929/https://minsknews.by/rebyata-s-nashego-dvora-vicze-chempion-mira-po-segi-holodnyj-raschet-pomozhet-pobedit-v-shahmatah/ |date=12 мая 2021 }} {{ref-ru}}</ref>. == Разрады == * 2014: 8 {{нп3|Разрады ў сёгі|кю|ru|Разряды в сёги}} [[ФЕСА (сёгі)|ФЕСА]] * 2015: 5 кю ФЕСА * 2016 1 {{нп3|Разрады ў сёгі|дан|ru|Разряды в сёги}} ФЕСА * 2017: 2 дан ФЕСА * 2018: 4 дан ФЕСА<ref name="FESA profile">[http://www.shogi.net/fesa/index.php?mid=5&player=Anton+Starykevich FESA profile]</ref> == Турніры == З’яўляецца шматразовым прызёрам беларускіх, еўрапейскіх і сусветных турніраў і чэмпіянатаў па сёгі<ref name="FESA profile"/>. * 2016 — бронзавы прызёр [[Young Generals Cup]] * 2017 — сярэбраны прызёр [[Zhytomyr Shogi Open]] * 2017 — бронзавы прызёр 9th Cup of Ambassador of Japan in Moscow * 2017 — пераможца [[Minsk Shogi Cup]] * 2017 — сярэбраны прызёр [[Minsk Youth Shogi Cup]] * 2018 — пераможца [[Belarusian Under-14 Shogi Championship]] * 2018 — бронзавы прызёр [[Belarusian Open Shogi Championship]] * 2018 — бронзавы прызёр [[II Odessa Summer Shogi]] * 2018 — срэбраны прызёр [[European Youth Shogi Championship]] * 2018 — пераможца [[Minsk Shogi Open]] * 2018 — пераможца [[SESHIN Open Shogi Tournament]] * 2018 — пераможца [[Minsk Shogi Cup]] * 2019 — пераможца [[Belarusian Under-18 Shogi Championship]] * 2019 — срэбны прызёр [[Young Generals Cup]] * 2019 — пераможца [[European Youth Shogi Championship]] * 2019 — сярэбраны прызёр [[European & World Open Shogi Championships]] * 2019 — сярэбраны прызёр [[Minsk Shogi Cup]] * 2020 — бронзавы прызер {{нп3|Чэмпіянат Беларусі па сёгі|Адкрытага чэмпіянату па сёгі Рэспублікі Беларусь|ru|Чемпионат Беларуси по сёги}}<ref>[https://mgddm.by/%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/document-6823.html ЯПОНСКИЕ ШАХМАТЫ СЁГИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210513002729/https://mgddm.by/%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D1%8F/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/document-6823.html |date=13 мая 2021 }} {{ref-ru}}</ref> * 2020 — пераможца [[Belarusian Under-18 Shogi Championship]] * 2021 — бронзавы прызёр [[European Shogi Championship]] (ESC)<ref name="ESC">[http://euro2020.shogi.by/en/events#rwosc European Shogi Championship (ESC)]</ref> * 2021 — сярэбраны прызёр [[Адкрытае першынство свету па сёгі 2020|Адкрытага першынства свету па сёгі 2020]] (WOSC)<ref name="ESC"/><ref name="SKE">[http://www.shogi.net/fesa/index.php?mid=0 Sergey Korchitsky European Champion 2021 and winner of WOSC in Minsk] {{ref-en}}</ref> * 2021 — пераможца [[Чэмпіянат Еўропы па хуткіх сёгі|Чэмпіянату па хуткіх сёгі]]<ref name="ESC"/><ref name="">[https://shogifdr.ru/union/itogi-esc-wosc-2020/ Итоги ESC/WOSC 2020] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230815161342/https://shogifdr.ru/union/itogi-esc-wosc-2020/ |date=15 жніўня 2023 }} {{ref-ru}}</ref> * 2023 — чэмпіён Еўропы<ref name="Чэмпіён2023">[http://shogi.by/news/891/ Антон Старикевич — чемпион Европы 2023, Максим Шапоров — бронзовый призер]</ref><ref>[https://www.facebook.com/groups/shogibelarus/posts/6726733554072857/ В четвёртый раз подряд белорус одерживает победу в Чемпионате Европы!] {{ref-ru}}</ref> * 2023 — чэмпіён Свету<ref name="Чэмпіён2023"/> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://shogifdr.ru/wp-content/uploads/2021/08/prizyory-blits-1024x389.jpg У цэнтры фота — Антон Старыкевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210924092928/https://shogifdr.ru/wp-content/uploads/2021/08/prizyory-blits-1024x389.jpg |date=24 верасня 2021 }} * [https://shogifdr.ru/wp-content/uploads/2021/08/Titov-Starikevich-1024x574.jpg Злева на фота — Антон Старыкевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210924160007/https://shogifdr.ru/wp-content/uploads/2021/08/Titov-Starikevich-1024x574.jpg |date=24 верасня 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Старыкевіч Антон Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Сёгісты Беларусі]] kqm8mcqecu2f9w4s8btnj95wdyg2gf7 0 665465 5146914 5142870 2026-05-26T12:21:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5146914 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Месца працы = * [[Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь]] (1995—2016) * [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (2016—2018) * [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі]] (2018—2020) * [[Інстытут гісторыі імя Т. Мантэйфеля ПАН]] (2022—2023) * [[Універсітэт у Беластоку]] (2026—2028) | Навуковая ступень = Доктар гуманітарных навук у дысцыпліне «Гісторыя» (2025) | Навуковы кіраўнік = [[Лапатэцкі Караль]], прафесар (2026), доктар габілітаваны (права) (2016), доктар гуманітарных навук у дысцыпліне "Гісторыя" (2011) | Вядомы як = спецыяліст у гісторыі права і дзяржаўнасці ВКЛ | Грамадзянства = [[Рэспубліка Беларусь]] | Бацька = Аляксандр Міхайлавіч Радаман | Маці = Галіна Іванаўна Радаман | Член = Літуаністычная камісія | Сайт = https://aradaman.academia.edu | Апісанне выявы = Фатаздымак зроблены ў 2020 г. у Вялікай Ліпе | Дзеці = Усяслаў, Алесь | Жонка = Вікторыя Мікалаеўна Радаман }} '''Андрэй Аляксандравіч Радаман''' (нар. [[2 студзеня]] [[1971]], [[Мінск]]) — беларускі {{гісторык|Беларусі|XXI стагоддзя}}, доктар гуманітарных навук у дысцыпліне «Гісторыя» (Польшча)<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://bip.uwb.edu.pl/uwb/stopnie-naukowe/postepowania-doktaty/27041,mgr-Andrei-Radaman.html|title=Andrei Radaman|first=|last=|website=Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytetu w Białymstoku|access-date=2025-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-03-13}}</ref>, вывучае гісторыю права і дзяржаўнасці [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Падпалкоўнік міліцыі]] ў запасе. == Біяграфія == === Сям’я === Нарадзіўся 2 студзеня 1971 года ў Мінску. Бацька — Аляксандр Міхайлавіч Радаман, нарадзіўся на [[хутар]]ы каля [[Хвоева]] [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] ў канцы чэрвеня 1943 года (у пашпарце памылкова — 01.06.1942), урач-стаматолаг-артапед (бацькі — Радаман Міхаіл Міхайлавіч і Гаркач Вера Антонаўна). Маці — Галіна Іванаўна Радаман (Кладкевіч), нарадзілася 23 ліпеня 1950 года (у пашпарце памылкова — 05.08.1950) у [[Бабчын]]е [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], настаўніца пачатковых класаў і гісторыі, метадыст [[Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі|Рэспубліканскага інстытута прафесійнай адукацыі]]<ref>''Andrej Radaman''. [https://www.facebook.com/andrej.radaman/posts/10220594287787641 Facebook (02.01.2021)]</ref> (бацькі — Кладкевіч Іван Канстанцінавіч і Кірчанка Аляксандра Дзяменцьеўна). Жанаты з 17 ліпеня 1993 года. Мае двух сыноў. === Адукацыя === Скончыў сярэднюю школу № 78 Мінска (1978—1988) з срэбным медалём у чэрвені 1988 года<ref>{{Cite web |url=http://sch78.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=33741 |title=Архіўная копія |access-date=13 сакавіка 2022 |archive-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726194618/http://sch78.minsk.edu.by/ru/main.aspx?guid=33741 |url-status=dead }}</ref>. Вучыўся на [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычным факультэце Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага]] па спецыяльнасцях «гісторыя і правазнаўства», «гісторыя і сацыяльна-палітычныя дысцыпліны» (1988—1993). У перыяд студэнцтва летам 1990 года ў складзе будаўнічага студэнцкага атрада «Нашчадкі» прымаў удзел у археалагічных раскопках у [[Лоскі замак|Лоску]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] пад кіраўніцтвам [[Генадзь Мікалаевіч Сагановіч|Генадзя Сагановіча]] і [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыя Бохана]]. З лістапада 1990 да мая 1991 года прыняў удзел у шэрагу арганізацыйна-дзейных гульняў і метадалагічных семінараў, арганізаваных Школай культурнай палітыкі пад кіраўніцтвам {{нп5|Пётр Георгіевіч Шчадравіцкі|Пятра Шчадравіцкага|ru|Щедровицкий, Пётр Георгиевич (младший)}}. У 1993 годзе ў складзе каманды МДПІ імя А. М. Горкага стаў пераможцам рэспубліканскай алімпіяды па педагогіцы і псіхалогіі сярод студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў Рэспублікі Беларусь, якая праводзілася ў Віцебску. Пераддыпломную практыку праходзіў у СШ № 65 Мінска пад кіраўніцтвам Анатолія Васільевіча Ягорава. Абараніў дыпломную работу пра Статут ВКЛ 1588 года пад кіраўніцтвам к.&nbsp;юр.&nbsp;н. Леакадыі Мікалаеўны Малчадскай. Скончыў інстытут з адзнакай у 1993 годзе па спецыяльнасці «гісторыя і сацыяльна-палітычныя дысцыпліны». Пасля сканчэння інстытута працягваў навучанне ў аспірантуры [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці 07.00.02 — «Айчынная гісторыя» (1993—1995) пад кіраўніцтвам д.&nbsp;г.&nbsp;н. прафесара [[Віталь Міхайлавіч Фамін|Віталя Фаміна]]. З 1 кастрычніка 2021 да 2 кастрычніка 2025 года праходзіў навучанне ў Доктарскай школе [[Універсітэт у Беластоку|Універсітэта ў Беластоку]]<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://szkolydoktorskie.uwb.edu.pl/nh/2021/09/20/342/|title=Lista rankingowa kandydatów w rekrutacji do Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UwB na rok akademicki 2021/2022|date=20 верасня 2021|publisher=Szkoła Doktorska Nauk Humanistycznych UwB|accessdate=22 верасня 2021}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=gDZYcON2y8g Uniwersytet w Białymstoku: Inauguracja Roku Akademickiego 2021/2022]. 06.10.2021</ref><ref>{{Cite web|url=https://szkoladoktorska.uwb.edu.pl/doktorant/absolwenci/2025-20.html|title=Absolwenci 2025 / Szkoła doktorska UwB|website=szkoladoktorska.uwb.edu.pl|access-date=2025-11-26}}</ref>. 3 снежня 2025 года пасля паспяховай абароны з адзнакай доктарскай дысертацыі «Шляхецкія з'езды і соймікі Новагародскага (Навагрудскага) ваяводства (1565-1632)», напісанай пад кіраўніцтвам доктара габілітаванага [[Караль Лапатэцкі|Караля Лапатэцкага]], прафесара Універсітэта ў Беластоку<ref>{{Артыкул|спасылка=https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Karol_%C5%81opatecki&oldid=76413844|загаловак=Karol Łopatecki|год=2025-04-08|мова=pl|выданне=Wikipedia, wolna encyklopedia}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/lTnyALqWMvL|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-03-13}}</ref>, атрымаў навуковую ступень доктара гуманітарных навук у дысцыпліне "Гісторыя"<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://bip.uwb.edu.pl/uwb/stopnie-naukowe/postepowania-doktaty/27041,mgr-Andrei-Radaman.html|title=Postępowanie w sprawie nadania stopnia doktora (mgr Andrei Radaman)|first=|last=|website=Biuletyn Informacji Publicznej Uniwersytetu w Białymstoku|access-date=2025-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://historia.uwb.edu.pl/aktualnosci/obrona-doktorska-mgr-andreia-radamana-na-wydziale-historii-uwb-454.html|title=Obrona doktorska mgr. Andreia Radamana na Wydziale Historii UwB|website=historia.uwb.edu.pl|access-date=2025-12-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://radon.nauka.gov.pl/dane/profil/0014edbb-141d-472c-9716-109d1efb8716|title=RAD-on: RAPORTY, ANALIZY, DANE|website=radon.nauka.gov.pl|access-date=2025-12-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2025-12-17}}</ref>. === Працоўная дзейнасць === Працоўную дзейнасць распачаў у час навучання ў сярэдняй школе. З 30 чэрвеня па 5 жніўня 1986 года працаваў аператарам вылічальных машын на заводзе «[[Транзістар (завод)|Транзістар]]» вытворчага аб’яднання «[[Інтэграл (кампанія)|Інтэграл]]». З верасня 1986 г. па май 1988 г. навучаўся ў вучэбна-вытворчым камбінаце Савецкага раёна г. Мінска. Праходзіў вытворчую практыку як слесар-зборшчык радыёэлектроннай апаратуры і прыбораў на Мінскім вытворчым аб’яднанні імя У. І. Леніна. У 1988 годзе атрымаў I-ы разрад па спецыяльнасці слесара-зборшчыка радыёэлектроннай апаратуры і прыбораў. У перыяд студэнцтва, у маі-кастрычніку 1989, маі-чэрвені 1990 і маі-верасені 1991 гадоў, працаваў завадатарам у «[[Артэк]]у» ([[Гурзуф]], [[Крым]]). Пасля сканчэння педагагічнага інстытута два гады па сумяшчальніцтве працаваў настаўнікам гісторыі і грамадазнаўства ў сярэдніх школах № 147, № 173 і № 42 Мінска. З 15 верасня 1995 года да жніўня 1998 — выкладчык кафедры тэорыі права і гісторыі [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэміі міліцыі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]. З сакавіка 2000 да сакавіка 2002 года — навуковы супрацоўнік сектара гісторыі права і палітыка-прававой думкі Нацыянальнага навукова-асветнага цэнтра імя Францішка Скарыны (па сумяшчальніцтве). Выкладаў тэорыю і гісторыю дзяржавы і права ў шэрагу прыватных вышэйшых навучальных устаноў г. Мінска (па сумяшчальніцтве). З жніўня 2016 да студзеня 2017 года навуковы супрацоўнік кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]] (па сумяшчальніцтве). З 20 студзеня 2017 да 31 сакавіка 2018 — навуковы супрацоўнік кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычнага факультэта БДУ]]. З 1 лістапада 2018 да 31 снежня 2020 — навуковы супрацоўнік аддзела генеалогіі, геральдыкі і нумізматыкі [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі НАН Беларусі]]. Праз сваю грамадзянскую пазіцыю ў час [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць фальсіфікацыі выбараў і гвалту]] з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] 24 лістапада 2020 года атрымаў паведамленне адміністрацыі Інстытута гісторыі НАН Беларусі пра непрацягненне кантракта<ref>{{Cite web|url=https://nn.by/?c=ar&i=263173|title=З Інстытута гісторыі звальняюць яшчэ аднаго навукоўца|date=2020-11-24|publisher=Наша Ніва}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/yashche-adnago-gistoryka-zvalnyayuc-z-akademii-navuk|title=Яшчэ аднаго гісторыка звальняюць з Акадэміі навук|date=2020-11-24|publisher=Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.tut.by/culture/708992.html?c|title=Историку, подполковнику милиции в запасе, не продлили контракт в Академии наук|date=2020-11-24|publisher=TUT.BY|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201219150340/https://news.tut.by/culture/708992.html|archivedate=2020-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31046185.html|title=Больш за 800 беларускіх навукоўцаў падпісалі ліст у падтрымку калегаў, звольненых з Акадэміі навук|date=2021-01-14|publisher=Радыё Свабода}}</ref>. З лютага 2022 да верасня 2023 года працаваў у аддзеле крыніцазнаўчых даследаванняў і выдання гістарычных крыніц Інстытута гісторыі Польскай акадэміі навук<ref>{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2025-12-12}}</ref>. З 1 красавіка 2026 г. — асістэнт аддзела квантытатыўных і геапрасторавых даследаванняў кафедры ўсходазнаўства і міжнародных палітычных адносін факультэта міжнародных адносін Універсітэта ў Беластоку<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://sm.uwb.edu.pl/wydzial/pracownicy-wydzialu/page2.html|title=Pracownicy Wydziału Stosunków Międzynarodowych UwB|website=uwb.edu.pl|access-date=2026-04-12|date=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/andrei.radaman.KnMZDMSriW2|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-04-12}}</ref>. === Служба ў органах унутраных спраў Беларусі === У 1996—2016 гадах служыў у органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. З 14 жніўня 1998 года — выкладчык, з 24 кастрычніка 2003 да 14 кастрычніка 2016 — старшы выкладчык кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права [[Акадэмія Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь]]. За час выкладання забяспечваў правядзенне ўсіх відаў навучальных заняткаў па тэорыі дзяржавы і права, [[Беларусазнаўства|беларусазнаўстве]], гісторыі Беларусі, гісторыі дзяржавы і права славянскіх народаў, гісторыі палітычнай і прававой думкі Беларусі, гісторыі дзяржавы і права Беларусі, гісторыі дзяржавы і права замежных краін, гісторыі палітычных і прававых вучэнняў, гісторыі органаў унутраных спраў Беларусі. Суаўтар тыпавых вучэбных праграм і навучальных праграм па гісторыі дзяржавы і права Беларусі, гісторыі дзяржавы і права замежных краін. Як навуковы кіраўнік падрыхтаваў да ўдзелу ў рэспубліканскіх конкурсах студэнцкіх навуковых работ тры работы, дзве з якіх атрымалі дыпломы I катэгорыі (РК НДРС-2009, секцыя «Філасофія, сацыялогія, гісторыя. Гісторыя Беларусі і праблемы ўзаемадзеяння цывілізацый»; РК НДРС-2010, секцыя «Юрыспрудэнцыя. Паліталогія. Дзяржаўнае кіраванне»), адна — дыплом III катэгорыі (РК НДРС-2008 секцыя «Юрыспрудэнцыя. Паліталогія. Дзяржаўнае кіраванне»). З 2007 па 2016 гг. выкладаў тэму «Рэтраспектыўны аналіз праблемы гандлю людзьмі» ў Міжнародным вучэбным цэнтры падрыхтоўкі, павышэння кваліфікацыі, перападрыхтоўкі кадраў у сферы міграцыі і супрацьдзеяння гандлю людзьмі<ref>{{Cite web|url=https://itc.amia.by/|title=Международный учебный центр Академии МВД Республики Беларусь - itc.AMIA.by|website=itc.amia.by|access-date=2024-11-12|url-status=dead}}</ref>. [[Падпалкоўнік]] міліцыі запасу<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/122023478|загаловак=Кафедра теории и истории государства и права|адказны=Авторы-составители: С.Ф. Лапанович, В.И. Павлов, А.А. Радоман|год=2016|месца=Мн.|archive-url=https://www.academia.edu/122023478|archive-date=}}</ref>. === Грамадзянская дзейнасць === [[Файл:RADAMAN 2020.png|міні|[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]] = Euroradio FM. «Ідэя X». Эфір 22.10.2020, запіс 19.10.2020]] Адзін з ініцыятараў грамадзянскай кампаніі ў абарону незалежнасці Беларусі «Свежы вецер» (2019—2020)<ref>{{Cite web|author=Ян Авсеюшкин|url=https://naviny.by/article/20191011/1570745502-rossiya-gotovitsya-k-voyne-nachalas-obshchestvennaya-kampaniya-v|title=«Россия готовится к войне». Началась кампания в защиту суверенитета Беларуси|publisher=Naviny.by = Белорусские новости|date=2019-10-11|accessdate=16 снежня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210117003127/https://naviny.by/article/20191011/1570745502-rossiya-gotovitsya-k-voyne-nachalas-obshchestvennaya-kampaniya-v|archivedate=17 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20191207/1562095819.html|title=В Минске оппозиция проводит акцию против интеграции с Россией|publisher=РИА Новости|date=|accessdate=}}</ref>. У ноч з 12 на 13 жніўня 2020 года ў перыяд [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбараў]] быў затрыманы супрацоўнікамі [[АМАП (Беларусь)|АМАП]] на прыпынку грамадскага транспарту на [[Вуліца Леаніда Бяды (Мінск)|вуліцы Леаніда Бяды]] ў раёне ўніверсама «Рыга» і быў збіты ў Савецкім РУУС Мінска<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.youtube.com/watch?v=taH1Mrqk_7U|title=Зварот да калег, вучоных юрыстаў у сувязі з падзеямі ў Беларусі 9-13 жніўня 2020 г.|author=Уладзімір Пятровіч Шыянок, доктар юрыдычных навук, прафесар, палкоўнік міліцыі ў адстаўцы.|website=|publisher=|date=2020-08-15}}</ref><ref>{{Cite web|author=Илья Азар|url=https://novayagazeta.ru/articles/2020/08/19/86732-bolshe-vsego-lyudi-boyatsya-chto-vse-ostanetsya-kak-bylo|title=«Мы не оппозиция, нас большинство»|publisher=Новая газета — Novayagazeta.ru|date=2020-08-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/lukashenko-mstit-za-chto-v-belarusi-uvolnjajut-istorikov/a-55681299|title=Лукашенко мстит? За что в Беларуси увольняют историков.|author=Татьяна Неведомская|publisher=Deutsche Welle (DW)|date=2020-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/culture/709363.html|title=Из Института истории уволены семь сотрудников. Ещё пятеро ушли сами в знак солидарности|author=Денис Мартинович|publisher=TUT.BY|date=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210123103014/https://news.tut.by/culture/709363.html|archivedate=2020-12-19}}</ref>. Пратакол затрымання і пратакол адміністрацыйнага правапарушэння, якія былі складзеныя участковым інспектарам ГАМ Савецкага РУУС старшым лейтэнантам міліцыі Сяргеем Віктаравічам Нікіценкам, не падпісаў, бо лічыў іх сфальсіфікаванымі і не меў магчымасці прачытаць іх ноччу на пляцы РУУС без акуляраў. Утрымліваўся ў ІЧУ Мінгарвыканкама (1-ы завулак Акрэсціна 36), адкуль быў выпушчаны пад падпіску без суда а 01:50 14 жніўня 2020 года.<ref>{{Cite web|author=Уладзь Грыдзін|lang=|url=https://www.svaboda.org/a/30783094.html|title=Як у Менску сустракалі вызваленых з турмы на Акрэсьціна пратэстоўцаў. Фотарэпартаж|publisher=Радыё Свабода|date=2020-08-14}} Фатаздымак 3.</ref> Адміністрацыйны працэс па яго справе прыпыняўся 7 кастрычніка і толькі 20 кастрычніка 2020 года на падставе ч. 1 арт. 23.34 Кодэкса аб адміністрацыйных правапарушэннях (КоАП) Рэспублікі Беларусь суддзя Савецкага раёна Мінска Аляксандр Аляксандравіч Воўк<ref>https://euroradio.fm/1570-sutak-za-chatyry-mesyacy-suddzi-antyrekardsmeny-pa-palitychnyh-spravah</ref> пастанавіў падвергнуць Андрэя Радамана адміністрацыйнаму спагнанню ў выглядзе штрафа на карысць дзяржавы ў памеры 10 базавых велічынь за ўдзел у несанкцыянаваным мітынгу, які адбыўся ў 01:30 13 жніўня 2020 года па адрасе Лагойскі тракт, 37. На судзе А. Радаман адмаўляў сам факт здзяйснення ім супрацьпраўнага дзеяння. Старшы участковы інспектар аддзела аховы правапарадку і прафілактыкі міліцыі грамадскай бяспекі Савецкага РУУС Мінска маёр міліцыі Вадзім Уладзіміравіч Смолік, які фігураваў у матэрыялах адміністрацыйнай справы як сведка ўдзелу А. Радамана ў мітынгу на Лагойскім тракце, на пасяджэнне суда не з’явіўся ў сувязі з тым, што нёс сутачнае дзяжурства. 7 снежня 2020 года скаргу на пастанову суда Савецкага раёна ад 20.10.2020 года па яго справе разглядаў Мінскі гарадскі суд. Суддзя Анастасія Паўлаўна Папко пастанавіла пастанову суддзі суда Савецкага раёна Мінска ад 20.10.2020 года адносна А. А. Радамана пакінуць без змены, а скаргу — без задавальнення. Неаднаразова выказваўся ў СМІ пра сваю грамадзянскую пазіцыю<ref>[https://euroradio.fm/radaman-syonnya-u-slove-salidarnasc-usya-nacyyanalnaya-ideya-belarusau Радаман: сёння ў слове «салідарнасць» — уся нацыянальная ідэя беларусаў] = [https://www.youtube.com/watch?v=undxzWW6hzU Радоман: сегодня в слове «солидарность» — вся национальная идея белорусов] ''Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM''. «Ідэя X». Зміцер Лукашук і Максім Гаруноў (запіс адбыўся 19.10.2020, эфір — 22.10.2020 10:43)</ref><ref>''Алена Малачко''. Бліц-апытанне. [https://www.nv-online.info/2020/11/10/blic-kali-na-vash-pogljad-pavinna-byc-prynjata-rashjenne-ab-pravjadzenni-novyh-prjezidjenckih-vybara.html Калі, на Ваш погляд, павінна быць прынята рашэнне аб правядзенні новых прэзідэнцкіх выбараў?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127172115/https://www.nv-online.info/2020/11/10/blic-kali-na-vash-pogljad-pavinna-byc-prynjata-rashjenne-ab-pravjadzenni-novyh-prjezidjenckih-vybara.html |date=27 лістапада 2020 }} ''Народная Воля'' (10.11.2020)</ref><ref>{{Cite web|title="Мы ідзём у нікуды": Інстытут гісторыі губляе навукоўцаў|url=https://euroradio.fm/my-idzyom-u-nikudy-instytut-gistoryi-gublyae-navukoucau|publisher=Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM|date=2020-11-30}}</ref><ref>''Алена Малачко''. Бліц. Андрэй Радаман, гісторык. «Дзейнічаць салідарна з тымі, хто нясе крыж пакут» ''Народная Воля'' № 102 (4560), с. 6 (29 снежня 2020)</ref><ref>''Deutschlandfunk Kultur''. Fazit. [https://srv.deutschlandradio.de/themes/dradio/script/aod/index.html?audioMode=2&audioID=3&state%5BlaunchMode%5D=4&state%5BlaunchModeState%5D%5Bsuche%5D%5BsearchTerm%5D=Sieben+Historiker+werden Weißrussland: Sieben Historiker werden entlassen. Gespräch mit ''Florian Kellermann'']{{Недаступная спасылка}} (05:11 min) (02.01.2021, 23:46 Uhr).</ref><ref>[https://euroradio.fm/urok-gistoryi-chym-nebyaspechnyya-sproby-yae-perapisac-efir-u-1600 «Урок гісторыі: чым небяспечныя спробы яе перапісаць?»], ''Еўрапейскае радыё для Беларусі = Euroradio FM''. Інтэрв’юер — Зміцер Лукашук, інтэрв’юяваны — Андрэй Радаман (прамы эфір з варшаўскай студыі Еўрарадыё 10.09.2021, 15:00 (Варшава).</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=z9_-7R6amR8 Гісторык Андрэй Радаман пра Беларусь 16 стагоддзя, 2020-ы і працу ў Акадэміі МУС, Media IQ, Надзея Белахвосцік (запіс адбыўся 10.05.2023.эфір — 15.05.2023)]</ref>. 11 жніўня 2020 года падпісаў [[Зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]]. Сябра [[Беларускі інстытут публічнай гісторыі|Беларускага інстытута публічнай гісторыі]].<ref>{{Cite web|url=https://rejestr.io/osoby/3253129/andrei-radaman|title=Andrei Radaman {{!}} Powiązania {{!}} Rejestr.io|website=rejestr.io|access-date=2025-01-31}}</ref> Сябра грамадскага аб’яднання «Беларускі даследчы ўніверсітэт імя Астафея Валовіча».<ref>{{Cite web|url=https://rejestr.io/krs/1195918/stowarzyszenie-astafiej-valovic-belarusian-research-university|title=STOWARZYSZENIE "ASTAFIEJ VAŁOVIC BELARUSIAN RESEARCH UNIVERSITY" {{!}} Rejestr.io|website=rejestr.io|access-date=2025-10-01}}</ref> === Навуковая дзейнасць === У спіс яго навуковых зацікаўленасцей уваходзяць: палітычная гісторыя ранняга Новага часу; гісторыя дзяржавы і права Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага і Рэчы Паспалітай абодвух народаў (Каралеўства Польскага і ВКЛ); гісторыя мясцовага самакіравання ВКЛ і Беларусі, парламенцкіх інстытутаў і парламенцкага права; [[прасапаграфія]], [[генеалогія]] і [[сфрагістыка]] палітычнай эліты ВКЛ XV—XVIII ст.; гісторыя праваахоўных органаў Беларусі. З 2000 года ўдзельнік распрацоўкі шэрагу навуковых праектаў, прафінансаваных Беларускім рэспубліканскім фондам фундаментальных даследаванняў і Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь, у тым ліку: Г 99-325 «Гістарычныя асновы развіцця інстытутаў парламентарызму ў Беларусі ў XVI—XVIII стст.» (2000—2002, кіраўнік к.ю.н. [[Галіна Вячаславаўна Дзербіна|Г. В. Дзербіна]]), Г 06М-212 «Пратэкцыянізм як форма сацыяльных і палітычных паводзін у Вялікім Княстве Літоўскім у XVI стагоддзі» (2006—2008, кіраўнік к.г.н. [[Уладзімір Аляксеевіч Падалінскі|У. А. Падалінскі]]), № Г12 МС-018 «Паслы ад ВКЛ на соймы Рэчы Паспалітай (1569—1793 гг.)​» (2012—2014, конкурс «Навука МС [міжнароднае супрацоўніцтва]», кіраўнікі к.г.н. А. Мацук, праф. А. Рахуба, вядучыя арганізацыі — Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларуси, Інстытут гісторыі ПАН). У 2009 годзе ў межах выканання Дзяржаўнай комплекснай праграмы навуковых даследаванняў на 2006—2010 гады «Гісторыя беларускай нацыі, дзяржаўнасці і культуры» (кіраўнік — д.г.н. акадэмік сакратар НАН Беларусі А. А. Каваленя), прыняў удзел у падрыхтоўцы і публікацыі выдання «Беларусь: Народ. Дзяржава. Час». З 2009 года ўдзельнік некалькіх міжнародных навукова-даследчых праектаў, якія былі рэалізаваны і рэалізуюцца пад кіраўніцтвам праф. {{нп5|Генрык Люлевіча|Генрыка Люлевіча|pl|Henryk Lulewicz}} (1950—2019), праф. [[Анджэй Рахуба|Анджэя Рахубы]] i прафесара Універсітэта ў Беластоку Караля Лапатэцкага. Сярод іх праекты па выданні спісаў ураднікаў і саноўнікаў ВКЛ (Полацкае, Мсціслаўскае, Берасцейскае, Новагародскае (Навагрудскае) ваяводствы) (NPRH nr N N108 203536; NPRH nr 12H 11 0016 80; NPRH nr 11H 18 0370 86), парламентарыяў ВКЛ на соймах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (NPRH nr 11H 18 0130 87), а таксама навуковыя праекты па выданні актаў новагародскага (навагрудскага), слонімскага i полацкага соймікаў (NPRH nr 0057/NPRH2/H11/81/2012; NPRH/DN/SP/0141/2024/14; NPRH nr 11H 20 0318 88). У 2025-2027 гг. ва Універсітэце ў Беластоку разам з Каралем Лапатэцкім і [[Ігар Аляксандравіч Бортнік|Ігарам Бортнікам]] Андрэй Радаман будзе працаваць таксама над рэалізацыяй навуковага праекта "Вяршэнства права і кантроль заканадаўчай улады ў Вялікім княстве Літоўскім". Для рэалізацыі пастаўленых у рамках названых праектаў задач, працаваў у архівах і аддзелах рукапісаў бібліятэк Берліна, Дрэздэна, Варшавы, Вены, Вільні (Вільнюса), Вроцлава, Гданьска, Граца, Гродна, Кіева, Кракава, Курніка, Любліна, Масквы, Мінска, Парыжа, Познані, Санкт-Пецярбургу, Стакгольма, Торуні і інш. Прыняў непасрэдны ўдзел больш чым у 60 міжнародных і рэспубліканскіх навуковых канферэнцыях, сімпозіумах і кангрэсах, а таксама неаднаразова выступаў на пасяджэннях міжнародных круглых сталоў па гістарычнай і гісторыка-прававой праблематыцы ў Беларусі, Літве, Польшчы, Расіі, Украіне і Швецыі. Сябра рэдакцыйных рад навуковых выданняў «[[Герольд Litherland]]»<ref>{{Cite web |url=https://www.academia.edu/43223558/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_21 |title=«Герольд Litherland» |access-date=18 снежня 2020 |archive-date=7 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407211058/https://www.academia.edu/43223558/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_21 |url-status=dead }}</ref> (Гродна-Мінск) і «Rocznik Lituanistyczny»<ref>[http://rl-ihpan.edu.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=11&Itemid=113&lang=pl Rocznik Lituanistyczny]</ref> (Варшава). У 1995—1998 гадах — сябра рэдакцыі [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускага гістарычнага агляду]]. З 2023 года — сябра суполкі літуаністычных даследаванняў у Інстытуце гісторыі ПАН<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://ihpan.edu.pl/struktura/zaklady-naukowe/zespol-badan-lituanistycznych/|title=Zespół Badań Lituanistycznych|website=Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN - Instytut Historii PAN|access-date=2024-11-11}}</ref>. Сябра Літуаністычнай камісіі пры Камітэце гістарычных навук Польскай акадэміі навук (2024)<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.facebook.com/story.php/?story_fbid=1052333046896646&id=100063598801439&_rdr|title=Nowy skład Komisji Lituanistycznej|website=FB strona Komisji Lituanistycznej przy KNH PAN|date=05.09.2024}}</ref>. Сябра аргкамітэта па стварэнні Беларускага даследчага ўніверсітэта імя Астафея Валовіча (2023—2025)<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/praekt-natsyyanalnaga-dasledchaga-universitetu.html|title=Нацыянальны даследчы унівэрсітэт. Што за праект?|website=budzma.org|access-date=2024-11-11}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rejestr.io/krs/1195918/stowarzyszenie-astafiej-valovic-belarusian-research-university|title=STOWARZYSZENIE "ASTAFIEJ VAŁOVIC BELARUSIAN RESEARCH UNIVERSITY" {{!}} Rejestr.io|website=rejestr.io|access-date=2025-10-12}}</ref>. Аўтар больш за 80 навуковых работ<ref>[https://scholar.google.com/citations?hl=ru&user=gt5z4lQAAAAJ Профіль Google Scholar]</ref>, а таксама шэрагу артыкулаў у [[Беларуская энцыклапедыя|Беларускай энцыклапедыі]], [[Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|Энцыклапедыі гісторыі Беларусі]], [[Вялікае Княства Літоўскае (энцыклапедыя)|энцыклапедыі «Вялікае княства Літоўскае»]]<ref>[http://www.vkl.by/search?SearchForm%5Bstring%5D=радаман&SearchForm%5Bpartition%5D=&SearchForm%5Bpartition%5D=0&yt0= Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»]</ref>. * '''[https://scholar.google.com/citations?user=gt5z4lQAAAAJ h-індэкс 10]''' ([[Google Scholar]] Citations) '''{{нп5|ORCID||ru|}} [https://orcid.org/0000-0002-7211-124X 0000-0002-7211-124X] [[Web of Science]] Researcher ID [https://publons.com/researcher/1998776/andrei-radaman/ V-5923-2017]''' === Стажыроўкі === * 2002 год — [[Ягелонскі ўніверсітэт]], стажыроўка на кафедрах гісторыі права Польшчы юрыдычнага факультэта і гісторыі Ранняга Новага часу гістарычнага факультэта па стыпендыі Фонду каралевы Ядвігі. * 2010 год — [[Варшаўскі ўніверсітэт]], стажыроўка на кафедры гісторыі права Польшчы Інстытута гісторыі права факультэта права і адміністрацыі па навуковай стыпендыі Польскага камітэта па справах [[ЮНЕСКА]]. * 2018 год — [[Варшаўскі ўніверсітэт]], стажыроўка на кафедры гісторыі Ранняга Новага часу Гістарычнага інстытута па навуковай стыпендыі Польскага камітэта па справах [[ЮНЕСКА]]. * 2019 год — [[Акадэмія навук Літвы]], навуковая стажыроўка ў рамках міжакадэмічнага абмену ў Інстытуце гісторыі Літвы. * 2021 год — {{нп5|Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук|Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля|pl|Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk}} Польскай акадэміі навук, Нямецкі гістарычны інстытут у Варшаве<ref>{{Cite web|url=https://www.dhi.waw.pl/|title=Startseite - Deutsches Historisches Institut Warschau - DHIW|website=www.dhi.waw.pl|access-date=2024-11-12}}</ref>, даследніцкая навуковая стажыроўка на 11 месяцаў (люты-снежань)<ref>[https://www.dhi.waw.pl/aktuelle-meldungen/detail/news/wir-begruessen-forschende-aus-belarus.html Wir begrüßen Forschende aus Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210301003915/https://www.dhi.waw.pl/aktuelle-meldungen/detail/news/wir-begruessen-forschende-aus-belarus.html|date=1 сакавіка 2021}}. Deutsches Historisches Institut Warschau. 01.02.2021.</ref><ref>Max Weber Stiftung. [https://www.maxweberstiftung.de/presse/aktuelles-presse/einzelansicht-pressemeldungen/detail/News/stipendien-fuer-akademikerinnen-und-akademiker-aus-belarus.html Stipendien für Akademikerinnen und Akademiker aus Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305230048/https://www.maxweberstiftung.de/presse/aktuelles-presse/einzelansicht-pressemeldungen/detail/News/stipendien-fuer-akademikerinnen-und-akademiker-aus-belarus.html |date=5 сакавіка 2021 }}. Dienstag, 02. Februar 2021.</ref><ref>WNP.PL. [https://www.wnp.pl/parlamentarny/spoleczenstwo/stypendia-dla-bialoruskich-naukowcow-od-instytutu-historii-pan-i-niemieckiego-instytutu-historycznego,122828.html Stypendia dla białoruskich naukowców od Instytutu Historii PAN i Niemieckiego Instytutu Historycznego]. 04-02-2021 13:34</ref><ref>Nauka w Polsce. [https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C86174%2Cstypendia-dla-bialoruskich-naukowcow-od-instytutu-historii-pan-i Stypendia dla białoruskich naukowców od Instytutu Historii PAN i Niemieckiego Instytutu Historycznego]. 05.02.2021.</ref><ref>[https://ihpan.edu.pl/stypendia-dla-srodowiska-akademickiego-z-bialorusi/ Stypendia dla środowiska akademickiego z Białorusi]. Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk, 05.02.2021.</ref>. * 2025 год — [[Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля Польскай акадэміі навук|Інстытут гісторыі імя Тадэвуша Мантэйфеля]]^[pl] Польскай акадэміі навук (стажыроўка 1 месяц (май-чэрвень). == Бібліяграфія == === Калектыўныя манаграфіі === * [http://history.by/issledovania/издательский-проект-коллективного-ф-2/ Беларусь: Народ. Государство. Время] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200629063150/http://history.by/issledovania/%D0%B8%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE-%D1%84-2/ |date=29 чэрвеня 2020 }} / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории; редкол.: [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Коваленя]] [и др.]. Минск: Беларуская навука, 2009. * Гісторыя Навагрудка — з глыбінь вякоў да нашых дзён = История Новогрудка — из глубин веков до наших дней / [<nowiki/>[[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. П. Касцюк]] і інш.], рэд. кал.: [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. П. Касцюк]] (гал. рэд.). 1-е выд. Мінск: Белстан, 2014<ref>''Ні­на Шчарбачэвіч.'' [https://zviazda.by/be/news/20141007/1412631679-navagrudku-970 Навагрудку — 970!] ''Звязда'' (07.10.2014)</ref>; 2-е выд. Мінск: Белстан, 2016. * [https://www.academia.edu/12795611 Unus pro omnibus: Валовічы ў гісторыі Вялікага княства Літоўскага XV—XVIII ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230726194620/https://www.academia.edu/12795611 |date=26 ліпеня 2023 }} Склад. [[Андрэй Янушкевіч]]. Навук. рэд. [[Аляксей Іванавіч Шаланда|Аляксей Шаланда]]. Мінск: Медысонт, 2014. * [https://www.litres.ru/raznoe-4340152/istoriya-belorusskoy-gosudarstvennosti-tom-pervyy-40259942/ История белорусской государственности: В 5 т. Т. 1 : Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.] / [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|А. А. Коваленя]] [и др.]; отв. ред. тома [[Вольга Мікалаеўна Ляўко|О. Н. Левко]], [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|В. Ф. Голубев]]; Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т истории. Минск: Беларуская навука, 2018. * [https://www.taylorfrancis.com/books/edit/10.4324/9781003311454 Belarus in the Twenty-First Century: Between Dictatorship and Democracy], edited by Elena Korosteleva, Irina Petrova, Anastasiia Kudlenko, 1st Edition, London: Routledge, 2023, 236 pp. DOI <nowiki>https://doi.org/10.4324/9781003311454</nowiki>; eBook <nowiki>ISBN 9781003311454</nowiki>. * [https://www.amazon.com/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C-XXI-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%96-%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B9-%D0%B4%D1%8D%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%8F%D0%B9/dp/1915601398 Беларусь у XXI стагоддзі. Паміж дыктатурай і дэмакратыяй], укладальнікі Алена Карасцялёва, Ірына Пятрова, Настасся Кудленка, пераклад з англійскай Уладзімір Паўловіч, Лондан: Skaryna Press, 2024. === Навукова-даведачныя выданні (ў суаўтарстве) === * Земскія ўраднікі Полацкага ваяводства (другая палова XVI — першая палова XVII стст.) / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Commentarii polocenses historici = Полацкія гістарычныя запіскі. Том I. Полацак, 2004. С.73-80. * Земскія ўраднікі Віцебскага ваяводства ў другой палове XVI — першай палове XVII стст. / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Commentarii polocenses historici = Полацкія гістарычныя запіскі. Том II. Полацак, 2005. С. 51-61. * Земскія ўраднікі Менскага павета ў другой палове XVI — першай палове XVII стст. / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Commentarii polocenses historici = Полацкія гістарычныя запіскі. Том III. Полацак, 2006. С.65-69. * [https://www.academia.edu/34051158/Герольд_Litherland_nr_17 Земскія ўраднікі Гарадзенскага павета ВКЛ (другая палова XVI — першая палова XVII ст.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230408095400/https://www.academia.edu/34051158/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_17 |date=8 красавіка 2023 }}. / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Герольд Litherland. Год V. Горадня, 2006. № 1 (17). С. 98-109. * Милиция Беларуси. Документы и материалы (1917—2007 гг.) / Сост. К. И. Барвинок [и др.:]: под ред. канд. ист. наук, доц. К. И. Барвинка, доктора ист. наук, проф. А. Ф. Вишневского; Министерство внутренних дел; Академия МВД. Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2007. * [https://www.academia.edu/2435892/Герольд_Litherland_nr_18 Земскія ўраднікі Ваўкавыскага павета (другая палова XVI — першая палова XVII стст.)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210112173811/https://www.academia.edu/2435892/%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_Litherland_nr_18 |date=12 студзеня 2021 }} / А. Радаман, {{нп5|Дарус Вілімас|Д. Вілімас|lt|Darius Vilimas}}, [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich В. Галубовіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} // Герольд Litherland. 2011. № 18. С.143-155. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. [[Анджэй Рахуба|Anrzej Rachuba]], {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-<2024>. [https://rcin.org.pl/Content/140339 T. V: Ziemia połocka i województwo połockie. XIV—XVIII wiek] / IH PAN; pod red. {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryka Lulewicza}}, oprac. {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}, [[Анджэй Рахуба|Andrzej Rachuba]], Andrzej Haratym, [[Андрэй Уладзіміравіч Мацук|Andrej Macuk]], Andrej Radaman przy współpracy [https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich Witala Hałubowicza] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211022060229/https://www.ggau.by/publication/fbu/4189-golubovich-vitalij-vladimirovich |date=22 кастрычніка 2021 }} i Przemysława P. Romaniuka. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN, 2018. 305, [1] s. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. A. Rachuba, H. Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», 2003—2014, Wydawnicto IH PAN, 2018-<2024>. [https://rcin.org.pl/publication/281586 T. VI: Ziemia nowogródzka i województwo nowogródzkie XV—XVIII wiek] / IH PAN; red. Andrzej Rachuba, oprac. Henryk Lulewicz, Tomasz Jaszczołt, Andrej Radaman, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrej Macuk, Adam Danilczyk, Andrzej Haratym. — Warszawa: IH PAN, 2024. 524 s. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. [[Анджэй Рахуба|Andrzej Rachuba]], {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», Wydawnictwo IH PAN, 2003-<2024>. [https://rcin.org.pl/dlibra/publication/251774/edition/233383/content T. IX: Województwo mścisławskie. XVI—XVIII wiek] / IH PAN; pod red. [[Анджэй Рахуба|Andrzeja Rachuby]], oprac. {{нп5|Генрык Люлевіча|Henryk Lulewicz|pl|Henryk Lulewicz}}, [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/270-tomasz-jaszczolt/ Tomasz Jaszczołt], Andrej Radaman, [[Анджэй Рахуба|Andrzej Rachuba]], Przemysław P. Romaniuk, [[Андрэй Уладзіміравіч Мацук|Andrej Macuk]], [https://ihpan.edu.pl/pracownicy/131-adam-danilczyk/ Adam Danilczyk] i Andrzej Haratym. Warszawa: Wydawnictwo IH PAN, 2019. 262 s. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego: Spisy: w X t. / PAN, Instytut Historii; red. A. Rachuba, H. Lulewicz. Warszawa: Wydawnictwo «DiG», 2003—2014, Wydawnicto IH PAN, 2018-<2024>. [https://rcin.org.pl/dlibra/publication/251773/edition/233372/content T. VIII: Ziemia brzeska i województwo brzeskie XIV—XVIII wiek] / IH PAN; red. Andrzej Rachuba, oprac. Henryk Lulewicz, Tomasz Jaszczołt, Andrej Radaman, Andrzej Rachuba, Przemysław P. Romaniuk, Andrej Macuk, Adam Danilczyk, Andrzej Haratym. — Warszawa: IH PAN, 2020. 405 s. === Вучэбная літаратура (у суаўтарстве) === * История органов внутренних дел Беларуси: хрестоматия] / Министерство внутренних дел Республики Беларусь, Академия МВД; сост. А. Ф. Вишневский [и ин.]. Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2009. * История органов внутренних дел Беларуси: [курс лекций для вузов] / А. Ф. Вишневский [и др.] под ред. А. Ф. Вишневского; Министерство внутренних дел Республики Беларусь; Учреждение образования «Академия Министерства внутренних дел Республики Беларусь». Минск: Академия МВД Республики Беларусь, Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2010. * История органов внутренних дел Беларуси: учеб. пособие для учреждений высшего образования] / А. В. Вениосов [и др.]; под общ. ред. В. А. Данилова, А. С. Жмуровского; учреждение образования «Акад. М-ва внутрен. дел Респ. Беларусь». Минск: Академия МВД Республики Беларусь, 2015. === Выбраныя навуковыя артыкулы і публікацыі крыніц === Паводле Google Scholar<ref>[https://scholar.google.com/citations?user=gt5z4lQAAAAJ&hl=ru Профіль Google Scholar]</ref>: {{кал|2}} * [https://www.academia.edu/122021195 Кіраванне соймікавамі пасяджэннямі ў Вялікім княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім у другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А. Радаман // Вес. Беларус. дзярж. пед. ун-та ім. М. Танка. — 2002. — № 2(32). — С. 120—132. * [https://www.academia.edu/122019215 Інструкцыя новагародскага сойміка паслам на элекцыйны сойм 1587 г.] / падрыхтаваў да друку, камент. А. Радаман // Беларус. гіст. агляд. 2003. — Т.10, сш.1-2 (18-19). — С.163-174. * [https://www.academia.edu/122022189 Шляхецкія з’езды і соймікі Новагародскага павета і праблема ўзнікнення каптуровых судоў у Вялікім княстве Літоўскім, Рускім і Жамойцкім ў час бескаралеўяў другой паловы XVI ст.] / А. Радаман // Вест. Акад. МВД Респ. Беларусь. — 2004. № 1 (7). — С. 132—136. * [https://www.academia.edu/122021455 Справа аб парушэнні ваўкавыскім старостай Крыштафам Монвідам Дарагастайскім парадку ўступлення на пасаду і прынцыпаў прызначэння ўраднікаў гродскага суда і яе адлюстраванне ў дакументах Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі: дэкрэт Галоўнага Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкагапа справе аб парушэнні ваўкавыскім старостам Крыштафам Монвідам Дарагастайскім парадку ўступлення на пасаду і прынцыпаў прызначэння ўраднікаў гродскага суда. 23 верасня 1589 г., Менск] / А. Радаман // Архіварыус: зб. навук.паведамл. і арт. Вып.2 / рэдкал.: А. К. Галубовіч (старш.) і інш. Мінск: БелНДІДАС, 2004. — С.104-114 (Сер.: Гісторыя, архівазнаўства, крыніцазнаўства; Вып.2.). * [https://www.academia.edu/122021120 Rejestr senatorów i posłów na sejmie walnym warszawskim 9 lutego — 21 marca 1600 r.] / A. Radaman, M. Ferenc // Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne. — 2004. — T. MCCLXVII, zeszyt 131. — S. 89-107. * [https://www.academia.edu/122021766 Ухвалы соймікаў і шляхецкіх з’ездаў Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага ў сістэме нарматыўнага рэгулявання фінансавання соймавых паслоў у другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А. Радаман // Вес. БДПУ. Сер. 2, Гісторыя. Філасофія. Паліталогія. Сацыялогія. Эканоміка. Культуралогія. — 2005. — № 4 (46). — С.16-21. * [https://www.academia.edu/122019074 Віленскі земскі прывілей 1565 г. вялікага князя літоўскага Жыгімонта Аўгуста] / А. Радаман // Беларус. гіст. агляд. — 2005. — Т.12, сш.1-2 (22-23). — С.132-161. * [https://www.academia.edu/122021837 Інструкцыя новагародскага сойміка паслам на варшаўскі вальны сойм 1598 г.] / падрыхтаваў да друку, камент. А. Радаман // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. — 2005. — № 2. — С. 97-109. * [https://www.academia.edu/122020834 Uchwała sejmikowa powiatu nowogródzkiego z 1568 r. a system finansowania posłów sejmowych Wielkiego Księstwa Litewskiego] / A.Radaman // Litwa w epoce Wazów : prace ofiarowane H.Wisnerowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin / Instytut Historii PAN im.T.Manteuffla; podred. W.Kriegseisena i A. Rachuby. — Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. — S. 145—156. * [https://www.academia.edu/122018322 Да праблемы вызначэння мяжы паміж Новагародскім і Пінскім паветамі Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага ў другой палове XVI ст.] / А. Радаман // Памяць стагоддзяў на карце Айчыны: зб. навук. прац у гонар 70-годдзя М. Ф. Спірыдонава / Нац.акад.навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад. Р. А. Аляхновіч [i інш.]; рэдкал.: А. А. Каваленя (адказ.рэд.), А. І. Груша (адказ. сакр.) [і інш.]. Мінск: Беларус. навука, 2007. — С. 73-89. * [https://www.academia.edu/127384645 Інструкцыя шляхты Гарадзенскага павета паслам на Варшаўскі сойм 1572 г. з агульнаваяводскага сойміка Трокскага ваяводства, які адбыўся ў Самілішках 9 снежня 1571 г.] / падрыхтаваў да друку, камент. А. Радаман // Гарадзенскі палімпсест. 2009. Дзяржаўныя ўстановы і палітычнае жыццё. XV—XX ст. / рэд. А. Ф. Смаленчук, Н. У. Сліж. Гародня: [б.в.], 2009. — С. 246—251. * [https://www.academia.edu/122018135 Samorząd sejmikowy w powiatach województwa nowogródzkiego Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1565—1632] / A. Radaman // Praktyka życia publicznego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVI—XVIII wieku / red. U. Augustyniak, A.B. Zakrzewski; Komisja Lituanistyczna przy Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, Instytut Historyczny Uiwersytetu Warszawskiego, Instytut Historii Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa: Neriton, 2010. — S. 55-103. * [https://www.academia.edu/122019652 Арганізацыя і склад полацкага земскага суда ў другой палове XVI — першай трэці XVII ст.] / А. Радаман // Герольд Litherland. — 2011. — № 18. — С.21-36. * [https://www.academia.edu/122019708 Попісавы экспедыцыйны з’езд і перадсоймавы соймік Новагародскага павета ў Капылі ў лютым 1596 г.] / А. Радаман // Капыль: гісторыя горада і рэгіёна (да 360-годдзя выдання прывілея на магдэбургскае права Капылю) : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі; Ін-т гісторыі; уклад. А. А. Скеп’ян, А. Б. Доўнар, І. В. Соркіна; рэдкал. А. А. Каваленя [іінш.]. — Мінск: Беларус. навука, 2012. — С.185-210. * [https://www.academia.edu/122019977 Род Харытановічаў Вобрынскіх (Абрынскіх) уласнага герба «Харытон» у Новагародскім павеце ВКЛ у другой палове XVI ст.] / А. Радаман // Карэліччына: людзі, падзеі, час: зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі; Ін-т гісторыі; уклад. А. А. Скеп’ян, В. А. Максімовіч, А. Б. Доўнар; рэдкал. А. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 2012. — С.50-63. * [https://www.academia.edu/122018259 Особенности российского администрирования и уголовного судопроизводства на территории Новогородского воеводства Великого Княжества Литовского, Русского и Жемайтского в 1657—1658 гг.] // Наследие российской государственности / Алтайская академия экономики и права; под ред. Ю. В. Анохина. Барнаул : Изд-во ААЭП, 2012. — С. 24-41. * [https://www.academia.edu/121931925 Іерархія ўраднікаў на сойміку Новагародскага павета Вялікага княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага ў другой палове XVI — першай трэці XVII ст.] / А. Радаман // Людзі і ўлада Навагрудчыны: гісторыя ўзаемадзеяння (да 500-годдзя надання Навагрудку прывілея на магдэбургскае права) : зб. навук. арт. / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі, уклад. А. А. Скеп’ян, В. В. Даніловіч, А. Б. Доўнар, рэдкал. А. А. Каваленя [іінш.]. — Мінск: Беларуская навука, 2013. — С.162-177. * [https://www.academia.edu/121931766 Новагародскі перадсоймавы соймік 19-21 студзеня 1598 г.] / А.Радаман // Людзі і ўлада Навагрудчыны : гісторыя ўзаемадзеяння (да 500-годдзя надання Навагрудку прывілея на магдэбургскае права): зб.навук. арт./ Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі, уклад. А. Скеп’ян, В. Даніловіч, А. Доўнар, рэдкал. А. Каваленя [і інш.]. — Мінск : Беларус. навука, 2013. — С. 139—162. * [https://www.academia.edu/121931666 Ухваленне мясцовых падаткаў на сойміках і шляхецкіх з’ездах Новагародскага ваяводства ВКЛ у другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А.Радаман // Беларус. гіст. часоп. — 2013. — № 9. — С. 22-33. * [https://www.academia.edu/121930974 Патранальна-кліентальныя адносіны ў Новагародскім павеце і іх уплыў на палітыку і дзейнасць органаў шляхецкага самакіравання ў другой палове XVI — пачатку XVII ст.] / А. Радаман // Магнацкі двор і сацыяльнае ўзаемадзеянне (XV—XVIII стст.) : зб. навук. прац / Установа "Музей "Замкавы комплекс «Мір»; рэд. А. М. Янушкевіч. — Мінск : Медысонт, 2014. — С. 252—294. * [https://www.academia.edu/122013379 Шляхта Новагародскага павета ў паспалітым рушэнні ВКЛ 1567 года] / А. Радаман, А. Янушкевіч // Studia z dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego (XVI—XVIII w.) / Instytut historii PAN, Polskie towarzystwo heraldyczne; red. S.Górzyński, M.Nagielski. — Warszawa: DiG, 2014. — S. 337—381. * [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/handle/11320/13507 Павятовыя соймікі Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, Рускага і Жамойцкага напярэдадні кракаўскага ардынарнага сойма Рэчы Паспалітай абодвух народаў 1603 г.] / А.Радаман // Вялікае Княства Літоўскае: палітыка, эканоміка, культура : зб. навук. арт. У 2 ч. Ч. 1 / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі; уклад.: А. А. Скеп’ян; рэдкал.: У. Р. Гусакоў [і інш.]. — Мінск : Беларуская навука, 2017. — С. 221—252 * [https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/13502/1/A_Radaman_Sistiematizacyja_prawa_WKL_i_wopros_poprawy_Trietjego_statuta_WKL.pdf Сістэматызацыя права ВКЛ і пытанне паправы Трэцяга статута ВКЛ на сойміках Новагародскага ваяводства ў 1587—1632 гг.] / А.Радаман // Журн. Белорус. гос. ун-та. История. — 2018. — № 2. — С. 21—31. * [https://miscellanea.uwb.edu.pl/article/download/677/588/1328 Miejsca obrad sejmików i zjazdów szlacheckich powiatu nowogródzkiego] [Places of Debates of Dietines (Sejmiks) and Other Noble Assemblies of the Nowogródek Poviat] / A, Radaman // Miscellanea Historico-Iuridica, — 2022. — T, 21(1). — S. 75-115. * [http://hdl.handle.net/11320/16699 Miejsca obrad zjazdów szlacheckich I sejmików powiatu słonimskiego] / A, Radaman // Wobec sejmików. Magnateria Rzeczypospolitej w XVI—XVIII wieku, red. M. Kupczewska, K.Łopatecki, Białystok, 2024.— S. 193—213. * [https://www.researchgate.net/publication/369253316 The Political Symbols and Concepts of Statehood in the Modern History of Belarus] / Andrej Kotljarchuk, Andrej Radaman, and Elena Sinitsyna // Belarus in the Twenty-First Century: Between Dictatorship and Democracy, edited by Elena Korosteleva, Irina Petrova, and Anastasiia Kudlenko, Routledge 2023, p.&nbsp;3-15. * [https://www.academia.edu/121803032 Палітычныя сімвалы і трактоўка дзяржаўнасці ў найноўшай гісторыі Беларусі] / Андрэй Катлярчук, Андрэй Радаман, Алена Сініцына // Беларусь у XXI стагоддзі. Паміж дыктатурай і дэмакратыяй, укладальніцы Алена Карасцялёва, Ірына Пятрова, Настасся Кудленка, пераклаў з англійскай Уладзімір Паўловіч, Лондан: Skaryna Press, 2024, с. 25-38. {{канец кал}} == Узнагароды і прэміі == * Памятны медаль «80 год міліцыі Беларусі». * Юбілейны медаль «90 год міліцыі Беларусі». * Памятны знак «70 год міліцыі Мінскай вобласці». * Нагрудны знак «За адзнаку». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Историки Беларуси в начале XXI столетия: биобиблиографический справочник / Г. В. Корзенко. Минск : Белорусская наука, 2007, c. 312—313. * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|РАДАМАН Андрэй Аляксандравіч}}, с. 200—201. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20201031155234/http://history.by/be/radaman/ Профіль на сайце Інстытута гісторыі НАН Беларусі (2018—2020)] * [https://sm.uwb.edu.pl/wydzial/pracownicy-wydzialu/page2.html Профіль на сайце Універсітэта ў Беластоку] * [https://orcid.org/0000-0002-7211-124X ORCID] * [https://uwb.academia.edu/AndrejRadaman Старонка на academia.edu] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Радаман Андрэй Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута гісторыі НАНБ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] mvwshsyxevi6aep0b8xckavk04l91m6 0 673563 5147152 4763332 2026-05-26T20:18:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147152 wikitext text/x-wiki {{Прадпрымальнік }} '''Аніка Фалькенгрэн''', народжаная '''Болін''' ({{lang-sv|Annika Falkengren}} (''Bolin''); нар. [[12 красавіка]] [[1962]] года) ― [[Швецыя|шведская]] банкір, адна з сямі кіруючых партнёраў банка Lombard Odier & Co. Прафесійную кар’еру яна пачала ў 1987 годзе ў Skandinaviska Enskilda Banken, дзе дайшла да пасады прэзідэнта і генеральнага дырэктара ў 2005 годзе, і заставалася на ёй да 2017 года. За сваю кар’еру яна займала розныя пасады членаў савета дырэктараў і атрымлівала мноства ўзнагарод, у прыватнасці, неаднаразова была адзначана [[Fortune (часопіс)|Fortune]] адной з самых магутных жанчын глабальнага бізнесу<ref>http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=20629078&ticker=SEBA:SS</ref>. == Ранняе жыццё і адукацыя == Аніка Фалькенгрэн нарадзілася 12 красавіка 1962 года у [[Бангкок|Бангкоку,]] дзе яе бацькі знаходзіліся ў якасці дыпламатаў [[Міністэрства замежных спраў Швецыі]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/2bbf2744-7928-11e3-b381-00144feabdc0#axzz3mdvqTfr6|title=Annika Falkengren: banking survivor with a trader's gut instincts|accessdate=2019-11-14}}</ref> Нарадзіўшыся ў дыпламатычнай сям’і, яе пачатковыя гады характарызаваліся частымі пераездамі. Яна вярнулася ў Швецыю, каб вучыцца ў школе-інтэрнаце Sigtunaskolan Humanistiska Läroverket, і пасля гэтага працягвала вышэйшую адукацыю ў [[Стакгольмскі ўніверсітэт|Стакгольмскім універсітэце,]] дзе ў 1987 годзе атрымала ступень бакалаўра дзелавога адміністравання і [[Эканоміка|эканомікі]]<ref>{{Cite web|url=https://www.expressen.se/nyheter/inloggad/det-stormar-pa-nytt-kring-sigtunaskolan/|title=Det stormar på nytt kring Sigtunaskolan|accessdate=2019-11-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.su.se/samverkan/2.1028/universitetets-nyhetsbrev/annika-falkengren-v%C3%A4lj-r%C3%A4tt-f%C3%B6retag-och-r%C3%A4tt-chef-1.5744|title=Annika Falkengren: "Välj rätt företag och rätt chef"|accessdate=2019-11-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191115154149/https://www.su.se/samverkan/2.1028/universitetets-nyhetsbrev/annika-falkengren-v%C3%A4lj-r%C3%A4tt-f%C3%B6retag-och-r%C3%A4tt-chef-1.5744|archivedate=15 лістапада 2019|url-status=dead}}</ref>. == Кар’ера == Фалькенгрэн прыйшла ў SEB у 1987 годзе непасрэдна з універсітэта ў рамках банкаўскай праграмы навучання выпускнікоў<ref>{{Cite news|title=Annika Falkengren|url=http://www.europeanceo.com/profiles/2013/10/annika-falkengren-2/|date=9 October 2013}}</ref>. Гэта была першая прыступка на яе доўгай кар’еры ў SEB, за якаю яна займала розныя кіруючыя пасады і абавязкі больш за 30 гадоў, і завяршылася тым, што ў 2005 годзе яна заняла пасаду кіраўніка Банка ў якасці прэзідэнта і генеральнага дырэктара SEB, я знаходзілася на ёй да ліпеня 2017 года<ref>{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/79639642-dbbd-11e6-9d7c-be108f1c1dce|title=Annika Falkengren steps down as SEB chief executive|last=|first=|date=16 January 2017|language=en-GB}}</ref>. За ўвесь час яна паспела ўзначаліць аддзел гандлю і збыту з фіксаваным прыбыткам, аддзел гандлю і рынкаў капіталу; і аддзел карпарацый і інстытуцый, да таго, як была прызначана Саветам SEB 10 лістапада 2005 года на пасаду пераемніка Ларса Тунела, які сышоў ва [[Сусветны банк]]<ref>{{Cite news|url=https://www.svd.se/seb-chefen-rensar-i-lyxen-48rn|title=SEB-chefen rensar i lyxen|last=TT|date=2012-04-02|language=sv}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://cws.huginonline.com/S/1208/PR/200509/1011239_2.html|title=SEB - Pressmeddelanden|date=2005-11-10}}</ref>. У жніўні 2017 года Аніка Фалькенгрэн далучылася да Lombard Odier у якасці кіруючага партнёра<ref>{{Cite web|url=https://www.finews.com/news/english-news/33603-lombard-odier-annika-falkengren-hugo-baenziger-departure-partners|title=Lombard Odier Partners Trade Jobs|accessdate=2019-11-14}}</ref>. Сярод яе абавязкаў сёння ― карпаратыўная ўстойлівасць групы, сустаршынёй якой яна з’яўляецца разам са старэйшым кіруючым партнёрам групы Патрыкам Одыерам, а таксама рызыкі, маркетынг і камунікацыі<ref>{{Cite news|url=https://www.letemps.ch/economie/annika-falkengren-lombard-odier-voulait-beneficier-dun-point-vue-exterieur|title=Annika Falkengren: "Lombard Odier voulait bénéficier d'un point de vue extérieur"|accessdate=2019-11-14}}</ref>. Аніка Фалькенгрэн была членам саветаў і назіральных саветаў, у прыватнасці, Securitas, Munich Re, [[Scania]] і [[Volkswagen]] . Яна таксама працавала членам савета, а затым старшынёй Шведскай асацыяцыі банкіраў<ref name=":0">{{Cite web|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=20629078&ticker=SEBA:SS|title=Annika Falkengren B.Sc.|publisher=Businessweek|accessdate=4 February 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=20629078&ticker=SEBA:SS «Annika Falkengren B.Sc»]. </cite></ref>. У цяперашні час яна з’яўляецца членам Каралеўскай шведскай акадэміі інжынерных навук і з’яўляецца членам савета Mentor і IMD Foundation<ref>{{Cite web|url=http://www.europeanceo.com/profiles/2012/04/annika-falkengren/|title=Annika Falkengren|publisher=European CEO|accessdate=15 January 2013}}</ref>. == Прызнанне == Шведскі дзелавы часопіс ''Veckans Affärer'' назваў яе адной з самых магутных жанчын у шведскім бізнэсе ў 2005 і 2013 гадах<ref>{{Cite web|url=http://www.va.se/nyheter/2013/03/05/nr.-6---annika-falkengren/|title=Nr. 6 - Annika Falkengren}}</ref> У 2006 годзе ''Financial News Online'' паставіў яе на 68-е месца сярод «100 самых уплывовых людзей на еўрапейскіх рынках капіталу».<ref>«[http://www.efinancialnews.com/index.cfm?page=fn100 The Financial News 100 most influential people in European capital markets] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060508220912/http://www.efinancialnews.com/index.cfm?page=fn100}}», ''Financial News Online'', undated. </ref>. У 2012 годзе Euro Finance Group узнагародзіла Аніку Фалькенгрэн узнагародай Еўрапейскага банкіра года<ref>{{Cite web|url=https://www.waz.de/wirtschaft/schwedin-annika-falkengren-ist-europas-banker-des-jahres-id8686532.html|title=Schwedin Annika Falkengren ist Europas Banker des Jahres}}</ref>. [[Fortune (часопіс)|Fortune]] неаднаразова ўваходзіў яе ў лік 10 самых магутных жанчын у сусветным бізнэсе, з’яўляючыся трэцяй па магутнасці жанчынай у Еўропе, Блізкім Усходзе і Афрыцы ў 2015 годзе<ref>{{Cite web|url=https://money.cnn.com/magazines/fortune/mostpowerfulwomen/2010/global/index.html|title=50 Most Powerful Women in Business 2010: The Global 50 - FORTUNE|access-date=19 сакавіка 2021|archive-date=6 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206051017/https://money.cnn.com/magazines/fortune/mostpowerfulwomen/2010/global/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fortune.com/most-powerful-women-europe-middle-east-africa/2015/annika-falkengren|title=Annika Falkengren}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://money.cnn.com/galleries/2010/fortune/1009/gallery.most_powerful_women_global.fortune/8.html Часопісы Fortune — 10 лепшых самых магутных жанчын у свеце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220523184542/https://money.cnn.com/galleries/2010/fortune/1009/gallery.most_powerful_women_global.fortune/8.html |date=23 мая 2022 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Фалькенгрэн Аніка}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] hequal6d8lwsuvj19azg6kei7uq81uu 0 677599 5147247 4714391 2026-05-27T04:02:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147247 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шыцько}} {{футбаліст | імя = Арцём Шыцько | поўнае імя = Арцём Андрэевіч Шыцько | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2013—2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]] |14 (1) |2014—2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Узда|Узда]]|35 (2) |2016| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (Мінск)]]|3 (0) |2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нёман-Агра Стоўбцы|Нёман-Агра (Стоўбцы)]]|12 (0) |2017—2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Узда|Узда]]|35 (1) |2020—2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыя (Мар’іна Горка)]]|14 (2) |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Узда|Узда]]|8 (0) }} }} '''Арцём Шыцько''' (нар. {{ДН|26|6|1995}}, [[Мінск]]) — беларускі [[футбол|футбаліст]], паўабаронца. == Клубная кар’ера == Пачынаў кар’еру ў мінскай «[[ФК Зорка-БДУ|Зорцы-БДУ]]», у 2014 годзе выступаў за каманду ў Першай лізе, але не меў трывалага месца ў складзе і неўзабаве далучыўся да другалігавай «[[ФК Беліта-Вітэкс Узда|Беліты-Вітэкс]]» (пазней «Узда»). У 2016 годзе, калі «Узда» пакінула Другую лігу, зноў стаў іграком «Зоркі-БДУ», дзе выступаў да ліпеня<ref>{{cite web |date = |url = https://by.tribuna.com/football/1042269492.html |title = Шпаченко и Шитько покинули «Звезду-БГУ» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru |archive-date = 24 ліпеня 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160724032439/http://by.tribuna.com/football/1042269492.html |url-status = dead }}</ref>. Сезон 2017 пачынаў у Першай лізе ў стаўбцоўскім «[[ФК Нёман-Агра Стоўбцы|Нёмане-Агра]]», але летам вярнуўся ва «Узду». У 2020 годзе, калі «Узда» зноў пакінула Другую лігу, стаў гуляць за мар’інагорскую «[[ФК Вікторыя Мар’іна Горка|Вікторыю]]». У ліпені 2021 года чарговы раз далучыўся да «[[ФК Узда|Узды]]», дзе гуляў да канца сезона. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шыцько Арцём Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Энергетык-БДУ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Узда]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Нёман-Агра Стоўбцы]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Вікторыя Мар’іна Горка]] g01s12thncgk2naoxs9lnt363hbrocq 0 681508 5147333 4704872 2026-05-27T10:08:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147333 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Аторскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чачэрскі раён]] |Уключае = 19 населеных пунктаў |Сталіца = [[Отар]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[1 снежня]] [[2009]] |Скасаванне = [[12 ліпеня]] [[1973]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1075 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://www.chechersk.gomel-region.by/ru/otor-sik/ |Заўвагі = }} '''Ато́рскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Отар]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Чачэрскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Іпалітаўскі сельсавет|Іпалітаўскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэрскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года у склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Чачэрскага пассавета перададзены 8 населеных пунктаў ([[Ганнаполле (Чачэрскі раён)|Ганнаполле]], [[Захарполле (Чачэрскі раён)|Захарполле]], [[Кавалёў Рог]], [[Мяжэлішча]], [[Новае Захарполле]], [[Сапрыкі]], [[Юны]], [[Ядзінства]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Захарполле, а сельсавет перайменаваны ў '''Захарпольскі сельсавет'''<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 25 мая 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Глыбочыцкі сельсавет|Глыбочыцкага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Брылёва (Чачэрскі раён)|Брылёва]], [[Глыбочыца (Чачэрскі раён)|Глыбочыца]], [[Новая Яцкаўшчына]], [[Пціч (Чачэрскі раён)|Пціч]] і [[Старая Яцкаўшчына]])<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 чэрвеня, 13 ліпеня і 10 жніўня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 28 (948).</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Чачэрскага раёна. 28 кастрычніка 1965 года ў мяжу гарадскога пасёлка [[Чачэрск]] уключаны вёскі [[Слабада Ганнаполле]] і [[Слабада Захарполле]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 кастрычніка 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 1 (1121).</ref>. 12 ліпеня 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў горад Чачэрск, а сельсавет перайменаваны ў [[Чачэрскі сельсавет|Чачэрскі]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 ліпеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).</ref>. 1 снежня 2009 года Чачэрскі сельсавет перайменаваны ў Аторскі<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-309/2009-309(003-022).pdf&oldDocPage=6 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 291 О переименовании Чечерского сельсовета Чечерского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1297 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,4 % — [[беларусы]], 2,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1075 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Аторскі сельсавет}} {{Чачэрскі раён}} [[Катэгорыя:Аторскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1973 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе]] cv3mgfykbtcph0swojv4puv3gezvjtv 0 681809 5147102 3873693 2026-05-26T17:42:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147102 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Антон Булаўскі''' ({{Датанараджэння|25|11|1910}}, каля [[Бабруйск]]а — [[1994]]?, [[Сідней]], [[Аўстралія]]) — беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч. == Біяграфічныя звесткі == Быў афіцэрам [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] камандаваў ротай [[Беларускі корпус самааховы|БСА]], быў афіцэрам [[Беларуская краёвая абарона|БКА]]. З лета 1944 года знаходзіўся ў [[Трэці рэйх|Германіі]], а з 1948 года жыў у [[Аўстралія|Аўстраліі]], дзе пасяліўся ў [[Сідней|Сіднеі]]. У 1950-х актыўна ўдзельнічаў у беларускім грамадскім жыцці. Быў сябром [[Беларускае аб’яднанне ў Аўстраліі|Беларускага аб’яднання ў Аўстраліі]] (прыхільнікаў [[Беларуская цэнтральная рада|БЦР]]). У 1955—1957 гадах быў начальнікам Краёвага штаба [[Беларускі вызвольны фронт|Беларускага вызвольнага фронта]] ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Пазней быў сябром [[Беларускі культурна-грамадскі клуб|Беларускага культурна-грамадскага клуба]] ў [[Сідней|Сіднеі]]. == Спасылкі == * {{Артыкул|спасылка=http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727|выдавецтва=[[БІНіМ]]|мова=be-tarask|загаловак=Булаўскі Антон|месца=[[Нью-Ёрк]] — [[Менск]]|год=2014|старонкі=38–39|нумар=37|выданне=[[Запісы БІНіМ|Запісы]]|archive-date=9 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709181208/http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=34727}} {{DEFAULTSORT:Булаўскі Антон}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бабруйскім раёне]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Аўстраліі]] lv7hon8j26z3k035ec1eei8aqvj7rlw 0 684620 5146926 5143869 2026-05-26T12:52:39Z JerzyKundrat 174 5146926 wikitext text/x-wiki '''Кубак Беларусі па гандболе''' — штогадовы турнір па [[гандбол]]е. У 1997 годзе [[Беларуская федэрацыя гандбола|Рэспубліканская федэрацыя гандбола]] прыняла рашэнне аб правядзенне спаборніцтваў на Кубак краіны. Пачынальна з 2011 года розыгрышы Кубка праводзяцца ў фармаце «фіналу чатырох». == Пераможцы == {| class="standard" !Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]]<ref>[https://handball.by/ska-minsk-obladatel-betera-kubka-belarusi-2023-sredi-muzhskih-komand/ СКА-Минск — обладатель Betera Кубка Беларуси-2023 среди мужских команд!]</ref> |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]<ref>[https://belta.by/sport/view/gandbolisty-minskogo-dinamo-vo-vtoroj-raz-stali-chempionami-belarusi-143140-2010/ Гандболисты минского «Динамо» во второй раз стали чемпионами Беларуси]</ref> |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | ЦАР-БГК |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1997|1997]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (Мінск)]]''' | |[[ГК Рубікон Брэст|Рубікон (Брэст)]] |} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [https://handball.by/obladateli-kubka-respubliki-belarus-muzhchiny/ УЛАДАЛЬНІКІ КУБКА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ (МУЖЧЫНЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе| ]] m9qewttudpglfo25n8sw0jis7kz9j3k 5146927 5146926 2026-05-26T12:56:43Z JerzyKundrat 174 /* Пераможцы */ 5146927 wikitext text/x-wiki '''Кубак Беларусі па гандболе''' — штогадовы турнір па [[гандбол]]е. У 1997 годзе [[Беларуская федэрацыя гандбола|Рэспубліканская федэрацыя гандбола]] прыняла рашэнне аб правядзенне спаборніцтваў на Кубак краіны. Пачынальна з 2011 года розыгрышы Кубка праводзяцца ў фармаце «фіналу чатырох». == Пераможцы == {| class="standard" !Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]]<ref>[https://handball.by/ska-minsk-obladatel-betera-kubka-belarusi-2023-sredi-muzhskih-komand/ СКА-Минск — обладатель Betera Кубка Беларуси-2023 среди мужских команд!]</ref> |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]<ref>[https://belta.by/sport/view/gandbolisty-minskogo-dinamo-vo-vtoroj-raz-stali-chempionami-belarusi-143140-2010/ Гандболисты минского «Динамо» во второй раз стали чемпионами Беларуси]</ref> |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | ЦАР-БГК |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1997|1997]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (Мінск)]]''' | |[[ГК Рубікон Брэст|Рубікон (Брэст)]] |} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [https://handball.by/obladateli-kubka-respubliki-belarus-muzhchiny/ УЛАДАЛЬНІКІ КУБКА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ (МУЖЧЫНЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе| ]] brlfebfi9fu7i7jf9i8bvwhbzwconvg 5146930 5146927 2026-05-26T13:06:53Z JerzyKundrat 174 5146930 wikitext text/x-wiki '''Кубак Беларусі па гандболе''' — штогадовы турнір па [[гандбол]]е. У 1997 годзе [[Беларуская федэрацыя гандбола|Рэспубліканская федэрацыя гандбола]] прыняла рашэнне аб правядзенне спаборніцтваў на Кубак краіны. Пачынальна з 2011 года розыгрышы Кубка праводзяцца ў фармаце «фіналу чатырох». == Пераможцы == {| class="standard" !Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]]<ref>[https://handball.by/ska-minsk-obladatel-betera-kubka-belarusi-2023-sredi-muzhskih-komand/ СКА-Минск — обладатель Betera Кубка Беларуси-2023 среди мужских команд!]</ref> |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]<ref>[https://belta.by/sport/view/gandbolisty-minskogo-dinamo-vo-vtoroj-raz-stali-chempionami-belarusi-143140-2010/ Гандболисты минского «Динамо» во второй раз стали чемпионами Беларуси]</ref> |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | ЦАР-БГК |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінская вобласць)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1997|1997]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (Мінск)]]''' | |[[ГК Рубікон Брэст|Рубікон (Брэст)]] |} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [https://handball.by/obladateli-kubka-respubliki-belarus-muzhchiny/ УЛАДАЛЬНІКІ КУБКА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ (МУЖЧЫНЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе| ]] 7bqbnrp0ys9acmhmotfc1csyvv08hxa 0 684634 5146955 5131705 2026-05-26T13:46:42Z Паўлюк Шапецька 37440 5146955 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Аркатрон Мінск | выява = | поўная_назва = Гандбольны клуб «Аркатрон» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = [[1995]] | расфарміраваны = [[2014]] | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = | сезон = | месца = | сайт = http://www.arkatron.narod.ru/ }} '''«Аркатрон»''' — былы беларускі [[гандбол]]ьны клуб з [[Мінск]]а. == Гісторыя == Клуб быў заснаваны ў 1995 годзе і складаецца з штатных камандаў мужчынаў і [[ЖГК Аркатрон Мінск|жанчын]]. == Назва == * Аркатрон (1995—1997) * Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (1997—1999) * Аркатрон-ГЭНІ-РЦАП (1999—2001) * Аркатрон-МНС (2001—2002) * РЦАП-Аркатрон-МНС (2002—2005) * РЦАП-Аркатрон-БДЭУ (2005—2007) * Аркатрон-РЦАП (2007—2008) * Аркатрон (з 2008) == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (1)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (5): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (2)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1997|1997]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1997|Уладальнік]] || |- | 1997-98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1998-99|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1999-00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК Аркатрон-МНС Мінск|2001-02]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК РЦАП-Аркатрон-МНС Мінск|2002-03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК РЦАП-Аркатрон-МНС Мінск|2003-04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2004/2005 ГК РЦАП-Аркатрон-МНС Мінск|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2005-06|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Аркатрон-РЦАП Мінск|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Аркатрон Мінск|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Аркатрон Мінск|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 6 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Аркатрон Мінск|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 13 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Аркатрон Мінск|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 11 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Аркатрон Мінск|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Мікалай Жук]] (2002—2003) * [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (2008) * [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (2010) * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі|Аляксандр Маліноўскі]] (2011) {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.arkatron.narod.ru/ Сайт клуба] * [https://handball-by.ucoz.ru/index/0-6 Аркатрон] [[Катэгорыя:ГК Аркатрон Мінск| ]] [[Катэгорыя:1995 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2014 годзе]] 3c225258eikd4x7vi0xmvjjnfqa6c90 0 684647 5146967 5144762 2026-05-26T13:51:55Z Паўлюк Шапецька 37440 5146967 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | шырыня = 240px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Машэка Магілёў|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Машэка Магілёў|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Машэка Магілёў|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Машэка Магілёў|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Машэка Магілёў|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Машэка Магілёў|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|першы этап]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Машэка Магілёў|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|першы этап]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Машэка Магілёў|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Машэка Магілёў|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|3-е месца]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] q1tqxyk0jjubs9dl7x6z5agw9h6gb2t 0 685463 5146976 5132413 2026-05-26T13:54:31Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5146976 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Вікторыя-Рэгія | выява = | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = | сезон = | месца = | сайт = }} '''«Вікторыя-Рэгія»''' — былы беларускі [[гандбол]]ьны клуб. == Назвы == * Случ-СКАФ * СКАФ-РШВСМ * СКАФ * СКАФ-Ноякс (2000—2001) * СКАФ-Кіравец (2001—2002) * СКАФ-СДЮШАР (2002—2004) * БДУФК-Вікторыя-Рэгія * Вікторыя-Рэгія == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (5): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || || |- | 1993-94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1994-95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | |- | 1999-00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 2002-03|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | 2003-04|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2005-06]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2006-07]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 6 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 11 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2004—2005) * [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (2008—2009, 2010—2011) {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://handball.by/istoriya-chempionatov-respubliki-belarus-po-gandbolu/ ИСТОРИЯ ЧЕМПИОНАТОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО ГАНДБОЛУ] * [https://handball-by.ucoz.ru/index/0-6 «Виктория-Регия» — Профсоюзы (БГУФК)] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Вікторыя-Рэгія Мінск| ]] 3w1j05y6cksydrbd4syayuavlc2f4bj 0 689163 5147287 4294635 2026-05-27T07:27:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147287 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вішня (значэнні)}} {{цёзкі2|Губенка}} {{пісьменнік}} '''Астап Вішня''' (сапраўднае імя '''Павел Міхайлавіч Губенка'''; {{lang-uk|Остап Вишня, Губенко Павло Михайлович}}; {{ДН|13|11|1889|1}}, с. [[Грунь (Ахтырскі раён)|Грунь]], цяпер [[Сумская вобласць]], [[Украіна]] — {{ДС|28|9|1956}}, [[Кіеў]]) — украінскі пісьменнік. == Біяграфія == Вучыўся ў [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскім універсітэце]]. Майстар кароткага [[памфлет]]а, сатырычнага [[фельетон]]а, [[гумарэска (літаратура)|гумарэскі]]. Аўтар кніг «Справы нябесныя» (1923), «Тварам да вёскі» (1926), «Усмешкі» (т. 1-4, 1930), «Зенітка» (1947), «Вішнёвыя ўсмешкі» (1950), «Мудрасць калгасная» (1952), «Нешчаслівае каханне» (1956) і інш. Сатыра Вішні — своеасаблівая мастацкая інтэрпрэтацыя сацыяльных, грамадска-палітычных з’яў і падзей, ёй уласцівы глыбіня адлюстравання і трактоўкі праблем, бачанне перспектыў. == Творы == {{div col}} * Демократичні реформи Денікіна (Фейлетон. Матеріалом для конституції бути не може, [[1919]]) * [http://www.biblos.in/dowonload/show.php?nFi=../datas/fans/OV_chukren.php Чухраїнці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211007193718/http://www.biblos.in/dowonload/show.php?nFi=..%2Fdatas%2Ffans%2FOV_chukren.php |date=7 кастрычніка 2021 }} ([[1926]]) * Моя автобіографія ([[1927]])<ref>[http://www.ukrlib.com.ua/books/printit.php?tid=45]</ref> * [http://www.ukrcenter.com/Література/Остап-Вишня/19886/Зенітка Зенітка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211118161905/http://ukrcenter.com/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BF-%D0%92%D0%B8%D1%88%D0%BD%D1%8F/19886/%D0%97%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%82%D0%BA%D0%B0 |date=18 лістапада 2021 }}([[1944]]) * [http://elib.nplu.org/object.html?id=8403 Вишня О. Зенітка ; Вишневі усмішки / Остап Вишня.&nbsp;— Київ: Радян. письменник, 1947.&nbsp;— 116 с.] * Бекас ([[1945]]) * Як варити і їсти суп із дикої качки ([[1945]]) * Вальдшнеп ([[1945]]) * Ведмідь ([[1945]]) * Лисиця ([[1945]]) * Вовк ([[1945]]) * Заєць ([[1945]]) * Ленінград і ленінградці ([[1945]]) * Дика гуска ([[1946]]) * Дика коза ([[1946]]) * Перепілка ([[1946]]) * Лось ([[1946]]) * Дикий кабан, або вепр ([[1946]]) * Дрохва ([[1946]]) * Екіпіровка мисливця ([[1947]]) * Дилда ([[1948]]) * З крякухою на озері ([[1948]]) * У ніч під Новий Рік ([[1950]]) * Короп ([[1951]]) * Лебідь ([[1951]]) * [http://uk.wikisource.org/wiki/Фазани_-_Остап_Вишня Фазани] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120818044631/http://uk.wikisource.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D0%B8_-_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BF_%D0%92%D0%B8%D1%88%D0%BD%D1%8F |date=18 жніўня 2012 }} ([[1952]]) * Сом (1953) * Отак і пишу ([[1954]]) * [http://uartlib.org/allbooks/dityachi-knigi/ostap-vishnya-pershiy-diktant/ Перший диктант] ([[1955]]) * Щука ([[1956]]) * «Мисливські усмішки» (збірка, [[1956]]) * [http://elib.nplu.org/object.html?id=9461 Вишня О. Як із Харкова зробити Берлін / Остап Вишня.&nbsp;— Харків: Книгоспілка, 1930.&nbsp;— 43 с.] * [http://elib.nplu.org/object.html?id=7125 Вишня О. Головполітосвіта та інші оповідання / Остап Вишня: Держвидав України, 1929.&nbsp;— 23 с.] * [http://elib.nlu.org.ua/object.html?id=11071 Вишня О. Весна-красна ; Вишневі усмішки / Остап Вишня. — Київ : Вид-во ЦК КП (б)У «Рад. Україна», 1949. — 191 с.] * [http://elib.nlu.org.ua/object.html?id=11070 Вишня О. Вишневі усмішки кримські / Остап Вишня. — Харків : Держ. вид-во України, 1925. — 144 с.] {{div col end}} === Беларускія пераклады === * Усмешкі. Мн., 1930, 1969. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|4|Вішня Астап}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вішня Астап}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Сумскай вобласці]] [[Катэгорыя:Асобы, вядомыя пад літаратурнымі псеўданімамі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Расстралянае адраджэнне]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны]] [[Катэгорыя:Украінамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гумарысты Украіны]] oipvo830le0g103cia4qnzcwsjuyo8q 0 690172 5147206 4944208 2026-05-26T22:25:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147206 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Апошняе наступленне (1939)}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Апошняе наступленне |частка = [[Тыграйскі канфлікт]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = [[8 кастрычніка|8]] — [[31 кастрычніка]] [[2021]] |месца = Тыграй і Амхара |прычына = |статус = |вынік = правал наступлення і вяртанне ініцыятывы да паўстанцаў |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|Эфіопія}} [[Эфіопія]]<br>{{flagicon image|Flag_of_Ethiopia_(Blank).svg}} [[Фано (апалчэнне)|Фано]] |праціўнік2 = [[File:Flag of the Tigray Region.svg|22px]] [[Сілы абароны Тыграя|САТ]]<br>[[File:Infobox TPLF.png|22px]] [[Народны фронт вызвалення Тыграя|НФВТ]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = {{Сцяг|Эфіопія}} [[Абій Ахмед Алі]] |камандзір2 = [[File:Flag of the Tigray Region.svg|22px]] [[Дэбрэцыан Гебрэмікаэль]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = |заўвага = |Commons = }} '''Апошняе наступленне''' — назва контрнаступлення [[Узброеныя сілы Эфіопіі|Узброеных Сіл Эфіопіі]] і іх саюзнікаў падчас [[Тыграйскі канфлікт|Тыграйскага канфлікту]], дадзеная прэм’ер-міністрам краіны [[Абій Ахмед Алі|Абіем Ахмедам]]<ref name="наступленне"/>. Спроба прасоўвання аказалася правальнай, і ініцыятыва хутка перайшла да праціўніка. == Абстаноўка == Летам [[2021]] года «[[Сілы абароны Тыграя]]» ў ходзе аперацыі «[[Аперацыя «Алула»|Алула]]» выбілі войскі праціўніка з Усходняга Тыграя, а таксама захапілі некаторыя раёны ў Амхара. У жніўні—верасні прасоўванне мяцежнікаў прыпынілася. Ні адзін з бакоў не рабіў актыўных дзеянняў. == Ход падзей == Актывізацыя ўрадавых сіл пачалася [[8 кастрычніка]], калі эфіопская армія разгарнула наступленне уздоўж усёй лініі фронту ў рэгіёнах Тыграй і Амхара. Спачатку ўрадавыя сілы і іх саюзнікі здзейснілі серыю наземных нападаў, падтрыманых дронамі і авіяцыяй<ref name="наступленне">{{Cite news|last=Aboudouh|first=Ahmed|date=16 October 2021|title=Fears for humanitarian crisis engulfing Tigray as Abiy Ahmed launches make or break war|language=en|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/ethiopia-tigray-war-humanitarian-population-b1938975.html|access-date=18 October 2021}}</ref>. Баявыя дзеянні сканцэнтраваліся ў раёнах Паўночны Вола і Паўночны Гандар у рэгіёне Амхара, у асноўным вакол гарадоў Вегельтэна, Вургеса і Аро. [[Ваенна-паветраныя сілы Эфіопіі]] здзейснілі бамбардзіроўкі пазіцый праціўніка ў дадзенай вобласці<ref name=":18">{{Cite news|last=Houreld|first=Katharine|date=9 October 2021|title=Airstrikes against Tigrayan forces intensify in Ethiopia's Amhara region -TPLF spokesman|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/airstrikes-against-tigrayan-forces-intensify-ethiopias-amhara-region-tplf-2021-10-08/|access-date=13 October 2021}}</ref>. У 10-х чыслах сутыкненні фіксаваліся ў раёнах гарадоў [[Дэсэ]], Мерса, Гашэна, якія ляжаць на стратэгічна важных аўтатрасах. Інтэнсіўныя баі адбываліся таксама пад горадам Чыфра ў штаце Афар. Афарскі Чыфра і амхарскі Вучалі паўстанцы абстрэльвалі з цяжкіх артылерыйскіх гармат, у ходзе якіх загінулі каля 30 мірных жыхароў<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12695953 Повстанцы Тыграя убили на севере Эфиопии 30 мирных жителей]</ref>. У перыяд з 18 па 22 кастрычніка [[2021]] года ўрадавая авіяцыя здзейсніла [[Авіяўдары па Мэкэле (2021)|серыю авіяўдараў]] па горадзе [[Мэкэле]]. У ходзе бамбардзіровак 4 чалавекі загінулі<ref name="gianluca">{{Cite web|last=CNN|first=Gianluca Mezzofiore, Bethlehem Feleke, Barbara Arvanitidis and Sharon Braithwaite|title=Three children killed in airstrikes on Ethiopia's Tigray region, UN says|url=https://www.cnn.com/2021/10/19/africa/ethiopia-airstrikes-tigray-children-killed-un-intl/index.html|access-date=20 October 2021|website=CNN}}</ref><ref name="tghat"/>, яшчэ 9 чалавек атрымалі раненні<ref name="tghat">TGHAT, [https://www.tghat.com/victim-list/ A compilation of the verified list of civilian victims from different sources] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211029122703/https://tghat.com/victim-list/ |date=29 кастрычніка 2021 }}</ref>. Першы час бамбардзіроўкі адмаўляліся афіцыйнымі ўладамі<ref name=":1">{{Cite news|last=Reuters|date=18 October 2021|title=Tigray forces say air strikes hit Ethiopia's Mekelle, government denies|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/mekelle-capital-ethiopias-tigray-hit-by-air-strikes-regional-tv-2021-10-18/|access-date=20 October 2021}}</ref>, але пазней урад прызнаў, што авіяцыя здзейсніла серыю налётаў на горад<ref name=":2">{{Cite web|title=New army strikes kill civilians in northern Ethiopia, rebels on the move|url=https://uk.news.yahoo.com/army-strikes-kill-civilians-northern-125059602.html|access-date=20 October 2021|website=uk.news.yahoo.com|language=en-GB|archive-date=20 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020004854/https://uk.news.yahoo.com/army-strikes-kill-civilians-northern-125059602.html|url-status=dead}}</ref>. Як паведаміла Ethiopian Press Agency, авіяўдары былі нанесены па сродках масавай інфармацыі і камунікацыйным абсталяванні, якім карысталіся паўстанцамі<ref name=":2" />. Са слоў прадстаўніка [[Народны фронт вызвалення Тыграя|НФВТ]] [[Гетачу Рэда]], мэтай нападаў з’яўляліся мірныя жыхары. Ён адзначыў, што 18 кастрычніка (панядзелак), дзень першай бамбардзіроўкі, з’яўляецца рынкавых днём у Мэкэле, што цягнула за сабой навалу людзей на кірмашах<ref name=":3">{{Cite news|date=19 October 2021|title=Ethiopia Stages Airstrikes Targeting Rebel Region's Capital|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-19/ethiopia-launches-airstrikes-targeting-rebel-region-s-capital|access-date=20 October 2021}}</ref>. 20 кастрычніка [[Авіяўдар па Агбе|ВПС атакавалі мястэчка Агбе]]. Налёт быў здзейснены на склад цяжкай артылерыі [[Сілы абароны Тыграя|САТ]]. Гэтая бамбардзіроўка адбылася ў той час, калі ўрадавая армія знаходзілася пад ціскам паўстанцаў у раёне Дэсэ<ref name="reuters20211020">{{Cite news|last=Reuters|date=20 October 2021|title=Ethiopia conducts two air strikes on Tigray within hours, war escalates|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/capital-ethiopias-tigray-hit-by-air-strike-second-time-this-week-tv-2021-10-20/|access-date=20 October 2021}}</ref>. Пад Дэсэ тыграйцам атрымоўваецца трымаць абарону і нават контратакаваць. Тут дзейнічалі падраздзяленні з рэгіёну [[Арома (рэгіён)|Арома]] і апалчэнцы «[[Фано (апалчэнне)|Фано]]». Паміж імі ў апошні час з’явіўся шэраг рознагалоссяў<ref>AFP, 3 June 2021: [https://www.france24.com/en/live-news/20210603-it-was-a-war-ethnic-killings-cloud-ethiopia-s-election-buildup 'It was a war': Ethnic killings cloud Ethiopia's election buildup]</ref>. Сітуацыю пагаршалі актывізацыя групоўкі «[[Фронт вызвалення Арома]]»<ref>{{Cite web |last=Anna |first=Cara |title=Ethiopia Armed Group Says it Has Alliance with Tigray Forces |url=https://apnews.com/article/africa-only-on-ap-ethiopia-b280e6622d66b7e7f9b12cd1d0041ae8 |access-date=2021-10-27 |website=Associated Press |language=en}}</ref> і паразы праўрадавых атрадаў пад Дэсэ<ref>Brookings, 9 August:[https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2021/08/09/dangerous-trends-in-ethiopia-time-for-washingtons-tough-love/ Dangerous trends in Ethiopia: Time for Washington’s tough love]</ref><ref>Daily Nation (Kenya), 17 October 2021: [https://allafrica.com/stories/202110180070.html Ethiopia: Tigray Fighters Vow to End Abiy's 'Final Offensive']</ref>. Эфіопская армія паспрабавала аслабіць ціск праціўніка за кошт авіяналётаў на Агбу і Мэкэле<ref name="reuters20211020"/>, але гэта не прынесла якіх-небудзь станоўчых вынікаў для сіл пад Дэсэ. [[26 кастрычніка]] вайскоўцы федэральнай арміі паспрабавалі пакінуць свае пазіцыі<ref>Mereja, 26 October 2021: [https://mereja.com/forum/viewtopic.php?t=276987&p=1237997#p1237997 ከ10 በላይ የኦሮሞ ጦር መኮንኖች በአማራ ልዩና ፋኖ ተረሸኑ። ልክ እንደ ኮ/ል መንግስቱ መጨረሻ ጊዜያቶች ጦሩን ማን እንደሚመራው ሁሉ ለማወቅ ያስቸግራል ተባለ።]</ref>. Падраздзяленні з Арома і [[Вобласць Народнасцяў Паўднёвай Эфіопіі|Вобласці Народнасцяў Паўднёвай Эфіопіі]] пачалі адступаць<ref>IG News (Pakistan), 27 October 2021: [https://www.irshadgul.com/renewed-battles-between-the-ethiopian-army-and-the-amhara-militias/ Renewed battles between the Ethiopian army and the Amhara militias] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211121101922/https://www.irshadgul.com/renewed-battles-between-the-ethiopian-army-and-the-amhara-militias/ |date=21 лістапада 2021 }}</ref>. Апалчэнцы «Фано», што на дадзеным участку фронту выконвалі функцыі [[загараджальны атрад|заградатрадаў]], паспрабавалі прадухіліць ўцёкі сілавікоў<ref>{{Cite book|last=Lyall|first=Jason|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctvn96h88|title=Divided Armies: Inequality and Battlefield Performance in Modern War|date=2020|publisher=Princeton University Press|jstor=j.ctvn96h88|isbn=978-0-691-19244-4}}</ref>. [[Інцыдэнт у Дэсэ|У ходзе гэтага яны забілі да 10 вайскоўцаў-арома]]. [[28 кастрычніка]] ўлады аднаўляюць авіяналёты на Мэкэле. Разам з тым авіяцыяй лаялістаў быў знішчаны навучальны цэнтр НФВТ у Май Цэбры, а таксама буйны вытворчы аб’ект у горадзе Адва. Нападам з паветра падвергліся таксама аб’екты тэлекамунікацыйнай інфраструктуры Тыграя<ref>[https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12792907?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop&utm_referrer=https://yandex.ru/news/search?text= В результате удара ВВС Эфиопии по целям в столице Тыграя погибли 10 человек]</ref>. Аднак сітуацыя пачала складвацца не на карысць уладаў. У канцы кастрычніка САТ самі перайшлі ў наступленне. Пасля некалькіх зруйнавальных удараў, абарона Узброеных сіл Эфіопіі пачала рассыпацца. Вынікамі сталі захоп Дэсэ<ref>https://www.theguardian.com/world/2021/oct/30/ethiopia-tigrayan-forces-seize-strategic-town-in-amhara-region</ref>, [[Камбольча|Камбольчы]]<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/12812661?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop&utm_referrer=https://yandex.ru/news/search?text=|title=Повстанцы Тыграя заявили, что захватили город на севере Эфиопии|website=ТАСС|access-date=2021-11-02}}</ref> і пагроза акружэння двух рэгулярным дывізій, якія паспешліва адступілі да [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебы]]. Разам з тым, тысячы вайскоўцаў здаліся ў палон. Сярод захопленых іх быў і камандзір 91-й пяхотнай дывізіі Тадэсе Андэле<ref>[https://t.me/ressentiment_channel/11048 Тэлеграм-канала «Рэсентымент» ад 14:18 1 лістапада 2021]</ref>. Урадавая армія апынулася дэмаралізаванай і страціла каля 250 адзінак ваеннай тэхнікі<ref>[https://t.me/c/1231110725/74027 Пост Тэлеграм-канала «Рэсентымент» ад 14:14 1 лістапада 2021]</ref>. == Наступствы == [[1 лістапада]] стала вядома, што сілы САТ злучыліся з атрадамі Арміі вызвалення арома<ref>{{cite news |title=Ethiopia government says Tigray forces killed 100 youths in key town |url=https://www.reuters.com/world/africa/us-secretary-state-alarmed-by-news-ethiopias-tplf-takeover-two-towns-2021-11-01/ |access-date=1 November 2021 |agency=Reuters |date=1 November 2021}}</ref>. [[2 лістапада]], у сувязі з контрнаступленнем баевікоў, урад Эфіопіі аб’явіў надзвычайнае становішча тэрмінам на шэсць месяцаў<ref> {{ cite news | title = Ethiopia declares nationwide state of emergency | url = https://www.aljazeera.com/news/2021/11/2/ethiopia-declares-nationwide-state-of-emergency | access-date = 3 November 2021 | agency = Aljazeera | date = 2 November 2021 }} </ref>. Паўстанцы разгарнулі актыўнае прасоўванне ў бок Адыс-Абебы<ref>Moneycentral, 10 November 2021: [https://moneycentral.com.ng/exclusive/article/dangote-cements-500m-ethiopia-plant-at-risk-as-war-escalates/ Dangote Cement’s $500m Ethiopia Plant at Risk as War Escalates]</ref>. У гэты час фіксавалася, што структура кіравання ўрадавых войскаў павалілася, і на фронце пачаўся хаос<ref name="NYT_ET_state_emergency">{{cite news | last1= Walsh | first1= Declan | last2= Marks | first2= Simon | title= Ethiopia Declares State of Emergency as Rebels Advance Toward Capital | date= 2021-11-02 |newspaper= [[The New York Times]] | url= https://www.nytimes.com/2021/11/02/world/africa/ethiopia-state-of-emergency.html |access-date= 2021-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116030231/https://www.nytimes.com/2021/11/02/world/africa/ethiopia-state-of-emergency.html |archive-date= 2021-11-16 |url-status=live }}</ref>. == Зноскі == {{reflist|2}} {{Вайна ў Тыграі}} [[Катэгорыя:2021 год у Эфіопіі]] [[Катэгорыя:Тыграйскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Бітвы Эфіопіі]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кастрычнік 2021 года]] seyfyke00lul04x9an99wpjx1skr764 0 690305 5147051 3945525 2026-05-26T16:02:14Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі]] 5147051 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі]] o491ud65u7g40l0vl3srfwflyf46ut4 0 690464 5147058 5146646 2026-05-26T16:20:52Z KarlDaBuddies 164196 5147058 wikitext text/x-wiki {{мультфільм |Назва=Карпарацыя монстраў |Выява= Monsters bel.png |Прэм'ера=2001 }} '''«Карпарацыя монстраў»''' ({{lang-en|Monsters, Inc.}}) — амерыканскі анімацыйны фільм студый «Disney Enterprises Inc» і «[[Pixar]]» [[2001]] года. Пераможца прэміі «[[Оскар]]» (2002) у намінацыі «Найлепшая музыка» за песню «If I Did not Have You». == Сюжэт == Дзесьці ў паралельным свеце існуе горад Монстрапаліс, які засяляюць монстры. Электраэнергію для свайго горада монстры здабываюць з крыкаў чалавечых дзяцей. Таму галоўным прадпрыемствам Монстрапаліса з’яўляецца электрастанцыя і па сумяшчальніцтве фабрыка страху — «Карпарацыя монстраў». На ёй з дапамогай спецыяльных апаратаў монстры, якія працуюць пудзіламі, пранікаюць у чалавечы свет праз дзверы сцянных шаф, што вядуць у пакоі дзяцей. == Беларуская агучка == Афіцыйны беларускі пераклад падрыхтаваны студыяй «[[Кінаконг]]» і выйшаў у 2022 годзе на відэасэрвісе [[VOKA]]<ref>{{Cite news|title=VOKA выпусціў "Карпарацыю монстраў" ў беларускім дубляжы|url=https://tvnews.by/kino/18414-voka-vypusci-karparacyju-monstra-belaruskim-dubljazhy.html|lang=ru|date=2022-11-03|accessdate=2022-11-03}}</ref>. Ролі агучвалі: * Майк Вазоўскі — Зміцер Давідовіч * Джэймс Пі Саліван — Максім Карасцялёў * Бу — Аліса Немчанінава * Селія — Аксана Чывялёва * Рэндал Богс — Аляксандр Аўчыннікаў * Вадашчуп — Ігар Сідорчык * Роза — [[Ірына Іванаўна Кабанава|Ірына Кабанава]] * Флінт — Святлана Цімохіна А таксама: Сяргей Жбанкоў, Уладзіслаў Вінаградаў, Эдуард Вайніловіч, Сяргей Кілеса, Раман Падаляка, Кірыл Акуленец ды іншыя.{{зноскі}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0198781}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Pixar}} [[Катэгорыя:Мультфільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Рэндзі Ньюман]] [[Катэгорыя:Фільмы, агучаныя па-беларуску праектам Кінаконг]] 75b3upam2ohcb4lvvju4ts9rzsg72ip 0 691342 5147027 4697715 2026-05-26T15:34:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147027 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Андрэй Эдуардавіч Салікаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = [[24 красавіка]] [[1977]] |Месца нараджэння = [[Віцебск]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{BLR}} |Навуковая сфера = [[культуралогія]] |Месца працы = [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы]] |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|кандыдат|культуралогіі}} |Навуковае званне = [[дацэнт]] |Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{цёзкі2|Салікаў}} '''Андрэй Эдуардавіч Салікаў''' (нар. {{ДН|24|4|1977}} года ў [[Віцебск]]у) — [[Беларусь|беларускі]] [[навуковец]], [[Педагогіка|педагог]], [[кандыдат культуралогіі]], [[дацэнт]]. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў ў [[2001]] годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]] па спецыяльнасці «Народная творчасць, інструментальная музыка (народная)». У [[2002]] годзе там жа абараніў [[Магістр|магістарскую]] дысертацыю па спецыяльнасці «Культуралогія». У [[2002]]-[[2005]] гадах навучаўся ў [[Аспірантура|аспірантуры]]. У 2009 годзе таксама прайшоў перападрыхтоўку ў [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы]] па спецыяльнасці «Арганізацыя работы з моладдзю». У цяперашні час навучаецца ў дактарантуры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў]]. Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата культуралогіі]] па спецыяльнасці «Тэорыя і гісторыя культуры» абараніў [[25 лютага]] [[2010]] года ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]]. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Беларуская нацыянальная культура ва ўмовах глабалізацыі: захаванне і развіццё (тэарэтыка-культуралагічны аспект)». У [[2013]] годзе Прэзідыум [[Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] прысвоіў яму [[навуковае званне]] [[дацэнт]]а. З [[2007]] года працуе ў [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскім інстытуце вышэйшай школы]]. З'яўляўся старэйшым выкладчыкам і дацэнтам кафедры моладзевай палітыкі. У цяперашні час займае пасаду прафесара кафедры моладзевай палітыкі і сацыякультурных камунікацый [[Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы|Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы]]. Намеснік старшыні праўлення грамадскага аб'яднання спецыялістаў па рабоце з моладдзю. Член рэдакцыйнай калегіі зборніка навуковых прац «Сучасная моладзь і грамадства». == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням тэорыі і практыкі рэалізацыі маладзёжнай палітыкі, сацыякультурнай творчасці моладзі, пытанням працы з моладдзю, міжнароднага маладзёжнага супрацоўніцтва, якасці жыцця беларускай моладзі, прафесійнай культуры спецыяліста па працы з моладдзю, творчай самарэалізацыі моладзі і інавацыйнага праектавання, фінансавай граматнасці моладзі, праблемам самабытнага развіцця беларускай нацыянальнай культуры. == Спасылкі == * [https://scientby.nlb.by/by/documents/167986 База дадзеных «Вучоныя Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028172304/https://scientby.nlb.by/by/documents/167986 |date=28 кастрычніка 2021 }} * [https://nihe.bsu.by/index.php/ru/kafedra-molodezhnoj-politiki/1557-salikov-andrej-eduardovich Біяграфія на сайце РІВШ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211028172304/https://nihe.bsu.by/index.php/ru/kafedra-molodezhnoj-politiki/1557-salikov-andrej-eduardovich |date=28 кастрычніка 2021 }} * {{bis.nlb.by|167986|Салікаў Андрэй Эдуардавіч, кандыдат культуралогіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Салікаў Андрэй Эдуардавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты культуралогіі]] 7psuq4zjmv38pnbdgxne4a26ulniibb 0 699334 5146960 4486454 2026-05-26T13:49:50Z Ueschar 151377 арфаграфія 5146960 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады |назва = Патрыятычны рух за ахову і аднаўленне |скарачэнне = МПСР |арыгінальная назва = {{lang-fr|Mouvement patriotique pour la sauvegarde et la restauration}} |арыгінальная назва1 = |арыгінальная назва2 = |краіна = Буркіна-Фасо |юрысдыкцыя = |пячатка = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = |шырыня выявы = |подпіс выявы = |эмблема = |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |дата стварэння = [[24 студзеня]] [[2022]] |папярэднік1 = |папярэднік2 = |папярэднік3 = |папярэднік4 = |папярэднік5 = |папярэднік6 = |дата скасавання = |пераемнік = |падпарадкаванне = |штаб-кватэра = [[Уагадугу]], [[Буркіна-Фасо]] |region_code = |бюджэт = |імя главы1 = [[Ібрагім Траорэ]] |пасада главы1 = Прэзідэнт МПСР |вышэйстаячае ведамства = |супрацоўнікаў = |падведамны орган1 = |дакумент1 = |сайт = |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Патрыятычны рух за ахову і аднаўленне''' ({{lang-fr|Mouvement patriotique pour la sauvegarde et la restauration}}) — кіруючая [[ваенная хунта]] ў [[Буркіна-Фасо]] на чале з [[падпалкоўнік]]ам [[Поль-Анры Сандаага Даміба]]. Створаны [[24 студзеня]] [[2022]] года, пасля [[Ваенны пераварот у Буркіна-Фасо (2022)|ваеннага перавароту]], які здзейснены [[Узброеныя сілы Буркіна-Фасо|ўзброенымі сіламі]] [[Буркіна-Фасо]], падчас якога быў затрыманы прэзідэнт краіны [[Рок Кабарэ]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.rbc.ru/politics/24/01/2022/61ee747e9a794700ca1323c3|title=В Буркина-Фасо военные задержали президента|website=РБК|access-date=2022-01-24}}</ref>. == Склад МПСР == * Прэзідэнт — [[Поль-Анры Сандаага Даміба]] (да 30.09.2022), [[Ібрагім Траорэ]] (з 30.09.2022) * Віцэ-прэзідэнт — [[Сідзоры Кадэр Уэдраага]] (да 30.09.2022), [[Апалінер Іаахім К’елем дэ Тамбела|Апалінэр Іаахім К’елем дэ Тамбела]] (з 21.10.2022) {{зноскі}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Палітыка Буркіна-Фасо]] co2e1jorbzg8ikl6iuak3yqmyi1qzfe 0 700167 5147034 5011766 2026-05-26T15:44:50Z StarDeg 16311 5147034 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Крыстафер Уокен''' ({{lang-en|Christopher Walken}}, пры нараджэнні '''Рональд Уокен''' ({{lang-en|Ronald Walken}}); нар. {{ДН|31|3|1943}}) — амерыканскі [[акцёр]]. Адзін з самых актыўных галівудскіх акцёраў свайго пакалення, які, па ўласным прызнанні, практычна ніколі не адмаўляецца ад прапанаваных яму роляў, разглядаючы кожную з іх як новы досвед. Цягам апошніх дзесяцігоддзяў ён здымаецца прыкладна ў пяці фільмах штогод. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў паўночнаамерыканскім пракаце больш за 1,8 мільярда долараў. За ўсю сваю кар’еру зняўся больш як у 100 кінафільмах. Уокен змог увасобіць велізарную колькасць выразных другарадных персанажаў, часцей за ўсё адмоўных, крымінальных геніяў, злавесных містычных асоб у такіх фільмах, як «Чым заняцца мерцвяку ў Дэнверы», «Бэтмен вяртаецца», «Сонная лагчына», «Выгляд». Уокен дэбютаваў на тэлебачанні ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў, ва ўзросце 11 гадоў, у культавай і самай працяглай мыльнай оперы «Святло, якое накіроўвае», серыял трансляваўся на тэлебачанні з 1952 па 2009 год. За 57 гадоў існавання серыяла было выпушчана 18262 серыі, гэтае дасягненне было занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса. Сам Уокен на працягу двух гадоў (з 1954 па 1956) выконваў ролю Майка Баўэра, а ўжо ў 15 гадоў паспяхова дэбютаваў на тэатральнай сцэне, дзе ў далейшым увасобіў немалую колькасць роляў, сыграўшы Гамлета ў Шэкспіраўскай п’есе «Гамлет» і Рамэа. «Рамэа і Джульета», а таксама ў п’есах «Карыялан» і «Макбет». Вяршыняй яго акцёрскага майстэрства лічыцца ваенная драма «Паляўнічы на аленяў», дзе ён сыграў ролю амерыканскага салдата рускага паходжання Ніка Чаватарэвіча. Таксама вядомы па сваіх другарадных ролях у фільмах «Выбух з мінулага», «[[Злаві мяне, калі зможаш]]», «Гнеў», «Сем псіхапатаў» і «Эдзі „Арол“». У 2002 годзе зняўся ў серыяле «[[Раздзяленне (тэлесерыял)|Раздзяленне]]», дзе сыграў ролю Берта Гудмана, начальніка аддзела оптыкі і дызайну. Крыстафер Уокен з’яўляецца ўладальнікам шматлікіх узнагарод і прэмій, у тым ліку прэміі «Оскар» за фільм «Паляўнічы на аленяў». У 2003 годзе зноў намінаваўся на прэмію «Оскар», а таксама атрымаў прэмію BAFTA і прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ролю другога плана ў фільме «Злаві мяне, калі зможаш». Таксама ў актыве акцёра ёсць і дзве намінацыі на антыпрэмію «[[Залатая маліна]]». == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{DEFAULTSORT:Уокен Крыстафер}} 4azepoqksefbe95770wq1p2dm5pwx5g 5147035 5147034 2026-05-26T15:45:49Z StarDeg 16311 5147035 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Крыстафер Уокен''' ({{lang-en|Christopher Walken}}, пры нараджэнні '''Рональд Уокен''' ({{lang-en|Ronald Walken}}); нар. {{ДН|31|3|1943}}) — амерыканскі [[акцёр]]. Адзін з самых актыўных галівудскіх акцёраў свайго пакалення, які, па ўласным прызнанні, практычна ніколі не адмаўляецца ад прапанаваных яму роляў, разглядаючы кожную з іх як новы досвед. Цягам апошніх дзесяцігоддзяў ён здымаецца прыкладна ў пяці фільмах штогод. Фільмы з яго ўдзелам сабралі ў паўночнаамерыканскім пракаце больш за 1,8 мільярда долараў. За ўсю сваю кар’еру зняўся больш як у 100 кінафільмах. Уокен змог увасобіць велізарную колькасць выразных другарадных персанажаў, часцей за ўсё адмоўных, крымінальных геніяў, злавесных містычных асоб у такіх фільмах, як «Чым заняцца мерцвяку ў Дэнверы», «Бэтмен вяртаецца», «Сонная лагчына», «Выгляд». Уокен дэбютаваў на тэлебачанні ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гадоў, ва ўзросце 11 гадоў, у культавай і самай працяглай мыльнай оперы «Святло, якое накіроўвае», серыял трансляваўся на тэлебачанні з 1952 па 2009 год. За 57 гадоў існавання серыяла было выпушчана 18262 серыі, гэтае дасягненне было занесена ў Кнігу рэкордаў Гінеса. Сам Уокен на працягу двух гадоў (з 1954 па 1956) выконваў ролю Майка Баўэра, а ўжо ў 15 гадоў паспяхова дэбютаваў на тэатральнай сцэне, дзе ў далейшым увасобіў немалую колькасць роляў, сыграўшы Гамлета ў Шэкспіраўскай п’есе «Гамлет» і Рамэа. «Рамэа і Джульета», а таксама ў п’есах «Карыялан» і «Макбет». Вяршыняй яго акцёрскага майстэрства лічыцца ваенная драма «Паляўнічы на аленяў», дзе ён сыграў ролю амерыканскага салдата рускага паходжання Ніка Чаватарэвіча. Таксама вядомы па сваіх другарадных ролях у фільмах «Выбух з мінулага», «[[Злаві мяне, калі зможаш]]», «Гнеў», «Сем псіхапатаў» і «Эдзі „Арол“». У 2002 годзе зняўся ў серыяле «[[Раздзяленне (тэлесерыял)|Раздзяленне]]», дзе сыграў ролю Берта Гудмана, начальніка аддзела оптыкі і дызайну. Крыстафер Уокен з’яўляецца ўладальнікам шматлікіх узнагарод і прэмій, у тым ліку прэміі «Оскар» за фільм «Паляўнічы на аленяў». У 2003 годзе зноў намінаваўся на прэмію «Оскар», а таксама атрымаў прэмію BAFTA і прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША за ролю другога плана ў фільме «Злаві мяне, калі зможаш». Таксама ў актыве акцёра ёсць і дзве намінацыі на антыпрэмію «[[Залатая маліна]]». == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} {{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Уокен Крыстафер}} foiebqvbqm7q9n659neq77c23gf48d4 0 700807 5147117 5046920 2026-05-26T18:33:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147117 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дзянісаў}} {{значнасць}} {{навуковец}} '''Антон Уладзіміравіч Дзянісаў''' ({{ВД-П}}) — беларускі гісторык. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2009). == Біяграфія == Сын архівіста [[Уладзімір Мікалаевіч Дзянісаў|Уладзіміра Дзянісава]], першыя пяць гадоў жыў з бацькамі ў Мінску. Скончыў з адзнакай [[БДПУ імя Максіма Танка]] ў 2005 годзе, спецыяльнасць «гісторыя» з дадатковай спецыяльнасцю «рэлігіязнаўства». У 2005—2008 гадах аспірант кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта]]. У 2008 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Краязнаўчы рух у БССР у 20-30-я гг. ХХ ст.». З 2005 года выкладаў на кафедры гісторыі Беларусі і паліталогіі [[Факультэт інфармацыйных тэхналогій БДТУ|факультэта інфармацыйных тэхналогій БДТУ]], з 2008 года — [[Асістэнт (пасада ў ВНУ)|асістэнт]], з 2015 года — [[дацэнт]]. Дацэнт кафедры «Гісторыя беларускай дзяржаўнасці» [[Факультэт тэхналогій кіравання і гуманітарызацыі БНТУ|факультэта тэхналогій кіравання і гуманітарызацыі БНТУ]]. Вядзе [[тэлеграм-канал]] «Батискаф историка» ({{lang-be|Батыскаф гісторыка}}). Выступае з лекцыямі па гісторыі ў [[Silver Screen|Silver Screen Cinemas]]. == Навукова-даследчыцкая дзейнасць == Мае звыш 40 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў: адносіны паміж [[інтэлігенцыя]]й і ўладай у [[БССР]] у 1920-я гады, дзяржаўная палітыка ў сферы культуры, навукі і рэлігіі; праблематыка і гісторыя развіцця краязнаўчай дзейнасці ў 20 ст.; нацыянальныя праблемы Беларусі (гісторыя і сучаснасць). На аснове архіўных дадзеных, мемуараў і публікацый прааналізаваў перыяд творчасці фінскага мастака [[Алексантэры Ахола-Вало]] ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Савецкай Беларусі]] ў 1925—1930 гады. == Выбраная бібліяграфія == * Развіццё краязнаўчага руху ў БССР у 1920-1930-я гг. / Дзянісаў А. У. // Беларускі гістарычны часопіс. — 2008. — № 4. — С. 24-32. * Минское общество истории древностей / А. В. Денисов // Беларуская думка. 2016. № 10. — С. 94-99. * Мифы и факты из жизни «белорусского финна» / А. В. Денисов // Беларуская думка. 2018. № 7. — С. 86-94. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|167816|Дзянісаў Антон Уладзіміравіч, кандыдат гістарычных навук}} * [https://catalog.belstu.by/catalog/trudy/d/IDX100a/view/1917 Працы супрацоўнікаў БДТУ. Аўтары — Дзянісаў, Антон Уладзіміравіч // Каталог бібліятэкі БДТУ] * {{Cite web|url=https://niab.by/newsite/by/vistava-tri-pakalenni-syamji-dyanisovih|title=Тры пакаленні сям’і Дзянісавых у гісторыі Беларусі: фота з сямейнага архіва, дакументы з фондаў Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі {{!}} Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|website=niab.by|access-date=2025-10-18|archive-date=6 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061533/http://niab.by/newsite/by/vistava-tri-pakalenni-syamji-dyanisovih|url-status=dead}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дзянісаў Антон Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] lnov6j2xyu06c05fus6airrc6ewas86 0 702823 5146985 4101760 2026-05-26T13:57:27Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146985 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Дэланэ}} {{цёзкі2|Штэрн}} {{мастак}} '''Соня Дэланэ''' ({{lang-fr|Sonia Delaunay}}, сапраўднае імя '''Сара Эльеўна Штэрн'''; {{OldStyleDate|13|лістапада|1885|1}}, [[Градзіжск]], Крамянчугскі павет, [[Палтаўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — {{ДС|5|12|1979}}, [[Парыж]], [[Францыя]]) — французская мастачка-абстракцыяністка яўрэйскага паходжання. == Біяграфія == [[Файл:Sonia Delaunay by Lothar Wolleh.jpg|міні|справа|Соня Дэланэ]] [[Файл:Plaque Sonia et Robert Delaunay, 16 rue de Saint-Simon, Paris 7.jpg|міні|справа|Мемарыяльная дошка на доме № 16 на вуліцы Святога Сымона ў Парыжы, дзе жылі мастакі [[Рабер Дэланэ|Рабер]] і Соня Дэланэ]] Нарадзілася 1 (13) лістапада 1885 года ў мястэчку [[Градзіжск]] Крамянчугскага павета [[Палтаўская губерня|Палтаўскай губерні]] ў сям’і ўпраўляючага цвіковага завода ў [[Градзіжск]]у Эліі (Ільі) Іосіфавіча Штэрна і адэсіткі Ханы Тэўеўны Тэрк. Сям’я вярнулася з Градзіжска ў [[Адэса|Адэсу]] не пазней за 1887 год і пасялілася ў доме Сцяпанава на Прохараўскай вуліцы, № 28, кватэра 9; бацька ўладкаваўся механікам пры фабрыцы па вытворчасці кручкоў да жаночых сукенак. Соня ж з 1890 ці 1892 года жыла ў [[Пецярбург]]у, выхоўвалася ў сям’і дзядзькі па мацярынскай лініі, квітнеючага адваката Генрыха Цімафеевіча (Гніха Тэўевіча) Тэрка і яго жонкі Ганны Сяргееўны (Ізраілеўны) Зак (1856—1911). Хацела быць удачаронай сям’ёй Тэрк, але не атрымаўшы дазволу маці, узяла псеўданім Соня Тэрк. Сямейства падарожнічала па Еўропе і яна ў дзяцінстве пабывала ў буйных еўрапейскіх музеях. Яе здольнасці ў [[жывапіс]]е былі заўважаны школьным настаўнікам малявання, паводле яго парады яна ў васемнаццацігадовым узросце адправілася вучыцца ў Мастацкую акадэмію Карлсруэ. У 1905 годзе, прачытаўшы кнігу Юліюса Меера-Грэфе «Мане і яго круг», вырашыла пераехаць у [[Парыж]] як цэнтр мастацтваў. У Парыжы яна засталася незадаволеная акадэмічнай манерай выкладання, затое шмат часу праводзіла ў мастацкіх галерэях. Знаходзілася пад уплывам [[Ван Гог]]а, [[Поль Гаген|Поля Гагена]], [[Анры Русо]], [[фавізм|фавістаў]]. У 1908 годзе выйшла замуж за нямецкага калекцыянера, галерыста і мастацкага крытыка Вільгельма Удэ. У 1909 годзе пазнаёмілася з мастаком [[Рабер Дэланэ|Раберам Дэланэ]], у 1910 годзе развялася з першым мужам і выйшла замуж за Дэланэ (яна ўжо была цяжарная ад яго). Пад уплывам кубістаў Соня Дэланэ пасля 1911 сыходзіць у сваіх працах ад [[Натуралізм (жывапіс)|натуралізму]] і фігуратыўнасці ў бок геаметрыі і абстракцыі, эксперыментуе з рытмам і з раскладаннем колеру. У 1913 годзе [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]], які пазнаёміў мужа і жонку Дэланэ з [[Блез Сандрар|Блезам Сандрарам]], назваў версію [[кубізм]]а, якую развілі ў сваіх працах Соня і Рабер, арфізмам. У 1914—1920 гадах сужэнцы жылі ў Іспаніі і Партугаліі, пасябравалі з мясцовымі мастакамі. У Іспаніі Соня Дэланэ пазнаёмілася з [[Сяргей Дзягілеў|Сяргеем Дзягілевым]], аднаўляла згарэлыя дэкарацыі [[Леў Бакст|Льва Бакста]] да балета «Клеапатра» у пастаноўцы [[Міхаіл Фокін|Міхаіла Фокіна]] для яго прадстаўлення ў Лонданскім Калізеуме (1918). У 1920 годзе, па вяртанні ў Парыж, Соня Дэланэ адкрыла моднае атэлье. У 1925 яна ўдзельнічала ў Міжнароднай выставе дэкаратыўнага мастацтва разам з [[Аляксандра Экстэр|Аляксандрай Экстэр]], [[Натан Альтман|Натанам Альтманам]], [[Давід Пятровіч Штэрэнберг|Давідам Штэрэнбергам]], [[Надзея Пятроўна Ламанава|Надзеяй Ламанавай]]. Неўзабаве стала найбуйным майстрам [[ар-дэко]], яе знаходкі шырока выкарыстоўваліся ў дызайне, кераміцы, сцэнаграфіі, рэкламе. У 1930-я гады была блізкая да абстракцыянісцкіх пошукаў [[Васіль Кандзінскі|Васіля Кандзінскага]], [[Піт Мандрыян|Піта Мандрыяна]], [[Барбара Хепуорт|Барбары Хепуорт]], [[Мішэль Сёфар|Мішэля Сёфара]]. Вядома таксама як ілюстратар кніг, распрацоўшчыца ўзораў для тканін «haute couture» і тэатральных касцюмаў. Працавала таксама над скульптурай, керамікай і ў тэхніцы акварэлі. Па яе эскізах у Германіі была выдадзена калода ігральных карт з малюнкамі стылю кубізм. Разам са сваім мужам удзельнічала ў афармленні [[Сусветная выстаўка, 1937|Парыжскай Сусветнай выстаўкі 1937 года]], для якой стварыла пано велічынёй у 235 кв. м. Таксама ўдваіх з Раберам Дэланэ арганізавала парыжскі салон мастацтваў Рэалітэ Нувель. Памерла 5 снежня 1979 года ў [[Парыж]]ы. == Сям’я == Сын Соні і Рабера, Шарль Дэланэ (1911—1988), быў буйным музычным аглядальнікам, мэнэджэрам, фанатам і гісторыкам джаза. == Ушанаванне памяці == * У Парыжы на доме № 16 на вуліцы Святога Сымона, дзе жылі мастакі [[Рабер Дэланэ|Рабер]] і Соня Дэланэ, усталявана мемарыяльная дошка. {{зноскі}} == Літаратура == * {{БРЭ|Делоне-Терк Соня|id=1945970|8|476}} * Damase J. Sonia Delaunay: fashion and fabrics. New York: H.N. Abrams, 1991 * Baron S., Damase J. Sonia Delaunay: the life of an artist. New York: H.N. Abrams, 1995 * Malochet A., Bianchi M. Sonia Delaunay, atelier simultané. Milan: Skira; Bellizona: Museo villa dei Cedri, 2006. * Die Welt der Malerei, Köln 1990 == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://odessitclub.org/publications/almanac/alm%2044/alm%2044%20199-207.pdf Соня Делоне возвращается в Одессу] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дэланэ Соня}} [[Катэгорыя:Мастакі рускага авангарда]] [[Катэгорыя:Мастакі Францыі]] pcwhbzpgzvun8rts3mdsntzm69vglf8 0 707166 5147122 5136560 2026-05-26T18:54:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147122 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Антоні Дулінец''' ({{ВДП}}) — беларускі каталіцкі святар лацінскага абраду, удзельнік беларускага хрысціянскага руху<ref>[http://www.marakou.by/pub/file/Kataliki.pdf Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221004114035/http://www.marakou.by/pub/file/Kataliki.pdf |date=4 кастрычніка 2022 }} — С. 161—162</ref>. Быў знаёмы з многімі беларускімі дзеячамі. Сябраваў з [[Вацлаў Аношка|Вацлавам Аношкам]] і [[Пётр Станіслававіч Татарыновіч|Пятром Татарыновічам]]. == Сям’я == [[Файл:Фотаздымак.jpg|міні|474x474пкс|Антоні (злева) з братам Францам. 1912 год. Фота з сямейнага архіва.]] З сялянскай каталіцкай сям’і вёскі Мосар. Бацька — Ігнась, маці — Паўліна з Гарбоўскіх. Меў 8 братоў, чацвёра з іх сталі місіянерамі. == Адукацыя і духоўная фармацыя == Атрымаў гімназічную адукацыю ў 1917 годзе ў Санкт-Пецярбургу. Там жа працаваў памочнікам бухгалтара ў ваенным порце. Вырашыў стаць ксяндзом пасля таго, як у яго стукнула маланка і ён цудам выжыў. У 1920—1924 гадах навучаўся ў Мінскай духоўнай каталіцкай семінарыі пасля эвакуацыі яе ў [[Кельцы]] (Польшча). Пасля чаго працягнуў багаслоўскае навучанне ў Люблінскім каталіцкім універсітэце (1924—1926). Высвечаны на каталіцкага святара лацінскага абраду біскупам Пінскім [[Зыгмунт Лазінскі|Зыгмунтам Лазінскім]] 4 красавіка 1926 года. Падчас навучання ў семінарыі зацікавіўся справай адраджэння Уніі. У семінарыі навучаўся разам з Вацлавам Аношкам<ref>[https://9lib.org/document/yevw49er-catalogus-ecclesiarum-utriusque-saecularis-regularis-dioecesis-vladislaviensis-calissiensis.html Catalogus Ecclesiarum et Utriusque Cleri tam Saecularis quam Regularis Dioecesis Vladislaviensis seu Calissiensis pro Anno Domini 1921]{{Недаступная спасылка}} С. 34</ref>. == Душпастырская праца == У 1926 годзе прызначаны вікарыем касцёла Унебаўзяцця НПМ у мяст. Бранск на Падляшшы. Аб гэтым прызначэнні Антонія і іншых ксяндзоў, свядомых беларусаў, пісалі як аб «ссылцы» за культурную працу сярод беларусаў-каталікоў<ref>[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10115/163877-1926-26.pdf?sequence=26&isAllowed=n «Bielaruskaja Krynica» № 26, 1926 г.] С.6</ref>. У 1927 годзе ў віленскім касцёле св. Мікалая адправіў Св. Імшу разам з [[Віктар Шутовіч|кс. Шутовічам]], [[Адам Станкевіч|кс. Станкевічам]] і [[Андрэй Цікота|кс. Цікотам]] на дзявятыя ўгодкі абвяшчэння незалежнасці Беларусі<ref>[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10114/163877-1927-14.pdf?sequence=14&isAllowed=n «Bielaruskaja Krynica» № 14, 1927 г. С.2]</ref>. З 1929 года супрацоўнічаў з Беларускім Каталіцкім Выдавецтвам. Пісаў для беларускіх рэлігійных выданняў «Krynica» і «Chryścijanskaja Dumka»<ref>[https://kamunikat.org/?pubid=602 Małgorzata Moroz «„KRYNICA“ — Ideologia i przywódcy białoruskiego katolicyzmu», Беласток, 2001.] С. 218</ref>. Ахвяраваў на беларускую дзейнасць. З 1929 года пробашч парафіі Марочна каля Пінска. Намаганнямі кс. Антонія, працай парафіян і дапамогай аднаго праваслаўнага дабрачынца збудаваны мясцовы касцёл<ref>[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1930-21-22.pdf?sequence=51&isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 21-22, 1930 г.] С.11</ref><ref>«[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/10110/163877-1930-31.pdf?sequence=31&isAllowed=y Bielaruskaja Krynica» № 31, 1930 г.] С.4</ref>. На пасвячэнне якога прыязджаў кс. бп. Лазінскі і ягоны сябар — беларускі каталіцкі святар [[Пётр Станіслававіч Татарыновіч|Пётр Татарыновіч]]. Папа Пій XI падараваў парафіі 3 званы, на якіх выгравіраваны Святы Айцец. Збіраліся сродкі на будаўніцтва званіцы. Гаварыў казанні па-беларуску. Заахвочваў вернікаў размаўляць на роднай мове. Распаўсюджваў беларускую культуру. [[Файл:Кс._Антоні.jpg|alt=Фота Марыі-Людвікі Ермаковіч|міні|Кс. Антоні (трымае крыж) са святарамі. Фота Марыі-Людвікі Ермаковіч.]] Удзельнік 1-й канферэнцыі, прысвечанай царкоўнай уніі (23—24 красавіка 1930 года, [[Пінск]])<ref>[http://pbc.biaman.pl/Content/4071/Syg.%202071%20-%201%20Pami%C4%99tnik%20I%20konferencji.pdf Pamiętnik I-ej Konferencji Kapłańskiej w sprawie Unji [!] Kościelnej w Pińsku (23-24 IV 1930 roku)]</ref>. З 27.7.1931 года да пачатку Другой сусветнай вайны служыў пробашчам парафіі ў парафіяльным касцёле св. Яна Хрысціцеля ў мяст. Гранне Бельска-Падляскага павета. У 1932 годзе гэты храм быў грунтоўна перабудаваны і папоўнены хорам кс. Дулінцам<ref>[https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/edition/8564?id=8564 «Spis Kościołów i Duchowieństwa Diecezji Pińskiej w Rzeczypospolitej Polskiej 1933 i 1934»] С. 44.</ref>. Хадзіў у пілігрымку на Кальварыю ў Вільню<ref>[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1936-6.pdf?sequence=120&isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 6,1936 г.] С. 4.</ref>. У верасні 1936 года кс. Антоні разам з а. Аношкам віншуюць кс. Татарыновіча з юбілеем святарства ў [[Мядзведзічы|Мядзведзічах]]. Там жа ён гаворыць навуку па-польску, але так зразумела і ўсё з беларускага жыцця<ref>[http://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2263/15638-1936-9.pdf?sequence=123&isAllowed=y «Chryścijanskaja Dumka» № 9, 1936 г.] С 11.</ref>. З 1940 па 1949 гады пробашч касцёла Апекі НПМ Ружанцовай у в. [[Сігневічы]] Пружанскага дэканата. Пасля вызвалення з лагера ў 3.12.1954 — 21.02.1966 быў пробашчам у в. [[Будслаў (аграгарадок)|Будслаў]]. == Дзейнасць у час вайны == Падчас Другой сусветнай вайны садзейнічаў беларусізацыі Касцёла. Уваходзіў у спіс 45 каталіцкіх святароў на беларускіх паслугах, падрыхтаваны разведкай Арміі Краёвай у Мінску (жнівень — верасень 1942 года). == Пасляваенны лёс == Арыштаваны ў лютым 1949 года ў Сігневічах. Асуджаны да 25 гадоў ППЛ. Этапаваны ў адзін з лагераў [[ГУЛАГ]]а каля Кемерава. Атрымаў кілу. Прабыў нейкі час у лагеры з Фабіянам Ярэмічам<ref>[https://kamunikat.org/?pubid=34508 «ŹNIČ» № 48 KASTRYCNIK-LISTAPAD 1958 г.] С. 5.</ref>. Вызвалены ў 1954 годзе. Зарэгістраваны пробашчам парафіі [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Будслаў)|Унебаўзяцця НПМ]] у мяст. Будслаў Вілейскага дэканата. Падчас яго служэння праводзіўся [[Будслаўскі фэст]]<ref>Да новых перамог (Мядзел). — № 41 (3012). — 4 красавіка 1964 г.</ref> і была знойдзена былая бернардзінская бібліятэка ў адной з вежаў будслаўскага касцёла<ref>[https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br0001491091 Да пытання пра бібліяграфічную рэканструкцыю будслаўскай бернардзінскай бібліятэкі] — [[Лаўрык Ю. М.]] (Мінск)</ref>. Таксама ў касцёле гучаў арган, працаваў вежавы гадзіннік. Неаднаразова падвяргаўся нападкам у камуністычных газетах. Анеля Катковіч у сваіх успамінах «<!--Разьвітаньне з Будславам-->» піша: <blockquote> Адведваў нас у Будславе кс. Антон Дулінец, які таксама доўгія гады быў на Сібіры й вярнуўся з «раю» амаль што разам з намі. Ён знаў амаль усіх ксяндзоў-беларусаў і сам быў беларусам. Казаньні ў касьцеле гаварыў па-польску, але ўводзячы цэлыя беларускія сказы. Ужо ён не жыве, памёр па дарозе з плябані ў касьцёл. Упаў і больш не падняўся.</blockquote> Ва ўспамінах кс. Станіслава Жука «На стражы веры» ёсць успамін пра смерць суседа (кс. Дулінца): <blockquote>21 студзеня адышоў да вечнасці яшчэ адзін сусед нашага дэканату. Быў гэта старычок (80 гадоў), хварэў на гіпертанію. З вялікімі цяжкасцямі, незважаючы на свае недамаганні працаваў да астатняга. Рана 21 студзеня выбраўся ў касцёл, аслаб і праз паўгадзіны, ужо не жыў. Перад пахаваннем прыехала трое суседзяў, спавядалі да 23:30. Люду Божага сабралася вельмі шмат. Удзялілі каля 1,5 тысячы святой Камуніі. Ксяндзоў прыехала 11. У час апошняга набажэнства глядзеў я на іх, стоячых на каленях, на сівыя ці сівеючыя галовы, на твары пакрытыя маршчынамі (некаторыя, як і памершы пасля доўгіх гадоў зняволення) і са слязьмі на вачах падумаў: "Старая гвардыя, як жа хутка яна разрушаецца. У дэканаце засталося нас ужо толькі трох. Сіротцтва гэтай парафіі надта балюча мяне закранула, бо была дорага сэрцу 7 гадоў працаваў там (у Будславе) перад выездам у Касцяневічы. (Д. Ж. ліст ад 25.01.1966).</blockquote> На яго пахаванні было шмат парафіян. Пахаваны на могілках у Будславе, каля капліцы. У Будславе нават праз паўстагоддзя з пашанай згадваюць яго імя. == Фотаздымкі == <gallery> Файл:Duliniec Antoni Budslau.jpg|Партрэт кс. Дулінца Файл:Аўтограф кс. Дулінца.png|Аўтограф кс. Дулінца Файл:Kosciol najswietszego serca jezusowego moroczne 8069758.jpg|Званы, падараваныя парафіі Марочна Папам Піюсам ХІ Файл:Часопіс "Шлях Моладзі" №7-8, 1936 г. 21 ст..png|Часопіс „Шлях Моладзі“ №7—8, 1936 г. 21 ст. Файл:1935, пілігрымка.jpg|У цэнтры кс. Дулінец побач з кс. Станкевічам. Файл:Кс. Дулінец, Будслаў, зроблен 1954-1966.jpg|Кс. Дулінец, Будслаў Файл:Img Duliniec Budsław 1.jpg|Падчас св. Імшы Файл:Img Duliniec Budsław 2.jpg|Цэлебрацыя св. Імшы Файл:Будслаў. Свята..jpg|Будслаў. Сьвята. Файл:Дулінец з святарамі.jpg|Будслаўская плябанія Файл:Кс. Антоні каля плябаніі.jpg|Кс. Антоні каля плябаніі Файл:Img Budsław 1.jpg|Кс. Антоні з сябрам-сьвятаром Файл:Кс. Дулінец з моладзю.jpg|Кс. Дулінец з моладзю Файл:Фота перад плебаніяй у Будславе.jpg|Фота перад плябаніяй у Будславе Файл:Пахаванне кс. Дулінца.jpg|Пахаванне кс. Дулінца ў Будславе 1966 г. Файл:Могілкі Буд.jpg|Магіла кс. Антонія ў Будславе </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Леанід Маракоў «Рэпрэсаваныя каталіцкія духоўныя, кансэкраваныя і свецкія асобы Беларусі. 1917—1964» С. 161, 162, 500, 566, 593, 621, 638. * Jerzy Garbinski, Jerzy Turonek «Bialoruski ruch chrzescijanski XX wieku: slownik biograficzno-bibliograficzny» С. 95-96. * Roman Dzwonkowski SAC «Leksykon duchowieństwa polskiego represjonowanego w ZSRS 1939―1988» С. 207—208. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дулінец Антоні}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Глыбоцкім раёне]] [[Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва]] [[Катэгорыя:Каталіцкія святары Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] mfv6rq3xdpmputqbcuf8yxj9gwpt8pi 0 710161 5147002 4577936 2026-05-26T14:20:49Z DBatura 73587 5147002 wikitext text/x-wiki [[File:SS-5 Skean.JPEG|thumb|Р-14 у 1977 годзе.]] '''Р-14''' ([[індэкс ГРАУ]] — '''8К65''', па [[Кодавыя абазначэнні НАТА|класіфікацыі НАТА]] — '''SS-5 Skean''') — [[СССР|савецкая]] [[балістычная ракета сярэдняй далёкасці]], распрацаваная [[Паўднёвае (канструктарскае бюро)|АКБ-586]] пад пачаткам канструктара [[Міхаіл Кузьміч Янгель|М. К. Янгеля]]. На ўзбраенні [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння СССР|РВСП СССР]] знаходзілася ў перыяд з 1961 па 1987 год. == Гісторыя == 2 ліпеня 1958 года АКБ М. К. Янгеля атрымала ўрадавае заданне на праектаванне ракеты з далёкасцю палёту 3600 км і больш высокімі чым у [[Р-12]] эксплуатацыйнымі характарыстыкамі. Непасрэднай вытворчасцю і выпускам займаліся заводы [[Южмаш|586]] і [[Краснаярскі машынабудаўнічы завод|1001]]. 6 ліпеня 1960 года на палігоне [[Капусцін Яр]] адбыўся першы выпрабавальны пуск новай ракеты, якая атрымала абазначэнне 8К65. Ужо 24 красавіка 1961 года яна была прынята на ўзбраенне РВСП. У снежні 1987 года, пасля падпісання [[Дагавор аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці|савецка-амерыканскага дагавора аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці]], запасы Р-14 былі ліквідаваны. == Характарыстыкі == === Ракета === * Далёкасць стральбы з лёгкім блокам, км: 4500 * Далёкасць стральбы з цяжкім блокам, км (ГЧ): 3200—3700 * Дакладнасць стральбы, км: 1,25—1,9 (лімітавае адхіленне — 5.0) * Тып ГЧ: тэрмаядзерная з лёгкім і цяжкім баявымі блокамі * Магутнасць зарада лёгкага блока галаўной часткі, Мт: 1,0 * Магутнасць зарада цяжкага блока галаўнога часткі, Мт: 2,0—2,3 * Вага лёгкага блока галаўной часткі, кг: 1300—1500 * Вага цяжкага блока галаўной часткі, кг: 2155 * Поўная даўжыня ракеты, м: 24,0 (24,3—24,4) * Даўжыня ракеты без галаўнога часткі, м: 21,6 * Максімальны дыяметр корпуса, м: 2,4 * Стартавая вага, т: 86,3—87 * Вага паліва, т: 79,2 ===Рухавік=== * Рухавік: Чатырохкамерны ЖРД РД-216 (8Д514) з ТНА (складаецца з двух двухкамерных блокаў 8Д513, кожны з ТНА) * Цяга на зямлі, мс: 151 * Цяга ў пустаце, тс: 171 * Удзельны імпульс на зямлі, Нс/кг: 2857 * Удзельны імпульс у вакууме, Нс/кг: 2857 * Час працы, с: 131—170 * Ціск у камеры згарання, кгс: 75 см³ * Маса, кг: 1350 * Працягласць працы, с: 130 == Спасылкі == * [https://missilery.info/missile/p14 Ракетный комплекс средней дальности Р-14 с ракетой 8К65 (Р-14У/8К65У)] // ИС «Ракетная техника». [[Катэгорыя:Зброя СССР]] [[Катэгорыя:Балістычныя ракеты]] 8qq6r7539ibi4wffg0wfadgqmaxfc9q 0 714750 5147320 4638708 2026-05-27T09:14:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147320 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Асінторфскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Дубровенскі раён]] |Уключае = 22 населеныя пункты |Сталіца = [[Асінторф]] |Датаўтварэння = [[8 красавіка]] [[2004]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1433 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 304,27<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922v0114948&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 31 марта 2022 г. № 302 Об административно-территориальном устройстве Дубровенского района Витебской области]</ref> |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://dubrovno.vitebsk-region.gov.by/ru/osintorfskii-ru/ |Заўвагі = }} '''Асінто́рфскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2011 года пасёлак) [[Асінторф]]. == Гісторыя == Утвораны 8 красавіка 2004 года шляхам рэарганізацыі Арэхаўскага пассавета ў сельсавет у сувязі з аднясеннем рабочага пасёлка Асінторф да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў (пасёлак), уключаў 2 населеныя пункты: пасёлак Асінторф і вёску [[Шабаны (Дубровенскі раён)|Шабаны]] [[Пірагоўскі сельсавет|Пірагоўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 14 верасня 2017 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Засценкаўскі сельсавет|Засценкаўскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: аграгарадок [[Рэдзькі (Дубровенскі раён)|Рэдзькі]], вёскі [[Вялікае Тхорына]], [[Ганчарова (Дубровенскі раён)|Ганчарова]], [[Гічы]], [[Дарожная]], [[Засценкі (Дубровенскі раён)|Засценкі]], [[Іваноўшчына (Дубровенскі раён)|Іваноўшчына]], [[Карумны]], [[Кіраёва (Дубровенскі раён)|Кіраёва]], [[Косціна]], [[Новая Зямля (Дубровенскі раён)|Новая Зямля]], [[Новая Тухінь]], [[Пятрыкі (Дубровенскі раён)|Пятрыкі]], [[Рыленкі]], [[Сарвіры]], [[Сенцюры]], [[Судзілавічы (Дубровенскі раён)|Судзілавічы]], [[Шухаўцы]], [[Шэкі (Дубровенскі раён)|Шэкі]] і [[Якіменкі]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (2 населеныя пункты) — 1139 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 5,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,4 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (22 населеныя пункты) — 1433 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Асінторфскі сельсавет}} {{Дубровенскі раён}} [[Катэгорыя:Асінторфскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2004 годзе]] hf23etwxt3ognekvolikbjjxkx2pndc 0 715160 5146965 4170008 2026-05-26T13:51:04Z Ueschar 151377 абнаўленне звестак 5146965 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Мары Ларансен''' ({{lang-fr|Marie Laurencin}}; {{ДН|31|10|1883}} — {{ДС|8|6|1956}}) — французская мастачка: жывапісец, малявальшчыца, тэатральны дэкаратар і гравёр. Маці Мары была швачка Паліна Мелані Ларансен. Мары наведвала заняткі ў ліцэі Ламарціна, затым брала ўрокі жывапісу на фарфоры ў [[Сеўр]]ы і ў [[Мадлен Лемер]]. Паступіла ў Акадэмію Эмбер, дзе сустрэлася з [[Жорж Брак|Жоржам Бракам]]. Па парадзе Анры-П’ера Рашэ яна ўдзельнічала ў 1907 годзе ў Салоне незалежных. У тым жа годзе Пікаса пазнаёміў яе з [[Гіём Апалінер|Гіёмам Апалінэрам]]. Іх гарачая сувязь працягвалася да 1912 года. Ён прысвячаў ёй вершы і натхніў яе на карціну «Апалінэр і яго сябры» (1912), сярод якіх Пікаса і [[Гертруда Стайн]]. Паралельна з жывапісам яна займалася гравюрай у Жана-Эміля Лабурэра. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ларансен Мары}} [[Катэгорыя:Мастакі Францыі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]] [[Катэгорыя:Гравёры Францыі]] oiu1g40nwph2v1ayu4tlfnzuoxsuic0 0 722344 5147149 4637006 2026-05-26T20:16:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147149 wikitext text/x-wiki {{Востраў |Назва = Аніва |Нацыянальная назва = bi/Aniwa |Карта = |Подпіс карты = |Пазіцыйная карта = Ціхі акіян |Архіпелаг = Новыя Гебрыды |Акваторыя = Ціхі акіян |Краіна = Вануату |Рэгіён = |Раён = |UTC = |lat_dir = S|lat_deg = 19|lat_min = 14|lat_sec = 57.5 |lon_dir = E|lon_deg =169 |lon_min =36 |lon_sec =10.3 |CoordScale = |Плошча = 9 |Найвышэйшы пункт = 42 |Насельніцтва = 341 |Год перапісу = 2009 |Выява = Aniwa Island (44952849355).jpg |Подпіс выявы = Бераг |Катэгорыя на Вікісховішчы = Aniwa Island }} '''Аніва''' ({{lang-bi|Aniwa}}) — [[востраў]] у складзе архіпелага [[Новыя Гебрыды]]. З’яўляецца часткай дзяржавы [[Вануату]]. Плошча — 9 км². Насельніцтва — 341 чалавек (2009 г.). == Геаграфія == Востраў Аніва месціцца за 213 км на паўднёвы ўсход ад [[Порт-Віла]], набуйнейшага горада і сталіцы [[Вануату]]. Уяўляе сабою старажытны [[атол]], сфарміраваны на паверхні падводнага [[вулкан]]а. У выніку [[тэктоніка пліт|тэктанічных зрухаў]] вулкан паступова падвышаўся, разам з гэтым выштурхоўваў атол. У выніку паўднёвы бераг Анівы [[скала|скалісты]], узвышаны над вадою да 42 м. Паўночны бераг пераважна нізкі, тут захавалася невялікая [[лагуна]], замкнёная [[Каралавыя рыфы|каралавым рыфам]]. Паверхня вострава складаецца з [[вапняк]]оў. [[Глеба|Глебы]] даволі друзлыя. Сталых вадацёкаў няма. Востраў знаходзіцца ў зоне дзеяння сезонных [[ураган]]аў. == Прырода == На востраве Аніва сустракаюцца гаі з каштоўнымі пародамі [[дрэва|дрэў]], аднак большая частка паверхні занята [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчымі]] землямі або зараснікамі [[ксерафіты|ксерафітаў]]. У [[лагуна|лагуне]] вылучаюцца 9 відаў [[мангры|манграў]]. Навакольныя воды багаты [[рыбы|рыбай]], у тым ліку [[Тунцы|тунцамі]]. Мясцовыя жыхары ашчадна ставяцца да мясцовых [[каралавыя рыфы|каралавых рыфаў]]. == Гісторыя і культура == Карэнныя насельнікі Анівы — [[знешнія палінезійцы]], блізкія па [[мова|мове]] і [[культура|культуры]] да жыхароў суседняга вострава [[Футуна (востраў, Вануату)|Футуна]]. На мясцовым [[дыялект|дыялекце]] назва '''Аніва''' значыць месца, дзе растуць [[какосавая пальма|какосавыя пальмы]]. Відавочна, палінезійцы з’явіліся тут не раней за позняе [[сярэднявечча]] і здаўна падтрымлівалі шчыльныя сувязі з [[меланезійцы|меланезійцамі]] вострава [[Тана (востраў)|Тана]]. Іх [[грамадства]] падзялялася на буйныя [[Фратрыя|фратрыі]], прычым карэннымі палінезійцамі лічылася толькі фратрыя Таруа. Акрамя таго, паўночную частку Анівы займала ваенна-палітычнае аб’яднанне Сура, а паўднёвую частку — аб’яднанне Эфатэ. У [[1865]] г. [[Шатландцы|шатландзец]] Джон Гібсан Патан заснаваў на востраве [[Прэсвітарыянства|прэсвітарыянскую]] місію. Згодна з паданнем, ён залучыў тубыльцаў да [[хрысціянства]] пасля таго, як знайшоў крыніцу падземнай пітной вады. У [[1890]] г. на вышэйшым пагорку быў пабудаваны прэсвітарыянскі касцёл. Гэта адбылося ўжо пасля ад’езду Дж. Г. Патана ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]]. Тым не меней, мясцовыя легенды звязваюць выбар месца для пабудовы з яго імем. Рэшткі касцёла ўяўляюць сабою адну з нешматлікіх гістарычных славутасцей Анівы. Вывучэнне пахавальных традыцый астравіцян паказала, што хрысціянства аказала вялікае ўздзеянне на іх культуру. Яно садзейнічала заканчэнню міжусобіц і стварэнню адзінай рады правадыроў, якая кіруе на Аніве і ў нашы дні. == Інфраструктура == На востраве Аніва існуе 3 [[вёска|вёскі]]. Найбуйнейшая з іх — Ісаваі (182 жыхары). Яны злучаны адзінай [[дарога]]й без пакрыцця. Галоўныя заняткі астравіцян: [[рыбалоўства]] і [[земляробства]]. У мінулым асноўнай камерцыйнай культурай была [[какосавая пальма]]. У нашы дні Аніва вядома зборам [[цытрусавыя|цытрусавых]]. У апошнія дзесяцігоддзі развіваецца [[турызм]]. Аніву стала наведваюць круізныя судны. Дзейнічаюць [[аэрапорт]], прычал для пасажырскіх і рыбалоўных суднаў, [[медыцына|медыцынскі]] дыспансер, пачатковая школа. == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Adams, R.|загаловак=In the Land of Strangers. A century of European contact with Tanna, 1774—1874|адказны=|месца=Canberra, New York|выдавецтва=The Australian National University|год=1984|старонкі=|старонак=|isbn=0-86784-425-6|тыраж=}} == Спасылкі == * [https://www.nab.vu/sites/default/files/documents/Annex%207_6%20-%20Site%20Tafea%20v3%20%20copy.pdf Aniwa, Futuna, Aneityum & Erromango Islands] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331154050/https://www.nab.vu/sites/default/files/documents/Annex%207_6%20-%20Site%20Tafea%20v3%20%20copy.pdf |date=31 сакавіка 2022 }} * [https://www.undp.org/pacific/blog/aniwa-island-sweet-oranges Aniwa: The Island of Sweet Oranges] * [https://www.academia.edu/6898672/Womens_fishing_activities_on_Aniwa_Island_Tafea_Province_Vanuatu Veikila Vuki Women's fishing activities on Aniwa Island, Tafea Province, Vanuatu] * [https://core.ac.uk/download/pdf/11533305.pdf John Lynch and Kenneth Fakamuria. BORROWED MOIETIES, BORROWED NAMES: SOCIOLINGUISTIC CONTACT BETWEEN TANNA AND FUTUNA-ANIWA, VANUATU] [[Катэгорыя:Астравы Аўстраліі і Акіяніі]] [[Катэгорыя:Астравы Вануату]] [[Катэгорыя:Новыя Гебрыды]] hkrog62jrbjvcnl7qiue71jrc1byzke 0 722872 5147120 4256242 2026-05-26T18:50:22Z Emilia Noah 155537 5147120 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Уільям Цімаці Гаўэрс''' ({{lang-en|William Timothy Gowers}}; нар. {{ДН|20|11|1963}}, [[Уілтшыр]]) — брытанскі [[матэматык]]. Доктар (1990), працуе ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]], член [[Лонданскае каралеўскае таварыства|Лонданскага каралеўскага таварыства]], замежны член Амерыканскага філасофскага таварыства (2010). У 1998 атрымаў [[Філдсаўская прэмія|Філдсаўскую прэмію]] за даследаванні, якія звязалі такія галіны матэматыкі, як функцыянальны аналіз і камбінаторыку. == Узнагароды == * [[Прэмія Уайтхеда]] (1995) * Прэмія Еўрапейскага матэматычнага таварыства (1996) * [[Філдсаўская прэмія]] (1998) - за даследаванні па функцыянальным аналізе і камбінаторыцы * [[Медаль Стэфана Банаха]] (2011) * Эйлераўская лекцыя (2011) * Медаль дэ Моргана (2016) * Медаль Сільвестра (2016) {{зноскі}} {{Лаўрэаты Філдсаўскай прэміі}} {{Вонкавыя спасылкі}} sf224f9i09rpfvmq5vad7s6i010hjfv 0 725307 5147049 4827879 2026-05-26T15:54:03Z StarDeg 16311 /* Акцёрскі склад */ 5147049 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Што?»''' ({{lang-it|Che?}}) — абсурдысцкая кінакамедыя [[1972 год у гісторыі кіно|1972]] года рэжысёра [[Раман Паланскі|Рамана Паланскага]], сёмы поўнаметражны мастацкі фільм рэжысёра. Аўтарамі сцэнарыя сталі {{нп5|Жэрар Брак||en|Gérard Brach}} і [[Раман Паланскі]]. Галоўныя ролі выканалі [[Марчэла Мастраяні]], {{нп5|Сідні Ром||en|Sydne Rome}}, {{нп5|Х’ю Грыфіт||en|Hugh Griffith}}, {{нп5|Гвіда Альберці||en|Guido Alberti}} і іншыя<ref name="IMDb" />. == Сюжэт == Маладая амерыканка па імені Нэнсі падарожнічае па свеце ў пошуках уражанняў, якія старанна запісвае ў дзённік. Падчас паездкі па Італіі трое хлопцаў, якія яе падвезлі, спрабуюць учыніць гвалт, аднак ёй удаецца ад іх уцячы. Так яна трапляе ў пансіён нейкага спадара Нобларта, напоўнены дзіўнымі людзьмі: тут і былы зводнік-мазахіст, і нудыстка, і дурнаваты святар, і іншыя напаўвар’яцкія персанажы, уключаючы самога гаспадара асабняка, смерці якога ўсё чакаюць. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Марчэла Мастраяні]] | ''Алекс'' | {{нп5|Сідні Ром||en|Sydne Rome}} | ''Нэнсі'' | [[Х’ю Грыфіт]] | ''Джозеф Нобларт'' | {{нп5|Гвіда Альберці||en|Guido Alberti}} | ''святар'' }} == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0070913/|title=Che? (1972) — IMDb|publisher=Сайт «[[Internet Movie Database]]»|lang=en|accessdate=2022-11-15|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Imdb title|0070913|Што?}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Фільмы Рамана Паланскага}} [[Катэгорыя:Кінакамедыі 1972 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Італіі 1972 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 1972 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 1972 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Італіі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі ФРГ]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на італьянскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Рамана Паланскага]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жэрара Брака]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Рамана Паланскага]] q0im1ensh85793xk9g4f6z948g1yu6s 4 728988 5147059 5142395 2026-05-26T16:24:53Z MediaWiki message delivery 38732 /* Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников */ новы падраздзел 5147059 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{Новыя зверху}} {{Архіў форума}} <!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху. Please, add new topics at the top --> == Часовае схаванне гісторыі правак праз бота == Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03) : Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03) :Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 23:19, 17 красавіка 2026 (+03) == Notice of removal of local oversighters == Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter. Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03) : Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here. :* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests. :* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly. :* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action. : I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03) ::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation. ::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks. ::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03) :::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03) ::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03) :::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] "год бяздзейнасці" [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03) == Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) == Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust & Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:<br /><br />«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»<br /><br />Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.<br /><br />Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03) : [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03) ::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03) ::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03) ::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03) ::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 23:08, 17 красавіка 2026 (+03) == Пра блакіроўку былога адміністратара == На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ. Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03) : У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць "больш шкоды праекту, чым карысці" неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: "Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.". : Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03) ::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03) : Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03) ::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03) : Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку. : Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03) :{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03) :{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03) :: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як "Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада", таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу "Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання." --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03) :::"Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне..." - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03) :::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03) ::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03) :::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара. :::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум. :::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03) ::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу. ::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03) :::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі. :::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03) : {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 09:37, 2 красавіка 2026 (+03) :Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як "таленавіты кантакцёр" або "валагодскі этымолаг". Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03) : Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 14:26, 3 красавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03) ::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]] 14:54, 4 красавіка 2026 (+03) :::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03) :як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&diff=prev&oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню "пацаноў з раёна". Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт. :На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за "новапрыбыўшых"? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03) :Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03) https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&diff=5120393&oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03) : Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy. Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03) : ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03) :: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03) ::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03) ::::мне здаецца "пацярпелыя" выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых "ахвяр", тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03) ::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03) :::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03) :::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03) :::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба. :::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку: :::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03) :::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03) ::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту "''Сур'ёзна?''", гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03) ::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] "не ссы" па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні "Сур'ёзна?", то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03) == Катэгорыі "... паводле алфавіта" == Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 19:21, 28 лютага 2026 (+03) :Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03) ::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы. ::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] ^{[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]} 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03) == Заходнепалеская мікрамова == Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна. Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі. Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне. Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе "Славянскія мовы", выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03) :: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03) ::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03) == [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] == Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) == About the two locked administrators and the future of this project == Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03) == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 00:01, 20 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля == [[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! == Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам. Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу. Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах Викимедиа. Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года. Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9 <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30092539 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])</bdi> 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 26 красавіка 2026 (+03) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Call for Community Candidates – Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 == ''Please help us and your community by translating this announcement into your language!'' Dear all, The [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026]] is currently underway. There are 4 seats allocated to community representatives. Community members are invited to nominate themselves as candidates for these seats. These positions will be filled through a vote by the CEE community. '''Eligibility criteria:''' * Candidates must be [[Meta:Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026/Eligibility|eligible voters]]: ** Have a Wikimedia account created before 18 December 2025 ** Have at least 300 edits between 18 December 2025 and 18 June 2026 ** Must not have been blocked between 18 March 2026 and 18 June 2026 * Must have participated in at least 2 of the last 3 [[Meta:Wikimedia CEE Hub/CEE Hub Status Meeting|CEE Hub Advisory Group meetings]] You can check your eligibility using the following tool: https://cee-sc-election.toolforge.org/ '''How to proceed:''' Candidates may nominate themselves or be nominated by others. If nominated by others, the candidate must explicitly accept the nomination before 18 June 2026. The candidate should create their nomination page and submit their candidacy [[Meta:Wikimedia_CEE_Hub_Steering_Committee_Election_2026/Nominations|here]]: Please also inform your communities about the election and encourage participation. Best regards,   Electoral Commission of Wikimedia CEE Hub Steering Committee Election 2026 --[[Meta:Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Meta:Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 13:00, 30 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Приглашение: Wiki Conference для русскоязычных участников (16 мая) == Здравствуйте, Мы хотели бы пригласить вас на Wiki Conference для русскоязычных участников — онлайн-мероприятие, проводимое при поддержке CEE Hub. Встреча состоится в субботу, 16 мая, в 12:00 UTC / 14:00 CEST (пожалуйста, проверьте ваше местное время: https://zonestamp.toolforge.org/1778932800). Вы можете зарегистрироваться заранее, чтобы получить ссылку для подключения: [[Event:Wiki_Conference_for_Russian-Speaking_Contributors]] Это мероприятие задумано как пространство для участников движения Wikimedia из разных стран, где можно обменяться знаниями, опытом и идеями, связанными с работой в русскоязычных сообществах. Оно открыто для всех редакторов проектов Wikimedia. Выступления приглашённых спикеров будут сопровождаться синхронным переводом на русский язык. Приглашаются все, кто заинтересован в обсуждаемых темах. В программе предусмотрены сессии, посвящённые техническим аспектам программного обеспечения Wikimedia, панельная дискуссия о редактировании Википедии в сложных условиях, а также обмен опытом по сотрудничеству с учреждениями GLAM и дополнительные выступления от представителей сообщества. Среди подтверждённых сессий: - Сохранение нейтральности в ненейтральной среде — дискуссия с редакторами из разных языковых сообществ (Basak Tosun, Amir Sarabadani, Batyrbek Alimzhanov, Mikheil Chabukashvili), модератор — Iglika Ivanova - Обмен успешными практиками развития GLAM-проектов — с участием Zana Strkovska (Wikimedia MKD) - Состояние программного обеспечения Wikimedia — с участием Marshall Miller (Wikimedia Foundation) Будем рады вашему участию. С наилучшими пожеланиями, <br>Команда CEE Hub <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30401520 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> == Доступна запись Вики-конференция для русскоязычных участников == Здравствуйте, Приглашаем вас посмотреть запись Вики-конференция для русскоязычных участников, которая состоялась 16 мая 2026. Во время конференции участники из разных сообществ делились опытом работы в непростых условиях, обсуждали вопросы цензуры, безопасности редакторов и подходы к оценке надёжности источников в странах с ограниченной свободой медиа. Это был очень открытый и содержательный разговор о том, как сообщества продолжают развивать проекты Викимедиа даже в сложных обстоятельствах. Также в программе были сессии о развитии языковых разделов Википедии в многоязычных странах, успешных GLAM-партнёрствах, работе с молодёжью через Instagram и TikTok, а также примеры регионального сотрудничества и поддержки между сообществами. Большинство сессий проходило на английском языке с синхронным переводом на русский. Запись доступна в обеих языковых версиях. Если вам интересны темы развития сообществ, международного сотрудничества, работы в сложных условиях или просто хочется услышать разные перспективы из региона — рекомендуем найти время и посмотреть запись. Вики-конференция для русскоязычных участников (пароль:5s20@BJ6): https://us06web.zoom.us/rec/share/vRx-DOpGo_zhW6mdoWzOcuM99agcX-VGHhKl2MA9gMxH-_bH0R5jAoc035Ts2FIr.OyhTpsvbH61fqfXh С наилучшими пожеланиями, <br>Каро <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&oldid=30591666 --> 295kx7c2mg297k8fp6ef8m9ogbmdlx7 4 729023 5147140 5142404 2026-05-26T19:34:20Z EPIC 106830 /* Вынік */ Адказ 5147140 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == {{закрыта}} * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 09:39, 29 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:20, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 20:49, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:KastusK|KastusK]] ([[Размовы з удзельнікам:KastusK|размовы]]) 22:16, 5 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 09:26, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:21, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} - даверуся рэкамендацыі M.L. З улікам ненармальнасці цяперашняй сітуацыі. Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. "--[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:13, 7 мая 2026 (+03)" # {{за}}. [[Удзельнік:Bahusia|Bahusia]] ([[Размовы з удзельнікам:Bahusia|размовы]]) 14:13, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. M.L. - крэмень. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 15:27, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Vadim i z|Vadim i z]] ([[Размовы з удзельнікам:Vadim i z|размовы]]) 18:12, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Hjalmar|Hjalmar]] - па рэкамендацыі M.L. ([[Размовы з удзельнікам:Hjalmar|размовы]]) 23:31, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. Па рэкамендацыі MocnyDuham. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 12:57, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:26, 8 мая 2026 (+03) # {{За}} аргументацыю ўхваляю. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:53, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:anbork|Anbork]] ([[Размовы з удзельнікам:anbork|размовы]]) 15:39, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. У добры шлях! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. Лепей так, чым ніяк [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 20:05, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Андрэй 2403 Б|Андрэй 2403 Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Андрэй 2403 Б|размовы]]) 20:52, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:44, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Artagonist|Artagonist]] ([[Размовы з удзельнікам:Artagonist|размовы]]) 00:46, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Bk1949|Bk1949]] ([[Размовы з удзельнікам:Bk1949|размовы]]) 00:52, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} {{за}} {{за}} --[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 07:30, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 08:27, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:38, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Gruszecki|Gruszecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Gruszecki|размовы]]) 23:37, 9 мая 2026 (+03) # {{за}}. Калі шчыра, я не зразумеў чым будзе займацца новы адміністратар. Але падтрымаю меркаванне супольнасці, што гэта нешта патрэбнае [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 07:37, 10 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Vlad Shmeklia|Vlad Shmeklia]] ([[Размовы з удзельнікам:Vlad Shmeklia|размовы]]) 10:03, 11 мая 2026 (+03) === Супраць === {{закрыта-канец}} === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) :Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:11, 7 мая 2026 (+03) Пытанне даверу, вядома, актуальнае для грамады, якая кандыдата ў большасці не ведае. Мушу патлумачыць, гэта вырашаецца ўзаемным кантролем схавальнікаў -- назіраннем аднаго за другім, а таксама за сцюардамі. Сцюарды таксама будуць назіраць за схавальнікамі. Прагляд схаванай гісторыі гэта асобная працэдура, як ведаю, за чатыры гады ні разу не было такога. Без схавальнікаў кантроль цалкам пераходзіць да сцюардаў. Што і як яны робяць мы не будзем ведаць, гэта такое самае пытанне даверу, але ў цёмную. Удзельнік не выпадковы, бачна прынамсі са стажу, да сцягу не імкнуўся. Я звяртаўся і да ўдзельнікаў са стажам 20+ гадоў, але ім жыццёвыя абставіны не дазволілі. Ведаю, хто гэты ўдзельнік у жыцці і сам давяраю, што, аднак, гарантый не дае, як і дэананімізацыя. Проста выпадкова можна натрапіць на што заўгодна, нават і болей малаімавернае здараецца, але, паўтаруся, будзе назіранне. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:33, 8 мая 2026 (+03) :@[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]]. Падключэнне новага не адміна, а oversight адновіць функцыянаванне сістэмы хавання гісторыі правак, якая з 2022 года працавала ў БелВікі. З адным oversight яна не працуе, трэба мінімум двое. Правы адміна па правілах не трэба, але са сцюардамі не ўгадаеш і тады давядзецца рабіць яшчэ адно галасаванне. Таму адразу, падкрэслена ''апцыянальна'', прапанавана ўхваліць і адмін-правы. Без уласнай сістэмы кожнае хаванне -- асобны зварот да сцюардаў, якія і не ў кантэксце, і беларускай не ведаюць, гэта лішнія пытанні і магчымыя адхіленні заявак. Калі ёсць свая сістэма, сцюарды ў лакальныя справы не ўмешваюцца, па-другое, калі ўмяшаюцца мы гэта зможам ведаць, хто і куды. Хаванне праз oversight, а не праз адмінаў (як з 7 красавіка вымушана робіцца), лепей тым, што не толькі закрывае інфармацыю ў гісторыі старонкі, але і выдаляе праўкі з ўкладу ўдзельніка. Аказацца за кратамі за стылістычныя праўкі якога-небудзь артыкула -- сумнеўнае задавальненне, калі рабіў іх 5-15 гадоў таму, нічога не падазраючы пра будучыню. Паўтаруся, гэта ўласны кантроль за дзеяннямі з гісторыя правак у БелВікі. Ранейшы oversight -- Mienski, нічога адмысловага за 4 гады не рабіў, толькі думаў пра сваю і свайго ўліковага запісу бяспеку. Будзем спадзявацца, што і новаму oversight нічога не давядзецца рабіць. Толькі сваёй наяўнасцю забяспечваць функцыянаванне сістэмы, якая дае кантроль і болей ананімнасці. Адзначу таксама, гэтая сістэма зыходна не разлічана на пагрозы з якімі сутыкнулася наша грамада, дадаткова трэба самому дбаць пра інфа-бяспеку, незалежна ці працуе яна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:35, 10 мая 2026 (+03) Just on a purely procedural note, this discussion appears valid per policy (over 25 votes and enough support) and can be sent to us stewards once closed. Noting that before we can grant the rights, the candidate will need to sign the confidentiality agreement (instructions are listed [[foundation:Legal:Wikimedia Foundation Confidentiality Agreement for Nonpublic Information/How to sign|here]]). [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 20:22, 10 мая 2026 (+03) === Вынік === '''Прадвынік''': Атрымана 35 галасоў, адпаведных нашым правілам, і 1 голас (user:Anbork), магчыма, адпаведны патрабаванням Мета-Вікі, але не мае нашага цэнзу 100+ правак. Агулам 36 галасоў, з іх 36 (100%) ухваляе прызначэнне. Вынік, напэўна, мусіць падвесці адмін. Lesnas ättling паведаміў, са спасылкай, што даў сцюард вышэй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:00, 11 мая 2026 (+03) :1 голас (user:Vlad Shmeklia) дададзены пасля тэрміну закрыцця галасавання, але прыдатны стажам і цэнзам. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:03, 11 мая 2026 (+03) : Прадвынік карэктны. "Пераношу" яго ў Вынік. {{u|Lesnas ättling}}, калі ласка, падпішыqе дакумент, які [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#c-EPIC-20260510172200-Каментары|выслаў удзельнік EPIC вышэй]]. : @[[Удзельнік:EPIC|EPIC]], the local vote meets our Wikipedia's standards. As a local administrator, I have summarized the result. I asked the user to sign the agreement with the Foundation. Is there anything I need to do on my end, such as posting on Meta? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 11 мая 2026 (+03) ::{{ping|MocnyDuham}} Yes, please place a request on Meta, under [[m:Steward requests/Permissions#Oversight access]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:06, 11 мая 2026 (+03) ::: Done! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:18, 11 мая 2026 (+03) ::::{{ping|M.L.Bot}} Could you ask the candidate to sign the confidentiality agreement, as well as enable two-factor authentication (which is required for this role)? The stewards have not received any response. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 17:29, 16 мая 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] good day. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] has attempted to sign the agreement multiple times, but it's not working on his smartphone. We discussed this yesterday, and he mentioned he would try once more. I’m going to text him now about two-factor authentication; if he doesn't have it enabled, that might be why the issue is occurring. He is currently on a business trip and prefers not to log in using an unfamiliar desktop. From a security perspective, I believe this is a reasonable precaution. If the smartphone attempt fails again, we will need to wait a few weeks until Lesnas ättling returns home to his personal computer. No one expected such issues to arise. It is not a matter of negligence, but unfortunately, due to purely technical difficulties. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:26, 16 мая 2026 (+03) ::::::{{ping|M.L.Bot}} I'd just like to note that the NDA was approved and listed on the noticeboard. We still cannot grant pending the user enabling 2FA, but just as a note that we're on the right track here and it's only a matter of time before we can approve the request. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:34, 26 мая 2026 (+03) bmqt72a73p3bms68d45kzh9swawibsi 5147154 5147140 2026-05-26T20:18:38Z M.L.Bot 261 /* Правы oversight для ўдзельніка Lesnas ättling */ адказ 5147154 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == {{закрыта}} * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} відавочна, у мяне сумневаў няма. У Lesnas ättling ёсць рэпутацыя і па-за інтэрнетамі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:06, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякую M.L. і Lesnas ättling за спробу вырашыць сітуацыю. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:15, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Tomasz Bladyniec|Tomasz Bladyniec]] ([[Размовы з удзельнікам:Tomasz Bladyniec|размовы]]) 15:39, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} падтрымлiваю. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Rabbi Mendl]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 15:42, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Pabojnia|Pabojnia]] ([[Размовы з удзельнікам:Pabojnia|размовы]]) 15:53, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:44, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:58, 27 красавіка 2026 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 09:39, 29 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 20:20, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 20:49, 2 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:KastusK|KastusK]] ([[Размовы з удзельнікам:KastusK|размовы]]) 22:16, 5 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 09:26, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 11:21, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 18:07, 6 мая 2026 (+03) # {{за}} - даверуся рэкамендацыі M.L. З улікам ненармальнасці цяперашняй сітуацыі. Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. "--[[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:13, 7 мая 2026 (+03)" # {{за}}. [[Удзельнік:Bahusia|Bahusia]] ([[Размовы з удзельнікам:Bahusia|размовы]]) 14:13, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. M.L. - крэмень. --[[Удзельнік:Mr. Zabej|Mr. Zabej]] ([[Размовы з удзельнікам:Mr. Zabej|размовы]]) 15:27, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Vadim i z|Vadim i z]] ([[Размовы з удзельнікам:Vadim i z|размовы]]) 18:12, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Hjalmar|Hjalmar]] - па рэкамендацыі M.L. ([[Размовы з удзельнікам:Hjalmar|размовы]]) 23:31, 7 мая 2026 (+03) # {{за}}. Па рэкамендацыі MocnyDuham. --<font style="font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;">[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]</font> 12:57, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:Jaŭhien|Jaŭhien]] ([[Размовы з удзельнікам:Jaŭhien|размовы]]) 14:26, 8 мая 2026 (+03) # {{За}} аргументацыю ўхваляю. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:53, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. [[Удзельнік:anbork|Anbork]] ([[Размовы з удзельнікам:anbork|размовы]]) 15:39, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. У добры шлях! [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}}. Лепей так, чым ніяк [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 16:45, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 20:05, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Андрэй 2403 Б|Андрэй 2403 Б]] ([[Размовы з удзельнікам:Андрэй 2403 Б|размовы]]) 20:52, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Gleb Leo|Gleb Leo]] ([[Размовы з удзельнікам:Gleb Leo|размовы]]) 22:44, 8 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Artagonist|Artagonist]] ([[Размовы з удзельнікам:Artagonist|размовы]]) 00:46, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Bk1949|Bk1949]] ([[Размовы з удзельнікам:Bk1949|размовы]]) 00:52, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} {{за}} {{за}} --[[Удзельнік:Паўлюк Шапецька|Паўлюк Шапецька]] 07:30, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 08:27, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 20:38, 9 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Gruszecki|Gruszecki]] ([[Размовы з удзельнікам:Gruszecki|размовы]]) 23:37, 9 мая 2026 (+03) # {{за}}. Калі шчыра, я не зразумеў чым будзе займацца новы адміністратар. Але падтрымаю меркаванне супольнасці, што гэта нешта патрэбнае [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 07:37, 10 мая 2026 (+03) # {{за}} --[[Удзельнік:Vlad Shmeklia|Vlad Shmeklia]] ([[Размовы з удзельнікам:Vlad Shmeklia|размовы]]) 10:03, 11 мая 2026 (+03) === Супраць === {{закрыта-канец}} === Каментары === Вітаю, шаноўнае спадарства. Дзякую за давер. Буду рады хоць нечым дапамагчы суполцы. Але гіперактыўнасці не гарантую.--[[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] ([[Размовы з удзельнікам:Lesnas ättling|размовы]]) 14:05, 28 красавіка 2026 (+03) : Як паказвае практыка: галоўнае заходзіць два разы на год. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:06, 28 красавіка 2026 (+03) :Будзем спадзявацца, што выбраная асоба адчувае адказнасць. Але профіль ёсць толькі ў тар-скай Вікі? Варта завесці і тут. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 12:11, 7 мая 2026 (+03) Пытанне даверу, вядома, актуальнае для грамады, якая кандыдата ў большасці не ведае. Мушу патлумачыць, гэта вырашаецца ўзаемным кантролем схавальнікаў -- назіраннем аднаго за другім, а таксама за сцюардамі. Сцюарды таксама будуць назіраць за схавальнікамі. Прагляд схаванай гісторыі гэта асобная працэдура, як ведаю, за чатыры гады ні разу не было такога. Без схавальнікаў кантроль цалкам пераходзіць да сцюардаў. Што і як яны робяць мы не будзем ведаць, гэта такое самае пытанне даверу, але ў цёмную. Удзельнік не выпадковы, бачна прынамсі са стажу, да сцягу не імкнуўся. Я звяртаўся і да ўдзельнікаў са стажам 20+ гадоў, але ім жыццёвыя абставіны не дазволілі. Ведаю, хто гэты ўдзельнік у жыцці і сам давяраю, што, аднак, гарантый не дае, як і дэананімізацыя. Проста выпадкова можна натрапіць на што заўгодна, нават і болей малаімавернае здараецца, але, паўтаруся, будзе назіранне. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 15:33, 8 мая 2026 (+03) :@[[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]]. Падключэнне новага не адміна, а oversight адновіць функцыянаванне сістэмы хавання гісторыі правак, якая з 2022 года працавала ў БелВікі. З адным oversight яна не працуе, трэба мінімум двое. Правы адміна па правілах не трэба, але са сцюардамі не ўгадаеш і тады давядзецца рабіць яшчэ адно галасаванне. Таму адразу, падкрэслена ''апцыянальна'', прапанавана ўхваліць і адмін-правы. Без уласнай сістэмы кожнае хаванне -- асобны зварот да сцюардаў, якія і не ў кантэксце, і беларускай не ведаюць, гэта лішнія пытанні і магчымыя адхіленні заявак. Калі ёсць свая сістэма, сцюарды ў лакальныя справы не ўмешваюцца, па-другое, калі ўмяшаюцца мы гэта зможам ведаць, хто і куды. Хаванне праз oversight, а не праз адмінаў (як з 7 красавіка вымушана робіцца), лепей тым, што не толькі закрывае інфармацыю ў гісторыі старонкі, але і выдаляе праўкі з ўкладу ўдзельніка. Аказацца за кратамі за стылістычныя праўкі якога-небудзь артыкула -- сумнеўнае задавальненне, калі рабіў іх 5-15 гадоў таму, нічога не падазраючы пра будучыню. Паўтаруся, гэта ўласны кантроль за дзеяннямі з гісторыя правак у БелВікі. Ранейшы oversight -- Mienski, нічога адмысловага за 4 гады не рабіў, толькі думаў пра сваю і свайго ўліковага запісу бяспеку. Будзем спадзявацца, што і новаму oversight нічога не давядзецца рабіць. Толькі сваёй наяўнасцю забяспечваць функцыянаванне сістэмы, якая дае кантроль і болей ананімнасці. Адзначу таксама, гэтая сістэма зыходна не разлічана на пагрозы з якімі сутыкнулася наша грамада, дадаткова трэба самому дбаць пра інфа-бяспеку, незалежна ці працуе яна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:35, 10 мая 2026 (+03) Just on a purely procedural note, this discussion appears valid per policy (over 25 votes and enough support) and can be sent to us stewards once closed. Noting that before we can grant the rights, the candidate will need to sign the confidentiality agreement (instructions are listed [[foundation:Legal:Wikimedia Foundation Confidentiality Agreement for Nonpublic Information/How to sign|here]]). [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 20:22, 10 мая 2026 (+03) === Вынік === '''Прадвынік''': Атрымана 35 галасоў, адпаведных нашым правілам, і 1 голас (user:Anbork), магчыма, адпаведны патрабаванням Мета-Вікі, але не мае нашага цэнзу 100+ правак. Агулам 36 галасоў, з іх 36 (100%) ухваляе прызначэнне. Вынік, напэўна, мусіць падвесці адмін. Lesnas ättling паведаміў, са спасылкай, што даў сцюард вышэй. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:00, 11 мая 2026 (+03) :1 голас (user:Vlad Shmeklia) дададзены пасля тэрміну закрыцця галасавання, але прыдатны стажам і цэнзам. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:03, 11 мая 2026 (+03) : Прадвынік карэктны. "Пераношу" яго ў Вынік. {{u|Lesnas ättling}}, калі ласка, падпішыqе дакумент, які [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#c-EPIC-20260510172200-Каментары|выслаў удзельнік EPIC вышэй]]. : @[[Удзельнік:EPIC|EPIC]], the local vote meets our Wikipedia's standards. As a local administrator, I have summarized the result. I asked the user to sign the agreement with the Foundation. Is there anything I need to do on my end, such as posting on Meta? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 11 мая 2026 (+03) ::{{ping|MocnyDuham}} Yes, please place a request on Meta, under [[m:Steward requests/Permissions#Oversight access]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:06, 11 мая 2026 (+03) ::: Done! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:18, 11 мая 2026 (+03) ::::{{ping|M.L.Bot}} Could you ask the candidate to sign the confidentiality agreement, as well as enable two-factor authentication (which is required for this role)? The stewards have not received any response. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 17:29, 16 мая 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]] good day. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] has attempted to sign the agreement multiple times, but it's not working on his smartphone. We discussed this yesterday, and he mentioned he would try once more. I’m going to text him now about two-factor authentication; if he doesn't have it enabled, that might be why the issue is occurring. He is currently on a business trip and prefers not to log in using an unfamiliar desktop. From a security perspective, I believe this is a reasonable precaution. If the smartphone attempt fails again, we will need to wait a few weeks until Lesnas ättling returns home to his personal computer. No one expected such issues to arise. It is not a matter of negligence, but unfortunately, due to purely technical difficulties. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 18:26, 16 мая 2026 (+03) ::::::{{ping|M.L.Bot}} I'd just like to note that the NDA was approved and listed on the noticeboard. We still cannot grant pending the user enabling 2FA, but just as a note that we're on the right track here and it's only a matter of time before we can approve the request. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:34, 26 мая 2026 (+03) :::::::{{ping|EPIC}}, greetings. Thank you, I am aware of this, but it is very kind of you to look after us and provide this extra notification. Lesnas ättling is also aware of the need to set up 2FA, and I hope he can overcome the difficulties with his smartphone regarding this matter in the near future. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:18, 26 мая 2026 (+03) t5mfcc9erm8llh4kp53xtu8b7bxjtd5 0 730414 5147119 4630403 2026-05-26T18:48:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147119 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Антонаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Антонаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чавускі раён]] |Уключае = 22 населеныя пункты |Сталіца = [[Антонаўка (Антонаўскі сельсавет)|Антонаўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1284 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://chausy.gov.by/2013-01-16-08-06-50/selsk/itemlist/category/230-antonov |Заўвагі = }} '''Анто́наўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Антонаўка (Антонаўскі сельсавет)|Антонаўка]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чавускага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чавускім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Галавенчыцкі сельсавет|Галавенчыцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 16 мая 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дужаўшчынскі сельсавет|Дужаўшчынскага сельсавета]], у склад [[Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)|Гарбавіцкага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў ([[Астрэні]], [[Вусце (Чавускі раён)|Вусце]], [[Галавенчыцы (Чавускі раён)|Галавенчыцы]], [[Капані (Чавускі раён)|Капані]], [[Лужок (Чавускі раён)|Лужок]], [[Любавіна]], [[Навасёлкі (Вайнілаўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Новавасільеўск]] і [[Харкаўка (Чавускі раён)|Харкаўка]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>. У 1964 годзе ў склад сельсавета з [[Гарбавіцкі сельсавет (Чавускі раён)|Гарбавіцкага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў ([[Вусце (Чавускі раён)|Вусце]], [[Галавенчыцы (Чавускі раён)|Галавенчыцы]], [[Зялёная Рошча (Чавускі раён)|Зялёная Рошча]], [[Навасёлкі (Вайнілаўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Усушак]], [[Хамянкі (Чавускі раён)|Хамянкі]] і [[Юшкавічы (Чавускі раён)|Юшкавічы]])<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 25 лютага, 27 сакавіка і 11 красавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. 4 чэрвеня 1965 года з часткі сельсавета ўтвораны [[Дужаўскі сельсавет]] (у складзе 10 населеных пунктаў: [[Вужжар]], [[Дужаўка]], [[Зарэчча (Чавускі раён)|Зарэчча]], [[Конанаўка]], [[Кузьмінічы (Чавускі раён)|Кузьмінічы]], [[Палоева]], [[Пароеўка]], [[Раман-Віна]], [[Скоклева]] і [[Цёплае (Чавускі раён)|Цёплае]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. 23 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дужаўскі сельсавет|Дужаўскага сельсавета]] (10 населеных пунктаў: [[Вужжар]], [[Дужаўка]], [[Зарэчча (Чавускі раён)|Зарэчча]], [[Конанаўка]], [[Кузьмінічы (Чавускі раён)|Кузьмінічы]], [[Палоева]], [[Пароеўка]], [[Раман-Віна]], [[Скоклева]] і [[Цёплае (Чавускі раён)|Цёплае]]), у склад [[Вайнілаўскі сельсавет (Чавускі раён)|Вайнілаўскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў ([[Вусце (Чавускі раён)|Вусце]], [[Галавенчыцы (Чавускі раён)|Галавенчыцы]], [[Зялёная Рошча (Чавускі раён)|Зялёная Рошча]], [[Навасёлкі (Вайнілаўскі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Усушак]], [[Хамянкі (Чавускі раён)|Хамянкі]] і [[Юшкавічы (Чавускі раён)|Юшкавічы]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (19 населеных пунктаў) — 1529 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,5 % — [[беларусы]], 2,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (22 населеныя пункты) — 1284 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Антонаўскі сельсавет (Чавускі раён)}} {{Чавускі раён}} [[Катэгорыя:Антонаўскі сельсавет (Чавускі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] srnoxyn39l4zvml4cfahtwmku4feus1 0 735641 5147129 5043864 2026-05-26T19:22:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147129 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маёраў}} {{футбаліст | імя = Антуан Маёраў | поўнае імя = Антуан Іванавіч Маёраў | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | пасада = | пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |1988—1991| {{Сцяг|СССР||20px}} [[ФК Віцебск|КІМ (Віцебск)]]|67 (5) |1991—1992| {{Сцяг|СССР||20px}}{{Сцяг|Украіна||20px}} [[ФК Хімік Севераданецк|Хімік (Севераданецк)]]|47 (8) |1993| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Лакаматыў Віцебск|Лакаматыў (Віцебск)]]|1 (0) |1993| {{Сцяг|Беларусь|1991|20px}} [[ФК Віцебск|Дзвіна (Віцебск)]]|28 (3) |1994—1996| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|62 (10) |1997—1998| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама-93 Мінск|Дынама-93 (Мінск)]]|21 (3) |1998| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Лакаматыў-НН|Лакаматыў-НН (Ніжні Ноўгарад)]]|6 (1) |1999| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Тарпеда-Вікторыя|Тарпеда-Вікторыя (Ніжні Ноўгарад)]]|17 (1) |1999| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Мінск|Тарпеда-МАЗ (Мінск)]]|3 (0) |2001| {{Сцяг|Літва||20px}} [[ФК Жальгірыс Вільнюс|Жальгірыс (Вільнюс)]]|6 (0) |2001| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|6 (0) |2016—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]|2 (0) }} | трэнерскія клубы = {{футбольная кар’ера |2012—| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ (жан.)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2016—2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]| |2021—2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ЖФК Віцебск|Віцебск (жан.)]]| |2022| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Макслайн|Макслайн (Рагачоў)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2023| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Нафтан|Нафтан (Наваполацк)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2023| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Макслайн|Макслайн (Віцебск)]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2023—2024| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Слонім-2017|Слонім-2017]]| |2024| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Орша|Орша]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} }} }} '''Антуан Маёраў''' (нар. {{ДН|13|8|1971}}, [[Мінск]]) — беларускі [[футбол|футбаліст]] і трэнер. Сын савецкага і беларускага арбітра Івана Маёрава<ref>{{cite web|date = 2016-12-13|url = https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/drovosek/1130879/|title = «Семина в Харькове чуть не «прибили». Так он спрятался от милиции в раздевалке». Как белорус судил чемпионат СССР|website = by.tribuna.com|access-date = 2024-04-16|language = ru|archive-date = 22 сакавіка 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230322071328/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/drovosek/1130879/|url-status = dead}}</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па пляжным футболе|зборную Беларусі па пляжным футболе]]<ref>{{cite web|date = |url = http://www.beachsoccer.by/sbornaya-belarusi/istoriya-sbornoj |title = История сборной |publisher = Ассоциация «Федерация пляжного футбола» Республики Беларусь |access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. == Клубная кар’ера == Выступаў за [[мінск|мінскае]] «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». У 1998 годзе пераехаў у [[Расія|Расію]] ў [[Ніжні Ноўгарад|ніжагародскі]] «[[ФК Лакаматыў Ніжні Ноўгарад|Лакаматыў]]». На заходзе кар’еры выступаў за «[[ФК Жальгірыс Вільнюс|Жальгірыс]]». == Трэнерская кар’ера == У 2002—2012 гадах быў футбольным арбітрам, абслугоўваў матчы Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі. З 2012 года працаваў у жаночай камандзе «[[ЖФК Зорка-БДУ|Зорка-БДУ]]». У 2016 годзе ўзначаліў клуб «[[ФК Ашмяны-БДУФК|Ашмяны-БДУФК]]», заставаўся яго галоўным трэнерам да 2020 года, калі ён спыніў існаванне. У верасні 2021 года стаў галоўным трэнерам жаночай каманды «[[ЖФК Віцебск|Віцебска]]»<ref>{{cite web|date = 2021-09-20|url = https://football.by/news/156204 |title = Антуан Майоров возглавил женскую команду "Витебска" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>, працаваў на гэтай пасадзе да чэрвеня 2022 года<ref>{{cite web|date = 2022-06-30|url = https://fc.vitebsk.by/2022/06/30/antuan-ivanovich-majorov-pokidaet-klub/|title = Антуан Иванович Майоров покидает клуб!|work = Афіцыйны сайт «Віцебска»|access-date = 2024-04-12|language = ru|archive-date = 6 ліпеня 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220706185500/https://fc.vitebsk.by/2022/06/30/antuan-ivanovich-majorov-pokidaet-klub/|url-status = dead}}</ref>. У ліпені 2022 года стаў памочнікам [[Юрый Пунтус|Юрыя Пунтуса]] ў рагачоўскім «[[ФК Макслайн|Макслайне]]»<ref>{{cite web|date = 2022-07-21|url = https://football.by/news/166056 |title = Антуан Майоров пополнил тренерский штаб "Макслайна" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. У студзені 2023 года ўслед за Пунтусам перабраўся ў наваполацкі «[[ФК Нафтан|Нафтан]]»<ref>{{cite web|date = 2023-01-16|url = https://football.by/news/171251 |title = Помогать Пунтусу в "Нафтане" будут Стрипейкис и Майоров |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>, а ў маі 2023 года разам з ім вярнуўся ў «Макслайн», які на гэты час пераехаў у Віцебск<ref>{{cite web|date = 2023-05-31|url = https://football.by/news/175249 |title = Антуан Майоров будет ассистентом Юрия Пунтуса в "Макслайне" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. У лістападзе 2023 года пакінуў «Макслайн»<ref>{{cite web|date = 2023-11-29|url = https://football.by/news/181303 |title = Антуан Майоров покинул "Макслайн" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref> і ў снежні быў прадстаўлены ў якасці галоўнага трэнера «[[ФК Слонім-2017|Слоніма-2017]]»<ref>{{cite web|date = 2023-12-26|url = https://football.by/news/182153 |title = Антуан Майоров возглавил "Слоним" |website = football.by|access-date = 2024-04-16|language = ru}}</ref>. Пакінуў клуб у чэрвені 2024 года<ref>{{cite web|date = 2024-06-11|url = https://football.by/news/188558 |title = Майоров покинул пост главного тренера "Слонима-2017" |website = football.by|access-date = 2024-08-07|language = ru}}</ref>. У ліпені 2024 года года ўвайшоў у трэнерскі штаб «[[ФК Орша|Оршы]]»<ref>{{cite web|date = 2024-07-05|url = https://football.by/news/189688 |title = Антуан Майоров нашел новую команду в первой лиге |website = football.by|access-date = 2024-08-07|language = ru}}</ref>, але хутка па сямейных абставінах пакінуў клуб<ref>{{cite web|date = 2024-07-30|url = https://football.by/news/190796 |title = Антуан Майоров менее месяца проработал в "Орше" |website = football.by|access-date = 2024-08-07|language = ru}}</ref>. == Дасягненні == * [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]]. * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе |Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1993/94]]. * Фіналіст Кубка Беларусі (1): [[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1995/96]]. * Фіналіст Кубка Літвы (1): 2001. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маёраў Антуан Іванавіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Хімік Севераданецк]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Віцебск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-93 Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыў Ніжні Ноўгарад]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-Вікторыя]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Жальгірыс Вільнюс]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Ашмяны-БДУФК]] [[Катэгорыя:Ігракі ў пляжны футбол Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя суддзі Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па пляжным футболе]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Ашмяны-БДУФК]] [[Катэгорыя:Трэнеры ЖФК Віцебск]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Слонім-2017]] c8350pta600mxrlqub7k7ov8iokbp0g 0 737761 5147062 5139431 2026-05-26T16:27:32Z DBatura 73587 5147062 wikitext text/x-wiki {{Навінавая падзея | частка = '''[[Канфлікт у Судане (2023)]]''', ''[[Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)]]'' | колер фону = | падзея =Аперацыя «Каверы» | загаловак = | выява = | назва выявы = | дата =з [[24 красавіка]] па [[5 мая]] [[2023]] | час = | месца ={{Сцягафікацыя|Судан}} | каардынаты = | таксама вядомы = | прычына =пачатак баявых дзеянняў | першы рэпарцёр = | знята = | удзельнікі =[[File:Ministry of External Affairs India.svg|22px]] {{нп3|Міністэрства замежных спраў Індыі||en|Ministry of External Affairs (India)}}<br/>[[File:Armed forces logo.png|22px]] {{нп3|Узброеныя сілы Індыі||en|Indian Armed Forces}}: *• [[File:Badge of the Indian Air Force.png|22px]] {{нп3|Ваенна-паветраныя сілы Індыі||en|Indian Air Force}} *• [[File:Indian Navy Insignia.svg|22px]] {{нп3|Ваенна-марскія сілы Індыі||en|Indian Navy}} | вынік =3862 чал. вывезены | ахвяры1 = | ахвяры2 = | ахвяры3 = | колькасць загінулых = | траўмы = | зніклыя = | матэрыяльная шкода = | пахаванні = | роспыты = | расследаванне = | судмедэксперт = | падазраваныя = | абвінавачваныя = | асуджаныя = | расходы = | вердыкт = | асуджэнні = | забароны на публікацыі= | судовы працэс = | узнагароды = | url = | дад_метка = | дад1_метка = | дад2_метка = | сайт = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Аперацыя «Каверы»''' ([[хіндзі]]: कावेरी, {{Small|транскрыпцыя}}: ''Kaaveree,'' {{Small|літ}}. «рака {{нп3|Каверы||en|Kaveri}}») — аперацыя ўрада [[Індыя|Індыі]] па [[эвакуацыя|эвакуацыі]] суайчыннікаў з [[Судан]]а. Вываз індыйскіх грамадзян пачаўся на фоне [[Канфлікт у Судане (2023)|сутыкненняў]] паміж прыхільнікамі генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]]<ref name="DH1">{{cite web |title=India launches Operation Kaveri to evacuate its nationals from Sudan |url=https://www.deccanherald.com/national/india-launches-operation-kaveri-to-evacuate-its-nationals-from-sudan-1212522.html |website=Deccan Herald |language=en |date=24 April 2023}}</ref><ref name="HN1">{{cite web |last1=Bhattacherjee |first1=Kallol |title=India launches Operation Kaveri to evacuate stranded citizens from war-hit Sudan |url=https://www.thehindu.com/news/national/india-launches-operation-kaveri-to-evacuate-stranded-citizens-from-war-hit-sudan/article66773499.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=24 April 2023}}</ref>. == Перадгісторыя == Баявыя дзеянні ў Судане ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу, а таксама няўдалай спробы інтэграцыі [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] ў шэрагі арміі. Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». Аднак сама эвакуацыя была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным [[Хартум]]е, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у [[Порт-Судан]], які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. Падчас баёў тысячы індыйцаў затрымаліся ў сталічным Хартуме<ref>{{Cite web |title=India Launches 'Operation Kaveri' to Evacuate Stranded Indians from Sudan |url=https://www.voanews.com/a/india-launches-operation-kaveri-to-evacuate-stranded-indians-from-sudan-/7064390.html |access-date=2023-04-25 |website=VOA |language=en}}</ref>. Каля 500 грамадзян краіны трапілі ў горад Порт-Судан<ref name="india"/>. Усяго ў краіне на той момант знаходзілася 4000 грамадзян Індыі<ref>{{Cite web |title=India Launches 'Operation Kaveri' to Evacuate Stranded Indians from Sudan |url=https://www.voanews.com/a/india-launches-operation-kaveri-to-evacuate-stranded-indians-from-sudan-/7064390.html |access-date=2023-04-25 |website=VOA |language=en}}</ref>. == Правядзенне == Улады, каб выратаваць суайчыннікаў, накіравалі два ваенных транспартніка [[Lockheed C-130 Hercules]] і ваенны карабель {{нп3|INS Sumedha||en|INS Sumedha}}<ref name="india">{{Cite news |date=2023-04-22 |title=IAF planes on standby, INS Sumedha at Port Sudan as India seeks to expedite evacuation from Sudan |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/iaf-planes-on-standby-ins-sumedha-at-port-sudan-as-india-seeks-to-expedite-evacuation-from-sudan/articleshow/99710890.cms |access-date=2023-04-23 |work=Economic Times|language=en |archive-date=23 April 2023 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423135038/https://economictimes.indiatimes.com/news/india/iaf-planes-on-standby-ins-sumedha-at-port-sudan-as-india-seeks-to-expedite-evacuation-from-sudan/articleshow/99710890.cms }}</ref>. Пазней стала вядома, што падключаны таксама {{нп3|INS Teg||en|INS Teg}}<ref name="teg">{{Cite web |date=2023-04-25 |title=India begins evacuation from Sudan; 278 Indians board naval ship to Jeddah |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/india-evacuates-3-000-nationals-from-sudan-as-ceasefire-agreement-reached-saudi-arabia-key-in-ferrying-stranded-citizens-operationkaveri-101682431045902.html |access-date=2023-04-25 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] па моры на INS Sumedha<ref name="teg"/> было вывезена 278 індыйцаў<ref>{{Cite web |date=2023-04-25 |title=First batch of 278 Indians leaves crisis-hit Sudan under Operation Kaveri |url=https://www.deccanherald.com/national/first-batch-of-278-indians-leaves-crisis-hit-sudan-under-operation-kaveri-1212785.html |access-date=2023-04-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref>. У наступны час эвакуацыя працягвалася па паветры. У ноч з [[27 красавіка|27]] на [[28 красавіка]] з Вадзі-Саідна выляцеў C-130J з 121 інцдыйцам. Рэйс быў небяспечным, бо ў гэтым раёне вяліся баявыя дзеянні (пазней тут трапіць пад абстрэл турэцкі самалёт<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army accuses RSF of shooting at Turkish evacuation plane outside Khartoum|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/04/28/Sudan-s-army-accuses-RSF-of-shooting-at-Turkish-evacuation-plane-injuring-one|access-date=2023-04-28|work=Al Arabiya|language=en |date=28 April 2023}}</ref>). Борт ляцеў без агнёў узлётна-пасадачнай паласы на зямлі і без навігацыйных сродкаў пасадкі. Набліжаючыся да паветранай гавані, пілоты выкарыстоўвалі свае бартавыя электрааптычныя і інфрачырвоныя датчыкі, каб пераканацца, што ўзлётна-пасадачная паласа вольная ад перашкод і паблізу няма варожых сіл. Пры пасадцы рухавікі самалёта працягвалі працаваць, пакуль восем узброеных камандас дапамагалі пагрузіць людзей. Узлёт з Вадзі-Саідна ажыццяўляўся з дапамогай прыбораў начнога бачання<ref name="tt1"/>. Цалкам за 28-га чысла вывезена 754 грамадзян Індыі. Сярод выратаваных — супрацоўнік французскай дыпмісіі, а таксама яго сям’я<ref name="tt1">{{cite web |title=IAF pilots land aircraft on unlit runway to rescue 121 |url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/iaf-pilots-land-aircraft-on-unlit-runway-to-rescue-121-502918 |website=Tribune India |access-date=29 April 2023}}</ref>. [[2 мая]] праведзена эвакуацыя 231 індыйца<ref>{{cite web |title=Sudan crisis: 231 Indians reach Ahmedabad from Jeddah |url=https://www.thehindu.com/news/national/sudan-crisis-231-indians-reach-ahmedabad-from-jeddah/article66802873.ece/ |website=The Hindu |access-date=2 May 2023 |language=en }}</ref>. [[4 мая]] Індыя завяршыла эвакуацыю прадстаўнікоў племя хакі-пікі з штата Карнатака. Эвакуіраваныя былі размешчаны ў школе ў Порт-Судане, а затым адпраўлены самалётам у Джыду<ref>{{cite news |last1=Bhattacherjee |first1=Kallol |title=Operation Kaveri {{!}} India completes risky evacuation of most of the Hakki Pikki tribe members from Sudan |url=https://www.thehindu.com/news/national/operation-kaveri-india-completes-risky-evacuation-of-most-of-the-hakki-pikki-tribe-members-from-sudan/article66811133.ece |access-date=4 May 2023 |work=The Hindu |publisher=The Hindu |date=4 May 2023 |language=en-IN}}</ref>. [[5 мая]] апошні самалёт ВПС Індыі вярнуўся дадому з 47 пасажырамі. Было абвешчана аб заканчэнні аперацыі<ref>{{cite news |last1=भाषा |first1=पीटीआई- |title=खत्म हुआ 'ऑपरेशन कावेरी'! सेना की 17 उड़ानें, नौसेना के 5 जहाज, सूडान से वापस आए 3862 भारतीय |url=https://www.abplive.com/news/india/sudan-conflict-army-17-flights-navy-5-ships-3862-indians-returned-from-sudan-2400998 |work=www.abplive.com |date=6 मई 2023 |language=hi}}</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Эвакуацыі]] [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] [[Катэгорыя:Май 2023 года]] [[Катэгорыя:2023 год у Індыі]] [[Катэгорыя:Небаявыя ваенныя аперацыі]] 7wobj3la6pz7cu6f7kifbzsqzb1fzbj 0 738142 5147065 5139430 2026-05-26T16:28:21Z DBatura 73587 5147065 wikitext text/x-wiki {{Навінавая падзея | частка = '''[[Канфлікт у Судане (2023)]]''', ''[[Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)]]'' | колер фону = | падзея =Аперацыя «Raus aus Khartum» | загаловак = | выява = | назва выявы = | дата =23—25 красавіка 2023 | час = | месца ={{Сцягафікацыя|Судан}} | каардынаты = | таксама вядомы = | прычына =пачатак баявых дзеянняў | першы рэпарцёр = | знята = | удзельнікі =[[File:Auswärtiges Amt Logo.svg|22px]] {{нп3|Міністэрства замежных спраў Германіі||en|Auswärtiges Amt}}<br/>[[File:BMVG Logo.svg|22px]] {{нп3|Міністэрства абароны Германіі||de|Bundesministerium der Verteidigung}}: *• [[File:Logo of the Bundeswehr.svg|22px]] [[Бундэсвер]] | вынік = эвакуявана 200 грамадзян Германіі і 540 замежнікаў | ахвяры1 = | ахвяры2 = | ахвяры3 = | колькасць загінулых = | траўмы = | зніклыя = | матэрыяльная шкода = | пахаванні = | роспыты = | расследаванне = | судмедэксперт = | падазраваныя = | абвінавачваныя = | асуджаныя = | расходы = | вердыкт = | асуджэнні = | забароны на публікацыі= | судовы працэс = | узнагароды = | url = | дад_метка = | дад1_метка = | дад2_метка = | сайт = }} {{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Аперацыя «Raus aus Khartum»''' (з {{lang-de|«прэч з [[Хартум]]а»}}) — аперацыя ўрада [[ФРГ|Германіі]] па [[эвакуацыя|эвакуацыі]] суайчыннікаў з [[Судан]]а. Вываз нямецкіх грамадзян пачаўся на фоне [[Канфлікт у Судане (2023)|сутыкненняў]] паміж прыхільнікамі генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]]. == Перадгісторыя == Баявыя дзеянні ў Судане ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу, а таксама няўдалай спробы інтэграцыі [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] ў шэрагі арміі. Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». Аднак сама эвакуацыя была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным [[Хартум]]е, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у [[Порт-Судан]], які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Правядзенне == Напярэдадні эвакуацыі [[Бундэсвер]] накіраваў на [[Блізкі Усход]] і ў [[Паўночная Афрыка|Паўночную Афрыку]] некалькі самалётаў {{нп3|Airbus A400M Atlas||en|Airbus A400M Atlas}} і каля 1000 вайскоўцаў {{нп3|1-я паветрана-дэсантная брыгада|1-й паветрана-дэсантнай брыгады|de|Luftlandebrigade 1}} і {{нп3|KSK|сіл спецыяльнага прызначэння|de|Kommando Spezialkräfte}}<ref>{{Cite web |title=USA evakuieren Botschaft im Sudan, europäische Evakuierungsmissionen angelaufen (Updates: Schweden, UK) – Augen geradeaus! |url=https://augengeradeaus.net/2023/04/usa-evakuieren-botschaft-im-sudan-europaeische-evakuierungsmissionen-angelaufen-ueberblick/ |access-date=2023-04-27 |website=augengeradeaus.net}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=Bundeswehr hat Deutsche aus dem Sudan evakuiert {{!}} Bundesregierung |url=https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/bundeswehr-sudan-2185846 |access-date=2023-04-27 |website=Die Bundesregierung informiert {{!}} Startseite |language=de}}</ref>. Вываз планаваўся [[19 красавіка]] (першую партыю эвакуяваных павінны былі складаць 150 чалавек)<ref name="Spiegel">{{Cite news |date=2023-04-19 |title=Germany cancels evacuation mission in Sudan - report |language=en |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=2023-04-19 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417144545/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |url-status=live}}</ref>, але з-за баёў гэта зрабіць не ўдалося<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Germany preparing to evacuate citizens: Ministry |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. Толькі [[23 красавіка]] ў Судан здолелі прыбыць чатыры нямецкія самалёты. Эвакуацыя праводзілася з аэдромаў Вадзі-Саідна і [[Амдурман]] у [[Іарданія|Іарданію]]<ref name=":0" />. Акрамя таго, праз Порт-Судан арганізаваны вываз па моры, для чаго выкарыстоўваўся карабель {{нп3|Bonn (A 1413)|Bonn A 1413|de|Bonn (A 1413)}}<ref name=":1" />. [[25 красавіка]] аперацыя была завершана. Усяго здзейснена 8 рэйсаў, вывезена 740 чалавек, уключаючы 200 грамадзян ФРГ<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-04-24 |title=Bundeswehr evakuiert deutsche Staatsbürger aus dem Sudan |url=https://soldat-und-technik.de/2023/04/streitkraefte/34619/bundeswehr-evakuiert-deutsche-staatsbuerger-aus-dem-sudan/ |access-date=2023-04-27 |website=soldat-und-technik.de |language=de-DE}}</ref>. Астатнія — прадстаўнікі 30 іншых краін, у тым ліку 90 канадцаў, 40 галандцаў і каля 30 іарданцаў<ref>{{Cite web |last=Amt |first=Auswärtiges |title=Pressemitteilung des Auswärtigen Amts und des Bundesministeriums der Verteidigung zum Ende der Evakuierungsmission Sudan |url=https://www.auswaertiges-amt.de/de/newsroom/-/2594202 |access-date=2023-04-27 |website=Auswärtiges Amt |language=de}}</ref>. Як паведамілі ўлады Германіі, аперацыя прайшла без здарэнняў, а суданскія ўлады былі загадзя праінфармаваны па дыпламатычных каналах аб пачатку эвакуацыі<ref name=":1"/>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Эвакуацыі]] [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] [[Катэгорыя:2023 год у Германіі]] [[Катэгорыя:Небаявыя ваенныя аперацыі]] bsf6ztk6qm80fa7qdecluno3qr5uh0p 0 739132 5147064 5139429 2026-05-26T16:27:58Z DBatura 73587 5147064 wikitext text/x-wiki {{Навінавая падзея | частка = '''[[Канфлікт у Судане (2023)]]''', ''[[Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)]]'' | колер фону = | падзея =Аперацыя «Сажытэр» | загаловак = | выява = | назва выявы = | дата =з [[22 красавіка|22]] па [[28 красавіка]] [[2023]] | час = | месца ={{Сцягафікацыя|Судан}} | каардынаты = | таксама вядомы = | прычына =пачатак баявых дзеянняў | першы рэпарцёр = | знята = | удзельнікі =[[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|22px]] {{нп3|Узброеныя сілы Францыі||fr|Forces armées françaises}} | вынік = звыш 1000 французаў і замежнікаў вывезены | ахвяры1 = | ахвяры2 = | ахвяры3 = | колькасць загінулых = | траўмы =1 вайсковец | зніклыя = | матэрыяльная шкода = | пахаванні = | роспыты = | расследаванне = | судмедэксперт = | падазраваныя = | абвінавачваныя = | асуджаныя = | расходы = | вердыкт = | асуджэнні = | забароны на публікацыі= | судовы працэс = | узнагароды = | url = | дад_метка = | дад1_метка = | дад2_метка = | сайт = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Аперацыя «Сажытэр»''' ({{lang-fr|Opération Sagittaire}}, {{lang-be|«стралец»}}) — аперацыя ўрада [[Францыя|Францыі]] па [[эвакуацыя|эвакуацыі]] суайчыннікаў з [[Судан]]а. Вываз французскіх грамадзян пачаўся на фоне [[Канфлікт у Судане (2023)|сутыкненняў]] паміж прыхільнікамі генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]]. == Перадгісторыя == Баявыя дзеянні ў Судане ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу, а таксама няўдалай спробы інтэграцыі [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] ў шэрагі арміі. Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». Аднак сама эвакуацыя была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным [[Хартум]]е, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у [[Порт-Судан]], які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Падрыхтоўка == Французскія ўлады пачалі планаваць эвакуацыю ўжо [[17 красавіка]]. Разглядаліся два варыянты па выратаванню суайчыннікаў: першы — вывесці французаў з Хартума ў Порт-Судан, другі — па паветры з аэрапартаў Цэнтральнага Судана. У рэшце рэшт было вырашана выбраць за аснову менавіта другое. Урад дамовіўся з прадстаўнікамі генерала аль-Бурхана, якія для вывазу замежнікаў далі згоду на выкарыстанне авіябазы Вадзі-Саедна<ref name=":2">[https://www.lejdd.fr/international/conflit-au-soudan-comment-la-france-evacue-ses-ressortissants-135291 Conflit au Soudan : comment la France a évacué ses ressortissants]</ref>. [[18 красавіка]] на французскай ваеннай базе ў [[Джыбуці]] пачалася падрыхтоўка самалётаў {{нп3|Airbus A400M Atlas|A400M|en|Airbus A400M Atlas}}, [[Lockheed C-130 Hercules|C-130H]] і запраўшчыка {{нп3|Airbus A330 MRTT|A330 MRTT|en|Airbus A330 MRTT}}. Было вылучана амаль 30 тон абсталявання, транспартных сродкаў і 150 вайскоўцаў<ref>[https://www.defense.gouv.fr/marine/actualites/operation-sagittaire-evacuation-ressortissants-du-soudan Opération SAGITTAIRE : évacuation de ressortissants du Soudan]</ref> (байцы {{нп3|5-ы замежны агульнавайсковы полк|5-га замежнага агульнавайсковага палка|fr|5e régiment interarmes d'outre-mer}}, {{нп3|Камандаванне спецыяльных аперацый (Францыя)| камандавання спецыяльных аперацый|fr|5e régiment interarmes d'outre-mer}}, медыцынскіх часцей армейскай службы аховы здароўя і {{нп3|GIGN||fr|GIGN}}<ref>[https://www.bruxelles2.eu/2023/04/actualite-loperation-devacuation-se-met-en-place/ Comment l'opération française d'évacuation du Soudan a été préparée ? Son bilan]</ref>). Да гэтых сіл далучыліся два A330, накіраваныя з баз у самой Францыі<ref>[https://lignesdedefense.blogs.ouest-france.fr/archive/2023/04/23/l-operation-francaise-sagittaire-est-en-cours-au-soudan-23814.html L'opération française Sagittaire est en cours au Soudan]</ref><ref>[https://www.forcesoperations.com/pres-de-400-ressortissants-evacues-grace-a-loperation-sagittaire/ Près de 400 ressortissants évacués grâce à l'opération Sagittaire]</ref>. == Правядзенне == У ноч з [[22 красавіка|22]] на [[23 красавіка]] на авіябазу Вадзі-Саедна прыбылі першыя французскія самалёты<ref>[https://www.economist.com/sudanrescue How France led the evacuation of foreigners from Khartoum]</ref>. У той жа дзень у [[Амдурман]]е эвакуяцыйны канвой, які накіроўваўся з пасольства Францыі ў Хартуме, трапіў пад абстрэл<ref name=":0">[https://www.opex360.com/2023/04/25/soudan-lelysee-confirme-la-blessure-dun-commando-des-forces-speciales-lors-de-loperation-sagittaire/ Soudan : L'Élysée confirme la blessure d'un commando des forces spéciales lors de l'opération Sagittaire]</ref>. Падчас атакі адзін вайсковец быў цяжка паранены куляй у жывот. Увечары ў Джыбуці прыбылі два самалёты з амаль 200 французскімі і замежнымі грамадзянамі, уключаючы дыпламатычны персанал дэлегацыі [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]<ref>[https://www.bfmtv.com/international/afrique/affrontements-au-soudan-comment-se-deroule-l-evacuation-des-ressortissants-francais_AN-202304230302.html Affrontements au Soudan: comment se déroule l'évacuation des ressortissants français]</ref><ref>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/04/23/soudan-l-ambassade-americaine-evacuee-les-combats-continuent_6170651_3212.html Soudan : la France évacue ses ressortissants, une opération d’une « extrême complexité »]</ref>. [[24 красавіка]] пяццю заходамі A400M і двума C-130H вывезена каля 300 чалавек<ref>[https://www.leparisien.fr/international/au-soudan-les-etats-unis-evacuent-leur-ambassade-les-combats-se-poursuivent-23-04-2023-7VNYXWIF2FA3FOU4UOTBH32UE4.php Soudan : un troisième avion français atterrit à Djibouti, 388 personnes évacuées]</ref><ref>[https://www.ouest-france.fr/monde/soudan/soudan-la-france-a-fini-ses-evacuations-2dfda32c-e355-11ed-a544-66056eec5fd3 Soudan : la France a fini ses évacuations]</ref>. [[25 красавіка]] {{нп3|Латарынгія (фрэгат)|фрэгат «Латарынгія»|fr|Lorraine (frégate)}} забраў некалькі сотняў супрацоўнікаў [[ААН]] і іх сем’і з Порт-Судана ў [[Саудаўская Аравія|Саудаўскую Аравію]]<ref>[https://www.liberation.fr/international/afrique/au-soudan-loperation-sagittaire-francaise-planche-de-salut-internationale-20230425_QE67NSADSVG2PIPSYHBA36KELA/ Au Soudan, l’«opération Sagittaire» française, planche de salut internationale]</ref><ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230424-soudan-premier-bilan-de-l-op%C3%A9ration-d-%C3%A9vacuation-de-la-france Soudan: premier bilan de l’opération d’évacuation de la France]</ref>. [[26 красавіка]] карабель прыбыў у [[Джыда|Джыду]] з 398 людзьмі на борце<ref>[https://france3-regions.francetvinfo.fr/provence-alpes-cote-d-azur/var/toulon/une-fregate-venant-de-toulon-participe-aux-evacuations-des-ressortissants-etrangers-du-soudan-2761906.html Une frégate venant de Toulon participe aux évacuations des ressortissants étrangers du Soudan]</ref>. У ноч з [[27 красавіка|27]] на [[28 красавіка]] праведзены апошнія рэйся: адзін C130 і два A400M з аэрапорта Эль-Фашыра эвакуявалі каля сотні прадстаўнікоў ААН<ref name=":3">[https://www.reuters.com/article/soudan-conflit-france-evacuations-idFRKBN2WP1X0 La France a évacué plus de 1.000 personnes du Soudan]</ref>. == Вынікі == Па паветры эвакуяваны за 9 рэйсаў паміж Джыбуці і Хартумам 538 чалавек, у тым ліку 209 французаў<ref name=":1">[https://www.lemonde.fr/international/article/2023/04/25/soudan-538-personnes-evacuees-par-le-quai-d-orsay-le-francais-blesse-a-khartoum-est-un-soldat-selon-m-macron_6170906_3210.html Soudan : 538 personnes évacuées par le Quai d’Orsay, le Français blessé à Khartoum est un soldat, selon M. Macron]</ref><ref>[https://www.la-croix.com/Monde/Au-Soudan-operation-francaise-devacuation-dune-extreme-complexite-2023-04-25-1201264891 Au Soudan, une opération française d’évacuation d’une « extrême complexité »]</ref>. Па моры вывезены 398 чалавек, уключаючы 5 французаў<ref>[https://www.varmatin.com/marine/une-fregate-toulonnaise-joue-un-role-majeur-dans-le-cadre-des-evacuations-de-ressortissants-au-soudan-843779 Une frégate toulonnaise joue un rôle majeur dans le cadre des évacuations de ressortissants au Soudan]</ref>. У агульнай складанасці выратавана 216 французскіх грамадзян і больш за 800 грамадзян з больш чым 80 краін свету<ref>[https://www.defense.gouv.fr/actualites/operation-sagittaire-au-soudan-france-evacue-plus-900-ressortissants Opération Sagittaire au Soudan : la France a évacué plus de 900 ressortissants]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.defense.gouv.fr/operations/operations/operation-sagittaire Opération ''Sagittaire''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230508052649/https://www.defense.gouv.fr/operations/operations/operation-sagittaire |date=8 мая 2023 }} sur le site du ministère des Armées [[Катэгорыя:Эвакуацыі]] [[Катэгорыя:Бітвы і аперацыі Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане]] [[Катэгорыя:2023 год у Францыі]] [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Францыі]] [[Катэгорыя:Небаявыя ваенныя аперацыі]] d43jkyclxg7a1alls48e5gworswmzi0 0 739286 5147127 5146585 2026-05-26T19:19:34Z JerzyKundrat 174 /* Памерлі */ 5147127 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: у кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] ei4kgtik93co88fy76zdsonuir34xeg 0 744641 5147107 4623338 2026-05-26T17:56:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147107 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст |імя_гульца = Антон Дуброў |фатаграфія = |грамадзянства = {{BLR}} |месца_пражывання = |дата_нараджэння = |месца_нараджэння = |рост = |вага = |прафесійная_кар’ера = 2013—2018 |рабочая_рука = правая |бэкхенд = |трэнер = |прызавыя_грошы = 2 016<ref name="ATPstats"/> |адзіночныя_вынікі = |адзіночных_тытулаў = |найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 1935 ([[3 лістапада]] [[2014]])<ref name="ATPstats">{{cite web|url=https://www.atptour.com/en/players/anton-dubrov/de17/overview|title=Anton Dubrov|publisher=[[Асацыяцыя тэнісістаў-прафесіяналаў|Association of Tennis Professionals]]|accessdate=16 March 2023}}</ref> |вынікі_па_Аўстраліі = |вынікі_па_Францыі = |вынікі_па_Уімблдане = |вынікі_па_ЗША = |парныя_вынікі = |парных_тытулаў = |найвышэйшая_парная_пазіцыя = |вынікі_па_Аўстраліі_2 = |вынікі_па_Францыі_2 = |вынікі_па_Уімблдане_2 = |вынікі_па_ЗША_2 = |апошняе_абнаўленне = Завяршыў выступленні }} <!--{{Infobox tennis biography | CoachYears = | CoachPlayers = [[Aryna Sabalenka]] (2020–) | CoachSinglesTitles = 6 (since Sep 2020) | CoachDoublesTitles = | CoachTournamentRecord = [[2023 Australian Open – Women's singles|2023 Australian Open]] (Sabalenka) | CoachingAwards = | CoachingRecords = | website = }}--> '''Антон Дуброў''' (нар. {{ДН|18|06|1995}})<ref name="ATPstats"/> — беларускі тэнісны трэнер і былы гулец. З’яўляецца трэнерам тэнісісткі [[Арына Сяргееўна Сабаленка|Арыны Сабаленка]] з 2020 года. == Кар’ера == Дуброў пачаў гуляць у тэніс ва ўзросце пяці гадоў<ref name="ITFj">{{cite web|url=https://www.itftennis.com/en/players/anton-dubrov/800310001/blr/jt/d/overview/|title=Anton Dubrov Tennis Player Profile|work=itftennis.com|publisher=[[Міжнародная федэрацыя тэніса|International Tennis Federation]]|accessdate=16 March 2023}}</ref>. Яго найвышэйшая пазіцыя ў юніёрскім рэйтынгу [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] — 272 месца, дасягнутае ў 2013 годзе дзякуючы выйгрышу тытула 5 узроўню ў парным разрадзе і 4 узроўню ў адзіночным разрадзе ў папярэднім годзе на {{нп5|Юніёрскі тур ITF|юніёрскіх спаборніцтвах ITF|en|ITF Junior Circuit}}<ref name="ITFj"/>. Падчас сваёй гульнявой кар’еры ён зарабіў адно рэйтынгавае ачко [[Асацыяцыя тэнісістаў-прафесіяналаў|Асацыяцыі тэнісістаў-прафесіяналаў]] (ATP), выйграўшы толькі адзін з дзесяці адзіночных матчаў асноўнай сеткі на [[Мужчынскі сусветны тэнісны тур ITF|ITF Men’s Circuit]] з 2013 да 2015 года, але працягваў зрэдку выступаць да 2018 года, удзельнічаючы ў кваліфікацыйных розыгрышах ITF<ref name="ATPstats"/><ref name="ITFj"/>. [[Файл:Sydney International Tennis WTA (46190445414).jpg|thumb|left|Арына Сабаленка ў 2019 годзе]] Даўні член каманды [[Арына Сяргееўна Сабаленка|Арыны Сабаленка]] ў якасці яе партнёра па ўдарах, Дуброў стаў асноўным трэнерам Сабаленка ў 2020 годзе, замяніўшы даўняга трэнера [[Дзмітрый Ігаравіч Турсуноў|Дзмітрыя Турсунова]] пасля кароткатэрміновага эксперыменту з [[Дзітэр Кіндлман|Дзітэрам Кіндлманам]]<ref>{{cite news|url=https://www.tennisnow.com/News/2020/November/Sabalenka-and-Dubrov-Carving-a-Path-to-Success.aspx|title=Sabalenka and Dubrov Carving a Path to Success|last=Oddo|first=Chris|date=15 November 2020|work=tennisnow.com|accessdate=17 March 2023|archive-date=17 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317200151/https://www.tennisnow.com/News/2020/November/Sabalenka-and-Dubrov-Carving-a-Path-to-Success.aspx|url-status=dead}}</ref><ref name="WTA2">{{cite news|url=https://www.wtatennis.com/news/1897833/sabalenka-credits-refined-coaching-team-pre-match-prep-for-2020-surge|title=Sabalenka credits refined coaching team, pre-match prep for 2020 surge|last=Kane|first=David|date=15 November 2020|work=wtatennis.com|publisher=[[Жаночая тэнісная асацыяцыя|Women's Tennis Association]]|accessdate=17 March 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ubitennis.com/blog/2020/09/22/e-gia-finita-la-collaborazione-tra-sabalenka-e-kindlmann/|title=È già finita la collaborazione tra Sabalenka e Kindlmann|language=it|trans-title=The collaboration between Sabalenka and Kindlmann has already ended|last=Di Lorito|first=Paolo|date=22 September 2020|work=ubitennis.net|accessdate=17 March 2023}}</ref>. Сабаленка, якая ў 2020 годзе не ўваходзіла ў першую дзясятку WTA, дабілася больш стабільных вынікаў з Дубровым, выйграўшы чатыры тытулы WTA Tour у першым годзе трэнерскай працы апошняга. Заняўшы 2-е месца ў свеце ў канцы 2021 года, яна прыпісала яму тое, што ён дапамог ёй адчуваць сябе больш упэўнена ў гульні, ацаніўшы працу з ім у пазітыўным ключы<ref name="WTA2"/><ref>{{cite news|url=https://www.essentiallysports.com/wta-abu-dhabi-news-aryna-sabalenka-reveals-how-hiring-former-hitting-partner-as-coach-has-helped-her-tennis/|title=Aryna Sabalenka Reveals How Hiring Former Hitting Partner as Coach Has Helped Her Tennis|last=Chowdhury|first=Priyabata|date=8 January 2021|work=Essentially Sports|accessdate=17 March 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.wtatennis.com/news/2136794/insider-wrap-why-sabalenka-s-madrid-win-is-a-game-changer|title=Insider Wrap: Why Sabalenka's Madrid win is a game changer|last=Nguyen|first=Courtney|date=10 May 2021|work=wtatennis.com|publisher=[[Жаночая тэнісная асацыяцыя|Women's Tennis Association]]|accessdate=17 March 2023}}</ref>. У лютым 2022 года, калі Сабаленка супраціўлялася спробам сваёй каманды перапрацаваць уласную падачу, маючы некаторыя праблемы з {{нп5|Падвойная памылка (тэніс)|падвойнай памылкай|ru|Двойная ошибка (теннис)}}, Дуброў запрапанаваў сысці ў адстаўку, але Сабаленка пераканала яго застацца, паабяцаўшы, што «мы вернемся мацнейшымі»<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/01/28/sports/tennis/aryna-sabalenka-australian-open-rybakina.html|title=Big Risks and Big Rewards for Aryna Sabalenka at the Australian Open|last=Clarey|first=Christopher|date=28 January 2023|work=[[The New York Times]]|accessdate=17 March 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://ausopen.com/articles/news/writers-reflect-favourite-ao-2023-moments|title=Writers reflect: Favourite AO 2023 moments|last=Tan|first=Gill|date=29 January 2023|work=ausopen.com|publisher=[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Australian Open]]|accessdate=17 March 2023}}</ref><ref name="AP1">{{cite news|url=https://apnews.com/article/sports-elena-rybakina-aryna-sabalenka-australian-open-tennis-ecdf852ed04ec0c888e061710693f543|title=Analysis: Aussie Open champ Sabalenka reworked serve, belief|last=Fendrich|first=Howard|date=28 January 2023|publisher=[[Associated Press]]|accessdate=17 March 2023}}</ref>. Каб выправіць падачу Сабаленка, у жніўні 2022 года быў запрошаны эксперт па [[Біямеханіка|біямеханіцы]], і пасля заваявання свайго першага тытула [[Турніры Вялікага шлема|Вялікага шлема]] ў адзіночным разрадзе на [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2023|Адкрытым чэмпіянаце Аўстраліі 2023 года]], яна падзякавала сваёй «самай шалёнай камандзе ў туры» — асноўнаму трэнеру Дуброву і трэнеру па фітнесе Джэйсану Стэйсі за падтрымку ў бурным мінулым годзе<ref name="AP1"/><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sports-australian-open-tennis-elena-rybakina-iga-swiatek-f242af6442b1f170f1fce64a06578dba|title=Aryna Sabalenka wins 1st Grand Slam title at Australian Open|last=Fendrich|first=Howard|date=28 January 2023|publisher=[[Associated Press]]|accessdate=17 March 2023}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Профіль ATP}} * {{Профіль ITF}} {{DEFAULTSORT:Дуброў Антон}} [[Катэгорыя:Тэнісісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэнісныя трэнеры Беларусі]] 96x9004door0i1ed83hq96fdvlfo4c0 0 745819 5147348 5072306 2026-05-27T11:11:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147348 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Ахбор Рустамавіч Імамхаджаеў''' ({{Lang-uz|Axbor Rustamovich Imomxoʻjayev}}; {{ВДП}}) — [[Узбекістан|узбекскі]] спартыўны каментатар, футбольны суддзя рэспубліканскай катэгорыі, педагог, заслужаны настаўнік моладзі Узбекістана. Заснавальнік узбекскай школы футбольных каментатараў<ref name="kun">{{Cite web|lang=ru|url=https://kun.uz/ru/17612818|title=Скончался Ахбор Имомходжаев|publisher=kun.uz}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://sport-strana.ru/imamhodzhaev-ahbor-rustamovich/|title=Имамходжаев, Ахбор Рустамович|publisher=спорт-страна.ру}}</ref>. Кар’еру Імамхаджаеў пачынаў настаўнікам фізічнай культуры ў школах. Пазней працаваў арбітрам, каментатарам і спартыўным журналістам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kun.uz/ru/news/2022/05/30/skonchalsya-axbor-imomxodjayev|title=Скончался Ахбор Имомходжаев|publisher=кун.уз}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mytashkent.uz/2010/08/10/mihail-an/|title=Михаил Ан|publisher=mytashkent.uz}}</ref>. Быў кіраўніком судзейскага камітэта Федэрацыі футбола Узбекістана<ref name="pakhtakor">{{Cite web|lang=ru|url=http://www.pakhtakor.uz/news/cnews/1702|title=«Пахтакор» поздравляет Ахбора Имомходжаева с 82-летием|publisher=}}</ref>. У 1996 годзе ўзнагароджаны медалём ''«Shuhrat»'', у 2006 — ганараваны званнем Заслужанага настаўніка моладзі Узбекістана. Акадэмік Акадэміі навук «Туран» і лаўрэат Нацыянальнай прэміі журналістаў Узбекістана ''«Oltin qalam»'' (Залатое пяро)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://olympic.uz/ru/news/2179#!|title=Гордость узбекского футбола Ахбор Имамходжаев отмечает своё 86 летие!|publisher=[[Нацыянальны алімпійскі камітэт Узбекістана|НОК Узбекистана]]}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kzgazeta.ru/articles/data/2020-07-06/chtoby-pisat-o-sporte-diplom-imet-ne-obyazatelno-893373|title=Чтобы писать о спорте, диплом иметь не обязательно|publisher=kzgazeta.ru|access-date=9 жніўня 2023|archive-date=27 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627194525/https://kzgazeta.ru/articles/data/2020-07-06/chtoby-pisat-o-sporte-diplom-imet-ne-obyazatelno-893373|url-status=dead}}</ref>. Аўтар шэрагу кніг пра ўзбекскі футбол. Выдадзены яго кнігі «Футбол — мая радасць, мой боль, мой гонар» ({{lang-uz|Futbol — quvonchim, dardim, faxrim}}), «Я зачараваны футболам» ({{lang-uz|Maftuningman, futbol}}), «Мае сапраўдныя ўлюбёнцы ў стагоддзі футбола» ({{lang-uz|Asr futbolidagi asl qadrdonlarim}})<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1653935901|title=ИМАМХОДЖАЕВ Ахбор Рустамович|publisher=centrasia.ru}}</ref>. == Біяграфія == === Дзяцінства і адукацыя === Ахбор Імамхаджаеў нарадзіўся [[19 лютага]] [[1936|1936 года]] [[Ташкент|у Ташкенце]]. Вучыўся ў школе № 45 на вуліцы Катта-Бог кішлака Эшангузар. У 1954—1956 гадах вучыўся ў Педагагічным інстытуце Ташкента. У 1956—1957 гадах быў настаўнікам фізічнай культуры школы № 83 Мірзачульскага раёна. [[1957|У 1957 годзе]] таксама працаваў у школе Ахангаранскага раёна [[Ташкенцкі вілает|Ташкенцкай вобласці]]<ref name="kun"/>. Пазней яго запрасілі ў спартыўнае таварыства «Пахтакор». У 1963 годзе скончыў футбольнае аддзяленне Інстытута фізкультуры з чырвоным дыпломам. У гэтай вышэйшай школе ён вучыўся разам з такімі людзьмі як Генадзій Красніцкі, Уладзімір Штэрн, Хамід Рахматулаеў, Максуд Шарыпаў, якія ўнеслі значны ўклад у развіццё ўзбекскага футбола<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://olympic.uz/ru/news/2179#!|title=Ахбору Имамходжаеву 86 лет|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1653935700|title=Умер известный узбекский спортивный журналист Ахбор Имамходжаев|publisher=}}</ref>. === Журналісцкая, судзейская і педагагічная дзейнасць === Набыўшы вышэйшую адукацыю, Імамхаджаеў пэўны час выкладаў у школе № 83 Зангіяцінскага раёна [[Ташкенцкі вілает|Ташкенцкай вобласці]], а неўзабаве быў запрошаны на работу ў Інстытут фізкультуры. Пазней працягнуў працу начальнікам моладзевага аддзела Камітэта фізкультуры і спорту, кіраўніком судзейска-нагляднага камітэта Федэрацыі футбола, кіраўніком каманды «[[Пахтакор (футбольны клуб)|Пахтакор]]» (узб. «''Paxtakor''»), начальнікам аддзела футбола газеты «Спорт» (узб. «''Sport''»). У спартыўным аддзеле Нацыянальнай тэлерадыёкампаніі Узбекістана прайшоў шлях ад радавога каментатара да начальніка аддзела<ref name="eslab">{{Cite web|lang=uz|url=https://www.youtube.com/watch?v=OxuYJJLUn4M&t=227s|title=Eslab 19-son Axbor Imoomxo'jayev}}</ref>. У 1956 годзе разам з Раманам Турпішчавым пачаў працаваць як футбольны каментатар<ref name="ффру">{{Cite web|lang=ru|url=https://footballfacts.ru/person/70533-imamhodzhaevahborrustamovich|title=Имамходжаев Ахбор Рустамович|publisher=footballfacts.ru}}</ref>. Яго першы каментарый адбыўся падчас матча «Пахтакора» супраць клуба «Спартак» (Ерэван). Два каментатары на працягу пятнаццаці хвілін каментавалі гульню па радыё на рускай і ўзбекскай мовах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sports.ru/tribuna/blogs/binokor/2716864.html|title=О некоторых спортивных журналистах советского Ташкента|publisher=}}</ref>. Першы каментарый на тэлебачанні быў [[1960|у 1960 годзе]]. Разам з Раманам Турпішчавым яны арганізавалі паездку ў [[Масква|Маскву]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Мінск]], [[Кіеў]], [[Баку]], [[Тбілісі]], [[Ерэван]] і [[Алматы|Алма-Ату]] і каментавалі гульні з удзелам «Пахтакора». Імамхаджаеў стаў першым спартыўным журналістам Узбекістана, які стаў працаваць і па-за яго межамі. У сваёй судзейскай кар’еры ў тым ліку кіраваў таварыскім матчам ветэранскай зборнай [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]] супраць каманды «Пахтакор». Праз 40 хвілін матч завяршыўся ўнічыю — 1:1. === Пасля завяршэння кар’еры === Разам з Махмудам Абдураімавым, Тулкінам Казакбаевым, Шаўкатам Туляганавым, Бахадырам Ібрагімавым, Станіславам Стаднікам і Берадорам Абдураімавым Ахбор Імамхаджаеў сфарміраваў каманду ветэранаў футбола пад назвай ''«Тонг»'' (Раніца). Пазней да іх далучыліся прадстаўнікі з розных галін дзейнасці Узбекістана, якія падзяліліся на дзве групы; сам Імамхаджаеў быў капітанам<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://kun.uz/uz/news/2022/05/30/axbor-imomxojayev-vafot-etdi?q=%2Fnews%2F2022%2F05%2F30%2Faxbor-imomxojayev-vafot-etdi|title=Axbor Imomxoʻjayev vafot etdi|publisher=kun.uz}}</ref>. У пачатку 2000-х гадоў быў кіраўніком Судзейскага камітэта Федэрацыі футбола Узбекістана. Падчас яго дзейнасці на пасадзе старшыні судзейскага камітэта Раўшан Ірматаў, пяціразовы найлепшы суддзя Азіі і ўдзельнік двух Кубкаў свету, дэбютаваў у Вышэйшай лізе Узбекістана<ref name="pakhtakor"/>. Ахбар Імамхаджаеў памёр 30 мая 2022 года на 86-м годзе жыцця<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://www.uzdaily.com/ru/post/69259|title=Скончался спортивный журналист Ахбор Имомхужаев|publisher=UzDaily}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.kg/miscellaneous/70482-umer-izvestnyj-sportivnyj-zhurnalist-ahbor-imamhodzhaev.html|title=Умер известный спортивный журналист Ахбор Имамходжаев|publisher=Спорт Киргизии}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://darakchi.uz/ru/145776|title=Скончался ветеран узбекской футбольной журналистики Ахбор Имамходжаев|publisher=}}</ref>. == Кнігі == [[Файл:Akhbor_Imamkhodjaev_with_veterans_of_Uzbekistan_Football_Association.jpg|міні| Ахбар Імамхаджаеў з ветэранамі Федэрацыі Футбола Узбекістана]] З’яўляецца аўтарам шматлікіх кніг. Футбольнай грамадскасці добра вядомы яго працы «''Futbol — quvonchim, dardim, faxrim''» («Футбол — маё шчасце, смутак і гонар!»), «''Maftuningman futbol''» («Зачараваны табой, футбол!»), «''Oʻzbegimning Mirjaloli''» («Наш Мірджалол»)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://xs.uz/ru/post/puteshestvie-v-istoriyu-futbola-s-novoj-knigoj-akhbora-imamkhodzhaeva|title=Путешествие в историю футбола с новой книгой Ахбора Имамходжаева|publisher=Народное слово|access-date=9 жніўня 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230627200022/https://xs.uz/ru/post/puteshestvie-v-istoriyu-futbola-s-novoj-knigoj-akhbora-imamkhodzhaeva|archivedate=27 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. Найвядомейшая з яго кніг называецца «''Аср футболидаги асл кадрдонларим''», што перакладаецца як «Мае сапраўдныя блізкія ў стогадовым футболе» і выпушчана ў гонар 100-годдзя ўзбекскага футбола<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://championat.asia/news/puteshestvie-v-istoriyu-futbola-vyshla-v-svet-novaya-kniga-axbora-imamxodjaeva|title=Путешествие в историю футбола: Вышла в свет новая книга Ахбора Имамходжаева|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://darakchi.uz/ru/69368|title=ВЫШЛА В СВЕТ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ УЗБЕКСКОГО ФУТБОЛА|access-date=9 жніўня 2023|archive-date=2 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702072020/https://darakchi.uz/ru/69368|url-status=dead}}</ref>. У сваіх кнігах пан Ахбор прывёў мноства гістарычных матэрыялаў, успамінаў і цікавых фактаў пра ўзбекскі футбол, а таксама шмат інфармацыі пра вядомых людзей, якія працавалі трэнерамі, гульцамі, экспертамі, спартыўнымі журналістамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sports.uz/news/view/Pochyotnomu-futbolnomu-jurnalistu--Axboru-Imamxodjaevu-segodnya-ispolnilos-83-goda--19-02-2019|title=Почётному футбольному журналисту Ахбору Имамходжаеву сегодня исполнилось 83 года!}}</ref>. Пра гібель каманды «Пахтакор» у 1979 годзе ён сказаў: {{Пачатак цытаты}}Мой самы вялікі боль — [[Сутыкненне двух ТУ-134 над Днепрадзяржынскам|гэта авіякатастрофа «Пахтакора»]]. Таму што кожны член таго «Пахтакора» стаў мне сябрам, братам, родным. Колькі гадоў прайшло пасля аварыі, да гэтага часу не верыцца, што яны загінулі. Жыццё — гэта бягучая рака. Гавораць, час лечыць. Але некаторы боль не вылечваецца нават гадамі. Такі боль не старэе. Успаміны заўсёды абнаўляюць гэты боль. Таму ў кожнай кнізе, якую я заканчваю, я звяртаю ўвагу чытачоў на «Пахтакор-79». Да гэтага часу ў мяне ёсць адна няспраўджаная мара: правядзенне таварыскага памятнага матчу паміж «Пахтакорам» і «[[Манчэстэр Юнайтэд]]»<ref name="ch">{{Cite web|url=https://championat.asia/uz/news/moziyga-qaytib-otam-haqida|title=Мозийга қайтиб... Отам ҳақида|publisher=|lang=uz}}</ref>. {{Арыгінальны тэкст|uz|Mening eng katta dardim — „Paxtakor-79“ning aviahalokati. Chunki oʻsha „Paxtakor“ning har bir aʼzosi men uchun doʻst, aka-uka, qadrdon boʻlib qolgan edi. Halokatga qancha yillar oʻtdi, ularning halok boʻlganiga hamon ishongim kelmaydi. Hayot — oqar daryo. Vaqt davolaydi deydilar. Ammo baʼzi dardlarni hatto oʻtib ketgan yillar ham butlay olmaydi. Bunday dard eskirmaydi. Xotiralar har gal bu dardni yangilayveradi. Shuning uchun ham oʻzim bitgan har bir kitobida kitobxonlar eʼtiborini „Paxtakor-79“ga qarataveraman. Shu kungacha ushalmay kelinayotgan bitta orzum bor. U ham boʻlsa „Paxtakor“ va „Manchester Yunayted“ jamoalari oʻrtasida oʻrtoqlik xotira uchrashuvini oʻtkazish.}} {{Канец цытаты}} <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="mw-collapsible mw-collapsed ts-Скрытый_блок ts-Скрытый_блок-gray ts-Скрытый_блок-rightHideLink ts-oq" style="border:none;"><div class="mw-collapsible-content ts-oq-content" style=""> <div dir="auto" lang="uz"></div> </div></div> </blockquote> == Сям’я == Меў траіх дачок і двух сыноў<ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://t.me/diyorimamkhodjaev/5024|title=Ахбор Имомхўжаев хотира турнири|publisher=}}</ref>. Яго сын, Аброр Ахбаравіч Імамхаджаеў, — журналіст некалькіх узбекскіх спартыўных інтэрнэт-выданняў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://repost.uz/sport/vinovat|title=Спортивный журналист Аброр Имамходжаев назвал виновного в проигрыше сборной Узбекистана|publisher=Repost.uz}}</ref>. Шмат гадоў працаваў у газетах і на тэлебачанні, аўтар многіх тэлевізійных праграм, прысвечаных аналізу футбольных навін ва Узбекістане<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://championat.asia/uz/news/jurnalist-minbari-abror-imomxojaev-bilan-jonli-efirdagi-suhbat|title="Журналист минбари". Аброр Имомхўжаев билан ЖОНЛИ ЭФИРДАГИ суҳбат|publisher=}}</ref>. Другі сын — Зафар Ахбаравіч Імамхаджаеў, спартыўны журналіст. Станам на 2025 года, радца прэзідэнта Нацыянальнага алімпійскага камітэта Узбекістана па пытаннях інфармацыйнай палітыкі, дырэктар Дэпартамента сродкаў масавай інфармацыі і грамадскіх сувязей<ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://olympic.uz/ru/manage/direktora-departamentov|title=Директора департаментов // НОК Узбекистана}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://championat.asia/ru/news/pozdravlyaem-zafara-imomxujaeva|title=Поздравляем Зафара Имомхужаева!|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://www.youtube.com/watch?v=UmHCiArAdRM|title=7 YILLIK IZTIROB. SPORTDAN HAYDALGAN ZAFAR IMOMXO'JAYEV|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://kun.uz/uz/121382|title=Manba: “Sokker klub” ko‘rsatuvi tufayli Imomxo‘jayevlar “Sport” kanalidan chetlashtirilgan|publisher=[[kun.uz]]}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://championat.asia/oz/news/zafar-imomxojaevni-tabriklaymiz-2|title=Zafar Imomxo'jaevni tabriklaymiz!|publisher=[[championat.asia]]}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://stadion.uz/uz/news/detail/219558|title=Zafar Imomxo‘jayev – «Eng faol sport targ‘ibotchisi»!|publisher=[[stadion.uz]]}}</ref>. Унук — Дыёр Аброравіч Імамхаджаеў, спартыўны журналіст. Станам на 2025 года, генеральны дырэктар [[Прафесійная футбольная ліга Узбекістана|Прафесійнай футбольнай лігі Узбекістана]]<ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://pfl.uz/uzb/pfl/staff|title=Oʻzbekiston Professional futbol ligasi Ijroiya qoʻmitasi|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315043505/https://pfl.uz/uzb/pfl/staff|archive-date=2023-03-15|access-date=2022-07-07}}</ref>. == Узнагароды == Узнагароджаны нагруднымі знакамі «''Xalq ta’limi a’lochisi''» (выдатнік народнай адукацыі) і «''Xalq ta’limi fidoyisi''» (самаадданец народнай адукацыі)<ref name="ch"/>. За публіцыстычную працу ў газетах «''Sport''» і «''O‘zbekiston futboli''» («Футбол Узбекістана») узнагароджаны Нацыянальнай прэміяй «''Oltin qalam''» (Золатое пяро)<ref name="uzreport">{{Cite web|lang=uz|url=https://www.uzreport.news/society/axbor-imomxojayevga-akademik-ilmiy-unvoni-topshirildi|title=Axbor Imomxo'jayevga Akademik ilmiy unvoni topshirildi}}</ref>. У 1996 годзе ўзнагароджаны медалём Шухрат (узб. ''Shuhrat'')<ref>{{Cite web|lang=uz|url=http://press.natlib.uz/uz/editions/12878|title=Ўзбекистон Республикаси Мустақиллигининг беш йиллиги муносабати билан фан, соғлиқни сақлаш, маданият, маърифат, оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий соҳалар ходимларидан бир гуруҳини мукофотлаш тўғрисида|author=|date=27.08.1996|publisher=Газета «Народное слово»|access-date=9 жніўня 2023|archive-date=27 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627150916/http://press.natlib.uz/uz/editions/12878|url-status=dead}}</ref>. У 1996 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Рэспублікі Узбекістан<ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://lex.uz/docs/2392200|title=Ўзбекистон Республикаси Мустақиллигининг етти йиллиги муносабати билан фан, соғлиқни сақлаш, маданият, маърифат, оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий соҳалар ходимларидан бир гуруҳини мукофотлаш тўғрисида|author=|date=27.08.1998|publisher=Lex.uz}}</ref>. 22 лютага 2006 года ў гонар 70-годдзя быў удастоены ганаровага звання заслужанага настаўніка моладзі Узбекістана — ''«''За праяўлены вялікі клопат аб шырокай прапагандзе масавага спорту, у прыватнасці, футбола, у нашай краіне, выхаванне ўсебакова і гарманічна развітога маладога пакалення на аснове нацыянальных і агульначалавечых каштоўнасцей, у духу любові да Радзімы і за шматгадовую плённую працу''»''<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lex.uz/ru/docs/2364542|title=О присвоении Имамходжаеву А.Р. почетного звания «Заслуженный наставник молодежи Республики Узбекистан»|publisher=lex.uz}}</ref>. У 2021 годзе рашэннем Савета Дзяржаўнага ўніверсітэта фізічнай культуры і спорту Узбекістана Ахбору Імамхаджаеву прысвоена званне ганаровага прафесара гэтай ВНУ<ref name="uzreport"/>. 25 снежня 2021 года Футбольная асацыяцыя Узбекістана ўручыла яму ўзнагароду «Свяціла ўзбекскага футбола»<ref>[https://t.me/FAUzbekistan/30196 «Oʻzbek futboli nuroniysi»]</ref>. Рашэннем Прэзідыума Акадэміі навук «Туран» Інстытута гісторыі народаў Сярэдняй Азіі Імамхаджаеў прыняты ў сапраўдныя члены Акадэміі<ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://championat.asia/oz/news/sharhlovchilikdan-akademiklikkacha-axbor-doda-imomxojaevni-tabriklaymiz|title=Sharhlovchilikdan akademiklikkacha. Axbor doda Imomxo'jaevni tabriklaymiz!|publisher=}}</ref><ref name="uzreport"/>. == Памятны турнір == [[Файл:Akhbor_Imamkhodjaev_Memorial_Cup_2.jpg|міні|200x200пкс|Кубак памяці Ахбара Імамхаджаева 2023]] === 2023 === 30 мая 2023 года на гадавіну смерці Імамхаджаева Футбольная асацыяцыя Узбекістана прыняла рашэнне правесці «Памятны турнір імені Ахбора Імамхаджаева»<ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://uza.uz/uz/posts/toshkentda-axbor-imomxozhaev-xotira-turniri-otkaziladi_497307|title=Тошкентда Ахбор Имомхўжаев хотира турнири ўтказилади|publisher=}}</ref>. Дзень адкрыцця турніру прызначылі на 2 ліпеня — Сусветны дзень спартыўнай журналістыкі. Гульні адбыліся з 3 па 6 ліпеня. У турніры спаборнічалі чатыры ветэранскія і чатыры журналісцкія футбольныя каманды. Каманды ветэранаў «Пахтакор», «Тонг», «АФУ», «Журналіст» і каманды спартыўных журналістаў «Championat.asia», «Sports.uz», «Sharhlovchi», «Sulola»<ref>{{Cite web|lang=uz|url=https://championat.asia/uz/news/348948|title=Ахбор Имомхўжаев хотира турнири. Жамоалар таркиби эълон қилинди|publisher=}}</ref>. Па выніках турніру перамагла ветэранская каманда Асацыяцыі футбола Узбекістана. Другое месца заняла каманда «Sulola» у складзе з дзецьмі і ўнукамі Ахбора Імамхаджаева. Ветэраны «Пахтакора» занялі 3-е месца. Фінальная табліца турніру выглядае наступным чынам<ref>[https://t.me/uzpfl/61358 📋 Axbor Imomxo’jayev xotira turniri. Uchinchi kungi bahslar bo’lib o’tdi.]</ref>: {| class="wikitable sortable" !Месца !Каманда !Гульні !Суадносіны галоў !Пункт |- |1 |ОФА |3 |18-3 |9 |- |2 |Ветэраны Пахтакора |3 |20-9 |6 |- |3 |Tong-2 |3 |13-14 |3 |- |4 |Журналіст |3 |3-28 |0 |- |5 |Sulola |3 |11-1 |9 |- |6 |Sharhlovchi |3 |2-7 |1 |- |7 |Championat.asia |3 |6-3 |6 |- |8 |Sports.uz |3 |2-7 |1 |} === 2024 === [[Файл:Akhbor_Imamkhodjaev_Memorial_Cup_1.jpg|міні|200x200пкс|Каманда «Сулола»]] 28 мая 2024 года Нацыянальны алімпійскі камітэт Узбекістана, Асацыяцыя футбола Узбекістана і Прафесійная футбольная ліга Узбекістана дамовіліся пра правядзенне турніру ў памяць пра Ахбора Імамхаджаева<ref>{{cite web|url=https://championat.asia/oz/news/iyul-oyida-axbor-imomxojaev-xotira-turniri-bolib-otadi|title=Iyul oyida Axbor Imomxo'jaev xotira turniri bo'lib o'tadi|publisher=[[championat.asia]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kun.uz/news/2024/06/29/iyul-oyida-axbor-imomxojayev-xotira-turniri-bolib-otadi|title=Iyul oyida Axbor Imomxo‘jayev xotira turniri bo‘lib o‘tadi|publisher=[[kun.uz]]}}</ref>. У другім памятным турніры прынялі ўдзел 10 каманд<ref>{{cite web|url=https://championat.asia/oz/news/axbor-imomxojaev-xotira-turnirida-10-ta-jamoa-ishtirok-etadi|title=Axbor Imomxo'jaev xotira turnirida 10 ta jamoa ishtirok etadi|publisher=}}</ref>. 5 ліпеня было кінута лёсаванне. 6 ліпеня ўсе клубы Узбекістана ўзялі перапынак, а турнір пачаўся 7 ліпеня<ref>{{cite web|url=https://championat.asia/oz/news/axbor-imomxojaev-xotira-turniriga-5-iyul-kuni-qura-tashlanadi|title=Axbor Imomxo'jaev xotira turniriga 5 iyul kuni qura tashlanadi|publisher=}}</ref>. У першы дзень спаборніцтваў каманда Асацыяцыі футбола пад кіраўніцтвам Раўшана Ірматава перамагла каманду Цэнтра футбольных суддзяў Узбекістана з лікам 7:0<ref>{{cite web|url=https://championat.asia/oz/news/axbor-imomxojaev-xotira-turniri-ofa-hakamlarni-maglub-etdi-paxtakor-faxriylari-songgi-soniyada-championatasia-bilan-durang-oynadi|title=Axbor Imomxo'jaev xotira turniri. O'FA hakamlarni mag'lub etdi, Paxtakor faxriylari so'nggi soniyada "Championat.asia" bilan durang o'ynadi|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://championat.asia/oz/news/axbor-imomxojaev-xotira-turniri-championatasia-uzfhm-paxtakor-kunuz-va-ofada-yirik-galabalar|title=Axbor Imomxo'jaev xotira turniri. Championat.asia, UzFHM, Paxtakor, Kun.uz va O'FAda yirik g'alabalar |publisher=}}</ref>. У фінале за перамогу змагаліся каманды Футбольнай асацыяцыі Узбекістана і «Сулола». Фінал завяршыўся перамогай каманды ФАУ з лікам 4:2<ref>{{cite web|url=https://olympic.uz/oz/news/5209#!|title=Axbor Imomxo‘jayev xotira turniri o‘z g‘oliblarini aniqladi|publisher=[[Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://kun.uz/news/2024/07/11/axbor-imomxojayev-xotira-turnirining-finalidan-fotojamlanma|title=Kun.uz jamoasi Axbor Imomxo‘jayev xotira turnirida kumush medalni qo‘lga kiritdi|publisher=}}</ref>. Выніковая турнірная табліца выглядае наступным чынам<ref>[https://t.me/uzpfl/61358 📋 Axbor Imomxo’jayev xotira turniri. Uchinchi kungi bahslar bo’lib o’tdi.]</ref>: {| class="wikitable sortable" !Месца !Каманда !Гульні !Суадносіны галоў !Пункт |- |1 |ОФА |3 |26-5 |9 |- |2 |Кун.уз |3 |16-4 |9 |- |3 |Ветэраны Пахтакора |3 |16-5 |8 |- |4 |Championship.asia |3 |8-4 |7 |- |5 |Дынастыя |3 |19-11 |6 |- |6 |УзФХМ |3 |8-10 |3 |- |7 |[[Прафесійная футбольная ліга Узбекістана|УзПФЛ]] |3 |5-13 |3 |- |8 |Раніца-2 |3 |2-11 |0 |- |9 |Каментатар |3 |3-13 |0 |- |10 |Журналіст |3 |2-29 |0 |} === 2025 === [[3 верасня]] [[2025|2025 года]] [[Прафесійная футбольная ліга Узбекістана]] прыняла рашэнне правесці турнір памяці Ахбора Імамхаджаева і абвясціла склад удзельнікаў турніру<ref>[https://t.me/uzpfl/71607 OʻzPFL jamoasi tarkibi]</ref>. У сёлетнім турніры прынялі ўдзел 12 футбольных каманд. Турнір пачаўся [[9 верасня]]<ref>[https://t.me/uzpfl/71644 Jamoalar tarkibi]</ref><ref>[https://t.me/Futsal_Uzbekistan/29779 Bugun O‘FF jamoasi xotira turniridagi ishtirokini boshlaydi]</ref>. [[2 кастрычніка]] адбыліся матчы за сёмае, пятае, трэцяе месцы і фінальны матч<ref>[https://t.me/uzpfl/72285 📋 Axbor Imomxoʻjayev xotira turniri. Pley-off]</ref>. У фінале перамагла каманда Федэрацыі футзала Узбекістана (ФФУ). Канчатковы расклад турніру памяці 2025 года наступны<ref>[https://t.me/uzpfl/72286 📋 Axbor Imomxo’jayev xotirasiga bag’ishlangan turnir yakunlandi]</ref>: {| class="wikitable sortable" !Месца !Каманда !Гульні !Суадносіны галоў !Пункт |- |1 |ФФУ |4 |25-3 |11 |- |2 |Ветэраны "Бунёдкор"а |4 |15-3 |10 |- |3 |Ветэраны "Пахтакор"а |4 |14-5 |11 |- |4 |НОК Узбекістана |4 |15-6 |8 |- |5 |Сулола |4 |13-6 |9 |- |6 |Sports.uz |4 |13-13 |6 |- |7 |[[Прафесійная футбольная ліга Узбекістана|УзПФЛ]] |4 |8-8 |6 |- |8 |Спорт ТВ |4 |9-13 |4 |- |9 |Марказий сектар |3 |5-23 |1 |- |10 |ОФА |3 |5-14 |0 |- |11 |Championat.asia |3 |0-11 |0 |- |12 |Тонг |3 |6-23 |0 |} == Крыніцы == {{Reflist}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-08-17}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Імамхаджаеў Ахбар Рустамавіч}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Спартыўныя журналісты]] [[Катэгорыя:Спартыўныя каментатары]] [[Катэгорыя:Футбольныя суддзі]] [[Катэгорыя:Футбол ва Узбекістане]] 7uwlukomfwf0umtnb3utdtplpukvy2i 0 747909 5147157 5114487 2026-05-26T20:33:47Z IshaBarnes 124956 вычытка, больш не ізаляваны 5147157 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява=Call of Duty Mobile Logo.png }} '''''Call of Duty: Mobile''''' — [[Мабільная праграма|мабільная]] [[Шматкарыстальніцкая відэагульня|шматкарыстальніцкая анлайн-гульня]] у жанры [[шутар ад першай асобы|шутара ад першай асобы]], распрацаваная кітайскай кампаніяй TiMi Studios і выпушчаная [[Activision]] для прылад з [[Android]] і [[iOS]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.indiatoday.in/technology/features/story/call-of-duty-mobile-here-s-how-you-can-download-it-on-your-android-and-ios-smartphone-1533574-2019-05-24|title=Call of Duty Mobile: Here's how you can download it on your Android and iOS smartphone|author=Mukherjee|first=Amritanshu|website=India Today|date=2019-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524091629/https://www.indiatoday.in/technology/features/story/call-of-duty-mobile-here-s-how-you-can-download-it-on-your-android-and-ios-smartphone-1533574-2019-05-24|archive-date=2019-05-24|access-date=2019-05-24|url-status=live}}</ref>. Бэта-версія гульні была выпушчана ў асобных краінах у ліпені 2019 года, афіцыйны выпуск адбыўся 1 кастрычніка 2019 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mobilemodegaming.com/2019/10/01/call-of-duty-mobile-has-been-officially-released-download-now/|title=Call Of Duty Mobile Has Been Officially Released, Download now!|website=Mobile Mode Gaming|date=2019-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930203932/https://mobilemodegaming.com/2019/10/01/call-of-duty-mobile-has-been-officially-released-download-now/|archive-date=2019-09-30|access-date=2019-09-30|url-status=live}}</ref>. ''Call of Duty: Mobile'' мае умоўна-бясплатную мадэль ({{lang-en|free-to-play}}) і практычна цалкам паўтарае геймплэй некаторых частак асноўнай серыі ''[[Call of Duty (серыя гульняў)|Call of Duty]]'', а таксама ўключае ў сябе шматлікія элементы арыгінальнай гульні, напрыклад: карты, зброю і персанажаў. Гульня атрымала станоўчыя водгукі ад крытыкаў і гульцоў. Найбольш высока былі ацэнены класічныя рэжымы ''Call of Duty'': Каралеўская бітва і мультыплэер. Пры гэтым крытыцы падвергліся мікратранзакцыі ў гульні. За першы месяц гульня была загружана каля 148 мільёнаў разоў і такім чынам стала другім найбуйнейшым запускам у гісторыі мабільных гульняў. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гульні для Android]] [[Катэгорыя:Call of Duty]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2019 года]] [[Катэгорыя:Гульні Activision]] [[Катэгорыя:Гульні для iOS]] [[Катэгорыя:Відэагульні, распрацаваныя ў Кітаі]] [[Катэгорыя:Шутары ад першай асобы]] 7ysaou0wxv6iaoydp5x4yr7gc67x1bd 0 750714 5147318 4630406 2026-05-27T09:10:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147318 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Асінаўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Асінаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чавускі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Асінаўка (Чавускі раён)|Асінаўка]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[23 снежня]] [[2009]] |Скасаванне = [[16 мая]] [[1960]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 940 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://chausy.gov.by/2013-01-16-08-06-50/selsk/itemlist/category/236-osinovka |Заўвагі = }} '''Асі́наўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чавускі раён|Чавускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Асінаўка (Чавускі раён)|Асінаўка]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Чыгрынаўскі сельсавет''' у складзе [[Расненскі раён|Расненскага раёна]] [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Чыгрынаўка]]. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Асінаўка, сельсавет перайменаваны ў Асінаўскі. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расненскім раёне БССР, з 8 ліпеня 1931 года ў Чавускім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Дзеднеўскі сельсавет|Дзеднеўскага]] і [[Прылескі сельсавет|Прылескага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 28 верасня 1959 года ў склад сельсавета з [[Пуцькаўскі сельсавет|Пуцькаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Прылёпаўка]], [[Пуцькі (Чавускі раён)|Пуцькі]], [[Русінаўка]] і [[Старасёлы (Радамльскі сельсавет)|Старасёлы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 17.</ref>. 16 мая 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад адноўленага [[Пуцькаўскі сельсавет|Пуцькаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 13.</ref>. 23 снежня 2009 года да [[Пуцькаўскі сельсавет|Пуцькаўскага сельсавета]] далучана тэрыторыя скасаванага [[Прудкоўскі сельсавет (Чавускі раён)|Прудкоўскага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: вёскі [[Галачоўка (Чавускі раён)|Галачоўка]], [[Дрануха]], [[Дрокаўка]], [[Зялёны Прудок]], [[Ключ (Чавускі раён)|Ключ]], [[Ляхаўшчына (Чавускі раён)|Ляхаўшчына]], [[Новаягораўка]], [[Петухоўка (Асінаўскі сельсавет)|Петухоўка]], [[Прудок (Чавускі раён)|Прудок]], [[Расінка]] і [[Рымінка]]), цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Асінаўка, а сельсавет перайменаваны ў Асінаўскі<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. 20 лістапада 2013 года ў склад [[Радамльскі сельсавет|Радамльскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Дубаснік]], [[Прылёпаўка]], [[Пуцькі (Чавускі раён)|Пуцькі]], [[Русінаўка]] і [[Старасёлы (Радамльскі сельсавет)|Старасёлы]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (18 населеных пунктаў) — 904 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,0 % — [[беларусы]], 4,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (24 населеныя пункты) — 940 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)}} {{Чавускі раён}} [[Катэгорыя:Асінаўскі сельсавет (Чавускі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Расненскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе]] rop6ksvfleptybgrqez0icjsx5z8o8g 100 753022 5147045 5146573 2026-05-26T15:51:32Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5147045 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Оскар Галецкі|2026-05-26T14:36:57Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Людвік Калянкоўскі|2026-05-25T14:07:00Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Фёдар Сяргеевіч Фешчанка|2026-05-24T20:34:52Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Хорст Ябланоўскі|2026-05-24T14:24:10Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|2026-05-23T18:29:13Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Юрый Васілевіч Грыбоўскі|2026-05-23T18:14:48Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Штаб-кватэра UNESCO|2026-05-23T17:46:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Бату Сяргеевіч Хасікаў|2026-05-23T15:01:30Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Станіслаў Уладзіміравіч Думін|2026-05-23T14:22:19Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Алена Карп|2026-05-23T11:02:55Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Махмут Ахметавіч Гарэеў|2026-05-22T18:47:29Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Тамара Амвросьеўна Будкевіч|2026-05-22T08:10:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Васіль Фёдаравіч Гарбузаў|2026-05-22T05:45:45Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Урыэль Вайнрайх|2026-05-22T00:50:43Z|Aurel Iepureanu}} {{Новы артыкул|Ян Балзункевіч|2026-05-19T17:06:13Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Конрад Цузэ|2026-05-19T12:44:26Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 0p05pevoir77mw5g4fuxc4dgntpukjn 100 753274 5147043 5146571 2026-05-26T15:51:12Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5147043 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|2026-05-25T23:16:21Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Уэна (парк)|2026-05-25T18:25:49Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Роан-дзі|2026-05-25T18:17:17Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Кансэн-эн|2026-05-25T18:07:14Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Афіны)|2026-05-25T11:58:10Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Парк Інакасіра|2026-05-25T10:16:36Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Окума|2026-05-25T09:58:49Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сады Хамарыкю|2026-05-25T09:45:36Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Мікава (заліў)|2026-05-25T07:08:51Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Гамагоры|2026-05-25T06:49:32Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Андзё|2026-05-25T05:49:23Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|2026-05-23T11:54:37Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> d3d5au1m59w25nv7r0be1i4gmeers9a 100 753287 5147041 5146568 2026-05-26T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +14 новых 5147041 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Оскар Галецкі|2026-05-26T14:36:57Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Гета ў Гарадку (Гарадоцкі раён)|2026-05-26T13:48:08Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Сезон 2017/2018 ГК Віцязь Мінск|2026-05-26T13:31:39Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2026-05-26T13:12:10Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2017/2018 ГК Гомель|2026-05-26T12:37:18Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2026-05-26T11:36:28Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК Машэка Магілёў|2026-05-26T11:26:18Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК Гомель|2026-05-26T10:40:27Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-26T10:17:45Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Станіслаў Кашпарак|2026-05-26T08:11:54Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ГК Машэка Магілёў|2026-05-25T20:28:26Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Алесь Емяльянаў-Шыловіч|2026-05-25T20:26:56Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Гета ў Юравічах|2026-05-25T17:06:03Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Сцяпан Мікалаевіч Фалькоўскі|2026-05-25T16:44:53Z|~2026-31379-15}} {{Новы артыкул|Людвік Калянкоўскі|2026-05-25T14:07:00Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Рыгор Ігнатавіч Казячы|2026-05-25T12:00:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9ttstf33mox0ffivjwqwn0w83fqo2w6 0 753295 5147228 4653184 2026-05-27T00:00:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147228 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ардацкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шклоўскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ордаць]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[15 студзеня]] [[1965]] |Скасаванне = [[21 кастрычніка]] [[1957]],</br>[[22 лютага]] [[2012]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 707 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Арда́цкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-13/2012_13_9_47202.pdf&oldDocPage=1 Решение Шкловского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 15-12 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Шкловского района в агрогородки]</ref> [[Ордаць]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Шклоўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Шклоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. 21 кастрычніка 1957 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 12.</ref>. 15 студзеня 1965 года ўтвораны зноў у Шклоўскім раёне Магілёўскай вобласці БССР у складзе 13 населеных пунктаў: 5 населеных пунктаў ([[Вішанька (Шклоўскі раён)|Вішанька]], [[Дзіўнава]], [[Ладыжана]], [[Маёраўшчына (Шклоўскі раён)|Маёраўшчына]], [[Радзішына]]), якія ўваходзілі ў склад [[Фашчаўскі сельсавет|Фашчаўскага сельсавета]], 3 населеных пунктаў ([[Новае Вільянава]], [[Ордаць]], [[Шастакі (Шклоўскі раён)|Шастакі]]), якія ўваходзілі ў склад [[Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]], і 5 населеных пунктаў ([[Грамакі]], [[Новае Займішча]], [[Расцяроб]], [[Рудзіцы]] і [[Старое Займішча]]), якія ўваходзілі ў склад [[Чэрнеўскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Чэрнеўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. 12 жніўня 1980 года скасавана вёска [[Маёраўшчына (Шклоўскі раён)|Маёраўшчына]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 12 жніўня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).</ref>, 23 лютага 2006 года — вёска [[Вішанька (Шклоўскі раён)|Вішанька]]<ref>[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}</ref>. 22 лютага 2012 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Гарадзішчанскі сельсавет (Шклоўскі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-32/2012_32_9_48406.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 22 февраля 2012 г. № 14-10 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 707 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 97,7 % — [[беларусы]], 2,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў: аграгарадок [[Ордаць]], вёскі [[Грамакі]], [[Дзіўнава]], [[Ладыжана]], [[Новае Вільянава]], [[Новае Займішча]], [[Радзішына]], [[Рудзіцы]], [[Старое Займішча]] і [[Шастакі (Шклоўскі раён)|Шастакі]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Шклоўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1957 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2012 годзе]] tie5c8e502a57sy2ym2u5cxzdlx80fu 0 754583 5147144 4644434 2026-05-26T19:50:40Z IshaBarnes 124956 дапаўненне 5147144 wikitext text/x-wiki Гісторыя версій мабільнай [[Аперацыйная сістэма|аперацыйнай сістэмы]] [[Android]] пачалася з выпуску яе першай бэта-версіі 5 лістапада 2007 года. Першая камерцыйная версія Android 1.0 была выпушчана 23 верасня 2008 года. З 2011 года [[Google]] выпускае новыя версіі штогод.<ref>{{Cite web|url=https://www.howtogeek.com/345250/whats-the-latest-version-of-android/|title=What's the Latest Version of Android?|author=Fedewa|first=Joe|website=How-To Geek|date=January 12, 2023|access-date=January 30, 2023}}</ref> Анонс новых выпускаў адбываецца на канференцыі Google I/O, адразу ж выпускаецца бэта-версія для смартфонаў Google Pixel. Стабільная версія выходзіць пазней у тым жа годзе. == Агляд == Распрацоўка Android пачалася ў 2003 годзе кампаніяй Android, Inc., якая была набыта Google у 2005 годзе.<ref>{{Cite web|url=http://www.businessweek.com/technology/content/aug2005/tc20050817_0949_tc024.htm|title=Google Buys Android for Its Mobile Arsenal|author=Elgin|first=Ben|website=Bloomberg Businessweek|date=August 17, 2005|publisher=Bloomberg|archive-url=https://web.archive.org/web/20110227182929/http://www.businessweek.com/technology/content/aug2005/tc20050817_0949_tc024.htm|archive-date=February 27, 2011|access-date=February 20, 2012|url-status=dead}}</ref> Бэта-версія была выпушчана 5 лістапада 2007 года<ref>{{Cite web|url=http://googlesystem.blogspot.com/2007/11/google-launches-android-open-mobile.html|title=Google Launches Android, an Open Mobile Platform|date=November 5, 2007|publisher=Google Operating System|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930055836/http://googlesystem.blogspot.com/2007/11/google-launches-android-open-mobile.html|archive-date=September 30, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gizmodo.com/318561/live-googles-gphone-open-handset-alliance-conference-call|title=Live Google's gPhone Open handset alliance conference call|date=November 5, 2007|format=transcript|publisher=[[Gizmodo]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207154205/http://gizmodo.com/#!318561/live-googles-gphone-open-handset-alliance-conference-call|archive-date=February 7, 2013|access-date=February 8, 2013|url-status=live}}</ref>, у той час як SDK ({{lang-en|Software development kit}}, ''камплект распрацоўкі праграмнага забеспячэння'') быў выпушчаны 12 лістапада 2007 года.<ref>{{Cite web|url=https://www.macworld.com/article/61005/2007/11/androidsdk.html|title=Google releases Android SDK|website=MacWorld|date=November 12, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20100822061319/http://www.macworld.com/article/61005/2007/11/androidsdk.html|archive-date=August 22, 2010|access-date=February 8, 2013|url-status=live}}</ref> І сама аперацыйная сістэма, і SDK былі выпушчаны разам з іх зыходным кодам як свабоднае праграмнае забеспячэнне пад [[Ліцэнзія Apache|ліцэнзіяй Apache]].<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://arstechnica.com/uncategorized/2007/11/why-google-chose-the-apache-software-license-over-gplv2/|title=Why Google chose the Apache Software License over GPLv2 for Android|author=Paul|first=Ryan|website=Ars Technica|date=November 6, 2007|access-date=December 9, 2022}}</ref> Першы публічны выпуск Android 1.0 адбыўся разам з выпускам смартфона T-Mobile G1 (таксама вядомы як HTC Dream) у кастрычніку 2008 года.<ref>{{Cite web|url=http://arstechnica.com/gadgets/2014/06/building-android-a-40000-word-history-of-googles-mobile-os/6/|title=The history of Android: Android 1.0—introducing Google Apps and actual hardware|date=June 16, 2014|publisher=Ars Technica|archive-url=https://web.archive.org/web/20150310151326/http://arstechnica.com/gadgets/2014/06/building-android-a-40000-word-history-of-googles-mobile-os/6/|archive-date=March 10, 2015|access-date=December 5, 2018|url-status=live}}</ref> Версіі Android 1.0 і 1.1 не мелі кодавых назваў.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://source.android.com/setup/start/build-numbers|title=Codenames, Tags, and Build Numbers|website=Android Open Source Project|publisher=Google|access-date=June 1, 2022}}</ref> Менеджэр праекта, Раян Гібсан, прапанаваў выкарыстоўваць найменні на [[Кандытарская прадукцыя|кандытарскую]] тэматыку, пачынаючы з версіі Android 1.5 Cupcake. У жніўні 2019 года Google абвясціла, што спыняе выкарыстанне тэматыкі кандытарскіх вырабаў і будзе выкарыстоўваць толькі лічбавы парадак для наступных версій.<ref>{{Cite web|url=https://www.blog.google/products/android/evolving-android-brand/|title=A pop of color and more: updates to Android's brand|date=August 22, 2019|publisher=Google}}</ref> Першай у лічбавым парадку была выпушчана версія Android 10 у верасні 2019 года. == Гісторыя версій == {| class="wikitable" !Назва !Унутраная кодавая назва<ref>{{Cite web|url=https://source.android.com/setup/start/build-numbers|title=Codenames, Tags, and Build Numbers|website=Android Open Source Project|publisher=Google|access-date=June 1, 2022}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://source.android.com/setup/start/build-numbers "Codenames, Tags, and Build Numbers"]. ''Android Open Source Project''. Google<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">June 1,</span> 2022</span>.</cite></ref> !Нумар версіі !Узровень API !Дата стабільнага рэліза |- |Android 1.0 | {{Н/д}} | {{Version|o|1.0}} |1 |23 верасня 2008 |- |Android 1.1 |Petit Four | {{Version|o|1.1}} |2 |9 лютага 2009 |- |Android Cupcake |Cupcake | {{Version|o|1.5}} |3 |27 красавіка 2009 |- |Android Donut |Donut | {{Version|o|1.6}} |4 |15 верасня 2009 |- | rowspan="3" |Android Eclair | rowspan="3" |Eclair | {{Version|o|2.0}} |5 |27 кастрычніка 2009 |- | {{Version|o|2.0.1}} |6 |3 снежня 2009 |- | {{Version|o|2.1}} |7 |11 студзеня 2010<ref name="ReferenceA">{{Cite web|url=https://android-developers.googleblog.com/2010/01/android-21-sdk.html|title=Android 2.1 SDK}}</ref> |- |Android Froyo |Froyo | {{Version|o|2.2 – 2.2.3}} |8 |20 мая 2010 |- | rowspan="2" |Android Gingerbread | rowspan="2" |Gingerbread | {{Version|o|2.3 – 2.3.2}} |9 |6 снежня 2010 |- | {{Version|o|2.3.3 – 2.3.7}} |10 |9 лютага 2011 |- | rowspan="3" |Android Honeycomb | rowspan="3" |Honeycomb | {{Version|o|3.0}} |11 |22 лютага 2011 |- | {{Version|o|3.1}} |12 |10 мая 2011 |- | {{Version|o|3.2 – 3.2.6}} |13 |15 ліпеня 2011 |- | rowspan="2" |Android Ice Cream Sandwich | rowspan="2" |Ice Cream Sandwich | {{Version|o|4.0 – 4.0.2}} |14 |18 кастрычніка 2011 |- | {{Version|o|4.0.3 – 4.0.4}} |15 |16 снежня 2011 |- | rowspan="3" |Android Jelly Bean | rowspan="3" |Jelly Bean | {{Version|o|4.1 – 4.1.2}} |16 |9 ліпеня 2012 |- | {{Version|o|4.2 – 4.2.2}} |17 |13 лістапада 2012 |- | {{Version|o|4.3 – 4.3.1}} |18 |24 ліпеня 2013 |- | rowspan="2" |Android KitKat | rowspan="2" |Key Lime Pie | {{Version|o|4.4 – 4.4.4}} |19 |31 кастрычніка 2013 |- | {{Version|o|4.4W – 4.4W.2}} |20 |25 чэрвеня 2014 |- | rowspan="2" |[[Android Lollipop]] | rowspan="2" |Lemon Meringue Pie | {{Version|o|5.0 – 5.0.2}} |21 |4 лістапада 2014<ref name="android.googlesource.com">{{Cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/system/core/+/refs/tags/android-5.0.0_r1|title=refs/tags/android-5.0.0_r1 – platform/system/core – Git at Google|website=android.googlesource.com}}</ref> |- | {{Version|o|5.1 – 5.1.1}} |22 |2 сакавіка 2015<ref name="ReferenceB">{{Cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/system/core/+/refs/tags/android-5.1.0_r1|title=refs/tags/android-5.1.0_r1 – platform/system/core – Git at Google|website=android.googlesource.com}}</ref> |- |[[Android Marshmallow]] |Macadamia Nut Cookie | {{Version|o|6.0 – 6.0.1}} |23 |2 кастрычніка 2015<ref name="ReferenceC">{{Cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/system/core/+/refs/tags/android-6.0.0_r1|title=refs/tags/android-6.0.0_r1 – platform/system/core – Git at Google|website=android.googlesource.com}}</ref> |- | rowspan="2" |Android Nougat | rowspan="2" |New York Cheesecake | {{Version|o|7.0}} |24 |22 жніўня 2016 |- | {{Version|o|7.1 – 7.1.2}} |25 |4 кастрычніка 2016 |- | rowspan="2" |Android Oreo | rowspan="2" |Oatmeal Cookie | {{Version|o|8.0}} |26 |21 жніўня 2017 |- | {{Version|o|8.1}} |27 |5 снежня 2017 |- |Android Pie |Pistachio Ice Cream<ref>{{Cite web|url=https://www.neowin.net/news/android-p-being-referred-to-as-pistachio-ice-cream-internally-at-google/|title=Android P being referred to as 'Pistachio Ice Cream' internally at Google|author=Parker|first=Steven|website=Neowin|publisher=Neowin LLC|access-date=December 15, 2021}}</ref> | {{Version|o|9}} |28 |6 жніўня 2018 |- |Android 10 |Quince Tart<ref name="VergeQR">{{Cite web|url=https://www.theverge.com/tldr/2020/7/23/21336209/android-11-r-red-velvet-cake-internal-code-name-dessert-google|title=Even Android 11 is cake|author=Gartenberg|first=Chaim|website=The Verge|date=July 23, 2020|publisher=Vox Media, LLC|access-date=July 27, 2021|quote=Burke revealed last year that Android Q had been internally known as "Quince Tart"}}</ref> | {{Version|o|10}} |29 |3 верасня 2019 |- |Android 11 |Red Velvet Cake<ref name="VergeQR" /> | {{Version|o|11}} |30 |8 верасня 2020 |- |Android 12 |Snow Cone | {{Version|o|12}} |31 |4 кастрычніка 2021 |- |Android 12L |Snow Cone v2 | {{Version|o|12.1}}<ref>{{cite web |first1=Ron |last1=Amadeo |access-date=2023-03-08 |title=Android 12L is official as "Android 12.1," rolling out now to Pixel phones |url=https://arstechnica.com/gadgets/2022/03/tablet-focused-android-12l-update-rolls-out-just-not-to-any-tablets/ |date=March 7, 2022 |website=Ars Technica}}</ref> |32 |7 сакавіка 2022 |- |Android 13 |Tiramisu | {{Version|o|13}} |33 |15 жніўня 2022 |- |Android 14 |Upside Down Cake | {{Version|co|14}} |34 |4 кастрычніка 2023 |- |Android 15 |Vanilla Ice Cream |{{Version|co|15}} |35 |3 верасня 2024 |- |- |[[Android 16]] |Baklava |{{Version|c|16}} |36 |10 чэрвеня 2025 |- |- |Android 17 |Cinnamon Bun |{{Version|p|17}} |37 |{{Н/д}} |- | colspan="5" |{{Version|l}} |} == Гл. таксама == * [[Android]] * [[iOS]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Official website|https://www.android.com|name=Афіцыйны сайт Android}}{{ref-en}} * [https://source.android.com/ Дакументацыя і зыходны код Android]{{ref-en}} {{Google}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Android]] f9kx6z66g3f17aiy9od5kz163jnu1yr 0 755206 5146929 5125856 2026-05-26T13:01:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5146929 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст |трэнерскія клубы = {{спартыўная кар’ера |2007—2008|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[БНТУ (баскетбольны клуб)|БНТУ]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |2015—2020|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} |з 2023|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР]]| }}}} '''Андрэй Васільевіч Клемезь''' (нар. {{ДН|16|3|1969}}, [[Волжскі (горад)|Волжскі]], [[Валгаградская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — беларускі [[Баскетбол|баскетбаліст]], трэнер. Атакуючы абаронца. Майстар спорту СССР, член моладзевай зборнай СССР<ref>{{Cite web |url=http://svetlogorsk.by/ru/pages/social/sport/luchshie-sportsmeny/ |title=Лучшие спортсмены |access-date=28 снежня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231228125858/http://svetlogorsk.by/ru/pages/social/sport/luchshie-sportsmeny/ |archivedate=28 снежня 2023 |url-status=dead }}</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Баскетболам пачаў займацца ў 1980 годзе ў г. [[Светлагорск]]у. Выхаванец светлагорскай СДзЮШАР № 1<ref>[https://belarus.basketball/federatsiya/shkoly/gomelskaya-obl/sdyushor-1-g-svetlogorsk ГУ «ДЕТСКО-ЮНОШЕСКАЯ СПОРТИВНАЯ ШКОЛА № 1 СВЕТЛОГОРСКОГО РАЙОНА»]</ref>. Першы трэнер — Мікалай Іванавіч Зарубаў<ref>[https://www.instagram.com/p/Ci16gDlMhgn/ Легенды рядом! Представляем Вам нашего тренера: Клемезь Андрей Васильевич]</ref>. У 14 гадоў быў залічаны ў Рэспубліканскую школу-інтэрнат спартыўнага профілю г. [[Мінск]]а, дзе фармавалася юнацкая зборная каманда БССР па баскетболе. Прафесійная спартыўная кар’ера пачалася з 1984 года ў камандзе [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]]<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/90018/ АНДРЕЙ КЛЕМЕЗЬ. ВСТРЕТИЛСЯ С СЫНОМ ЧЕРЕЗ ВОСЕМНАДЦАТЬ ЛЕТ]</ref>. У 2007—2008 гадах быў асістэнтам галоўнага трэнера мужчынскай баскетбольнай каманды «[[БНТУ (баскетбольны клуб)|БНТУ-Мінская вобласць]]». З 2015 па 2020 год працаваў трэнерам жаночай каманды «Гарызонт». У 2023 годзе стаў галоўным трэнерам мужчынскай зборнай U-14<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7676-andrej-klemez-glavnyj-trener-muzhskoj-sbornoj-u-14 АНДРЕЙ КЛЕМЕЗЬ — ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР МУЖСКОЙ СБОРНОЙ U-14]</ref>. У жніўні 2025 года прызначаны галоўным трэнерам [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскай зборнай Беларусі (U-18)]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8548-ispolkom-bfb-shablon-na-budushchee ИСПОЛКОМ БФБ. ОПРЕДЕЛЕНЫ ДАТЫ ПРОВЕДЕНИЯ ТУРНИРОВ СЕЗОНА 2025/2026 И ТРЕНЕРСКИЕ ШТАБЫ НАЦКОМАНД]</ref>. Пад яго кіраўніцтвам зборная юнакоў 2009 года нараджэння перамагла ў Кубку Фенікса-2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7909-sbornaya-yunoshej-u-14-chempion-kubka-feniksa-sezona-2023-2024 СБОРНАЯ ЮНОШЕЙ U-14 – ЧЕМПИОН КУБКА ФЕНИКСА СЕЗОНА 2023-2024]</ref>, у Кубку Перамогі-2024<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7982-kubok-pobedy-sbornaya-yunoshej-belarusi-u-15-pobeditel-mezhdunarodnogo-turnira КУБОК ПОБЕДЫ. СБОРНАЯ ЮНОШЕЙ БЕЛАРУСИ U-15 – ПОБЕДИТЕЛЬ МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА]</ref> і 2025<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8443-muzhskaya-sbornaya-belarusi-u-16-pobeditel-mezhdunarodnogo-turnira-kubok-pobedy-2025 МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ U-16 - ПОБЕДИТЕЛЬ МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА «КУБОК ПОБЕДЫ–2025»]</ref>, стала пераможцам (2024, 2025)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8231-u-belorusskikh-sbornykh-zoloto-i-serebro-xxvii-mezhdunarodnogo-turnira-pamyati-vladimira-ryzhenkova У БЕЛОРУССКИХ СБОРНЫХ – ЗОЛОТО И СЕРЕБРО XXVII МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА ПАМЯТИ ВЛАДИМИРА РЫЖЕНКОВА]</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8674-u-belorusskikh-sbornykh-zoloto-i-serebro-xxvii-mezhdunarodnogo-turnira-pamyati-vladimira-ryzhenkova-2 У БЕЛОРУССКИХ СБОРНЫХ – ЗОЛОТО И БРОНЗА XXVIII МЕЖДУНАРОДНЫХ СОРЕВНОВАНИЙ ПАМЯТИ ВЛАДИМИРА РЫЖЕНКОВА]</ref> і сярэбраным прызёрам (2023)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/7765-belorusskie-sbornye-serebryanye-prizery-xxvi-mezhdunarodnogo-turnira-pamyati-vladimira-ryzhenkova БЕЛОРУССКИЕ СБОРНЫЕ – СЕРЕБРЯНЫЕ ПРИЗЕРЫ XXVI МЕЖДУНАРОДНОГО ТУРНИРА ПАМЯТИ ВЛАДИМИРА РЫЖЕНКОВА]</ref> Міжнароднага турніру памяці Уладзіміра Рыжанкова. У перыяд з 1993 па 2001 год уваходзіў у склад нацыянальнай зборнай каманды Рэспублікі Беларусь па баскетболе. 7 красавіка 1996 года ў гульні [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] — [[Рубон (баскетбольны клуб)|«Шыком-Лакаматыў» (Віцебск)]] усталяваў рэкорд выніковасці ў чэмпіянатах Беларусі — 66 ачкоў (рэкорд не адноўлены да цяперашняга часу)<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/94435/ КОРОТКО О ГЛАВНОМ. КЛЕМЕЗЯ НЕ ОБОШЛИ]</ref>. == Кар’ера == * 1984—1988 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 1988—1989 — СКА (Кіеў) * 1989—1994 — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ (Мінск)]] * 1994—1995 — Шахцёр (Чарамхова, Расія)<ref>[https://www.sports.ru/basketball/blogs/1529254.html 1994-95 «Шахтер»: через тернии — к ЦСКА]</ref> * 1995 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадарожнік (Саратаў, Расія)]] * 1995—1996 — ЦСК ВПС (Самара, Расія) * 1996 — [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] * 1996 — Вахастаў (Жыліна, Славакія) * 1996—1997 — [[Асторыя Быдгашч|Асторыя (Быдгашч, Польшча)]] * 1997 — Аўтазаводзец-РВАР (Мінск) (''у Кубку Беларусі'') * 1997—1998 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Лакаматыў (Віцебск)]] * 1999 — [[Хімкі (баскетбольны клуб)|Хімкі (Маскоўская вобласць, Расія)]]<ref>[https://russiabasket.ru/games/717391?apiUrl=https://org.infobasket.su&lang=ru#protocol 25.09.1999 Арсенал (Тула) — Химки (Московская область)]</ref> * 1999—2000 — Самара (Расія) * 2000—2001 — [[Гродна-93]] * 2002—2003 — [[БДУ (баскетбольны клуб)|БДУ (Мінск)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|2000/2001]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|1997]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|2000]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/131064 Профіль на сайце РФБ] * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7676-andrej-klemez-glavnyj-trener-muzhskoj-sbornoj-u-14 АНДРЕЙ КЛЕМЕЗЬ — ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР МУЖСКОЙ СБОРНОЙ U-14] * [https://www.sb.by/articles/v-odnu-korzinu-mozhno-popast-dvazhdy.html Андрей Клемезь: я бы с радостью пошел детским тренером, но никто не звал] * [https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ 27 лет назад мужская сборная Беларуси не пустила Литву на Евробаскет. Вы знали об этом?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230810232034/https://by.tribuna.com/be/blogs/belbasket/2786725/ |date=10 жніўня 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1997}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2001}} {{DEFAULTSORT:Клемезь Андрэй Васільевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты СССР]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Хімкаў» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Самары» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Гарызонта» Мінск]] [[Катэгорыя:Трэнеры РДВАР]] 8yr4br09hfvcc06o58d9e4bhpn5rkvu 0 755958 5147082 4655700 2026-05-26T17:09:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147082 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Гурскі}} '''Антон Іванавіч Гу́рскі''' ({{ДН|14|1|1936}}, в. [[Лугавая (Капыльскі раён)|Свінка]], {{МН|Капыльскі раён|у Капыльскім раёне|}}, [[Мінская вобласць]] — {{ДС|1|07|2016}}) — беларускі [[фалькларыст]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1978)<ref name="БЭ"/>. == Біяграфія == Нарадзіўся {{ДН|14|1|1936}} года ў вёсцы [[Лугавая (Капыльскі раён)|Свінка]] [[Капыльскі раён|Капыльскага раёна]]<ref name="БЭ" />. Скончыў [[Мінскі педагагічны інстытут]] у [[1959]] годзе. 3 1959 года ў сектары фальклору [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] Нацыянальнай АН Беларусі<ref name="БЭ" />, з 1979 г. працаваў старшым навуковым супрацоўнікам. Са шматлікіх экспедыцый па ўсёй Беларусі прывозіў сшыткі з запісамі, у якіх зафіксаваны творы практычна ўсіх жанраў вуснай паэзіі (іх колькасць набліжаецца да дзесяці тысяч)<ref name=":0">{{bis.nlb.by|133940}}</ref>. Памёр {{ДС|1|07|2016}} года<ref>{{Cite web|url=https://kapyl.by/kopyl/znamenit/navukovyya-dzeyachy/%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%81%D0%BA%D1%96-%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD-%D1%96%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87|title=Гурскі Антон Іванавіч {{!}}|website=kapyl.by|access-date=2024-01-07|url-status=dead}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Даследаваў фальклорныя жанры ([[загадкі]], [[песні]], [[паданні]], [[Легенда|легенды]])<ref name="БЭ" />. Найбольш аўтарытэтны ў беларускай фалькларыстыцы даследчыкам зімовых свят. Мае больш за 200 публікацый у беларускіх энцыклапедыях і на старонках перыёдыкі<ref name=":0" />. З усяго жанравага багацця нашага фальклору Антон Іванавіч выбраў для навуковага даследавання народныя каляндарна-абрадавыя песні зімовага цыкла. Па гэтай тэме ў 1978 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю «Беларускія зімовыя песні: Калядкі і шчадроўкі (па запісах ХІХ — пачатку ХХ ст.)». Зроблены ўпершыню ў айчыннай фалькларыстыцы навуковы аналіз каляднай абраднасці ўсходніх славян і беларускай каляднай паэзіі склаў аснову манаграфій «Зімовая паэзія беларусаў» (1980) і «Святкаванне Калядаў на Беларусі» (1998)<ref name=":0" />. Цікавіўся А. І. Гурскі і пазаабрадавай лірыкай. Вынікам гэтай дзейнасці сталі манаграфіі «Тайны народнай песні» (1994), «Семантыка і паэтыка сямейнай лірыкі» (2001), «Чаму вучыць народная песня» (2007), «Пазаабрадавая лірыка ўсходніх славян» (2008)<ref name=":0" />. Аўтар кнігі «3 любоўю да народа» ([[1989]]), раздзелаў у кнігах «Беларуская народная вусна-паэтычная творчасць» ([[1967]]), «Праблемы сучаснага беларускага фальклору» ([[1969]]), «Беларуская фалькларыстыка» (1980)<ref name="БЭ" />. Складальнік тамоў збору «Беларуская народная творчасць»; «Зімовыя песні: Калядкі і шчадроўкі» ([[1975]]), «Загадкі» (1972) і «Легенды і паданні» (1983, абедзве з [[М. Грынблат]]ам), «Земляробчы каляндар» ([[1990]]), зборнікаў фальклору «Дрэва кахання» ([[1980]]), «Сакрэт шчасця» ([[1986]]), «Бяздоннае багацце» ([[1990]]), «Самае галоўнае» ([[1992]]), «Музыка-чарадзей» ([[1995]]), «Не сілай, а розумам» (1997)<ref name="БЭ" /> «Прыстань ваўкалакаў» (2001), «У ноч на Івана Купалу» (2004), «Мудрасць жыцця : прыказкі, прымаўкі» (2007)<ref name=":0" /> і інш. А. І. Гурскі зрабіў уклад і ў гісторыю беларускай фалькларыстыкі. Ён аўтар манаграфіі «З любоўю да народа» (1989), якая прысвечана творчай дзейнасці фалькларыстаў і этнографаў [[Д. Булгакоўскі|Д. Булгакоўскага]] і [[П. Дземідовіч]]а<ref name=":0" />. Вучоны наведваў вёскі, якія пацярпелі ад чарнобыльскай катастрофы. У зборнік «Фальклор Магілёўшчыны : матэрыялы з раёнаў, пацярпелых ад аварыі на ЧАЭС» (2011, сумесна з [[А. У. Марозаў|А. У. Марозавым]] і [[Н. Г. Мазурына]]й) увайшлі матэрыялы з мясцін, якія найбольш пацярпелі ад радыяцыйнага забруджвання<ref name=":0" />. == Узнагароды == Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР|Дзяржаўнай прэміі Беларусі]] ([[1986]])<ref name="БЭ">{{крыніцы/БЭ|5|Гурскі Антон Іванавіч|[[І. У. Саламевіч]]}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|5|Гурскі Антон Іванавіч|[[І. У. Саламевіч]]}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|133940}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гурскі Антон Іванавіч}} jvaerc6ue4xdnrx2i7k9sr995ww9cqf 0 759446 5147335 4884211 2026-05-27T10:18:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147335 wikitext text/x-wiki {{Картка бітвы |Выява = [[Выява:Otrar aerial view-Aug-2018.jpg|250px]] |Подпіс = Рэшткі цытадэлі ў [[Атрар]]ы, якая была цалкам разбураная манголамі. |Назва бітвы = Атрарская катастрофа |Дата = снежань 1219 — люты 1220 |Месца = [[Атрар]], сучасны [[Казахстан]] |Канфлікт = [[Мангольскае заваяванне Харэзма]] |Бок1 = [[Мангольская імперыя]] |Бок2 = {{нп3|Дзяржава Харэзмшахаў||ru|Государство Хорезмшахов}} |Камандзір1 = [[Джагатай]], [[Угедэй]] |Камандзір2 = {{нп3|Каір-хан|Іналчук|ru|Каир-хан}} (загінуў), Карача (загінуў) |Сілы1 =50,000-75,000 |Сілы2 = 5,000-15,000 |Страты1 = мінімальныя |Страты2 = вялізныя |Вынік = Перамога [[Мангольская імперыя|Мангольскай імперыі]] }} '''Атрарская катастрофа''', '''Атрарскі інцыдэнт''' — [[аблога]], якая адбывалася са снежня 1219 па люты 1220 года падчас [[Мангольскае заваяванне Харэзма|мангольскага заваявання Харэзмійскай імперыі]] ў [[Атрар]]ы, вялікім гандлёвым горадзе на рацэ [[Сырдар’я|Сырдар’і]]. {{нп3|Каір-хан|Іналчук|ru|Каир-хан}}, губернатар горада, захапіў тавары [[Мангольская імперыя|мангольскага]] гандлёвага каравану ў папярэднім годзе; пасля чарговых правакацый з боку князя Іналчука і кіраўніка {{нп3|Дзяржава Харэзмшахаў|Харэзмійскай імперыі|ru|Государство Хорезмшахов}}, шаха [[Ала ад-Дзін Мухамед II|Мухамеда II]], [[Чынгісхан]] распачаў поўнамаштабнае ўварванне ў імперыю. У горадзе было шмат гарнізонаў і ўмацаванняў, і мангольскім войскам было цяжка прарваць умацаванні. Аднак прагрэс дасягаўся павольна, і да лютага Чынгіз адчуваў сябе дастаткова ўпэўнена, каб аддзяліць частку свайго войска і накіравацца на поўдзень да [[Маверанахр|Трансаксіяны]] . Яго сыны [[Джагатай]] і [[Угедэй]] засталіся працягваць аблогу. Карача, галоўны генерал горада, дэзерціраваў у лютым 1220 года, і ўнутраная цытадэль пала неўзабаве пасля гэтага. Іналчук быў схоплены жывым і пакараны. Некаторыя крыніцы распавядаюць, што ён быў пакараны смерцю шляхам залівання расплаўленага металу ў яго адтуліны; гэтая гісторыя, якая сімвалізуе яго прагнасць у захопе караванаў, амаль напэўна [[Апокрыф|апакрыфічная]]. Мухамад чакаў, што качавыя захопнікі не захопяць Атрар. Яго захоп пакінуў сэрца Харэзма адкрытым для заваявання — манголы па чарзе ізалявалі і захапілі вялікія гарады {{нп3|Аблога Бухары|Бухару||Siege of Bukhara}}, {{нп3|Аблога Самарканда (1220)|Самарканд||Siege of Samarkand (1220)}} і {{нп3|Аблога Ургенча|Ургенч||Siege of Gurganj}}. Аазіс Атрар адрадзіўся, калі Сырдар’я змяніла сваё рэчышча; Харэзмійская цытадэль засталася закінутай. == Фон == Аазіс [[Атрар]], які складаўся з дзесяці [[Абарончая сцяна|агароджаных гарадоў]] і пяцідзесяці меншых вёсак, займаў плошчу ў 200 квадратных каля ўпадзення ракі [[Сырдар’я|Сырдар’і]] і яе [[прыток]]а {{нп3|Арыс (рака)|Арысі|ru|Арыс (река)}}; абедзве ракі забяспечвалі вадой разгалінаваную сетку [[Арашэнне|ірыгацыйных]] каналаў. Аазіс, які быў заселены з другога стагоддзя да нашай эры, утварыў [[Буферная зона|буферную зону]] паміж [[Качэўнікі|качавым]] [[стэп]]ам на поўначы і [[Аселасць|аселымі культурамі]] на поўдні. Аднайменны горад Атрар быў моцна ўмацаваны, ён размяшчаўся на 20-мятровым [[Абарончае збудаванне|насыпе]], які называўся «табэ»{{Sfn|Clarke|Sala|Deom|Meseth|2005}}{{Sfn|Jansen|Childe|Chih-Hung|Ley|2003}}. Атрар таксама быў вузлом некалькіх асноўных [[Гандлёвы шлях|гандлёвых маршрутаў]] [[Вялікі шаўковы шлях|Шаўковага шляху]], які вёў на захад ва [[Стары Ургенч|Ургенч]] і [[Еўропа|Еўропу]], на поўдзень у [[Самарканд]] і іншыя буйныя гарады [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай Азіі]] і на ўсход у [[Кітай]] праз {{нп3|Джунгарскія Вароты||ru|Джунгарские Ворота}}{{Sfn|Baipakov|2000}}. Вядома, што горад Атрар знаходзіўся пад кантролем прадстаўніка [[Дынастыя|дынастыі]] {{нп3|Караханідская дзяржава|Караханідаў|ru|Караханидское государство}}, званым Тадж ад-Дзін Більге-хан у 1204 годзе&nbsp;н.э., які ў якасці васала {{нп3|Каракітайскае ханства|Каракітайскага ханства|ru|Каракитайское ханство}} ўзначаліў войска, каб дапамагчы [[Ала ад-Дзін Мухамед II|Мухамеду II Харэзмскаму]] супраць [[Гурыды|Гурыдаў]]{{Sfn|Buniyatov|2015}}{{Sfn|Biran|2005}}. Каракітаі, аднак, неўзабаве былі аслаблены падзеямі на іх усходняй мяжы: [[Чынгісхан]] {{нп3|Узвышэнне Чынгісхана|пачаў усталёўваць гегемонію над мангольскімі плямёнамі||Rise of Genghis Khan}}, што выклікала вялікую нестабільнасць у рэгіёне{{Sfn|Biran|2009}}. {{нп3|Кучлук||ru|Кучлук}}, {{нп3|Найманы|найманскі|ru|Кучлук}} прынц, які {{нп3|Бітва пры Чакірмауце|пацярпеў паражэнне||Battle of Chakirmaut}} ад [[Мангольская імперыя|манголаў]], здолеў узурпаваць каракітайскі трон у 1211 годзе, і Мухамад скарыстаўся анархіяй, каб значна пашырыць харэзмійскія ўладанні{{Sfn|Atwood|2004}}. Ён завалодаў усёй [[Маверанахр|Трансаксаніяй]] і тэрыторыямі на поўнач да Атрара паміж 1210 і 1212 гадамі, і замяніў мясцовых губернатараў сваімі, саслаўшы Тадж ад-Дзіна ў {{нп3|Ніса|Нісу|ru|Ниса}}, дзе ён быў забіты{{Sfn|Biran|2005}}{{Sfn|Buniyatov|2015}}. Да 1218 года {{нп3|Дзяржава Харэзмшахаў|Харэзмійская імперыя|ru|Государство Хорезмшахов}} кантралявала большую частку [[Цэнтральная Азія|Сярэдняй Азіі]] і [[Іран|Персіі]], і Мухамед II атрымаў тытул «Другі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандр]]»{{Sfn|May|2018}}{{Sfn|Buniyatov|2015}}. Аднак харэзмійская ўлада была слабай. Яго імперыя была велізарнай і нядаўна створанай, з адміністрацыяй, якая ўсё яшчэ развівалася{{Sfn|Barthold|1968}}. Акрамя таго, маці Мухамеда II, {{нп3|Тэркен-хатун||ru|Теркен-хатун}} па-ранейшаму валодала значнай уладай у каралеўстве — гісторык {{нп3|Пітэр Бенджамін Голдэн|Пітэр Голдэн|ru|Голден, Питер Бенджамин}} назваў адносіны паміж шахам і яго маці «няпростым дваеўладдзем», што часта дзейнічала на шкоду Мухамеду{{Sfn|Golden|2009}}. Савецкі гісторык {{нп3|Зія Мусаевіч Буніятаў|Зія Буніятаў|ru|Буниятов, Зия Мусаевич}} адзначаў, што ўказы Мухамеда часта адмяняліся Тэркен-хатун, у той час як яна фактычна прысвоіла сталіцу Харэзма [[Стары Ургенч|Ургенч]] як сваю ўласную вобласць, прымушаючы Мухамеда перанесці свой двор у [[Самарканд]]{{Sfn|Buniyatov|2015}}. Хатун, першапачаткова прынцэса [[Полаўцы|кыпчакоў]], маніпулявала спадчынай, дыскрэдытуючы прэтэнзіі старэйшага сына Мухамада {{нп3|Джэлал ад-Дзін Мангубердзі|Джалал ад-Дзіна|ru|Джелал ад-Дин Мангуберди}} на карысць яго зводнага брата {{нп3|Азлаг-шах|Узлага|ru|Озлаг-шах}}, які напалову быў кыпчаком. Яна таксама паставіла многіх сваіх сваякоў на высокія пасады ў адміністрацыі Харэзма{{Sfn|Jackson|2017}}{{Sfn|Buniyatov|2015}}. [[Файл:Terken_Khatun-1.1.jpg|злева|міні|250px|Выява {{нп3|Тэркен-хатун||ru|Теркен-хатун}} (''злева)'' пасля яе пазнейшага захопу манголамі.]] Гэтых высокапастаўленых сваякоў моцна не любілі многія іншыя харэзмійскія падданыя. У дадатак да таго, што яны не былі {{нп3|Зварот у іслам|мусульманамі||Conversion to Islam}}, памагатыя кыпчакоў у арміі Мухамеда былі жорсткімі, скупымі і часта нелаяльнымі{{Sfn|Jackson|2017}}. Таму нядзіўна, што ўсе асноўныя справаздачы пра [[Мангольскае заваяванне Харэзма|мангольскае ўварванне ў Харэзм]], усе напісаныя [[Мусульмане|мусульманскімі]] аўтарамі, вінавацяць кіпчацкую прагнасць: яны канкрэтна згадваюць аднаго з пляменнікаў Тэркен-хатун, чалавека па імені {{нп3|Каір-хан|Іналчук|ru|Каир-хан}}, часам тытулаваны як ''Каір-хан'' або ''Інал-хан'', які быў прызначаны губернатарам Атрара, цяпер памежнага горада Харэзмійскай дзяржавы{{Sfn|Jackson|2017}}{{Sfn|Barthold|1968}}. == Перадгісторыя == З’яўляючыся цэнтрам гандлю, Атрар прыняў мангольскі {{нп3|Караван|гандлёвы караван|ru|Караван}} з 450 [[Купец|купцоў]] зімой 1218-19 гг{{Sfn|Atwood|2004}}. Гэтыя гандляры, якія прывозілі вялікую колькасць {{нп3|Тавары раскошы|прадметаў раскошы||Luxury goods}}, такіх як [[золата]], [[Серабро|срэбра]], {{нп3|сабалінае футра||de|Zobelfell}} і [[шоўк]], былі паслядоўнікамі {{нп3|Наён|наёнаў|ru|Нойон}} (блізкіх спадарожнікаў) Чынгісхана{{Sfn|Favereau|2021}}{{Sfn|Jackson|2017}}. Іналчук абвінаваціў іх у [[шпіянаж]]ы і загадаў забіць, прысвоіўшы іх даброты сабе. Былі дэбаты як наконт датычнасці шаха Мухамеда, так і аб абгрунтаванасці гэтага абвінавачвання. У той час як некаторыя [[Хроніка|летапісцы]], такія як {{нп3|Шыхаб-ад-дзін Мухамед ан-Насаві|ан-Насаві|ru|Ан-Насави, Шихаб-ад-дин Мухаммед}}, вінавацяць выключна прагнасць Іналчука, большасць іншых сцвярджае, што Мухамед альбо дазволіў, альбо відавочна загадаў разню{{Sfn|Barthold|1968}}. {{нп3|Пауль Рачнеўскі||de|Paul Ratchnevsky}} адзначае, што ў Іналчука павінна была быць прынамсі «маўклівая згода» Мухамеда на ажыццяўленне такой табуіраванай дыпламатычнай акцыі {{Sfn|Ratchnevsky|1991}}. Аднак верагодна, што абвінавачанне ў шпіянажы было ў пэўнай ступені дакладным: як харазмійцы, так і манголы, як вядома, выкарыстоўвалі ў якасці шпіёнаў купцоў і дыпламатаў, якія атрымлівалі каштоўную стратэгічную інфармацыю і распаўсюджвалі спрыяльную [[Прапаганда|прапаганду]] ў рамках сваіх місій{{Sfn|Jackson|2017}}{{Sfn|Ratchnevsky|1991}}. Пакаранне смерцю купцоў у Атрары паслужыла [[Casus belli|падставай для вайны]] па дзвюх прычынах. Па-першае, пасланцы любога кшталту лічыліся {{нп3|Святасць жыцця|недатыкальнымі||Sanctity of life}} ў {{нп3|Яса|мангольскім заканадаўстве|ru|Яса}}, і любая крыўда, зробленая ім, патрабавала кампенсацыі або помсты. Наступнае прыніжэнне Мухамедам мангольскіх паслоў, накіраваных для аднаўлення адносін, не дапамагло справе{{Sfn|Jackson|2017}}{{Sfn|Buniyatov|2015}}. Па-другое, разня паслужыла адкрыццём {{нп3|Эканамічная вайна|эканамічнай вайны|uk|Економічна війна}}. Стэпавыя качэўнікі заўсёды былі вельмі занепакоеныя святасцю і бяспекай гандлёвых шляхоў: паколькі харазмійцы кантралявалі ўсе шляхі за Атрар, манголы цяпер былі цалкам адрэзаныя ад [[Міжнародны гандаль|гандлёвых партнёраў]] на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]{{Sfn|Favereau|2021}}{{Sfn|Jackson|2017}}. Акрамя таго, узурпацыя {{нп3|Кучлук|Кучлукам|ru|Кучлук}} Каракітая і наступныя дзеянні стварылі рэлігійную і тэрытарыяльную напружанасць у [[Туркестан (рэгіён)|Туркестане]]{{Sfn|Jackson|2017}}{{Sfn|Atwood|2004}}. Пасля таго, як усе яго дыпламатычныя спробы былі адхілены, Чынгісхан падрыхтаваўся да вайны. Ён пакінуў свайго генерала {{нп3|Мухалі||ru|Мухали}} {{нп3|Намеснік|намеснікам|uk|Намісник}} у Паўночным Кітаі для працягу {{нп3|Мангольска-цзіньская вайна|вайны супраць Цзінь|ru|Монгольско-цзиньская война}} і сабраў асноўную частку свайго войска ў [[Алтай|гарах Алтая]]{{Sfn|Atwood|2004}}{{Sfn|Favereau|2021}}. У той час як гісторыкі пачатку XX стагоддзя, такія як {{нп3|Васіль Уладзіміравіч Бартольд|Васіль Бартольд|ru|Бартольд, Василий Владимирович}}, ацэньвалі колькасць мангольскага ўварвання ад 150 000 да 200 000 чалавек{{Sfn|Barthold|1968}}, больш познія навукоўцы далі ацэнкі ад 50 000 да 75 000 чалавек{{Sfn|Atwood|2004}}{{Sfn|Sverdrup|2017}}. Паведамляецца, што ў шаха Мухамада было больш за 400 000 салдат{{Sfn|Atwood|2004}}, а сярэднявечныя крыніцы сцвярджаюць, што ў Атрары знаходзілася ад 15 000 да 50 000 чалавек, але гэтыя лічбы могуць быць перабольшаныя ў дзесяць разоў{{Sfn|Sverdrup|2017}}. Часткай гарадскіх войскаў камандаваў Карача, генерал, пасланы шахам на дапамогу Іналчуку. {{Sfn|Sverdrup|2017}} == Аблога == Мангольскія войскі прыбылі на Сырдар’ю восенню 1219 года, фарсіраваўшы некалькі рэк і атрымаўшы падмацаванне ад саюзнікаў. Другі і трэці сыны Чынгісса, [[Джагатай]] і [[Угедэй]], былі адпраўлены наперад, каб аблажыць горад, у той час як сам хан застаўся за ракой, уладкоўваючы пастку для шаха — калі ён выйдзе наперад, каб сутыкнуцца з сіламі абложнікаў, Чынгіз хацеў пераправіцца праз раку і знішчыць харэзмійскае войска ў жорсткай бітве. Аднак шах Мухамад не зачапіўся, таму Чынгіз змяніў планы. Паколькі аблога Атрара аказалася доўгай, ён падзяліў свае сілы. Першынец хана [[Джучы]] быў адпраўлены на поўнач для захопу гарадоў уздоўж [[Сырдар’я|Сырдар’і]], у той час як вярхоўныя генералы {{нп3|Субэдэй||ru|Субэдэй}} і [[Джэбэ]] былі адпраўлены на поўдзень у [[Ферганская даліна|Ферганскую даліну]] з невялікімі сіламі. Чынгіс сам узяў свайго малодшага сына [[Талуй|Талуя]] і з дапамогай мясцовых павадыроў знік у пустыні [[Кызылкум]], каб {{нп3|Аблога Бухары|знянацку атакаваць Бухару||Siege of Bukhara}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{cite book|last=Atwood|first=Christopher P.|date=2004|title=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|publisher=Facts on File|location=New York|isbn=978-0-8160-4671-3|url=https://www.academia.edu/8855875/|access-date=2 March 2022|archive-date=19 ліпеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719221752/https://www.academia.edu/8855875|url-status=dead}} * {{cite book|last=Barthold|first=Vasily|author-link=Vasily Bartold|date=1968|orig-date=1900|title=Turkestan Down to the Mongol Invasion|edition=Second|publisher=[[Oxford University Press]], Luzac & Co|location=London|oclc=4523164}} * {{cite book|last=Baipakov|first=Karl|chapter=9: The Silk Route across Central Asia|title=History of Civilizations of Central Asia|volume=IV / #2|publisher=UNESCO Publishing|date=2000|editor-last1=Bosworth|editor-first1=C.E.|editor-link1=Clifford Edmund Bosworth|editor-last2=Asimov|editor-first2=M.S.|isbn=9231034677|pages=226–231}} * {{cite book|last=Biran|first=Michal|date=2005|title=The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History: between China and the Islamic World|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|url=https://archive.org/details/empireofqarakhit0000bira/|url-access=registration}} * {{cite journal|last=Biran|first=Michal|date=2009|title=The Mongols in Central Asia from Chinggis Khan's invasion to the rise of Temür|journal=The Cambridge History of Inner Asia|volume=The Chinggisid Age|isbn=9781139056045|doi=10.1017/CBO9781139056045.006|pages=46–66}} * {{cite book|last=Buniyatov|first=Z. M.|trans-title=A History of the Khorezmian State under the Anushteginids, 1097-1231|script-title=ru:Государство Хорезмшахов-Ануштегинидов: 1097-1231|orig-date=1986|date=2015|location=Moscow|publisher=Nauka|isbn=978-9943-357-21-1|translator-last1=Mustafayev|translator-first1=Shahin|translator-last2=Welsford|translator-first2=Thomas|author-link=Ziya Bunyadov}} * {{cite journal|last1=Clarke|first1=Derek|last2=Sala|first2=Renato|last3=Deom|first3=J. M.|last4=Meseth|first4=E.|date=2005|title=Reconstructing irrigation at Otrar Oasis, Kazakhstan, AD 800–1700|journal=Irrigation and Drainage|publisher=[[International Commission on Irrigation and Drainage]]|volume=54|pages=375–388|issn=1531-0353|doi=10.1002/ird.195}} * {{cite book|last=Favereau|first=Marie|author-link=Marie Favereau|date=2021|title=The Horde: How the Mongols Changed the World|publisher=[[Harvard University Press]]|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv322v4qv.4|isbn=9780674244214}} * {{cite journal|last=Golden|first=Peter|author-link=Peter Benjamin Golden|date=2009|title=Inner Asia c.1200|url=|journal=The Cambridge History of Inner Asia|volume=The Chinggisid Age|issue=|pages=9–25|doi=10.1017/CBO9781139056045.004|isbn=9781139056045}} * {{cite book|last=Jackson|first=Peter|title=The Mongols and the Islamic World: From Conquest to Conversion|publisher=[[Yale University Press]]|location=[[New Haven]]|date=2017|url=http://www.jstor.org/stable/j.ctt1n2tvq0.11}} * {{cite report|last1=Jansen|first1=Michael|last2=Childe|first2=Francis|last3=Chih-Hung|first3=Roland Lin|last4=Ley|first4=Karsten|date=2003|title=Preservation and Restoration of the Ancient City of Otrar|url=http://publications.rwth-aachen.de/record/48889/files/48889.pdf|publisher=UNESCO|format=pdf|location=Paris|accessdate=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127173333/http://publications.rwth-aachen.de/record/48889/files/48889.pdf|archive-date=27 January 2022|url-status=live}} * {{cite book|last=May|first=Timothy|date=2018|title=The Mongol Empire|location=Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press|jstor=10.3366/j.ctv1kz4g68.11|isbn=9780748642373|url=https://www.jstor.org/stable/10.3366/j.ctv1kz4g68.11}} * {{cite book|last=Ratchnevsky|first=Paul|year=1991|translator=Thomas Haining|translator-link=Thomas Haining|title=Genghis Khan: His Life and Legacy|publisher=[[Blackwell Publishing]]|location=Oxford|url=https://archive.org/details/genghiskhan00paul/|url-access=registration|isbn=978-06-31-16785-3}} * {{cite book|last=Sverdrup|first=Carl|publisher=Helion & Company|location=[[Warwick]]|date=2017|title=The Mongol Conquests: The Military Campaigns of Genghis Khan and Sübe'etei|isbn=978-1913336059|url=https://archive.org/details/Book_1096/}} {{coord|42.85|68.30|format=dms|display=inline,title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бітвы Мангольскай імперыі]] [[Катэгорыя:1220]] [[Катэгорыя:Мангольскія заваяванні]] [[Катэгорыя:Гісторыя Казахстана]] [[Катэгорыя:Мангольская імперыя]] c261vnxwy3ydjp03v73un0fj1yxh5a0 0 763564 5147061 5127139 2026-05-26T16:26:21Z DBatura 73587 /* Заўвагі */ 5147061 wikitext text/x-wiki {{Групоўка |назва = Батальён Аль-Бара ібн Малік |арыгінал = |эмблема = Al-Bara' ibn Malik Brigade.jpg |шырыня = |подпіс = |іншыя назвы = |частка = [[Народнае супраціўленне Судана]] |нацыянальнасць = |рэлігія = |ідэалогія = [[ісламізм]] |дэвіз = |лідары = Альмусбах Абузаід |штаб-кватэра = |рэгіён = |сфарміравана = |расфармавана = |перш = |стала = |саюзнікі = [[Узброеныя сілы Судана]] |праціўнікі = [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |колькасць = |канфлікты = [[Канфлікт у Судане (з 2023)]] |акцыі = |сайт = |заўвагі = }} '''Батальён Аль-Бара ібн Малік''' ({{Lang-ar|كتيبة البراء بن مالك}}) — суданскае [[Маджахед|ісламісцкае апалчэнне]], частка [[Народнае супраціўленне Судана|Народнага супраціўлення Судана]]. Фарміраванне звязана з [[Народныя сілы абароны|Народнымі сіламі абароны]]<ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://arabwall.com/%D9%85%D8%A7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B7-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84/|title=كتائب الظل: ما حدود انخراط الإخوان في المواجهات المسلحة بالسودان؟|website=الحائط العربي|date=2023-10-09|access-date=2024-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://alarab.co.uk/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%D8%AC-%D8%A5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%88%D8%B1-%D9%84%D8%A5%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%85%D9%86-%D9%88%D8%B1%D8%B7%D8%AA%D9%87|title=كتائب الظل تخرج إلى النور لإنقاذ الجيش السوداني من ورطته {{!}}|author=العرب|first=Al Arab|website=صحيفة العرب|date=2023-07-07|access-date=2024-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://icss.ae/articles/view/%D8%AD%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%88%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%AA%D9%86%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%86%D8%B8%D9%8A%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A9-|title=حرب السودان.. الإسلاميون يستنفرون التنظيمات الجهادية|website=International Center for Strategic Studies|date=2023-09-11|access-date=2024-04-10}}</ref>. Батальён названы ў гонар [[Аль-Бара ібн Малік|Аль-Бара ібн Маліка]], знакамітага ваяра часоў ранніх мусульманскіх заваяванняў<ref name=":0"/>. Сфарміраваны пры садзейнічанні некаторых афіцэраў ваеннай разведкі Судана<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-US|url=https://arabwall.com/en/what-are-the-limits-of-the-brotherhoods-involvement-in-armed-confrontations-in-sudan/|title=What are the limits of the Brotherhood's involvement in armed confrontations in Sudan?|website=The Arab Wall|date=2023-11-21|access-date=2024-04-10}}</ref><ref name=":1"/><ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://www.alaraby.com/news/%D9%83%D8%AA%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A8%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%84%D9%83-%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%8A%D9%82-%D9%84%D9%80%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D9%83%D8%B4%D9%81-%D9%82%D8%B5%D8%AA%D9%87%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A3%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AB-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86|title="كتيبة البراء بن مالك".. تحقيق لـ"العربي" يكشف قصتها ودورها بأحداث السودان|website=التلفزيون العربي|date=2023-07-17|access-date=2024-04-10}}</ref>. У ходзе [[Канфлікт у Судане (з 2023)|суданскага канфлікту]] батальён заняў бок [[Узброеныя сілы Судана|арміі]] генерала [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Бурхана]], выступіўшы супраць [[Сілы аператыўнай падтрымкі|войск]] генерала [[Махамед Хамдан Дагала|Дагала]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unravelling-sudans-militia-matrix-prf-and-other-emerging-forces|title=Unravelling Sudan's militia matrix: PRF and other emerging forces|author=Lisa|website=Dabanga Radio TV Online|date=2023-09-26|access-date=2024-04-10}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-activists-fighting-rsf-alongside-army|title=Sudanese revolutionaries fighting alongside army against RSF|website=Middle East Eye|access-date=2024-04-10}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://www.bbc.com/arabic/articles/cyr1k40j02jo|title=الحرب في السودان: كيف يقاتل أنصار عمر البشير في صفوف الجيش السوداني؟|website=BBC News عربي|date=2023-10-02|access-date=2024-04-10}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|lang=ar|url=https://www.aljazeera.net/politics/2024/3/15/%d9%87%d9%84-%d8%a3%d8%b3%d9%87%d9%85%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%88%d9%85%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b4%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d9%8a%d8%ad|title=هل أسهمت "المقاومة الشعبية" في ترجيح كفة الجيش السوداني؟|author=النور|first=النور أحمد|website=الجزيرة نت|access-date=2024-04-10}}</ref>. У прыватнасці, падчас [[Бітва за Хартум (з 2023)|бітвы за Хартум]] падраздзяленне ўдзельнічала ў баях за штаб бранятанкавага корпуса<ref name=":1" />. Байцы фарміравання ваявалі ў складзе бранятанкавага і пяхотнага карпусоў суданскай арміі<ref name=":6">{{Cite web|lang=ar|url=https://daraj.media/110048/|title="مجاهدون" الى جانب الجيش… السودان يوشك أن يصبح بؤرة إرهاب مشتعلة|website=Daraj|date=2023-07-17|access-date=2024-04-10}}</ref>. Групоўку ўзначальвае Альмусбах Абузаід, які прапагандуе ваяўнічыя ісламісцкія погляды. Лідар апалчэнцаў быў паранены ў баях за Хартум і пасля ляжаў у Атбарскім шпіталі<ref name=":1"/><ref name=":3"/>. Іншы камандзір, Анас Амер, пры прэзідэнце [[Амар аль-Башыр|аль-Башыры]] з’яўляўся членам [[Партыя Нацыянальны кангрэс (Судан)|Партыі нацыянальнага кангрэса]]. 16 мая 2023 года ён трапіў у палон<ref name=":0" />. Трэці кіраўнік, Мухамад аль-Фадл Абд аль-Вахед Асман, раней прысягнуў на вернасць [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржаве]]. У чэрвені 2023 года Асман загінуў у баі<ref>{{Cite web|url=https://thearabweekly.com/islamist-shadow-brigades-emerge-key-factor-sudan-conflict-fighting-resumes|title=Islamist 'shadow brigades' emerge as key factor in Sudan conflict as fighting resumes|website=The Arab Weekly|date=2023-06-21}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года стала вядома, што Худейфа Адам, камандуючы паўднёвым сектарам батальёна, быў забіты ў баі ў Майруно, на поўдзень ад горада Сенар, разам з Гусаем Бушрой, камандзірам групоўкі ў штаце Сенар<ref>{{Cite news |title=Sudan army and RSF fighting for Sennar, WFP concerned about aid routes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-army-and-rsf-fighting-for-sennar-town-wfp-concerned-about-aid-routes |access-date=2024-07-13 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 30 студзеня 2026 года [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра батальёна<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. == Заўвагі == {{Reflist}} [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Судана]] [[Катэгорыя:Узброеныя групоўкі ў Судане]] 2oaox967hgk3dfplua6ccmqxy12zxcb 100 763680 5147046 5146574 2026-05-26T15:51:43Z NirvanaBot 40832 +10 новых 5147046 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2017/2018 ГК Віцязь Мінск|2026-05-26T13:31:39Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2026-05-26T13:12:10Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2017/2018 ГК Гомель|2026-05-26T12:37:18Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2026-05-26T11:36:28Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК Машэка Магілёў|2026-05-26T11:26:18Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК Гомель|2026-05-26T10:40:27Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-26T10:17:45Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Станіслаў Кашпарак|2026-05-26T08:11:54Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 ГК Машэка Магілёў|2026-05-25T20:28:26Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сцяпан Мікалаевіч Фалькоўскі|2026-05-25T16:44:53Z|~2026-31379-15}} {{Новы артыкул|Фёдар Сяргеевіч Фешчанка|2026-05-24T20:34:52Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Сезон 2023/2024 ГК Кронан Гродна|2026-05-23T15:35:03Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> oiu7rq220v0m96dsvzqp3v07e1sj1ln 0 771937 5147248 5061401 2026-05-27T04:12:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147248 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гарамыкін}} {{Валейбаліст}} '''Арцём Гарамыкін''' (нар. {{ДН|16|5|1985}}) — беларускі валейбаліст і трэнер. Майстар спорту міжнароднага класа. == Біяграфія == Спачатку займаўся футболам у другім класе са сваімі аднакласнікамі, у школе была секцыя. Потым быў гандбол. У чацвёртым класе [[Барыс Барысавіч Каляда]], трэнер «[[Мінчанка-2 (валейбольны клуб)|Мінчанкі-2]]», зрабіў набор на валейбол, куды ён і трапіў. Бараніў колеры магілёўскага «Металурга», гродзенскага «Камунальніка», гомельскага «ГВК», «Шахцёра», «Будаўніка», «БАТЭ», ліванскага «Анвар». Правёў 15 гадоў у нацыянальнай мужчынскай зборнай Рэспублікі Беларусь. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bvf.by/player/goremykin-artyom/ Горемыкин Артём] * [https://bvf.by/chempionat-rb/artem-goremykin-zakonchil-kareru-igroka/ Артем Горемыкин закончил карьеру игрока] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240824225958/https://bvf.by/chempionat-rb/artem-goremykin-zakonchil-kareru-igroka/ |date=24 жніўня 2024 }} * [https://volleybox.net/ru/artsiom-haramykin-p22852/clubs Artsiom Haramykin]{{Недаступная спасылка}} * [https://bvf.by/sbornye/intervyu-s-artemom-goremykinym-o-rabote-so-sbornoj-i-okonchanii-karery/ Интервью с Артемом Горемыкиным: о работе со сборной и окончании карьеры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240826091820/https://bvf.by/sbornye/intervyu-s-artemom-goremykinym-o-rabote-so-sbornoj-i-okonchanii-karery/ |date=26 жніўня 2024 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Гарамыкін Арцём}} [[Катэгорыя:Валейбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Валейбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-18]] [[Катэгорыя:Трэнеры РДВАР (жаночы валейбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Металурга» Жлобін (валейбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па валейболе]] ey3zj0ipjpv6pa17ox36qmplrbb3zxj 0 774240 5147077 4849991 2026-05-26T16:57:40Z StarDeg 16311 /* Апісанне */ 5147077 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Бэн-Гур}} {{Фільм}} '''«Бэн-Гур»''' ({{lang-en|Ben-Hur}}) ― шырокафарматны эпічны кінафільм па біблейскіх матывах, зняты ў [[1959 год у гісторыі кіно|1959]] годзе рэжысёрам [[Уільям Уайлер|Уільямам Уайлерам]] па аднайменным рамане амерыканскага пісьменніка Лью Уоллеса. Прэм’ера адбылася ў Нью-Йорку 18 лістапада 1959 года. Фільм упершыню ў гісторыі кінематографа заваяваў прэмію «[[Оскар]]» у 11 намінацыях. Акрамя «Оскараў», фільм атрымаў 4 прэміі «[[Залаты глобус]]» і прэмію Брытанскай акадэміі кіно і тэлевізійных мастацтваў «[[BAFTA]]» за найлепшы фільм. У 2004 годзе Нацыянальны савет па захаванні фільмаў адабраў Бэн-Гура для захавання [[Нацыянальны рэестр фільмаў|Нацыянальным рэестрам фільмаў]] Бібліятэкі Кангрэса як «культурна, гістарычна або эстэтычна значны»<ref>{{Cite web|title=Librarian of Congress Adds 25 Films to National Film Registry|url=https://www.loc.gov/item/prn-04-215/films-added-to-national-film-registry-for-2004/2004-12-28/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-19}}</ref>. == Апісанне == [[Іерусалім]], [[26|26 год нашай эры]]. Два сябры дзяцінства, іудзей Бэн-Гур і рымскі [[трыбун]] Месала, сустракаюцца пасля доўгага расстання дарослымі людзьмі. Месала просіць назваць самых заўзятых праціўнікаў улады Рыма, але Бэн-Гур не можа здрадзіць уласны народ і адмаўляецца, што прыводзіць да канфлікту. Неўзабаве Месала, скарыстаўшыся абставінамі, вырашае адпомсціць былому сябру і ўмацаваць сваю ўладу. Па надуманым абвінавачанні ён кідае ў турму маці і сястру Бэн-Гура, а яго самога адпраўляе на галеры. == Акцёрскі склад == == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0052618|Бэн-Гур}} * [https://www.youtube.com/watch?v=HTL7pn2eHR4 Беларускі трэйлер] {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Уільяма Уайлера]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] [[Катэгорыя:Фільмы MGM]] [[Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA]] gukc4nsbxlc60pv6grzgpkt5q2xgxkp 5147078 5147077 2026-05-26T16:58:21Z StarDeg 16311 /* Акцёрскі склад */ 5147078 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Бэн-Гур}} {{Фільм}} '''«Бэн-Гур»''' ({{lang-en|Ben-Hur}}) ― шырокафарматны эпічны кінафільм па біблейскіх матывах, зняты ў [[1959 год у гісторыі кіно|1959]] годзе рэжысёрам [[Уільям Уайлер|Уільямам Уайлерам]] па аднайменным рамане амерыканскага пісьменніка Лью Уоллеса. Прэм’ера адбылася ў Нью-Йорку 18 лістапада 1959 года. Фільм упершыню ў гісторыі кінематографа заваяваў прэмію «[[Оскар]]» у 11 намінацыях. Акрамя «Оскараў», фільм атрымаў 4 прэміі «[[Залаты глобус]]» і прэмію Брытанскай акадэміі кіно і тэлевізійных мастацтваў «[[BAFTA]]» за найлепшы фільм. У 2004 годзе Нацыянальны савет па захаванні фільмаў адабраў Бэн-Гура для захавання [[Нацыянальны рэестр фільмаў|Нацыянальным рэестрам фільмаў]] Бібліятэкі Кангрэса як «культурна, гістарычна або эстэтычна значны»<ref>{{Cite web|title=Librarian of Congress Adds 25 Films to National Film Registry|url=https://www.loc.gov/item/prn-04-215/films-added-to-national-film-registry-for-2004/2004-12-28/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|title=Complete National Film Registry Listing |url=https://www.loc.gov/programs/national-film-preservation-board/film-registry/complete-national-film-registry-listing/|website=Library of Congress|access-date=2020-05-19}}</ref>. == Апісанне == [[Іерусалім]], [[26|26 год нашай эры]]. Два сябры дзяцінства, іудзей Бэн-Гур і рымскі [[трыбун]] Месала, сустракаюцца пасля доўгага расстання дарослымі людзьмі. Месала просіць назваць самых заўзятых праціўнікаў улады Рыма, але Бэн-Гур не можа здрадзіць уласны народ і адмаўляецца, што прыводзіць да канфлікту. Неўзабаве Месала, скарыстаўшыся абставінамі, вырашае адпомсціць былому сябру і ўмацаваць сваю ўладу. Па надуманым абвінавачанні ён кідае ў турму маці і сястру Бэн-Гура, а яго самога адпраўляе на галеры. == Акцёрскі склад == * [[Чарлтан Хестан]] == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0052618|Бэн-Гур}} * [https://www.youtube.com/watch?v=HTL7pn2eHR4 Беларускі трэйлер] {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы фільм}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Уільяма Уайлера]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] [[Катэгорыя:Фільмы MGM]] [[Катэгорыя:Фільмы пра хрысціянства]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Залаты глобус» за найлепшы фільм — драма]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA]] 40vqlzc5g4102jsofjtl14ca453xf9i 0 778734 5147201 5017394 2026-05-26T22:06:32Z ĠanniĠuzeppi 168835 5147201 wikitext text/x-wiki {{НП |lat_dir=N|lat_deg=33|lat_min=7|lat_sec=32 |lon_dir=E|lon_deg=35|lon_min=49|lon_sec=26 }} '''Эль-Кунейтра''' ({{Lang-ar|القنيطرة}}) — [[пакінуты горад]] на паўднёвым захадзе [[Сірыя|Сірыі]] пад кіраваннем [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], сталіца мухафазы [[Эль-Кунейтра (мухафаза)|Эль-Кунейтра]]. 8 снежня 2024 года, сілы [[Уварванне Ізраіля ў Сірыю (2024)|Ізраіля]] занялі горад<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://topcor.ru/54370-izrail-nachal-nazemnuju-operaciju-na-juge-sirii-tanki-cahal-voshli-v-jel-kunejtru.html|title=Израиль начал наземную операцию на юге Сирии, танки ЦАХАЛ вошли в Эль-Кунейтру|last=Андрей_Елистратов|website=Репортёр|date=2024-12-08|access-date=2024-12-08}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Dan Hadani collection (990044455670205171).jpg|thumb|left|Штаб-кватэра ваеннай паліцыі ў Кунейтры пад ізраільскім кантролем, 1969 г.]] У 1967 годзе пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] горад быў акупаваны [[Ізраіль|Ізраілем]]. У ходзе [[Вайна Суднага дня|вайны Суднага дня]] ў 1973 годзе горад занялі сірыйскія войскі. У Эль-Кунейтры сканцэнтравалася палова ўсёй Сірыйскай ваеннай моцы. 21 кастрычніка таго ж года горад падвергнуўся жорсткай бамбардзіроўцы [[Ваенна-паветраныя сілы Ізраіля|ВПС Ізраіля]]. Далей рушыла ўслед наземная аперацыя, падчас якой Эль-Кунейтра была цалкам разбурана. Да заканчэння вайны ізраільская армія паспела пасля захопу горада прасунуцца ўглыб сірыйскай тэрыторыі так, што апынулася на адлегласці каля 40 кіламетраў ад [[Дамаск]]у. У маі 1974 года па ініцыятыве [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] паміж Ізраілем і Сірыяй было падпісана Пагадненне аб раз’яднанні, па якім тэрыторыя, акупаваная Ізраілем, была ператворана ў дэмілітарызаваную буферную зону пад кіраваннем [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. У рэгіён былі ўведзеныя надзвычайныя ўзброеныя сілы ААН і створаныя [[Зона сіл ААН па назіранні за раз’яднаннем|Сілы па назіранні за раз’яднаннем]]. Да 1973 года насельніцтва горада складала 17 тысяч чалавек. Эль-Кунейтра была вернута Сірыі па дамове аб падзеле сіл паміж Ізраілем і Сірыяй ад 31 мая 1974 года, ініцыяванай ЗША, дзе ў параграфе Б (1) запісана патрабаванне: {{Пачатак цытаты}}Уся тэрыторыя на ўсход ад лініі А будзе падпарадкоўвацца сірыйскай адміністрацыі, і сірыйскія грамадзяне вернуцца на гэтую тэрыторыю.{{Канец цытаты}} Паводле амерыканскага гісторыка [[Даніель Пайпс|Даніэля Пайпса]], сірыйскія ўлады дзеля дасягнення прапагандысцкага эфекту не дазволілі насельніцтву вярнуцца ў горад да свайго звычайнага жыцця і з тых часоў дэманструюць руіны горада як вынік Ізраільскага «беспрэцэдэнтнага тэрарызму і жорсткасці»<ref>{{Cite web|url=http://www.danielpipes.org/blog/2009/06/quneitra-why-in-ruins|title=Daniel Pipes. Quneitra, Why in Ruins?|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607181515/http://www.danielpipes.org/blog/2009/06/quneitra-why-in-ruins|archive-date=2011-06-07|access-date=2009-08-05|url-status=live}}</ref>. Аднак амерыканская некамерцыйная арганізацыя «Камітэт за дакладнасць асвятлення ў Амерыцы падзей на Блізкім Усходзе», грунтуючыся на аналізе дадзеных заходніх СМІ за 1967—1974 гады, заявіла, што разбурэнне горада — вынік баявых дзеянняў з боку Сірыі, якая ў спробах абстраляць ізраільскія пазіцыі на [[Галанскія вышыні|Галанах]] у 1970—1973 гадах гадзінамі падвяргала Эль-Кунейтру магутным артылерыйскім абстрэлам<ref>{{Cite web|url=http://www.camera.org/index.asp?x_context=2&x_outlet=35&x_article=791|title=New York Times Quneitra Claims Contradicted by Times Own Reporting|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606171821/http://www.camera.org/index.asp?x_context=2&x_outlet=35&x_article=791|archive-date=2011-06-06|access-date=2009-08-05|url-status=live}}</ref>. Спецыяльны прадстаўнік Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый Нільс-Горан Гюсінг наведаў Эль-Кунейтру ў ліпені і паведаміў, што «амаль кожны магазін і кожны дом, здавалася, былі ўзламаныя і разрабаваныя», і што некаторыя будынкі былі падпаленыя пасля таго, як яны былі абадраныя. Хоць ізраільскія прадстаўнікі паведамілі Гюсінгу, што Эль-Кунейтра была разрабавана сірыйцамі, якія адыходзілі, прадстаўнік ААН расцэньвае гэта як малаверагоднае, улічваючы надзвычай кароткі прамежак часу паміж памылковай аб’явай па радыё пра падзенне і сапраўдным падзеннем горада праз некалькі гадзін. Ён прыйшоў да высновы, што «адказнасць за ажыццяўленне гэтага шырокага разрабавання горада Эль-Кунейтра ляжала ў значнай ступені на ізраільскіх сілах». Камітэт ЗША па справах бежанцаў і імігрантаў паведаміў, што: «перад адыходам ізраільцяне выраўнялі горад з дапамогай бульдозераў і дынаміту»<ref>{{Cite web|url=http://www.refugees.org/countryreports.aspx?__VIEWSTATE=dDwtOTMxNDcwOTk7O2w8Q291bnRyeUREOkdvQnV0dG9uOz4%2BUwqzZxIYLI0SfZCZue2XtA0UFEQ%3D&cid=660&subm=&ssm=&map=|title=www.refugees.org}}</ref>. З 1974 года Эль-Кунейтра знаходзіцца ў нейтральнай дэмілітарызаванай паласе паміж ізраільскай і сірыйскай мяжой, кантраляванай сіламі [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. Горад застаецца практычна незаселеным да цяперашняга часу. На тэрыторыі горада і ў ваколіцах — падвышаная мінная небяспека. 6 чэрвеня 2013 года бліжэйшы памежны пераход Кунейтра быў атакаваны паўстанцкімі сіламі і часова заняты, перш чым яго зноў заняла сірыйская армія Баас. У ліпені 2013 года апазіцыйныя сілы атакавалі ваенны кантрольна-прапускны пункт у Кунейтры, а на наступны дзень яны атакавалі некалькі пазіцый сірыйскай арміі Баас у Кунейтры. У жніўні 2014 года паўстанцкія сілы захапілі пераход. Падчас баёў быў паранены філіпінскі член міратворчых сіл Арганізацыі Аб'яднаных Нацый (UNDOF). У выніку аўстрыйскі ўрад абвясціў аб вывадзе сваіх войскаў з місіі ААН. 26 ліпеня 2018 года сірыйская армія Баас зноў заняла горад Кунейтра. У снежні 2024 года горад перайшоў пад кантроль [[Ізраіль|Ізраіля]]. == Крыніцы == {{крыніцы }} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Араба-ізраільскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Гарады Сірыі]] [[Катэгорыя:Разбураныя гарады]] 0f0ol6da2f7a6dx7w42mcqfn9jylwrd 5147240 5147201 2026-05-27T02:49:05Z ĠanniĠuzeppi 168835 /* Гісторыя */ 5147240 wikitext text/x-wiki {{НП |lat_dir=N|lat_deg=33|lat_min=7|lat_sec=32 |lon_dir=E|lon_deg=35|lon_min=49|lon_sec=26 }} '''Эль-Кунейтра''' ({{Lang-ar|القنيطرة}}) — [[пакінуты горад]] на паўднёвым захадзе [[Сірыя|Сірыі]] пад кіраваннем [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], сталіца мухафазы [[Эль-Кунейтра (мухафаза)|Эль-Кунейтра]]. 8 снежня 2024 года, сілы [[Уварванне Ізраіля ў Сірыю (2024)|Ізраіля]] занялі горад<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://topcor.ru/54370-izrail-nachal-nazemnuju-operaciju-na-juge-sirii-tanki-cahal-voshli-v-jel-kunejtru.html|title=Израиль начал наземную операцию на юге Сирии, танки ЦАХАЛ вошли в Эль-Кунейтру|last=Андрей_Елистратов|website=Репортёр|date=2024-12-08|access-date=2024-12-08}}</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Dan Hadani collection (990044455670205171).jpg|thumb|left|Штаб-кватэра ваеннай паліцыі ў Кунейтры пад [[ізраіль]]скім кантролем, 1969 г.]] У 1967 годзе пасля [[Шасцідзённая вайна|Шасцідзённай вайны]] горад быў акупаваны [[Ізраіль|Ізраілем]]. У ходзе [[Вайна Суднага дня|вайны Суднага дня]] ў 1973 годзе горад занялі сірыйскія войскі. У Эль-Кунейтры сканцэнтравалася палова ўсёй Сірыйскай ваеннай моцы. 21 кастрычніка таго ж года горад падвергнуўся жорсткай бамбардзіроўцы [[Ваенна-паветраныя сілы Ізраіля|ВПС Ізраіля]]. Далей рушыла ўслед наземная аперацыя, падчас якой Эль-Кунейтра была цалкам разбурана. Да заканчэння вайны ізраільская армія паспела пасля захопу горада прасунуцца ўглыб сірыйскай тэрыторыі так, што апынулася на адлегласці каля 40 кіламетраў ад [[Дамаск]]у. У маі 1974 года па ініцыятыве [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] паміж Ізраілем і Сірыяй было падпісана Пагадненне аб раз’яднанні, па якім тэрыторыя, акупаваная Ізраілем, была ператворана ў дэмілітарызаваную буферную зону пад кіраваннем [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. У рэгіён былі ўведзеныя надзвычайныя ўзброеныя сілы ААН і створаныя [[Зона сіл ААН па назіранні за раз’яднаннем|Сілы па назіранні за раз’яднаннем]]. Да 1973 года насельніцтва горада складала 17 тысяч чалавек. Эль-Кунейтра была вернута Сірыі па дамове аб падзеле сіл паміж Ізраілем і Сірыяй ад 31 мая 1974 года, ініцыяванай ЗША, дзе ў параграфе Б (1) запісана патрабаванне: {{Пачатак цытаты}}Уся тэрыторыя на ўсход ад лініі А будзе падпарадкоўвацца сірыйскай адміністрацыі, і сірыйскія грамадзяне вернуцца на гэтую тэрыторыю.{{Канец цытаты}} Паводле амерыканскага гісторыка [[Даніель Пайпс|Даніэля Пайпса]], сірыйскія ўлады дзеля дасягнення прапагандысцкага эфекту не дазволілі насельніцтву вярнуцца ў горад да свайго звычайнага жыцця і з тых часоў дэманструюць руіны горада як вынік Ізраільскага «беспрэцэдэнтнага тэрарызму і жорсткасці»<ref>{{Cite web|url=http://www.danielpipes.org/blog/2009/06/quneitra-why-in-ruins|title=Daniel Pipes. Quneitra, Why in Ruins?|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607181515/http://www.danielpipes.org/blog/2009/06/quneitra-why-in-ruins|archive-date=2011-06-07|access-date=2009-08-05|url-status=live}}</ref>. Аднак амерыканская некамерцыйная арганізацыя «Камітэт за дакладнасць асвятлення ў Амерыцы падзей на Блізкім Усходзе», грунтуючыся на аналізе дадзеных заходніх СМІ за 1967—1974 гады, заявіла, што разбурэнне горада — вынік баявых дзеянняў з боку Сірыі, якая ў спробах абстраляць ізраільскія пазіцыі на [[Галанскія вышыні|Галанах]] у 1970—1973 гадах гадзінамі падвяргала Эль-Кунейтру магутным артылерыйскім абстрэлам<ref>{{Cite web|url=http://www.camera.org/index.asp?x_context=2&x_outlet=35&x_article=791|title=New York Times Quneitra Claims Contradicted by Times Own Reporting|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606171821/http://www.camera.org/index.asp?x_context=2&x_outlet=35&x_article=791|archive-date=2011-06-06|access-date=2009-08-05|url-status=live}}</ref>. Спецыяльны прадстаўнік Генеральнага сакратара Арганізацыі Аб’яднаных Нацый Нільс-Горан Гюсінг наведаў Эль-Кунейтру ў ліпені і паведаміў, што «амаль кожны магазін і кожны дом, здавалася, былі ўзламаныя і разрабаваныя», і што некаторыя будынкі былі падпаленыя пасля таго, як яны былі абадраныя. Хоць ізраільскія прадстаўнікі паведамілі Гюсінгу, што Эль-Кунейтра была разрабавана сірыйцамі, якія адыходзілі, прадстаўнік ААН расцэньвае гэта як малаверагоднае, улічваючы надзвычай кароткі прамежак часу паміж памылковай аб’явай па радыё пра падзенне і сапраўдным падзеннем горада праз некалькі гадзін. Ён прыйшоў да высновы, што «адказнасць за ажыццяўленне гэтага шырокага разрабавання горада Эль-Кунейтра ляжала ў значнай ступені на ізраільскіх сілах». Камітэт ЗША па справах бежанцаў і імігрантаў паведаміў, што: «перад адыходам ізраільцяне выраўнялі горад з дапамогай бульдозераў і дынаміту»<ref>{{Cite web|url=http://www.refugees.org/countryreports.aspx?__VIEWSTATE=dDwtOTMxNDcwOTk7O2w8Q291bnRyeUREOkdvQnV0dG9uOz4%2BUwqzZxIYLI0SfZCZue2XtA0UFEQ%3D&cid=660&subm=&ssm=&map=|title=www.refugees.org}}</ref>. З 1974 года Эль-Кунейтра знаходзіцца ў нейтральнай дэмілітарызаванай паласе паміж ізраільскай і сірыйскай мяжой, кантраляванай сіламі [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. Горад застаецца практычна незаселеным да цяперашняга часу. На тэрыторыі горада і ў ваколіцах — падвышаная мінная небяспека. 6 чэрвеня 2013 года бліжэйшы памежны пераход Кунейтра быў атакаваны паўстанцкімі сіламі і часова заняты, перш чым яго зноў заняла сірыйская армія Баас. У ліпені 2013 года апазіцыйныя сілы атакавалі ваенны кантрольна-прапускны пункт у Кунейтры, а на наступны дзень яны атакавалі некалькі пазіцый сірыйскай арміі Баас у Кунейтры. У жніўні 2014 года паўстанцкія сілы захапілі пераход. Падчас баёў быў паранены філіпінскі член міратворчых сіл Арганізацыі Аб'яднаных Нацый (UNDOF). У выніку аўстрыйскі ўрад абвясціў аб вывадзе сваіх войскаў з місіі ААН. 26 ліпеня 2018 года сірыйская армія Баас зноў заняла горад Кунейтра. У снежні 2024 года горад перайшоў пад кантроль [[Ізраіль|Ізраіля]]. == Крыніцы == {{крыніцы }} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Араба-ізраільскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Гарады Сірыі]] [[Катэгорыя:Разбураныя гарады]] ckatwduerk1p6cp9tcjpypxrkxylr3y 0 782369 5147342 5140529 2026-05-27T10:57:32Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кендрык Ламар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5147342 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ламар}} {{Музыкант}} '''Кендрык Ламар Дакварт''' ({{lang-en|Kendrick Lamar Duckworth}}; {{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі [[рэп]]ер, прызнаны адным з найбольш уплывовых прадстаўнікоў сучаснага [[хіп-хоп]]а і адным з найвялікшых выканаўцаў у гісторыі жанру. Яго творчасць адрозніваецца тэхнічным майстэрствам, складанай лірычнай структурай і глыбокім сацыяльным зместам. У 2018 годзе Ламар першы музыкант за межамі класічнай і джазавай музыкі, які атрымаў [[Пулітцэраўская прэмія|Пулітцэраўскую прэмію]] ў галіне музыкі. Кар’ера пачаў у школьныя гады, калі выступаў пад псеўданімам '''K.Dot'''. У 2005 годзе падпісаў кантракт з [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] {{Нп5|Top Dawg Entertainment}} (TDE), дзе пасля стаў адным з заснавальнікаў хіп-хоп супергурта Black Hippy. Пасля поспеху дэбютнага альбома ''[[Section.80]]'' (2011) у жанры [[альтэрнатыўны хіп-хоп|альтэрнатыўнага рэпу]], Ламар падпісаў сумеснае пагадненне з [[Aftermath Entertainment]] і [[Interscope Records]]. Значны прарыў здарыўся па выпуску другога альбома ''[[Good Kid, M.A.A.D City]]'' (2012), натхнёнага [[гангста-рэп]]ам. Пласцінка стала самым доўгайгральным хіп-хоп рэлізам у гісторыі чарта [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] і названа часопісам ''[[Rolling Stone]]'' найвялікшым [[канцэптуальны альбом|канцэптуальным альбомам]] у гісторыі. Трэці альбом Ламара, ''[[To Pimp a Butterfly]]'' (2015) аб’яднаў элементы хіп-хопа з традыцыйнымі афраамерыканскімі жанрамі, такімі як [[джаз]], [[фанк]] і [[соўл]]. Альбом стаў першым з пяці яго прац, якія паслядоўна ўзначалілі ''Billboard'' 200, і атрымаў высокія ацэнкі музычных крытыкаў, стаўшы адным з самых значных рэлізаў дзесяцігоддзя. У 2015 годзе Ламар упершыню дасягнуў першага месца ў хіт-парадзе сінглаў [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] дзякуючы ўдзелу ў [[рэмікс]]е песні [[Тэйлар Свіфт]] «[[Bad Blood]]». Яго чацвёрты альбом ''[[DAMN.]]'' (2017), які спалучае элементы [[рытм-н-блюз]]а і [[Поп-музыка|поп-музыкі]], працягнуў шэраг поспехаў, а сінгл «[[Humble]]» стаў другім хітом, які ўзначаліў Hot 100. У 2018 годзе Ламар выступіў куратарам [[Чорная пантэра (саўндтрэк)|саўндтрэка]] да фільма ''[[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]]'', а песня «[[All The Stars]]» (сумесна з [[SZA]]) вылучана на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у намінацыі «[[прэмія "Оскар" за лепшую песню да фільма|Лепшая песня]] [[прэмія "Оскар" за лепшую песню да фільма|да фільму]]». У 2022 годзе рэпер выпусціў [[падвойны альбом]] ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', які адзначыў завяршэнне яго супрацоўніцтва з TDE і Aftermath Entertainment. Шосты альбом ''[[GNX (альбом)|GNX]]'' (2024), выпушчаны пасля публічнай [[канфлікт Кедрыка Ламара і Дрэйка|канфрантацыі]] з [[Дрэйк (рэпер)|Дрэйкам]], спарадзіў некалькі хітоў, уключаючы «[[Like That]]», «[[Not Like Us]]» і «[[Squabble Up]]», кожны з якіх дасягнуў вяршыні Hot 100. На працягу кар’еры Ламар атрымаў мноства ўзнагарод, у тым ліку 22 прэміі «[[Грэмі]]», «[[Эмі]]», [[Brit Awards]], чатыры ўзнагароды [[American Music Award]], шэсць прэмій [[Billboard Music Awards]], 11 прэмій MTV Video Music Awards (уключаючы дзве перамогі ў намінацыі «Відэа года») і рэкордныя 37 узнагарод BET Hip Hop Awards. Часопіс [[Time]] уключыў яго ў спіс «100 самых уплывовых людзей свету» ў 2016 годзе<ref name="time 100">{{cite magazine |last=Garza |first=Alicia |date=2016-04-21 |title=Time 100: Kendrick Lamar |url=http://time.com/4301242/kendrick-lamar-2016-time-100/ |url-status=live |magazine=Time |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424093701/http://time.com/4301242/kendrick-lamar-2016-time-100/ |archive-date=April 24, 2016 |access-date=2016-04-21}}</ref>. Канцэртныя туры Damn Tour (2017—2018) і Big Steppers Tour (2022—2024), сталі аднымі з самых касавых у гісторыі рэпу<ref>{{Cite web |last=Richards |first=Will |date=2023-05-01 |title=Kendrick Lamar's 'Big Steppers Tour' is now the highest-grossing rap tour of all time |url=https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamars-big-steppers-tour-is-now-the-highest-grossing-rap-tour-of-all-time-3437754 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503152822/https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamars-big-steppers-tour-is-now-the-highest-grossing-rap-tour-of-all-time-3437754 |archive-date=2023-05-03 |access-date=2023-05-07 |website=NME |language=en-GB}}</ref>. Тры яго альбомы ўвайшлі ў абноўлены спіс «500 найвялікшых альбомаў усіх часоў» (2020) па версіі [[Rolling Stone]]<ref>{{Cite magazine |date=2020-09-22 |title=The 500 Greatest Albums of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/ |url-status=live |magazine=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506185029/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/ |archive-date=2023-05-06 |access-date=2020-09-22}}</ref><ref>{{Cite magazine |last= |first= |date=2022-06-07 |title=The 200 Greatest Hip-Hop Albums of All Time |url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-hip-hop-albums-1323916/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420193843/https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-hip-hop-albums-1323916/ |archive-date=2023-04-20 |access-date=2023-05-07 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref>. Акрамя музычнай дзейнасці, Ламар актыўна займаецца [[кінавытворчасць|кінавытворчасцю]] і крэатыўнымі праектамі. Разам з даўнім партнёрам Дэйвам Фры заснаваў кампанію {{Нп5|PGLang}}, якая спецыялізуецца на стварэнні мультымедыйнага кантэнту і прасоўванні новых талентаў. == Раннія гады == Ламар нарадзіўся 17 чэрвеня 1987 года ў [[Комптан (Каліфорнія)|Комптане]] — сумна вядомым прыгарадзе [[Лос-Анджэлес]]е, дзе квітнелі гангстарскія войны і [[наркагандаль]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://postnews.ru/a/17810|title=От Комптона до «пулитцера»: почему Кендрик Ламар — величайший рэпер|lang=ru|website=Постньюс|date=2022-05-06|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209185359/https://postnews.ru/a/17810|url-status=live}}</ref>. Ён быў першынцам у сям’і былога ўдзельніка вулічных [[Арганізаваная злачыннасць|банд]] Кеннета (Кені) Дакворта і цырульніка падлогі Олівер. Яго бацькі, [[афраамерыканцы]], пераехалі ў Комптан у 1984 годзе з паўднёвай часткі [[Чыкага]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-trials-of-kendrick-lamar-33057/|title=The Trials of Kendrick Lamar|lang=en|first=Josh|last=Eells|website=Rolling Stone|date=2015-06-22|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250126095329/https://www.rollingstone.com/music/music-news/the-trials-of-kendrick-lamar-33057/|url-status=live}}</ref>, пасаючыся ад мінулага, звязанага з бандай ''Gangster Disciples''<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-billboard-cover-story-on-new-album-iggy-azalea-police-violence-the-rapture-6436268/|title=Billboard Cover: Kendrick Lamar on Ferguson, Leaving Iggy Azalea Alone and Why ‘We’re in the Last Days’|lang=en|first=Gavin|last=Edwards|website=Billboard|date=2015-01-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2021-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125023601/https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-billboard-cover-story-on-new-album-iggy-azalea-police-violence-the-rapture-6436268/|url-status=live}}</ref>. Имя Кендрик мальчик получил в честь [[Кендрикс, Эдди|Эдди Кендрикса]], участника группы [[The Temptations]]<ref>{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/know-kendrick-lamar-named-one-temptations/|title=Did You Know Kendrick Lamar Was Named After One Of The Temptations?|lang=en|author=Miranda J|website=XXL|date=2013-09-18|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250114235747/https://www.xxlmag.com/know-kendrick-lamar-named-one-temptations/|url-status=live}}</ref>. Да сямі гадоў Кендрык быў адзіным дзіцем у сям’і, і маці апісвала яго як замкнёнага і самотнага дзіцяці<ref name=":2" /><ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-not-your-average-everyday-rap-savior/|title=Kendrick Lamar: Not Your Average Everyday Rap Savior|lang=en|first=Jessica|last=Hopper|website=Spin|date=2012-10-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193143/https://www.spin.com/2012/10/kendrick-lamar-not-your-average-everyday-rap-savior/|url-status=live}}</ref>. Пазней у яго з’явіліся два малодшых брата і сястра<ref>{{Cite web|url=https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-buys-his-sister-a-new-car-for-graduation-516093/|title=Kendrick Lamar Buys His Sister A New Car For Graduation|lang=en|first=Latifah|last=Muhammad|website=Vibe|date=2017-06-04|access-date=2025-02-06|archive-date=2021-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802230333/https://www.vibe.com/music/music-news/kendrick-lamar-buys-his-sister-a-new-car-for-graduation-516093/|url-status=live}}</ref>. Сярод яго [[сваяцтва|стрыечным братам]] — [[баскетбол|баскетбаліст]] [[Нік Янг]] і рэпер [[Baby Keem]]<ref>{{Cite news|title=Interview: Nick Young Talks Style, His Cousin Kendrick Lamar and His Experience With a Fire Extinguisher|url=https://www.complex.com/sports/a/paul-palladino/interview-nick-young-talks-style-his-cousin-kendrick-lamar-and-his-experience-with-a-fire-extinguisher|website=Complex|date=2012-10-31|access-date=2025-02-06|lang=en-us|archive-date=2023-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722104321/https://www.complex.com/sports/a/paul-palladino/interview-nick-young-talks-style-his-cousin-kendrick-lamar-and-his-experience-with-a-fire-extinguisher|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/baby-keem-family-ties-kendrick-lamar/|title=Baby Keem Announces ’Family Ties’ Featuring His Cousin Kendrick Lamar|lang=en|author=Williams, Aaron|website=UPROXX|date=2021-08-24|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719192405/https://uproxx.com/music/baby-keem-family-ties-kendrick-lamar/|url-status=live}}</ref>. Дзяцінства Ламара прайшло ва ўмовах крайняй беднасці. Сям’я жыла ў [[сацыяльнае жыллё#ЗША|сацыяльным жыллё]], залежала ад дзяржаўнай дапамогі і [[амерыканская праграма льготнай куплі прадуктаў|прадуктовых талонаў]], а часам нават заставалася без даху над галавой<ref>{{Статья|ссылка=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/kendrick-lamar-and-the-mantle-of-black-genius|автор=Pearce, Sheldon|заглавие=Kendrick Lamar and the Mantle of Black Genius|год=2020|издание=The New Yorker|месяц=10|число=26|issn=0028-792X|archivedate=2020-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217075236/https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/kendrick-lamar-and-the-mantle-of-black-genius}}</ref>. Нягледзячы на тое, што сам Кендрык не знаходзіўся ў бандах, ён рос у асяроддзі людзей, звязаных з групоўкай ''Westside Pirus''<ref name=":3" />. Аднак нават у такіх цяжкіх умовах у яго заставаліся светлыя ўспаміны, якія абудзілі ў ім любоў да музыкі. Напрыклад, ён ўпотай прабіраўся на вечарынкі, якія ладзілі яго бацькі, апускаючыся ў атмасферу рытмаў і мелодый<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/11/14/kendrick-lamar-conscious-capitalist-the-30-under-30-cover-interview/|title=Kendrick Lamar, Conscious Capitalist: The 30 Under 30 Cover Interview|lang=en|author=|first=Zack O'Malley|last=Greenburg|website=Forbes|date=2017-11-14|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622210418/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/11/14/kendrick-lamar-conscious-capitalist-the-30-under-30-cover-interview/|url-status=live}}</ref>. Хоць сям’я Ламара не была рэлігійнай, ён зрэдку наведваў царкоўныя службы і вывучаў [[Біблія|Біблію]] пад кіраўніцтвам бабулі<ref>{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/reggieugwu/the-radical-christianity-of-kendrick-lamar|title=The Radical Christianity Of Kendrick Lamar|lang=en|first=Reggie|last=Ugwu|website=BuzzFeed|date=2015-02-03|access-date=2025-02-06|archive-date=2016-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408011610/http://buzzfeed.com/reggieugwu/the-radical-christianity-of-kendrick-lamar|url-status=live}}</ref>. Аднак ужо ў дзяцінстве ён адчуваў духоўную незадаволенасць, лічачы [[Пропаведзь|пропаведзі]] павярхоўнымі і далёкімі ад рэальнасці<ref>{{Cite web|url=https://djbooth.net/features/2017-04-28-kendrick-lamar-god-response/|title=Kendrick Lamar Responds to DJBooth Article About ‘DAMN’|lang=en|website=DJBooth|date=2017-04-28|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250215010453/https://djbooth.net/features/2017-04-28-kendrick-lamar-god-response/|url-status=live}}</ref>. Упершыню пачуўшы запіс свайго голасу, Ламар зацікавіўся [[рэп]]ам<ref>{{Cite web|url=https://hiphopdx.com/news/id.33671/title.kendrick-lamar-recalls-when-he-first-wanted-to-rap|title=Kendrick Lamar Recalls When He First Wanted To Rap|lang=en|website=HipHopDX|date=2015-05-01|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032041/https://hiphopdx.com/news/id.33671/title.kendrick-lamar-recalls-when-he-first-wanted-to-rap|url-status=live}}</ref>. Яго дзяцінства было напоўнена падзеямі, якія пакінулі глыбокі след у яго свядомасці. У першы дзень [[Лос-анджэлескі бунт|беспарадкаў у Лос-Анджэлесе]] ў 1992 годзе ён сутыкнуўся з паліцэйскай жорсткасцю<ref name=":2" />. А ва ўзросце пяці гадоў стаў сведкам забойства: седзячы ля свайго дома, ён убачыў, як падлетка-[[наркадылер]]а застрэлілі з праязджаючай машыны<ref name=":2" />. Пазней Ламар прызнаўся, што гэта падзея моцна паўплывала на яго: ''«Гэта дало мне зразумець, што гэта не толькі тое, на што я зараз гляджу, але і да чаго мне прыйдзецца неўзабаве прывыкнуць»''<ref>{{Cite news|title=Kendrick Lamar: 'I Can't Change The World Until I Change Myself First'|author=Greene, David|url=https://www.npr.org/2015/12/29/461129966/kendrick-lamar-i-cant-change-the-world-until-i-change-myself-first|website=NPR|date=2015-12-29|access-date=2025-02-06|lang=en|archive-date=2018-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180209063402/https://www.npr.org/2015/12/29/461129966/kendrick-lamar-i-cant-change-the-world-until-i-change-myself-first|url-status=live}}</ref>. Бацькі называлі яго ''Мэн-Мэн'' з-за не па гадах дарослага паводзінаў, хоць сам Кендрык прызнаваўся, што гэта накладвала на яго пэўныя чаканні: ''«Калі я атрымліваў траўму, ад мяне чакалі, што я не буду плакаць»''<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/kendrick-lamar-the-rolling-stone-interview-199817/|title=Kendrick Lamar: The Best Rapper Alive on Bono, Mandela, Stardom and More|lang=en|first=Brian|last=Hiatt|website=Rolling Stone|date=2017-08-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2018-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716164506/http://rollingstone.com/music/music-features/kendrick-lamar-the-rolling-stone-interview-199817/|url-status=live}}</ref>. У школе Ламар быў ціхім і назіральным вучнем. Нягледзячы на [[заіканне]], ён добра вучыўся і выяўляў цікавасць да пісьменніцтва<ref>{{Cite web|url=https://www.laweekly.com/born-and-raised-in-compton-kendrick-lamar-hides-a-poets-soul-behind-pussy/|title=Born and raised in Compton, Kendrick Lamar Hides a Poet's Soul Behind "Pussy & Patron" - LA Weekly|lang=en|first=Rebecca|last=Haithcoat|date=2011-01-20|access-date=2025-02-06|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115025206/http://www.laweekly.com/2011-01-20/music/born-and-raised-in-compton-kendrick-lamar-hides-a-poet-s-soul-behind-pussy-patron/all/|url-status=live}}</ref>. Яго настаўніца ў першым класе, заўважыўшы, як часта ён выкарыстоўвае складанае слова «дзёрзкасць» ({{Lang-en|audacity}}) у творах, заахвоціла яго да творчасці<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/music/a/insanul-ahmed/kendrick-lamar-interview-new-album-going-broke-dr-dre|title=Cover Story Uncut: Kendrick Lamar On Being Afraid of Going Broke, Working With Dr. Dre, & His Next Album|lang=en|author=Ahmed, Insanul|website=Complex|date=2014-07-25|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032041/https://www.complex.com/music/a/insanul-ahmed/kendrick-lamar-interview-new-album-going-broke-dr-dre|url-status=live}}</ref>. У сёмым класе, дзякуючы настаўніку англійскай мовы Рэджысу Інгу, Кендрык адкрыў для сябе [[Паэзія|паэзію]]<ref name=":5">{{Статья|ссылка=https://www.thenation.com/article/culture/kendrick-lamar-butterfly-effect-book-excerpt/|автор=Moore, Marcus J|заглавие=Kendrick Lamar’s Poetic Awakening|год=2020|издание=The Nation|месяц=10|число=8|issn=0027-8378|archivedate=2020-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009055957/https://www.thenation.com/article/culture/kendrick-lamar-butterfly-effect-book-excerpt/}}</ref>. Настаўнік выкарыстаў яе як інструмент для пераадолення расавай напружанасці сярод вучняў. Праз сувязь паэзіі з хіп-хопам Ламар пачаў вывучаць [[Рыфма|рыфмы]], [[метафара|метафары]] і [[двухсэнсоўнасць|падвойныя сэнсы]], што натхніла яго на напісанне песень. ''«Ты можаш выплюхнуць усе свае пачуцці на паперу, і яны будуць мець сэнс. Мне гэта падабалася»'',- успамінаў ён<ref name=":2" /><ref name=":5" />. Замест выканання школьных заданняў ён запаўняў сшыткі тэкстамі песень<ref name=":5" />. Яго першыя працы былі поўныя [[Абсцэнная лексіка|абсцэннай лексікі]], але гэта дапамагала яму спраўляцца з [[псіхалагічная траўма|псіхалагічнымі траўмамі]] і [[дэпрэсія]]й<ref name=":5" /><ref>{{Cite web|url=https://culture.affinitymagazine.us/kendrick-lamar-and-the-constant-battle-of-depression/|title=Kendrick Lamar and the Constant Battle of Depression|lang=en|author=Cruz, Ricky|website=Affinity Magazine|date=2017-08-22|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923200217/https://culture.affinitymagazine.us/kendrick-lamar-and-the-constant-battle-of-depression/|url-status=live}}</ref>. Інг адыграла ключавую ролю ў яго інтэлектуальным развіцці, часта крытыкуючы яго [[слоўнікавы запас]] і даючы падказкі для ўзмацнення тэкстаў<ref name=":5" />. Пазней Ламар перайшоў у ''{{Нп5|Centennial High School (Комптан)|Centennial High School|4=Centennial High School (Compton, California)}}''. У дзясятым класе ён быў вымушаны наведваць [[Летняя школа|летнюю школу]], што ўцягнула яго ў канфлікты паміж бандамі<ref>{{Cite web|url=https://hiphopdx.com/news/id.20734/title.kendrick-lamar-revisits-his-high-school-speaks-on-flunking-gym-rival-gang-wars|title=Kendrick Lamar Revisits His High School, Speaks On Flunking Gym & Rival Gang Wars|lang=en|author=Harling, Danielle|website=HipHopDX|date=2012-08-09|access-date=2025-02-06|archive-date=2023-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032041/https://hiphopdx.com/news/id.20734/title.kendrick-lamar-revisits-his-high-school-speaks-on-flunking-gym-rival-gang-wars|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на спробы пазбегнуць гэтага, ён усё глыбей апускаўся ў гангстэрскую культуру Комптана, што прыводзіла да небяспечных сітуацый і сутыкненняў з паліцыяй<ref name=":2" />. Аднак дзякуючы ўмяшанню бацькі ён змог адысці ад гэтага ладу жыцця<ref name=":4" />. У шаснаццаць гадоў Ламар [[хрышчэнне|хрысціўся]] і прыняў [[хрысціянства]] пасля смерці сябра<ref>{{Cite news|title=Kendrick Lamar on His New Album and the Weight of Clarity|first=Joe|last=Coscarelli|url=https://www.nytimes.com/2015/03/22/arts/music/kendrick-lamar-on-his-new-album-and-the-weight-of-clarity.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2015-03-16|access-date=2025-02-06|lang=en-US|archive-date=2017-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822060219/https://www.nytimes.com/2015/03/22/arts/music/kendrick-lamar-on-his-new-album-and-the-weight-of-clarity.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://relevantmagazine.com/culture/kendrick-lamar-all-i-am-vessel-doing-his-work/|title=Kendrick Lamar: "All I Am Is a Vessel, Doing His Work."|lang=en|last=|website=Relevant Magazine|date=2015-03-16|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250214131221/https://relevantmagazine.com/culture/kendrick-lamar-all-i-am-vessel-doing-his-work/|url-status=live}}</ref>. У 2005 годзе, скончыўшы школу з выдатнымі ацэнкамі<ref>{{Cite web|url=https://www.complex.com/pigeons-and-planes/a/pigeons/kendrick-lamar-high-school-principal|title=Principal of Kendrick Lamar's Compton High School Speaks on Kendrick's Influence|lang=en|website=Complex|date=2016-02-18|access-date=2025-02-06|archive-date=2025-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250402181252/https://www.complex.com/pigeons-and-planes/a/pigeons/kendrick-lamar-high-school-principal|url-status=live}}</ref>, ён разглядаў магчымасць вывучэння [[псіхалогія|псіхалогіі]] і [[астраномія|астраноміі]] ў каледжы, аднак да гэтага моманту ўжо ўклаў занадта шмат грошай у вытворчасць музыкі і не хацеў яе кідаць<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Кар’ера == === 2003—2009: Пачатак кар’еры === У 2003 годзе, ва ўзросце 16 гадоў, Кендрыка выпусціў свой першы поўнафарматны праект, мікстэйп пад назвай ''Youngest Head Nigga in Charge'' ''(Hub City Threat: Minor of the Year),'' пад псеўданімам K.Dot. Мікстэйп быў выпушчаны пад лэйблам Konkrete Jungle Muzik і прынёс Кендрыку мясцовае прызнанне. Мікстэйп прывёў Кендрыка заключыць кантракт на запіс з {{Не перакладзена 3|Top Dawg Entertainment|Top Dawg Entertainment|en|Top Dawg Entertainment}} (TDE), нядаўна заснаваным незалежным гуказапісвальным лэйблам, якія базуюцца ў [[Карсан (Каліфорнія)|Карсане]], Каліфорнія. Ён пачаў запісваць матэрыял з лэйблам і пасля выпусціў мікстэйп з 26 трэкаў праз два гады пад назвай ''Training Day'' (2005). На працягу 2006 і 2007 гадоў Кендрык выступаў разам з іншымі рэперамі Заходняга ўзбярэжжа, такімі як {{Не перакладзена 3|Jay Rock|Jay Rock|ru|Jay Rock}} і {{Не перакладзена 3|Ya Boy|Ya Boy|en|Ya Boy}}, на разагрэве ля ветэрана Заходняга ўзбярэжжа рэпера {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}}. Пад псеўданімам K.Dot Кендрык таксама фігураваў у песнях ''The Cypha'' і ''Cali Niggaz''. Атрымаўшы суаўтарства ад [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]], Кендрыка выпусціў свой трэці мікстэйп у 2009 годзе пад назвай ''{{Не перакладзена 3|C4 (мікстэйп)|C4|en|C4 (mixtape)}}'', які быў моцна прысвечаны альбому Уэйна {{Не перакладзена 3|Tha Carter III|Tha Carter III|ru|Tha Carter III}}. Неўзабаве пасля гэтага Кендрык вырашыў больш не выкарыстоўваць сцэнічны псеўданім K.Dot і палічыў за лепшае выкарыстоўваць сваё імя. Пасля ён выпусціў аднайменную пашыраную п’есу ў канцы 2009 года. У тым жа годзе Кендрык разам са сваімі калегамі па лэйбле TDE Jay Rock, {{Не перакладзена 3|Эб-Соўл|Ab-Soul|ru|Эб-Соул}} і {{Не перакладзена 3|ScHoolboy Q|ScHoolboy Q|ru|ScHoolboy Q}} сфармавалі хіп-хоп супергрупу {{Не перакладзена 3|Black Hippy}}. === 2010—2011: ''Overly Dedicated'' и ''Section.80'' === {{Main|Section.80}} На працягу 2010 года Кендрык гастраляваў з {{Не перакладзена 3|Tech N9ne|3=ru}} і Jay Rock ў рамках Independent Grind Tour. 14 верасня 2010 года ён выпусціў візуальныя эфекты да «P&P 1.5», песні, узятай з яго мікстэйпа ''{{Не перакладзена 3|Overly Dedicated}}'', у якім удзельнічала Black Hippy. У той жа дзень Кендрыка выпусціў ''Overly Dedicated,'' прызначаны для лічбавых рытэйлераў, у рамках TDE, а пазней, 23 верасня, выпусціў яго бясплатна онлайн. Праект атрымаў поспех дастаткова добра, каб увайсці ў амерыканскі чарт Billboard Top R&B/Hip-Hop Albums, дзе ён дасягнуў 72-га радка. [[Файл:KendrickLive.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выступаў у [[Таронта]] ў 2011 годзе]] Мікстэйп ўключае песню пад назвай «Ignorance Is Bliss», у якой Кендрык падкрэслівае гангста-рэп і вулічную злачыннасць, але заканчвае кожны куплет словамі «Невуцтва — гэта карысць», даючы зразумець што «мы не ведаем, што робім»; менавіта гэтая песня прымусіла хіп-хоп прадзюсара [[Dr. Dre]] працаваць з Кендрыкам пасля прагляду музычнага кліпа на [[YouTube]]. Гэта, а таксама размова паміж Дрэ і {{Не перакладзена 3|J. Cole|3=ru}}. J. Cole дапамог пазнаёміць Кендрыка з Dre, што прывяло да Кендрыка працаваць з Dr. Dre і [[Snoop Dogg]] над альбомам Dre ''Detox'', які часта адкладаецца, а таксама з’явіліся чуткі пра падпісанне Кендрыкам кантракту з гуказапісвальным лэйблам Dr. Dre {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|3=ru}}. У снежні 2010 года часопіс {{Не перакладзена 3|Complex|3=ru}} асвятліў Кендрыка ў выпуску іх серыі «Індзі-ўступленне». У пачатку 2011 года Кендрык быў уключаны ў штогадовы топ-10 хэдлайнераў {{Не перакладзена 3|XXL|3=ru}} і быў паказаны на вокладцы разам з іншымі якія падаюць надзеі рэперамі {{Не перакладзена 3|Cyhi the Prynce}}, {{Не перакладзена 3|Meek Mill|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Fred the Godson}}, {{Не перакладзена 3|Mac Miller|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Yelawolf|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Big K.R.I.T.}}, {{Не перакладзена 3|Lil B|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Diggy Simmons}}. 11 красавіка 2011 года Кендрык абвясціў назву свайго наступнага поўнафарматнага праекта — ''[[Section.80]]'', а на наступны дзень быў выпушчаны першы сінгл {{Не перакладзена 3|HiiiPoWeR}}, канцэпцыя якога заключалася ў далейшым тлумачэнні руху HiiiPoWeR. Песня была спрадзюсаваная калегам-амерыканскім рэперам J. Cole, што стала іх першым з некалькіх сумесных работ. На пытанне, ці будзе яго наступны праект альбомам або мікстэйпам, Кендрык адказаў: {{Цытата|Я ў любым выпадку стаўлюся да кожнага праекту як да альбома. Ад гэтага нічога не застанецца. Я ніколі не раблю нічога падобнага. Гэта мае пакінутыя песні, вы ўсё можаце іх узяць. Я збіраюся выкласціся на ўсе сто. Мае лепшыя намаганні. Я спрабую знайсці альбом у 2012 годзе.}} У чэрвені 2011 года Кендрык выпусціў ''Ronald Reagan Era (His Evils)'', выразаную з ''Section.80'', з удзелам лідара {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|3=ru}} {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru}}. 2 ліпеня 2011 года Кендрык выпусціў ''Section.80'', свой дэбютны студыйны альбом. У запісе альбома прынялі ўдзел запрошаныя музыкі GLC, Колін Манро, Schoolboy Q і Ab-Soul, а прадзюсаваннем займалася ўласная прадзюсарская каманда TDE Digi+Phonics, а таксама Wyldfyer, Террейс Марцін і J. Cole. ''Section.80'' за першы тыдзень разышоўся накладам у 5300 лічбавых копій без якога-небудзь тэлевізійнага або радыёрэпартажу і атрымаў у асноўным станоўчыя водгукі. У жніўні 2011 года, падчас выступу на канцэрце ў Заходнім Лос-Анджэлесе, Кендрык быў названы «Новым каралём Заходняга ўзбярэжжа» Снуп Догам, Dr. Dre і The Game. 24 жніўня 2011 года Кендрык выпусціў музычнае відэа для ''Section.80'' трэк, «ADHD». Рэжысёрам кліпа выступіў Вашти Кола, які так адазваўся пра кліп: {{Цытата|Натхнёны змрочным рытмам і меланхалічнай лірыкай "A.D.H.D", якія даследуюць пакаленне ў канфлікце, мы знаходзім Кендрыка Ламара ў відэа, якое ілюструе універсальную і адвечную тэму песень апатычная моладзь. (...) Знята ў [[Нью-Ёрк]]е падчас цяжкай ліпеньскай летняй спёкі.}} У кастрычніку 2011 года Кендрык з’явіўся разам з іншымі амерыканскімі рэперамі {{Не перакладзена 3|B.o.B|3=ru}}, Tech N9ne, {{Не перакладзена 3|Machine Gun Kelly|MGK|ru}} і Big K.R.I.T. на цырымоніі ўручэння прэміі {{Не перакладзена 3|BET Hip Hop Awards|3=ru}}. Таксама ў кастрычніку Кендрык стаў партнёрам {{Не перакладзена 3|Windows Phone|3=ru}} і сумесна з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|Nosaj Thing|3=ru}} напісаў арыгінальную песню пад назвай «Cloud 10» для прасоўвання новага прадукту [[Microsoft]]. На працягу 2011 года Кендрык з’явіўся на некалькіх гучных альбомах, уключаючы ''The R.E.D. Album'' ад The Game, ''All 6’s and 7’s'' ад Tech N9ne, ''The Wonder Years'' ад 9th Wonder і ганараваны прэміі [[Грэмі]] альбом ''Take Care'' канадскага выканаўцы Drake, у якім Кендрык выступіў з сольным трэкам. === 2012—2013: ''Good Kid, M.A.A.D City'' === {{Main|Good Kid, M.A.A.D City}} [[Файл:Kendrick Lamar Pitchfork 2012.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выступае на музычным фестывалі {{Не перакладзена 3|Pitchfork Music Festival|Pitchfork}} 2012]] 15 лютага 2012 года ў сетку прасачылася песня Кендрыка пад назвай «Cartoon and Cereal» з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|Gunplay|3=ru}}. Пазней Кендрык распавёў, што гэты трэк быў для яго дэбютнага студыйнага альбома на мейджор-лэйбле і што ў яго былі планы зняць на яго відэа. Хоць пазней песня заняла б 2-е месца ў спісе Complex «50 лепшых песень 2012 года», у канчатковым рахунку яна не з’явілася на дэбютным альбоме Кендрыка. У лютым 2012 года было абвешчана, што {{Не перакладзена 3|The Fader|3=ru}} запрасіў Кендрыка і рэпера з [[Дэтройт]]а {{Не перакладзена 3|Дэні Браўн|Дэні Браўна|ru}} з’явіцца на вокладцы вясновага нумара часопіса Style. У лютым Кендрык таксама адправіўся ў тур Дрэйка Club Paradise Tour, які адкрыўся разам з іншымі амерыканскімі рэперамі {{Не перакладзена 3|ASAP Rocky|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|2 Chainz|3=ru}}. У сакавіку 2012 года [[MTV]] Кендрык падпісаў кантракт з [[Interscope Records]] і {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|3=ru}}, што азнаменавала канец яго кар’еры незалежнага артыста. Згодна з новым пагадненнем, праекты Кендрыка, уключаючы яго альбом ''[[Good Kid, M.A.A.D City]],'' будуць сумесна выпушчаныя на лэйблах TDE, Aftermath і Interscope. Таксама ў сакавіку Кендрыка з’явіўся на Last Call з {{Не перакладзена 3|Дэйлі, Карсан|Карсан Дэйлі|ru|Дэйли, Карсон}}, дзе ён распавёў пра [[Dr. Dre]] і яго родным горадзе [[Комптан (Каліфорнія)|Комптон]], [[Каліфорнія]]. 2 красавіка 2012 года адбылася прэм’ера яго камерцыйнага дэбютнага сінгла ''The Recipe'' на канале ''Big Boy’s Neighbourhood at Power 106''. Песня, якая стала першым сінглам з Good Kid, M. A. A. D City, была выпушчана для лічбавай загрузкі на наступны дзень. Песня была спрадзюсаваная прадзюсарам з заходняга ўзбярэжжа {{Не перакладзена 3|Scoop DeVille}} і ўключае вакал яго настаўніка Dr. Dre, які таксама змікшыраваў пласцінку. 14 мая 2012 года J. Cole зноў распавёў пра сваю сумесную працу з Кендрыкам. У інтэрв’ю Bootleg Kev Коўл заявіў: {{Цытата|Я толькі на днях пачаў працаваць з Кендрыкам. Нарэшце мы зноў улезлі ў гэтую справу. У нас атрымалася, можа быць, чатыры ці пяць [песень] разам.}} 21 мая Кендрык дэбютаваў у {{Не перакладзена 3|106 & Park}} разам з Ace Hood, далучыўшыся да {{Не перакладзена 3|Birdman|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Mack Maine}} на сцэне, каб выканаць ''B Boyz''. Кендрыка таксама распавёў аб сваім стылі і гучанні, Dr. Dre і Snoop Dogg, а таксама аб сваім маючым адбыцца сумесным альбоме з J. Cole. У той жа дзень Кендрык выпусціў ''War Is My Love'', арыгінальную песню, напісаную і запісаную для відэагульні {{Не перакладзена 3|Tom Clancy’s Ghost Recon: Future Soldier|3=ru}}, для якой ён з’явіўся ў міні-рэкламным роліку раней у тым жа месяцы. 31 ліпеня 2012 г. TDE, Aftermath і Interscope выпусцілі {{Не перакладзена 3|Swimming Pools (Drank)}} у якасці вядучага сінгла з дэбютнага альбома Кендрыка. Прэм’ера кліпа на песню рэжысёра Джэрама дзі адбылася 3 жніўня 2012 года на канале 106 & Park. Песня дасягнула 17-га радка ў [[Billboard Hot 100]] на трынаццатай тыдні паступовага ўздыму ў чарце. 15 жніўня 2012 года спявачка [[Лэдзі Гага]] абвясціла праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што абодва запісалі песню пад назвай ''PartyNauseous'' для яго дэбютнага альбома. Аднак Гага ў апошні момант адмовілася ад удзелу, спаслаўшыся на тое, што гэта было звязана з артыстычнымі рознагалоссямі і не мела ніякага дачынення да Кендрыку. 17 жніўня 2012 года Кендрык выпусціў песню пад назвай ''Westside, Right on Time'' з удзелам паўднёвага рэпера {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru}}. Песня была выпушчана ў рамках «Тыдня ўдзячнасці Top Dawg Entertainment Fam». На працягу 2012 года Кендрык таксама гастраляваў з астатнімі ўдзельнікамі Black Hippy і рэперам MGK, {{Не перакладзена 3|Stalley}} у рамках тура BET Music Matters Tour. Дэбют Кендрыка на мейджор-лэйбле, ''Good kid, M.A.A.D City'', быў выпушчаны 22 кастрычніка 2012 года. Альбом дэбютаваў на другім месцы ў ЗША, прадаўшы 242 100 асобнікаў за першы тыдзень. Пазней у тым жа годзе Fuse TV уключыў сінгл Кендрыка {{Не перакладзена 3|Backseat Freestyle}} у лік 40 лепшых песень 2012 года. Праз некалькі месяцаў альбом атрымаў залаты сертыфікат {{Не перакладзена 3|Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|Амерыканскай асацыяцыі гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)|ru}}. {{Не перакладзена 3|HipHopDX|3=ru}} назваў Кендрыка «Вядучым года» за яго ўзнагароды па выніках 2012 года. У лістападзе, пасля таго, як J. Cole апублікаваў фатаграфіі, на якіх ён і Кендрык працуюць у студыі, апошні паведаміў, што яны ўсё яшчэ працуюць над праектам, але дакладная дата выхаду сумеснага альбома не была названая: {{Цытата|Мы збіраемся выкінуць гэта з галавы. Я не хачу прызначаць дату. Я проста збіраюся пакінуць усё як ёсць.}} у інтэрв’ю LA Leakers. [[Файл:Kendrick-lamar-1360479601.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выступаў у 2013 годзе]] 26 студзеня 2013 года Кендрык выканал першыя сінглы з альбома «Swimming Pools (Drank)» і «Poetic Justice» у скетч-камедыйным і вар’етэ-шоу [[NBC]] {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru}}. У тым жа эпізодзе Кендрык таксама з’явіўся разам з запрошаным вядучым [[Адам Левін|Адамам Левінам]] і камедыйным гуртом The Lonely Island у лічбавым кароткаметражным выпуску SNL, які спарадзіў сінгл ''YOLO''. 22 лютага 2013 года Кендрык выпусціл кліп на песню Poetic Justice, знятую Джанет Джэксан у супрацоўніцтве з канадскім рэперам Дрэйкам. 26 лютага Кендрык выканаў «Poetic Justice» на {{Не перакладзена 3|Late Show with David Letterman|3=ru}}. Усяго праз дзевяць месяцаў пасля свайго рэлізу ''Good Kid, M.A.A.D City'' атрымаў плацінавы сертыфікат RIAA, першы плацінавы сертыфікат Кендрыка. У жніўні 2013 года куплет Кендрыка на трэк {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru}} «''Control»'' зрабіў фурор у хіп-хоп індустрыі. У куплеце Кендрыка клянецца лірычна «забіць» ўсіх іншых перспектыўных рэпераў, а менавіта J. Cole, {{нп4|Big K.R.I.T.}}, {{Не перакладзена 3|Wale|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Meek Mill|3=ru}}, ASAP Rocky, {{Не перакладзена 3|Drake|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru}}, {{нп4|Jay Electronica}}, {{Не перакладзена 3|Tyler, The Creator|3=ru}} и {{Не перакладзена 3|Mac Miller|3=ru}}. Падчас выканання песні Кендрык таксама называе сябе «Каралём Нью-Ёрка», што выклікала спрэчкі сярод некалькіх нью-ёркскіх рэпераў. Многія нью-ёркскія рэпэры, уключаючы {{нп4|Papoose||en|Papoose (rapper)}}, The Mad Rapper, {{нп4|Mickey Factz}}, {{нп4|JR Writer}}, Mysonne, {{Не перакладзена 3|Joell Ortiz|3=ru}} і многія іншыя, пакрыўдзіліся на гэта. Акрамя таго, іншыя амерыканскія рэпэры, такія як Meek Mill, {{Не перакладзена 3|Lupe Fiasco|3=ru}}, Cassidy, {{нп4|Joe Budden}}, King L, {{Не перакладзена 3|Bizarre|3=ru}} і B.o.B, сярод многіх іншых, выпусцілі трэк-адказ або дыс на працягу тыдня. За некалькі дзён пасля выхаду трэка колькасць падпісчыкаў у Twitter Кендрыка павялічылася на 510 %. 6 верасня 2013 года амерыканскі выканаўца гуказапісу і прадзюсар [[Канье Уэст]] абвясціў, што ён будзе хэдлайнерам свайго першага за пяць гадоў сольнага тура ў падтрымку свайго шостага альбома ''Yeezus'' (2013), а Кендрык будзе суправаджаць яго ў туры. The Yeezus Tour пачаўся ў кастрычніку. У кастрычніку таксама стала вядома, што Кендрык увойдзе ў восьмы студыйны альбом [[Eminem]] ''{{Не перакладзена 3|The Marshall Mathers LP 2|3=ru}}.'' 15 кастрычніка 2013 года Кендрык атрымаў пяць узнагарод на {{Не перакладзена 3|BET Hip Hop Awards|3=ru}}, у тым ліку Альбом года і аўтар тэкстаў года (апошнюю з якіх ён таксама выйграў годам раней). На цырымоніі ўзнагароджання Кендрыка выканаў «Money Trees», а таксама быў на трэку ''Cypher'' разам са сваімі лепшымі калегамі па лэйбле Dawg Jay Rock, Schoolboy Q, {{Не перакладзена 3|Isaiah Rashad}} і Ab-Soul. У інтэрв’ю XXL у кастрычніку 2013 года Кендрык распавёў, што пасля тура ''Yeezus'' ён прыступіць да працы над сваім наступным альбомам. У лістападзе 2013 года ён быў названы GQ «Рэперам года» і быў паказаны на вокладцы нумара часопіса «Мужчыны года». Падчас інтэрв’ю ён заявіў, што прыступіць да запісу свайго другога студыйнага альбома на мэйджар-лэйбле ў студзені 2014 года. Пасля выхаду нумара генеральны дырэктар TDE Энтані «Top Dawg» Ціфіт адхіліў Кендрыка ад выступу на вечарыне GQ, якая суправаджала выпуск, назваўшы профіль пісьменніка Стыва Марша «расавым падтэкстам». Галоўны рэдактар GQ Джым Нэльсан адрэагаваў наступнай заявай: [[Файл:Kendrick Lamar Yeezus.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар выконвае «Money Trees» падчас тура Yeezus]] {{Цытата|Кендрык Ламар - адзін з самых таленавітых новых музыкаў, якія з'явіліся на сцэне за апошнія гады. Вось чаму мы вырашылі адсвяткаваць яго, напісалі неверагодна пазітыўны артыкул, абвясціўшы яго наступным каралём рэпу, і аказалі яму нашу вышэйшую гонар: змясцілі яго на вокладку нашага нумара «Мужчыны года». Я не ўпэўнены, як вы можаце ператварыць гэта ў нешта дрэннае, і я заклікаю ўсіх, каму цікава, прачытаць гэтую гісторыю і пераканацца ў гэтым самі.}} Кендрык атрымаў у агульнай складанасці сем намінацый на [[Грэмі]] (2014) на 56-й штогадовай цырымоніі ўручэння прэміі, у тым ліку «Лепшы новы выканаўца», «Альбом года» і «Лепшая рэп-песня», але не перамог ні ў адной катэгорыі. Многія выданні палічылі, што акадэмія гуказапісу грэбліва паставілася да Кендрыка, а таксама да рэпера з [[Сіэтл]]а {{Не перакладзена 3|Macklemore|3=ru}}, які выйграў у намінацыі «Лепшы рэп-альбом», на якую Кендрык таксама быў намінаваны. На цырымоніі Кендрык выканаў ''M.A.A.D City'' і рэмікс на «Radioactive» у міксе з амерыканскім рок-гуртом [[Imagine Dragons]] на цырымоніі ўзнагароджання. Рэмікс быў зноў выкананы Кендрыкам і гуртом 1 лютага 2014 года падчас эфіру Saturday Night Live, адзначыўшы другое з’яўленне Кендрыка на шоў. === 2014—2016: ''To Pimp a Butterfly'' и ''Untitled Unmastered'' === {{Main|To Pimp a Butterfly}} [[Файл:Kendrick 2015.jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар ў {{Не перакладзена 3|Hollywood Palladium|3=ru}} падчас канцэрту перад ''Грэмі'' у 2015 годзе]] У Інтэрв’ю [[Billboard]] у лютым 2014 года Кендрык заявіў, што плануе выпусціць новы альбом у верасні наступнага года. Падчас таго ж інтэрв’ю, у якім таксама прынялі ўдзел Schoolboy Q, Tiffith і {{нп4|Dave Free}}, было абвешчана аб магчымасці з’яўлення дэбютнага альбома Black Hippy ''Collective'' ў 2014 годзе. 31 ліпеня 2014 года было абвешчана, што Кендрык правядзе прэм’еру свайго кароткаметражнага фільма ''Good kid, m.A.A.d city'' на інаўгурацыйным фестывалі Sundance NEXT Fest у [[Лос-Анджэлес]]е 9 жніўня. Фільм зняты рэжысёрам Калілам Джозэфам ''Good kid, m.A.A.d city'', які раней працаваў з Кендрыкам у туры Yeezus. Кендрык выканаў песню [[Аліша Кіз|Алішы Кіз]] ''It’s On Again'', якая была напісана для фільма ''[[Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне]]'' (2014). 23 верасня 2014 года Кендрык выпусціў «''{{Не перакладзена 3|i (песня Кендрыка Ламара)|i|ru|i (песня Кендрика Ламара)}}''» у якасці першага сінгла са свайго трэцяга альбома. 15 лістапада 2014 года Кендрык зноў з’явіўся ў Saturday Night Live ў якасці музычнага госця, дзе ён выканаў «''i''» і «Pay for It», з’явіўшыся разам з Jay Rock. Сваім знешнім выглядам, з прыцемненымі кантактнымі лінзамі і часткова распушчанымі косамі, Кендрыка аддаў даніну павагі нью-ёркскаму рэпер [[Method Man]], чый дэбютны альбом ''Tical'' у той дзень адсвяткаваў сваё 20-годдзе. 17 снежня 2014 года Кендрык дэбютаваў з новай песняй без назвы ў адным з заключных эпізодаў {{Не перакладзена 3|Справаздача Кольбера|The Colbert Report|ru|Отчёт Кольбера}}. У пачатку 2015 года Кендрык атрымаў узнагароду за найлепшае рэп-выкананне і найлепшую рэп-песню за сваю песню «''i''» на [[57-я цырымонія «Грэмі»|57-й штогадовай прэміі «Грэмі»]]. 9 лютага 2015 года ён выпусціў другі сінгл са свайго трэцяга альбома пад назвай «The Blacker The Berry». Першапачаткова чаканы рэліз 23 сакавіка 2015 года, яго новы альбом ''[[To Pimp a Butterfly]]'' быў выпушчаны на тыдзень раней, 16 сакавіка 2015 года, і атрымаў захопленыя водгукі. Альбом дэбютаваў на вяршыні амерыканскага чарта [[Billboard 200]], разышоўшыся накладам 324 000 копій за першы тыдзень, і ўсталяваў сусветны рэкорд струменевай перадачы [[Spotify]] за першы дзень (9,6 мільёна). Пазней Кендрык быў паказаны на вокладцы часопіса [[Rolling Stone]], а рэдактар Джош Іллс напісаў, што ён «магчыма, самы таленавіты рэпер свайго пакалення». [[Файл:Kendrick Lamar 3 F.I.B. 2016 (cropped 3).jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар у 2016 годзе выступаў на {{нп4|Международном фестивале в Беникасиме|Міжнародны фестываль у Бенікасіме|en|Festival Internacional de Benicàssim}}]] 17 мая 2015 года Кендрык з’явіўся ў афіцыйным рэміксе на песню амерыканскай спявачкі і аўтара песень [[Тэйлар Свіфт]] «Bad Blood», а таксама зняўся ў музычным відэа. Арыгінальная песня ўвайшла ў пяты студыйны альбом Свіфт ''[[1989 (альбом Тэйлар Свіфт)|1989]].'' Сінгл заняў першае месца ў [[Billboard Hot 100]], а музычнае відэа прынесла ім прэмію Грэмі за лепшае музычнае відэа і музычную прэмію MTV Video Music Award за відэа года. ''To Pimp a Butterfly'' выпусцілі яшчэ тры сінглы з музычнымі відэакліпамі, якія суправаджаюць іх: «King Kunta''»'', «Alright''»'' і These Walls. Кліп на песню «Alright» атрымаў чатыры намінацыі на MTV Video Music Awards 2015, уключаючы «Відэа года» і «Лепшае мужчынскае відэа». Песня «''For Free? (Interlude)»'' таксама быў паказаны музычны кліп, як і «''u''» з песняй «For Sale''»'' у рамках кароткаметражнага фільма ''God Is Gangsta.'' У кастрычніку 2015 года Кендрык анансаваў тур Kunta’s Groove Sessions, які уключаў восем канцэртаў у васьмі гарадах. У пачатку 2016 года Канье Уэст выпусціў трэк No More Parties in L. A. на сваім афіцыйным [[SoundCloud]], створаны сумесна з Кендрыка і спрадзюсаваны Уэстам і Madlib. Кендрык таксама выканаў новую песню ''Untitled 2'' ''на The Tonight Show Starring Jimmy Fallon'' у студзені. Крытыкі Billboard пракаментавалі ў канцы года: {{Цытата|Дваццаць гадоў таму свядомая рэп-запіс не пракралася б у мэйнстрым так, як гэта зрабіў Кендрыка Ламар з To Pimp a Butterfly. Яго пачуццё часу бездакорна. У разгар нястрымных выпадкаў паліцэйскай жорсткасці і расавай напружанасці па ўсёй Амерыцы ён вывяргае грубыя, агрэсіўныя такты, магчыма, не хаваючы гэтага.}} {{Не перакладзена 3|Pitchfork|3=ru}} рэдактары адзначылі, што гэта: {{Цытата|Прымусіла крытыкаў глыбока задумацца пра музыку. Гэта альбом найвялікшага рэпера свайго пакалення.}} Прадзюсар {{Не перакладзена 3|Тоні Вісконці|3=ru|4=Висконти, Тони}} заявіў, што на альбом [[Дэвід Боўі|Дэвіда Боўі]] {{Не перакладзена 3|Blackstar (альбом)|Blackstar|ru|Blackstar (альбом)}} (2016) паўплывала творчасць Кендрыка: {{Цытата|Мы шмат слухалі Кендрыка Ламара [...] нам спадабаўся той факт, што Кендрык быў такім непрадузятым, і ён не запісаў прамалінейную хіп-хоп пласцінку. Ён уклаў у гэта ўсё, і гэта менавіта тое, што мы хацелі зрабіць.}} Вісконці таксама сказаў пра Кендрыка, кажучы пра «парушальнікаў правілаў» у музыцы. {{Цытата|Яго альбом To pimp a Butterfly парушыў усе правілы ў кнізе, і яго альбом заняў першае месца ў чартах. Можна было б падумаць, што некаторыя лэйблы вынялі б з гэтага ўрок. Але яны бяруць каго-небудзь, хто знаходзіцца там, і кажуць:"гэта тое, чаго хочуць людзі". Не, людзі хочуць гэтага на працягу аднаго тыдня. Ты ж не хочаш слухаць адну і тую ж песню кожны божы дзень свайго жыцця.}} Кендрык атрымаў пяць прэмій [[Грэмі]] на 58-й цырымоніі, уключаючы «Лепшы рэп-альбом» за To Pimp a Butterfly. Іншыя намінацыі ўключалі «Альбом года» і «Песню года». На цырымоніі Кендрык выканаў папуры з «The Blacker The Berry» і «Alright». [[Rolling Stone]] і [[Billboard]] назвалі гэта найлепшым момантам вечара, прычым апошні напісаў: {{Цытата|Гэта было, без сумневу, адно з лепшых тэлевізійных выступаў у прамым эфіры ў гісторыі.}} 4 сакавіка 2016 года Кендрык выпусціў зборнік без ''[[Untitled Unmastered]]'', які змяшчае восем трэкаў без назвы, кожны датаваны. Трэкі былі няскончанымі дэма-запісамі з альбома ''To Pimp a Butterfly''. Альбом-зборнік дэбютаваў на вяршыні амерыканскага [[Billboard 200]]. === 2017—2018: ''DAMN.'', саўндтрэк да ''Чорнай Пантэры'' і перапынак === {{main|DAMN.|[[Чорная пантэра (саўндтрэк)|Чорная пантэра]]}}[[Файл:Kendrick Lamar- The DAMN. Tour @ TD Garden (Boston, MA) (36059988466).jpg|міні|350x350пкс|Кендрык Ламар у {{нп4|The Damn Tour}} у 2017 годзе]] 23 сакавіка 2017 года Кендрык выпусціў прома-сінгл «The Heart Part 4». Праз тыдзень Кендрык выпусціў вядучы сінгл пад назвай «Humble», які суправаджаецца музычным відэа на яго. 7 красавіка 2017 года яго чацвёрты студыйны альбом стаў даступны для папярэдняй замовы і быў пацверджаны да выпуску 14 красавіка 2017 года. 11 красавіка Кендрык анансаваў назву альбома ''Damn'' (стылізаваную пад ''[[DAMN.]]''), а таксама спіс трэкаў, у якім пацвердзілі гасцявыя выступленні [[Рыяна|Рыяны]], {{Не перакладзена 3|Zacari}} і [[U2]]. Альбом быў выпушчаны 14 красавіка 2017 года і атрымаў захопленыя водгукі, а аўтар [[Rolling Stone]] апісаў яго як спалучэнне «старой школы і новага ўзроўню». Гэта быў яго трэці альбом пад нумарам адзін у чарце Billboard 200, а сінгл «Humble» стаў яго першым нумарам адзін у якасці вядучага сінгла ў [[Billboard Hot 100]]. 4 мая 2017 года ''DAMN.'' быў сертыфікаваны {{Не перакладзена 3|Амерыканская асацыяцыя гуказапісвальных кампаній|Амерыканскай асацыяцыяй гуказапісвальнай індустрыі (RIAA)|ru|Американская ассоциация звукозаписывающих компаний}} як плацінавы. Пазней Кендрык выпусціў ''DAMN. COLLECTORS EDITION'' ў сярэдзіне снежня 2017 года, з трэк-лістом арыгінальнага альбома ў зваротным парадку. Разам з Tiffith Кендрык спрадзюсіраваў І выступіў куратарам саўндтрэка да фільма пра супергерояў {{Не перакладзена 3|Marvel Studios|3=ru}} [[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]] (2018) пад назвай ''[[Black Panther: The Album]]''. Сінгл з саўндтрэку «All the Stars» выйшаў у студзені 2018 года з удзелам спявачкі {{Не перакладзена 3|SZA|3=ru}}, і ён прынёс яму намінацыю на прэмію [[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] за лепшую арыгінальную песню. Неўзабаве пасля гэтага Jay Rock выпусціў яшчэ адзін трэк пад назвай «King’s Dead» з удзелам Кендрыка, {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Future|ru|Фьючер}} і {{Не перакладзена 3|Блэйк, Джэймс (музыкант)|Джэймса Блэйка|ru|Блейк, Джеймс (музыкант)}}. Трэці сінгл, «Pray For Me», Кендрыка і {{Не перакладзена 3|The Weeknd|3=ru}}, быў выпушчаны ў лютым 2018 года, напярэдадні выхаду альбома ў тым жа месяцы. ''Black Panther: The Album'' выйшаў 9 лютага 2018 года. У студзені 2018 года скончыўся тэрмін дзеяння кантракту Кендрыка на публікацыю песень з {{Не перакладзена 3|Warner Chappell Music|3=ru}}; TDE патрабавала ад 20 да 40 мільёнаў даляраў за каталог рэпера. Кендрык адкрыў 60-ю штогадовую прэмію [[Грэмі]] папуры з песень «XXX», «Lust», «DNA», «Humble», «King’s Dead» і «New Freezer» рэпера {{Не перакладзена 3|Rich The Kid|3=ru}}. Ён таксама быў намінаваны на сем узнагарод, у тым ліку «Лепшы рэп-альбом», а таксама «Запіс года», «Лепшае рэп-выкананне», «Лепшая рэп-песня» і «Лепшае музычнае відэа» за Humble і «Лепшае выкананне ў рэп-выкананні» за «Loyalty» з [[Рыяна]]й. У канчатковым рахунку Кендрык атрымаў пяць узнагарод на цырымоніі: за найлепшы рэп-альбом, найлепшае рэп-выкананне, найлепшую рэп-песню, найлепшае музычнае відэа і найлепшае рэп/спетае выкананне. Пасля саўндтрэку да «''Чорнай пантэры''» Кендрык не выпускаў уласную музыку на працягу чатырох гадоў. === 2020—2023: PGLang і ''Mr. Morale & The Big Steppers'' === 5 сакавіка 2020 года Кендрык і {{Не перакладзена 3|Dave Free}} запусцілі {{Не перакладзена 3|PGLang|3=ru}}, які быў апісаны як шматмоўная Ссэрвісная кампанія, арыентаваная на мастакоў. У прэс-рэлізе Free сцвярджаў, што кампанія {{Цытата|Не з'яўляецца гуказапісвальным лэйблам, кінастудыяй або выдавецтвам. Гэта нешта новенькае. У гэты звышстымуляваны час мы сканцэнтраваны на культываванні самавыяўлення на аснове партнёрскіх адносін на нізавым узроўні.}} У анонсе таксама фігуравала «візуальная заява аб місіі», чатыроххвілінны кароткаметражны фільм з удзелам Кендрыка, Baby Keem, {{Не перакладзена 3|Jorja Smith|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Yara Shahidi|3=ru}}. 20 жніўня 2021 года Кендрык абвясціў у сваім блогу, што ён знаходзіцца ў сярэдзіне прадзюсавання свайго апошняга альбома пад TDE. Праз тыдзень ён з’явіўся на сінгле Baby Keem «Family Ties» з дэбютнага студыйнага альбома ''{{Не перакладзена 3|The Melodic Blue|3=ru}}''. Песня стала першым сінглам Кендрыка, выпушчаным за тры гады, і атрымала ўзнагароду за лепшае рэп-выкананне на [[64-я цырымонія «Грэмі»|64-й штогадовай прэміі Грэмі]]. Кендрыка таксама некалькі разоў з’яўляўся на ''The Melodic Blue'', на трэках «Range Brothers» і «Vent». 12 лістапада Кендрык здзейсніў сваё выступленне ў адказ, стаўшы хэдлайнерам першага вечара Day N Vegas. 13 лютага 2022 года Кендрык стаў хэдлайнерам шоу {{нп4|Super Bowl LVI halftime show}} разам з [[Dr. Dre]], [[Snoop Dogg]], [[Eminem]], [[50 Cent]] і {{Не перакладзена 3|Mary J. Blige|3=ru}}, якое прынесла яму прэмію ''{{нп4|Primetime Emmy Award for Outstanding Variety Special (Live)}}''. 8 мая ён выпусціў прома-сінгл «The Heart Part 5». Пяты студыйны альбом Кендрыка, ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'', быў выпушчаны 13 мая. Напярэдадні яго выхаду ён наведаў [[Гана|Гану]], каб зняць міні-дакументальны фільм для [[Spotify]]. Ён таксама запрасіў музычных кіраўнікоў і іншых ганскіх артыстаў, такіх як {{нп4|Stonebwoy}}, {{нп4|Amaarae}}, {{нп4|Black Sherif}} і {{нп4|Smallgod}}, і сустрэўся з імі падчас прыватнай вечарыны па праслухоўванні альбома ў [[Акра|Акры]]. У чэрвені ён выступіў на паказе мужчынскай калекцыі [[Louis Vuitton]] вясна/лета 2023 у гонар іх нябожчыка мастацкага кіраўніка {{Не перакладзена 3|Вірджыл Абло|Вірджыла Абло|ru}} ў [[Луўр (музей)|Луўры]] падчас {{Не перакладзена 3|Тыдня моды ў Парыжы|3=ru|4=Неделя моды в Париже}}. Пазней ён стаў хэдлайнерам заключнага вечара {{Не перакладзена 3|Гластанберы (фестываль)|фестывалю ў Гластанберы|ru|Гластонбери (фестиваль)}}. === 2024—цяперашні час: варожасць з Дрэйкам, ''GNX'', Super Bowl LIX у перапынку шоў і Тур Grand National === [[Файл:KendrickSZASPurs230725-46 - 54683274355 (cropped).jpg|міні|373x373пкс|Ламар у «{{Не перакладзена 3|Тотэнхэм Хотспур (стадыён)|Тотэнхэм Хотспур Стэдыум|ru|Тоттенхэм Хотспур (стадион)}}» падчас яго тура Grand National у 2025]] Канфлікт Ламара з Дрэйкам аднавілася ў сакавіку 2024 года, калі Кендрык нечакана з’явіўся на трэку {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Ф'ючэра|ru|Фьючер}} і {{Не перакладзена 3|Metro Boomin|3=ru}} «Like That»<ref>{{Cite magazine|last=Gee|first=Andre|date=2024-03-22|title=Kendrick Lamar Declares War -- And Five Other Takeaways From ''We Don't Trust You''|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/future-metro-boomin-we-dont-trust-you-takeaways-1234993093/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240323014715/https://www.rollingstone.com/music/music-features/future-metro-boomin-we-dont-trust-you-takeaways-1234993093/|archive-date=2024-03-23|access-date=2024-03-23|magazine=Rolling Stone|language=en-US}}</ref>. Песня пратрымалася тры тыдні запар на вяршыні рэйтынгу ''Billboard'' Hot 100, стаўшы трэцім сінглам Ламара і яго першай песняй, якая дэбютавала на першым радку<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=2024-04-01|title=Future, Metro Boomin & Kendrick Lamar's 'Like That' Debuts at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/lists/future-metro-boomin-kendrick-lamar-like-that-hot-100-number-one-debut/|access-date=2024-04-02|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=2024-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401172416/https://www.billboard.com/lists/future-metro-boomin-kendrick-lamar-like-that-hot-100-number-one-debut/|url-status=live}}</ref>. З красавіка па май ён выпускаў дисс-сінглы прысвечаныя Дрэйку «{{Не перакладзена 3|Euphoria (песня Кендрыка Ламара)|Euphoria|ru|Euphoria (песня Кендрика Ламара)}}»<ref>{{Cite magazine|last=Horowitz|first=Steven J.|date=2024-04-30|title=Kendrick Lamar Fires Back at Drake on New Diss Track 'Euphoria'|url=https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-euphoria-drake-diss-track-1235987150/|access-date=2024-04-30|magazine=Variety|archive-date=2024-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240430171137/https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-euphoria-drake-diss-track-1235987150/|url-status=live}}</ref>, «{{Не перакладзена 3|6:16 in LA|3=ru}}»<ref>{{Cite magazine|last=Paul|first=Larisha|date=2024-05-03|title=Kendrick Lamar Comes Back for More on His Second Drake Diss Track This Week '6:16 in LA'|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/kendrick-lamar-drake-diss-track-616-in-la-1235014757/|archive-url=https://web.archive.org/web/20240503154937/https://www.rollingstone.com/music/music-news/kendrick-lamar-drake-diss-track-616-in-la-1235014757/|archive-date=2024-05-03|access-date=2024-05-13|magazine=Rolling Stone}}</ref>, «{{Не перакладзена 3|Meet the Grahams|3=ru}}»<ref>{{cite news|last1=Savage|first1=Mark|title=Drake and Kendrick Lamar get personal on simultaneously released diss tracks|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68957553|agency=[[BBC News]]|access-date=2024-05-05|date=2024-05-04|archive-date=2024-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505005627/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68957553|url-status=live}}</ref>, і «{{Не перакладзена 3|Not Like Us|3=ru}}»; усе яны былі альбо станоўча ўспрынятыя, альбо адобраны крытыкамі<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-doesnt-wait-for-drake-response-drops-another-new-diss-song-not-like-us-listen/|title=Kendrick Lamar Doesn't Wait for Drake Response, Drops Another New Diss Song "Not Like Us"|first=Matthew|last=Strauss|website=Pitchfork|date=2024-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505005059/https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-doesnt-wait-for-drake-response-drops-another-new-diss-song-not-like-us-listen/|archive-date=2024-05-05|access-date=2024-05-05|url-status=live}}</ref>. Апошняя песня стала першай рэп-песняй, якая ўзначаліла рэйтынг Hot 100 з абмежаваным накладам на тыдзень<ref>{{Cite magazine|last=Trust|first=Gary|date=2024-05-13|title=Kendrick Lamar's 'Not Like Us' Blasts In at No. 1 on Billboard Hot 100|url=https://www.billboard.com/lists/kendrick-lamar-not-like-us-hot-100-number-one-debut/|access-date=2024-05-13|magazine=Billboard}}</ref>. Святочны аднаразовы канцэрт пад назвай The Pop Out: Ken & Friends адбыўся 19 чэрвеня ў [[Дзень вызвалення рабоў]]<ref>{{Cite magazine|last=Horowitz|first=Steven J.|date=2024-06-05|title=Kendrick Lamar Announces Los Angeles Show 'The Pop Out – Ken and Friends' to Take Place on Juneteenth|url=https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-the-pop-out-ken-and-friends-los-angeles-concert-1236026620/|access-date=2024-06-06|magazine=Variety}}</ref>. «Not Like Us» заваяваў пяць узнагарод за адну ноч на [[67-я цырымонія «Грэмі»|67-й штогадовай прэміі]] «[[67-я цырымонія «Грэмі»|Грэмі]]», які праходзіў 2 лютага 2025 года: прэмія «Грэмі» за лепшы запіс года, прэмія «Грэмі» за лепшую песню года, прэмія «Грэмі» за лепшае рэп-выкананне, прэмія «Грэмі» за лепшую рэп-песню і прэмія «Грэмі» за лепшае музычнае відэа<ref>{{Cite web|url=https://www.grammy.com/news/2025-grammys-nominations-full-winners-nominees-list|title=2025 GRAMMYs: See The Full Winners & Nominees List|publisher=Grammy Awards|access-date=2025-02-07}}</ref>. Ламар апублікаваў песню «Watch the Party Die» в своем аккаунте [[Instagram]] в сентябре<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2024/music/news/kendrick-lamar-drops-first-song-since-not-like-us-1236141721/|title=Kendrick Lamar Drops First New Song Since 'Not Like Us'|first=Steven J.|last=Horowitz|date=2024-09-12|access-date=2024-09-12}}</ref>. 22 лістапада ён падзяліўся песняй пад назвай «GNX» эксклюзіўна на [[YouTube]], за якой рушыў услед нечаканы рэліз аднайменнага альбома на стрымінгах у той жа дзень<ref>{{Cite web|url=https://www.stereogum.com/2288515/kendrick-lamar-releases-surprise-album-gnx/music/|title=Kendrick Lamar Releases Surprise Album GNX|first=Tom|last=Breihan|work=[[Stereogum]]|date=2024-11-22|access-date=2024-11-22}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Cowen|first=Trace William|date=2024-11-22|title=Kendrick Lamar Surprise-Drops 'GNX' Project|url=https://www.complex.com/music/a/tracewilliamcowen/kendrick-lamar-gnx|access-date=2024-11-22|magazine=Complex}}</ref>. Пласцінка спарадзіла серыю паспяховых сінглаў, у тым ліку сінглы «Squabble Up» і «Luther», якія занялі першае месца ў рэйтынгу ''Billboard'' Hot 100. «Squabble Up» дэбютаваў на вяршыні чарта<ref name="d597">{{cite web|url=https://www.stereogum.com/2289305/kendrick-lamars-squabble-up-debuts-at-1-blocking-shaboozey-from-breaking-major-chart-record/news/|title=Kendrick Lamar's 'Squabble Up' Debuts at #1, Blocking Shaboozey From Breaking Major Chart Record|first=Tom|last=Breihan|website=[[Stereogum]]|date=2024-12-02|access-date=2025-09-23}}</ref>, у той час як «Лютэр», які быў запісаны сумесна з SZA, стаў яго самай доўгай песняй, якая заняла першае месца ў амерыканскіх чартах, правёўшы трынаццаць тыдняў запар на вяршыні Hot 100<ref name="p071">{{cite web|url=https://www.billboard.com/lists/kendrick-lamar-sza-luther-hot-100-number-one-13th-week/|title=Kendrick Lamar & SZA's 'Luther' Rules Billboard Hot 100 for 13th Week|first=Gary|last=Trust|website=[[Billbaord (magazine)|Billboard]]|date=2025-05-19|access-date=2025-09-23}}</ref>. 17 снежня ён апублікаваў на YouTube песню пад назвай «Money Without Me», якая, па чутках, была запісаная на сесіях ''[[Section.80]]''. У тым жа месяцы ён з’явіўся ў якасці госця на альбоме SZA ''Lana'', перавыданне альбома ''SOS'' (2022). ''Billboard'' уключыў Ламара ў свой спіс найвялікшых поп-зорак і размясціў на 2024 год, адзначыўшы яго «новыя рэлізы або адкрыцці, якія трапілі ў загалоўкі СМІ і пакарылі культуру»<ref>{{Cite magazine|last=Unterberger|first=Andrew|date=2024-12-23|title=Billboard Staff's Greatest Pop Stars of 2024: No. 1— Kendrick Lamar|url=https://www.billboard.com/music/pop/kendrick-lamar-greatest-pop-stars-2024-1235864455/|access-date=2024-12-24|magazine=Billboard}}</ref>. Акрамя музыкі, Ламар зняўся ў анімацыйным [[Біяграфічны фільм|біяграфічным фільме]] ''Па кавалачках'' (2024). 9 верасня 2024 года стала вядома, што Кендрык Ламар выступіць на «{{Не перакладзена 3|Супербоўл|Супербоўле|ru}}» ў 2025 годзе, у якім узялі ўдзел SZA, [[Сэмюэл Лерой Джэксан|Сэмюэл Л. Джэксан]], [[Серэна Уільямс]] і Mustard<ref>{{cite magazine|title=America Has a Problem: Unpacking Kendrick Lamar's Super Bowl symbolism|url=https://www.dazeddigital.com/music/article/66062/1/symbolism-behind-kendrick-lamar-super-bowl-performance-donald-trump-drake|access-date=2025-02-10|magazine=[[Dazed]]}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jokic|first1=Natasha|title=17 Easter Eggs And Small Details From Kendrick Lamar's Super Bowl Halftime Show|url=https://www.buzzfeed.com/natashajokic1/kendrick-lamar-super-bowl-halftime-show-details|access-date=2025-02-10|agency=BuzzFeed}}</ref><ref>{{cite news|title='40 Acres and a Mule': Kendrick Lamar's Super Bowl 59 Wasn't Just for Drake When Donald Trump Was His Real Target|url=https://fandomwire.com/40-acres-and-a-mule-kendrick-lamars-super-bowl-59-wasnt-just-for-drake-when-donald-trump-was-his-real-target/|access-date=2025-02-10|agency=FandomWire}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://theblueprint.ru/news/32254|title=Кендрик Ламар выступит в перерыве «Супербоула» 2025|website=The Blueprint|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909114904/https://theblueprint.ru/news/32254|archive-date=2024-09-09|access-date=2024-09-09|url-status=live}}</ref>. Гульня адбылася 9 лютага на стадыёне Цэзар Супердоум у [[Новы Арлеан|Новым Арлеане]]. Гэты выступ стаў самым наведвальным на Суперкубку за ўвесь час, сабраўшы 133,5 мільёна гледачоў, перасягнуўшы выступ [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ў 1993 годзе Супербоўл XXVII<ref>{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/25142804-kendrick-lamars-nfl-super-bowl-59-halftime-show-draws-record-1335m-viewers|title=Kendrick Lamar's NFL Super Bowl 59 Halftime Show Draws Record 133.5M Viewers|first=Joseph|last=Zucker|publisher=[[Bleacher Report]]|access-date=2025-02-11}}</ref>. За сваю працу над гэтай падзеяй Ламар атрымаў прэмію Эмі Прайм-Тайм за выдатную музычную рэжысуру<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://deadline.com/2025/09/creative-arts-emmys-2025-winners-list-1236509478/|title=''The Daily Show''{{'}}s Desi Lydic, ''SNL 50'' & Jimmy Kimmel Among Winners On Night 2 Of Creative Arts Emmys — Updating Live|first=Lynette|last=Rice|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2025-09-06|access-date=2025-09-08}}</ref>. 17 лютага ён стаў першым рэперам (і дзявятым артыстам у цэлым), у якога на Spotify штомесяц было больш за 100 мільёнаў слухачоў<ref>{{Cite web|url=https://uproxx.com/music/kendrick-lamar-first-rapper-100-million-spotify/|title=Kendrick Lamar Is The First Rapper With 100 Million Spotify Listeners|website=Uproxx|date=2025-02-17|access-date=2025-02-17}}</ref>. Акрамя таго, ён стаў першым рэперам, у якога адначасова было тры альбомы, якія ўвайшлі ў чарты топ-10 у ЗША адначасова<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj3n1k8edzjo|title=Kendrick Lamar earns first UK number one with Drake diss Not Like Us|date=2025-02-21}}</ref>. 14 сакавіка 2025 года Ламар быў тройчы прадстаўлены на альбоме ''Music'' ад {{Не перакладзена 3|Playboi Carti|3=ru}}, з’явіўшыся на трэках «Backd00r», " Good Credit "і"Mojo Jojo"<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2025/music/news/playboi-carti-releases-i-am-music-kendrick-lamar-1236336542/|title=Kendrick Lamar featured on Playboi Carti's Music|date=2025-03-14}}</ref>. Разам з рок-музыкам [[Лені Кравіц|Лэні Кравіцам]] і часта супрацоўнічаў з {{Не перакладзена 3|Фарэл Уільямс|Фарэлам Уільямсам|ru}}, Ламар зняўся ў песні Clipse «Chains & Whips» з альбома ''Let God Sort Em Out<ref>{{cite web|url=https://www.complex.com/music/a/treyalston/lenny-kravitz-clipse-album|title=Lenny Kravitz Lends Guitar to Clipse's "Chains & Whips" Featuring Kendrick Lamar|website=[[Complex Networks|Complex]]|date=2025-07-11|access-date=2025-07-14|last1=Alston|first1=Trey}}</ref>.'' У падтрымку ''GNX'' і ''Lana'' Ламар і SZA адправіліся ў Grand National тур, які пачаўся ў красавіку 2025 года<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.azcentral.com/story/entertainment/music/2025/04/21/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-concert-dates/83196665007/|title=Kendrick Lamar and SZA Grand National Tour: All the 2025 dates and who's opening|first=Ed|last=Masley|website=The Arizona Republic|access-date=2025-08-19}}</ref>, пабіўшы рэкорд самага касавага тура ў якасці сумеснага хэдлайнера<ref>{{Cite magazine|last=Frankenberg|first=Eric|date=2025-06-27|title=Kendrick Lamar & SZA's Grand National Tour Just Broke an All-Time Record|url=https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-breaks-record/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627230931/https://www.billboard.com/pro/kendrick-lamar-sza-grand-national-tour-breaks-record/|archive-date=2025-06-27|access-date=2025-07-02|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en-US}}</ref> == Артыстызм == === Уплыў === [[Файл:Tupac's_passport_headshot.jpg|alt=Headshot of Tupac Shakur on a white background|злева|міні|Ламар лічыць, што [[Тупак Шакур]] аказаў на яго самы вялікі ўплыў.]] Кендрык называе [[Тупак Шакур|Тупака Шакура]] сваім самым вялікім уплывам, адзначаючы, што ён паўплываў на яго музыку і паўсядзённае жыццё<ref>{{Cite web|url=https://www.mic.com/articles/120519/watch-kendrick-lamar-and-tupac-talk-to-each-other-in-this-video|title=Watch Kendrick Lamar and Tupac Talk to Each Other in This Amazing Video|first=Tom|last=Barnes|date=June 11, 2015|publisher=Mic|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.mic.com/articles/120519/watch-kendrick-lamar-and-tupac-talk-to-each-other-in-this-video|archive-date=November 24, 2023|access-date=October 10, 2023|url-status=live}}</ref>. Ён заявіў, што Шакур, {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru}}, [[Jay-Z]], {{Не перакладзена 3|Nas (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} і [[Eminem|Эмінем]] уваходзяць у пяцёрку яго любімых рэпераў. У інтэрв’ю часопісу [[Rolling Stone]] у 2011 годзе Кендрык згадаў [[Mos Def]] і [[Snoop Dogg]] як рэпераў, якіх ён слухаў і якія аказалі ўплыў у раннія гады<ref>{{cite magazine|last=Barshad|first=Amos|date=October 23, 2011|title=Kendrick Lamar Makes New Friends|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kendrick-lamar-is-a-friendly-guy-20111023|url-status=live|magazine=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924202156/http://www.rollingstone.com/music/news/kendrick-lamar-is-a-friendly-guy-20111023|archive-date=September 24, 2015|access-date=May 2, 2015}}</ref>. Ён таксама назваў {{Не перакладзена 3|DMX|3=ru}} чалавекам, які «сапраўды [прымусіў мяне пачаць] займацца музыкай. Той першы альбом [''It’s Dark and Hell Is Hot''] — класічны, [так што ён аказаў на мяне ўплыў]»<ref>{{Cite news|last=Chesman|first=Donna-Claire|date=November 21, 2017|title=Kendrick Lamar Credits Three '90s Hip-Hop Albums with Influencing His Artistic Direction|work=DJBooth|url=https://djbooth.net/features/2017-11-21-kendrick-lamar-three-90s-albums|url-status=live|access-date=October 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222010110/http://djbooth.net/features/2017-11-21-kendrick-lamar-three-90s-albums|archive-date=February 22, 2018}}</ref>. Далей ён дадаў, што Eazy-E таксама паўплываў на яго, сказаўшы: «Мяне б тут сёння не было, калі б не Eazy-E.»<ref>{{cite magazine|last=Kuperstein|first=Slava|date=September 23, 2012|title=Kendrick Lamar Cites DMX As An Influence & Discusses Learning From Dr. Dre's Mistakes|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21262/title.kendrick-lamar-cites-dmx-as-an-influence-discusses-learning-from-dr-dres-mistakes|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121123083445/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.21262/title.kendrick-lamar-cites-dmx-as-an-influence-discusses-learning-from-dr-dres-mistakes|archive-date=November 23, 2012|access-date=March 10, 2013|magazine=HipHopDX}}</ref>. У інтэрв’ю ў верасні 2012 года Кендрык заявіў, што Эмінем «шмат у чым паўплываў на мой стыль», і прыпісаў яму яго ўласную агрэсію на такіх запісах, як «Backseat Freestyle»<ref>{{Cite magazine|last=Platon|first=Adelle|date=October 20, 2016|title=Kendrick Lamar Chats with Rick Rubin about Making 'Alright', Studying Eminem for 'GQ Style'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-rick-rubin-gq-style-7549720/|access-date=October 3, 2023|magazine=Billboard|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-rick-rubin-gq-style-7549720/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=dGMQQNoUn0M|title=Kendrick Lamar Says Eminem "Definitely" Influenced His Style, Calls Him A "Genius"|date=September 28, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127194120/https://www.youtube.com/watch?v=dGMQQNoUn0M|archive-date=November 27, 2015|access-date=April 22, 2014|url-status=live|via=YouTube}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.vibe.com/article/kendrick-lamar-says-backseat-freestyle-was-influenced-eminem|title=Kendrick Lamar Says 'Backseat Freestyle' Was Influenced By Eminem|magazine=Vibe|last=Kennedy|first=John|date=October 14, 2013|access-date=April 22, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140409053039/http://www.vibe.com/article/kendrick-lamar-says-backseat-freestyle-was-influenced-eminem|archive-date=April 9, 2014|url-status=live}}</ref>. Кендрык таксама аддаў належнае працы [[Ліл Уэйн|Ліла Уэйна]] ў Hot Boys за ўплыў на яго стыль і пахваліў яго даўгавечнасць. Ён сказаў, што таксама вырас, слухаючы {{Не перакладзена 3|Rakim|3=ru}}, [[Dr. Dre]] і {{Не перакладзена 3|Tha Dogg Pound|3=ru}}. У студзені 2013 года, калі Кендрыка папрасілі назваць трох рэпераў, якія адыгралі пэўную ролю ў яго стылі, ён сказаў: {{Цытата|Верагодна, гэта хутчэй уплыў заходняга ўзбярэжжа. Трохі Курупта, [Тупак], з невялікай колькасцю змесціва Ice Cube.}} У інтэрв’ю [[GQ]] у лістападзе 2013 года, калі яго спыталі, хто з чатырох вядучых, якія зрабілі яго, ён адказаў, што Шакур, Dr. Dre, Snoop Dogg і {{Не перакладзена 3|Mobb Deep|3=ru}}, а менавіта {{Не перакладзена 3|Prodigy (рэпер)|Prodigy|ru|Prodigy (рэпер)}}. Ён чэрпаў натхненне ва ўпартасці [[N.W.A]] прадстаўляць свой родны горад з «мужнасцю, сумленнасцю і мастацкім бляскам»<ref>{{Cite magazine|last=Lamar|first=Kendrick|date=August 12, 2015|title=Kendrick Lamar Pays Tribute to N.W.A and Eazy-E: They 'Gave Voice to the Voiceless'|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-nwa-tribute-essay-eazy-e-dre-6663126/|access-date=October 3, 2023|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001104619/https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-nwa-tribute-essay-eazy-e-dre-6663126/|url-status=live}}</ref>. На Ламара аказалі ўплыў розныя выканаўцы ў жанры R & B і соўл, у тым ліку [[Марвін Гэй]]<ref name="Ryon12">{{Cite magazine|last=Ryon|first=Sean|date=August 28, 2012|title=Kendrick Lamar Describes His Family Life, Parents' Influence On Music|url=https://hiphopdx.com/news/id.20944/title.kendrick-lamar-describes-his-family-life-parents-influence-on-music|access-date=October 19, 2023|magazine=HipHopDX|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032044/https://hiphopdx.com/news/id.20944/title.kendrick-lamar-describes-his-family-life-parents-influence-on-music|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|The Isley Brothers|3=ru}}, [[Майкл Джэксан]]<ref>{{Cite news|date=January 21, 2014|title=Kendrick Lamar talks dream collaboration with Michael Jackson, Marvin Gaye, Tupac Shakur|url=https://www.cbsnews.com/video/kendrick-lamar-talks-dream-collaboration-with-michael-jackson-marvin-gaye-tupac-shakur/|access-date=October 19, 2023|agency=CBS News|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.cbsnews.com/video/kendrick-lamar-talks-dream-collaboration-with-michael-jackson-marvin-gaye-tupac-shakur/|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Тэдзі Пендэрграс|3=ru}}<ref>{{Cite news|last=Amfo|first=Clara|author-link=Clara Amfo|date=February 23, 2018|title=When Kendrick met Clara: The best bits from the exclusive Radio 1 interview|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5DJrf4tXM5RRPlc00zf84Hs/when-kendrick-met-clara-the-best-bits-from-the-exclusive-radio-1-interview|access-date=October 20, 2023|agency=BBC|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124033544/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5DJrf4tXM5RRPlc00zf84Hs/when-kendrick-met-clara-the-best-bits-from-the-exclusive-radio-1-interview|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Sade|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Аніта Бэйкер|3=ru}}<ref>{{Cite web|url=https://www.okayplayer.com/video/kendrick-lamar-wants-work-anita-baker-sade.html|title=Kendrick Lamar Wants to Work with Anita Baker and Sade|first=Michael|last=Gonik|website=Okayplayer|date=November 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032042/https://www.okayplayer.com/video/kendrick-lamar-wants-work-anita-baker-sade.html|archive-date=November 24, 2023|access-date=October 20, 2023|url-status=live}}</ref>. Ён выступаў з [[Прынс (спявак)|Прынсам]], які паўплываў на яго вакальны склад<ref>{{Cite web|url=https://www.essence.com/celebrity/kendrick-lamar-style-prince-fashion-line/|title=Kendrick Lamar Talks Thrifting, Prince, and Starting His Own Fashion Line|first=Claire|last=Stern|date=October 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923210327/https://www.essence.com/celebrity/kendrick-lamar-style-prince-fashion-line/|archive-date=September 23, 2023|access-date=October 19, 2023|url-status=live|magazine=Essence}}</ref>, у Пэйслі-парку, каб адсвяткаваць выхад у 2014 годзе альбомаў апошняга ''{{Не перакладзена 3|Plectrumelectrum|3=ru}}'' і ''{{Не перакладзена 3|Art Official Age|3=ru}},'' якія GQ назваў «пяццю хвілінамі бліскучага вар’яцтва»<ref>{{Cite magazine|last=Silverburg|first=Nicole|date=May 5, 2016|title=Let This Video of Prince and Kendrick Lamar Performing Together Blow Your Mind|url=https://www.gq.com/story/prince-kendrick-lamar-paisley-park|access-date=October 20, 2023|magazine=GQ|archive-date=November 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124032043/https://www.gq.com/story/prince-kendrick-lamar-paisley-park|url-status=live}}</ref>. Кендрык прызнаўся, што знаходзіўся пад уплывам джазавага трубача [[Майлс Дэйвіс|Майлза Дэвіса]] і {{Не перакладзена 3|Parliament-Funkadelic|3=ru}} падчас запісу ''To Pimp a Butterfly<ref>{{Cite magazine|last=Eustice|first=Kyle|date=March 2, 2022|title=Kendrick Lamar Says Crafting 'To Pimp A Butterfly' Was A Lot Of 'Throwing Paint At The Wall'|url=https://hiphopdx.com/news/id.68484/title.kendrick-lamar-says-crafting-to-pimp-a-butterfly-was-a-lot-of-throwing-paint-at-the-wall|access-date=October 3, 2023|magazine=HipHopDX|archive-date=November 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113232305/https://hiphopdx.com/news/id.68484/title.kendrick-lamar-says-crafting-to-pimp-a-butterfly-was-a-lot-of-throwing-paint-at-the-wall|url-status=live}}</ref>''. === Музычны стыль і тэхніка выканання === Характар музычнага стылю Ламара быў апісаны як «анты-яркі, унутраны і складаны». Яго карані сыходзяць у хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа<ref>{{cite magazine|last=Larsen|first=Peter|date=September 13, 2016|url=https://www.ocregister.com/2016/09/13/george-clinton-talks-about-working-with-kendrick-lamar-and-other-young-artists/|title=George Clinton talks about working with Kendrick Lamar and other young artists|magazine=[[PopMatters]]|access-date=July 20, 2021|archive-date=July 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720033939/https://www.ocregister.com/2016/09/13/george-clinton-talks-about-working-with-kendrick-lamar-and-other-young-artists/|url-status=live}}</ref> і ўвесь час пераасэнсоўваў сваё гучанне, пераходзячы на іншыя жанры<ref name="Timeline">{{Cite web|language=en-US|url=https://uproxx.com/music/kendrick-lamar-timeline/|title=How Kendrick Lamar Made Good On His Potential|first=Aaron|last=Williams|website=Uproxx|date=April 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409073011/https://uproxx.com/music/kendrick-lamar-timeline/|archive-date=April 9, 2022|access-date=October 23, 2023|url-status=dead}}</ref>. Дзякуючы яго ўкладу ў рост аўдыторыі, дзякуючы яго прывабнасці для звычайных слухачоў, музычныя крытыкі звычайна адносяць Ламара да прагрэсіўных рэп-выканаўцам<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://thesource.com/2021/09/30/the-new-era-genre-of-hip-hop-is-progressive-music/|title=The New Era & Genre Of Hip Hop is Progressive Music|first=Shawn|last=Grant|website=The Source|date=September 30, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221110025158/https://thesource.com/2021/09/30/the-new-era-genre-of-hip-hop-is-progressive-music/|archive-date=November 10, 2022|access-date=November 9, 2022|url-status=live}}</ref>. Ён кажа, што яго музыка не мае жанру, тлумачачы гэта ў інтэрв’ю 2012 года: «Вы сапраўды не можаце класіфікаваць маю музыку, гэта чалавечая музыка»<ref>{{cite web|url=http://youheardthatnew.com/2012/09/video-kendrick-lamar-you-really-cant-categorize-my-music-its-human-music/|title=Video: Kendrick Lamar: "You Really Can't Categorize My Music, It's Human Music."|first=Nile|last=Ivey|website=YouHeardThatNew|date=September 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821002757/http://youheardthatnew.com/2012/09/video-kendrick-lamar-you-really-cant-categorize-my-music-its-human-music/|archive-date=August 21, 2017|access-date=October 29, 2014|url-status=dead}}</ref>. ''PopDust'' выказаў меркаванне, што на працягу 2010-х гадоў, дзесяцігоддзі, якое, магчыма, было вызначана хіп-хопам, Ламар пастаянна рассоўваў межы магчымага жанру<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.popdust.com/best-artists-of-the-decade-2641572042.html|title=Artists of the 2010s: Frank Ocean, Bon Iver, Mitski, and Kendrick Lamar - Popdust|first=Eden Arielle|last=Gordon|website=PopDust|date=December 12, 2019|access-date=October 24, 2023}}</ref>. У пачатку сваёй кар’еры Ламар не цікавіўся [[Музычны прадзюсар|музычным прадзюсаваннем]]<ref name="Barker">{{Cite web|language=en-US|url=https://variety.com/2017/music/features/kendrick-lamar-career-damn-to-pimp-a-butterfly-1202619725/|title=How Kendrick Lamar Became the Defining Hip-Hop Artist of His Generation|first=Andrew|last=Barker|website=Variety|date=November 21, 2017|access-date=October 24, 2023}}</ref>. Аднак па меры таго, як ён рабіў упор на напісанне песень і «стварэнне універсальнага матэрыялу», ён станавіўся ўсё больш патрабавальным і прадпрымальным у сваіх кампазіцыях<ref name="Barker2" />. Ён актыўна ўдзельнічае ў кожным аспекце свайго прадзюсарскага працэсу, уключаючы этапы міксавання і мастэрынгу, і вядомы тым, што падоўгу працуе ў студыі гуказапісу<ref>{{Cite magazine|last=Cirisano|first=Tatiana|date=February 8, 2019|title=Meet the Man Competing Against Himself in Multiple Big Four Categories at This Year's Grammys|url=https://www.billboard.com/music/awards/childish-gambino-kendrick-lamar-mastering-engineer-mike-bozzi-interview-grammys-8497072/|access-date=October 24, 2023|magazine=Billboard|language=en-US}}</ref>. «Вы павінны быць напагатове і ведаць розныя гукі і частоты», — патлумачыў Ламар ''[[Variety]]''<ref name="Barker3" />. «Што прымушае людзей рухацца, якія [[Мелодыя|мелодыі]] запамінаюцца вам, бярыце высокія і нізкія [[Актава|актавы]] і вучыцеся спалучаць іх на пэўнай частаце, як маніпуляваць гукам на сваю карысць»<ref name="Barker4" />. Ламар аддае перавагу працаваць з згуртаванай камандай музыкаў, а не пастаянна шукаць выбітных талентаў<ref name="hiphopdx1">{{cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80/|title=Kendrick Lamar Says "good kid, m.A.A.d City" Will Sound "Nothing" Like "Section.80"|first=Steven J.|last=Horowitz|work=HipHopDX|date=August 2, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104212338/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.20658/title.kendrick-lamar-says-good-kid-maad-city-will-sound-nothing-like-section80|archive-date=November 4, 2012|access-date=December 15, 2012|url-status=dead}}</ref>. Ён працуе са сваім даўнім прадзюсарам Sounwave з моманту выхаду аднайменнага EP ў 2009 годзе<ref name="Mixtapes" />. Кендрык Ламар адзначыў сабой кардынальнае змяненне ў творчасці Ламара. У адрозненне ад папярэдніх мікстэйпаў, якія складаліся з фрыстайлаў на CHR і сінглаў urban radio, у EP увайшло меланхалічнае і" журботнае " арыгінальнае выкананне, якое падкрэслівае яго тэксты<ref name="Mixtapes2" />. Строгая джазавая музыка была змешаная з альтэрнатыўнымі стылямі рэпу ў ''Section.80''<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.stereogum.com/2152402/kendrick-lamar-section-80-review/reviews/the-anniversary/|title=Kendrick Lamar 'Section.80' Review: Looking Back 10 Years Later|first=Tom|last=Breihan|work=[[Stereogum]]|date=July 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031143439/http://stereogum.com/2152402/kendrick-lamar-section-80-review/reviews/the-anniversary/|archive-date=October 31, 2022|access-date=April 20, 2023|url-status=live}}</ref>, з інструментальнымі кампазіцыямі, запазычанымі з R&B, бум бэп, псіхадэліі і даўнтэмпа<ref>{{Cite web|url=https://exclaim.ca/music/article/kendrick_lamar-section80|title=Kendrick Lamar, ''Section.80''|first=Chris|last=Dart|website=Exclaim!|date=July 19, 2011|access-date=October 27, 2023}}</ref>. ''Good Kid, M.A.A.D City'' адмовіўся ад густаў сучаснага хіп-хопа, даследуючы тонкую, атмасферную бок хіп-хопа Заходняга ўзбярэжжа і [[гангста-рэп]]у<ref name="Caramanica">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|title=Storytelling Rappers, Cool and Hot|first=Jon|last=Caramanica|work=[[The New York Times]]|date=October 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231161419/http://www.nytimes.com/2012/10/29/arts/music/kendrick-lamar-and-meek-mill-rappers-with-debut-albums.html?adxnnl=1&pagewanted=all&adxnnlx=1353690918-7E2jie3vlz5/l0x7XzzxfQ&_r=0|archive-date=December 31, 2014|access-date=November 23, 2012|url-status=live|page=C1}}</ref><ref name="Madden">{{cite web|url=https://consequence.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Album Review: Kendrick Lamar – good kid, m.A.A.d city|first=Mike|last=Madden|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127034916/http://consequenceofsound.net/2012/10/album-review-kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|archive-date=November 27, 2012|access-date=November 23, 2012|url-status=live}}</ref>. ''To Pimp a Butterfly'' — гэта аб’яднанне жанраў, сінанімічных афраамерыканскай музыцы, у першую чаргу [[джаз]]а, [[фанк]]а і соўла<ref name="Anderson">{{cite magazine|last=Anderson|first=Kyle|date=March 26, 2015|title='To Pimp a Butterfly' by Kendrick Lamar: EW review|url=https://www.ew.com/article/2015/03/26/kendrick-lamar-review|url-status=live|magazine=[[Entertainment Weekly]]|location=New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20150407075907/http://www.ew.com/article/2015/03/26/kendrick-lamar-review|archive-date=April 7, 2015|access-date=April 3, 2015}}</ref><ref name="oral history">{{cite web|url=http://www.grammy.com/news/the-oral-history-of-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly|title=The Oral History Of Kendrick Lamar's To Pimp A Butterfly|author=Hale|first=Andreas|date=February 9, 2016|publisher=The Recording Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211020705/http://www.grammy.com/news/the-oral-history-of-kendrick-lamars-to-pimp-a-butterfly|archive-date=February 11, 2016|access-date=February 11, 2016|url-status=live}}</ref>. Ён па-новаму вызначыў джазавы рэп, зрабіўшы акцэнт на імправізацыі і [[Сола (музыка)|сола]], а не на сэмпліраванні<ref>{{Cite news|last=Fusilli|first=Jim|date=October 21, 2015|title=The Metamorphosis of Kendrick Lamar's 'Butterfly'|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=http://www.wsj.com/articles/the-metamorphosis-of-kendrick-lamars-butterfly-1445463824|access-date=October 27, 2023|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.spin.com/2015/03/kendrick-lamar-to-pimp-a-butterfly/|title=Review: Kendrick Lamar Returns With the Great American Hip-Hop Album, 'To Pimp a Butterfly|first=Dan|last=Weiss|website=Spin|date=March 20, 2015|access-date=October 27, 2023}}</ref>. Мінімалістычны аранжыроўкі увасоблены ў песнях ''Damn.'' і ''Mr. Morale & the Big Steppers''<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2017/04/17/524351436/kendrick-lamars-damn-is-introspective-and-unforgiving|title=Kendrick Lamar's 'DAMN.' Is Introspective And Unforgiving|first=Oliver|last=Wang|website=NPR Music|date=April 17, 2017|access-date=October 27, 2023}}</ref><ref>{{cite web|language=en-US|url=https://philadelphiaweekly.com/kendrick-lamar-myth-mirth-and-mr-morale/|title=Kendrick Lamar: Myth, Mirth and Mr. Morale|first=A. D.|last=Amorosi|website=[[Philadelphia Weekly]]|date=August 11, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908033541/https://philadelphiaweekly.com/kendrick-lamar-myth-mirth-and-mr-morale/|archive-date=September 8, 2022|access-date=September 8, 2022|url-status=live}}</ref>. ''Damn.'' прыцягнула ўвагу звычайных слухачоў дзякуючы свайму твору, напісанаму пад уплывам [[Поп-музыка|поп-музыкі]] і [[R&B]]<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.udiscovermusic.com/stories/kendrick-lamar-damn-album/|title='Damn.': Kendrick Lamar's Pursuit For Higher Learning|first=Alyson|last=Lewis|website=uDiscover Music|date=April 14, 2023|access-date=October 28, 2023}}</ref>, хоць разрозненыя і [[Дысторшн|скажоныя інструменты]] ''Mr. Morale & The Big Steppers'' былі створаны, каб выклікаць у слухачоў пачуццё трывогі і дыскамфорту<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/music/kendrick-lamar/mr-morale-the-big-steppers-album-review|title=Kendrick Lamar Tears Down the Persona on Revealing Opus Mr. Morale & The Big Steppers|first=Josh|last=Svetz|website=Paste Magazine|date=May 18, 2022|access-date=October 28, 2023}}</ref>. Альбом ''GNX'' быў данінай павагі роднаму Лос-Анджэлесу Ламара і ўвабраў у сябе элементы джы-фанка і рэгіянальных мексіканскіх кампазіцый<ref>{{Cite web|url=https://theithacan.org/58403/life-culture/music/kendrick-lamar-continues-to-flaunt-west-coast-confidence-in-gnx/|title=Kendrick Lamar continues to flaunt West Coast confidence in 'GNX'|first=John|last=Baker|website=The Ithacan|access-date=February 6, 2025}}</ref>. === Напісанне песень === Інтраспектыўнае і спавядальнае напісанне песень Кендрыкам часта заснавана на яго асабістым жыцці. [[The New York Times|The New Yorker]] назваў яго «майстрам апавядання»<ref name="Félix" />, а [[Billboard]] назваў яго лірызм «шэкспіраўскім»<ref>{{cite magazine|last=Alysse|first=Bianca|date=February 5, 2018|title=Kendrick Lamar's 20 Best Songs: Critic's Picks|url=https://www.billboard.com/music/rb-hip-hop/kendrick-lamar-songs-best-hits-list-8097320/|url-status=live|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529130115/https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/8097320/kendrick-lamar-songs-best-hits-list|archive-date=May 29, 2018|access-date=May 28, 2018}}</ref>. Pitchfork лічыць Кендрыка «прыязным да радыё, але адкрыта палітычным рэперам». Яго працы часта ўтрымліваюць палітычныя і сацыяльныя каментары, засяроджаныя вакол афраамерыканскага жыцця і культуры, якія даследуюць тэмы расізму<ref name=":23">{{Cite news|last=Kornhaber|first=Spencer|date=February 11, 2015|title=What Kendrick Lamar's "The Blacker the Berry" Really Means|language=en-US|work=The Atlantic|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/02/kendrick-lamar-is-not-a-hypocrite/385384/|url-status=live|access-date=February 8, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219203526/https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/02/kendrick-lamar-is-not-a-hypocrite/385384/|archive-date=February 19, 2018}}</ref>, пашырэння правоў і магчымасцяў чарнаскурых і сацыяльнай несправядлівасці. Газета [[The Guardian]] параўнала гэта з {{Не перакладзена 3|State of the Union|3=ru}}<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2017/apr/14/kendrick-lamar-damn-review|title=Kendrick Lamar: Damn review – more mellow but just as angry|first=Alexis|last=Petridis|website=The Guardian|date=April 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422012038/https://www.theguardian.com/music/2017/apr/14/kendrick-lamar-damn-review|archive-date=April 22, 2017|access-date=February 8, 2018|url-status=live}}</ref>. Джэйкаб Уіці з American Songwriter адзначае: {{Цытата|Ламар не толькі музыка, аўтар тэкстаў і вядучы, але і драматург, раманіст, аўтар кароткіх апавяданняў. Ён літаратурны ў рамках такога віду мастацтва, як музыка.}} Усе студыйныя альбомы Кендрыка былі класіфікаваны як канцэптуальныя альбомы. ''Section.80'' прысвечаны {{Не перакладзена 3|Пакаленне Y|пакаленню Y|ru|Поколение Y}} і прысвечаны сумежным тэмам, такім як эпідэмія крэка ў 1980-х гадах, талерантнасць да лекаў і прэзідэнцтва [[Рональд Рэйган|Рональда Рэйгана]]<ref>{{Cite news|last=Phillips|first=Yoh|date=March 12, 2015|title=My Pain: Why Kendrick Lamar's 'Section.80' is Better Than 'GKMC'|language=en|work=DJBooth|url=https://djbooth.net/features/kendrick-lamar-section80-better-than-gkmc|access-date=November 1, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Ramirez|first=Erika|date=September 2, 2011|title=Kendrick Lamar Talks 'Section.80,' New Album and Upcoming Videos|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kendrick-lamar-talks-section80-new-album-and-upcoming-videos-467608/|magazine=Billboard|language=en-US|access-date=November 10, 2022}}</ref>. ''[[Good Kid, M.A.A.D City]]'' — гэта нелінейнае апавяданне, якое апавядае аб суровых падлеткавых перажываннях Кендрыка ў яго родным [[Комптан (Каліфорнія)|Комптоне]]<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.factmag.com/2012/10/23/kendrick-lamar-good-kid-m-a-a-d-city/|title=Good Kid, m.A.A.d City|first=Joseph|last=Morpurgo|website=Fact Magazine|date=October 23, 2012|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024%2C0%2C6292536.story|title=Kendrick Lamar roams Compton in 'good kid, m.A.A.d city'|first=Mikael|last=Wood|website=Los Angeles Times|date=October 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126060511/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kendrick-lamar-review-20121024%2C0%2C6292536.story|archive-date=November 26, 2012|access-date=November 9, 2022|url-status=dead}}</ref>. Яго кінематаграфічны размах параўноўвалі са [[Сцэнарый|сцэнарамі]], напісанымі кінематаграфістамі [[Марцін Скарсэзэ|Марцінам Скарсэзэ]] і [[Квенцін Таранціна|Квенцінам Таранціна]]. ''[[To Pimp a Butterfly]]'' спалучае ў сабе палітычныя і асабістыя тэмы, такія як расавае няроўнасць, дэпрэсія і інстытуцыянальная дыскрымінацыя і апісваецца жыццё афраамерыканца падчас прэзідэнцтва [[Барак Абама|Барака Абамы]]<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.salon.com/2015/03/18/to_pimp_a_butterfly_kendrick_lamars_unapologetic_black_american_dream/|title="To Pimp a Butterfly": Kendrick Lamar's unapologetic black American dream|first=Priscilla|last=Ward|website=Salon|date=March 19, 2015|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://daily.jstor.org/butterfly-flow-tupac-kendrick-lamar-and-the-mythic-pantheon-of-new-black-godz/|title=Butterfly Flow: Tupac, Kendrick Lamar, and the Resurrection of New Black Godz|first=Monica|last=Miller|website=JSTOR Daily|date=April 4, 2015|access-date=November 10, 2022}}</ref>. ''[[DAMN.]]'' даследуе дваістасць чалавечай прыроды і паглыбляецца ў тэмы маралі і духоўнасці<ref>{{Cite web|language=en|url=https://medium.com/modern-music-analysis/is-it-wickedness-is-it-weakness-damn-by-kendrick-lamar-fc918a20707f|title=Is It Wickedness? Is It Weakness? DAMN. By Kendrick Lamar|first=Mark|last=Chinapen|website=Modern Music Analysis|date=October 21, 2021|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.highsnobiety.com/p/kendrick-lamar-damn-review/|title=Kendrick Lamar's 'DAMN.' Reflects the Duality of Human Nature|first=Jacob|last=Davey|website=Highsnobiety|date=April 18, 2017|access-date=November 10, 2022}}</ref>. ''[[Mr. Morale & The Big Steppers]]'' падрабязна апісвае тэрапеўтычны вопыт Кендрыка і даследуе асабістыя тэмы, такія як дзяцінства і траўмы пакаленняў, адказнасць і пакланенне знакамітасцям<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.theringer.com/2022/5/16/23074781/kendrick-lamar-mr-morale-big-steppers-review|title=Kendrick Lamar's 'Mr. Morale & the Big Steppers' Is As Messy and Complicated As the Man Who Made It|first=Charles|last=Holmes|website=The Ringer|date=May 16, 2022|access-date=November 10, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.complex.com/music/kendrick-lamar-mr-morale-theme-breakdown/|title=10 Big Themes on Kendrick Lamar's 'Mr. Morale & The Big Steppers'|website=Complex|date=May 13, 2022|access-date=November 10, 2022|last1=Gee|first1=Andre|last2=Skelton|first2=Eric|last3=Rose|first3=Jordan|last4=McKinney|first4=Jessica}}</ref>. == Дыскаграфія == ; Студыйныя альбомы * ''[[Section.80]]'' (2011) * ''[[Good Kid, M.A.A.D City]]'' (2012) * ''[[To Pimp a Butterfly]]'' (2015) * ''[[DAMN.]]'' (2017) * ''[[Mr. Morale & The Big Steppers|Mr. Morale & the Big Steppers]]'' (2022) * ''GNX'' (2024) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт}} * {{Allmusic new|artist|mn0002709646}} * {{IMDb name|5302509}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ламар Кендрык}} [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Кендрык Ламар]] op28j9i4mmo6sbn39dyswgvemjxwy4p 0 786023 5147299 5125409 2026-05-27T07:55:52Z ~2026-22010-48 166459 Раіса Баравікова 5147299 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|храналагічны пералік}} {{гады ў гісторыі літаратуры|2026}}'''[[2026]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == <ref name="kp" /> <ref name ="god"/> == Кнігі == {{асноўная катэгорыя|Кнігі 2026 года}} == Прэміі == == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[10 лютага]]: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — беларускі гісторык-медыявіст, кнігазнавец, скарыназнавец. * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[11 траўня]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]] (79) — беларуская паэтка, празаік і перакладчыца. ==Гл. таксама== == Зноскі == {{reflist|refs= <ref name ="kp">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|title=Всемирный день писателя в 2026 году: история и традиции праздника|author=Ольга Бондаренко|website=[[Камсамольская праўда]]|publisher= {{Не перакладзена 5|Камсамольская праўда (выдавецкі дом)|Камсамольская праўда|ru|Комсомольская правда (издательский дом)}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009044655/https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|archive-date=2024-10-09|access-date=2025-04-06|url-status=live|ref=kp}}</ref> <ref name ="god">{{Cite web|lang=ru|url=https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|title=Писатели-юбиляры 2026 года|website=Год Змеи|date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430134004/https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|archive-date=2025-04-30|access-date=2025-09-19|url-status=live|ref=god}}</ref> }} ==Літаратура== == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{вонкавыя спасылкі}} {{храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2026 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] it56357rwpy1lp655gmlqhzo5dsu1mu 5147301 5147299 2026-05-27T08:03:34Z ~2026-22010-48 166459 Выпраўлена памылка друку 5147301 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|храналагічны пералік}} {{гады ў гісторыі літаратуры|2026}}'''[[2026]]''' год быў адзначаны шэрагам [[Літаратура|літаратурных]] падзей. == Падзеі == <ref name="kp" /> <ref name ="god"/> == Кнігі == {{асноўная катэгорыя|Кнігі 2026 года}} == Прэміі == == Нарадзіліся == == Памерлі == * [[10 лютага]]: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — беларускі гісторык-медыявіст, кнігазнавец, скарыназнавец. * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[26 траўня]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раіса Баравікова]] (79) — беларуская паэтка, празаік і перакладчыца. ==Гл. таксама== == Зноскі == {{reflist|refs= <ref name ="kp">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|title=Всемирный день писателя в 2026 году: история и традиции праздника|author=Ольга Бондаренко|website=[[Камсамольская праўда]]|publisher= {{Не перакладзена 5|Камсамольская праўда (выдавецкі дом)|Камсамольская праўда|ru|Комсомольская правда (издательский дом)}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009044655/https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-pisatelya/|archive-date=2024-10-09|access-date=2025-04-06|url-status=live|ref=kp}}</ref> <ref name ="god">{{Cite web|lang=ru|url=https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|title=Писатели-юбиляры 2026 года|website=Год Змеи|date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430134004/https://2026god.com/pisateli-jubilyary-2026-goda/|archive-date=2025-04-30|access-date=2025-09-19|url-status=live|ref=god}}</ref> }} ==Літаратура== == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{вонкавыя спасылкі}} {{храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2026 год у літаратуры| ]] [[Катэгорыя:Літаратура паводле гадоў]] k376v2399xt0qphl7lnfxquea6di31p 0 786072 5147134 5031417 2026-05-26T19:29:24Z DBatura 73587 5147134 wikitext text/x-wiki [[5 красавіка]] [[2025]] года [[ЗША]] ахапілі вулічныя дэманстрацыі супраць палітыкі [[Дональд Трамп|прэзідэнта Дональда Трампа]]<ref name="BBC">{{cite news | url=https://www.bbc.com/news/articles/cz79ewg193ro | title=Anti-Trump protests in cities across US declare 'hands off' | newspaper=[[BBC News]] | date=April 5, 2025 | first1=Robin Levinson | last1=King | first2=Jenna | last2=Moon | first3=Bernd | last3=Debusmann Jr | access-date=April 5, 2025|archive-url=https://archive.today/2025.04.06-100737/https://www.bbc.com/news/articles/cz79ewg193ro|archive-date=2025-04-06|url-status=live}}</ref>. Гэта найбуйнейшыя пратэсты ў краіне з часоў [[Пратэсты ў ЗША (2020)|пратэстаў пасля гібелі Джорджа Флойда ў 2020 годзе]]<ref>{{Cite web |date=2025-04-05 |title=Protesters tee off against Trump and Musk in 'Hands Off!' rallies across the US |url=https://www.wsbtv.com/news/protesters-tee-off/DHTTNYCF2NG3DMFKBXJRNIKHWQ/ |access-date=2025-04-05 |website=WSB-TV Channel 2 - Atlanta |language=en |url-status=dead }}</ref>. Мітынгі выкліканы многімі крокамі адміністрацыі Трампа<ref name="BBC" />, уключаючы [[Гандлёвая вайна Трампа|ўведзенне сусветных пошлін]]<ref name="WSJ" />, значныя скарачэнні дзяржаўных устаноў<ref name="PBS" />, пагрозы правам прафсаюзаў<ref name="CNN_hands_off_rally" /> і [[ЛГБТ|ЛГБТК+]]<ref name="PBS" />, рэйды супраць мігрантаў<ref name="BBC" />, скарачэнне фінансавання аховы здароўя і даследаванняў<ref name="WSJ" />. Пратэстоўцы абвінавацілі ўлады ў адступленні ад [[дэмакратыя|дэмакратыі]]<ref name="WSJ" />, узмацненні [[аўтарытарызм]]у і меркаванай арыентацыі адміністрацыі на інтарэсы мільярдэраў, а не амерыканскіх рабочых<ref name="WSJ" />. Пратэсты, арганізаваныя пад лозунгам «Рукі прэч!» ({{lang-en|Hands Off}}), узначаліла агульнанацыянальная кааліцыя, куды ўвайшлі арганізацыі па абароне грамадзянскіх правоў, [[Ветэран|ветэранаў]], групы па абароне правоў жанчын, [[Прафесійны саюз|прафсаюзы]] і абаронцы ЛГБТК+<ref name="CNN_hands_off_rally">{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnn.com/2025/04/05/us/hands-off-protests-trump-musk/index.html|title='Hands Off!' protesters across US to rally against President Donald Trump and Elon Musk|author=Elassar|first=Alaa|website=[[CNN]]|date=2025-04-05|archive-url=https://archive.today/2025.04.06-100920/https://edition.cnn.com/2025/04/05/us/hands-off-protests-trump-musk/index.html|archive-date=2025-04-06|access-date=2025-04-05|url-status=live|last2=Shelton|first2=Shania|last3=Allen|first3=Mina}}</ref>. Былі высунуты наступныя патрабаванні: спыніць пашырэнне ўплыву мільярдэраў і карупцыю ў адміністрацыі Трампа; спыніць скарачэнне федэральных сродкаў на сацыяльнае забеспячэнне; спыніць нападкі на мігрантаў, транс-гендэраў і іншыя супольнасці<ref name="CNN_hands_off_rally" />. У адрозненне ад пратэстаў падчас першага тэрміну Трампа, якія былі сканцэнтраваны на [[Вашынгтон|Вашынгтоне]], арганізатары новых спрабавалі распаўсюдзіць іх па ўсёй тэрыторыі ЗША<ref name="TR">{{Cite news |last=Morse |first=Dan |last2=Munro |first2=Dana |last3=Hermann |first3=Peter |last4=Uber |first4=Emma |last5=Alexander |first5=Keith L. |date=2025-04-05 |title=Thousands rally in D.C. as Trump protesters gather across U.S. |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/04/05/hands-off-protest-trump-washington/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/2025.04.06-135108/https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2025/04/05/hands-off-protest-trump-washington/ |archive-date=2025-04-06 |access-date=2025-04-05 |work=[[The Washington Post]] |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref>. Паводле заяў актывістаў, у акцыях прынялі ўдзел больш за 100 000 чалавек<ref name="TR" />. Да дэманстрацый далучыліся больш чым 150<ref name="TR" /> прафсаюзаў<ref name="PBS">{{cite news |date=April 5, 2025 |title=WATCH: 'Hands Off' protest against Trump and Musk's federal cuts in Washington, D.C. |url=https://www.pbs.org/newshour/politics/watch-live-hands-off-protest-against-trump-and-musks-federal-cuts-in-washington-d-c |access-date=April 5, 2025 |work=[[PBS News Hour]]|archive-url=https://archive.today/2025.04.06-135540/https://www.pbs.org/newshour/politics/watch-live-hands-off-protest-against-trump-and-musks-federal-cuts-in-washington-d-c|archive-date=2025-04-06|url-status=live}}</ref><ref name="WSJ">{{cite news |last1=Li |first1=Jasmine |last2=Kiernan |first2=Paul |last3=Fernandez |first3=Roshan |date=April 5, 2025 |title=Protesters Rally Against Trump: 'Democracy Not Dictatorship' |url=https://www.wsj.com/us-news/protests-against-trump-planned-for-saturday-00b289f1 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://archive.today/2025.04.05-140331/https://www.wsj.com/us-news/protests-against-trump-planned-for-saturday-00b289f1 |archive-date=2025-04-05 |access-date=April 5, 2025 |newspaper=[[The Wall Street Journal]]}}</ref>, прадэмакратычных груп<ref name="PBS" />, груп за грамадзянскія правы<ref name="PBS" />, ЛГБТК+<ref name="PBS" /><ref name="CNN_hands_off_rally" /> і груп за правы жанчын<ref name="CNN_hands_off_rally" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:2025 год у ЗША]][[Катэгорыя:Пратэсты 2025 года]][[Катэгорыя:Красавік 2025 года]] [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў ЗША]] sti6yus97ar90q86wyec7jjqw1p68ul 0 789693 5146956 5125893 2026-05-26T13:47:35Z Паўлюк Шапецька 37440 5146956 wikitext text/x-wiki У сезоне 2003/2004 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]] ({{Бр}}'''3-е месца'''). == Склад каманды == * Андрэй Галушка (1983) * [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] (1978) * [[Віталь Віктаравіч Кажанеўскі|Віталь Кажанеўскі]] (1985) * [[Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка|Дзяніс Рутэнка]] (1986) * [[Максім Мікалаевіч Бабічаў|Максім Бабічаў]] (1986) * [[Міхаіл Віктаравіч Няжура|Міхаіл Няжура]] (1980) * Алег Гржалеўскі (1984) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Антон Журык (1981) * Андрэй Сергіевіч (1982) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (1984) * [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (1985) * Яніс Гаўрылідзіс (1985) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Жук]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2002/2003 ГК РЦАП-Аркатрон-МНС Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК РЦАП-Аркатрон-МНС Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/5961/ ЛИГА ЧЕМПИОНОВ. Начинать чемпионам] * [https://pressball.by/blog/pressball/5972/ Разъехались, разлетелись] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2003/2004]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2003/2004|Аркатрон Мінск]] [[Катэгорыя:2003 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2004 год у Мінску]] dc29pkvplny8jtp1237qnm7lz5m9408 0 789844 5146969 5131606 2026-05-26T13:52:27Z Паўлюк Шапецька 37440 5146969 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]] ({{Бр}}'''3-е месца'''). == Склад каманды == * [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]] (1977) * [[Станіслаў Закржэўскі]] (1982) * [[Максім Каршакевіч]] (1983) * Павел Лакіза (1976) * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (1982) * Дзмітрый Бразінскі (1984) * Максім Максімаў (1984, [[Расія]]) * Антон Цярэнька (1982) * Алег Сямёнаў (1982) * У[[ладзімір Клімавец]] (1976) * Ігар Сілко (1982) * Аляксандр Чарнагораў (1979, [[Расія]]) * [[Раман Каляснёў]] (1983) * Дзмітрый Лобач (1984) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2008 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2009 год у Магілёве]] ruiwj3ek1q6mwf54u8hk9eck3ejoezo 0 789863 5146979 5130453 2026-05-26T13:55:07Z Паўлюк Шапецька 37440 5146979 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] (''' 4-е месца'''). == Склад каманды == * [[Канстанцін Грыбаў]] (1987) * Мікалай Ладуцька (1985) * Мікалай Буданаў (1990) * Віктар Віннік (1986) * Сяргей Кучура (1988) * Аляксей Трухановіч (1990) * Артур Голубеў (1990) * Андрэй Салав’янчык (1989) * [[Віктар Недаліўка]] (1986) * Віталь Бавін (1989) * [[Міхаіл Міхута]] (1982) * [[Антон Анатолевіч Ладуцька|Антон Ладуцька]] (1987) * Кірыл Булавацкі (1991) * Валерый Сяміёшкін (1988) * Сяргей Якаўлеў (1982) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * Кірыл Пятроўскі (1988) * Павел Красін (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2008 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] 14w3bkmgi3jjrugkwxo8bjk2sihe0ba 0 789885 5146958 5132915 2026-05-26T13:48:24Z Паўлюк Шапецька 37440 5146958 wikitext text/x-wiki У сезоне 2003/2004 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]] ({{Ср}}'''Фіналст'''). == Склад каманды == * [[Аляксей Раманавіч Жук|Аляксей Жук]] (1980) * [[Станіслаў Закржэўскі |Станіслаў Закржэўскі]] (1982) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (1982) * Сяргей Ісачанка (1986) * Іван Антушэвіч (1981) * Сяргей Кастрама (1983) * [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|Аляксандр Цітоў]] (1986) * Сяргей Гоўша (1982) * [[Аляксей Даманцэвіч]] (1982) * Ілья Міцкавец (1983) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1984) * [[Дзмітрый Васілевіч Чыстабаеў|Дзмітрый Чыстабаеў]] (1986) * [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (1981) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Васіль Паўленка (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/5972/ Разъехались, разлетелись] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2003/2004]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2003/2004|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2003 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2004 год у Мінску]] 2zy6e59d56ablm1k4bazzfn35wk7ww9 0 791851 5147357 5031084 2026-05-27T11:53:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147357 wikitext text/x-wiki {{Каледж}} '''Ашмянскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж''' — [[сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова]] ў [[Ашмяны|Ашмянах]] [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Размяшчаецца ў будынку па вуліцы вул. Чкалава, 15. == Гісторыя == У 1950 годзе ў Ашмянах адкрылася аднагадовая сельскагаспадарчая школа брыгадзіраў паляводчых брыгад і рахункаводаў калгасаў<ref name="oaek">{{Cite web|lang=ru|url=https://oaek.by/index.php/o-kolledzhe/istoriya-traditsii-dostizheniya/istoriya|title=История колледжа|website=oaek.by|access-date=2025-09-04|archive-date=2 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002235821/https://oaek.by/index.php/o-kolledzhe/istoriya-traditsii-dostizheniya/istoriya|url-status=dead}}</ref>. У 1953 годзе яна была рэарганізавана ў ''Ашмянскі сельскагаспадарчы тэхнікум'', які рыхтаваў спецыялістаў па спецыяльнасцях «Бухгалтарскі ўлік» і «Тэхнік-планавік». У 1960 годзе да тэхнікума далучылі навучэнцаў і дакументацыю ліквідаванага Лідскага тэхнікума механізацыі сельскай гаспадаркі. У 1968 годзе быў пабудаваны навучальны корпус (архітэктар [[Аляксей Іванавіч Сарокін|Аляксей Сарокін]]<ref>{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Сорокин Алексей Иванович}}</ref>) па вуліцы Савецкай, 19. У 1964 годзе адкрылася завочнае аддзяленне. У 1972 годзе ўведзены ў эксплуатацыю новы 4-павярховы вучэбны корпус, у 1980 годзе — інтэрнат блочнага тыпу на 400 месцаў. У 1990 годзе адкрыта спецыяльнасць «Правазнаўства»<ref name="oaek" />. У 2001 годзе тэхнікум пераўтвораны ў Ашмянскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж (УА «АДАЭК»). За час існавання падрыхтавана больш за 12 тысяч спецыялістаў (тэхнік-планавік, эканаміст, бухгалтар, юрыст)<ref name="oaek" />. У 2019 годзе да каледжа быў далучаны [[Ашмянскі дзяржаўны прафесійны аграрна-тэхнічны каледж]]<ref name="oaek" />. Ашмянскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж размясціўся ў комплексе будынкаў былога прафесійна-тэхнічнага каледжа па вул. Чкалава, 15. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://oaek.by Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20251002234654/https://oaek.by/ |date=2 кастрычніка 2025 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каледжы Беларусі]] [[Катэгорыя:Ашмяны]] [[Катэгорыя:1950 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Адукацыя ў Гродзенскай вобласці]] ed2535789klo5smraq6rmflk833728o 0 791852 5147358 5031085 2026-05-27T11:54:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147358 wikitext text/x-wiki {{Каледж}} '''Ашмянскі дзяржаўны прафесійны аграрна-тэхнічны каледж''' — колішняя прафесійна-тэхнічная навучальная ўстанова ў [[Ашмяны|Ашмянах]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], якая існавала ў 1950–2019 гадах. У 2019 годзе далучаны да [[Ашмянскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж|Ашмянскага дзяржаўнага аграрна-эканамічнага каледжа]]. == Гісторыя == У 1950 годзе ў Ашмянах была створана ''школа механізацыі сельскай гаспадаркі''. У 1954 годзе яна рэарганізавана ў ''вучылішча механізацыі сельскай гаспадаркі'', у 1962 годзе — у ''сельскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 18 (СПТВ № 18)''<ref name=":0" />. У 1969 годзе вучылішча ператворана ў сярэдняе вучылішча сельскай гаспадаркі. У 1981 годзе атрымала назву ''прафесійна-тэхнічнага вучылішча № 192 сельскагаспадарчай вытворчасці (ПТВ № 192)''<ref name=":0" />. У 1991 годзе ПТВ № 192 змяніла структуру: з’явілася аддзяленне дапрафесійнай падрыхтоўкі школьнікаў і падрыхтоўкі, перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі кадраў масавых прафесій<ref name=":0" />. У 2005 годзе ператворана ў ''Ашмянскі дзяржаўны сельскагаспадарчы прафесійны ліцэй''. 22 снежня 2007 года перайменаваны ў Ашмянскі дзяржаўны прафесійны аграрна-тэхнічны каледж (УА «АДПАТК»)<ref name=":0" />. У 2019 годзе каледж быў далучаны да [[Ашмянскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж|Ашмянскага дзяржаўнага аграрна-эканамічнага каледжа]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://oaek.by/index.php/o-kolledzhe/istoriya-traditsii-dostizheniya/istoriya|title=История колледжа|website=oaek.by|access-date=2025-09-04|archive-date=2 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251002235821/https://oaek.by/index.php/o-kolledzhe/istoriya-traditsii-dostizheniya/istoriya|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Глядзі таксама == * [[Ашмянскі дзяржаўны аграрна-эканамічны каледж]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каледжы Беларусі]] [[Катэгорыя:Ашмяны]] [[Катэгорыя:1950 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Адукацыя ў Гродзенскай вобласці]] [[Катэгорыя:Колішнія навучальныя ўстановы Беларусі]] odcfc4tllsplikfy5muxeinq1gtu5wy 0 793264 5147136 5091102 2026-05-26T19:29:56Z DBatura 73587 5147136 wikitext text/x-wiki [[File:CA Guard and protestors, June 2025.jpg|міні|Нацгвардзейцы і пратэстоўцы.]] [[6 чэрвеня]] [[2025]] года ў акрузе Лос-Анджэлес, [[штат Каліфорнія]], [[ЗША]], пачаліся пратэсты супраць іміграцыйных рэйдаў. Акцыі пратэсту стартавалі ў [[Лос-Анджэлес]]е пасля таго, як іміграцыйная і мытная паліцыя ЗША (ICE) правяла арышты нелегальных імігрантаў у некалькіх раёнах горада<ref name="The Guardian">{{Cite news|title=California leaders condemn Ice raids in LA: 'We will not stand for this'|url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/jun/06/los-angeles-ice-raids-immigration|work=[[The Guardian]]|date=2025-06-07|access-date=2025-06-07}}</ref><ref name="ktla jun6">{{Cite web|url=https://ktla.com/news/local-news/flash-bangs-tear-gas-and-arrests-as-ice-raids-protests-continue-in-los-angeles/|title=Police use flash-bangs, tear gas to quell ICE raid protests in L.A.|first=Lily|last=Dallow|website=[[KTLA]]|date=2025-06-06|access-date=2025-06-07|archive-date=10 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610082121/https://ktla.com/news/local-news/flash-bangs-tear-gas-and-arrests-as-ice-raids-protests-continue-in-los-angeles/|url-status=dead}}</ref><ref name="LATimesRaidsSparkBacklash">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/california/story/2025-06-06/la-me-ice-raids-protests-color-scene|title=ICE raids across L.A. spark backlash; Trump officials vow to continue operations|website=[[Los Angeles Times]]|date=2025-06-07|access-date=2025-06-07|last1=Uranga|first1=Rachel|last2=Ellis|first2=Rebecca|last3=Harter|first3=Clara|last4=Vives|first4=Ruben|last5=Mehta|first5=Seema|last6=Purtill|first6=Corinne}}</ref>. У першы ж дзень, калі пратэстоўцы сутыкнуліся з сіламі Дэпартамента паліцыі Лос-Анджэлеса і іміграцыйнай і мытнай паліцыяй ЗША (ICE), пратэсты супраць рэйдаў перараслі ў вулічныя беспарадкі. [[7 чэрвеня]] падчас рэйдаў пратэстуючыя і федэральныя сілы ўступілі ў сутычкі ў Парамаўнце і Камптоне. Затым прэзідэнт [[Дональд Трамп]] федэралізаваў Нацыянальную гвардыю Каліфорніі і накіраваў у горад 300 нацыянальных гвардзейцаў. Пратэсты былі арганізаванымі, у іх прынялі ўдзел некалькі груп і незалежных пратэстоўцаў. [[9 чэрвеня]] [[Пентагон]] разгарнуў у горадзе 700 [[Корпус марской пяхоты ЗША|марскіх пяхотнікаў]]. Крытыкі, у тым ліку губернатар Каліфорніі [[Гэвін Ньюсам]], назвалі ваенны адказ заўчасным, правакацыйным, накіраваным на атрыманне палітычнай выгады і аўтарытарным<ref name="Bose 070820253">{{Cite news|title=Political divide widens as Trump deploys National Guard to Los Angeles|first=Nandita|last=Bose|url=https://www.reuters.com/world/us/political-divide-widens-trump-deploys-national-guard-los-angeles-2025-06-08/|work=[[Reuters]]|date=2025-06-08|access-date=2025-06-09|quote=The protests against the raids have become the latest focal point in a national debate over immigration, protest rights, and the use of federal force in domestic affairs. It also has fueled discussion on the boundaries of presidential power and the public's right to dissent.}}</ref><ref name="Pager 070820253">{{Cite news|title=Trump Jumps at the Chance for a Confrontation in California Over Immigration|first=Tyler|last=Pager|url=https://www.nytimes.com/2025/06/08/us/politics/trump-california-immigration.html|work=[[The New York Times]]|date=2025-06-08|access-date=2025-06-09|quote=They have shared images and videos of the most violent episodes — focusing particularly on examples of protesters lashing out at federal agents — even as many remained peaceful.|url-access=subscription}}</ref><ref name="Economist 070920253">{{Cite news|title=What's happening in LA could be a template for the Trump administration|url=https://www.economist.com/leaders/2025/06/09/whats-happening-in-la-could-be-a-template-for-the-trump-administration|date=2025-06-09|access-date=2025-06-09|quote=the cycle of protest, violence and repression often benefits the political right, even when the unrest is fanned by the government itself. In Los Angeles neither the local police department, nor the mayor or the governor thought the presence of the National Guard would help restore order. But to point that out is to misunderstand why Mr Trump ordered troops in. That was to create confrontation.|url-access=subscription|newspaper=[[The Economist]]}}</ref>. [[10 чэрвеня]] мэр горада Карэн Бас сваім указам увяла каменданцкі час пасля 20:00 гадзін з-за падпалаў і разрабавання больш за дваццаць крамаў і бізнесаў<ref name="автоссылка1">AP (Ассошиэйтед Пресс): Los Angeles leaders impose curfew as protests against Trump’s immigration crackdown continue [https://apnews.com/article/los-angeles-protests-ice-national-guard-9dfd2d025070bb6060d908dd3cf9b1f0]</ref>. [[11 чэрвеня]] яна паведаміла пра арышты больш за сто парушальнікаў парадку падчас першага каменданцкага часа і ўжо ў другі раз абвясціла каменданцкі час пасля 20:00 гадзін вечара 11 чэрвеня. Мэр таксама заявіла, што каменданцкі час будзе працягвацца столькі, колькі неабходна для поўнага аднаўлення парадку<ref name="автоссылка2">ABC NEWS: Mayor Bass announces curfew for DTLA amid ongoing anti-ICE protests [https://abc7.com/live-updates/tensions-flare-downtown-la-anti-ice-protesters-clash-agents-live-updates/16692645/entry/16718238]</ref><ref name="автоссылка3">[https://www.nytimes.com/2025/06/10/us/la-curfew-protests-karen-bass-curfew.html New York Times: Bass Announces Downtown L.A. Curfew to Calm Protests]</ref>. Прэзідэнт Трамп загадаў павялічыць колькасць байцоў нацыянальнай гвардыі да чатырох тысяч вайскоўцаў<ref name="автоссылка4">ABC NEWS: Police make arrests on first night of curfew in downtown LA as protests continue [https://abc7.com/live-updates/tensions-flare-downtown-la-anti-ice-protesters-clash-agents-live-updates/16692645/]</ref>. Кіраўніцтва паліцыі Лос Анджэлеса аб’явіла аб пачатым супрацоўніцтве ў расследаваннях і сілавым узаемадзеянні з федэральнымі спецслужбамі ў сувязі са шматлікімі выпадкамі парушэння грамадскага парадку і крымінальнымі злачынствамі, уключаючы вандалізм федэральных будынкаў, напады на паліцэйскіх і смяротнае нажавое раненне мужчыны<ref name="автоссылка5">ABC NEWS: Police make arrests on first night of curfew in downtown LA as protests continue [https://abc7.com/live-updates/tensions-flare-downtown-la-anti-ice-protesters-clash-agents-live-updates/16692645/entry/16718238/]</ref><ref name="автоссылка6">[https://abc7.com/live-updates/tensions-flare-downtown-la-anti-ice-protesters-clash-agents-live-updates/16692645/entry/16723797 ABC NEWS: 2 men charged by feds for roles in LA protests]</ref><ref name="автоссылка7">LAist: Here's everything you need to know about curfews for downtown LA [https://laist.com/news/everything-you-need-to-know-about-the-curfew-for-downtown-la]</ref><ref name="автоссылка8">Mayor Bass, LAPD Chief McDonnell provide updates on continued unrest in LA [https://www.youtube.com/watch?v=DiPJwgkC3BU]</ref><ref name="автоссылка9">[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/06/10/los-angleses-police-protests-riots/84124888007/ USA TODAY]</ref>. У той жа час федэральныя рэйды і арышты нелегальных мігрантаў і пратэстуючых падвяргаліся крытыцы з боку прадстаўнікоў імігранцкіх абшчын з краін [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]], а таксама палітыкаў [[Дэмакратычная партыя ЗША|Дэмакратычнай партыі ЗША]], такіх, як губернатар Каліфорніі Гэвін Ньюсан<ref name="автоссылка10">Governor Newsom files emergency motion to block Trump’s unlawful militarization of Los Angeles [https://www.gov.ca.gov/2025/06/10/governor-newsom-files-emergency-motion-to-block-trumps-unlawful-militarization-of-los-angeles/]</ref><ref name="автоссылка11">CBS: California Gov. Gavin Newsom's full speech on federal response to L.A. protests [https://www.youtube.com/watch?v=AzRSuavRzOo]</ref>. У ходзе падзей як мінімум 30 журналістаў пацярпелі ад дзеянняў сілавікоў<ref name="Santucci-2025">{{Cite web |last=Santucci |first=Jeanine |date=2025-06-10 |title=Multiple journalists injured by police nonlethal rounds while covering LA protests |url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2025/06/10/los-angeles-immigration-protests-journalists-rubber-bullets/84128426007/ |access-date=2025-06-10 |website=USA Today |language=en-US}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Пратэсты ў ЗША (2025)]] * [[Пратэсты ў ЗША (2026)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-09}} [[Катэгорыя:Чэрвень 2025 года]] [[Катэгорыя:2025 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Пратэсты 2025 года]] [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў ЗША]] h4gb6k0m2vxlah43uzki2of7ync4t67 0 795003 5146974 5059156 2026-05-26T13:53:33Z Паўлюк Шапецька 37440 5146974 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 2009 |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]] |разоў = 5 |2 месца = [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |3 месца = [[ГК Машэка Магілёў|Машэка]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2009''' — 13-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. == Паўфіналы == === Першы матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|25 лютага|| align=center| ||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]] ||align=center|20:24|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]''' |- |align=center|25 лютага|| align=center| ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]'''||align=center| 38:25|| [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]] |} === Другі матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|28 лютага|| align=center| ||[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]] || || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка]] |- |align=center|28 лютага|| align=center| ||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]|| || [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |} == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| || align=center| ||[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]] || || align=right bgcolor="#bbeebb"|[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]] |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|30 сакавіка і 3 мая || align=center| ||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]]''' ||align=center|34:29 і 33:28 || [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://handball.by/kubok-rb-muzhchiny/ Состоялись первые игры полуфинала Кубка РБ среди мужских команд.] * [https://handball.by/zherebevka-finala-kubka-rb/ Жеребьевка финала Кубка РБ] * [https://handball.by/kubok-rb-muzhchiny-2/ Кубок РБ. Мужчины] * [https://handball.by/final-turnira-pamyati-a-p-meshkova/ Финал турнира памяти А.П. Мешкова] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2009 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2009]] qssutk1385oec9f1l6s3vyib7fyolm9 0 796087 5147243 5136944 2026-05-27T03:27:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147243 wikitext text/x-wiki {{пра|навуковы зборнік|Архіварыус (навуковы зборнік){{!}}Архіварыус}} [[File:Archivist Survey.jpg|thumb|upright=1.3|Архівістка]] '''Архіві́ст''', '''архіва́рыус''' (ад {{lang-de|Archivarius}}, якое паходзіць ад {{lang-la|archivarius}})<ref name="Булыка">{{verbum.by|sis1999|архіварыус|архіва́рыус}}</ref> — спецыяліст па [[Архіўная справа|архіўнай справе]]<ref name="tsblm20222">{{verbum.by|tsblm2022|архівіст|архіві́ст}}</ref><ref name="tsbm">{{verbum.by|tsbm|архівіст|архіві́ст}}</ref>, супрацоўнік [[Архіў|архіва]], хавальнік [[Архіўныя дакументы|архіўных дакументаў]]<ref name="ТСБЛМ-20222">{{verbum.by|tsblm2022|архіварыус|архіва́рыус}}</ref><ref name="БелЭн2">{{Крыніцы/БелЭн|1|Архіварыус|с=524}}</ref>. Спецыяліст, які ацэньвае, збірае, арганізуе, захоўвае, падтрымлівае кантроль і забяспечвае доступ да запісаў і [[архіў|архів]]аў, што маюць доўгатэрміновую каштоўнасць<ref name="Pearce-Moses">Pearce-Moses, Richard. "Identity and Diversity: What Is an Archivist?" ''Archival Outlook'', March/April 2006.</ref>. == Адукацыя і падрыхтоўка == Прафесія архівіста звычайна патрабуе вышэйшай адукацыі па спецыяльнасці «архівазнаўства» альбо «гісторыя» з адпаведнай спецыялізацыяй. Таксама ў прафесію прыходзяць выпускнікі сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў або пасля праходжання адпаведных курсаў<ref>{{Cite web|url = http://ckm-szkola.edu.pl/|title = Centrum Kształcenia Menedżerów - Niepubliczna Szkoła Policealna|author = www.ckm-szkola.edu.pl|language = pl|access-date = 9 снежня 2025|archive-date = 26 кастрычніка 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111026192443/http://ckm-szkola.edu.pl/|url-status = bot: unknown}}</ref>. У некаторых краінах дзейнічаюць спецыялізаваныя архіўныя школы, напрыклад, [[Нацыянальная школа хартый]] ({{lang-fr|École des chartes}}) у [[Францыя|Францыі]] або Марбургская архіўная школа ({{lang-de|Archivschule Marburg}}) у [[Германія|Германіі]]. У [[ЗША]] найбольш распаўсюджанымі з'яўляюцца ступені ў галіне архівазнаўства, публічнай гісторыі або бібліятэказнаўства<ref>{{Cite journal |last=Yakel and Bastian |first=Elizabeth and Jeannette |date=Fall–Winter 2007 |title=A*Census: Report on Archival Graduate Education |journal=American Archivist |volume=69 |issue=2 |pages=349–366 |url=http://www.archivists.org/a-census/reports/YakelBastian-ACENSUS.pdf |access-date=4 April 2007 |archive-date=2 лютага 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070202151830/http://www.archivists.org/a-census/reports/YakelBastian-ACENSUS.pdf |url-status=dead }}</ref>. == Абавязкі і спецыфіка працы == Архівіст займаецца захаваннем дакументаў, якія з'яўляюцца надзейнымі сведчаннямі мінулага, і дапамагае людзям знаходзіць і разумець інфармацыю, якая ў іх змяшчаецца<ref name="Pearce-Moses" />. Асноўныя кірункі дзейнасці: * Камплектаванне і ацэнка: вызначэнне таго, якія дакументы маюць дастатковую каштоўнасць (гістарычную, навуковую, прававую), каб апраўдаць выдаткі на іх захоўванне і апрацоўку<ref>{{Cite book|title=Developing and Maintaining Practical Archives: A How-to-do-it Manual|url=https://archive.org/details/developingmainta0000hunt|last=Hunter|first=Gregory|publisher=Neal-Schuman Publishers, Inc.|year=2003|location=New York}}</ref>. Гэта ўключае падзел спраў на тыя, што захоўваюцца пастаянна, і тыя, што падлягаюць знішчэнню праз пэўны час. * Улік і парадкаванне: сістэматызацыя дакументаў згодна з прынцыпамі ''паходжання'' (захаванне дакументаў аднаго стваральніка разам) і ''першапачатковага парадку'' (захаванне парадку, усталяванага стваральнікам)<ref name="Schellenberg">{{Cite web|url=https://www.archives.gov/research/alic/reference/archives-resources/principles-of-arrangement.html|title=Principles of Arrangement|last=Schellenberg|first=Theodore R.|date=1951|website=[[Нацыянальнае кіраванне архіваў і дакументацыі|National Archives and Records Administration]]|access-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126163438/https://www.archives.gov/research/alic/reference/archives-resources/principles-of-arrangement.html|archive-date=26 January 2021|url-status=live}}</ref>. * Забеспячэнне захаванасці: кантроль умоў захоўвання (тэмпература, вільготнасць), прадухіленне пашкоджанняў носьбітаў інфармацыі (папера, электронныя файлы, аўдыёвізуальныя матэрыялы)<ref>{{Cite book| first=Mary Lynn | last=Ritzenthaler |author-link1=Mary Lynn Ritzenthaler | year=1993 | title=Preserving Archives and Manuscripts | url=https://archive.org/details/preservingarchiv0000ritz | location=Chicago | publisher=Society of American Archivists }}</ref>. * Стварэнне даведкавага апарата: складанне вопісаў, каталогаў, баз даных і індэксаў для палягчэння пошуку. * Выкарыстанне: прадастаўленне доступу да матэрыялаў даследчыкам, адказы на запыты, правядзенне выстаў і папулярызацыя дакументаў<ref>{{Cite journal|last=O'Donnell|first=Frances|year=2000|title=Reference Service in an Academic Archives|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-academic-librarianship_2000-03_26_2/page/110|journal=The Journal of Academic Librarianship|volume=26|issue=2|pages=110–118|doi=10.1016/S0099-1333(99)00147-0}}</ref>. Архівісты кіруюцца ў сваёй працы этычнымі кодэксамі, якія рэгулююць пытанні заканадаўства, прафесійных стандартаў і адказнасці перад грамадствам<ref>Danielson, Elena S. (2010). ''The Ethical Archivist''. Chicago: The Society of American Archivists. pp. 22–26, 46.</ref>. == Адрозненне ад сумежных прафесій == Прафесія архівіста адрозніваецца ад прафесій [[Бібліятэкар|бібліятэкара]], музейнага работніка і спецыяліста па кіраванні дакументамі: * Ад бібліятэкараў: Бібліятэкары звычайна працуюць з апублікаванымі матэрыяламі (кнігі, часопісы), якія не з'яўляюцца ўнікальнымі і маюць стандартызаваныя метаданыя. Архівісты працуюць з неапублікаванымі, часта ўнікальнымі дакументамі, кантэкст якіх залежыць ад паходжання<ref name="SAA_Diff">{{Cite web|url=https://www2.archivists.org/usingarchives/whatarearchives|title=What Are Archives and How Do They Differ from Libraries?|website=[[Таварыства амерыканскіх архівістаў|Society of American Archivists]]|access-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202202014/https://www2.archivists.org/usingarchives/whatarearchives|archive-date=2 February 2021|url-status=live}}</ref>. * Ад музейных работнікаў: Музейшчыкі часцей збіраюць і інтэрпрэтуюць трохмерныя аб'екты, у той час як архівісты маюць справу пераважна з папяровымі, электроннымі або аўдыёвізуальнымі запісамі, хоць іх функцыі могуць перасякацца<ref name="SAA_Diff" />. * Ад спецыялістаў па кіраванні дакументамі: Архівісты заклапочаны захаваннем дакументаў, якія маюць пастаянную каштоўнасць (гістарычную), тады як спецыялісты па кіраванні дакументамі канцэнтруюцца на дакументах, важных для бягучай адміністрацыйнай дзейнасці арганізацыі<ref>{{Cite web|url=https://www2.archivists.org/about-archives|title=What Are Archives?|website=[[Таварыства амерыканскіх архівістаў|Society of American Archivists]]|access-date=15 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115105737/https://www2.archivists.org/about-archives|archive-date=15 January 2021|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{DEFAULTSORT:Архівіст}} [[Катэгорыя:Прафесіі]] [[Катэгорыя:Архіўная справа]] [[Катэгорыя:Архівісты]] ft6f2jc2v572mpi82mnb4vvrkze17pb 0 797104 5147123 5146187 2026-05-26T19:08:48Z Kiryienka 26582 /* Май */ 5147123 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}} {{Інфармацыйны спіс}} У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе. == Студзень == [[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]] [[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]] * [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў. * [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка. * 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016). * [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]<ref>[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]</ref>. * 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996). * [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992). * 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023). * [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993). * [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак. * 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар<ref>[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]</ref>. * [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]]. * [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967). * [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]. * [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)<ref>[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&i=0 Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]</ref>. * 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006). * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021). == Люты == [[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]] [[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]] * [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец. * [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)<ref>[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]</ref>. * [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст<ref>[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]</ref>. * 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец. * 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр. * [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)<ref>[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]</ref>. * [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно. * [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык. * [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр. * 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка. * [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар. * [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры. * [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік. * [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст. * [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007). * [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]скі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны. * 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]]. * 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана<ref>[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]</ref>. == Сакавік == [[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]] [[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]] [[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]] * [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004). * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]]. * [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст. * [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003). * [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]]. * [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011). * 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг. * [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]</ref>. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]]. * [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970). * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў. * [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989). * 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013). * 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]]. * 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)<ref>[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]</ref>. * [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002). * [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг. * [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг. * [[28 сакавіка]]: [[Зінаіда Дзмітрыеўна Гарачка]] (94) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966). * [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік<ref>[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]</ref>. * [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар. * [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]</ref>. == Красавік == * [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. * [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер. * [[8 красавіка]]: [[Герд Вінер]] (89) — нямецкі жывапісец і графік. * [[11 красавіка]]: [[Марсель Нія Нджыфенджы]] (91) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Старшыня Сената Камеруна (2013—2026). * 11 красавіка: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі<ref>[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]</ref>. * [[13 красавіка]]: [[Уладзімір Сяргеевіч Экнадыёсаў]] (78) — беларускі артыст оперы (лірыка-драматычны тэнар), народны артыст Беларусі (1990). <ref>[https://www.sb.by/articles/ushel-iz-zhizni-narodnyy-artist-bssr-vladimir-eknadiosov.html Ушел из жизни народный артист БССР Владимир Экнадиосов]</ref> * [[14 красавіка]]: [[Галіна Іосіфаўна Марцінкевіч]] (90) — беларускі вучоны-географ<ref>[https://geo.bsu.by/index.php/department/kratk-letopis/fakultet-pomnit/2343-martsinkevich-galina-iosifovna.html Марцинкевич Галина Иосифовна]</ref>. * [[16 красавіка]]: [[Кадзуо Іманісі]] (85) — японскі футбаліст. * 16 красавіка: [[Мікалай Андрэевіч Кавалёў]] (88) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі, акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003). * [[17 красавіка]]: [[Наталі Бай]] (77) — французская актрыса. * 17 красавіка: [[Вячаслаў Аляксандравіч Нікіфараў]] (83) — беларускі і расійскі акцёр кіно і тэлебачання, кінарэжысёр, сцэнарыст, педагог, Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1981). * 17 красавіка: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар. * [[19 красавіка]]: [[Мухтар Шаханаў]] (83) — казахскі паэт, драматург і празаік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч. * [[23 красавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Куліковіч]] (58) — беларускі мовазнаўца, папулярызатар ведаў пра беларускую мову, галоўны рэдактар часопіса «Роднае слова» (2007—2009). * [[24 красавіка]]: [[Зоф’я Здыбіцка]] (97) — польскі філосаф. * [[25 красавіка]]: [[Садзіё Камара]] (47) — міністр абароны [[Малі]]. * [[30 красавіка]]: [[Георг Базеліц]] (88) — нямецкі жывапісец, графік і скульптар. == Май == [[Файл:Ted_Turner_April_1985_(cropped).jpg|thumb|150px|Тэд Цёрнер]] * [[5 мая]]: [[Лі Хон Гу]] (91) — паўднёвакарэйскі палітычны дзеяч і дыпламат, Прэм’ер-міністр Рэспублікі Карэя (1994—1995), Пасол Рэспублікі Карэя ў ЗША (1998—2000). * [[6 мая]]: [[Кавайе Егіэ Джыбрыл]] (86) — камерунскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэзідэнт Нацыянальнага сходу Камеруна (1992—2026). * 6 мая: [[Тэд Цёрнер]] (87) — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[8 мая]]: [[Фестус Магае]] (86) — батсванскі дзяржаўны дзеяч, Прэзідэнт Батсваны (1998—2008). * [[16 мая]]: [[Фелісьен Кабуга]] (93) — адзін з галоўных абвінавачаных у датычнасці да [[генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе]] ў 1994 годзе. * [[26 мая]]: [[Раіса Андрэеўна Баравікова]] (79) — беларуская [[пісьменніца]], [[перакладчыца]]. == Гл. таксама == * [[Спіс народжаных у 2026 годзе]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Афіцыйны сайт}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]] [[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]] msajdy4t52pluv2ihaxzw9b35wtbw3q 0 797327 5147244 5074451 2026-05-27T03:40:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147244 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Архіў новых актаў |лагатып = |выява = Archiwum Akt Nowych 01.jpg |подпіс = |абрэвіятура = AAN |назва_папярэдніка = Ваенны архіў (1919—1930) |тып = [[дзяржаўны архіў]] |юрыдычны_статус = цэнтральны дзяржаўны архіў |пасада_кіраўніка1 = Дырэктар |імя_кіраўніка1 = Марыуш Ольчак |дата_заснавання1 = [[7 лютага]] [[1919]] (як Ваенны архіў) |дата_заснавання2 = [[1 ліпеня]] [[1930]] (як Архіў новых актаў) |адрас = г. [[Варшава]], вул. Стэфана Казіміра Ганкевіча, 1 |сайт = http://aan.gov.pl/ |вікісховішча = Category:Central Archives of Modern Records }} '''Архіў новых актаў''' ({{lang-pl|Archiwum Akt Nowych}}, скарочана {{lang-pl2|AAN}}) — [[дзяржаўны архіў|цэнтральны дзяржаўны архіў]] у [[Варшава|Варшаве]], адзін з трох цэнтральных архіваў [[Польшча|Польшчы]] разам з [[Нацыянальны лічбавы архіў (Польшча)|Нацыянальным лічбавым архівам]] і [[Галоўны архіў старажытных актаў|Галоўным архівам старажытных актаў]]. == Гісторыя == [[Файл:AAN 2018-05-22 002.jpg|thumb|Унутраны двор архіва]] Архіў быў заснаваны на падставе дэкрэта начальніка дзяржавы [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] ад [[7 лютага]] [[1919]] года «Аб арганізацыі дзяржаўных архіваў і апецы над архіваліямі». Да [[30 чэрвеня]] [[1930]] года ён дзейнічаў пад назвай ''Ваенны архіў'' і падпарадкоўваўся [[Міністэрства рэлігійных веравызнанняў і грамадскай асветы|Міністэрству рэлігійных веравызнанняў і грамадскай асветы]]. Яго задачай было захаванне дакументацыі, якая засталася пасля нямецкіх і аўстрыйскіх акупацыйных ваенных улад (1915—1918). Першапачаткова архіў размяшчаўся ў Варшаве па [[Вуліца Доўгая (Варшава)|вуліцы Доўгай]], 13<ref name=H>{{Cite web |url=http://aan.gov.pl/p,12,historia |title=Historia Archiwum Akt Nowych |access-date=31 снежня 2025 |archive-date=25 кастрычніка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025111852/https://www.aan.gov.pl/p,12,historia |url-status=dead }}</ref>. Спачатку на чале Ваеннага архіва стаяў [[Анджэй Вайткоўскі]], аднак ужо ў канцы 1919 года яго кіраўніком стаў [[Юліуш Рэнцкі]]. У 1922 годзе яго змяніў [[Вінцэнты Лапацінскі]], а ў 1924 годзе — [[Юзаф Стаяноўскі]]. Паколькі існаваў яшчэ адзін Ваенны архіў, падпарадкаваны ваенным уладам, Стаяноўскі ініцыяваў змену назвы ўстановы. [[1 ліпеня]] [[1930]] года цывільны Ваенны архіў быў пераўтвораны ў Архіў новых актаў, які пачаў збіраць і захоўваць архіўныя матэрыялы, створаныя цэнтральнымі польскімі ўстановамі пасля [[1918]] года. [[28 студзеня]] [[1952]] года архіў быў уключаны ў дзяржаўную архіўную сетку. == Задачы == [[Файл:Archiwum Akt Nowych w Warszawie 2021.jpg|thumb|Сховішча AAN]] Згодна са статутам, архіў займаецца зборам і захоўваннем матэрыялаў, створаных пасля [[1918]] года найвышэйшымі органамі ўлады і цэнтральнымі ўстановамі [[Польшча|Польшчы]]. Акрамя таго, AAN выконвае наступныя задачы: * фарміраванне і нагляд за дзяржаўным архіўным фондам; * захоўванне, капіраванне і кансервацыя дакументацыі часовага тэрміну захоўвання (у тым ліку асабова-разліковай); * прыём, захоўванне і забеспячэнне захаванасці архіўных матэрыялаў; * улік і апрацоўка архіўных матэрыялаў; * удаступненне архіўных матэрыялаў; * вядзенне навуковай, выдавецкай, інфармацыйнай і папулярызатарскай дзейнасці; * выдача завераных выпісак, копій і рэпрадукцый архіўных матэрыялаў. Архіў таксама ажыццяўляе нагляд за працай ведамасных архіваў цэнтральных органаў улады. == Дырэктары == * [[Анджэй Вайткоўскі]] (1919, кіраўнік) * [[Юліуш Рэнцкі]] (1919—1922, кіраўнік) * [[Вінцэнты Лапацінскі]] (1922—1924, кіраўнік) * [[Юзаф Стаяноўскі]] (1924—1930, кіраўнік; 1930—1944 і 1948—1950, дырэктар) * [[Зоф'я Марыя Рэйман]] (1950—1952) * [[Зыгмунт Каланкоўскі]] (1952—1955) * [[Браніслава Скшашэўская]] (1955—1968) * [[Леакадзія Галэмбёўская]] (1968—1969, в.а.) * [[Мечыслаў Мотас]] (1969—1979) * [[Богдан Кроль]] (1979—1993) * [[Дарыуш Грот]] (1993—1994, в.а.) * [[Тадэвуш Краўчак]] (1994—2003) * [[Іяланта Лухін]] (2003—2007) * [[Тадэвуш Краўчак]] (2007—2020) * [[Марыуш Ольчак]] (з 2020) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Archiwistyka'', red. H. Robótka, B. Ryszewski, A. Tomczak, Warszawa 1989. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{афіцыйны сайт|http://aan.gov.pl}} {{Дзяржаўныя архівы Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дзяржаўныя архівы Польшчы]] [[Катэгорыя:Архівы Варшавы]] hmxajqkqn3l6s2g0sjemrg2k80nb08t 0 799981 5147135 5129490 2026-05-26T19:29:45Z DBatura 73587 5147135 wikitext text/x-wiki У канцы студзеня [[2026]] года ў [[ЗША]] пачаліся пратэсты супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. == Ход падзей== У час свайго другога прэзідэнцкага тэрміну [[Дональд Трамп]] узмацніў барацьбу з нелегальнай іміграцыяй, разгарнуўшы масавыя дэпартацыі нелегалаў і пашырыўшы паўнамоцтвы Іміграцыйнай і мытнай службы (ІМС)<ref>{{cite news|last=O'Connor|first=Michael|title=Virginia groups join call for nationwide general strike on Friday|publisher=Virginia Dogwood|url=https://vadogwood.com/2026/01/29/virginia-groups-join-call-for-nationwide-general-strike-on-friday/|access-date=January 30, 2026}}</ref><ref>{{cite news|last=Garcia|first=Nia|date=January 27, 2026|title=Anti-ICE "National Shutdown" protest scheduled for Friday|publisher=[[KTTV|FOX11]]|url=https://www.foxla.com/news/anti-ice-national-shutdown-protest-scheduled-friday|access-date=January 30, 2026}}</ref><ref>{{cite web|last=Barraza|first=Paris|date=January 29, 2026|title='What else can we do?' Boyle Heights to participate in Jan. 30 strike|publisher=[[USA Today]]|url=https://eu.usatoday.com/story/news/california/2026/01/29/boyle-heights-joins-jan-30-national-strike-ice-protest/88413746007/}}</ref>. [[23 студзеня]] [[2026]] года ў [[Мінесота|Мінесоце]] прайшоў усеагульны страйк у знак пратэсту супраць дэпартацый мігрантаў і [[забойства Рэнэ Гуд]]. На наступны дзень сітуацыя абвастрылася з-за [[Забойства Алекса Прэці|забойства Алекса Прэці]] супрацоўнікамі мытнай і памежнай службы<ref>{{Cite news |date=January 25, 2026 |title=Alex Pretti did not brandish gun, witnesses say in sworn testimony |url=https://www.theguardian.com/us-news/2026/jan/24/alex-pretti-killing-witness-testimony |first=Robert |last=Mackey |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077 |access-date=January 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125101819/https://www.theguardian.com/us-news/2026/jan/24/alex-pretti-killing-witness-testimony |archive-date=January 25, 2026 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 24, 2026 |title=37-year-old man shot and killed by federal immigration agents in Minneapolis. Here's what to know |first=Kerry |last=Breen |url=https://www.cbsnews.com/news/minnesota-minneapolis-federal-immigration-agent-shooting/ |access-date=January 25, 2026 |work=[[CBS News]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125103218/https://www.cbsnews.com/news/minnesota-minneapolis-federal-immigration-agent-shooting/ |archive-date=January 25, 2026 |url-status=live |language=en-US}}</ref>. [[26 студзеня]] студэнцкія саюзы [[Універсітэт Мінесоты|Універсітэта Мінесоты]] заклікалі да новай Усеагульнай забастоўкі, прызначанай на [[30 студзеня]]<ref>{{cite news|last=Walters|first=Lili|title=Outrage and Organization in Minneapolis: Chronicle from a Historic Uprising|date=January 26, 2026|publisher=Left Voice|url=https://www.leftvoice.org/outrage-and-organization-in-minneapolis-chronicle-from-a-historic-uprising/|access-date=January 26, 2026}}</ref><ref>{{cite news|title=Trade unions, left in Europe express solidarity with Minnesota general strike|last=Vračar|first=Ana|publisher=People's Dispatch|date=January 26, 2026|url=https://peoplesdispatch.org/2026/01/26/trade-unions-left-in-europe-express-solidarity-with-minnesota-general-strike/|access-date=January 26, 2026}}</ref>, як адказ на забойства Алекса Прэці<ref>{{cite news|last=Kennedy|first=Kaitlyn|title=University of Minnesota student groups call for expanded strike against ICE terror|publisher=[[Tag24]]|date=January 26, 2026|url=https://www.tag24.com/justice/activism/university-of-minnesota-student-groups-call-for-expanded-strike-against-ice-terror-3463214|access-date=January 26, 2026}}</ref>. Арганізатары заявілі пра наступныя патрабаванні: * Неадкладны вывад супрацоўнікаў федэральных службаў іміграцыі і мытнага кантролю і мытнай аховы ЗША з Мінесоты. * Крымінальны пераслед і юрыдычная адказнасць супрацоўнікаў паліцыі, якія маюць дачыненне да смерці Гуда і Прэці. * Пакончыць з тым, што арганізатары называюць інстытуцыянальным нейтралітэтам, з пашырэннем абароны замежных студэнтаў і студэнтаў-імігрантаў ва ўніверсітэцкай сістэме.<ref name='Second'>{{cite news|last=Akaolisa|first=Tom|title=UMN Student Unions Escalate Protests With Second General Strike Set for Jan. 30|date=January 26, 2026|publisher=Minneapolimedia|url=https://minneapolimedia.town.news/g/coon-rapids-mn/n/362081/umn-student-unions-escalate-protests-second-general-strike-set-jan-30|access-date=January 27, 2026}}</ref> Пратэстоўцы таксама заеатрабавалі скасавання ІМС.<ref>{{cite news|last=Stevenson|first=Sam|date=January 27, 2026|publisher=[[Newsweek]]|title=Anti-ICE Protesters Call For Nationwide Shutdown on January 30|url=https://www.newsweek.com/ice-protests-nationwide-shutdown-january-30-11424186|access-date=January 27, 2026}}</ref> 30 студзеня прайшлі акцыі на вуліцах [[Лос-Анджэлес]]а, [[Мінеапаліс]]а, [[Вашынгтон]]а, [[Нью-Ёрк]]а і [[Сан-Францыска]]<ref>[https://ria.ru/20260131/usa-2071414455.html?ysclid=ml2pu07hie51890819 Тысячи американцев вышли на митинги против иммиграционной службы]</ref>. == Гл. таксама == * [[Пратэсты ў Лос-Анджэлесе (2025)]] == Крыніцы== {{Крыніцы}}{{ВС}} [[Катэгорыя:Студзень 2026 года]] [[Катэгорыя:Пратэсты 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у ЗША]] [[Катэгорыя:Акцыі пратэсту ў ЗША]] j2mz3tln19ijhw1eqd2dnf37a3xgcpm 0 803103 5147069 5103566 2026-05-26T16:46:33Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5147069 wikitext text/x-wiki {{Род | Род = Кастравіцкія | Фамілія = | Арыгінал = {{lang-pl|Kostrowicki}} | Герб = POL COA Bajbuza.svg | Апісанне герба = [[Вуж (герб)|Герб «Вуж»]] (інакш [[Байбуза (герб)|«Байбуза»]]) | Шырыня герба = | Перыяд = з XV ст. | год заснавання = | спыненне роду = | Дэвіз = | Тытул = [[Баяры]], [[шляхта]] | Роданачальнік = Іван (узг. 1457) | Роднасныя роды = [[Жабы (род)|Жабы]], [[Замбжыцкія]], [[Валадковічы]], [[Вінкі-Ратомскія]], [[Сумарокі]], [[Кастравіцкія (герб Байбуза)|Кастравіцкія]], [[Рамейкі-Гуркі]], [[Францкевічы]], [[Прашынскія]], [[Паланевічы (род)|Паланевічы]], [[Станішэўскія]], [[Кубліцкія]], [[Гарноўскія]], [[Гарбацкія]], [[Янішэўскія]], [[Кунцэвічы]], [[Якімовічы]], [[Свянціцкія]], [[Мікошы]], [[Іваноўскія]], [[Чарнецкія]], [[Васілеўскія]], [[Багуслаўскія]], [[Вайніловічы]], [[Малішэўскія]], [[Машэўскія]], [[Хмары]], [[Хамінскія]], [[Валадкевічы]] | Галіны = | Месца паходжання = [[Мсціслаўскае ваяводства]] | Падданства = {{сцягафікацыя|Вялікае Княства Літоўскае}};<br/>{{сцягафікацыя|Расійская імперыя}} | Зямельныя ўладанні = [[Сцецкава]], [[Кастровічы]], [[Рудодзіма]], [[Басценавічы]], [[Вішнёўшчына]], [[Навасёлкі Гладкаўскія]], [[Старынкі]], [[Станькава]], [[Жыцін]], [[Косіна]], [[Манькавічы]], [[Жданы]], [[Плясканосы]], [[Цялякава]], [[Волма]], [[Лошыца]], [[Скарынічы]], [[Шчытамірычы]], [[Дарошкавічы]], [[Арняны]], [[Грыцкаўшчына]] | Палацы = | Грамадзянская дзейнасць = земская служба | Ваенная дзейнасць = | Рэлігійная дзейнасць = [[праваслаўныя]], [[каталікі]], [[уніяты]] | Грамадзянскія ўзнагароды = [[Ордэн Святога Уладзіміра]] | Вайсковыя ўзнагароды = | Commons = | Commons-text = | Апошні з роду = | Прызнаныя ў = дваранстве (1801, 1802, 1833, 1834) | Дом паходжання = | родапачынальны дом = | апошні кіраўнік = | цяперашні глава = | зрушэнне = | нацыянальнасць = | Rodovid = }} {{цёзкі2|Кастравіцкі}} '''Кастраві́цкія''' ({{lang-pl|Kostrowicki}}) — шляхецкі род герба «[[Вуж (герб)|Вуж]]», інакш «[[Байбуза (герб)|Байбуза]]». Першапачаткова паходзілі з [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскага ваяводства]], пазней разгалінаваліся і аселі ў [[Менскае ваяводства|Менскім]], [[Віцебскае ваяводства|Віцебскім]] і [[Новагародскае ваяводства|Новагародскім ваяводствах]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У XIX стагоддзі прадстаўнікі роду жылі ў [[Мінскі павет|Мінскім]], [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскім]], [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскім]], [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім]] і іншых паветах{{sfn|Гербоўнік|2024|с=81}}. == Гісторыя == Родапачынальнікам з’яўляецца Іван, падскарбі князёў мсціслаўскіх [[Юрый Лугвенавіч|Юрыя Лугвенавіча]] і [[Іван Юр’евіч Мсціслаўскі|Івана Юр’евіча]]. У другой палове XV стагоддзя ён атрымаў ад іх сяло [[Сцецкава]] ў [[Мсціслаўскае княства|Мсціслаўскім княстве]]<ref group="заўв">Дату 1457 вызначыў [[Варонін Васіль Аляксеевіч|В. А. Варонін]]. У дакуменце фігураваў 6951 год ад Стварэння Света (індыкт 5-ты), што давала б 1443 год, але гэтаму году адпавядаў 6-ты індыкт. Прывілей кн. Юрыя Лугвенавіча ад 28.08.1457 і кн. Івана Юр’евіча ад 20.09.1473 (1488?).</ref>{{sfn|Гербоўнік|2024|с=90}}. У XVI стагоддзі [[Пратас Кастравіцкі]] (IV калена) атрымаў ад караля [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]] маёнтак [[Рудодзіма]] ў Мсціслаўскім ваяводстве ў якасці замены за маёнтак [[Бакунічы]] (1569)<ref group="заўв">Прывілей ад 31.03.1569, ліст Жыгімонта II Аўгуста ад 03.04.1569 да кашталяна і старосты мсціслаўскага кн. Івана Саламярэцкага аб увядзенні Пратаса ў валоданне (згадкі ў вывадах ад 1802 і 1833).</ref>{{sfn|Гербоўнік|2024|с=81}}. Яго нашчадкі пачалі актыўна набываць землі ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя значную ролю ў ўзвышэнні роду адыграў сакратар каралеўскі [[Васіль Кастравіцкі]] і яго сын [[Стэфан Кастравіцкі|Стэфан]], які займаў пасады суддзі каптуровага ВКЛ (1648) і скарбніка мсціслаўскага{{sfn|Гербоўнік|2024|с=91}}. Прадстаўнікі роду актыўна ўдзельнічалі ў грамадскім і палітычным жыцці: [[Ян-Рафал Кастравіцкі]] быў пісарам гродскім і падсудкам земскім мінскім, дэпутатам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунала ВКЛ]]{{sfn|Гербоўнік|2024|с=83}}; [[Міхаіл Кастравіцкі]] (X калена) — падскарбіем Галоўнага Трыбунала ВКЛ (1785) і падваяводай полацкім (1794){{sfn|Гербоўнік|2024|с=86}}. У часы Расійскай імперыі род быў прызнаны ў дваранстве пастановамі [[Віленскі дваранскі дэпутацкі сход|Віленскага ДДС]] (1801) і [[Мінскі дваранскі дэпутацкі сход|Мінскага ДДС]] (1802, 1824, 1825, 1833). Канчатковае зацвярджэнне ўказам [[Урадавы сенат|Сената]] адбылося 30 чэрвеня 1834 года (указ № 6277){{sfn|Гербоўнік|2024|с=89}}. == Уладанні == Першапачатковымі ўладаннямі роду ў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводстве]] былі сяло [[Сцецкава]] (пазней называлася [[Кастровічы]], ад якога пайшло прозвішча), [[Рудодзіма]] і [[Басценавічы]]{{sfn|Гербоўнік|2024|с=81}}. У XVII стагоддзі цэнтр жыццядзейнасці роду перамясціўся ў [[Мінскае ваяводства|Менскае ваяводства]]. Васіль Кастравіцкі ў 1655 годзе набыў фальварак [[Вішнёўшчына]]. Яго сын Стэфан разам з нашчадкамі валодаў маёнткамі [[Навасёлкі Гладкаўскія]], [[Старынкі]], [[Станькава]], [[Жыцін]], [[Косіна]], [[Манькавічы]] (у Пінскім павеце, застаўное валоданне). Ян-Рафал Кастравіцкі трымаў у заставе ад Рафала і Аляксандра Губаў фальварак [[Жданы]] і засценак [[Плясканосы]]{{sfn|Гербоўнік|2024|с=83}}. У XVIII стагоддзі Кастравіцкія валодалі ці трымалі ў заставе маёнткі [[Волма-Драчкава]], [[Лошыца]] (перададзена сынам Антонія ў 1749 годзе), [[Скарынічы]], [[Шчытамірычы]] (набыты Касперам Кастравіцкім у князёў Радзівілаў у 1786 годзе){{sfn|Гербоўнік|2024|с=85}}<ref>Актыкаваны 01.12.1786 у Мінскім земскім судзе.</ref>. Міхаіл Кастравіцкі (пам. пасля 1833) набыў фальварак [[Латышы (значэнні)|Латышы]] ў [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскім павеце]], маёнтак [[Арняны]] з фальваркам [[Падброддзе]] і паезуіцкі маёнтак [[Янішкі]] ў [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскім павеце]]{{sfn|Гербоўнік|2024|с=86}}<ref>Дзельчы акт ад 03.01.1830, актыкаваны ў 2-м Дэпартаменце Віленскага галоўнага суда.</ref>. У XIX стагоддзі прадстаўнікі роду валодалі маёнткамі [[Грыцкаўшчына]], [[Ратамка]], [[Сёмкава]], а таксама землямі ў [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] і іншых рэгіёнах{{sfn|Гербоўнік|2024|с=86}}. == Вядомыя прадстаўнікі == * [[Пратас Кастравіцкі]] (узг. 1569—1595) — дваранін гаспадарскі, падстароста судовы мсціслаўскі (1595). * [[Васіль Кастравіцкі]] (узг. 1649—1661) — сакратар каралеўскі (1661). * [[Стэфан Кастравіцкі]] (узг. 1648—1674) — суддзя каптуровы ВКЛ (1648), дваранін каралеўскі, камісар па вызначэнні мяжы з Маскоўскай дзяржавай (1660), скарбнік мсціслаўскі. * [[Ян Рафал Кастравіцкі]] (пам. 1695) — стражнік мсціслаўскі, пісар гродскі мінскі, падсудак земскі мінскі (1691), дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ (1685, 1692). * [[Антоні Кастравіцкі]] (пам. пасля 1744) — падстолі мінскі, войт мінскі, дэпутат Галоўнага Трыбунала ВКЛ (1726). * [[Юзаф (Язафат) Кастравіцкі]] (узг. 1712—1730) — падчашы мсціслаўскі, суддзя гродскі мінскі. * [[Міхаіл Кастравіцкі]] (пам. пасля 1833) — падхаружы гвардыі войскаў літоўскіх (1778), шамбялян (1782), падскарбі Галоўнага Трыбунала ВКЛ (1785), падваявода полацкі (1794), старшыня Віленскай крымінальнай палаты. * [[Самуэль Кастравіцкі]] (пам. каля 1840) — пісар, затым старшыня Мінскага межавога суда, кавалер ордэна Св. Уладзіміра 4-й ст. (1825). * [[Караль Фларыян Кастравіцкі]] (1819—1873) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. * [[Карусь Каганец]] (Казімір-Рафал Кастравіцкі; 1868—1918) — беларускі паэт, драматург, мастак і грамадскі дзеяч. == Радавод == {{Tree list}} * 1. '''Іван''' (узг. 1457), падскарбі князёў мсціслаўскіх ** 2/1. '''Фёдар''' *** 3/2. '''Якуб''' **** 4/3. '''Пратас''', падстароста судовы мсціслаўскі (1595); жонка — Ганна Жаба ***** 7/4. '''Ілля''' (узг. 1619) ***** 8/5. '''Сільвестр''' (памылкова пазначаны як сын 5, верагодна сын 4 або 5) **** 5/3. '''Малафей''', прадаў маёнтак Кастровічы (1606) **** 6/3. '''Багдан''', прадаў частку маёнтка Кастровічы (1605) ***** 9/6. '''Васіль''', сакратар каралеўскі (1661); жонка — Рэгіна Замбрыцкая ****** 10/9. '''Павел''', стольнік старадубскі ****** 11/9. '''Тэадор''' ****** 12/9. '''Стэфан''', суддзя каптуровы ВКЛ (1648), скарбнік мсціслаўскі ******* 17/12. '''Ежы''', чашнік рэчыцкі; жонка — Іягана Вінка-Ратомская ******** 24/17. '''Ігнат''', падчашы мсціслаўскі (пам. да 1712) ********* 30/24. '''Казімір''' ********* 31/24. '''Самуэль''', скарбнік рэчыцкі; жонкі — 1) N Турчыновіч-Сушыцкая, 2) Разалія Гярждовіч ********** 41/31. '''Станіслаў''', скарбнік рэчыцкі (пам. 1782); жонка — Кацярына Кунцэвіч ********** 42/31. '''Леан''' (пам. да 1771) ********** 43/31. '''Вінцэнт'''; жонкі — 1) N Свянціцкая, 2) Ганна Мікоша *********** 68/43. '''Дамінік''', суддзя межавы мінскі *********** 69/43. '''Францішак''' (нар. каля 1793), асэсар Мінскага ніжняга земскага суда; жонка — Ганна Якубоўская ************ 85/69. '''Апалінары-Міхал-Дамінік''' (хр. 1820) ************ 86/69. '''Людвік-Ксаверы-Міхал''' (хр. 1822) ************ 87/69. '''Дамінік-Вінцэнт-Ян''' (хр. 1824) ************ 88/69. '''Вінцэнт''' (Вінцэнт-Ян, Вінцэнт-Дамінік) (хр. 1826) ************ 89/69. '''Мікалай-Ян''' (нар. 1833) ************ 90/69. '''Зоф’я''' ************ 91/69. '''Ганна''' ********** 44/31. '''Караліна''', муж — Крыштаф Іваноўскі ********* 32/24. '''Юзаф''' (Язафат), падчашы мсціслаўскі, суддзя гродскі мінскі; жонка — Крысціна Паморская ********** 45/32. '''Феліцыян''', святар ********** 46/32. '''Язафат''', манах-базылянін, ігумен ********** 47/32. '''Антоні''' ********** 50/32. '''Ганна''' ******** 25/17. '''Дамінік''' (пам. да 1718) ******** 26/17. '''Стэфан''' ******* 18/12. '''Ян-Рафал''' (пам. 1695), стражнік мсціслаўскі, пісар гродскі мінскі, падсудак земскі мінскі; жонка — Іягана Тэадораўна-Феліцыянаўна Лукомская ******** 27/18. '''Антоні''', падстолі мінскі, войт мінскі, дэпутат ГТ ВКЛ; жонкі — 1) Марыяна Рамейка-Гурка, 2) Марыяна Францкевіч ********* 34/27. '''Стэфан''', мечнік мінскі (пам. пасля 1780); жонка — Брыгіда Паланевіч ********** 51/34. '''Марцін''', суддзя гродскі мінскі (пам. да 1780) ********** 52/34. '''Юзаф''' ********** 53/34. '''Міхал''', падскарбі ГТ ВКЛ (1785), падваявода полацкі (1794); жонкі — 1) N Храпавіцкая, 2) N Ельская *********** 70/53. '''Каятан''', харужы дзісенскі (пам. 1847); жонка — Ружа Балінская ************ 92/70. '''Напалеон-Аляксандр''' (хр. 1810), асэсар Віленскага павятовага суда ************ 93/70. '''Міхал-Ігнат''' (хр. 1817), чыноўнік *********** 71/53. '''Адам''', харужы віленскі, удзельнік паўстання 1830—1831 ************ 94/71. '''Бенядыкт-Юзаф-Адам-Міхал''' (хр. 1830), удзельнік паўстання 1863—1864, сасланы ************ 95/71. '''Караль-Адам-Андрэй''' (хр. 1831), удзельнік паўстання 1863—1864, сасланы ************* 110/95. '''Людвік-Уладзіслаў''' (хр. 1859) ********* 35/27. '''Багдан''', староста рагозінскі ********* 36/27. '''Аляксандр''' ********* 37/27. '''Казімір''', будаўнічы мінскі; жонкі — 1) Петранэля Кубліцкая, 2) Зузана Гарноўская ********** 54/37. '''Багдан''', будаўнічы мінскі, беспатомны ********* 38/27. '''Валяр’ян''', намеснік залатой харугвы, падстолі мінскі; жонка — N Гарбацкая ********** 55/38. '''Іяхім''' ********** 56/38. '''Мікалай''', харужы брыгады войскаў польскіх; жонка — Юстына Васілеўская *********** 72/56. '''Ігнат''' (хр. 1804) ********** 57/38. '''Тадэвуш''' ********** 58/38. '''Ануфры''', шамбялян (1784), дэпутат ГТ ВКЛ, старшыня Слонімскага гродскага суда; жонка — N Багуслаўская *********** 73/58. '''Аўгустын''' *********** 74/58. '''Ян''' (пам. пасля 1845) ********** 59/38. '''Антоні''' ********** 60/38. '''Юзаф''', святар ******** 28/18. '''Марцін''' (хр. 1689), падчашы віцебскі ********* 39/28. '''Ваўрынец''', канюшы мінскі (?), беспатомны ********* 40/28. '''Каспер''' (хр. 1731), падчашы віцебскі, суддзя зямянскі мінскі; жонка — Францішка Янішэўская ********** 61/40. '''Міхал-Францішак''' (хр. 1775), харужы, затым падкаморы мінскі; жонка — Фларэнціна Вайніловіч *********** 75/61. '''Генрык-Ігнат-Вінцэнт''' (хр. 1802), харужы мінскі; жонка — Фабіяна Машэўская ************ 96/75. '''Караліна-Антаніна''' (нар. 1857)<ref group="заўв">Яе дзядзькам быў жыхар Мінска падпалкоўнік Нарцыз Рамуальдавіч Машэўскі.</ref> ************ 97/75. '''Вацлаў-Мар’ян''' (нар. 1858); жонка — [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая|Ядвіга-Юлія-Алена Вайніловіч]]<ref group="заўв">Сястра [[Эдвард Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]]. Знаходзілася з мужам у трэцяй ступені крэўнасці.</ref> *********** 76/61. '''Караль-Людвік''' (хр. 1803), суддзя межавы, маршалак павятовы мінскі *********** 77/61. '''Эмілія''', муж — [[Гілярый Хмара]] *********** 78/61. '''Ізабэла''' (нар. каля 1809), муж — Гіляры Хмара<ref group="заўв">Ізабэла была 2-й жонкай Гілярыя Хмары, 1-й з’яўлялася яе сястра Эмілія.</ref> *********** 79/61. '''Мечыслаў-Міхал''' (хр. 1816), адстаўны паручнік, удзельнік паўстання 1863—1864 ********** 62/40. '''Феліцыяна''', муж — N Семярынскі ********** 63/40. '''Вераніка''', муж — N Свентарэцкі ********** 64/40. '''Марыяна''', муж — N Ленскі ******** 29/18. '''Ваўрынец''', чашнік рэчыцкі; жонка — Разалія Прашынская ********* 65/41. '''Самуэль''', старшыня Мінскага межавога суда; жонка — Дарота Прашынская ********** 80/65. '''Караль-Фларыян''' (хр. 1819), удзельнік паўстання 1863—1864; жонка — Алена Свентарэцкая<ref group="заўв">Яе сястрой была Юстына Тадэвушаўна Свентарэцкая.</ref> *********** 98/80. '''Мар’ян-Станіслаў''' (нар. 1864) *********** 99/80. '''[[Карусь Каганец|Казімір-Рафал]]''' (Карусь Каганец) (нар. 1868), беларускі пісьменнік і грамадскі дзеяч. *********** 100/80. '''[[Амброзій Кастравіцкі|Амброзі-Самуэль]]''' (нар. 1870), лекар, беларускі грамадскі дзеяч, калежскі асэсар *********** 101/80. '''Дарота''' ********** 81/66. '''Тэадозі-Адам-Станіслаў''' (хр. 1799), падпаручнік (1828), ротмістр (1835); жонка — Антаніна *********** 102/81. '''Карнэліюш-Самуэль''' (хр. 1839) *********** 103/81. '''Станіслаў-Ірэнеюш''' (хр. 1844) *********** 104/81. '''Канстанцін-Габрыэль''' (хр. 1847) ********** 82/66. '''Эдвард-Ян''' (хр. 1804), службоўца ********** 83/66. '''Тамаш-Андрэй''' (хр. 1805) *********** 105/83. '''Алена-Валенсія-Канстанцыя''' (хр. 1838) *********** 106/83. '''Каятан-Данат-Андрэй''' (нар. 1841) *********** 107/83. '''Марыя-Фаўстына-Антаніна''' (хр. 1843) *********** 108/83. '''Ян-Андрэй-Юзаф''' (хр. 1846) ********** 84/66. '''Эразм''' (хр. 1817) ********** 109/84. '''Францішка-Людвіка''' (нар. каля 1853) ********* 66/41. '''Юзаф''', суддзя межавы мінскі; жонка — Феліцыяна Малішэўская ********* 67/41. '''Андрэй''' ******* 19/12. '''Дарота''' ******* 20/12. '''Алена''' ****** 13/9. '''Даніэль''', мечнік лідскі ****** 14/9. '''Казімір''', скарбнік мсціслаўскі; жонка — Марыя Дарафеевіч ****** 15/9. '''Ян''' (пам. 1669), стражнік мсціслаўскі ******* 21/15. '''Канстанцін''', чашнік мсціслаўскі; жонка — Канстанцыя Сумарок ******* 22/15. '''Габрыэль''' ******* 23/15. '''Самуэль''' ****** 16/9. '''Рэгіна''', муж — Тэадор Валадковіч ** 5/1. '''Акула''' (памылкова, павінна быць імя сына, але ў тэксце няма; магчыма, памылка ў запісе пакаленняў) {{Tree list/end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} ; Заўвагі <references group="заўв" /> == Літаратура == * {{крыніцы/Гербоўнік беларускай шляхты|8-2|КАСТРАВІЦКІЯ (KOSTROWICKI) герба «ВУЖ, інакш БАЙБУЗА»|старонкі=81-93|аўтар=[[Я. Глінскі]]|ref=Гербоўнік}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Шляхецкія роды]] [[Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя]] [[Катэгорыя:Кастравіцкія| ]] nvhbldh7nl6u1py3nzolo7d1y09u6gr 0 803556 5147146 5108765 2026-05-26T19:53:37Z Rotondus 11765 выдалена [[Катэгорыя:Гісторыя Пскоўскай вобласці]]; дададзена [[Катэгорыя:Пскоўская губерня]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5147146 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Беларусізацыя ў расійскіх рэгіёнах}} '''Беларусіза́цыя ў Пско́ўскай губерні''' — комплекс захадаў у межах савецкай палітыкі [[карэнізацыя|карэнізацыі]], накіраваны на стварэнне беларускамоўных устаноў адукацыі і культуры на тэрыторыі [[Пскоўская губерня|Пскоўскай губерні]] [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] у 1920-я гады. Палітыка ахоплівала пераважна [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскі]], [[Себежскі павет|Себежскі]] і [[Веліжскі павет|Веліжскі]] паветы, якія былі перададзены Пскоўскай губерні ў 1924 годзе пасля ліквідацыі [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Працэс ініцыяваўся цэнтральнымі ўладамі ў [[Масква|Маскве]], але сутыкнуўся з жорсткім сабатажам з боку мясцовай адміністрацыі, катастрафічным фінансавым становішчам сістэмы адукацыі ў перыяд [[Новая эканамічная палітыка|НЭПа]] і непрыняццем з боку самога мясцовага насельніцтва, якое было ахоплена працэсамі [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]{{sfn|Кобец|2025|с=103–104}}{{sfn|Филимонов|2016|с=47}}. == Перадумовы і дэмаграфічная сітуацыя == Да 1924 года тэрыторыі Невельскага, Себежскага і Веліжскага паветаў уваходзілі ў склад [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. У сакавіку 1924 года адбылося першае [[Узбуйненне БССР|ўзбуйненне БССР]], у выніку якога Віцебская губерня была ліквідавана, а яе асноўная частка перададзена [[БССР|Савецкай Беларусі]]. Аднак тры паўночныя паветы, [[Невельскі павет (Віцебская губерня)|Невельскі]], [[Себежскі павет|Себежскі]] і [[Веліжскі павет|Веліжскі]], засталіся ў складзе [[РСФСР]] і былі ўключаны ў Пскоўскую губерню{{sfn|Кобец|2025|с=104}}. Гэтыя тэрыторыі гістарычна мелі значную долю беларускага насельніцтва. Аднак да сярэдзіны 1920-х гадоў сітуацыя істотна змянілася з-за імклівай [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]. Згодна з данымі [[Усесаюзны перапіс насельніцтва 1926 года|Усесаюзнага перапісу 1926 года]], у Пскоўскай губерні пражывала 34 277 этнічных беларусаў (1,92&nbsp;% ад усяго насельніцтва), але толькі 1 258 чалавек (0,07&nbsp;%) назвалі беларускую мову [[Родная мова|роднай]]{{sfn|Кобец|2025|с=110–111}}. У асобных паветах доля беларусаў заставалася прыкметнай: у [[Веліжскі павет|Веліжскім павеце]] беларусамі сябе лічылі 35&nbsp;% жыхароў (паводле іншых даных даследчыкаў — 13,5&nbsp;%), у [[Невельскі павет|Невельскім]] — 32&nbsp;% (або 6,3&nbsp;%), у [[Себежскі павет|Себежскім]] — 27,5&nbsp;% (або 1,2&nbsp;%){{sfn|Манаков|2013|с=174}}{{sfn|Дементьев|2015|с=92}}. Нягледзячы на гэта, пераважная большасць мясцовых беларусаў ужо лічыла роднай [[руская мова|рускую мову]]. == Эканамічныя фактары і міграцыя == Адной з галоўных прычын русіфікацыі і непрыняцця беларусізацыі быў эканамічны фактар. У адрозненне ад [[Смаленская губерня|Смаленшчыны]] ці [[Бранская губерня|Браншчыны]], якія мелі ўласную прамысловасць, эканоміка паўднёвых паветаў Пскоўшчыны насіла ярка выяўлены спажывецкі характар. У рэгіёне не хапала нават уласнага [[Хлеб|хлеба]]{{sfn|Кобец|2025|с=112}}. Эканамічныя сувязі з Беларуссю былі вельмі слабымі: з БССР атрымлівалі [[запалкі]], а ў [[Віцебск]] адпраўлялі крыху [[Рыба|рыбы]]. Галоўным цэнтрам прыцягнення для мясцовых жыхароў стаў [[Ленінград]], куды дзясяткі тысяч сялян штогод выязджалі на [[Адыходны промысел|адыходныя промыслы]] (на заробкі). Толькі з Невельскага павета ў Ленінград штогод выязджала каля 16 тысяч чалавек. З-за гэтага мясцовае насельніцтва бачыла неабходнасць менавіта ў [[Руская мова|рускай мове]], якая забяспечвала сацыяльнае прасоўванне і выжыванне ў расійскіх гарадах{{sfn|Филимонов|2016|с=53}}. == Уплыў НЭПа і крызіс адукацыі == Палітыка беларусізацыі, якая патрабавала адкрыцця новых школ, супала ў часе з пераходам да [[Новая эканамічная палітыка|Новай эканамічнай палітыкі]] (НЭП). У пачатку 1920-х гадоў школы былі зняты з дзяржаўнага фінансавання і пераведзены на ўтрыманне мясцовых бюджэтаў, якія не мелі сродкаў{{sfn|Кобец|2025|с=106–107}}. Гэта прывяло да катастрафічнага скарачэння школьнай сеткі. Настаўнікі не атрымлівалі [[заробак]] месяцамі і літаральна галадалі. Пскоўскае губернскае кіраўніцтва народнай асветы (губана) было вымушана ўвесці плату за навучанне і ствараць так званыя «дагаворныя школы», якія ўтрымліваліся самімі сялянамі за кошт [[Натуральны падатак|натуральнага падатку]] ([[Пуд|пудамі]] [[жыта]] і [[Бульба|бульбы]]){{sfn|Кобец|2025|с=109}}. У такіх умовах, калі стаяла пытанне аб фізічным выжыванні масавай школы, патрабаванні Масквы аб стварэнні асобных беларускіх школ успрымаліся мясцовымі ўладамі як недарэчныя і невыканальныя{{sfn|Кобец|2025|с=112}}. == Сабатаж з боку мясцовых улад == Масква, у асобе Саўнацмена [[Наркампрас РСФСР|Наркампраса РСФСР]], пачала патрабаваць ад Пскова правядзення беларусізацыі ў 1925 годзе. Губернскае і павятовае кіраўніцтва ўсяляк сабатавала гэтыя дырэктывы. Галоўным аргументам мясцовых чыноўнікаў было тое, што «ў нас беларусаў няма», а ёсць толькі [[рускія]], якія размаўляюць на «псаванай» або «жаргоннай» рускай мове{{sfn|Кобец|2025|с=113}}. У 1926 годзе Пскоўскі губана ў справаздачы Наркампрасу заяўляў, што беларусы [[Невельскі павет|Невельскага]], [[Веліжскі павет|Веліжскага]] і [[Себежскі павет|Себежскага]] паветаў настолькі абруселі, што лічацца беларусамі толькі па назве. Чыноўнікі спасылаліся на тое, што падчас апытанняў насельніцтва катэгарычна адмовілася ад культурна-асветніцкай працы на беларускай мове{{sfn|Кобец|2025|с=113–114}}. == Стаўленне насельніцтва == Самі беларускія сяляне Пскоўшчыны не разумелі і не прымалі палітыку беларусізацыі. Калі ўлады праводзілі сходы па пытанні адкрыцця беларускіх школ, сяляне масава галасавалі супраць. Яны заяўлялі, што «беларуская мова даўно згніла» і патрабавалі: «навошта нам вучыць дзяцей [[Пан|панскай]] мове, вучыце нас па-руску»{{sfn|Филимонов|2016|с=48–50}}. Паказальны выпадак адбыўся ў 1927 годзе ў Невельскім павеце. Калі спецыяльны беларускі інспектар [[С. Хайкоў]] пачаў выступаць перад сялянамі на літаратурнай беларускай мове, з залы яму заявілі: «Калі гаворыш па-руску — на чалавека падобны, прыемна паглядзець; а загаворыш па-беларуску — сапраўдны кракадзіл»{{sfn|Кобец|2025|с=112}}. На сходах сяляне таксама здзіўляліся вынікам перапісаў і абвінавачвалі настаўнікаў у тым, што тыя іх без дазволу «перахрысцілі ў беларусаў»{{sfn|Кобец|2025|с=112}}. == «Папяровыя» школы і згортванне палітыкі == Пад пастаянным ціскам Масквы пскоўскія ўлады былі вымушаны фармальна падпарадкавацца. Да 1928/1929 навучальнага года ў справаздачах фігуравала каля 25 «беларускіх школ»{{sfn|Филимонов|2016|с=54}}. Аднак гэтыя ўстановы былі беларускімі толькі на паперы. З-за поўнай адсутнасці кадраў (мясцовыя настаўнікі адмаўляліся ехаць на курсы перападрыхтоўкі ў [[Менск]] або вярталіся з іх, так і не засвоіўшы [[Літаратурная мова|літаратурную мову]]) выкладанне ўсіх базавых прадметаў працягвала вялося на [[Руская мова|рускай мове]]. Максімум, што рабілася ў такіх школах — гэта эпізадычнае чытанне беларускіх вершаў і развучванне песень{{sfn|Филимонов|2016|с=54}}{{sfn|Кобец|2025|с=114}}. У 1927 годзе гэтыя тэрыторыі ўвайшлі ў [[Велікалуцкая акруга|Велікалуцкую акругу]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]], а ў 1929 годзе [[Веліжскі раён]] быў перададзены ў склад [[Заходняя вобласць (1929—1937)|Заходняй вобласці]]. З пачаткам 1930-х гадоў на фоне змены агульнасаюзнага палітычнага курсу і пераходу да [[Усеагульнае навучанне|ўсеагульнага навучання (усенавуча)]], палітыка беларусізацыі ў Пскоўскім краі была канчаткова і хутка згорнута. Усе фармальна створаныя беларускія ўстановы былі афіцыйна пераведзены на рускую мову{{sfn|Кобец|2025|с=115–116}}. == Глядзіце таксама == * [[Беларусізацыя ў расійскіх рэгіёнах]] * [[Беларусы ў Расіі]] * [[Гісторыя Пскоўскай вобласці]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=[[Вольга Віктараўна Кобец|Кобец О. В.]]|загаловак=Новая экономическая политика против белорусизации в 1920-е гг.: Псковская губерния|выданне=Народы и религии Евразии|год=2025|том=30|нумар=3|старонкі=103–120|doi=10.14258nreur(2025)3–06|ref=Кобец}} * {{артыкул|аўтар=Филимонов А. В.|загаловак=Белорусы в Псковском крае (1920-е гг.)|выданне=Ученые записки УО ВГУ имени П. М. Машерова: сборник научных трудов|тып=зборнік|месца=Віцебск|выдавецтва=[[Віцебскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. М. Машэрава|ВГУ имени П. М. Машерова]]|год=2016|том=22|старонкі=45–55|ref=Филимонов}} * {{артыкул|аўтар=Манаков А. Г.|загаловак=Российско-белорусское порубежье: Историко-географическая детерминация|выданне=Псковский регионологический журнал|год=2013|нумар=16|старонкі=169–176|ref=Манаков}} * {{артыкул|аўтар=Дементьев В. С.|загаловак=Характер расселения и этнический состав населения Псковского региона в период с 1926 по 1939 гг.|выданне=Псковский регионологический журнал|год=2015|нумар=24|старонкі=88–105|ref=Дементьев}} * {{артыкул|аўтар=[[Канстанцін Сяргеевіч Драздоў|Дроздов К. С.]]|загаловак=Белорусизация в Советской России в 1920–1930-е гг.: цели, методы и результаты|выданне=История народов России в исследованиях и документах: К юбилею В. В. Трепавлова|тып=зборнік|месца=Масква|выдавецтва=Институт российской истории РАН|год=2022|выпуск=9|старонкі=204–225|ref=Дроздов}} {{Беларусізацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пскоўскай губерні, Беларусізацыя ў}} [[Катэгорыя:Беларусізацыя]] [[Катэгорыя:Пскоўская губерня]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Расіі]] [[Катэгорыя:1920-я гады]] 440eoz0pzcowdtyd2il8ud8i0qv3bw3 0 804091 5147147 5112802 2026-05-26T20:01:37Z IshaBarnes 124956 вычытка, больш не ізаляваны 5147147 wikitext text/x-wiki {{Картка АС | website = {{URL|https://android.com/16}} }} '''Android 16''' — гэта [[Гісторыя версій Android|шаснаццаты буйны рэліз]] і 23-я версія мабільнай аперацыйнай сістэмы [[Android]], распрацаванай Open Handset Alliance пад кіраўніцтвам [[Google]]. Першая версія для распрацоўшчыкаў была выпушчана 19 лістапада 2024 года.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2024/11/19/24300673/android-16-developer-preview-availability-release-timeline|title=Android 16 is now available for early testers|author=Weatherbed|first=Jess|website=The Verge|date=2024-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119190426/https://www.theverge.com/2024/11/19/24300673/android-16-developer-preview-availability-release-timeline|archive-date=November 19, 2024|access-date=2024-11-20|url-status=live}}</ref> Першая бэта-версія была выпушчана 23 студзеня 2025 года.<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://android-developers.googleblog.com/2025/01/first-beta-android16.html|title=The First Beta of Android 16|website=Android Developers Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124035557/https://android-developers.googleblog.com/2025/01/first-beta-android16.html|archive-date=January 24, 2025|access-date=2025-01-24|url-status=live}}</ref> Google выпусціў канчатковую версію 10 чэрвеня 2025 года.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/mobile/android-16-is-out-complete-with-live-notification-updates-and-new-camera-features-170006072.html|title=Android 16 is out, complete with live notification updates and new camera features|website=Engadget|date=2025-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610180151/https://www.engadget.com/mobile/android-16-is-out-complete-with-live-notification-updates-and-new-camera-features-170006072.html|archive-date=June 10, 2025|access-date=2025-06-10|url-status=live}}</ref> На люты 2026 года 18,86 % прылад на Android працавалі на Android 16, што робіць яе другой па папулярнасці з версій Android.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gs.statcounter.com/android-version-market-share/|title=Mobile and Tablet Android version Market Share Worldwide|website=StatCounter Global Stats|access-date=2026-03-12}}</ref> == Гісторыя == [[Файл:Android_16_Developer_Preview_Logo.svg|міні|128x128пкс|Лагатып першай версіі для распрацоўшчыкаў]] Android 16 мае ўнутраную кодавую назву «[[Пахлава|Baklava]]».<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidauthority.com/android-16-features-3484159/|title=Android 16: Confirmed features, codename, leaks, release date, and everything else we know so far|website=Android Authority|date=2024-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20241119203035/https://www.androidauthority.com/android-16-features-3484159/|archive-date=November 19, 2024|access-date=2024-11-20|url-status=live}}</ref> Гэтая назва адыходзіць ад традыцыйнага алфавітнага парадку кодавых назваў, прысвечаных дэсертам, які быў адметнай рысай папярэдніх [[Гісторыя версій Android|версій Android]].<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidauthority.com/android-16-codename-3486221/|title=This is Android 16's codename — and it's not what you're expecting|website=Android Authority|date=2024-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503003137/https://www.androidauthority.com/android-16-codename-3486221/|archive-date=May 3, 2025|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> Пераход на «Baklava» адлюстроўвае нядаўнія змены ў падыходзе [[Google]] да распрацоўкі, асабліва ў праекце «Trunk Stable Project», які спрасціў працэсы зборкі і правілы наймення, пачынаючы з Android 14.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.androidfaithful.com/android-trunk-stable-explained/|title=How Android feature development is changing with Trunk Stable|website=Android Faithful|date=2024-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20241115181203/https://www.androidfaithful.com/android-trunk-stable-explained/|archive-date=November 15, 2024|access-date=2024-12-02|url-status=live}}</ref> == Крытыка == У аглядзе для ''Ars Technica'' Раян Уітвам ахарактарызаваў Android 16 як «банальны», адзначыўшы, што ў ім былі ўнесены толькі мінімальныя змены інтэрфейсу, такія як новыя значкі, і некалькі новых функцый. Пры гэтым ён высока ацаніў новы рэжым бяспекі Advanced Protection і паляпшэнне падтрымкі вялікіх экранаў, якія дазваляюць праграмам аўтаматычна маштабавацца, хоць і адзначыў, што многія праграмы ўсё яшчэ дрэнна адлюстроўваюцца на складальных смартфонах і [[Планшэтны камп’ютар|планшэтах]]. Ён сказаў, што змены ў сістэме апавяшчэнняў, у тым ліку аб’яднанне па змаўчанні і новы тып «апавяшчэння аб прагрэсе», верагодна, акажуць найбольшы ўплыў на карыстальніцкі досвед.<ref name="ArsReview">{{Cite web|url=https://arstechnica.com/gadgets/2025/06/android-16-review-post-hype/|title=Android 16 review: Post-hype|author=Whitwam|first=Ryan|website=Ars Technica|date=June 28, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630120936/https://arstechnica.com/gadgets/2025/06/android-16-review-post-hype/|archive-date=June 30, 2025|access-date=June 30, 2025|url-status=live}}</ref> == Гл. таксама == * [[Гісторыя версій Android]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * {{Афіцыйны сайт|https://developer.android.com/about/versions/16|link_text=Афіцыйны сайт|lang=en|схаваць=w}} {{Google|state=collapsed}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Android]] gs4b50fvqan9tmt7v58w17lb634i305 0 804102 5147235 5118003 2026-05-27T01:30:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147235 wikitext text/x-wiki {{Армянскае пісьмо}} '''Армя́нская палеагра́фія''' — раздзел [[Палеаграфія|палеаграфіі]]{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}}{{sfn|БСЭ|1975}}, які даследуе гісторыю эвалюцыі [[Армянскае пісьмо|армянскага пісьма]] і ягоных графічных форм. Гэтая [[Навуковая дысцыпліна|дысцыпліна]] таксама ўключае ў сябе ўсебаковае апісанне заканамернасцей развіцця армянскай пісьменнасці ў цэлым{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002}}. [[Гісторыя стварэння армянскага алфавіту|Армянскі алфавіт быў створаны]] ў 405 годзе ў гарадах [[Эдэса]] і [[Самасата]] выбітным вучоным-манахам [[Месроп Маштоц|Месропам Маштоцам]]{{Sfn|Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet}}. Як і іншыя сусветныя сістэмы пісьменнасці, за больш чым 1600 гадоў свайго існавання графічнае аблічча армянскіх літар прайшло заканамерны шлях эвалюцыі і зведала шэраг змен{{sfn|Туманян|1990}}. Вылучаюць 4 асноўныя графічныя формы{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=5}}{{sfn|Kouymjian|1997|p=180}}{{sfn|Stone|2006|p=503}} [[Сярэднявечча|сярэднявечнага]] армянскага пісьма: еркатагір, балоргір, нотргір і шхагір{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}}{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=124}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}}. Першая з іх з’яўляецца [[Маюскул|маюскульным тыпам]] пісьма, у той час як астатнія тры належаць да [[мінускул]]ьнага напісання{{sfn|Юзбашян|1987|с=153–154}}. Гістарычна найбольшае распаўсюджванне атрымалі формы еркатагір і балоргір{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}}. У межах кожнага з пералічаных відаў існавалі пэўныя [[Каліграфія|каліграфічныя]] і рэгіянальныя варыяцыі{{sfn|Юзбашян|2005|с=14}}. == Гісторыя вывучэння == === Перадгісторыя === [[Файл:Johann Joachim Schröder, Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae. Amsterdam, 1711.jpg|thumb|left|300px|Старонка «Скарбніцы армянскай мовы» [[Іаган Іаахім Шродэр|Іагана Шродэра]], 1711 год.]] Згодна з меркаваннем шэрагу даследчыкаў, вытокі класіфікацыі армянскіх рукапісных [[шрыфт]]оў варта шукаць у самых ранніх дыскусіях пра мастацтва пісьма, якія выяўляюцца ў першых армянскіх граматычных трактатах. У канцы V стагоддзя прадстаўнікі [[Грэкафільская школа армянскай літаратуры|грэкафільскай школы]] [[Старажытнаармянская перакладная літаратура|пераклалі на армянскую мову]] «Граматычнае мастацтва» [[Дыянісій Фракійскі|Дыянісія Фракійскага]]. Захаваўся цэлы шэраг сярэднявечных армянскіх каментарыяў (VI–XI стст.), якія разглядаюць як гэтую працу, так і [[Граматыка|граматыку]] ў цэлым. Сярод іхніх аўтараў — [[Давід Анахт]], Ананім, [[Маўсес Кертог]], [[Стэпанос Сюнецы]], [[Амам Арэвелцы]] і [[Грыгор Магістрос]]. Шосты раздзел працы Дыянісія носіць назву «Пісьмёны». Усе армянскія каментатары таксама прысвячалі ўвагу гэтаму раздзелу пад загалоўкам «Пра пісьмёны» ({{lang-hy|Յաղագս տառի}}). Аб’ём гэтых тэкстаў вар’іруецца ад адной да шасці старонак: аўтары аналізавалі [[Фанетыка|фанетычныя]] і іншыя аспекты 36 літар армянскага алфавіта, аднак толькі ў каментарыі Амама даецца кароткае вобразнае апісанне кожнага з пісьмён. Найбольш выбітнымі сярод позніх армянскіх аўтараў XIII стагоддзя, якія займаліся граматыкай, былі [[Вардан Арэвелцы]] і [[Аванес Ерзнкацы]]{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}}. [[Файл:Aknark.jpg|thumb|right|180px|Тытульны ліст кнігі А. Таш’яна «Агляд армянскай палеаграфіі», 1898 год.]] Больш познія даследчыкі армянскага алфавіта — [[Франчэска Рывола|Рывола]], [[Іаган Іаахім Шродэр|Шродэр]] і Ананім — гэтаксама знаходзіліся, хоць і не заўсёды, пад уплывам Дыянісія і ягоных армянскіх паслядоўнікаў. Гэтыя аўтары дадавалі ў стандартны пералік літар, апроч іхняга гучання і значэння, кароткія заўвагі пра розныя шрыфты, якімі пішацца [[армянская мова]]{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}}. Сапраўдная дыферэнцыяцыя паміж рознымі відамі армянскага шрыфту, імаверна, бярэ пачатак не столькі ў граматыках, колькі ў спецыялізаваных працах — кіраўніцтвах для перапісчыкаў. Самая ранняя з такіх прац з’явілася ў XII стагоддзі ў [[Кілікійская Арменія|Кілікійскай Арменіі]]. Яна належыць [[Арыстакес Грыч|Арыстакесу Грычу]] і называецца «Адкрытае вывучэнне розных слоў» ({{lang-hy|Վերլուծութիւնք բացերևապէս բազմազան բայից}}). У XIII стагоддзі з’яўляецца праца [[Геворг Скеўрацы|Геворга Скеўрацы]] «Навучанне мастацтву пісання». У XV стагоддзі [[Грыгор Татэвацы]] напісаў падрабязныя каментарыі да прац абодвух папярэднікаў. Дзякуючы гэтай традыцыі, ужо да пачатку XVII стагоддзя еўрапейскія граматычныя працы, прысвечаныя армянскай мове і створаныя па [[Заходняя культура|заходняй]] навуковай мадэлі, пачалі ўтрымліваць класіфікацыю рукапісных шрыфтоў{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}}. Табліцы з выявай замежных алфавітаў былі папулярныя ў Еўропе ўжо ў XVI стагоддзі, задоўга да афармлення палеаграфіі як самастойнай [[Навуковая дысцыпліна|навуковай дысцыпліны]] на мяжы XVII–XVIII стагоддзяў. Сярод такіх кніг адна з самых ранніх згадак пра армянскі алфавіт утрымліваецца ў «Зборніку старажытных пісьмён» ({{lang-fr|«Recueil d’anciennes écritures»}}), складзеным у 1566–1567 гадах {{iw|П’ер Хамон|П’ерам Хамонам|fr|Pierre Hamon}}, сакратаром [[Каралеўства Францыя|французскага караля]] [[Карл IX Валуа|Карла IX]]. На 21-м аркушы ён прыводзіць «Alphabet d’Armenye», скапіяваны ім з калекцыі ў [[Фантэнбло (палац)|Фантэнбло]]. У 1623 годзе [[Кангрэгацыя прапаганды веры]] апублікавала кароткі ''«Alphabetum Armenum»''. У гэтай 4-старонкавай брашуры змяшчалася табліца з дрэнна прамаляванымі армянскімі падзагалоўкамі, аднак згадкі пра розныя тыпы шрыфтоў там адсутнічалі{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}}. У навуковай літаратуры канкрэтныя назвы армянскіх сярэдневяковых форм пісьма пачынаюць выяўляцца падчас протапалеаграфічных дыскусій{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}}: * [[Франчэска Рывола]] (1624): У сваёй «Граматыцы» ён вылучыў тры формы армянскага пісьма: ''балоргір'' ({{lang|la|Poluerchir, Orbicularis nempe littera}} — «акруглае пісьмо»), ''нотргір'' ({{lang|la|Noderchir, idest, Notariorum littera}} — «пісьмо натарыусаў») і ''еркатагір'' ({{lang|la|Erghathachir, Ferrea … littera}} — «жалезнае пісьмо»). * [[Іаган Іаахім Шродэр]] (1711): У раздзеле «Пра арфаграфію» (''«De Orthographia»'') сваёй працы «Скарбніца армянскай мовы, старажытнай і сучаснай» ({{lang-la|Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae}}) ён прывёў зводную табліцу розных форм пісьма з адпаведнымі каментарыямі{{sfn|Schröder|1711|p=1–8}}. * Ананімны аўтар (1730): Падрыхтаваў французскую граматыку армянскай мовы, якая таксама ўключала секцыю пра стылі пісьмён пад загалоўкам ''«De l’orthographe»''. * [[Акоп Шахен-Джрпецян]] (1823): Кіраўнік кафедры армянскай мовы [[Нацыянальны інстытут усходніх моў і цывілізацый (Парыж)|Школы ўсходніх моў]] у Парыжы ў сваёй аб’ёмнай «Граматыцы» сістэматызаваў даныя пра віды пісьма і іхняе выкарыстанне. Ён упершыню прапанаваў перыядызацыю развіцця кожнага тыпу шрыфту, параўноўваючы эвалюцыю армянскага пісьма з развіццём [[Лацінскі алфавіт|лацініцы]]{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=19}}. * [[Месроп Тэр-Аруцюнян]] (1826): Разглядаў палеаграфічныя пытанні ў сваёй «Граматыцы армянскай мовы» ({{lang-hy|«Քերականութիւն հայերէն լեզուի»}}){{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=21}}. * [[Гукас Інджыджыян]] (1835): Прадстаўнік [[Ордэн мхітарыстаў|ордэна мхітарыстаў]] даў найбольш падрабязны агляд гэтай тэмы ў 3-м томе свайго фундаментальнага «Археалагічнага апісання зямлі Армянскай» ({{lang-hy|«Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի»}}){{sfn|Kouymjian|1997|pp=178–179}}. === Пачатак навуковага вывучэння === Як самастойная навуковая дысцыпліна армянская палеаграфія канчаткова склалася напрыканцы XIX стагоддзя{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}}. Пачатак яе сістэматычнага вывучэння быў закладзены ў 1898 годзе, калі А. Таш’ян склаў каталог армянскіх рукапісаў з кнігасховішча [[Манастыр мхітарыстаў у Вене|венскіх мхітарыстаў]], а таксама выдаў першы{{sfn|Պետրոսյան|Ալեքսանյան|1980|p=462}} дапаможнік па армянскай палеаграфіі{{sfn|Տաշեան|1898}}. Нагодай для стварэння гэтага дапаможніка паслужыла знаходка ў Егіпце [[Армяна-грэчаскі папірус|армяна-грэчаскага папіруса]]{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}}. У кнізе падаецца апісанне сярэдневяковых відаў пісьма, гісторыя іхніх назваў, прынцыпы датыроўкі, а таксама разглядаюцца пытанні, звязаныя з [[палімпсест]]амі. Прапанаваная Таш’янам класіфікацыя армянскіх пісьмён захоўвае сваю навуковую каштоўнасць і дагэтуль{{sfn|БСЭ|1975}}. Варта адзначыць, што крыху раней, у 1892 годзе, асобныя палеаграфічныя пытанні ўжо асвятляліся ў працы І. Аруцюняна «Армянскія пісьмёны»{{sfn|Պետրոսյան|Ալեքսանյան|1980|p=462}}. Значная ўвага гісторыі армянскіх літар і мастацтву рукапіснай кнігі ўдзяляецца ў працы Г. Аўсепяна «Мастацтва пісьма ў старажытных армян» (1913){{sfn|Յովսէփեան|1913}}. У гэтым альбоме-[[факсіміле]] сабраны 143 ўзоры{{sfn|Kouymjian|1997|p=178}} армянскага пісьма V–XVIII стагоддзяў, выкананыя на мяккіх матэрыялах, камені і метале. Даследаванне Аўсепяна не страціла свайго значэння і ў нашы дні{{sfn|Юзбашян|1987|с=173}}. У дасавецкі час менавіта гэтыя дзве кнігі заставаліся адзінымі спецыялізаванымі працамі па армянскай палеаграфіі{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=115}}. Значным унёскам стала праца [[Рачыя Акопавіч Ачаран|Рачыі Ачарана]] «Армянскія пісьмёны» (1928), дзе падрабязна аналізуецца паходжанне армянскіх літар і іхняе графічнае развіццё. Пры напісанні кнігі аўтар абапіраўся на даследаванні Таш’яна і Аўсепяна{{sfn|Kouymjian|1997|p=178}}. Пэўную навуковую каштоўнасць уяўляе таксама даследаванне К. Кафадарана «Першапачатковыя формы армянскага пісьма» (1939). Праблема паходжання армянскага алфавіта і яго сувязі з [[Арамейскія мовы|арамейскім]] пісьмом разглядаецца ў артыкуле А. Перыханян «Да пытання пра паходжанне армянскага пісьменства»{{sfn|Периханян|1966}}. Важны ўклад{{sfn|Kouymjian|1997|p=179}} у вывучэнне гісторыі і графічнай эвалюцыі армянскіх пісьмён зрабіў А. Абрамян, выдаўшы ў 1959 годзе манаграфію «Гісторыя армянскага пісьма і пісьменства»{{sfn|Աբրահամյան|1948}}{{sfn|Աբրահամյան|1959}}. У ёй аўтар дэталёва разглядае пытанні выкарыстання [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], [[Ідэаграфічнае пісьмо|ідэаграм]], крыптаграм і іншых спецыфічных элементаў. У 1987 годзе пабачыла свет «Армянская палеаграфія» [[Стэпан Мелік-Бахшян|Стэпана Мелік-Бахшяна]]{{sfn|Kouymjian|1997|p=179}}. Акрамя таго, палеаграфічнымі даследаваннямі актыўна займаліся Г. Лявонян, [[Лявон Хачаран|Л. Хачаран]], Э. Агаян і шэраг іншых навукоўцаў. Фундаментальным крокам{{sfn|БСЭ|1975}} у гэтай галіне стала выданне чатырохтомнага «Зводу армянскіх надпісаў» (1960–1973 гады). У 2002 годзе калектыў аўтараў у складзе [[Майкл Эдвард Стоўн|М. Стоўна]], Д. Каюмджана і Х. Лехмана выпусціў манументальны «Альбом армянскай палеаграфіі»{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002}}. Праца была высока ацэнена навуковай супольнасцю і прызнана значным дасягненнем у галіне [[Армяністыка|армяністыкі]]{{sfn|Russell|2006|p=279}}. == Паходжанне армянскага пісьма == {{main|Армянскі алфавіт|Гісторыя стварэння армянскага алфавіту}} Для [[Армянская мова|армянскай мовы]] выкарыстоўваецца арыгінальны армянскі алфавіт. Ён быў створаны ў 405 годзе вучоным і святаром Месропам Маштоцам{{Sfn|Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet}}, і гэтае вынаходніцтва стала найважнейшай вяхой у духоўным развіцці [[Армяне|армянскага народа]]{{sfn|Юзбашян|1987|с=145}}. Першапачаткова алфавіт налічваў 36 літар: 7 з іх абазначалі [[галосныя гукі]], а 29 — [[зычныя]]. Менавіта ў такім складзе{{sfn|Юзбашян|1982|с=177}} гэтыя знакі прыводзяцца ў [[Старажытнаармянская мова|старажытнаармянскім]] перакладзе «Граматычнага мастацтва» Дыянісія Фракійскага, выкананым у другой палове V стагоддзя{{sfn|Сусов|2006}}. У такой самай колькасці і паслядоўнасці яны сустракаюцца ў [[акраверш]]ах паэтаў VII стагоддзя [[Камітас Ахцэцы|Камітаса Ахцэцы]] і [[Даўтак Кертог|Даўтака Кертога]]{{sfn|Деврикян|2006|с=612}}. Алфавіт з абсалютнай дакладнасцю перадае фанемны лад армянскай мовы{{sfn|Ольдерогге|1975|с=208}}, фанетычная структура якой застаецца амаль нязменнай на працягу больш чым 1600 гадоў{{sfn|Всемирная история|1956}}{{sfn|Юзбашян|1987|с=153}}. Вядомыя даследчыкі, сярод якіх [[Генрых Хюбшман|Хюбшман]], [[Антуан Мее|Мее]] і [[Ёзэф Маркварт|Маркварт]], называюць яго «найбольш дасканалым фанетычным пісьмом свайго часу»{{sfn|Джаукян|1981|с=21}}. Толькі ў XI стагоддзі да яго былі дададзены яшчэ дзве літары — [[Օ]] і [[Ֆ]]{{efn|Першы прыклад выкарыстання літары ''օ'' вядомы з 1046 года ў слове ''փափագանօք'', першы прыклад літары ''ֆ'' — з 1037 года ў назве ''Մուֆարզինն'' («Муфарзін»).}}. Пра паходжанне армянскай графікі існуюць розныя тэорыі{{sfn|Юзбашян|1982|с=177}}. Выказваліся меркаванні, што пры стварэнні армянскіх літар Маштоц абапіраўся на [[грэчаскае пісьмо]]{{sfn|Юзбашян|1987|с=149}}, разнавіднасці сярэднеперсідскага{{sfn|Юзбашян|1987|с=149}} або [[Арамейское пісьмо|арамейскага]]{{sfn|Юзбашян|1982|с=178}}. [[Фрыдрых Мюлер (мовазнавец)|Мюлер]] выводзіў паходжанне армянскага пісьменства ад [[Семіцкія народы|семіцкіх народаў]] і «[[Авеста|Авесты]]»{{sfn|Ольдерогге|1975|с=209}}. Севак дапускаў імавернасць паўднёвасеміцкага ўплыву{{sfn|Ольдерогге|1975|с=209}}. Услед за ім [[Дзмітрый Аляксеевіч Альдэроге|Альдэроге]] звярнуў увагу на падабенства армянскага і [[Эфіопскае пісьмо|эфіопскага пісьма]]{{sfn|Ольдерогге|1975|с=212–214}}. Паводле апошняга, большасць вучоных узводзяць алфавіт Маштоца альбо да пехлеві (сярэднеперсідскага), альбо да арамейскага пісьма{{sfn|Ольдерогге|1975|с=209}}. Сярод прыхільнікаў гэтай думкі — Маркварт, Юнкер і Петэрс{{sfn|Ольдерогге|1975|с=209}}. У сваю чаргу, [[Ганс Дэтлеў Енсен|Енсен]] лічыць ступень уплыву гэтых графічных узораў на армянскае пісьмо даволі цьмянай{{sfn|Ольдерогге|1975|с=209}}. [[Тамаз Гамкрэлідзэ|Гамкрэлідзэ]] разглядае літары армянскага пісьма як вынік арыгінальнай творчасці іхняга стваральніка «паводле пэўнага прынцыпу», хоць і не выключае магчымасці выкарыстання даступных графічных узораў з іншых сістэм{{sfn|Гамкрелидзе|1989|с=250–251}}. [[Сяргей Мікіціч Мураўёў|Мураўёў]] жа настойвае на поўнай самастойнасці і незалежнасці армянскай графікі{{sfn|Юзбашян|1982|с=178}}. == Найстаражытнейшыя помнікі армянскага пісьменства == [[Файл:GrecoArmenianPapyrus (fragment).jpg|міні|злева|Фрагмент [[Армяна-грэчаскі папірус|армяна-грэчаскага папірусу]], датуецца V–VII стагоддзямі]] Каб выпрацаваць метадалогію апісання эвалюцыі армянскага пісьма, надзвычай важна абапірацца на ягоныя найбольш раннія помнікі, што дайшлі да нашага часу. Найстаражытнейшым{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}} узорам армянскага лапідарнага пісьма (на камені) лічыцца надпіс феадала Саака Камсаракана, высечаны на [[Тэкорская базіліка|Тэкорскай базіліцы]] — самае позняе, у 490 годзе{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=14}}, гэта значыць усяго праз 50 гадоў пасля смерці Маштоца{{sfn|Муравьёв|1980|с=222}}. Хоць дакладнай датыроўкі надпіс не мае{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=43}}, у яго другім радку заснавальнікам манастыра называецца каталікос [[Іаан Мандакуні]], які займаў гэтую пасаду ў 478–490 гадах{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=45}}. Да ліку ранніх армянскіх надпісаў даследчыкі таксама адносяць тэкст з [[Двін]]а VI стагоддзя і надпіс на [[Царква Святой Рыпсімэ|царкве Святой Рыпсімэ]] 618 года{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=52–53}}. Акрамя таго, на [[Святая зямля|Святой зямлі]] захаваліся недатыраваны армянскі надпіс V стагоддзя і мазаіка V–VI стагоддзяў{{sfn|Kouymjian|2013|p=22}}. Найбольш раннія фрагментарныя манускрыпты на [[Пергамент|пергаменце]] адносяцца да V–VI стагоддзяў{{sfn|Муравьёв|1980|с=221–222}}{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}}{{efn|Абрыўкі найстаражытнейшага рукапісу з пісьмом V стагоддзя захаваліся ў матэрыяле, выкарыстаным для пераплёту рукапісу XIII стагоддзя. Рукапіс захоўваецца ў [[Матэнадаран]]е пад № 1577.}}. Найстаражытнейшыя ўзоры армянскага пісьма захаваліся таксама ў [[палімпсест]]ах{{efn|У [[Матэнадаран]]е да такіх рукапісаў адносяцца № 1, 9, 14, 28, 41, 48, 77, 90, 436, 463, 1256, 1261, 1266.}} — напрыклад, у «Санасарскім Евангеллі», напісаным па-над тэкстам V стагоддзя{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}}. Часам не пазней за 640 год датуецца [[армяна-грэчаскі папірус]], знойдзены ў Егіпце напрыканцы XIX стагоддзя. Папірус змяшчае [[Грэчаская мова|грэкамоўны]] тэкст, запісаны армянскімі літарамі. Самым раннім з дакладна датаваных армянскіх рукапісаў, што дайшлі да нашых дзён, з’яўляецца «[[Евангелле царыцы Млке]]», створанае ў 862 годзе{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=6}}. Важнае значэнне{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=123}} для армянскай палеаграфіі мае таксама {{iw|Лазараўскае Евангелле|«Лазараўскае Евангелле»|hy|Լազարյան ավետարան}}, перапісанае ў 887 годзе. Яшчэ больш раннім лічыцца недатыраванае «[[Евангелле Вехамор]]», якое даследчыкі звычайна адносяць да VII–VIII стагоддзяў. Як мяркуецца, менавіта яно з’яўляецца найстаражытнейшым паўнавартасным армянскім рукапісам з ліку захаваных{{sfn|Մաթևոսյան|1976|p=51}}{{sfn|Christin|2002|p=258–260}}{{sfn|Դավթյան|1980|p=695}}. [[Найстаражытнейшы армянскі рукапіс на паперы]] адносіцца да 981 года{{sfn|Stone|2012|p=29}}{{sfn|Юзбашян|1987|с=151}}{{efn|Каюмджан датуе манускрыпт 971 або 981 годам.}}. Тэкст у ім выкананы пісьмом еркатагір і балоргір. Гэты манускрыпт асабліва адметны тым, што ўяўляе сабой самы ранні вядомы экзэмпляр балоргіра{{sfn|Stone|2012|p=29}}. Для вывучэння армянскай палеаграфіі таксама важныя і іншыя знаходкі, напрыклад, залаты пярсцёнак [[Дзяржава Сасанідаў|Сасанідскай эпохі]] з [[гема]]й на старажытнаармянскай мове. Надпіс выгравіраваны акруглым еркатагірам і датуецца перыядам V–VII стагоддзяў{{sfn|Хуршудян, Акопян|1999|с=185–186}}. Першапачаткова матэрыялам для пісьма служыў пергамент, а папірус у Арменіі не ўжываўся{{sfn|Юзбашян|1987|с=151}}. У сярэдзіне XX стагоддзя налічвалася каля {{num|24000}}{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}} (паводле сучасных даных — больш за {{num|30000}}{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=23}}{{sfn|Манукян|2001|с=286–322}}) армянскіх рукапісаў. Іх навуковая каталагізацыя пачалася ўжо ў XVIII стагоддзі{{sfn|Юзбашян|1987|с=173}}. Большая частка армянскіх рукапісаў датаваная{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=115}}. Як рукапісы, так і лапідарныя надпісы, што адносяцца да першых стагоддзяў пісьменства, вызначаюцца стабільнасцю ў напісанні знакаў{{sfn|Юзбашян|1982|с=177}}. == Развіццё армянскага пісьма == Важнай палеаграфічнай праблемай застаецца пытанне, якія менавіта формы літар выкарыстоўваў сам Месроп Маштоц. Большасць даследчыкаў схіляецца да думкі, што Маштоц стварыў і ўжываў шрыфт, аналагічны форме, вядомай сёння як ''месропаўскі еркатагір''{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=14}}. Менавіта гэты буйны, вертыкальны і акруглы [[маюскул]] сустракаецца ў ранніх надпісах. Мяркуецца, што ад гэтай першапачатковай формы пазней утварыўся прамалінейны еркатагір і розныя варыяцыі маюскула. У выніку гэты шрыфт эвалюцыянаваў у балоргір, а з цягам часу — у нотргір і шхагір{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=14}}{{sfn|Kouymjian|2013|p=26}}. Такім чынам, формы літар прайшлі праз пэўныя этапы развіцця{{sfn|Джаукян|1981|с=21}}. Да нашага часу дайшлі рукапісы са шрыфтамі пераходнага тыпу{{sfn|Юзбашян|1987|с=155}}. В. Калцалары і [[Майкл Эдвард Стоўн|М. Стоўн]] мяркуюць, што першапачатковая форма еркатагіра мусіла быць больш [[Скорапіс|скарапіснай]] і [[курсіў]]най — падобна да грэчаскіх і сірыйскіх пісьмён таго часу. Здаецца малаімаверным, каб для [[Пераклады Бібліі|перакладу Бібліі]] — працы, якая расцягнулася на дзесяцігоддзі, — Маштоц і ягоныя вучні выкарыстоўвалі такую працаёмкую форму, як еркатагір{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}}. Тэрмін ''гір'' ({{lang-hy|գիր}}) — «[[пісьмо]]» — прысутнічае ва ўсіх 4 назвах форм армянскіх літар{{sfn|Kouymjian|1997|p=181}}. Пры гэтым у сярэдневяковых крыніцах фігуруюць толькі 3 з іх — еркатагір, балоргір і нотргір, тады як шхагір з’яўляецца адносна новым паняццем{{sfn|Kouymjian|2013|p=23}}. <center> {| class="standard" style="text-align: center;" |--- class="bright" ! rowspan=2 |Літара || colspan=2 |еркатагір|| rowspan=2 | балоргір || rowspan=2 |шхагір || rowspan=2 |нотргір |--- ! акруглы ||прамалінейны |--- | <font size="4">Ա</font> || [[Файл:Ա երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|35px|]]|| [[Файл:Ա գրչագիր V X 2.svg|26px|]]|| [[Файл:Ա-բոլորգիր.svg|30px|]] || [[ File:Ա շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42px|]] ||[[ File:Ա նոտրգիր.svg|32px|]] |--- | <font size="4">Բ</font> || [[Файл:Բ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|34px|]]|| [[Файл:Բ գրչագիր V X 1.svg|23px|]]|| [[Файл:Բ բոլորգիր.svg|36px|]] || [[ File:Բ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|36px|]]|| [[Файл:Բ նոտրգիր.svg|22px|]] |--- | <font size="4">Գ</font> || [[Файл:Գ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45px|]]|| [[Файл:Գ գրչագիր V X 1.svg|35px|]]|| [[Файл:Գ բոլորգիր.svg|39px|]] ||[[Файл:Գ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|38px|]] || [[Файл:Գ նոտրգիր.svg|25px|]] |--- | <font size="4">Դ</font> ||[[Файл:Դ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45px|]] || [[Файл:Դ գրչագիր V X 1.svg|37px|]]|| [[Файл:Դ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|40px|]] ||[[Файл:Դ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|39px|]] || [[Файл:Դ նոտրգիր.svg|38px|]] |--- | <font size="4">Ե</font> || [[Файл:Ե երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]]|| [[Файл:Ե գրչագիր V X 1.svg|28px|]]|| [[Файл:Ե-բոլորգիր- XIII-XVII-դդ.svg|34px|]] ||[[Файл:Ե շղագիր (XII-XX դդ.).svg|33px|]] || [[Файл:Ե նոտրգիր.svg|23px|]] |--- | <font size="4">Զ</font> || [[Файл:Զ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]] || [[Файл:Զ երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|33px|]]|| [[Файл:Զ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|40px|]] || [[Файл:Զ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|35px|]]|| [[Файл:Զ նոտրգիր.svg|37px|]] |--- | <font size="4">Է</font> || [[Файл:Է երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|36px|]]|| [[Файл:Է գրչագիր V X.svg|27px|]]|| [[Файл:Է բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|33px|]]|| [[Файл:Է շղագիր (XII-XX դդ.).svg|36px|]]|| [[Файл:Է նոտրգիր.svg|21px|]] |--- | <font size="4">Ը</font> ||[[Файл:Ը երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|32px|]] || [[Файл:Ը գրչագիր V X.svg|25px|]]|| [[Файл:Ը բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|30px|]]|| [[Файл:Ը շղագիր (XVI դ.).svg|37px|]]|| [[Файл:Ը նոտրգիր.svg|27px|]] |--- | <font size="4">Թ</font> || [[Файл:Թ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45px|]] || [[Файл:Թ գրչագիր V X.svg|27px|]]|| [[Файл:Թ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|37px|]]|| [[Файл:Թ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|37px|]]|| [[Файл:Թ նոտրգիր.svg|22px|]] |--- | <font size="4">Ժ</font> ||[[Файл:Ժ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|40px|]] || [[Файл:Ժ գրչագիր V X.svg|27px|]]|| [[Файл:Ժ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|34px|]]||[[Файл:Ժ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|35px|]] || [[Файл:Ժ նոտրգիր.svg|30px|]] |--- | <font size="4">Ի</font> || [[Файл:Ի երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|36px|]]|| [[Файл:Ի երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|31px|]]|| [[Файл:Ի բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|31px|]]|| [[Файл:Ի շղագիր (XII-XX դդ.).svg|35px|]]|| [[Файл:Ի նոտրգիր.svg|17px|]] |--- | <font size="4">Լ</font> || [[Файл:Լ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|34px|]] || [[Файл:Լ գրչագիր V X.svg|33px|]]|| [[Файл:Լ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|28px|]]||[[Файл:Լ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|31px|]] || [[Файл:Լ նոտրգիր.svg|27px|]] |--- | <font size="4">Խ</font> ||[[Файл:Խ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|37px|]] || [[Файл:Խ գրչագիր V X.svg|35px|]]|| [[Файл:Խ բոլորգիր (V-XVII դդ.).svg|39px|]]||[[Файл:Խ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|37px|]] || [[Файл:Խ նոտրգիր.svg|23px|]] |--- | <font size="4">Ծ</font> ||[[Файл:Ծ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|41px|]] || [[Файл:Ծ գրչագիր V X.svg|37px|]]|| [[Файл:Ծ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|33px|]] || [[Файл:Ծ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|34px|]]|| [[Файл:Ծ նոտրգիր.svg|27px|]] |--- | <font size="4">Կ</font> ||[[Файл:Կ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|33px|]] || [[Файл:Կ գրչագիր V X.svg|28px|]]|| [[Файл:Կ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|29px|]]||[[Файл:Կ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|33px|]] ||[[Файл:Կ նոտրգիր.svg|19px|]] |--- | <font size="4">Հ</font> || [[Файл:Հ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]]|| [[Файл:Հ գրչագիր V X.svg|36px|]]|| [[Файл:Հ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|37px|]]||[[Файл:Հ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|37px|]] ||[[Файл:Հ նոտրգիր.svg|27px|]] |--- | <font size="4">Ձ</font> || [[Файл:Ձ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]]|| [[Файл:Ձ գրչագիր V X.svg|25px|]]|| [[Файл:Ձ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|30px|]] || [[Файл:Ձ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|34px|]]|| [[Файл:Ձ նոտրգիր.svg|15px|]] |--- | <font size="4">Ղ</font> || [[Файл:Ղ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]] || [[Файл:Ղ գրչագիր V X.svg|32px|]]|| [[Файл:Ղ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|40px|]]|| [[Файл:Ղ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|37px|]]||[[Файл:Ղ նոտրգիր.svg|34px|]] |--- | <font size="4">Ճ</font> ||[[Файл:Ճ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|38px|]] || [[Файл:Ճ գրչագիր V X.svg|29px|]]|| [[Файл:Ճ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|40px|]] || [[Файл:Ճ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|34px|]]|| [[Файл:Ճ նոտրգիր.svg|26px|]] |--- | <font size="4">Մ</font> || [[Файл:Մ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]] || [[Файл:Մ գրչագիր V X.svg|33px|]]|| [[Файл:Մ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|36px|]] ||[[Файл:Մ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|37px|]] ||[[Файл:Մ նոտրգիր.svg|32px|]] |--- | <font size="4">Յ</font> ||[[Файл:Յ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|32px|]] || [[Файл:Յ գրչագիր V X.svg|26px|]]|| [[Файл:Յ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|29px|]] ||[[Файл:Յ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|34px|]] || [[Файл:Յ նոտրգիր.svg|16px|]] |--- | <font size="4">Ն</font> || [[Файл:Ն երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|42px|]]|| [[Файл:Ն գրչագիր V X.svg|32px|]]|| [[Файл:Ն բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|37px|]] ||[[Файл:Ն շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43px|]] || [[Файл:Ն նոտրգիր.svg|22px|]] |--- | <font size="4">Շ</font> || [[Файл:Շ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|33px|]] || [[Файл:Շ գրչագիր V X.svg|29px|]]|| [[Файл:Շ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|47px|]] ||[[Файл:Շ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|41px|]] ||[[Файл:Շ նոտրգիր.svg|26px|]] |--- | <font size="4">Ո</font> ||[[Файл:Ո երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|33px|]] || [[Файл:Ո գրչագիր V X.svg|39px|]]|| [[Файл:Ո բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|27px|]] ||[[Файл:Ո շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32px|]] || [[Файл:Ո նոտրգիր.svg|24px|]] |--- | <font size="4">Չ</font> ||[[Файл:Չ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]] ||[[Файл:Չ գրչագիր V X.svg|28px|]] || [[Файл:Չ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|37px|]] ||[[Файл:Չ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32px|]] || [[Файл:Չ նոտրգիր.svg|26px|]] |--- | <font size="4">Պ</font> || [[Файл:Պ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|37px|]] || [[Файл:Պ գրչագիր V X.svg|32px|]]|| [[Файл:Պ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|33px|]] ||[[Файл:Պ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|37px|]] ||[[Файл:Պ նոտրգիր.svg|30px|]] |--- | <font size="4">Ջ</font> ||[[Файл:Ջ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|42px|]] || [[Файл:Ջ գրչագիր V X.svg|28px|]]|| [[Файл:Ջ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|41px|]] || [[Файл:Ջ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|40px|]]||[[Файл:Ջ նոտրգիր.svg|21px|]] |--- | <font size="4">Ռ</font> || [[Файл:Ռ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|37px|]]|| [[Файл:Ռ գրչագիր V X.svg|32px|]]|| [[Файл:Ռ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|37px|]] ||[[Файл:Ռ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32px|]] || [[Файл:Ռ նոտրգիր.svg|37px|]] |--- | <font size="4">Ս</font> || [[Файл:Ս երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|32px|]] || [[Файл:Ս երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|27px|]]|| [[Файл:Ս բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|27px|]] ||[[Файл:Ս շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32px|]] ||[[Файл:Ս նոտրգիր.svg|23px|]] |--- | <font size="4">Վ</font> || [[Файл:Վ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|43px|]]|| [[Файл:Վ երկաթագիր (X դ.).svg|39px|]]|| [[Файл:Վ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50px|]] ||[[Файл:Վ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|40px|]] || [[Файл:Վ նոտրգիր.svg|27px|]] |--- | <font size="4">Տ</font> ||[[Файл:Տ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|33px|]] ||[[Файл:Տ գրչագիր V X.svg|36px|]] || [[Файл:Տ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|42px|]] ||[[Файл:Տ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32px|]] || [[Файл:Տ նոտրգիր.svg|30px|]] |--- | <font size="4">Ր</font> || [[Файл:Ր երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|30px|]] || [[Файл:Ր երկաթագիր (մինչեւ X դ.).svg|31px|]]|| [[Файл:Ր բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|36px|]] || [[Файл:Ր շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32px|]]||[[Файл:Ր նոտրգիր.svg|22px|]] |--- | <font size="4">Ց</font> ||[[Файл:Ց երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|39px|]] ||[[Файл:Ց գրչագիր V IX.svg|26px|]] ||[[Файл:Ց բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|29px|]] || [[Файл:Ց շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32px|]]|| [[Файл:Ց նոտրգիր.svg|22px|]] |--- | <font size="4">Ւ</font> || [[Файл:Ւ երկաթագիր (X դ.).svg|33px|]] || [[Файл:Ւ-երկաթագիր- XII-դ.-վերջը .svg|35px|]]|| [[Файл:Ւ բոլորգիր (XV դ.).svg|41px|]] || [[Файл:Ւ շղագիր (XIII-XVII դդ.).svg|25px|]]|| [[Файл:Ւ նոտրգիր.svg|27px|]] |--- | <font size="4">Փ</font> ||[[Файл:Փ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|38px|]] || [[Файл:Փ գրչագիր V X.svg|36px|]]||[[Файл:Փ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|37px|]] || [[Файл:Փ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|40px|]]|| [[Файл:Փ նոտրգիր.svg|22px|]] |--- | <font size="4">Ք</font> || [[Файл:Ք երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|36px|]]|| [[Файл:Ք գրչագիր V X.svg|36px|]]||[[Файл:Ք բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50px|]] || [[Файл:Ք շղագիր (XII-XX դդ.).svg|36px|]]|| [[Файл:Ք նոտրգիր.svg|21px|]] |--- | <font size="4">Օ</font> || || || || || [[Файл:Օ նոտրգիր.svg|27px|]] |--- | <font size="4">Ֆ</font> ||[[Файл:Ֆ երկաթագիր (XIII-XX դդ.).svg|38px|]] || [[Файл:Ֆ գրչագիր XIII.svg|30px|]]|| [[Файл:Ֆ բոլորգիր (XVII-XX դդ.).svg|33px|]] ||[[Файл:Ֆ շղագիր (XIII-XVII դդ.).svg|37px|]] || [[Файл:Ֆ նոտրգիր.svg|32px|]] |} </center> === Еркатагір === Еркатагір — найстаражытнейшы з армянскіх шрыфтоў{{sfn|Юзбашян|1987|с=153}}, вядомы з V стагоддзя. У перакладзе гэтае слова азначае «жалезнае пісьмо»{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}}. «Новы слоўнік старажытнаармянскай мовы» (1836) падае для яго значэнне «напісаны жалезным [[стыло]]»{{sfn|Աւետիքեան|Սիւրմէլեան|Աւգերեան|1836|p=686}}. Паводле іншай версіі, назва паходзіць ад [[Аксіды жалеза|аксіду жалеза]], які дадавалі ў [[чарніла]]{{sfn|Kouymjian|1997|p=181}}. Аднак сучасныя даследчыкі больш схільныя звязваць гэты тэрмін з жалезным [[долата]]м, якім высякалі пісьмёны на камені{{sfn|Kouymjian|1997|p=181–182}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}}. У гісторыі армянскага пісьменства еркатагір з’яўляецца аналагам раннелацінскага [[Унцыял|ўнцыялу]] і [[Кірыліца|кірылічнага]] [[Устаўнае пісьмо|ўстаўнага пісьма]]. Сам тэрмін «еркатагір» упершыню сустракаецца ў [[Калафон (частка кнігі)|калафоне]] Евангелля, датаваным 911 годам{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}}. Паводле класіфікацыі, прынятай у тэорыі пісьма, еркатагір і ягоныя разнавіднасці належаць да [[маюскул]]ьнай групы шрыфтоў. Вылучаюць дзве асноўныя формы старажытнаармянскага маюскульнага пісьма — акруглы і прамалінейны еркатагір{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}}{{sfn|Юзбашян|2005|с=13}}{{sfn|Хуршудян, Акопян|1999|с=185–186}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}}. Акруглы еркатагір утвараецца спалучэннем вертыкальных восей і злучальных дуг і вуглоў пры невялікай колькасці гарызантальных прамалінейных элементаў. Сувязі паміж літарамі і словападзел адсутнічаюць. Акруглы еркатагір ужываўся да XIII стагоддзя, пасля чаго яго пачалі выкарыстоўваць пераважна для загалоўкаў{{sfn|Юзбашян|1987|с=153}}. Яшчэ [[Рачыя Акопавіч Ачаран|Ачаран]] лічыў яго больш раннім з гэтых двух відаў{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}}. Такога ж меркавання прытрымліваўся [[Карэн Юзбаш’ян|Юзбаш’ян]]{{sfn|Юзбашян|2005|с=13}}. Гэтую версію падтрымаў і Стоўн{{sfn|Russell|2006|p=278}}. У сваю чаргу, Расел лічыць найбольш імаверным адначасовае існаванне абодвух відаў у V стагоддзі{{sfn|Russell|2006|p=278}}. Акруглы еркатагір таксама называюць «уласна месропаўскім»{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=119}}. Іншая разнавіднасць гэтага шрыфту — «прамалінейны еркатагір». Як і «акруглы», ён праіснаваў да XIII стагоддзя. Найбольш раннія датаваныя помнікі, напісаныя ім, узыходзяць да X стагоддзя. Яго таксама называюць «сярэднім еркатагірам»{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=119}}, «сярэднемесропаўскім»{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}}<!--, «грчагір»{{sfn|Хуршудян, Акопян|1999|с=185–186}}--> або паўунцыялам{{sfn|Юзбашян|2005|с=13}}. У ім дугападобныя або ламаныя сувязі саступаюць месца прамалінейным, а самі літары пісаліся вертыкальна або з нахілам управа{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}}. Нароўні з двума асноўнымі відамі маюскульнага пісьма часам асобна вылучаюць і «дробны еркатагір». Фактычна гэта проста паменшаны ў памерах прамалінейны еркатагір. Паколькі ён не мае канструктыўных адрозненняў, мэтазгоднасць вылучэння яго ў самастойны від пісьма аспрэчваецца{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}}. Літары вырысоўваліся паміж дзвюма ўяўнымі паралельнымі лініямі, а іхнія ўтваральныя элементы амаль не выходзілі за межы радка. Выключэнне складалі толькі літары [[Փ]] і [[Ք]]{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}}. Пачынаючы з XIII стагоддзя, еркатагір прымяняўся выключна для напісання вялікіх літар, загалоўкаў або першых радкоў тэксту{{sfn|Юзбашян|2005|с=13}}. Аднак ён па-ранейшаму працягваў выкарыстоўвацца для стварэння лапідарных надпісаў. <gallery caption="Узоры твораў, выкананых еркатагірам" widths="150px" heights="150px" class="center"> Файл:Armenian manuscript fragment (5th century).jpg|Старонка манускрыпта V стагоддзя, акруглы еркатагір Файл:Queen Mlke Gospel.jpg|Старонка «[[Евангелле царыцы Млке|Евангелля царыцы Млке]]», акруглы еркатагір, 862 год Файл:Moses of Chorene (manuscript X-XIth centuries).jpg|Старонка манускрыпта «Гісторыі Арменіі» [[Маўсес Харэнацы|Маўсеса Харэнацы]], прамалінейны еркатагір, X–XI стагоддзі Файл:Yeghishe (manuscript fragment).jpg|Старонка манускрыпта «Пра Вардана і вайну армянскую» [[Егішэ]], прамалінейны еркатагір, VII–VIII стагоддзі Файл:Homiliarium, Matenadaran, Ms. 7729.jpg|{{iw|Мушскі гаміліярый||hy|Մշո ճառընտիր}}, прамалінейны еркатагір, 1200–1202 гады </gallery> === Балоргір === {{Гл. таксама|Гісторыя армянскага кнігадрукавання}} {{Фотарадок|ш1=145|Jermants-coloured.jpg|ш2=300|Mkhitar Gosh, Girk datastani.jpg|тэкст=1. Тытульны ліст рукапісу «[[Суцяшэнне пры ліхаманках]]»<br>[[Мхітар Герацы|Мхітара Герацы]], напісанага ў 1279 годзе — прыклад кілікійскага балоргіра.<br>2. «[[Судзебнік Мхітара Гоша|Судзебнік]]» [[Мхітар Гош|Мхітара Гоша]], напісаны ў 1184 годзе —<br>прыклад усходняга балоргіра.|align=right}} Пытанне пра тое, ці існаваў балоргір адначасова з еркатагірам у V стагоддзі, ці ж эвалюцыянаваў з яго, у навуцы дагэтуль канчаткова не вырашана{{sfn|Kouymjian|2013|p=26}}{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}}. Ідэю пра адначасовае існаванне абодвух шрыфтоў выказаў яшчэ ў пачатку XX стагоддзя Аўсепян — адзін з першапраходцаў у даследаванні армянскай палеаграфіі{{sfn|Kouymjian|1997|p=180}}. Санджан таксама мяркуе{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}, што гэты шрыфт быў у карыстанні ўжо з V стагоддзя. [[Сяргей Мікіціч Мураўёў|Мураўёў]] не выключае магчымасці таго, што побач з еркатагірам з самага пачатку існавала і звычайнае курсіўнае скарапіснае пісьмо, аднак з тэарэтычнага пункту гледжання лічыць гэта малаімаверным{{sfn|Муравьёв|1980|с=222}}. Больш пашыранай з’яўляецца думка, што балоргір паступова развіўся з еркатагіра праз імкненне перапісчыкаў эканоміць час і пергамент{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}}. Расел з Гарвардскага ўніверсітэта адзначае, што балоргір як разнавіднасць шрыфту пачаў зараджацца менавіта ў V стагоддзі і што пісьмёны, створаныя Маштоцам, верагодна, першапачаткова адрозніваліся разнастайнасцю і ўніверсальнасцю{{sfn|Russell|2006|p=278}}. Найбольш ранні рукапіс, выкананы балоргірам, датуецца X стагоддзем{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}}, хоць асобныя ягоныя ўзоры сустракаюцца ўжо ў «Лазараўскім Евангеллі» 887 года{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=125, 132}}. Імаверна, гэтая графічная форма ўзнікла значна раней: некаторыя літары падобнага абрысу прысутнічаюць у [[Армяна-грэчаскі папірус|армяна-грэчаскім папірусе]] VI — пачатку VII стагоддзя і ў шэрагу [[Ранняе хрысціянства|раннехрысціянскіх]] надпісаў таго ж перыяду{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}}. Таму армяна-грэчаскі папірус выступае надзвычай важным звяном для даследавання працэсу пераходу ад еркатагіра да балоргіра{{sfn|Kouymjian|1997|p=186}}. Сам тэрмін упершыню фіксуецца ў [[Калафон (частка кнігі)|калафоне]] канца XII стагоддзя{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}}. З XIII па XVI стагоддзе балоргір заставаўся дамінуючым тыпам пісьма{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=12}}. А пачынаючы з XVI стагоддзя{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}, ён стаў асновай для самага распаўсюджанага армянскага [[Друкарскі шрыфт|друкарскага шрыфту]]{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=12}}{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}}. Заходнія даследчыкі ў пачатку XVII стагоддзя прапаноўвалі для яго лацінскія адпаведнікі: [[Франчэска Рывола|Ф. Рывола]] і К. Галанус называлі яго ''orbicularis'', а [[Іаган Іаахім Шродэр|І. І. Шродэр]] — ''rotunda''{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}}. Графічна балоргір мала адрозніваецца ад еркатагіра і ўяўляе сабой, па сутнасці, ягоную паменшаную версію. Напрыклад, паводле назіранняў Каюмджана, толькі 16 з 36 армянскіх літар маюць прыкметныя адрозненні паміж маюскульнай і мінускульнай формамі, прычым у палове выпадкаў гэтыя адрозненні зусім нязначныя. Меркаваная эвалюцыя закранула менавіта гэтыя літары{{sfn|Kouymjian|1997|p=183}}. Стоўн лічыць, што адрозненні паміж гэтымі двума шрыфтамі нязначныя альбо наогул адсутнічаюць; ён вылучае ўсяго 9 літар, формы якіх адрозніваюцца найбольш адчувальна{{sfn|Stone|2006|p=506}}: Ա—ա, Ձ—ձ, Մ—մ, Յ—յ, Շ—շ, Չ—չ, Պ—պ, Ջ—ջ, Ց—ց. Большасць даследчыкаў падзяляе балоргір на два віды — [[Усходняя Арменія|усходні]] і [[Кілікійскае царства|кілікійскі]]{{sfn|Stone|2006|p=503}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}}. Каюмджан вылучае таксама і пераходную форму{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}}. Кілікійскі балоргір лічыцца больш кананічным і вызначаецца вытанчанасцю форм, у той час як усходні варыянт бліжэйшы да прамалінейнага еркатагіра{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}}. Балоргір належыць да шрыфтоў «чатырохлінейнага» тыпу{{sfn|Юзбашян|1987|с=153}}. Пры такім графічным напісанні «цела» літары размяшчаецца на радку паміж дзвюма ўяўнымі паралельнымі лініямі, а за іхнія межы (у прастору, абмежаваную яшчэ адной парай уяўных ліній зверху і знізу) выцягваюцца вынасныя элементы — дугі, хвосцікі, кручкі, [[зігзаг]]і і іншае{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649–650}}. Звычайна літары пісаліся з нахілам управа, хоць часам сустракаецца напісанне і з вертыкальнай воссю. Менавіта ў гэтым шрыфце пачынае праяўляцца тэндэнцыя да звязнасці тэксту. Спачатку паміж групамі слоў, а пазней і паміж асобнымі словамі з’яўляюцца прабелы{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}}. У адрозненне ад ранейшага еркатагіра, балоргір ужо менавіта пісалі, а не вымалёўвалі{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}}. Шэраг спецыялістаў перакладае тэрмін як «круглае пісьмо»{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}}, нягледзячы на тое, што балоргір утвараецца з дапамогай спалучэння амаль выключна прамалінейных элементаў. Тлумачыцца гэта тым, што ў армянскай мове слова «балор» азначае не толькі «круглы» або «акруглы», але таксама мае значэнне «ўвесь» або «цэлы», то-бок «поўны»{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}}. <gallery caption="Узоры твораў, выкананых балоргірам" widths="150px" heights="150px" class="center"> Файл:Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Arm. 7, f. 31v.jpg|Старонка ліста караля [[Васпураканскае каралеўства|Васпуракана]] Гагіка I да [[Раман I Лакапін|Рамана I Лакапіна]], рукапіс XIV стагоддзя. [[Ватыканская апостальская бібліятэка]] Файл:The Bible (Matenadaran, MS. 206).jpg|Старонка Бібліі, 1318 год Файл:Hetum.jpg|Старонка з «Хронікі», якая прыпісваецца [[Хетум Патміч|Хетуму]], 1319 год Файл:Armenian manuscript 1544.jpg|Старонка манускрыпта «[[Александрыя (раман)|Гісторыі Аляксандра Вялікага]]», 1544 год Файл:Letter of Armenian catholicos Khachatur and Armenian clerics to Louis XIV of France.jpg|Ліст каталікоса Хачатура да [[Людовік XIV|Людовіка XIV]], 1672 год. [[Нацыянальная бібліятэка Францыі]] </gallery> === Шхагір === Шхагір з’яўляецца асновай сучаснага [[скорапіс]]у{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}{{sfn|Юзбашян|2005|с=14}}. Санджан перакладае гэты тэрмін як «[[Нахілены шрыфт|нахіленае пісьмо]]»{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=357}}, аднак Каюмджан аспрэчвае такую версію і прапануе пераклад «тонкае»{{sfn|Kouymjian|2013|p=27}}. На практыцы шрыфт можа мець як прамую форму, так і пісацца з нахілам{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}}. Графічна шхагір утвараецца праз спалучэнне прамалінейных, ламаных і акруглых элементаў. Адной з ягоных адметных асаблівасцей з’яўляецца тое, што ўсе элементы выпісваліся лініямі аднолькавай, невялікай таўшчыні{{sfn|Մաթևոսյան|1982|p=523}}. Хоць гэты від пісьма вядомы яшчэ з X–XI стагоддзяў{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}} (найбольш ранні ягоны ўзор датуецца 999 годам{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=125}}), адносна шырокае распаўсюджванне ён атрымаў толькі ў XVII–XVIII стагоддзях{{sfn|Юзбашян|2005|с=14}}. У гэты перыяд яго выкарыстоўвалі пераважна для стварэння памятных запісаў{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}}. Даследчыкі таксама звяртаюць увагу на пэўнае падабенства паміж шхагірам і некаторымі формамі шрыфту армяна-грэчаскага папіруса{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=16}}. Сам тэрмін, імаверна, узнік толькі ў XVIII стагоддзі{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}}. Як правіла, гэты від пісьма не падзяляецца на асобныя падвіды{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}}. === Нотргір === [[Файл:Composite Armenian manuscript copied by the scribe Khachatur dpir 1795.jpg|міні|справа|Фрагмент рукапісу пісца Хачатура, напісанага нотргірам, 1795 год.]] Нотргір перакладаецца як «[[Натарыус|натарыяльнае]] пісьмо»{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}}. Лічыцца, што форма пісьма нотргір пачала фарміравацца яшчэ ў XIII стагоддзі{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}, аднак самыя старажытныя з яе ўзораў, што дайшлі да нашага часу, адносяцца да XIV стагоддзя{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}}. Паводле даследаванняў Стоўна, сам тэрмін упершыню фіксуецца ў XV стагоддзі{{sfn|Stone|2006|p=503}}. Тым не менш, найбольшае распаўсюджванне нотргір атрымаў у XVI–XVIII стагоддзях, асабліва ў асяроддзі [[Армянская дыяспара|армянскай дыяспары]], а пазней набыў папулярнасць і як [[друкарскі шрыфт]]{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=357}}. Гэты шрыфт больш дробны за балоргір і ўтвараецца праз спалучэнне прамалінейных, акруглых і хвалістых элементаў. Выкарыстанне скарапісных форм нотргіра дазваляла перапісчыкам істотна эканоміць матэрыял. Графічна ён спалучае ў сабе элементы як балоргіра, так і шхагіра{{sfn|Մաթևոսյան|1982|p=348}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}}. Нотргірам запісвалі пераважна неафіцыйныя тэксты: [[Калафон (частка кнігі)|калафоны]] рукапісаў, канцылярскія дакументы і г. д.{{sfn|Kouymjian|1997|p=187}} Як і ў выпадку са шхагірам, гэты від пісьма не мае падзелу на асобныя падвіды{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}}. <gallery caption="Узоры твораў, выкананых нотргірам" widths="150px" heights="150px" class="center"> Файл:Aakel of Siwnik. Adamagirk (Book of Adam). Page 2. Manuscript, copied 1653.jpg|Старонка манускрыпта паэмы «Адамгірк» [[Аракел Сюнецы|Аракела Сюнецы]], 1653 год Файл:Armenian document (1662).jpg|Дакумент каталікоса Акопа Джугаецы, адрасаваны [[Армяне ў Польшчы|польскай армянскай епархіі]], 1662 год Файл:Book of Homilies, 1710.jpg|Старонка са зборніка [[Гамілія|гамілій]], 1710 год Файл:Notrgir manuscript.jpg|Старонка манускрыпта XVIII стагоддзя Файл:Armenian document, 1734.jpg|Дакумент 1734 года </gallery> == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{крыніцы|4}} == Літаратура == {{refbegin|2}} ; англійскай мовай * {{cite book |last1=Calzolari |first1=V. |last2=Stone |first2=M. E. |date=2014 |title=Armenian Philology in the Modern Era: From Manuscript to Digital Text |url=https://books.google.ru/books?id=ekz3AwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |location=Leiden |publisher=[[Koninklijke Brill]]}} * {{cite book |last=Christin |first=A. M. |date=2002 |title=A History of Writing: From Hieroglyph to Multimedia |location= |publisher=[[Flammarion]] |pages=258–260 |isbn=}} * {{cite book |last1=Daniels |first1=P. T. |last2=Bright |first2=W. |date=1996 |title=The World's Writing Systems |url=https://books.google.ru/books?id=ospMAgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |location= |publisher=[[Oxford University Press]] }} * {{cite journal |last=Kouymjian |first=D. |date=1997 |title=Armenian paleography: a reassessment |url=http://www.islamicmanuscripts.info/reference/books/Deroche-Richard-1997/Kouymjian-1997-armenian-paleography-S42BW-109112817130-2.pdf |journal=Scribes et manuscrits du Moyen-Orient |location=Paris |publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Францыі|Bibliothèque nationale de France]] |pages=177–188 }} * {{cite journal |last=Kouymjian |first=D. |date=2012 |title=Notes on Armenian Codicology. Part 1: Statistics Based on Surveys of Armenian Manuscripts |url=http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2012%20Kouymjian%20Codicology%20note%201%20.pdf%7C |journal=Comparative Oriental Manuscript Studies Newsletter |volume=4 |pages=18–23 |url-status=dead }} * {{cite journal |last=Kouymjian |first=D. |date=2013 |title=Notes on Armenian Codicology. Part 2: Statistics Based on Surveys of Armenian Manuscripts |url= http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2013%20DK%20%20Arm%20codicology%20Note%202%20COMSt%20NL%20final%20.pdf |journal=Comparative Oriental Manuscript Studies Newsletter |volume=6 |pages=22–28 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150522162005/http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2013%20DK%20%20Arm%20codicology%20Note%202%20COMSt%20NL%20final%20.pdf |archive-date= 2015-05-22}} * {{cite journal |last=Russell |first=J. R. |date=2006 |title=Review of Michael E. Stone, Dickran Kouymjian, and Henning Lehmann 'Album of Armenian Paleography' |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=6673360&next=true&jid=SPC&volumeId=81&issueId=01 |journal=[[Speculum]] |location=N. Y. |publisher=[[University of Chicago Press]] |volume=81 |issue=1 |pages=278–279 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150914011526/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online |archive-date=2015-09-14}} * {{cite book |last=Sanjian |first=A. K. |date=1999 |title=Medieval Armenian Manuscripts at the University of California, Los Angeles |url=https://books.google.ru/books?id=lQDE3cNnM7QC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false |location=Berkley |publisher=[[University of California Press]] }} * {{cite book |last1=Stone |first1=M. E. |last2=Kouymjian |first2=D. |last3=Lehmann |first3=H. |date=2002 |title=Album of Armenian Paleography |url=https://books.google.ru/books?id=6owlAQAAMAAJ&q=Album+of+Armenian+Paleography&dq=Album+of+Armenian+Paleography&hl=ru&sa=X&ei=MAVYVb-hJKjvywOI94CQBw&ved=0CCUQ6AEwAA |location=[[Орхус|Aarhus]] |publisher=[[Орхускі ўніверсітэт|Aarhus University]] Press }} * {{cite book |last=Stone |first=M. E. |author-link=Майкл Эдвард Стоўн |date=2006 |title=Apocrypha, Pseudepigrapha, and Armenian Studies |url=https://books.google.am/books?id=mp_IR50_gXMC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false |location=Leuven |publisher=[[Peeters Publishers]] |volume=II |isbn= }} * {{cite book |last=Stone |first=M. E. |author-link=Майкл Эдвард Стоўн |date=2012 |title=Armenian Apocrypha Relating to Abraham |url=https://books.google.ru/books?id=1QP7MbfRo0YC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |location= |publisher=Society of Biblical Lit |series=Early Judaism and its literature, 37 }} * {{cite encyclopedia |title=History of Transcaucasia / Armenia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/35178/Armenia/44272/Ottomans-and-Safavids |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |ref=Encyclopedia Britannica. Armenia}} * {{cite encyclopedia |title=Armenian alphabet |url=https://www.britannica.com/topic/Armenian-alphabet |encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]] |ref=Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet}} ; армянскай мовай * {{cite book |last=Աբրահամյան |first=Ա. |date=1948 |title=Հայկական պալեոգրաֆիա |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/399436/edition/369622/content |trans-title=Армянская палеаграфія |location=Երևան |publisher=Պետական համալսարանի հրատ }} * {{cite book |last=Աբրահամյան |first=Ա. |date=1959 |title=Հայ գրի և գրչության պատմություն |url=https://archive.org/details/Abrahamyan/page/n1/mode/2up |trans-title=Гісторыя армянскага пісьменства і пісьма |location=Երևան |publisher=Հայպետհրատ }} * {{cite journal |last=Աճառյան |first=Հ. |author-link=Рачыя Акопавіч Ачаран |date=1952 |title=Ե. դարից հայերեն ձեռագիր |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/118031/edition/107555/content |trans-title=Армянскі рукапіс V стагоддзя |journal=ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների |publisher= |volume=11 |pages=69–71 }} * {{cite book |last1=Աւետիքեան |first1=Գ. |last2=Սիւրմէլեան |first2=Խ. |last3=Աւգերեան |first3=Մ. |date=1836 |title=Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի |url=http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=26&dt=HY_HY&query=երկաթագիր |trans-title=Новы слоўнік старажытнаармянскай мовы |volume=I |isbn= }} * {{cite encyclopedia |last=Դավթյան |first=Հ. |date=1980 |title=Ձեռագիր |url= https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/695 |trans-title=Рукапіс |encyclopedia=[[Армянская савецкая энцыклапедыя|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |location=Երևան |volume=6 |page=695 |isbn= }} * {{cite journal |last=Ղաֆադարյան |first=Կ. Գ. |date=1962 |title=Տեկորի տաճարի V դարի հայերեն արձանագրությունը և Մեսրոպյան այբուբենի առաջին տառաձևերը |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/187724/edition/170432/content |trans-title=Надпіс Тэкорскага храма V стагоддзя і армянскі алфавіт з месропаўскім пісьмом |journal=Պատմա-բանասիրական հանդես |volume=2 |pages=39–54 }} * {{cite journal |last=Մաթևոսյան |first=Ա. Ս. |date=1973 |title=Լազարյան ճեմարանի հնագույն ձեռագիրը |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/189258/edition/171861/content |trans-title=Найстаражытны рукапіс Лазараўскага інстытута |journal=Պատմա-բանասիրական հանդես |location= |volume=1 |pages=123–132 |isbn= }} * {{cite journal |last=Մաթևոսյան |first=Ա. Ս. |date=1976 |title=Երկու արժեքավոր ձեռագրեր Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանին |url=http://tert.nla.am/archive/HGG%20AMSAGIR/echmiadzin-vagharshapat/1976/1976(12).pdf |trans-title=Два каштоўныя рукапісы Матэнадарану імя св. Месропа Маштоца |journal=«Էջմիածին» |location= |publisher=[[Эчміядзінскі манастыр|Էջմիածին]] |volume=12 |pages=45–51 |isbn= }} * {{cite encyclopedia |last=Մաթևոսյան |first=Ա. |date=1982 |title=Նոտրգիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/348 |trans-title=Нотргір |encyclopedia=[[Армянская савецкая энцыклапедыя|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |location=Երևան |volume=8 |pages=348–349 }} * {{cite encyclopedia |last=Մաթևոսյան |first=Ա. |date=1982 |title=Շխագիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/523 |trans-title=Шхагір |encyclopedia=[[Армянская савецкая энцыклапедыя|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |location=Երևան |volume=8 |pages=523 }} * {{cite book |last=Մանուկյան |first=Սեյրանուշ |date=2002 |editor-last=Այվազյան |editor-first=Հ. Մ. |editor-link=Аванес Айвазян |chapter=Ձեռագիր մատյան (codex) |trans-chapter=Рукапісны кодэкс |chapter-url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7f/Քրիստոնյա_Հայաստան_Հանրագիտարան_(Christian_Armenia_Encyclopedia).pdf |title=Քրիստոնյա Հայաստան Հանրագիտարան |trans-title=Энцыклапедыя «Хрысціянская Арменія» |location=Երևան |publisher= |pages=648–651 |isbn=5-89700-016-6 }} * {{cite book |last=Յովսէփեան |first=Գ. |author-link=Карэкін I Аўсепян |date=1913 |title=Գրչութեան արուեստը հին հայոց մէջ |trans-title=Мастацтва пісьма ў старажытных армян |location=[[Вагаршапат|Վաղարշապատ]] |publisher=Ելեքտրաշարժ Տպարան ս. Էջմիածնի }} * {{cite journal |last=Յուզբաշյան |first=Կ. Ն. |author-link=Карэн Юзбаш’ян |date=1959 |title=Ա. Գ. Աբրահամյան, «Հայ գրի և գրչության պատմություն» Երևան, Հայպետհրատ, 1959, էջ 415 |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/119219/edition/108568/content |trans-title=А. Г. Абрамян, «Гісторыя армянскага пісьма і пісьменнасці», Ерэван, Айпетрат, 1959, с. 415 |journal=ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների |volume=11–12 |pages=115–124 }} * {{cite encyclopedia |last1=Պետրոսյան |first1=Հ. |last2=Ալեքսանյան |first2=Վ. |date=1980 |title=Հնագրություն |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/462 |trans-title=Палеаграфія |encyclopedia=[[Армянская савецкая энцыклапедыя|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |location=Երևան |volume=6 |page=462 }} * {{cite journal |last=Սթոուն |first=Մ. |date=1993 |title=Երուսաղեմի նորագյուտ հայերեն արձանագրությունները |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/191791/edition/174210/content |trans-title=Новазнойдзеныя армянскія надпісы з Іерусаліма |journal=Պատմա-բանասիրական հանդես |volume=1–2 |pages=15–26 }} * {{cite book |last=Տաշեան |first=Յ. |author-link=Майкл Эдвард Стоўн |date=1898 |title=Ակնարկ մը հայ հնագրութեան վրայ. Ուսումնասիրութիւն հայոց գրչութեան արուեստին |url=http://serials.flib.sci.am/openreader/Hnagrutyun_1898/book/index.html#page/1/mode/2up |trans-title=Нарыс па армянскай палеаграфіі. Даследаванне армянскага мастацтва пісьма |location=[[Вена|Վիեննա]] |publisher=Մխիթարեան տպարան |page=203 }} ; латынню * {{кніга |аўтар=Schröder J. J. |загаловак=Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae: cum varia praxios materia |спасылка=https://books.google.ru/books?id=DBpWRdDTkxAC&pg=PP5&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q=De%20Orthographia&f=false%7C |месца=Amsterdam |выдавецтва= |год=1711 |ref= Schröder}} ; рускай мовай * {{артыкул |аўтар= |загаловак=Армения |спасылка=http://www.pravenc.ru/text/76104.html#part_25 |выданне=[[Православная энциклопедия]] |месца= |выдавецтва= |год=2001 |том=3 |старонкі=286–322 |isbn= |ref=Манукян |archive-url= |archive-date=}} * {{кніга |аўтар= |частка=Армения в III–IV вв. |спасылка частка=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000017/st128.shtml |загаловак=Всемирная история |адказны=Ред. А. Белявский, Л. Лазаревич, [[Аляксандр Львовіч Монгайт|А. Монгайт]] |месца=Москва |выдавецтва= |год=1956 |том=2 |ref= Всемирная история}} * {{артыкул |аўтар=[[Тамаз Гамкрэлідзэ|Гамкрелидзе Т. В.]]|загаловак=Происхождение и типология алфавитной системы письма (Письменные системы раннехристианской эпохи) |спасылка=ftp://www.istorichka.ru/Periodika/Voprosy_Jazykoznanija/1988/1988_6.pdf |выданне=[[Вопросы языкознания]] |месца=Москва |выдавецтва= |год=1988 |нумар= 6 |старонкі=5–33 |ref=Гамкрелидзе}} * {{кніга |аўтар=[[Тамаз Гамкрэлідзэ|Гамкрелидзе Т. В.]] |частка=Древнеармянская письменность «Еркатагир» |загаловак=Алфавитное письмо и древнегрузинская письменность: типология и происхождение алфавитных систем письма |спасылка=http://ir.nmu.org.ua/handle/123456789/78079 |адказны=Под редакцией и с предисловием [[Акакі Шанідзэ|А. Г. Шанидзе]] |месца=Тб. |выдавецтва=[[Тбіліскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Іванэ Джавахішвілі|Тбилисский университет]] |год=1989 |старонкі=245–252 |ref=Гамкрелидзе}}{{Недаступная спасылка|date=2018-09}} * {{артыкул |аўтар=Деврикян В. |загаловак=Давтак Кертог |спасылка=http://www.pravenc.ru/text/168598.html |выданне=Православная энциклопедия |месца=Москва |выдавецтва= |год=2006 |том=13 |старонкі=612 |isbn= |ref=Деврикян |archive-url= |archive-date=}} * {{кніга |аўтар=[[Геворг Джаукян|Джаукян Г. Б.]] |частка=Языкознание в Армении в V–XVIII вв. |спасылка частка= http://www.genling.nw.ru/hl/080.pdf |загаловак=История лингвистических учений |адказны=Отв. ред. [[Агнія Васільеўна Дзясніцкая|А. В. Десницкая]], [[Саламон Давідавіч Кацнельсан|С. Д. Кацнельсон]] |месца=Ленинград |выдавецтва= [[Навука (выдавецтва)|Наука]]|год= 1981 |старонкі=7–52 |старонак= |ref=Джаукян }} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Евангелие в древне-армянском переводе, написанное в 887 году. Фототипическое выданне рукописи Лазаревскаго института восточных языков на иждивение почетнаго попечителя института князя С.С. Абамелек-Лазарева |спасылка= http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00047142/images/index.html?seite=69&fip=193.174.98.30 |месца=Москва |выдавецтва= |год=1899 |ref=Евангелие в древнеармянском переводе, написанное в 887 году}} * {{кніга |аўтар=[[Вольга Аляксандраўна Князеўская|Князевская О. А.]], Крюков М. В. |загаловак=Палеография |спасылка=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke5/ke5-5451.htm |адказны= Гл. ред. А. А. Сурков |выданне=[[Кароткая літаратурная энцыклапедыя|Краткая литературная энциклопедия]] |месца=Москва |выдавецтва=[[Вялікая расійская энцыклапедыя (выдавецтва)|Сов. энцикл.]] |год=1968 |том= 5 |старонкі=545–551 |ref=КЛЭ}} * {{артыкул |аўтар=[[Сяргей Мікіціч Мураўёў|Муравьёв С. Н.]] |загаловак=О протосистеме армянского алфавита |спасылка=https://arar.sci.am/dlibra/publication/190288/edition/172820/content?ref=struct |выданне=Историко-филологический журнал |месца= |выдавецтва= |год=1980 |нумар=2 |старонкі=221–240 |ref=Муравьёв}} * {{артыкул |аўтар=[[Дзмітрый Аляксеевіч Альдэроге|Ольдерогге Д. А.]] |загаловак=Из истории армяно-эфиопских связей (алфавит Маштоца) |спасылка=http://www.iatp.am/news/dijest/dijest9/olderoge.pdf |выданне=Древний Восток |месца=Москва |выдавецтва=Наука |год=1975 |выпуск=1 |старонкі=208–218 |ref=Ольдерогге}} * {{артыкул |аўтар= |загаловак=Палеография |выданне=[[Вялікая савецкая энцыклапедыя|Большая советская энциклопедия]] |месца=Москва |выдавецтва= |год=1975 |ref=БСЭ}} * {{артыкул |аўтар=[[Анаіт Перыханян|Периханян А.]] |загаловак=К вопросу о происхождении армянской письменности |выданне=Переднеазиатский сборник: II. Дешифровка и интерпретация письменности Древнего Востока. |месца=Москва |выдавецтва= |год=1966 |ref=Периханян}} * {{кніга |аўтар=Сусов И. П. |частка=4.5. Формирование лингвистической мысли в Армении |загаловак=История языкознания |спасылка=http://homepages.tversu.ru/~ips/Hist_04.htm#4.5 |месца=Москва |год=2006 |ref=Сусов}} * {{артыкул |аўтар=Туманян Э. Г.|загаловак= Армянское письмо |спасылка=http://tapemark.narod.ru/les/045a.html |выданне=[[Лінгвістычны энцыклапедычны слоўнік|Лингвистический энциклопедический словарь]] |месца=Москва |выдавецтва=Советская энциклопедия |год=1990 |ref=Туманян}} * {{артыкул |аўтар=Хуршудян Э., Акопян Н. |загаловак=Сасанидский золотой перстень с геммой на древнеармянском (V–VII вв.) |спасылка=http://serials.flib.sci.am/openreader/arevel_jogh_18/book/index.html#page/182/mode/2up |выданне=Страны и народы Ближнего Среднего Востока |месца= |выдавецтва=Зангак-97 |год=1999 |том=18 |старонкі=182–187 |ref=Хуршудян, Акопян}} * {{кніга |аўтар=[[Карэн Юзбаш’ян|Юзбашян К. Н.]] |частка=Армянские рукописи |спасылка частка=http://orientalstudies.ru/rus/images/pdf/b_akimushkin_co_1987.pdf |загаловак= Рукописная книга в культуре народов Востока |месца=Москва |выдавецтва=Наука |год=1987 |том=Книга первая |старонкі=145–176 |ref=Юзбашян}} * {{артыкул |аўтар=[[Карэн Юзбаш’ян|Юзбашян К. Н.]] |загаловак= Армянские рукописи в петербургских собраниях. Каталог |спасылка=http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/p_pps_104_41_2005.pdf |выданне=[[Праваслаўны палестынскі зборнік|Православный Палестинский сборник]] |месца=СПб. |выдавецтва=[[Дзмітрый Буланін (выдавецтва)|Дмитрий Буланин]] |год=2005 |выпуск=41 (104) |старонкі=3–16 |ref=Юзбашян}} * {{артыкул |аўтар=[[Карэн Юзбаш’ян|Юзбашян К. Н.]] |загаловак=Новая попытка истолковать происхождение армянского алфавита: открытие или заблуждение? |спасылка=http://hpj.asj-oa.am/3595/1/1982-1(177).pdf |выданне=Историко-филологический журнал |год=1982 |нумар=1 |старонкі=177–184 |ref=Юзбашян |archive-date=2 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002125818/http://hpj.asj-oa.am/3595/1/1982-1(177).pdf }} {{refend}} == Спасылкі == * {{ref-en}} [http://podcasts.ox.ac.uk/teaching-codex-2019-17-armenian-palaeography-1 Робін Маер (Оксфардскі ўніверсітэт) выступае з дакладам па армянскай палеаграфіі на калоквіуме «Teaching the Codex» 2019 года] [[Катэгорыя:Армянскі алфавіт]] [[Катэгорыя:Палеаграфія]] 921bl6ph0bgvdpv66zfrmzi1vzv2toi 0 804921 5146916 5146911 2026-05-26T12:27:49Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5146916 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у Шырвінце і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. 1 чэрвеня 1634 года ў Кёнігсбергу Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера [[Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра]], якога назваў сваім «суседам» (''susiedui''), што сведчыць пра іх знаёмства з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам зроблены літоўскай мовай, працяглы час ён лічыўся першым запісам народнай песні, аднак сучасныя даследчыкі разглядаюць тэкст «Ne visi medžiai artojams priduoti» як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка = |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] belx8y40p7i526vaetrsoqarnvp4w8z 5146918 5146916 2026-05-26T12:32:49Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5146918 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у Шырвінце і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. 1 чэрвеня 1634 года ў Кёнігсбергу Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера [[Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра]], якога назваў сваім «суседам» (''susiedui''), што сведчыць пра іх знаёмства з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам зроблены літоўскай мовай, працяглы час ён лічыўся першым запісам народнай песні, аднак сучасныя даследчыкі разглядаюць тэкст «Ne visi medžiai artojams priduoti» як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] q1k9634zgxyolco34fl2it1evrk8kv0 5146925 5146918 2026-05-26T12:47:27Z M.L.Bot 261 5146925 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у Шырвінце і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. 1 чэрвеня 1634 года ў Кёнігсбергу Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера [[Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра]], якога назваў сваім «суседам» (''susiedui''), што сведчыць пра іх знаёмства з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам зроблены літоўскай мовай, працяглы час ён лічыўся першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «Ne visi medžiai artojams priduoti» варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Выкарыстанне літоўскай мовы ў такім кантэксце мела характар прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, такім чынам літоўская мова ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў з Рагніта{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Сам Геткант вызначыў гэты запіс ''mažmožis'' (пусцяковіна, дробязь), які не меў патэтычнага ці дыдактычнага характару, а быў інтэлектуальнай гульнёй і напамінам пра супольны жыццёвы досвед двух «суседзяў»{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] no9mnc6ee1ynbwl8kaqimnyg683weq8 5146939 5146925 2026-05-26T13:22:01Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5146939 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у Шырвінце і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу Геткант, (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс зроблены цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Фраза магла быць не гульнёй словаў, а мець жыццёвую аснову, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым высечку каштоўных дрэў, асабліва маладых дубоў, што разумелі абодва «суседы»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}. Запісаная Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль выконваюцца падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар паслання, выкарыстаўшы слова «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвала на яго стаўленне да запісу як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. У такім кантэксце літоўская мова выступала як сродак прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў з Рагніта{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Сам Геткант вызначыў гэты запіс ''mažmožis'' (пусцяковіна, дробязь), што падкрэслівала неафіцыйнасць, сяброўскі, а не патэтычны ці дыдактычны характару, гэта быў напамінам пра супольны жыццёвы досвед «суседзяў»{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] 854o5e1yssqppa1ym0ygv38r3xye07o 5146942 5146939 2026-05-26T13:25:53Z M.L.Bot 261 5146942 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у Шырвінце і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс зроблены цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называўшы «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвала на яго стаўленне да паслання як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза магла быць не гульнёй слоў, а мець жыццёвую аснову, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым высечку каштоўных дрэў, асабліва маладых дубоў, што разумелі абодва «суседы»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}. Запісаная Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У такім кантэксце літоўская мова выступала як сродак прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў з Рагніта{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Сам Геткант вызначыў гэты запіс ''mažmožis'' (пусцяковіна, дробязь), што падкрэслівала неафіцыйнасць, сяброўскі, а не патэтычны ці дыдактычны характару, гэта быў напамінам пра супольны жыццёвы досвед «суседзяў»{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] msl0440l4csdz75ykzg8345e6mldqxh 5146943 5146942 2026-05-26T13:27:01Z M.L.Bot 261 5146943 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у Шырвінце і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс зроблены цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называўшы «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвала на яго стаўленне да паслання як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза магла быць не гульнёй слоў, а мець жыццёвую аснову, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым высечку каштоўных дрэў, асабліва маладых дубоў, што разумелі абодва «суседы»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}. Запісаная Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У такім кантэксце літоўская мова выступала як сродак прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў з Рагніта{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Сам Геткант вызначыў гэты запіс ''mažmožis'' (пусцяковіна, дробязь), што падкрэслівала неафіцыйнасць, сяброўскі, а не патэтычны ці дыдактычны характару, гэта быў напамінам пра супольны жыццёвы досвед «суседзяў»{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] 4jojlnw1j1hau88hkgq03n3xb45lmzh 5146984 5146943 2026-05-26T13:57:03Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5146984 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у Шырвінце і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс зроблены цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называўшы «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвала на яго стаўленне да паслання як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, які абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' Запісаная Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У такім кантэксце літоўская мова выступала як сродак прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў з Рагніта{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Сам Геткант вызначыў гэты запіс ''mažmožis'' (пусцяковіна, дробязь), што падкрэслівала неафіцыйнасць, сяброўскі, а не патэтычны ці дыдактычны характару, гэта быў напамінам пра супольны жыццёвы досвед «суседзяў»{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] fs8lu7rloi7md8o7a1eg2i5futmp534 5146994 5146984 2026-05-26T14:01:11Z M.L.Bot 261 5146994 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у [[Шырвінты|Шырвінтах]] і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічыцца, што яго раннія дакументы і рукапісы загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму ранняе жыццё Гетканта малавядомы{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту было даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс зроблены цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называўшы «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвала на яго стаўленне да паслання як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, які абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' Запісаная Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У такім кантэксце літоўская мова выступала як сродак прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў з Рагніта{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Сам Геткант вызначыў гэты запіс ''mažmožis'' (пусцяковіна, дробязь), што падкрэслівала неафіцыйнасць, сяброўскі, а не патэтычны ці дыдактычны характару, гэта быў напамінам пра супольны жыццёвы досвед «суседзяў»{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] fvjdbacm0fxezfa0t5zbuymy9526tam 5146997 5146994 2026-05-26T14:10:45Z M.L.Bot 261 5146997 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у [[Шырвінты|Шырвінтах]] і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічаць, што раннія дакументы і рукапісы Гетканта загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму яго ранняе жыццё вядома мала{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называў яго «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвае на стаўленне як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, які абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' Запісаная Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У такім кантэксце літоўская мова выступала сродкам прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] r3y8k2aa2xs7suigr8uqv1zct3zey48 5146998 5146997 2026-05-26T14:11:37Z M.L.Bot 261 5146998 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у [[Шырвінты|Шырвінтах]] і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічаць, што раннія дакументы і рукапісы Гетканта загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму яго ранняе жыццё вядома мала{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называў яго «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвае на стаўленне як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, які абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' У такім кантэксце літоўская мова выступала сродкам прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Запісаная ж Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прыгарадаў{{r|vle}}. План Віленскага прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішак]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] nmd40nkcn2dlwtmjt53mmj1j19gqeag 5146999 5146998 2026-05-26T14:13:09Z M.L.Bot 261 5146999 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе Кёнігсбергскага ўніверсітэта ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у [[Шырвінты|Шырвінтах]] і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічаць, што раннія дакументы і рукапісы Гетканта загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму яго ранняе жыццё вядома мала{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскім універсітэце]]{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называў яго «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвае на стаўленне як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, які абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' У такім кантэксце літоўская мова выступала сродкам прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Запісаная ж Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прадмесцяў{{r|vle}}. План прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] qotmco7ev7i21u9ac5bznd4zu93pggb 5147001 5146999 2026-05-26T14:18:58Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5147001 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у [[Шырвінты|Шырвінтах]] і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічаць, што раннія дакументы і рукапісы Гетканта загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму яго ранняе жыццё вядома мала{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў Кёнігсбергскім універсітэце{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называў яго «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвае на стаўленне як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, які абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' У такім кантэксце літоўская мова выступала сродкам прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Запісаная ж Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прадмесцяў{{r|vle}}. План прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] h4308p44xgu1u2eif9qj00vqhh2a7av 5147085 5147001 2026-05-26T17:15:28Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5147085 wikitext text/x-wiki {{ваенны дзеяч}} '''Фрыдэрык Геткант''' або '''Фрыдрых Геткант''' ({{lang-de|Friedrich Getkant}} або ''Gettkant'', {{lang-pl|Fryderyk Getkant}}, {{lang-lt|Frydrichas Gedkantas}}, ''Bridžius Getkants''{{sfn|Žičkienė|2018|p=161}}; {{ВДП}}) — ваенны інжынер, картограф і артылерыст на службе [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у XVII стагоддзі. == Біяграфія == Звычайна лічаць, што нарадзіўся ў [[Рэйнланд]]зе [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]]{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Аднак у матрыкуляцыйным спісе [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт|Кёнігсбергскага ўніверсітэта]] ён пазначаны як «''Fridericus Gedkanth Ragnetensis Borussus''», то-бок паходзіў з [[Рагніт]]а ў Прусіі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. На думку літоўскіх даследчыкаў ён быў [[Літоўнікі|літоўнікам]] (прускім літоўцам) і нарадзіўся каля 1602—1604 года{{r|vle}}. Дзед Фрыдэрыка — Томас, быў пастарам і супрацоўнікам [[Марцінас Мажвідас|Марцінаса Мажвідаса]], а бацька — Ёнас, пастарам у [[Шырвінты|Шырвінтах]] і ўдзельнікам падрыхтоўкі Бібліі Браткунаса, абодва таксама скончылі Кёнігберскі ўніверсітэт{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. Лічаць, што раннія дакументы і рукапісы Гетканта загінулі ў 1662 годзе падчас пажару ў [[Львоў|Львове]], таму яго ранняе жыццё вядома мала{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. З 1621 года вывучаў матэматыку ў Кёнігсбергскім універсітэце{{r|vle}}. У 1625 годзе прафесійна зрабіў план [[Пілаў|Пілавы]]{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. У 1634 годзе згаданы ўжо як каралеўскі інжынер{{r|vle}}, у сувязі з падрыхтоўкай да вайны са Швецыяй{{r|herbst}}. Па даручэнні караля [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслава Вазы]] разам з [[Ян Плейтнер|Янам Плейтнерам]] і [[Эліяш Арцішэўскі|Эліяшам Арцішэўскім]] зрабіў планы наваколля [[Пуцк]]а і [[Тчэў|Тчэва]], таксама Гетканту даручана мадэрнізаваць фартэцыю ў Пуцку{{r|herbst}}. У 1634 годзе, 1 чэрвеня ў Кёнігсбергу, Геткант (''Bridžius Getkants'') зрабіў запіс у альбоме сяброўства (''album amicorum'') матэматыка і інжынера {{нп5|Хрысціян Отэр|Хрысціяна Отэра|ru|Оттер, Кристиан}}, свайго «суседа» (''susiedui''), знаёмага з дзяцінства ў Рагніце{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 169}}. Запіс цалкам літоўскай мовай, працяглы час яго лічылі першым запісам народнай песні, аднак, на думку Аўшры Жычкене, тэкст «''Ne visi medžiai artojams priduoti''» (Не ўсе дрэвы аратым аддадзены) варта разглядаць як парэмію (прымаўку), а мелодыю — як фрагмент каталіцкай антыфоны «[[Salve Regina]]»{{sfn|Žičkienė|2018|p=168–169}}. Сам Геткант падкрэсліў неафіцыйны характар запісу, называў яго «mažmožis» (дробязь, пусцяковіна), што паказвае на стаўленне як да сяброўскага напаміну, без патэтыкі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 170}}. Фраза не была гульнёй слоў, законы Прусіі забаранялі сялянам-аратым самавольную высечку дрэў, асабліва каштоўных, выраз мог быць алегорыяй сацыяльным і прававым абмежаванням, якія абодва «суседы» добра ведалі{{sfn|Žičkienė|2018|p=168, 169}}'''.''' У такім кантэксце літоўская мова выступала сродкам прыватнай і сімвалічнай камунікацыі, незразумелай большасці тагачасных чытачоў альбома{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}, была ўжыта як свайго роду «тайны код», што падкрэслівала асаблівую блізкасць і супольную ідэнтычнасць землякоў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 170}}. Запісаная ж Геткантам мелодыя антыфоны «Salve Regina» захавалася ў літоўскай народнай пабожнасці да нашых дзён: яе варыянты, вельмі блізкія да запісу 1634 года, дагэтуль граюць падчас пахавальных абрадаў{{sfn|Žičkienė|2018|p=169, 174}}. У 1635 годзе Геткант склаў планы [[Грудзёндз]]а, [[Гнеў (горад)|Гнева]] і {{Не перакладзена 5|Цыпель Мантоўскі|Цыпеля Мантоўскага|pl|Cypel Mątowski}}. У 1634 годзе пераапрануты рыбаком прабраўся ў захопленую шведамі Пілаву і сабраў звесткі{{sfn|Žičkienė|2018|p=163, 165}}, якімі удакладніў свой план 1625 года пры складанні новага ў 1635 годзе{{r|herbst}}. У 1637 годзе склаў карту [[Пуцкі заліў|Пуцкага заліва]] з фартыфікацыямі Уладзіславава і Казімежава.{{r|herbst}}. У другой палове 1640-х гадоў Геткант займаў урад цэйхмайстра (кантралёра) кароннай артылерыі{{r|geoforum}}. У 1646 годзе быў трэцім у артылерыйскай іерархіі з гадавым заробкам у 1800 злотых{{r|herbst}}. У 1646 годзе генерал артылерыі [[Крыштаф Арцішэўскі]] абвінаваціў Гетканта ў бессправаздачнасці па сродках, выдадзеных на львоўскі цэйхгаўз, і загадаў яго арыштаваць, калі Геткант самавольна выехаў у [[Гданьск]]{{r|herbst}}. У 1648 годзе кіраваў рэканструкцыяй абарончых збудаванняў [[Вільня|Вільні]] і склаў план гарадскіх муроў і прадмесцяў{{r|vle}}. План прадмесця [[Лукішкі (Вільня)|Лукішкі]], створаны ў гэты час, вылучаецца асаблівай лаканічнасцю і не мае дэкору{{sfn|Žičkienė|2018|p=170}}. У 1651 годзе ўдзельнічаў у [[Бітва пад Берасцечкам|бітве пад Берастэчкам]]{{r|geoforum}}. У 1654 годзе атрымаў званне оберстлейтэнанта артылерыі{{r|herbst}}. Падчас [[Вайна 1654-1667 гадоў|вайны 1654—1667 гадоў]] пасля аблогі Кракава (1655) Геткант перайшоў на шведскі бок{{r|geoforum}}. Удзельнічаў у [[Аблога Яснай Гуры|аблозе Яснай Гуры]] на баку шведаў, паводле сведчанняў, паказваў слабыя месцы ўмацаванняў манастыра{{r|herbst}}. Аднак ужо ў 1656 годзе вярнуўся на бок Рэчы Паспалітай, у 1658 годзе кіраваў аблогай занятай шведамі Торуні{{r|herbst}}. У 1658 годзе атрымаў званне палкоўніка артылерыі{{r|vle}}. Пасля падпісання міру са Швецыяй у 1660 годзе пасяліўся ў [[Львоў|Львове]]{{r|herbst}}. За ваенныя заслугі ў 1663 годзе атрымаў права на даходы з перавозу праз Віслу пад Варшавай і шэсць [[Лан (мера плошчы)|ланаў]] зямлі ў [[Мальбарцкая эканомія|Мальбарцкай эканоміі]]{{r|herbst}}. У 1662 годзе падчас пажару ў Львове Геткант страціў навуковыя працы, падрыхтаваныя да друку і ўпаў у [[Меланхолія|меланхолію]]{{r|herbst}}. Памёр у Львове ў 1666 годзе{{r|herbst}}. == Дзейнасць == === Картаграфія === Галоўная праца Гетканта — рукапісны ваенны атлас «Topographia practica conscripta et recognita per Fridericum Getkant, mechanicum»{{r|geoforum}}. Атлас складаецца з дэкаратыўнага тытульнага аркуша з партрэтам Уладзіслава IV і 14 карт і планаў фартыфікацый Рэчы Паспалітай{{r|geoforum}}{{r|vle}}. Перарысаваны Геткантам у 1638 годзе ў адзіным фармаце (62,5 на 44,5 см) на загад караля Уладзіслава Вазы. Картаграфічныя творы Гетканта вылучаюцца не толькі дакладнасцю, але і высокім мастацкім узроўнем. Ён часта ўпрыгожваў свае карты мініяцюрнымі выявамі жывёл, раслін і дынамічнымі фігурамі людзей (напрыклад, тапографаў з вымяральнымі прыладамі) {{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Адметным элементам яго стылю была выява зрэзанага або зламанага дрэва, а на карце Гданьска ён нават намаляваў міфічную рыбу з галавой савы{{sfn|Žičkienė|2018|p=168}}. У складзе атласа<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://sok.riksarkivet.se/en/captcha?returnUrl=%2Fen%2Famnesomrade%3Fpostid%3DArkisRef%2BSE%2FKrA%2F0414%2F0028|title=Riksarkivet - Sök i arkiven|last=Riksarkivet|website=sok.riksarkivet.se|access-date=2026-03-29}}</ref>: * Планы Пуцка і Тчэва з наваколлем (1634) — зроблены разам з Янам Плейтнерам і Эліяшам Арцішэўскім у межах падрыхтоўкі да вайны са Швецыяй і мадэрнізацыі фартыфікацый{{r|herbst}}. * План Пілавы (1635) — Геткант нанёс актуальныя на той час шведскія ўмацаванні на свой больш ранні план гэтай тэрыторыі{{r|herbst}}. * Планы Грудзёндза, наваколля Гнева і Цыпеля Мантоўскага (1635) — складзены падчас інспекцыі і ўмацавання берагоў Віслы{{r|herbst}}. * План Львова («Situs Leopoliensis», верасень 1635 года){{r|swedish}}. * Карта Пуцкага заліва (1637) — з падрабязным апісаннем фартыфікацый Уладзіславава і Казімежава{{r|herbst}}. * Планы гарадоў [[Новэ (горад)|Новэ]] і Кёнігсберга (1638) — перамаляваны Геткантам у адзіным фармаце пры фінальным складанні атласа{{r|herbst}}. * План вострава Врубля (Wyspa Wróbla каля Тчэва, 1638){{r|herbst}}. * План [[Мальбарк]]а (1639) — дададзены ў атлас як пазнейшае дапаўненне{{r|herbst}}. * Геаграфічная карта Украіны («Tabula Geographica Ukrainska») — ахоплівае тэрыторыю ад Дуная да Дона, уключана ў атлас у 1639 годзе {{r|swedish}}. * План фартэцыі {{Не перакладзена 5|Кадак|Кадак|uk|Кодацька фортеця}} («Demensia Fortecy Na Kodackie Porohu», каля 1639) — зроблены разам з [[Гіём дэ Баплан|Гіёмам дэ Бапланам]], імаверна, падчас экспедыцыі 1639 года{{r|swedish}}. Атлас вывезены шведамі ў Стакгольм у 1655 годзе, цяпер захоўваецца ў [[Ваенны архіў (Швецыя)|Ваенным архіве]] (Krigsarkivet) {{r|vle}}{{r|herbst}}. Таксама ў 1648 годзе склаў план Вільні і, магчыма, тым самым часам планы [[Коўна]], [[Таўрогі|Таўрогаў]] і [[Вярбілава (горад)|Вярбілава]]{{r|vle}}. === Вынаходніцтвы === Геткант быў вядомы інавацыямі ў ваеннай тэхніцы. Пры аблозе Торуні ў 1658 годзе вынайшаў «земляныя марціры» — выкапаныя ў зямлі і ашаляваныя дрэвам, якія адначасова выкідвалі вялікую колькасць снарадаў: звязкі гранат (да 70 штук), млынавыя камяні, запальныя і хімічныя матэрыялы{{r|herbst}}{{r|geoforum}}. Сканструяваў інавацыйную гармату і эксперыментаваў з новым тыпам лафету для марцір, які мусіў вырашыць праблему аддачы{{r|geoforum}}. Зрабіў два вынаходніцтвы ў запальванні снарадаў для ўнікання «падвойнага агню»{{r|herbst}}. Пры жыцці яго сябар [[Казімір Семяновіч]] у працы «Artis magnae artilleriae pars I» (1650) назваў Гетканта «польскім Архімедам»{{r|herbst}}. Таксама Семяновіч апісаў вынайдзеную Геткантам кідальную прыладу з механізмам запаволенага пуску{{sfn|Žičkienė|2018|p=163}}. Вынаходніцтвы Гетканта апісалі ў падручніках па артылерыі [[Эрнэст Браўн]] (1682) і [[Юзаф Якубоўскі]] (1781){{r|herbst}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="geoforum">{{артыкул|аўтар = Tadeusz M. Nowak|загаловак = Moje spotkania z polskimi inżynierami wojskowymi XVII wieku. Fryderyk Getkant |спасылка = https://geoforum.pl/geowiedza/114/fryderyk-getkant-ok-1600-1666- |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Pro Memoria |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 2004 |выпуск = |том = |нумар = 5 |старонкі = |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date = }}</ref> <ref name="herbst">{{cite web |url=https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant-zm-1666-artylerzysta-inzynier-wojskowy-kartograf |title=Fryderyk Getkant (Gettkant) (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf |author=Stanisław Herbst |website=iPSB |date= |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="vle">{{cite web |url=https://www.vle.lt/straipsnis/frydrichas-gedkantas/ |title=Frydrichas Gedkantas |author=Algirdas Matulevičius |website=Visuotinė lietuvių enciklopedija |date=2018-09-12 |access-date=2026-03-28}}</ref> <ref name="swedish">{{кніга |загаловак=Treasures from the Swedish Archives: A Collection of Documents on History of Ukraine |аўтар= |адказны=Marina Trattner |выдавецтва= |год=2021 |isbn=978-617-95256-0-5 |старонкі=203–209 |спасылка=https://filer.riksarkivet.se/Ukrainas-politiska-historia/Treasures-from-the-Swedish-Archives-English-edition.pdf}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|ref=Žičkienė|аўтар = Aušra Žičkienė|загаловак = Dar kartą apie Bridžiaus Gedkanto įrašą XVII a. atminimų albume: kontekstų studija|спасылка =https://zurnalai.lmta.lt/wp-content/uploads/2019/02/Muzikologija19-15.pdf |мова = lt|адказны = |аўтар выдання = |выданне = Lietuvos muzikologija|тып = часопіс|месца = Vilnius|выдавецтва = Lietuvių literatūros ir tautosakos institutas|год = 2018|выпуск = |том = 19|нумар = |старонкі = 161–174|isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = |archive-date =}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Геткант Фрыдрых}} [[Катэгорыя:Картографы Вялікага Княства Літоўскага]] dtbfyj62dvevfmqn92blpffqupipbka 0 805599 5147354 5134618 2026-05-27T11:40:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147354 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Ачамчыра''' — ваенна-марская база<ref>{{Cite web |last=Billingsley |first=Dodge |date=2024-01-03 |title=Russia Signs Agreement To Open Naval Base In Abkhazia - FMSOFMSO |url=https://fmso.tradoc.army.mil/2024/russia-signs-agreement-to-open-naval-base-in-abkhazia/ |access-date=2025-06-10 |language=en-US |archive-date=9 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909202917/https://fmso.tradoc.army.mil/2024/russia-signs-agreement-to-open-naval-base-in-abkhazia/ |url-status=dead }}</ref>. Размешчана прыкладна за 5 кіламетраў на паўночны захад ад [[Ачамчыра]] і прыкладна за 40 кіламетраў ад раздзяляльнай лініі паміж часткова прызнанай [[Рэспубліка Абхазія|Рэспублікай Абхазія]] і [[Грузія]]й. Пункт першапачаткова ўзнік як грамадзянскі порт (пабудаваны ў [[1933]]—[[1935]] гадах). У [[1940]] годзе перапрафіляваны для флоту [[Пагранічныя войскі КДБ СССР|памежнай аховы НКУС]]. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] служыў базай для патрульных катэраў і для хованкі падводных лодак у штучных каналах. У ходзе [[Вайна ў Абхазіі (1992—1993)|абхазска-грузінскай вайны 1992—1993 гадоў]] трапіў пад кантроль абхазскіх войск. Да 2000-х гадоў выкарыстоўваўся і як ваенны, і як грамадзянскі порт. У [[2009]] годзе перададзены для патрульных катэраў расійскіх пагранічнікаў.<ref>{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}</ref> У кастрычніку [[2023]] года прэзідэнт Абхазіі [[Аслан Бжанія]] абвясціў аб стварэнні новай расійскай ваенна-марской базы ў порце Ачамчыры.<ref>{{Cite web |title=Georgian worries over planned Russian naval base in Abkhazia {{!}} Eurasianet |url=https://eurasianet.org/georgian-worries-over-planned-russian-naval-base-in-abkhazia |access-date=2025-06-10 |website=[[Eurasianet]] |language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}}{{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Ваенна-марскія сілы Расіі]][[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]] 0zt56j1ng9i83a61kqk4ac0tpy5waa4 0 806355 5147242 5127441 2026-05-27T03:00:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5147242 wikitext text/x-wiki {{Infobox Synthétiseur|image=MicroFreak.jpg|lfo=Multi-shape LFO}} {| class="infobox_v2 infobox infobox--frwiki noarchive" | colspan="2" class="entete audio" style="background-color:#E1E1E1;color:black;" |Аўдыёфайл |} '''MicroFreak''' — гэта [[сінтэзатар]], распрацаваны французскай кампаніяй музычных тэхналогій Arturia і выпушчаны ў 2019 годзе.<ref name=":2">{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/overview|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2022-10-13}}</ref> Прылада пазіцыянуецца як «гібрыдны эксперыментальны сінтэзатар» і выкарыстоўвае 22 лічбавыя гукавыя рухавікі (алгарытмы) для генерацыі зыходных тэмбраў.<ref>{{Cite web|lang=en-gb|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/details|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2022-10-13}}</ref> Сігнал з лічбавага асцылятара паступае на шматрэжымны аналагавы фільтр, што забяспечвае MicroFreak яго характэрнае гібрыднае гучанне. == гукавыя рухавікі == MicroFreak мае 22 асобныя гукавыя рухавікі (пачынаючы з абнаўлення 5.0) <ref name=":5">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/arturias-microfreak-gets-sample-playback-granular-synthesis-and-gorgeous-stellar-edition-150008075.html|title=Arturia's MicroFreak gets sample playback, granular synthesis and gorgeous Stellar edition|author=O'Brien|first=Terrence|website=engadget.com|date=2023-05-10|access-date=2023-05-11}}</ref>, якія з'яўляюцца <ref>{{Cite web|url=https://support.arturia.com/hc/en-us/articles/4414446806290-MicroFreak-Oscillators|title=Microfreak Oscillators|website=Arturia}}</ref> : * Basic Waves — стандартны голас сінтэзатара з выкарыстаннем традыцыйных формаў хвалі * Суперхваля — група расстроеных хваль (як суперпіла ), * Гарманічны — форма адытыўнага сінтэзу, дзе гучнасць [[Частата|частот]] рэгулюецца індывідуальна, * Karplus-Strong — сістэма фізічнага мадэлявання для прайгравання гукаў струнных інструментаў , * Табліца хвалевых формаў — метад сінтэзу, пры якім форма хвалі апрацоўваецца з дапамогай табліцы розных формаў хвалі. * Шум — розныя віды шуму і перашкод. * Віртуальны аналагавы — стандартны голас субтрактыўнага сінтэзатара , * Хвалевая форма — трохвугольная хваля, якая шматразова складваецца, * Частотная мадуляцыя (два аператары) — метад сінтэзу, пры якім адна хваля мадулюе частату іншай хвалі, * Фарміраванне — форма гранулярнага сінтэзу , * [[Акорд|Акорды]] — гэта механізм, які прайгравае групы нот парафанічна, * Маўленне — сінтэзатар маўлення , * Modal — рухавік фізічнага мадэлявання, які ўзнаўляе гук полых прадметаў, * Бас — яшчэ адзін алгарытм фарміравання формы хвалі, спецыяльна распрацаваны для басавых ліній , * Шкода — спалучэнне фармавання хвалі і адытыўнага сінтэзу, * SawX — суперпіла з [[Фазавая мадуляцыя|фазавай мадуляцыяй]] , * Вакодэр — трансфарматар голасу, падобны да размоўнай скрынкі, <ref name=":3">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-drops-surprise-microfreak-vocoder-edition-and-theres-a-pleasant-surprise-for-owners-of-the-original-synth-too|title=Arturia releases MicroFreak Vocoder Edition, and there's a pleasant surprise for owners of the original synth, too|author=Rogerson|first=Ben|website=MusicRadar|date=2020-08-25|access-date=2022-10-25}}</ref> * Карыстальніцкая хвалевая табліца — рухавік, які дазваляе выкарыстоўваць уласныя хвалевыя табліцы, * Узор — рухавік, які счытвае папярэдне загружаныя ўзоры, * Scan Grain — гранулярны сінтэзатар, які аналізуе поўны ўзор. * Cloud Grain — гранулярны сінтэзатар, які стварае шматслаёвыя зерні з узору. * Hit Grain — гранулярны сінтэзатар, які стварае перкусійныя гукі з сэмпла. З іх 12 вырабляюцца кампаніяй Arturia (Basic Waves, Super Wave, Harmonic, Karplus-Strong і Wavetable, Noise, Vocoder, User Wavetable, Sample, Scan Grain, Cloud Grain і Hit Grain), 7 вырабляюцца кампаніяй Mutable Instruments (Virtual Analogue, Waveshaper, Two Operator FM, Formant, Chords, Speech і Modal) з іх модуля eurorack "Plaits" <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://forum.mutable-instruments.net/t/about-the-microfreak/14878/3|title=About the Microfreak|website=Mutable Instruments' community|date=2019-01-25|access-date=2022-10-25|archive-date=25 кастрычніка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025161728/https://forum.mutable-instruments.net/t/about-the-microfreak/14878/3|url-status=dead}}</ref>, а астатнія 3 вырабляюцца кампаніяй Noise Engineering <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-collaborates-with-noise-engineering-to-bring-exciting-new-features-to-latest-microfreak-firmware-update|title=Arturia collaborates with Noise Engineering to bring exciting new features to latest MicroFreak firmware update|author=Arblaster|first=Simon|website=MusicRadar|date=2021-01-14|access-date=2022-10-25}}</ref> . З моманту запуску кампанія Arturia забяспечвае тэхнічную падтрымку MicroFreak шляхам рэгулярных абнаўленняў ''прашыўкі'' . Гэтыя версіі, якія карыстальнік можа ўсталяваць самастойна, дадаюць новыя функцыі і аптымізуюць прадукцыйнасць прыбора <ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/reviews/arturia-microfreak|title=Arturia MicroFreak review|website=MusicRadar|date=2019-05-15|access-date=2022-10-25}}</ref> , <ref>{{Cite web|url=https://www.arturia.com/products/hardware-synths/microfreak/update|title=Arturia - MicroFreak - MicroFreak|author=Perrier|first=Morgan|website=www.arturia.com|access-date=2023-06-07}}</ref> . * 1.0 – MicroFreak выпусціла гэту прашыўку * 2.0 – Дададзены шумавы рухавік, рэжым налады і квантаванне шкалы * 2.1.3 – Дададзены рухавік вакодэра. Версія вакодэра даступная з гэтай прашыўкай. * 3.0 – Дададзеныя асцылятары для апрацоўкі шуму, унісонны рэжым і больш прадусталяваных месцаў * 4.0 – Дададзены рухавік хвалевых табліц карыстальніка і 64 дадатковыя слоты для прадусталяваных налад <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.musicradar.com/news/arturia-microfreak-firmware-update-waveuser-engine-new-presets|title=Arturia's V4.0 MicroFreak firmware update adds WaveUser synth engine and 64 new presets|author=Mullen|first=Matt|website=MusicRadar|date=2021-10-26|access-date=2022-10-25}}</ref> * 5.0 – Дададзеныя рухавікі сэмпліравання і зерністасці, 128 дадатковых слотаў прэсетаў і рэжым сэмпліравання і ўтрымання для мадуляцыі клавіятуры. Версія Stellar была выпушчана з гэтай прашыўкай <ref name=":5"/> . У 2020 годзе ён атрымаў абмежаваную серыю белага вакодэра <ref name=":3"/> . [[Файл:Synthesizers_top_down.jpg|справа|міні|Вакодэр MicroFreak (уверсе злева, белага колеру) размешчаны над MatrixBrute (унізе злева).]] == Прыём == Некаторыя лічаць яго адным з найлепшых сінтэзатараў нашага часу па суадносінах кошту і якасці <ref name=":0"/> , <ref name=":1">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://musictech.com/reviews/hardware-instruments/arturia-microfreak/|title=Review: Arturia MicroFreak|website=MusicTech|access-date=2022-10-25}}</ref> . Паводле вэб-сайта, прысвечанага музычнай прадукцыі MusicTech, ён прапануе велізарную колькасць магчымасцей і сапраўды ўзнагародзіць даследаванні <ref name=":1" /> MicroFreak быў папулярны дзякуючы сваім шматлікім гукавым рухавікам і варыянтам мадуляцыі <ref>{{Cite web|url=https://www.perfectcircuit.com/signal/best-synths-for-beginners|title=Best Synthesizers for Beginners - Perfect Circuit|website=www.perfectcircuit.com|access-date=2023-03-10}}</ref> , <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/2020-03-12-beginners-guide-to-buying-a-first-synth-synthesizer.html|title=A beginners guide to buying a synth|website=Engadget|date=12 March 2020|access-date=2022-10-25}}</ref> . MicroFreak атрымаў рэйтынг 9/10 ад ''MusicTech'' ( ''MusicTech'' Choice Award). ; <ref name=":1" /> і 9/10 з ''MusicRadar'' <ref name=":0" /> . == Глядзіце таксама == * Arturia MiniBrute — яшчэ адзін сінтэзатар ад той жа кампаніі == Знешнія спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|http://www.arturia.com}} * [https://www.youtube.com/watch?v=9BA8Zn2FSGg New MicroFreak Presets Sound Demo] == Спасылкі == {{Traduction/Référence|en|Arturia MicroFreak|1324649308|type=note}}{{Крыніцы}} {{няма катэгорый|date=2026-04-17}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} ffw8gpff38fb3qkvgdzd5c5sox6pgqh 0 806527 5147252 5129772 2026-05-27T05:25:46Z ~2026-24009-78 166974 /* Спіс хакеістаў */ 5147252 wikitext text/x-wiki Ніжэй прадстаўлены спіс [[Беларусь|беларускіх]] [[Хакей з шайбай|хакеістаў]], абраных у розныя гады на драфтах [[Нацыянальная хакейная ліга|Нацыянальнай хакейнай лігі]]. == Гісторыя == Самым першым гульцом выбраным на драфце стаў [[Абаронца (хакей)|абаронца]] Юрый Крыважыха, выбраны на драфце [[Драфт НХЛ 1988|1988]] года ў 10-м раундзе па агульным 220-м нумарам камандай «[[Чыкага Блэкхокс]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://hockey.by/news/sobytie/news352633.html|title=45 белорусов были выбраны за всю историю драфтов НХЛ|website=hockey.by|date=2025-06-29}}</ref>. Апошнім па стане на 2025 год з’яўляецца [[варатар]] Арсень Радзькоў, абраны камандай «[[Манрэаль Канадыенс]]». Пачынаючы з 2016 г. па 2025 г. на кожным драфце быў абраны хаця б адзін беларус<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://belarushockey.com/nhl/article_list5/belorusskie-imena-na-drafte-nhl-42-hokkeista/?ysclid=mo2rw33hpb68086945|title=Белорусские имена на драфте НХЛ|author=Сергей Данильченко|website=belarushockey.com|date=2025-06-27}}</ref>. == Спіс хакеістаў == [[Файл:Aliaksei Protas 2021.jpg|міні|Аляксей Протас абраны ў 2019 годзе клубам «Вашынгтон Кэпіталз» у 3-м раундзе пад агульным 91-м нумарам.]] [[Файл:Yegor Sharangovich 11 4 2023.jpg|міні|Ягор Шаранговіч выбраны ў 2018 годзе клубам «Нью-Джэрсі Дэвілз» у 5-м раундзе пад агульным 141-м нумарам.]] [[Файл:Mikhail Grabovski - New York Islanders.jpg|міні|Міхаіл Грабоўскі выбраны ў 2004 годзе клубам «Манрэаль Канадыенс» у 5-м раундзе пад агульным 150-м нумарам.]] Усяго за перыяд з 1991 г. па 2025 г. клубы НХЛ выбралі 45 беларускіх хакеістаў. З іх 15 згулялі хаця б адзін матч у рэгулярных чэмпіянатах НХЛ. ''Абазначэнні: У — варатар; З — абаронца; ЛН — левы нападаючы; ПН — правы нападаючы; ЦН — цэнтральны нападаючы. Выдзелены гульцы, якія згулялі хаця б адзін матч у НХЛ'' {| class="wikitable" |+ !Год драфта !Раунд !Нумар выбару !Хакеіст !Клуб, які абраў гульца |- | rowspan="3" |2025 |3 |82 |Арсень Радзькоў (В) |[[Манрэаль Канадыенс]] |- |4 |110 |[[Борыкаў, Ягор Аляксандравіч|Ягор Борыкаў]] (ПН) |[[Юта Мамат]] |- |7 |199 |Яўген Прохараў (В) |[[Бафала Сейбрз]] |- | rowspan="3" |2024 |1 |2 |'''Арцём Ляўшуноў (З)''' |[[Чыкага Блэкхокс]] |- |3 |75 |'''Ілля Протас (ЛН)''' |[[Вашынгтон Кэпіталз]] |- |3 |83 |Павел Майсевіч (В) |[[Вегас Голдэн Найтс]] |- | rowspan="5" |2023 |3 |85 |Ягор Сідараў (З) |[[Анахайм Дакс]] |- |3 |88 |Вадзім Мароз (ПН) |[[Арызона Каётыс]] |- |4 |116 |Андрэй Лашко (ЦН) |[[Сіэтл Кракен]] |- |6 |186 |Данііл Карповіч (З) |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |7 |198 |Сцяпан Звягін (ЛН) |[[Фларыда Пантэрз]] |- |2022 |7 |225 |Іван Жыгалаў (В) |[[Каларада Эвеланш|Каларада Эвэланш]] |- | rowspan="3" |2021 |2 |41 |Даніла Клімовіч (ПН) |[[Ванкувер Кэнакс]] |- |3 |78 |'''Аляксей Коласаў (В)''' |[[Філадэльфія Флаерз]] |- |3 |82 |Дзмітрый Кузьмін (З) |[[Вініпег Джэтс]] |- | rowspan="2" |2020 |6 |162 |Яўген Аксенцюк (ЛН) |[[Далас Старз]] |- |7 |205 |'''Ілля Салаўёў (З)''' |[[Калгары Флэймз]] |- | rowspan="2" |2019 |2 |52 |'''Уладзіслаў Калячонак (З)''' |Фларыда Пантэрз |- |3 |91 |'''Аляксей Протас (ЦН)''' |Вашынгтон Кэпіталз |- | rowspan="2" |2018 |5 |141 |'''[[Ягор Аляксандравіч Шаранговіч|Ягор Шаранговіч]]''' '''(ЦН)''' |[[Нью-Джэрсі Дэвілз]] |- |5 |151 |Уладзіслаў Яроменка (З) |[[Нэшвіл Прэдатарз]] |- |2017 |4 |107 |'''Максім Сушко (ПН)''' |Філадэльфія Флаерз |- |2016 |7 |186 |[[Сцяпан Мікалаевіч Фалькоўскі|Сцяпан Фалькоўскі]] (З) |Калгары Флэймз |- |2012 |6 |180 |Артур Гаврус (ПН) |Нью-Джэрсі Дэвілз |- |2009 |7 |183 |Кірыл Гатавец (З) |[[Тампа Бэй Лайтнінг]] |- |2008 |4 |98 |[[Міхаіл Ігаравіч Стэфановіч|Міхаіл Стэфановіч]] (ЦН) |Таронта Мэйпл Ліфс |- Ігаравіч Міхаіл Ігаравіч Стэфановіч |2005 |7 |200 |'''[[Сяргей Алегавіч Касціцын|Сяргей Касціцын]] (ЛН)''' |Манрэаль Канадыенс |- | rowspan="3" |2004 |5 |150 |'''[[Міхаіл Юр’евіч Грабоўскі|Міхаіл Грабоўскі]] (ЦН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |5 |151 |Сяргей Коласаў (ПН) |Дэтройт Рэд Уінгз |- |7 |218 |Сяргей Кукушкін (ПН) |Далас Старз |- | rowspan="2" |2003 |1 |10 |'''[[Андрэй Алегавіч Касціцын|Андрэй Касціцын]] (ПН)''' |Манрэаль Канадыенс |- |3 |101 |Канстанцін Захараў (ПН) |Сэнт-Луіс Блюз |- | rowspan="2" |1999 |1 |18 |'''[[Канстанцін Кальцоў]] (ПН)''' |Пітсбург Пінгвінз |- |9 |259 |Яўген Курылін (ЦН) |Караліна Харыкейнз |- |1997 |3 |68 |Сяргей Ярковіч (З) |[[Эдмантан Ойлерз]] |- |1996 |1 |9 |'''[[Руслан Альбертавіч Салей|Руслан Салей]] (З)''' |Анахайм Майці Дакс |- |1995 |3 |59 |'''Уладзімір Цыплакоў (ЛН)''' |[[Лос-Анджэлес Кінгз]] |- | rowspan="3" |1993 |4 |86 |Сяргей Алімпіеў (ЛН) |[[Нью-Ёрк Рэйнджэрс]] |- |7 |163 |Аляксандр Журык (З) |Эдмантан Ойлерз |- |9 |212 |Віталь Казель (ЦН) |Анахайм Майці Дакс |- |1992 |5 |120 |Дзмітрый Старасценка (ПН) |Нью-Ёрк Рэйнджэрс |- |1991 |10 |220 |'''[[Аляксандр Леанідавіч Андрыеўскі|Аляксандр Андрыеўскі]] (ПН)''' |Чыкага Блэкхокс |- |1990 |6 |114 |Андрэй Кавалёў (ЛН) |Вашынгтон Кэпіталз |- |1989 |11 |231 |Аляксандр Юдзін (З) |Калгары Флэймз |- |1988 |10 |209 |Юрый Крыважыха (З) |Манрэаль Канадыенс |} == Статыстыка == * Самае вялікае прадстаўніцтва — на драфце 2025 выбралі адразу пяць беларускіх гульцоў. * Самы высокі нумар на драфце — Арцём Ляўшуноў быў абраны пад агульным другім нумарам на драфце 2025 года,<ref name=":0" /> пазней за ўсіх — Іван Жыгалаў у 2023 (агульны 225-ы нумар). * Часцей за ўсё беларусаў выбіралі ў 3-м раундзе драфта (11 разоў). * У першым раундзе былі выбраны 4 гульцы: Руслан Салей, Андрэй Касціцын, Канстанцін Кальцоў і Арцём Ляўшуноў. * Часцей за ўсё беларусаў на драфце выбіралі «Манрэаль Канадыенс» (4 разы), «Анахайм Дакс/Анахайм Майці Дакс», «Вашынгтон Кэпіталз» (3 разы).<ref name=":0" /> <!-- === Каментарыі === # На момент драфта Кривожиха являлся гражданином СССР, первым задрафтованным игроком с белорусским гражданством является Дмитрий Старостенко # Помимо этого в регулярных чемпионатах сыграли 4 незадрафтованных игрока: Олег Микульчик, Дмитрий Коробов, Роман Граборенко и Никита Толопило # Также на этом драфте в 3-м раунде под 70-м номером был выбран уроженец Минска Даниил Мисюль, являющийся гражданином России --> {{rq|grammar|categorise|wikify|sources|refless}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-18}} [[Катэгорыя:Нацыянальная хакейная ліга]] [[Катэгорыя:Хакеісты Беларусі]] 2q5y41mb3yu7t8rt89ptdor78e1bg54 0 806671 5146933 5131683 2026-05-26T13:13:45Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5146933 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''4-е месца'''). == Склад каманды == * [[Кірыл Аржынскі]] (26.03.1991) * [[Мацвей Крэўчык]] (29.05.1997) * [[Сяргей Віктаравіч Тарасевіч|Сяргей Тарасевіч]] (10.02.1994) * [[Алег Тарасевіч]] (31.08.1995) * [[Юліян Аляксеевіч Гірык|Юліян Гірык]] (08.07.1998) * [[Арцём Сяргеевіч Рабушка|Арцём Рабушка]] (28.03.1998) * [[Вадзім Асіпкоў]] (22.03.1996) * Яўген Нявераў (27.03.1996) * Андрэй Садоўнічы (20.03.1996) * [[Алег Луня]] (18.03.1997) * [[Багдан Пазняк]] (06.01.1999) * Уладзіслаў Бяляўскі (03.02.1998) * [[Аляксей Дзмітрыевіч Навуменка|Аляксей Навуменка]] (04.08.1998) * Аляксей Сірчанка (19.04.1999) * Дзмітрый Сівуха (21.12.1999) * [[Ігнат Дзмітрыевіч Сяліцкі|Ігнат Сяліцкі]] (24.09.1999) * Максім Мароз (20.06.1999) * [[Мікіта Шэлешка]] (11.11.1999) * [[Уладзіслаў Талстакарэнка]] (13.10.1998) * [[Аляксей Вайцешык]] (16.05.1998) * [[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч|Аляксандр Лукашэвіч]] (05.03.1998) * [[Максім Нясвадзьба]] (30.11.1984) * [[Андрэй Хапаль]] (05.04.1992) * [[Аляксей Васільевіч Гайса|Аляксей Гайса]] (27.06.1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (старшы трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Іван Мечыслававіч Санько (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна]] * [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна]] == Спасылкі == * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-kronon Списочный состав мужской гандбольной команды «КРОНОН» (Гродно) на период 2015/2016 г.г.] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Кронан Гродна|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|Кронан]] [[Катэгорыя:2015 год у Гродне]] [[Катэгорыя:2016 год у Гродне]] ftkwsptzgd8bfa6jqmrzj3sas7wytb0 0 806960 5146970 5132574 2026-05-26T13:52:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5146970 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ляховіч}} {{Навуковец}} '''Андрэ́й Ляхо́віч''' ({{ДН|7|10|1970}}, [[Мінск]]) — беларускі [[палітолаг]], [[выкладчык]] і аналітык. Кіраўнік Цэнтра палітычнай адукацыі. == Біяграфія і дзейнасць == Нарадзіўся 7 кастрычніка 1970 года ў Мінску<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/profile.php?id=100007543114176&sk=about|title=Андрэй Ляховіч|publisher=Facebook|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Працаващ выкладчыкам кафедры паліталогіі [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. З'яўляўся кіраўніком Цэнтра палітычнай адукацыі<ref name="nmn">{{cite web|url=https://nmn.media/authors/60|title=Андрей Ляхович|publisher=Наше мнение|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Аўтар шэрагу аналітычных прац па пытаннях эвалюцыі палітычнай сістэмы, выбарчых кампаній і фарміравання палітычных эліт у Беларусі<ref name="nmn"/><ref name="vb">{{cite web|url=https://virtualbrest.ru/news38636.php|title="Ёсць Размова": Основные тенденции внутренней и внешней политики Беларуси|publisher=Виртуальный Брест|date=18 сакавіка 2016|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026|archive-date=25 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925040354/https://virtualbrest.ru/news38636.php|url-status=bot: unknown}}</ref>. Рэгулярна выступае ў якасці эксперта і лектара на розных грамадскіх пляцоўках. 24 кастрычніка 2015 года падчас сустрэчы ў «Еўрапейскім клубе» ў [[Віцебск]]у Андрэй Ляховіч выступіў з аналізам [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2015)|прэзідэнцкіх выбараў 2015 года]], даў прагноз адносна адсутнасці палітычнай лібералізацыі з боку ўладаў на бліжэйшыя гады і пракаментаваў беларуска-расійскія дачыненні і стасункі Беларусі з Захадам і [[Беларуска-кітайскія адносіны|Кітаем]]<ref name="dyjalog">{{cite web|url=https://www.dyjalog.info/item/1642-palitoliah-andrej-liachovicz-padzialiwsia-z-viciebczukami-svaim-baczanniem-sytuacyi-w-krainie-videa.html|title=Палітоляг Андрэй Ляховіч падзяліўся зь віцебчукамі сваім бачаньнем сытуацыі ў краіне (відэа)|publisher=Дыялог|date=27 кастрычніка 2015|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. 26 сакавіка 2016 года ў [[Брэст|Брэсце]] быў запрошаным госцем праекта «Ёсць Размова», арганізаванага агенцтвам рэгіянальнага развіцця «[[Дзедзіч (грамадскае аб’яднанне)|Дзедзіч]]», дзе разважаў пра асноўныя тэндэнцыі ўнутранай і знешняй палітыкі Беларусі<ref name="vb"/>. Бярэ ўдзел у грамадскім жыцці краіны. 5 лістапада 2017 года прымаў удзел у традыцыйным шэсці памяці ахвяр савецкага рэжыму ў [[Курапаты]] (ішоў з вялікай нацыянальнай стужкай на адзенні)<ref name="nn_kurap">{{cite web|url=https://nashaniva.com/200113|title=Што было на шэсці ў Курапаты ФОТЫ|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 лістапада 2017|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У жніўні 2020 года ў каментары для «[[Польскае радыё|Польскага радыё]]» адзначыў беспрэцэдэнтнасць масавых забастовак на буйных прадпрыемствах [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падчас пратэстаў у Беларусі]] і падкрэсліў неабходнасць стварэння грамадскіх арганізацыйных структур для дасягнення палітычных перамен і правядзення новых выбараў<ref name="polskieradio">{{cite web|url=https://www.polskieradio.pl/396/7815/artykul/2565035,%d0%91%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%8b-%d0%b7%d1%80%d0%b0%d0%b1%d1%96%d0%bb%d1%96-%d0%bf%d0%b5%d1%80%d1%88%d1%8b-%d0%ba%d1%80%d0%be%d0%ba-%d0%b4%d0%b0-%d1%81%d0%b2%d0%b0%d0%b1%d0%be%d0%b4%d1%8b|title=Беларусы зрабілі першы крок да свабоды|publisher=[[Польскае радыё]]|author=Юры Ліхтаровіч|date=14 жніўня 2020|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Узнагароды == * [[Прэмія імя Льва Сапегі]] (2011) — польская навуковая ўзнагарода, якая ўручаецца за выдатны ўнёсак у фарміраванне і развіццё грамадзянскай супольнасці і пабудову незалежнай, дэмакратычнай Беларусі<ref name="nc_feduta">{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/aljaksandr-fjaduta-atrymae-polskuju-premiju-imja-l|title=Аляксандр Фядута атрымае польскую прэмію імя Льва Сапегі|publisher=[[Новы Час]]|date=3 сакавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="gazetaby_sorkina">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/zvolnenaya-z-grodzenskaga-universiteta-gistoryk-ina-sorkina-atrymala-premiyu-imya-lva-sapegi/72368/|title=Звольненая з Гродзенскага ўніверсітэта гісторык Іна Соркіна атрымала прэмію імя Льва Сапегі|publisher=Салідарнасць|author=Сямён Печанко|date=4 красавіка 2014|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ляховіч Андрэй}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 7 кастрычніка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Палітолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі юрыдычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Льва Сапегі]] 806utw58d2w1jds4a9ec0tqn5zax2zm 0 807251 5147161 5146394 2026-05-26T20:44:18Z Emilia Noah 155537 /* */ Прыбрала пустыя палі шаблона, можна вярнуць любы ў візуальным рэдактары калі трэ 5147161 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[КДБ СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я пераважу погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў бок афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войск, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У снежні 1991 года супрацоўнікі КДБ пакідаюць краіну.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} На працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} У краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] mhm2ro159aaslbn7zf1z8mmkmkmnv00 5147165 5147161 2026-05-26T20:50:10Z Emilia Noah 155537 /* */ Прыбрала старонкі-перанакіраванні. 5147165 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |гады = [[1957]]—[[1992]] |краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} → {{Сцягафікацыя|Расія|1991}} |тып = група [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[Ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] |размяшчэнне = [[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]] [[Каралеўства Афганістан]] (1957—1973)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Афганістан (1973—1978)|Рэспубліка Афганістан]] (1973—1978)<br>[[File:Flag of Afghanistan (1978).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1978–1980).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]]/[[File:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg|22px]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан]] (1978—1992) |бітвы = [[Афганская вайна (1979—1989)]]<br>[[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)]] |у складзе=[[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане]] (1979—1989) |падпарадкаванне = 10-е Галоўнае ўпраўленне [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] |выява=Makhmut Gareev 05.jpg |подпіс=Ваннны саветнік у Афганістане (1989—1990) М. А. Гарэеў разам з афганцамі. |вядомыя_камандзіры = [[#Кіраўніцтва|гл. ніжэй]] }} '''Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане''' — кантынгент [[ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенных саветнікаў]] і [[ваенны спецыяліст|ваенспецаў]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС СССР]] у [[Афганістан]]е, якія аказвалі падтрымку ў [[Ваеннае будаўніцтва|ваенным будаўніцтве]]. Разам з баявымі часцямі [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]], група сыграла значную ролю ў [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне 1979—1989 гадоў]]. Поруч з вайскоўцамі ў краіне працавалі саветнікі ад [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|Камітэта дзяржаўнай бяспекі]] (чэкісты і пагранічнікі) і [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|Міністэрства ўнутраных спраў]]. Размяшчэнне кантынгенту адбылося задоўга да пачатку баявых дзеянняў — у 1957 годзе, чаму спрыялі збліжэнне дзвюх дзяржаў і савецкія ваенныя пастаўкі. З цягам часу колькасць замежных спецыялістаў павялічвалася, узрасла іх прысутнасць у асобных фарміраваннях і органах ваеннага кіравання. Падчас вайны саветнікі і ваенспецы займаліся не толькі навучаннем і падрыхтоўкай афганскіх войск, але і непасрэдна ўдзельнічалі ў барацьбе з [[Афганскія маджахеды|маджахедамі]]. Як мінімум 180 з іх загінулі. Нават пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] у гарачай кропцы працягвала працаваць невялікая каманда спецыялістаў. Афганцы саветнікаў і ваенспецаў называлі «'''мушаверамі'''»{{Sfn|Пинчук|2002}} ці, як і ўсіх савецкіх грамадзян, «'''[[шураві]]'''»<ref name="АиФ"/>. == Перадгісторыя== {{Асноўны артыкул|Расійска-афганскія адносіны}} У 1919 годзе пасля [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]] Афганістан вярнуў незалежнасць. Савецкі ўрад першым прызнаў адноўленую дзяржаву.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} 28 лютага 1921 года быў заключаны [[Савецка-афганскі дагавор (1921)|савецка-афганскі дагавор аб дружбе і супрацоўніцтве]], у рамках якога, апроч усяго іншага, Масква перадала на патрэбы Кабула 12 (па іншых даных, 10) самалётаў і 5 тыс. вінтовак з неабходным боезапасам, аказала дапамогу ў стварэнні авіяцыйнай школы. Акрамя таго, у [[РСФСР]] Афганістан рыхтаваў лётчыкаў і аэрадромна-тэхнічны персанал.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Да 1930-х гадоў Савецкі Саюз стаў для Кабула найважнейшым гандлёвым і палітычным партнёрам, хоць адносіны паміж дзвюма краінамі часам ускладняліся.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} Збліжэнне з Масквой было абумоўлена тым, што кіраўнікі Афганістана паставілі перад сабой задачу мадэрнізаваць краіну — яе армію, сродкі зносін, эканоміку, урадавы апарат, сістэму адукацыі. Большасць з іх спрабавала палепшыць [[Жанчыны ў Афганістане|становішча жанчын]]. Пры тым намаганні рэфарматараў нязменна сутыкаліся з [[кансерватызм]]ам народа, рэлігійных і племянных лідараў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Афганистан в современную эпоху}} У ходзе [[Грамадзянская вайна ў Афганістане (1928—1929)|грамадзянскай вайны ў Афганістане 1928—1929 гадоў]] савецкія войскі ажыццявілі [[Афганскі паход Чырвонай арміі (1929)|інтэрвенцыю]] для падтрымкі ўлады караля [[Амунула-хан|Аманулы-хана]].{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Далейшае ваеннае супрацоўніцтва паміж краінамі было прыпынена [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]]. Разгром [[Краіны Восі|краін «восі»]] ў 1945 годзе і паслабленне ўплыву [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] ў [[Сярэдняя Азія|сярэднеазіяцкім рэгіёне]] вызначылі пасляваенныя арыенціры многіх дзяржаў, у тым ліку Афганістана. Пазітыўны нейтралітэт і супрацоўніцтва з рознымі краінамі склалі аснову яго міжнароднага курсу. У часы [[Халодная вайна|Халоднай вайны]] афіцыйны Кабул выступіў за мірнае суіснаванне дзяржаў, супраць [[каланіялізм]]у і за раззбраенне. Гэтая знешнепалітычная лінія была сугучная інтарэсам Савецкага Саюза і іншых [[сацыялістычныя краіны|сацыялістычных краін]] і спрыяла збліжэнню паміж імі. Афганістан атрымаў ад Крамля тэхнічную і фінансавую дапамогу для многіх будаўнічых праектаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=СССР — лучший друг Афганистана}} У сярэдзіне 1950-х гадоў актывізуецца ваеннае супрацоўніцтва. У жніўні 1956 года адбылося падпісанне пагаднення аб пастаўках розных відаў баявой тэхнікі і ўзбраення на льготных умовах на агульную суму 25 мільёнаў [[Долар ЗША|амерыканскіх долараў]]. Гэтаму папярэднічаў зварот афганскага кіраўніцтва па ваенную дапамогу [[ЗША]]. Аднак амерыканцы абумовілі яе цалкам непрымальнымі палітычнымі патрабаваннямі, і здзелка не адбылася.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Першыя партыі ўзбраення паступілі ў кастрычніку 1956 года. Адначасова стала аказвацца дапамога ў падрыхтоўцы і перападрыхтоўцы афганскіх армейскіх кадраў. Яна праводзілася як унутры краіны, так і ў ваенных навучальных установах Савецкага Саюза і сацыялістычных краін. Усяго, па афіцыйных даных, у 1956—1957 гадах у СССР і іншых [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|краінах Варшаўскага дагавора]] прайшлі навучанне каля 3700 афганскіх вайскоўцаў. У наступныя гады іх колькасць узрасла: да 1973 года толькі ў ваенных навучальных установах СССР атрымалі адукацыю каля 3000 афганцаў. Акрамя таго, была дасягнута дамоўленасць аб аказанні савецкай матэрыяльна-тэхнічнай дапамогі ў будаўніцтве ваенных аэрадромаў у [[Кабул]]е, [[Баграм]]е, [[Мазары-Шарыф]]е і [[Шынданд]]зе.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Кіраўніцтва == У Афганістане, як у іншых краінах з савецкай прысутнасцю, з’явілася пасада галоўнага ваеннага саветніка (ГВС). Ён валодаў шырокімі паўнамоцтвамі аж да прамога выхаду на начальніка Генеральнага штаба, міністра абароны і кіраўніка дзяржавы. ГВС стаў магутным рычагом уздзеяння не толькі на ваенную, але і на знешнюю і ўнутраную палітыку, засланіўшы нават пасла{{Sfn|Коломнин|2008|loc=«Почти безграничные полномочия»}}. У другой палове 1980 года структура калектыву ваенных саветнікаў была пераведзена на ваенныя рэйкі. Быў створаны штаб Галоўнага ваеннага саветніка, укамплектаваны ў новым складзе групы ваенных саветнікаў у карпусах, брыгадах і палках, а таксама ў авіяцыі і войсках СПА.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Галоўнымі ваеннымі саветнікамі, галоўнымі ваеннымі кансультантамі і старэйшымі груп ваенных спецыялістаў ва Узброеных сілах Афганістана з 1972 па 1992 працавалі{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}}: * генерал-маёр І. С. Бондарац (1971—1975), * генерал-лейтэнант [[Леанід Мікалаевіч Гарэлаў|Л. М. Гарэлаў]] (1975—1979), * генерал-палкоўнік [[Салтан Кекезавіч Магаметаў|С. К. Магаметаў]] (1979—1980), * генерал арміі [[Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|А. М. Маёраў]] (1980—1981), * генерал арміі [[Міхаіл Іванавіч Сарокін (генерал арміі)|М. І. Сарокін]] (1981—1984), * генерал арміі [[Рыгор Іванавіч Салманаў|Р. І. Салманаў]] (1984—1986), * генерал-палкоўнік [[Уладзімір Андрэевіч Вастроў|У. А. Вастроў]] (1986——1988), * генерал-палкоўнік [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|М. М. Сацкоў]] (1988—1989), * генерал-палкоўнік [[Барыс Пятровіч Шэін|Б. П. Шэін]] (1989—1990). Ваенным саветнікам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага ВС РА з 1989 па 1990 быў генерал арміі [[Махмут Ахметавіч Гарэеў|М. А. Гарэеў]], а з 1990 па 1992 — галоўным ваенным спецыялістам пры Вярхоўным Галоўнакамандуючым — генерал арміі [[Мікалай Фёдаравіч Грачоў|М. Ф. Грачоў]], генерал-лейтэнант Б. С. Пярфільеў (1991—1992).{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} == Даваенны перыяд: 1957—1979 == === Прыбыццё і пашырэнне кантынгенту === У лютым і сакавіку 1957 года ў Кабул па лініі 10-га Галоўнага ўпраўлення [[Генеральны штаб Узброеных сіл СССР|Генштаба УС СССР]] была накіравана група ваенных спецыялістаў у складзе каля 10 чалавек (уключаючы перакладчыкаў) для навучання афганскіх афіцэраў і унтэр-афіцэраў правілам утрымання і эксплуатацыі пастаўленай ваеннай тэхнікі і ўзбраення. Напярэдадні адпраўкі ў [[Масква|Маскве]] камандзіраваных строга папярэдзілі паважліва ставіцца да звычаяў і традыцый краіны, не весці з афганцамі ніякіх размоў пра палітыку і не выказваць свайго меркавання адносна становішча ў Афганістане, каб не быць абвінавачанымі ва ўмяшанні ва ўнутраныя справы краіны і ў вядзенні камуністычнай прапаганды.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1957 года ў [[Герат (горад)|Гераце]], у гарнізоне 17-й пяхотнай дывізіі пачалі функцыянаваць курсы па вывучэнні замежнай бранятанкавай тэхнікі — танка [[Т-34]] і бронетранспарцёраў [[БТР-40]] і [[БТР-152]]. Праз некалькі месяцаў першыя выпускнікі склалі касцяк камандных кадраў і баявых экіпажаў 4-й танкавай брыгады ў Кулі-Чархі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Паспяховая праца савецкіх спецыялістаў актывізавала далейшае супрацоўніцтва паміж краінамі ў ваеннай вобласці. У Афганістан была накіравана дадатковая колькасць спецыялістаў. За 1961—1967 гады ў краіне пабывалі каля 4500 вайскоўцаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Пасля перавароту 1973 года аўтарытэт цэнтральнай улады скараціўся, большага ўплыву ў грамадстве атрымала ісламскае духавенства. З гэтай нагоды Крэмль стаў больш актыўна ўмешвацца ва ўнутраныя справы суседа. У прыватнасці, Масква актывізавала дапамогу ўраду [[Мухамед Дауд|М. Дауда]]. Паводле заходніх крыніц, яна складала каля 100 млн долараў у год. Павялічыўся і кантынгент ваенспецаў і саветнікаў — з 1500 чалавек у 1973 годзе да 5000 да 1978 года. А ў канцы ліпеня 1975 годзе па асабістай просьбе Дауда ў Афганістан тэрмінам на 2 гады была накіравана група савецкіх ваенных кансультантаў у Сухапутныя войскі, Міністэрства абароны, Генштаб і ва ўсе органы цэнтральныя кіравання. У склад каманды ўваходзілі 35 чалавек (без перакладчыкаў і апарата галоўнага кансультанта): 11 — для працы ў Міністэрстве нацыянальнай абароны (МНА); 3 — у вайсковых карпусах (па адным у кожны); 21 — у «разгорнутых» (укамплектаваных не менш чым на 50-60 %) пяхотных дывізіях, па 3 кансультанта на кожную — па артылерыі, тэхніцы і па тыле.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} У маі 1978 года было падпісана міжурадавае пагадненне аб ваенных саветніках, у адпаведнасці з якім быў павышаны статус замежных вайскоўцаў (замест кансультантаў – саветнікі) і павялічана іх колькасць са 100 да 400 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Паралельна, па запыту Кабула, у органы бяспекі накіраваны супрацоўнікі КДБ. Савецкія чэксіты патрабаваліся для аказання саветніцкай дапамогі па лініі разведкі, контрразведкі, ваеннай контрразведкі, у падрыхтоўцы нацыянальных кадраў, аснашчэнні сродкамі тэхнікі і сувязі{{sfn|Христофоров|2014|p=4—5}}{{sfn|Христофоров|2016|p=64—66}}. === Узаемаадносіны з афганцамі === Прыбыццё першых мушавераў у 1956 годзе было прынята афганскімі афіцэрамі даволі стрымана, што звязана ў значнай ступені з уплывам [[Узброеныя сілы Турцыі|турэцкіх]] саветнікаў, якія працавалі ў той час у афганскай арміі, і празаходняй арыентацыяй часткі старэйшых афіцэраў і генералаў. Адстойваючы свае пазіцыі, яны імкнуліся дыскрэдытаваць савецкую тэхніку, звярталі ўвагу на састарэласць пастаўленай у Афганістан зброі, выказвалі сумневы ў яго высокіх баявых якасцях. Яны з захапленнем гаварылі пра аналагічныя заходнія, галоўным чынам амерыканскія, узоры зброі.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Каб пераламаць сітуацыю, М. Дауд па радзе савецкага боку прыняў рашэнне правесці паказальныя стрэльбы для караля [[Захір-шах|Захіра-шаха]] і прадэманстраваць, такім чынам, баявыя магчымасці савецкай зброі. Пры гэтым была пастаўлена жорсткая задача: усю баявую працу павінны праводзіць толькі афганскія вайскоўцы без якога-небудзь удзелу савецкіх спецыялістаў. Па выніку стрэльб васпан у прысутнасці афганскай эліты выказаў захапленне з нагоды высокіх баявых якасцяў савецкай зброі і выказаў падзяку замежнікам за аказаную дапамогу. Гэта кардынальна змяніла стаўленне да спецыялістаў.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Кіраўнік ваеннага саветніцкага апарата генерал-лейтэнант Гарэлаў успамінаў, што да снежня 1979 года афіцэры прасоўваліся па Афганістане без аховы і ўсюды сустракалі сардэчны прыём.{{sfn|Салмин|2019|loc=До 1978 года}} Але імкненні савецкага кіраўніцтва ў цэлым і савецкага ваеннага камандавання ў прыватнасці да наладжвання ўсебаковай каардынацыі сумесных дзеянняў з партнёрамі не заўсёды знаходзіла належны воклік з афганскага боку. Прычын таму было некалькі. Гэта і невысокая баяздольнасць шэрагу афганскіх ваенных часцей і падраздзяленняў, і адсутнасць належнай вывучкі матывацыі, і ўпартае нежаданне або аб’ектыўная немагчымасць прытрымлівацца ўказанняў саветнікаў.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} З цягам часу кантынгент апынуўся ўцягнутым ва ўнутраныя справы краіны. Кіруючая партыя [[Народна-дэмакратычная партыя Афганістана|НДПА]] была расколатая на дзве фракцыі — «Хальк» і «Парчам». Пасля [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|перавароту 1973 года]] яны падзялілі ўладу наступным чынам: кіраўнік першай, [[Нур Махамад Таракі|М. Таракі]], стаў старшынёй Рэвалюцыйнага савета і прэм’ер-міністрам, а прадстаўнік другой, [[Бабрак Кармаль|Б. Кармаль]], — намеснікам старшыні Рэўсавета і прэм’ер-міністра. Паміж фракцыямі пачалася грызня. Да ўнутранапатрыйнага канфлікту неўзабаве далучыліся савецкія прадстаўнікі ў Кабуле. Партыйныя і ваенныя саветнікі падтрымлівалі фракцыю «Хальк». Прадстаўнікі КДБ працавалі з «Парчамам». Паводле ўспамін В. П. Заплаціна, саветніка начальніка Галоўнага палітычнага ўпраўлення афганскай арміі, на адной нарадзе справа дайшла да таго, што саветнікі ледзь не пабіліся адзін з адным.<ref>Леонид Млечин. [https://www.kommersant.ru/doc/3585195 Рикошет на сорок лет] // Комерсантъ, 2 апреля 2018</ref> ==Афганская вайна: 1979—1989== {{Асноўны артыкул|Афганская вайна (1979—1989)}} === Роля і ўдзел === У час Афганскай вайны праца саветнікаў і ваенспецаў была заслонена дзейнасцю часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]]. У далейшым тэма не атрымала належнай увагі і ацэнкі ні ў постсавецкай, ні ў заходняй гістарычнай літаратуры. Тым не менш іх роля ў ваенных падзеях была вельмі значнай. Яны аказвалі дапамогу афганскім генералам і афіцэрам у падтрыманні злучэнняў і часцей у баявой гатоўнасці, планаванні і кіраўніцтве ваеннымі дзеяннямі супраць [[Афганскія маджахеды|маджахедаў]]. Акрамя таго, ім даводзілася выконваць нечаканыя задачы, як барацьба за адзінства шэрагаў кіруючай прасавецкай НДПА, аказанне дапамогі ў станаўленні органаў улады на месцах, мабілізацыйных мерапрыемствах.{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} Часцяком замежнікі фактычна кіравалі афганскімі войскамі ў ходзе баявых дзеянняў замест сваіх падсаветных.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}} Мушаверы таксама сачылі, як тыя ці іншыя падраздзяленні вырашалі баявыя задачы, каб пасля вяртання ў месцы пастаяннай дыслакацыі зрабіць пільны і павучальны разбор. Перад аперацыямі абавязкова для афганцаў праводзіліся тактыка-спецыяльныя заняткі{{sfn|Пинчук|2002}}. Да канца 1980 года колькасць ваенных саветнікаў складала 1600—1800, сярод іх было да 80 генералаў. У сярэднім у кожным батальёне афганскай арміі налічвалася 3—4 савецкіх афіцэра, у палку — 4—5, дывізіі – 11–12, а таксама перакладчыкі. Былі саветнікі і ў цэнтральным апараце. Да 1985 года колькасць савецкіх вайскоўцаў ва ўрадавых войсках складала: 761 саветнік, 205 спецыялістаў, 227 перакладчыкаў. На 1 студзеня 1988 года ў афганскай арміі працавалі 1007 савецкіх ваенных спецыялістаў, у тым ліку 694 саветнікі. У гэты лік не ўваходзяць саветнікі КДБ, пагранвойск і МУС.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}}{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}} Супрацоўнікі МУС і ўнутраных войск дзейнічалі ў краіне з 1978 года. Акрамя саветнікаў, па лініі [[Унутраныя войскі СССР|ўнутраных войск СССР]] у гарачай кропцы дзейнічалі атрады спецыяльнага прызначэння МУС. Усяго праз канфлікт прайшлі 856 вайскоўцаў войск правапарадку. Восем з іх загінулі. У задачы саветнікаў уваходзіла падрыхтоўка кадраў афганскай міліцыі «Царандай» і Галоўнага ўпраўлення абароны рэвалюцыі — аналага савецкіх унутраных войск. Агулам спецыялісты МУС навучылі і падрыхтавалі 10126 чалавек. Навучанне кадраў для ўнутраных структур Афганістана праходзіла як на афганскай тэрыторыі, так і на савецкай. Па рашэнні савецкага ўрада, дзейнасць ваенных спецыялістаў, якія працавалі ў Афганістане па лініі МУС, не афішавалася. Супрацоўнікі МУС мелі на руках дакументы грамадзянскіх спецыялістаў: настаўнікаў, геолагаў, будаўнікоў і іншых прафесій.<ref name="мус">[https://www.mk.ru/politics/2019/02/13/po-dokumentam-byl-stroitelem-rosgvardiya-raskryla-rol-mvd-v-afganskoy-voyne.html «По документам был строителем»: Росгвардия раскрыла роль МВД в афганской войне] // Московский Комсомолец, 19 февраля 2019</ref> У працы саветнікаў па лініі КДБ у гады вайны ўзніклі розныя асаблівасці, пра якія доўгі час аддавалі перавагу не распаўсюджвацца, а менавіта правядзенне перамоў з маджахедамі: перапісваліся, асабіста сустракаліся з верхаводамі атрадаў, спрабавалі мірным шляхам вырашаць нейкія пытанні. Вядома, такая праца вялася негалосна. Аналагічныя метады ў будучыні актыўна выкарыстоўваліся расійскай контрразведкай падчас вайны ў [[Чачня|Чачні]]{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}}. Усяго ж за гады вайны ў Афганістан было камандзіравана каля 8000 саветнікаў, спецыялістаў і перакладчыкаў, з іх загінулі 180—195.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Окороков|2012|loc=Военное сотрудничество с Афганистаном}} === Умовы службы === Савецкія саветнікі і ваенспецы працавалі ў 47 гарнізонах{{sfn|Пинчук|2002}}. Афіцэры-мушаверы і салдаты, што іх абслугоўвалі, хадзілі ў форме афганскай арміі. Афіцэр штомесяц атрымліваў каля 1000 інвалютных рублёў — утрая больш, чым яго калега з АКСВА (у час вайны заробак саветнікаў у пералічэнні на долары павялічыўся з тысячы да сямісот: значна больш, чым яны маглі атрымліваць на радзіме; прыбаўку празвалі «труннымі грашыма»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}). У адрозненне ад апошніх мушаверам дазвалялася браць у гарачую кропку жонак<ref name="АиФ">[https://aif.by/timefree/history/shuravi_dushman_gruz_200_desyat_slov_kotorye_prishli_k_nam_iz_afgana Шурави — душман — груз 200. Десять слов, которые пришли к нам из Афгана] // Аргументы і факты, 24 декабря 2019</ref>. Байцы маглі за год назапасіць на машыну, за два — на першы ўнёсак за кватэру ў кааператыўным доме у СССР. Звычайнаму савецкаму афіцэру на гэта патрабавалася куды больш часу. Нядзіўна, што ў арміі ненавідзелі саветнікаў. Ля ўваходу на тэрыторыю некаторых савецкіх часцей віселі абразлівыя шыльды: «З сабакамі і саветнікамі ўваход забаронены»{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Советники}}. У асяроддзі афіцэраў баявых часцей склалася меркаванне, што яны знаходзіліся ў прывілеяваным становішчы, не падвяргаліся рызыцы загінуць у баі, побыт іх быў уладкаваны прыстойна, мелі вялікія аклады{{sfn|Пинчук|2002}}. Аднак большасць саветнікаў і спецыялістаў, за выключэннем размешчаных у Кабыле, жылі ў найцяжэйшых умовах, дзялілі з афганцамі нягоды побыту, пастаянна падвяргаючыся смяротнай небяспецы. Умовы жыцця і службы часцяком не ішлі ні ў якое параўнанне са службай афіцэраў 40-й арміі{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}. Паводле ўспамін генерал-лейтэнанта А. У. Зінчанка, яму часта даводзілася бачыць, як у адным з глінабітных збудаванняў размяшчалася група спецыялістаў, звычайна 4-5 чалавек: тры афіцэры-саветнікі, лейтэнант-перакладчык і салдат-радыст. Гэтая каманда, незалежна ад пасад і званняў, кожную ноч несла ахоўную службу каля дома, рыхтавала сабе ежу, займалася ўборкай і нарыхтоўкай вады, каб увечары можна было памыцца. Пры тым час ад часу яны падвяргаліся абстрэлам праціўніка. Раз у месяц хтосьці з групы прылятаў на спадарожным верталёце ў Кабул і атрымліваў на ўсіх грашовае ўтрыманне, закупляў прадукты, забіраў пошту{{sfn|Пинчук|2002}}. Знаходзячыся ў правінцыі, вайскоўцы былі адарваны ад знешняга свету: тэлефонная сувязь адсутнічала, лісты хадзілі нерэгулярна. Бывала, саветнікі па два—тры месяцы не мелі ніякіх вестак ад сям’і, самі не маглі перадаць вестку. У час прыездаў у Кабул яны заўсёды стараліся патэлефанаваць дадому.{{sfn|Руденко|2011|loc=Домой лучше не звонить!}} У сваіх даследаваннях і ўспамінах розныя аўтары, у залежнасці ад той ці іншай ведамаснай прыналежнасці, прыводзяць розныя даныя аб колькасці, умовах службы і значнасці саветнікаў па лініі таго ці іншага ведамства. Напрыклад, генерал-палкоўнік [[Іван Пятровіч Вярцелка|І. П. Вярцелка]], першы намеснік начальніка пагранвойск [[КДБ СССР]] адзначаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}:{{пачатак цытаты}}Нашым памежным саветнікам у Афганістане даводзілася асабліва цяжка. Калі ў пяхотнай дывізіі афганскай арміі налічвалася да 60 саветнікаў з перакладчыкамі, абслугай і аховай, то ў памежнай брыгадзе іх было ў дзесяць разоў менш. Прычым ні аховы, ні перакладчыкаў ім у падтрымку не давалі. Прыкладна ў такім жа рэжыме і ў такіх жа ўмовах даводзілася працаваць і нашаму верхняму саветніцкага эшалону.{{канец цытаты}} Генерал арміі М. А. Гарэеў пісаў{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}: {{пачатак цытаты}}Справа даходзіла да абсурду. У ракетных дывізіёнах і іншых часцях гвардыі, якія ўваходзяць у склад МДБ, спецыялістамі прызначаліся афіцэры Савецкай Арміі.... Маёр-спецыяліст у войсках МДБ, атрымліваў больш галоўнага ваеннага саветніка пры Міністэрстве абароны.{{канец цытаты}} Адстаўны палкоўнік [[ФСБ РФ]] П. Ф. Кудасаў, які прыбыў у гарачую кропку ў 1982 годзе, успамінаў, што адразу па прыбыцці на яго групу (29 чалавек) выдалі адзін аўтамат, два магазіна і сказалі: «''Хлопцы, вы толькі ноч пратрымаецеся, а заўтра размяркуем па правінцыях''»{{sfn|Руденко|2011|loc=Первый день на чужой земле}}. Пры тым нідзе ніякай аховы для саветнікаў не вылучалі. У мэтах бяспекі і з-за павышанай пагрозы здрады з боку афганцаў яны жылі ў асобных саветніцкіх гарадках. Апроч таго, у размяшчэнне савецкага гарнізона староннім уваход забаронены, а да саветнікаў пастаянна ішлі афганцы: аператыўны склад, прадстаўнікі атрадаў маджахедаў, з якімі вялі перамовы, агентура з ліку мясцовых жыхароў. Усім ім нявыгадна было «свяціцца». Аднак і ў іх замежнікі не адчувалі абароненасць. Паводле Кудасава, калі частка саветнікаў з’язджала на аперацыі, у гарадку заставалася некалькі чалавек, што недастаткова нават для нясення каравульнай службы. У такіх выпадках ім вылучалі невялікія каманды вайскоўцаў з баявых падраздзяленняў{{sfn|Руденко|2011|loc=Туда, где "теплее"}}. === Складанасці з афганцамі === На фоне вайны паміж афганцамі ішла дбайная барацьба за ўвагу саветнікаў. Спецыялісты гэты момант таксама ўлічвалі і будавалі сваю працу такім чынам, каб кожнаму знайсці хоць бы некалькі хвілін. З падсаветнымі працу імкнуліся будаваць на даверы, але не забывалі і пра пільнасць для ўласнай бяспекі. Пры атрыманні аператыўных звестак і планаванні баявых дзеянняў замежнікі выконвалі меры канспірацыі, каб пазбегнуць уцечкі інфармацыі да маджахедаў.{{sfn|Руденко|2011|loc=О специфике работы советника}} Пры тым большасць савецкіх вайскоўцаў мела вельмі смутныя ўяўленні пра замежныя рэаліі — пра асаблівасці побыту, традыцыі, звычаі, псіхалогію народаў. Без гэтых ведаў узаемадзеянне з саюзнікамі выбудоўваць было цяжка. Часам адбываліся непрыемныя інцыдэнты, якія наносілі шкоду прэстыжу СССР за мяжой{{Sfn|Коломнин|2008|loc=По советскому образцу}}. Мушаверы зразумелі бескарыснасць і неэфектыўнасць сваіх ваенна-тэарэтычных і практычных саветаў. Прынцыпы «Рабі як я!» ці «Не можаш – навучым, не хочаш — прымусім!», савецкія формы і метады абсалютна не працавалі для афганцаў<ref>Сергей Скрипаль. [https://stapravda.ru/20131227/afgan_neizvestnye_stroki_neizvestnoy_voyny_73564.html Афган: Неизвестные строки неизвестной войны] // Ставропольская правда, 27 декабря 2013</ref>. На гэтую праблему паказвалі і заходнія даследчыкі Арцемій Каліноўскі і Антоніа Джустоцы. Яны пазначылі, што спецыялісты спрабавалі рабіць усё па савецкім узоры і па камуністычнай ідэалогіі, але, сутыкнуўшыся са складанымі афганскімі рэаліямі і асаблівасцямі, сталі адыходзіць ад гэтага і раілі сваім афганскім калегам быць меней ідэалагічна жорсткімі<ref>Giustozzi, A., & Kalinovsky, A. M. (2016). [https://kclpure.kcl.ac.uk/portal/en/publications/missionaries-of-modernity-advisory-missions-and-the-struggle-for-/ Missionaries of modernity: advisory missions and the struggle for hegemony, from the 1940s to Afghanistan]. C Hurst & Co Publishers Ltd. </ref>. Асобныя праблемы ўтваралі моўныя асаблівасці. Спецыялістаў з СССР навучалі літаратурнаму варыянту [[фарсі]]. Ён не заўжды быў зразумелы мясцоваму насельніцтву, якое размаўляла гутарковай. Палкоўнік у адстаўцы Кудасаў успамінаў{{sfn|Руденко|2011|loc=Будни советника СГИ}}: {{пачатак цытаты}} Падышоў да [[Дэкханы|дэхканіна]], які сядзеў на зямлі побач з вялікай гарой бульбы, і кажу:<br>— Паважаны, мне трэба дзесяць кілаграмаў бульбы.<br>Бульба па-персідску — сібезамені (земляныя яблыкі). Дэхканін глядзіць на мяне і адказвае:<br>— Хічкас шома не фахмідам (я вас не разумею; і ўсё, маўляў, да пабачэння), — адказвае не груба, у рамках прыстойнасці.<br>Я пераважу погляд з гандляра на бульбу і не магу зразумець: перад ім — бульба, ён не хоча прадаваць, чаму? Таму што пакупнік — шураві з аўтаматам? Такая нядобразычлівасць мяне непрыемна ўразіла, але потым высветлілася, што мы проста не зразумелі адзін аднаго. Афганец і ведаць не ведае, што бульба па-персідску — земляныя яблыкі, на мясцовым гаворцы яе назва гучыць зусім па-іншаму — «качалу». {{канец цытаты}} ==Пасля вываду АКСВА: 1989—1992== {{Асноўны артыкул|Вывад савецкіх войск з Афганістана|Грамадзянская вайна ў Афганістане (1989—1992)}} Па меры вываду злучэнняў і часцей [[40-я агульнавайсковая армія|40-й арміі]] з гарачай кропкі вярталіся і мушаверы. Былі скарочаны адпаведныя пасады ў кабульскім гарнізоне. У цэлым на працягу першага этапу вываду 40-й арміі саветніцкі калектыў быў скарочаны на 498 чалавек.{{sfn|Салмин|2019|loc=После апреля 1978 года}}{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} У час вываду войск фіксавалася значныя змены ў стаўленні да саветнікаў і спецыялістаў. Сяброўскі і дзелавы кантакт амаль цалкам знік. Пачасціліся пагрозы ў бок афіцэраў, якія навучаліся ў СССР. Часам мушавераў, якія пакідалі краіну, не толькі не праводзілі, як гэта звычайна рабілася, а наадварот — адключылі на час збораў у іх пакоях электраэнэргію, а пры ад’ездзе здзекліва абражалі{{sfn|Пинчук|2002}}. Пасля 15 лютага 1989 года савецкіх ваенных саветнікаў, як і войск, на тэрыторыі Рэспублікі Афганістан не засталося. Мелася толькі невялікая колькасць ваенных спецыялістаў, парадку 30 чалавек, на чале з генералам арміі М. А. Гарэевым, неабходных для аказання дапамогі ва ўжыванні складаных відаў тэхнікі і прыёму транспартных самалётаў, якія пастаўлялі прадукты харчавання і іншую маёмасць.{{sfn|Ляховский|1995|loc=О советских военных советниках в Афганистане}} Таксама ў краіне заставаліся саветнікі па лініі МУС і ўнутраных войск.<ref name="мус"/> Місія каманды Гарэева была вельмі няпростай. Абстаноўка для Кабула заставалася жаласнай, салдаты і навучэнцы ваенных навучальных устаноў масава дэзерціравалі са зброяй і боепрыпасамі. Чакалася, што ўрад краіны падзе за тры месяцы. Аднак спецыялісты адразу ўзялі сітуацыю пад кантроль і пачалі праводзіць рэарганізацыю ў афганскай арміі, зрабіўшы асобы акцэнт на ўрэгуляванні спрэчак унутры кіруючай партыі, а таксама прымірылі ўладу і вайскоўцаў. Намаганнямі групы Гарэева ўрад Афганістана пратрымаўся да 1992 года<ref>Владислав Безменов. [https://milliard.tatar/news/tatarskii-general-spasenie-afganistana-i-rabota-nad-voennymi-osibkami-3656 Татарский генерал: спасение Афганистана и работа над военными ошибками] // Миллиард.татар, 21 июня 2023</ref>. У сакавіку 1989 года маджахеды пачалі [[Бітва за Джалалабад (1989)|наступленне на Джалалабад]]. Афганскай арміі ўдалося адбіць атакі з дапамогай уласнай авіяцыі і савецкіх ракетчыкаў.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У снежні 1991 года супрацоўнікі КДБ пакідаюць краіну.{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} У красавіку 1992 года напярэдадні [[Падзенне Кабула (1992)|падзення Кабула]] прэзідэнт [[Махамад Наджыбула|М. Наджыбула]] выклікаў старэйшага расійскага вайсковага саветніка генерала [[Валерый Уладзіміравіч Лагошын|В. У. Лагошына]] і паведаміў, што ён і ягоныя калегі (на той момант у сталіцы заставалася ўсяго сем вайсковых саветнікаў) павінны неадкладна пакінуць краіну, бо маджахеды хутка захопяць уладу. Праз [[Кабул (аэрапорт)|міжнарожны аэрапорт Кабула]] група вылецела ў [[Ташкент]].{{sfn|Брейтвейт|2013|loc=Падение Кабула}} == Перакладчыкі == [[File:2 Группа урду в Кабуле март 1986.tif|міні|Група спецыялістаў па [[урду|мове ўрду]] — выпускнікі [[Ваенны інстытут Міністэрвта абароны СССР|ВІМА]] на моўнай практыцы ў Афганістане.]] Аснову кантынгенту ваенных саветнікаў і ваенспецаў складалі [[рускія]], [[украінцы]] і [[беларусы]], якія не валодалі мовамі мясцовых жыхароў: дары, [[пушту]], [[Узбекская мова|узбекскай]] і іншымі. Для вырашэння гэтай праблемы ім вылучалі студэнтаў (іх камандзіроўкі афармляліся як моўныя практыкі{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}), выпускнікоў і выкладчыкаў усходазнаўчых факультэтаў. Найбольш запатрабаванымі апынуліся [[Усходазнаўства|ўсходазнаўцы]]-[[таджыкі]], як найбольш падрыхтаваныя і знаёмыя з [[Арабскі алфавіт|арабскай графікай]], мовамі, звычаямі, традыцыямі і менталітэтам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Таджикские «востоковеды» были востребованы в «Афгане»}}{{sfn|Шахибов|2021|loc=«БЕЗ СРОКА ДАВНОСТИ»}} Напярэдадні вайны ў 1978 годзе [[Ваенны інстытут замежных моў]] адкрыў набор на гадавыя курсы ваенных перакладчыкаў персідскай мовы. Праз год адбылося два набору курсантаў па 25 чалавек. Акрамя дзяржаўнага дары, роднай мовай прыкладна 60% жыхароў Афганістана лічыўся пушту, але ў ваенным інстытуце замежных моў на пачатковым этапе вайны рыхтавалі недастаткова спецыялістаў па другой мове. Першы набор на гадавы курс навучання пушту быў выраблены толькі ў 1985 годзе.{{sfn|Арсюткина|2021|p=193}} На працягу ўсёй Афганскай кампаніі адчуваўся востры недахопам перакладчыкаў — спецыялістаў па шматлікім мовам мясцовага насельніцтва.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}}{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}} Ваенныя дзеянні ўнеслі ў методыку навучання ваенных перакладчыкаў свае пэўныя карэктывы. Распрацоўка і ўкараненне ў навучальны працэс практыкі паскоранай падрыхтоўкі ваенных перакладчыцкіх кадраў дазволіла скараціць час навучання кадраў да года замест пяці гадоў навучання.{{sfn|Шахибов|2021|loc=«ПУСТЬ ПАМЯТЬ ГОВОРИТ»}} У краіне былі адкрыты паскораныя курсы па 40 і больш мовах, у ліку якіх асаблівая ўвага надавалася выкладанню дары і пушту, а таксама заклікаліся ў Афганістан таджыкскія і туркменскія падраздзяленні, якія разбіраліся ў неабходных дыялектах{{sfn|Арсюткина|2021|p=194}}. На ваеннай кафедры ўвялі спецыяльнасць «ваенны перакладчык». Асаблівая ўвага тады надавалася студэнтам, якія спецыялізаваліся на мовах фарсі і дары. Навучэнцы пасля вяртання ў Саюз працягвалі вучобу ў сваіх [[ВНУ]]. Аднак пасля моўнай практыкі яны адставалі ад сваіх аднакурснікаў і скончылі вучобу на год пазней за іх.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} Перад накіраваннем у краіну ўсіх перакладчыкаў накіроўвалі спярша ў Маскву, а адтуль ужо у Кабул. Пасля ўступнага інструктажу іх размяркоўвалі па розных рэгіёнах Афганістана.{{sfn|Мархабо|2016|loc=Н. Умаров: 30 студентов-восточников со всего СССР прилетели в Кабул}} == Гл. таксама == * [[Воіны-інтэрнацыяналісты]] * [[Афганцы (ветэраны вайны)]] * [[Беларусы ў Афганскай вайне]] == Крыніцы== {{Крыніцы}} == Літаратура== * {{h|Окороков|2012|Окороков А. В. Тайные войны СССР: Советские военспецы в локальных конфликтах XX века. — М.: Вече, 2012. — 288, [16] с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-9533-6089-0.}} * {{h|Салмин|2019|Н. А. Салмин История от «Шурави». Советские консультанты, специалисты и советники в Афганистане (1919 – 1989 г.г.) // Музей "Шурави". — 2019. — 29 января.}} * {{h|Ляховский|1995|Ляховский А. Трагедия и доблесть Афгана. М.: Искона, 1995. - 720 с.}} * {{h|Руденко|2011|Руденко В.Г. Особая миссия. Сотрудники КГБ СССР вспоминают об Афганской войне 1979-1989гг. - Воронеж, 2011г., 284с., с илл.}} * {{h|Христофоров|2016|Христофоров В. С. Афганистан: военно-политическое присутствие СССР 1979—1989 гг. — М., 2016.}} * {{h|Христофоров|2014|Христофоров В. С. КГБ СССР в Афганистане.1978-1989 гг. К 25-летию вывода советских войск из Афганистана. — М., 2014. — С. 4 — 5.}} * {{h|Коломнин|2008|Сергей Коломнин. Особенности интернационального долга // Солдат удачи : журнал. — №2. — 2008.}} * {{h|Пинчук|2002|Аркадий Пинчук. Олег Зинченко: В Афганистане произошла трагедия предательства // Красная звезда : газета. — 2002. — 11 апреля.}} * {{h|Мархабо|2016|Азамат Мархабо. Ветераны — афганцы: «Военный советник без переводчика, как пушка без наводчика» // Ховар : Национальное информационное агенство Таджикистана. — 2016. — 15 февраля.}} * {{h|Брейтвейт|2013|Брейтвейт, Родрик Афган: русские на войне / Родрик Брейтвейт; пер. с англ. А. Ширикова. — Москва: АСТ: CORPUS, 2013.}} * {{h|Хабибов|2021|Хабибов, Ш. С. Роль переводчиков в афганской войне // Союз ветеранов ВИИЯ. — 2021. — 26 февраля.}} * {{h|Арсюткина|2025|Арсюткина М.Д. Военные переводчики на Афганской войне // Материалы LI Самарской областной студенческой научной конференции. Том 2. Секция «Иностранный язык в области профессиональной коммуникации». — 14–25 апреля 2025. — С. 193-194.}} == Спасылкі== * [https://afgan.ru/memorial/sovetniki.html Спіс саветнікаў і перакладчыкаў, якія загінулі ў Афганістане] * [https://docs.yandex.by/docs/view?tm=1778157142&tld=by&lang=ru&name=movs.pdf&text=%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8%20%D0%B2%20%D0%B0%D1%84%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B5&url=https%3A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf&lr=157&mime=pdf&l10n=ru&sign=1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d&keyno=0&nosw=1&serpParams=tm%3D1778157142%26tld%3Dby%26lang%3Dru%26name%3Dmovs.pdf%26text%3D%25D0%25A1%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D1%2581%25D0%25BA%25D0%25B8%25D0%25B5%2B%25D1%2581%25D0%25BE%25D0%25B2%25D0%25B5%25D1%2582%25D0%25BD%25D0%25B8%25D0%25BA%25D0%25B8%2B%25D0%25B2%2B%25D0%25B0%25D1%2584%25D0%25B3%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B8%25D1%2581%25D1%2582%25D0%25B0%25D0%25BD%25D0%25B5%26url%3Dhttps%253A%2F%2Fafgan-dolg.ru%2Fassets%2Ffiles%2Fmovs.pdf%26lr%3D157%26mime%3Dpdf%26l10n%3Dru%26sign%3D1b77e486bbf2d8a85aa5dc38c648141d%26keyno%3D0%26nosw%3D1 Мурзин, В. А. О военных советниках : в 3-х ч. / В. А. Мурзин. – М. : ИИУ МГОУ, 2017.] * [https://cyberleninka.ru/article/n/glavnyy-voennyy-sovetnik-v-demokraticheskoy-respublike-afganistan-1979-1980-gg Главный военный советник в Демократической Республике Афганистан (1979-1980 гг.)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{УС СССР за мяжой}} {{Кандыдат у добрыя артыкулы}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:Замежныя кантынгенты Узброеных сіл СССР]] afwopb80rhc7g142cm981l307duoxxu 0 807836 5147021 5141691 2026-05-26T15:31:24Z Iamarsenibragimov 168152 Разгортванне да паўнавартаснага артыкула: гісторыя стварэння, мараторый, сэнс, кліп. Выпраўлены памылковы факт пра суаўтарства. Пераклад і адаптацыя з ru.wiki 5147021 wikitext text/x-wiki {{Песня | Назва = Што такое восень | Выканаўца = [[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]] | Альбом = «[[Актрыса Вясна (альбом)|Актрыса Вясна]]» | Выпушчана = [[1992]] | Дата запісу = 1992 | Жанр = [[Рускі рок]]<br>[[фолк-рок]] | Працягласць = 4:56 | Кампазітар = [[Юрый Шаўчук]] | Аўтар тэксту = [[Юрый Шаўчук]] }} '''«Што такое восень»''' ({{lang-ru|Что такое осень}}) — песня расійскага рок-гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]» з альбома «[[Актрыса Вясна (альбом)|Актрыса Вясна]]» ([[1992]]), напісаная [[Юрый Шаўчук|Юрыем Шаўчуком]]. Адна з найбольш вядомых кампазіцый гурту, якая стала яго «візітнай карткай». Песня ўвайшла ў хіт-парад «100 лепшых песень XX стагоддзя» радыёстанцыі «[[Наша радыё (радыёстанцыя)|Наша радыё]]», заняўшы ў ім другое месца. Часопіс «Эксперт» паставіў яе на сёмае месца ў спісе ста галоўных песень на рускай мове (1917—2017)<ref>{{Спасылка|url=http://expert.ru/russian_reporter/2017/12/cto-glavnyih-pesen-na-russkom-yazyike--1917-2017/|загаловак=Сто галоўных песень на рускай мове (1917—2017)|выдавец=Эксперт|мова=ru|архіў=https://web.archive.org/web/20190201062847/http://expert.ru/russian_reporter/2017/12/cto-glavnyih-pesen-na-russkom-yazyike--1917-2017/|архіў-дата=2019-02-01}}</ref>. == Гісторыя стварэння == Паводле слоў аўтара, [[Юрый Шаўчук|Юрыя Шаўчука]], песня была напісана ў канцы верасня [[1991]] года. У той час музыкант жыў у адной з камунальных кватэр на Сінопскай набярэжнай побач з [[Аляксандра-Неўская лаўра|Аляксандра-Неўскай лаўрай]] у [[Санкт-Пецярбург|Пецярбургу]]. Падчас адной з прагулак па Нікольскіх могілках лаўры Шаўчук і напісаў «Што такое восень». Першапачаткова не ўсе музыканты «ДДТ» прынялі песню. Так, Андрэй Муратаў, які на той момант быў найбольш радыкальна настроены, заявіў, што «гэтую папсу» іграць не будзе. Удзельнікі гурту пачалі змяняць гучанне кампазіцыі: Андрэй Васільеў прапанаваў стылізаваць мелодыю пад рамантычныя [[1960-я]] і напісаў партыю электрагітары, Аляксандр Броўка прыдумаў басавы рыф, Вадзім Курылёў падабраў акорды, Ігар Даценка дадаў хард-рокавага драйву, а Муратаў падабраў клавішны падгалосак. Сола Міхаіла Чарнова на флейце з'явілася ўжо падчас запісу ў студыі. == Мараторый на выкананне == На канцэртах гледачы пастаянна прасілі заспяваць «Восень», і першыя гады Шаўчук саступаў жаданню публікі, заканчваючы выступленні нязменным хітом. Аднак у нейкі момант ён абвясціў часовы мараторый і пачаў папярэджваць усіх, хто прыходзіў на канцэрт, каб яны не прасілі выканаць гэтую песню. Прычыну свайго рашэння ён тлумачыў так: {{цытата|Вельмі шмат добрых гуртоў забіла суперпесня. Узгадайце [[Eagles]] — «[[Hotel California]]». І ўсё, больш нічога ніхто не ведае. <…> Гурт ДДТ цалкам мог быць пахаваны песняй «Восень». Я і хлопцы тады моцна спалохаліся. <…> І мы цэлы год увогуле не гралі, зубамі скрыгаталі, але не гралі. Зала раве, а мы як танкі. І перамаглі. Я гэтым шчыра ганаруся<ref>{{Спасылка|url=http://rockarchive.ru/text/n-1/406/index.shtml|загаловак=ДДТ: Юрый Шаўчук: Усё павінна быць натуральна|мова=ru|архіў=https://web.archive.org/web/20100701142057/http://rockarchive.ru/text/n-1/406/index.shtml|архіў-дата=2010-07-01}}</ref>.}} У 2024 годзе Шаўчук выканаў «Восень» на канцэрце «ДДТ» на [[Кіпр|Кіпры]], дзе сярод гледачоў падпявалі [[Ала Пугачова]] і Максім Галкін<ref>{{Спасылка|url=https://meduza.io/feature/2024/05/14/kontsert-ddt-na-kipre-yuriy-shevchuk-poet-osen-alla-pugacheva-sredi-zriteley-i-ona-tozhe-poet|загаловак=Канцэрт ДДТ на Кіпры. Юрый Шаўчук спявае «Восень». Ала Пугачова сярод гледачоў — і яна таксама спявае|выдавец=Meduza|мова=ru|архіў=https://web.archive.org/web/20240516052101/https://meduza.io/feature/2024/05/14/kontsert-ddt-na-kipre-yuriy-shevchuk-poet-osen-alla-pugacheva-sredi-zriteley-i-ona-tozhe-poet|архіў-дата=2024-05-16}}</ref>. == Сэнс песні == У песні гаворыцца пра восень, пра ўласцівыя гэтай пары года прыродныя з'явы і смутак, а таксама пра душэўную тугу і месца чалавека ў новай краіне — у радках ''«Осень, доползём ли, долетим ли до ответа, что же будет с Родиной и с нами?..»'' На канцэрце ў спорткомплексе «Алімпійскі» (2003) пасля гэтых слоў Шаўчук перапыніў выкананне, звярнуўся да гледачоў «Хто ж нам скажа?» і сам адказаў: «Ды ніхто». == Кліп == Некаторы час песня насіла назву «Восень», менавіта пад гэтай назвай і выйшаў кліп. Аранжыроўка ў ім прыкметна адрозніваецца ад альбомнай версіі. Відэа было знята на дзве камеры ў дзень нараджэння [[Вячаслаў Бутусаў|Вячаслава Бутусава]], 15 кастрычніка 1991 года. Рэжысёр і аператар — Барыс Дзедзянёў. У здымках бралі ўдзел музыканты гурту, а таксама сябры Шаўчука — [[Вячаслаў Бутусаў]] і Канстанцін Кінчаў. Відэарад уяўляе сабой прагулку музыкантаў па восеньскім парку ў [[Пушкін (горад)|Пушкіне]] і гульню з рэвальверам у рускую рулетку. 24 кастрычніка 2020 года на афіцыйным канале гурту з'явілася адрэстаўраваная версія кліпа; абноўлены быў і гукавы шэраг. У 2021 годзе, да 30-годдзя кліпа, [[Вячаслаў Бутусаў]] распавёў, што Шаўчук амаль што выцягнуў яго з дому ў дзень нараджэння, каб зняць гэтае відэа. == Зноскі == {{Зноскі}} == Літаратура == * Махмутов Н. М. «По „следам“ легенд уфимского рок-н-ролла». — Уфа: Лето, 2015. — 290 с. — ISBN 978-5-87308-137-9. * Захаров Л. Юрий Шевчук: «Если петь „Осень“ по баням — я сопьюсь и умру от тоски» // Комсомольская правда. — 21.08.1998. — № 154. [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні 1991 года]] [[Катэгорыя:Песні ДДТ]] [[Катэгорыя:Песні на рускай мове]] gslo1d0wtx0jaiewqr0i6wvj4xrflsw 0 807838 5147022 5141695 2026-05-26T15:31:24Z Iamarsenibragimov 168152 Разгортванне да паўнавартаснага артыкула. Выпраўлены спіс кампазіцый (быў памылковы) і суседнія альбомы ў картцы. Пераклад з ru.wiki 5147022 wikitext text/x-wiki {{Альбом | Назва = Актрыса Вясна | Выканаўца = [[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]] | Тып = студыйны альбом | Выпушчаны = лістапад 1992 | Дата запісу = сакавік — жнівень 1992 | Жанр = [[рускі рок]], [[фолк-рок]] | Працягласць = 45:55 | Лэйбл = DDT Records | Прадзюсар = Яўген Мачулаў | Папярэдні = «[[Пластун (альбом)|Пластун]]» | Год папярэдняга = 1991 | Наступны = «Чорны пёс Пецярбург» | Год наступнага = 1993 }} '''«Актрыса Вясна»''' ({{lang-ru|Актриса Весна}}) — восьмы студыйны альбом расійскага рок-гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]», які выйшаў у лістападзе [[1992]] года. Пласцінка складаецца пераважна з лірычных меладычных песень, самыя раннія з якіх былі напісаны яшчэ ў пачатку [[1980-я|1980-х]]. Альбом [[Юрый Шаўчук]] прысвяціў сваёй жонцы Эльміры, якая памерла ад раку ў сакавіку 1992 года; на вокладцы змешчаны яе малюнкі. == Пра альбом == Ідэя запісаць альбом лёгкіх меладычных кампазіцый узнікла ў Юрыя Шаўчука яшчэ падчас працы над папярэднім матэрыялам. Шаўчук адзначаў, што музай для стварэння альбома яму служыла жонка — у «Актрысу Вясну» ўвайшло шмат яе радкоў, ад якіх ён адштурхоўваўся пры напісанні песень. Запіс праходзіў на Санкт-Пецярбургскай студыі грамзапісу ў перыяд з сакавіка па жнівень 1992 года; паводле слоў удзельнікаў калектыву, праца над пласцінкай ішла ў вельмі добрай атмасферы, дзякуючы чаму запіс матэрыялу заняў каля двух тыдняў. Да пачатку [[1990-я|1990-х]] у гурта назапасілася дастаткова меладычных кампазіцый, а таксама былі перазапісаны ў прафесійных умовах некалькі старых песень Шаўчука («Дождж», «Фама»). У гэты час гурт практычна адмовіўся ад пратэстных рытм-н-блюзавых кампазіцый, хоць песні грамадзянскай скіраванасці прысутнічаюць і тут («Храм», «Радзіма»). Адбыліся чарговыя ротацыі ў складзе: па прычыне нарказалежнасці быў звольнены Нікіта Зайцаў, у гурт узялі гітарыста Рустэма Рызванава і джазавага перкусіяніста Якава Салодкага. == Кампазіцыі == Песня «Дождж» упершыню была запісана ў 1982 годзе, аднак папулярнай стала менавіта версія 1992 года з характэрным сола Ігара Ціхамірава на бязладавай бас-гітары. «У апошнюю восень» Шаўчук напісаў у кастрычніку 1990 года незадоўга да маскоўскага мемарыяльнага канцэрта [[Віктар Цой|Віктара Цоя]] і падчас выступлення прысвяціў гэтыя вершы памяці спевака. Песня ўвайшла ў спіс «100 лепшых песень XX стагоддзя» радыёстанцыі «Еўропа Плюс», заняўшы 30-ю пазіцыю. Песня «Храм» прысвечана ахвярам [[сталінскія рэпрэсіі|сталінскіх рэпрэсій]]. Песню «Актрыса Вясна» Шаўчук напісаў у ноч нараджэння сына Пятра. Песню «Радзіма» ён склаў у 1989 годзе пад уражаннем рамана «[[Доктар Жывага]]» [[Барыс Пастарнак|Барыса Пастарнака]]. == Выданні і афармленне == Вокладка альбома аформлена малюнкамі Эльміры Шаўчук пры ўдзеле пецярбургскага мастака Валерыуса. Альбом выйшаў у 1992 годзе на [[кампакт-касета|кампакт-касеце]] і [[грампласцінка|вінілавай пласцінцы]]; усе CD-выданні ўключаюць дадатковую песню «У цябе ёсць сын». У 2012 годзе выдавецтва «Бомба-Пітэр» выпусціла калекцыйны вініл агульным тыражом 1000 асобнікаў. У 2026 годзе гурт «ДДТ» выпусціў новую версію альбома. == Спіс кампазіцый == Аўтар музыкі і тэксту ўсіх песень — [[Юрый Шаўчук]]. '''Бок А''' # «Дождж» — 5:03 # «У апошнюю восень» — 4:44 # «Фама» — 6:50 # «Радзіма» — 4:36 '''Бок Б''' # «Храм» — 5:27 # «[[Што такое восень]]» — 4:56 # «Ноч» — 5:08 # «Актрыса Вясна» — 5:41 CD-выданне дадаткова ўтрымлівае песню «У цябе ёсць сын» (3:32). == Удзельнікі запісу == * [[Юрый Шаўчук]] — вакал, акустычная гітара * Аляксандр Броўка — гітара, губны гармонік, мандаліна * Андрэй Васільеў — гітара * Ігар Даценка — барабаны, бэк-вакал * Вадзім Курылёў — бас-гітара, 12-струнная гітара, бэк-вакал * Андрэй Муратаў — клавішныя, гукарэжысура * Міхаіл Чарноў — саксафоны, флейта * Ігар Ціхаміраў — сола на бязладавай бас-гітары * Яўген Мачулаў — прадзюсар == Крытыка і прыём == «Актрыса Вясна» атрымалася не толькі самым камерцыйна паспяховым альбомам гурту за ўсю яго гісторыю, але і адным з самых вядомых дыскаў у айчыннай рок-музыцы ўвогуле. Песня «[[Што такое восень]]» стала народнай, а зняты на яе кліп паказваўся па тэлебачанні; многія іншыя кампазіцыі («Дождж», «У апошнюю восень», «Радзіма») знаходзіліся ў ротацыі на расійскіх радыёстанцыях. == Зноскі == {{Зноскі}} == Літаратура == * Харитонов Н. Н. ДДТ. Книга свидетельств и очевидцев. — Архангельск: Правда Севера, 1996. — 457 с. — ISBN 5-85879-026-7. * Махмутов Н. М. «По „следам“ легенд уфимского рок-н-ролла». — Уфа: Лето, 2015. — 290 с. — ISBN 978-5-87308-137-9. [[Катэгорыя:Альбомы ДДТ]] [[Катэгорыя:Альбомы 1992 года]] [[Катэгорыя:Альбомы на рускай мове]] b6w5ym6tw0rlccwpl7t31kpq3rs33ed 0 807839 5147023 5145106 2026-05-26T15:31:25Z Iamarsenibragimov 168152 Разгортванне артыкула: гісторыя, крытыка, хіт-парады. Пераклад з ru.wiki 5147023 wikitext text/x-wiki '''«Наша радыё»''' ({{lang-ru|Наше радио}}) — расійская музычная [[радыёстанцыя]], якая транслюе музыку пераважна ў фармаце постсавецкага рускага [[Рок-музыка|року]]. Уваходзіць у склад «Мультымедыя Холдынгу» разам са станцыямі «Radio Jazz», «Rock FM» і інтэрнэт-радыёстанцыяй «Radio Ultra». З 1999 па 2019 год (акрамя 2007) радыёстанцыя штогод праводзіла буйны рок-фестываль «[[Нашэсце (фестываль)|Нашэсце]]». Акрамя таго, «Наша радыё» транслюе хіт-парад «Чартова дзюжына» і ўручае аднайменную прэмію. == Гісторыя == У 1998 годзе [[Міхаіл Козыраў]] быў звольнены з пасады праграмнага дырэктара радыёстанцыі Maximum. Падчас «вымушанага адпачынку» ён атрымаў ад [[Барыс Бярэзаўскі|Барыса Бярэзаўскага]] прапанову арганізаваць новую радыёстанцыю, у ратацыі якой была б руская рок-музыка, і пагадзіўся. Новая станцыя пад назвай «Наша радыё» пачала працу [[14 снежня]] [[1998]] года на частаце інфармацыйнай «Радыё НСН» — з песні «У нашых вачах» гурту «[[Кіно (гурт)|Кіно]]». Далей у эфіры загучалі «[[Акварыум (гурт)|Акварыум]]», «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]», «[[Аліса (гурт)|Аліса]]» і многія іншыя калектывы. Фармат «Нашага радыё» быў антытэзай «Рускаму радыё», якое на той момант з'яўлялася адзінай музычнай станцыяй, што транслявала музыку на рускай мове. 10—11 снежня [[1999]] года ў ДК імя Гарбунова з нагоды першай гадавіны станцыі быў праведзены фестываль «Нашэсце», які ў далейшым стаў штогадовым. Лічыцца, што «Наша радыё» фактычна перазапусціла жанр рускага року, дзякуючы чаму ў Расіі з'явілася новае пакаленне папулярных гітарных гуртоў. 1 лютага 2005 года Міхаіл Козыраў пакінуў пасаду генеральнага дырэктара кампаніі, якая кіравала радыёстанцыяй. Прычынамі свайго сыходу ён назваў нездаволенасць кіраўніцтва эканамічнымі паказчыкамі і ўдзелам Козырава ў іншых праектах на тэлебачанні. Да гэтага моманту станцыя была эканамічна паспяховай: у агульным рэйтынгу радыёстанцый TNS Gallup Media за канец 2004 года «Наша радыё» займала 14-е месца з доляй аўдыторыі 3,5 %. == Крытыка == Радыёстанцыю часта крытыкуюць за аднабокі музычны кансерватызм, з-за чаго аснову эфіру складаюць песні гуртоў 1980-х, 1990-х і 2000-х гадоў. Слухачы і журналісты дакараюць станцыю за тое, што яна, зыходзячы са сваіх музычных пераваг, адмаўляецца даваць эфір некаторым вядомым рок-гуртам (у прыватнасці, называюцца «Сектар Газа», «Грамадзянская абарона», «Тэлевізар»), такім чынам прадстаўляючы аўдыторыі далёка не поўную карціну постсавецкага року. У 2018 годзе шэраг музычных гуртоў і выканаўцаў адмовіліся ўдзельнічаць у фестывалі «Нашэсце» з-за яго празмернага [[Мілітарызм|мілітарысцкага]] афармлення, абумоўленага супрацоўніцтвам з міністэрствам абароны Расіі. == Хіт-парады == «Наша радыё» транслюе штотыднёвы хіт-парад «Чартова дзюжына» і ўручае аднайменную прэмію. Адным з найбольш вядомых праектаў радыёстанцыі стаў хіт-парад «100 лепшых песень рускага року XX стагоддзя», у якім песня «[[Што такое восень]]» гурту «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]» заняла другое месца. == Зноскі == {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Спасылка|url=https://www.nashe.ru|загаловак=Афіцыйны сайт радыёстанцыі|мова=ru}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Расіі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі, заснаваныя ў 1998 годзе]] [[Катэгорыя:Рок-радыёстанцыі]] [[Катэгорыя:Радыёстанцыі на рускай мове]] lw3xpjgy181uni2snjtvh5h3cbrw85z 10 808049 5147288 5146807 2026-05-27T07:28:53Z Γλωσσολαλιά 164873 5147288 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |стыль_загалоўкаў=background:#008800;color:#99CC99; |стыль_асноўнага_загалоўка=background:#008800;a,color:#ccffcc !important; |стыль_цела=background:#F0FFF0; |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] *[[Парк Яёгі|Яёгі]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Афіны)|Афіны]] 🇬🇷 * [[Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * {{iw|Японскі сад (Манагуа)|Манагуа|es|Parque Japón Nicaragua}} 🇳🇮 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * {{iw|Мінскі японскі сад|Мінск|d|Q139865318}} 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * [[Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон]] 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Сакутэйкі]] *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-адосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] *[[Таро (ліхтар)|Таро (ліхтары)]]: [[Юкімі-даро]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> 8y62vc75detxlgcktemo681xvva7gvv 5147291 5147288 2026-05-27T07:31:33Z Γλωσσολαλιά 164873 5147291 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |state= collapsed |стыль_загалоўкаў=background:#008800;color:#99CC99; |стыль_асноўнага_загалоўка=background:#008800;a,color:#ccffcc !important; |стыль_цела=background:#F0FFF0; |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] *[[Парк Яёгі|Яёгі]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Афіны)|Афіны]] 🇬🇷 * [[Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * {{iw|Японскі сад (Манагуа)|Манагуа|es|Parque Japón Nicaragua}} 🇳🇮 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * {{iw|Мінскі японскі сад|Мінск|d|Q139865318}} 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * [[Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон]] 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Сакутэйкі]] *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-адосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] *[[Таро (ліхтар)|Таро (ліхтары)]]: [[Юкімі-даро]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> k462ci7mfcz0n5fjk7cdxtzvqiexhnj 5147308 5147291 2026-05-27T08:34:16Z M.L.Bot 261 Адхілены 2 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]]) і адноўлена версія 5146807, зробленая Pabojnia: прабачце, але спалучэнне гэтых колераў проста зліваецца і нічога не чытаецца, калі не ўглядацца вельмі ўважліва 5147308 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] *[[Парк Яёгі|Яёгі]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Афіны)|Афіны]] 🇬🇷 * [[Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * {{iw|Японскі сад (Манагуа)|Манагуа|es|Parque Japón Nicaragua}} 🇳🇮 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * {{iw|Мінскі японскі сад|Мінск|d|Q139865318}} 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * [[Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон]] 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Сакутэйкі]] *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-адосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] *[[Таро (ліхтар)|Таро (ліхтары)]]: [[Юкімі-даро]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> i719t73l3ewkgwjuth13jbnsi1dcg7p 0 808134 5147180 5144443 2026-05-26T21:19:09Z JerzyKundrat 174 5147180 wikitext text/x-wiki {{Рэлігійны дзеяч}} '''Адэля Мардасевіч''' ({{lang-pl|Adela Mardosewicz}}, у манастве '''Марыя Стэла'''; {{ВД-Прэамбула}}) — каталіцкая манахіня-[[назарыцянкі|назарыцянака]], адна з [[Навагрудскія мучаніцы|Навагрудскіх мучаніц]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1888 годзе ў в. [[Цясноўка]] Нясвіжскага павета Расійскай імперыі. Пасля смерці маці, родзічы забралі яе ў [[Вільня|Вільню]]. Тут скончыла настаўніцкую семінарыю, якую арганізавалі назарыцянкі пад выглядам ткацкай школы. Ва ўзросце 22 гадоў уступіла ў кангрэгацыю назарыцянак. Адбывала навіцыят у Італіі, у 1913 годзе вярнулася на радзіму. Доўгі час знаходзілася ў [[Чэнстахова|Чэнстахове]]. Пабывала ў Італіі ў 1921 годзе. Затым працавала ў Чэнстахове, [[Кракаў|Кракаве]], [[Вадавіцы|Вадавіцах]] і Стрыі. Выконвала функцыі выхавацелькі ў інтэрнаце, эканомкі, закрыстыянкі, вышывальніцы. Меркавана, увосень 1936 года прыбыла ў [[Навагрудак]]. Разам з дзесяццю іншымі манахінямі расстраляна нацыстамі ў 1943 годзе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Bł. Maria Stella i 10 Towarzyszek — pamięć, świadectwa, łaski / Redakcja i komentarze s. Ruth Kawa CSFN; Biogramy, komentarz historyczny, przypisy s. Beata Rzepczyk CSFN. — Rzym, 2015. — ISBN 978-83-936328-4-8 {{ref-pl}} {{DEFAULTSORT:Мардасевіч Адэля}} [[Катэгорыя:Манашкі]] [[Катэгорыя:Постаці беларускага каталіцтва]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] 6g0adwhsd0k7nktdvbefjdt5onqmap9 0 808198 5147325 5145833 2026-05-27T09:36:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5147325 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Будкевіч}} {{Навуковец | Выява = Тамара Амвросьеўна Будкевіч.jpg }} '''Тама́ра Амвро́сьеўна Будке́віч''' ({{ДН|3|4|1947}}, [[Мінск]] — {{ДС|19|5|2026}}, [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[батанік]] і [[экалогія|эколаг]]. [[Кандыдат біялагічных навук]] (1983). == Біяграфія == Нарадзілася 3 красавіка 1947 года ў Мінску. У 1972 годзе скончыла вячэрняе аддзяленне [[Біялагічны факультэт БДУ|біялагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя В.&nbsp;І.&nbsp;Леніна]]<ref name="botany">{{cite web|url=https://botany.by/about-institute/istoriya-belarusskoj-botaniki-v-licax/budkevich-t-a/|title=Будкевич Тамара Амвросиевна|publisher=Институт экспериментальной ботаники НАН Беларуси|date=|lang=ru|accessdate=22 мая 2026}}</ref>. З 1966 года пачала працаваць у [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытуце эксперыментальнай батанікі імя В.&nbsp;Ф.&nbsp;Купрэвіча НАН Беларусі]] (да 1973 года знаходзілася на пасадзе старшага лабаранта). На працягу 1973—1986 гадоў з'яўлялася малодшым навуковым супрацоўнікам інстытута, а з 1974 па 1977 год таксама вучылася ў завочнай [[аспірантура|аспірантуры]] ўстановы. У 1983 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Міжвідавыя і ўнутрывідавыя ўзаемаадносіны канюшыны чырвонай, люцэрны і цімафееўкі ў аграфітацэнозах»<ref name="botany"/>. З 1986 па 1993 год Тамара Будкевіч працавала навуковым супрацоўнікам лабараторыі экалогіі (у 1986—2004 гадах яна насіла назву лабараторыі радыеэкалогіі) раслін. У 1993 годзе была пераведзена на пасаду старшага навуковага супрацоўніка, а ў 1996 годзе стала вядучым навуковым супрацоўнікам лабараторыі. Акрамя даследчай дзейнасці, яна ўваходзіла ў склад Вучонага савета інстытута, была членам Прэзідыума [[Беларускае батанічнае таварыства|Беларускага батанічнага таварыства]] і займала пасаду адказнага сакратара зборніка навуковых прац інстытута «Батаніка (даследаванні)»<ref name="botany"/>. Памерла 19 мая 2026 года ў Мінску. Развітанне з даследчыцай прайшло 25 мая таго ж года<ref name="tg1">{{cite web|url=https://t.me/botanyby/7641|title=С прискорбием сообщаем...|publisher=Telegram-канал "Институт экспериментальной ботаники НАН Беларуси"|date=19 мая 2026|lang=ru|accessdate=22 мая 2026}}</ref><ref name="tg2">{{cite web|url=https://t.me/botanyby/7662|title=Прощание состоится 25 мая...|publisher=Telegram-канал "Институт экспериментальной ботаники НАН Беларуси"|date=21 мая 2026|lang=ru|accessdate=22 мая 2026}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні Тамары Будкевіч былі прысвечаны эколага-фізіялагічным асновам узаемаадносін [[Бабовыя|бабовых]] і злакавых раслін у [[Фітацэноз|фітацэнозах]], [[алелапатыя|алелапатычнаму]] ўзаемадзеянню раслін, радыеэкалогіі лугавых фітацэнозаў, а таксама ролі каранёвых сістэм у жыццядзейнасці і адаптацыі шматгадовых траў ва ўмовах тэхнагеннага забруджвання глеб<ref name="botany"/>. Вучонай было ўстаноўлена, што ў полікампанентных [[Аграцэноз|аграцэнозах]] прыярытэтнасць унутрывідавых або міжвідавых узаемаадносін раслін у іх канкурэнцыі за водна-мінеральнае харчаванне вызначаецца ступенню адпаведнасці эдафатопу біялагічным уласцівасцям дамінуючага кампанента. Даследчыца дала колькасную ацэнку біялагічнага [[Азот|азоту]] шматгадовых бабовых траў (да 30 кілаграмаў на [[Гектар|гектар]]), які паступае ў глебу ў складзе прыжыццёвых каранёвых выдзяленняў, і пацвердзіла яго экалагічную ролю ў азотным харчаванні кампанентаў аграцэнозу<ref name="botany"/>. Асобным напрамкам яе працы стала вывучэнне ролі біятычных і абіятычных фактараў у паступленні і акумуляцыі [[Радыенукліды|радыенуклідаў]] і цяжкіх металаў у лугавых раслінах. У 2007 годзе яна распрацавала і запатэнтавала новы спосаб зніжэння назапашвання радыенуклідаў бабовымі раслінамі. Агулам з'яўляецца аўтарам і суаўтарам больш за ста навуковых публікацый, сярод якіх пяць калектыўных манаграфій<ref name="botany"/>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Міністэрства сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь]] (2001); * Ганаровыя граматы Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В.&nbsp;Ф.&nbsp;Купрэвіча НАН Беларусі. == Бібліяграфія == * Исследование динамики свободных аминокислот в корневых метаболитах многолетних трав в онтогенезе // Роль токсинов растительного и микробиального происхождения в аллелопатии. Киев: Наукова думка, 1983. С. 42—47. * Влияние эдафического фактора на ценотические отношения и некоторые физиологические процессы многолетних трав в агрофитоценозах // Межвидовые и внутривидовые отношения растений в искусственных фитоценозах. Минск: Наука и техника, 1987. Гл. 3. С. 130—140. * Аккумуляция радионуклидов растениями луговых фитоценозов // Радиоактивное загрязнение растительности Беларуси (в связи с аварией на ЧАЭС) / под ред. В.&nbsp;И.&nbsp;Парфенова, Б.&nbsp;И.&nbsp;Якушева. Минск: Наука и техника, 1995. Гл. 5. С. 198—237 (совм. с Н.&nbsp;Р.&nbsp;Жмойдяк). * Изменение ионообменных характеристик корней при экзогенной регуляции поступления и аккумуляции тяжелых металлов в растениях клевера красного и люпина узколистного // Ботаника (исследования). Сб.научн.трудов / Институт экспериментальной ботаники им. В.&nbsp;И.&nbsp;Купревича НАН Беларуси. Минск: Право и экономика, 2008. Вып. 35. С. 3—12. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-24}} {{DEFAULTSORT:Будкевіч Тамара Амвросьеўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі 19 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Батанікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты біялагічных навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі біялагічнага факультэта БДУ]] 5yka9r513maxjg9gafujx0vtlo8px8r 0 808338 5147178 5145512 2026-05-26T21:18:04Z DobryBrat 5701 арфаграфія, пунктуацыя, дапаўненне, вікіфікацыя 5147178 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Бату Сяргеевіч Хасікаў''' ({{Lang-xal|Хаска Бату}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Кіраўнік [[Калмыкія|Рэспублікі Калмыкія]] з 21 верасня 2019 года (в. а. з 20 сакавіка па 21 верасня 2019 г.). Сакратар Калмыцкага рэгіянальнага аддзялення партыі «[[Адзіная Расія]]» з 22 сакавіка 2022 года. Член Прэзідыума рэгіянальнага палітычнага савета партыі «Адзіная Расія». Дэпутат Народнага Хурала (Парламента) Рэспублікі Калмыкія (2008—2012). Член Савета Федэрацыі Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі — прадстаўнік ад выканаўчага органа дзяржаўнай улады Рэспублікі Калмыкія (2012—2014). Дарадца кіраўніка Федэральнага агенцтва па справах моладзі (2017—2019). Спартсмен-кікбаксёр, шматразовы чэмпіён свету сярод прафесіяналаў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі}} {{DEFAULTSORT:Хасікаў Бату Сяргеевіч}} jdbb3gw8non15kk8doud94ef40o1n5n 0 808527 5146913 5146666 2026-05-26T11:59:47Z JerzyKundrat 174 5146913 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Алесь Емяльянаў-Шыловіч''' ({{ДН|23|1|1987}}, [[Крычаў]]) — беларускі паэт, бард, празаік, перакладчык, рэдактар літпарталу Textura.by. Уваходзіў у сябры [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СБП]]. == Жыццяпіс == Амаль з нараджэння жыў у [[Слуцк]]у, дзе закончыў Слуцкае дзяржаўную медвучэльню. Вучыўся на біялагічным факультэце [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту]] і атрымаў спецыяльнасць «біёлаг». Працаваў у EPAM Sistems. Быў кіраўніком літаб’яднання «Вобла» пры выдавецтве «[[Галіяфы]]». Першая публікацыя з’явілася ў 2005 годзе у газеце «[[Інфа-Кур’ер]]». Друкаваўся ў раённых газетах, калектыўных зборніках, «[[Літаратура і мастацтва|ЛіМе]]», альманаху «[[Тэксты (альманах)|Тэксты]]», часопісах «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Тэрмапілы]]». Піша па-руску і па-беларуску. Аўтар зборніка вершаў «Парасонечнасць» (Мінск, 2013), казкі «Как муха себе мужа искала» (Мінск, 2018). Творы перакладаліся на польскую, украінскую і сербскую мовы<ref>[https://litrazh.org/name/ales-emyalyanau Алесь Емяльянаў], на ЛітРАЖ</ref>. == Узнагароды == Фіналіст конкурсаў беларускага ПЭН-Цэнтру, маладых літаратараў імя Ларысы Геніюш (2010) і імя Чэслава Мілаша (2011), пераможца (1-е месца) конкурсу «[[Экслібрыс (прэмія)|Эксілібрыс]]» імя Рыгора Барадуліна ў намінацыі «Пераклад» (2015), конкурсу «[[Экслібрыс (прэмія)|Эксілібрыс]]» імя Францішка Скарыны (2-е месца, 2017) і конкурсу перакладаў «[[Лёгкае пяро (конкурс)|Лёгкае пяро]]» (2015). Пераможца (2-е месца) Міжнароднага конкурсу перакладу паэзіі Віславы Шымборскай на беларускую мову (2015). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.info/persons/e/jemjaljanau-shylovich-aljes.html Емяльянаў-Шыловіч Алесь] {{DEFAULTSORT:Емяльянаў-Шыловіч, Алесь}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Крычаве]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Экслібрыс»]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] 4mfe9la9h3f9bbd0ev11943nj13k3u9 0 808548 5147138 5146792 2026-05-26T19:32:58Z SimondR 62742 /* Гісторыя і перадумовы стварэння */ 5147138 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Музей Энігальдзі-Наны |выява = Ur-Nassiriyah.jpg |подпіс = Археалагічныя раскопкі палаца Э-Гіг-Пар. На заднім плане — [[Зікурат ва Уры|Вялікі зікурат]]. |lat_dir =N |lat_deg =30 |lat_min =57 |lat_sec =42 |lon_dir =E |lon_deg =46 |lon_min =6 |lon_sec =19 |region = Iraq |CoordScale = |профіль = Месапатамскія артэфакты |заснаваны = 530-я да н.э. |дата закрыцця = V стагоддзе да н.э. |месцазнаходжанне= старажытны [[Ур]] }} '''Музей Энігальдзі-Наны''' (таксама вядомы як '''музей Бэль-Шальці-Наны''') — гістарычны аб’ект у старажытным горадзе [[Ур]] (тэрыторыя сучаснай мухафазы [[Дзі-Кар (мухафаза)|Дзі-Кар]], [[Ірак]]), які лічыцца найстаражытнейшым з вядомых публічных [[Музей|музеяў]] у свеце{{sfn|Anzovin|Podell|2000|p=69}}{{sfn|Cohen|2022|p=487}}{{sfn|Fankhänel|2024}}{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Quinn|2020|pp=11–12}}{{sfn|Walhimer|2015|p=6}}{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=251–252}}. Ён датуецца прыкладна 530 годам да н. э.{{sfn|Anzovin|Podell|2000|p=69}}{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}, а ягоным куратарам была прынцэса [[Энігальдзі]], вярхоўная [[Жрэцтва|жрыца]] бога Месяца [[Сін (міфалогія)|Наны]] і дачка [[Набанід]]а, апошняга цара [[Новававілонскае царства|Новававілонскага царства]]{{sfn|Fankhänel|2024}}{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|McIntosh|1999|p=4}}. Музей размяшчаўся прыкладна за 150 метраў на паўднёвы ўсход ад [[Зікурат ва Уры|Вялікага зікурата ва Уры]]{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=252–259}}. == Адкрыццё == Музей быў выяўлены ў 1925 годзе брытанскім [[археолаг]]ам [[Чарлз Леанард Вулі|Леанардам Вулі]] падчас экспедыцыі па раскопках палацавага і храмавага комплексу Э-Гіг-Пар у ваколіцах старажытнага [[Ур]]а{{sfn|Budge|1926|p=275}}. Даследчыкі знайшлі разнастайныя артэфакты на цаглянай падлозе VI стагоддзя да н. э., прычым нават самы новы з гэтых прадметаў быў на некалькі стагоддзяў старэйшы за саму пабудову{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=251–252}}. Наяўнасць шматмоўных гліняных этыкетак побач з аб’ектамі дазволіла Вулі зрабіць выснову, што перад ім была мэтанакіравана сабраная музейная экспазіцыя, а не выпадковы збор старажытнасцей{{sfn|Hopkins|2021|p=43}}. == Размяшчэнне і гісторыя стварэння == Музей размяшчаўся ў старажытным храмавым комплексе Э-Гіг-Пар. Гэты манументальны будынак, узведзены царом [[Набанід]]ам, меў памеры 95 метраў у даўжыню і 50 метраў у шырыню, быў арыентаваны з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Комплекс уяўляў сабой жаночы манастыр, у якім Энігальдзі кіравала як настаяцельніца жрыц Ура{{sfn|Budge|1926|p=277-278}}. Там жа знаходзіліся яе жылыя памяшканні і шэраг дапаможных пабудоў{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}{{sfn|Nash|2003|p=12}}{{sfn|Woolley|1954|p=235}}. Бацька прынцэсы, цар Набанід, захапляўся даследаваннем старажытнасцей, праводзіў уласныя [[Археалагічныя раскопкі|раскопкі]] і аднаўляў храмы{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}, праз што ў [[Гістарыяграфія|гістарыяграфіі]] яго часам называюць «першым археолагам»{{sfn|Beaulieu|1989|pp=138–140, 230, 249}}{{sfn|Pryke|2019}}. Ён прывіў дачцэ цікавасць да гістарычнай спадчыны, што ў далейшым мела натхніць яе на стварэнне ўласнай адукацыйнай калекцыі{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}{{sfn|León|1995|pp=36–37}}. У 539 годзе да н. э. Новававілонскае царства была заваявана [[Кір II Вялікі|Кірам II]] і ўвайшла ў склад [[Дзяржава Ахеменідаў|Ахеменідскай дзяржавы]]. Нягледзячы на тое, што Набанід быў адхілены ад улады (і, верагодна, адпраўлены ў ганаровую высылку ў Карманію{{sfn|Beaulieu|1989|pp=138–140, 230, 249}}), змена ўрада не паўплывала на статус Энігальдзі ва Уры. Каля 530 года да н. э. яна заснавала свой музей, які заняў адзін з пакояў манастыра{{sfn|Budge|1926|p=277-278}}, і распрацавала вакол яго паўнавартасную даследчую праграму{{sfn|Anzovin|Podell|2000|p=69}}. Гісторыкі мяркуюць, што калекцыянаванне і дэманстрацыя старажытных [[Рэліквія|рэліквій]] былі не проста захапленнем, а служылі мэтам захавання гістарычнай памяці і падтрымання легітымнасці дынастыі праз сувязь са слаўным мінулым [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]. == Калекцыя і артэфакты == [[Артэфакт (археалогія)|Артэфакты]] былі сабраны з розных паўднёвых рэгіёнаў [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}. Узрост экспанатаў ахопліваў велізарны часавы прамежак — каля 1500 гадоў (прыкладна ад 2100 да 600 гг. да н. э.){{sfn|Pryke|2019}}. Многія з рэчаў былі выяўлены падчас раскопак самім Набанідам, некаторыя паходзілі з калекцый часоў [[Навухаданосар II|Навухаданосара II]]{{sfn|Nash|2003|p=12}}{{sfn|Pryke|2019}}, а частка, як мяркуецца, была знойдзена па пачынанні самой Энігальдзі{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}{{sfn|León|1995|pp=36–37}}. Прадметы не проста захоўваліся, але былі сістэматызаваныя і размешчаныя ў пэўным парадку з адукацыйным намерам. Мяркуецца, што прынцэса асабіста адказвала за каталагізацыю і маркіроўку збору. Сярод экспанатаў вылучаліся: * ''Касіцкі [[кудуру]]'' (межавы знак), створаны каля 1400 г. да н. э. На ім былі выразаны змяя, эмблемы розных багоў і традыцыйны тэкст праклёну для парушальнікаў межаў{{sfn|Pryke|2019}}. * ''Фрагмент дыярытавай статуі цара [[Шульгі (Ур)|Шульгі]]'' (каля 2029–1989 гг. да н. э.). Захаваўся фрагмент рукі з надпісам, прычым, паводле ацэнак археолагаў, камень быў акуратна абрэзаны ў старажытнасці менавіта такім чынам, каб зберагчы першакрынічны тэкст{{sfn|Pryke|2019}}. * ''Цырыманіяльная булава''. * ''Гліняныя конусы'' з горада [[Ларса]] (каля 1700 г. да н. э.) і іншыя рытуальныя аб’екты. Акрамя музейных экспанатаў, у суседніх пакоях Э-Гіг-Пара было знойдзена мноства іншых важных прадметаў: школьныя вучэбныя таблічкі, таблічкі з разметкай для гульняў, скульптурныя рэльефы і дзвярныя завесы. Гэта дадаткова сведчыць пра тое, што манастыр быў не толькі рэлігійным, але і буйным адукацыйным цэнтрам свайго часу{{sfn|Budge|1926|p=277-278}}. == Першыя этыкеткі і каталогі == Характэрнай асаблівасцю музея з’яўляецца наяўнасць першых у гісторыі «музейных этыкетак». Каб наведвальнікі маглі зразумець паходжанне аб’ектаў, побач з імі размяшчаліся невялікія гліняныя цыліндры. На гэтых цыліндрах быў нанесены тэкст на трох розных мовах (уключаючы [[Шумерская мова|старажытнашумерскую]]), які тлумачыў гістарычную каштоўнасць кожнага прадмета{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|Pryke|2019}}. Напрыклад, адзін з цыліндраў (цяпер захоўваецца ў [[Брытанскі музей|Брытанскім музеі]]) утрымліваў тлумачальны надпіс пра тое, што экспануемы аб’ект быў знойдзены сярод руін і змешчаны ў калекцыю для азнаямлення гледачоў{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=252–259}}. Акрамя таго, музей быў абсталяваны асобнымі [[Гліняныя таблічкі|таблічкамі]], якія ўтрымлівалі агульны пералік выстаўленых аб’ектаў — на сённяшні дзень яны лічацца найстаражытнейшымі з вядомых музейных каталогаў. == Далейшы лёс == Далейшы лёс самой прынцэсы Энігальдзі невядомы{{sfn|Grande|2017|p=x}}. Музей спыніў сваё існаванне не пазней за 500 год да н. э.{{sfn|Grande|2017|p=x}} Гэта было звязана з рэзкім пагаршэннем кліматычных умоў у рэгіёне: змяненнем рэчышча ракі [[Еўфрат]], моцнай засухай і адступленнем водаў [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]]. Гэтыя экалагічныя змены прывялі да імклівага заняпаду Ура пад уладай Ахеменідаў і поўнага апусцення горада{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Pryke|2019}}{{sfn|Romain|2019|p=154}}. == Крыніцы == === Зноскі === {{крыніцы}} === Літаратура === {{refbegin|30em}} * {{Cite book |last1=Anzovin |first1=Steven |last2=Podell |first2=Janet |date=2000 |title=Famous First Facts, International Edition: A Record of First Happenings, Discoveries, and Inventions in World History |publisher=H.W. Wilson |isbn=978-0-8242-0958-2}} * {{Cite book |last=Beaulieu |first=Paul-Alain |author-link=Поль-Ален Болье |date=1989 |title=Reign of Nabonidus, King of Babylon (556-539 BC) |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt2250wnt |publisher=Yale University Press |isbn=9780300043143 |doi=10.2307/j.ctt2250wnt |jstor=j.ctt2250wnt |oclc=20391775 }} * {{Cite book |last=Budge |first=E. A. |date=1926 |chapter=The Excavations at Ur of the Chaldees |chapter-url=http://www.sacred-texts.com/chr/bct/bct12.htm |title=The Book of the Cave of Treasures |date=1926 }} * {{Cite book |last=Cohen |first=Richard |date=2022 |title=Making History: The Storytellers Who Shaped the Past |url=https://books.google.com/books?id=Cw02EAAAQBAJ |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-9821-9580-9 |language=en}} * {{Cite book |last=Dolezal |first=Robert J. |date=1987 |title=Reader's Digest Book of Facts |publisher=Reader's Digest Association |isbn=978-0-89577-256-5}} * {{Cite journal |last=Fankhänel |first=Teresa |date=2024 |title=Architecture on Display |url=http://journals.openedition.org/lha/10902 |journal=Livraisons de l'histoire de l'architecture |volume=46 |doi=10.4000/123q2 }} * {{Cite book |last=Grande |first=Lance |date=2017 |title=Curators: Behind the Scenes of Natural History Museums |url=https://books.google.com/books?id=ZZYtDwAAQBAJ |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-19275-8 |language=en}} * {{Cite book |last=Hopkins |first=Owen |date=2021 |title=The Museum: From its Origins to the 21st Century |url=https://books.google.com/books?id=hodIEAAAQBAJ |publisher=Frances Lincoln |isbn=978-0-7112-5457-2 |language=en}} * {{Cite book |last=León |first=Vicki |date=1995 |title=Uppity Women of Ancient Times |url=https://archive.org/details/uppitywomenofanc00leon/page/36 |publisher=Conari Press |isbn=1-57324-010-9 |pages=[https://archive.org/details/uppitywomenofanc00leon/page/36 36–37]}} * {{Cite book |last=McIntosh |first=Jane |date=1999 |title=The Practical Archaeologist: How We Know what We Know about the Past |url=https://books.google.com/books?id=qBtBPgAACAAJ |publisher=Facts On File |isbn=978-0-8160-3950-0}} * {{Cite journal |editor-last=Nash |editor-first=Stephen Edward |date=2003 |title=Curators, collections, and contexts: anthropology at the Field Museum, 1893-2002 |issue=36 |journal=Fieldiana: Anthropology |volume=1525 |publisher=Field Museum of Natural History |jstor=i29782661 }} * {{Cite book |last=Quinn |first=Therese |date=2020 |title=About Museums, Culture, and Justice to Explore in Your Classroom |url=https://books.google.com/books?id=OwbZDwAAQBAJ |publisher=Teachers College Press |isbn=978-0-8077-6343-8 |language=en}} * {{Cite journal |last=Romain |first=William F. |date=2019 |title=Lunar alignments at Ur: Entanglements with the Moon God Nanna |url=https://journal.equinoxpub.com/JSA/article/view/17542 |journal=Journal of Skyscape Archaeology |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=154 |doi=10.1558/jsa.39074 |s2cid=215828817 |issn=2055-3498|doi-access=free }} * {{Cite book |last=Walhimer |first=Mark |date=2015 |title=Museums 101 |url=https://books.google.com/books?id=NO_5CQAAQBAJ |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-3019-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Woolley |first=Leonard |date=1954 |title=Excavations at Ur: A Record of Twelve Years' Work |publisher=Ernest Benn Limited |location=Great Britain |isbn=978-0-8152-0110-6}} * {{Cite book |last1=Woolley |first1=Leonard |last2=Moorey |first2=Peter Roger Stuart |date=1982 |title=Ur 'of the Chaldees' |publisher=Herbert Press |isbn=978-0-906969-21-2}} {{refend}} == Спасылкі == * {{Citation |last=Pryke |first=Louise |date=2019 |title=Hidden women of history: Ennigaldi-Nanna, curator of the world's first museum |url=http://theconversation.com/hidden-women-of-history-ennigaldi-nanna-curator-of-the-worlds-first-museum-116431 |website=The Conversation |language=en }} * {{Citation |last=Wilkins |first=Alasdair |date=2011 |title=The story behind the world’s oldest museum, built by a Babylonian princess 2,500 years ago |url=https://gizmodo.com/the-story-behind-the-worlds-oldest-museum-built-by-a-b-5805358 |work=Gizmodo |language=en }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-26}} [[Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Ур]] [[Катэгорыя:Вавілон]] aphtc92h2tiecuswj1gswpydv7y884y 5147227 5147138 2026-05-26T23:51:47Z SimondR 62742 ілюстрацыя 5147227 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Музей Энігальдзі-Наны |выява = Ur-Nassiriyah.jpg |подпіс = Археалагічныя раскопкі палаца Э-Гіг-Пар. На заднім плане — [[Зікурат ва Уры|Вялікі зікурат]]. |lat_dir =N |lat_deg =30 |lat_min =57 |lat_sec =42 |lon_dir =E |lon_deg =46 |lon_min =6 |lon_sec =19 |region = Iraq |CoordScale = |профіль = Месапатамскія артэфакты |заснаваны = 530-я да н.э. |дата закрыцця = V стагоддзе да н.э. |месцазнаходжанне= старажытны [[Ур]] }} '''Музей Энігальдзі-Наны''' (таксама вядомы як '''музей Бэль-Шальці-Наны''') — гістарычны аб’ект у старажытным горадзе [[Ур]] (тэрыторыя сучаснай мухафазы [[Дзі-Кар (мухафаза)|Дзі-Кар]], [[Ірак]]), які лічыцца найстаражытнейшым з вядомых публічных [[Музей|музеяў]] у свеце{{sfn|Anzovin|Podell|2000|p=69}}{{sfn|Cohen|2022|p=487}}{{sfn|Fankhänel|2024}}{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Quinn|2020|pp=11–12}}{{sfn|Walhimer|2015|p=6}}{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=251–252}}. Ён датуецца прыкладна 530 годам да н. э.{{sfn|Anzovin|Podell|2000|p=69}}{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}, а ягоным куратарам была прынцэса [[Энігальдзі]], вярхоўная [[Жрэцтва|жрыца]] бога Месяца [[Сін (міфалогія)|Наны]] і дачка [[Набанід]]а, апошняга цара [[Новававілонскае царства|Новававілонскага царства]]{{sfn|Fankhänel|2024}}{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|McIntosh|1999|p=4}}. Музей размяшчаўся прыкладна за 150 метраў на паўднёвы ўсход ад [[Зікурат ва Уры|Вялікага зікурата ва Уры]]{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=252–259}}. == Адкрыццё == Музей быў выяўлены ў 1925 годзе брытанскім [[археолаг]]ам [[Чарлз Леанард Вулі|Леанардам Вулі]] падчас экспедыцыі па раскопках палацавага і храмавага комплексу Э-Гіг-Пар у ваколіцах старажытнага [[Ур]]а{{sfn|Budge|1926|p=275}}. Даследчыкі знайшлі разнастайныя артэфакты на цаглянай падлозе VI стагоддзя да н. э., прычым нават самы новы з гэтых прадметаў быў на некалькі стагоддзяў старэйшы за саму пабудову{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=251–252}}. Наяўнасць шматмоўных гліняных этыкетак побач з аб’ектамі дазволіла Вулі зрабіць выснову, што перад ім была мэтанакіравана сабраная музейная экспазіцыя, а не выпадковы збор старажытнасцей{{sfn|Hopkins|2021|p=43}}. == Размяшчэнне і гісторыя стварэння == [[Файл:Nabonidus.jpg|міні|Стэла з выявай цара Набаніда, бацькі Энігальдзі. [[Брытанскі музей]].]] Музей размяшчаўся ў старажытным храмавым комплексе Э-Гіг-Пар. Гэты манументальны будынак, узведзены царом [[Набанід]]ам, меў памеры 95 метраў у даўжыню і 50 метраў у шырыню, быў арыентаваны з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Комплекс уяўляў сабой жаночы манастыр, у якім Энігальдзі кіравала як настаяцельніца жрыц Ура{{sfn|Budge|1926|p=277-278}}. Там жа знаходзіліся яе жылыя памяшканні і шэраг дапаможных пабудоў{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}{{sfn|Nash|2003|p=12}}{{sfn|Woolley|1954|p=235}}. Бацька прынцэсы, цар Набанід, захапляўся даследаваннем старажытнасцей, праводзіў уласныя [[Археалагічныя раскопкі|раскопкі]] і аднаўляў храмы{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}, праз што ў [[Гістарыяграфія|гістарыяграфіі]] яго часам называюць «першым археолагам»{{sfn|Beaulieu|1989|pp=138–140, 230, 249}}{{sfn|Pryke|2019}}. Ён прывіў дачцэ цікавасць да гістарычнай спадчыны, што ў далейшым мела натхніць яе на стварэнне ўласнай адукацыйнай калекцыі{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}{{sfn|León|1995|pp=36–37}}. У 539 годзе да н. э. Новававілонскае царства была заваявана [[Кір II Вялікі|Кірам II]] і ўвайшла ў склад [[Дзяржава Ахеменідаў|Ахеменідскай дзяржавы]]. Нягледзячы на тое, што Набанід быў адхілены ад улады (і, верагодна, адпраўлены ў ганаровую высылку ў Карманію{{sfn|Beaulieu|1989|pp=138–140, 230, 249}}), змена ўрада не паўплывала на статус Энігальдзі ва Уры. Каля 530 года да н. э. яна заснавала свой музей, які заняў адзін з пакояў манастыра{{sfn|Budge|1926|p=277-278}}, і распрацавала вакол яго паўнавартасную даследчую праграму{{sfn|Anzovin|Podell|2000|p=69}}. Гісторыкі мяркуюць, што калекцыянаванне і дэманстрацыя старажытных [[Рэліквія|рэліквій]] былі не проста захапленнем, а служылі мэтам захавання гістарычнай памяці і падтрымання легітымнасці дынастыі праз сувязь са слаўным мінулым [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]. == Калекцыя і артэфакты == [[Артэфакт (археалогія)|Артэфакты]] былі сабраны з розных паўднёвых рэгіёнаў [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}. Узрост экспанатаў ахопліваў велізарны часавы прамежак — каля 1500 гадоў (прыкладна ад 2100 да 600 гг. да н. э.){{sfn|Pryke|2019}}. Многія з рэчаў былі выяўлены падчас раскопак самім Набанідам, некаторыя паходзілі з калекцый часоў [[Навухаданосар II|Навухаданосара II]]{{sfn|Nash|2003|p=12}}{{sfn|Pryke|2019}}, а частка, як мяркуецца, была знойдзена па пачынанні самой Энігальдзі{{sfn|Dolezal|1987|p=20}}{{sfn|León|1995|pp=36–37}}. Прадметы не проста захоўваліся, але былі сістэматызаваныя і размешчаныя ў пэўным парадку з адукацыйным намерам. Мяркуецца, што прынцэса асабіста адказвала за каталагізацыю і маркіроўку збору. Сярод экспанатаў вылучаліся: * ''Касіцкі [[кудуру]]'' (межавы знак), створаны каля 1400 г. да н. э. На ім былі выразаны змяя, эмблемы розных багоў і традыцыйны тэкст праклёну для парушальнікаў межаў{{sfn|Pryke|2019}}. * ''Фрагмент дыярытавай статуі цара [[Шульгі (Ур)|Шульгі]]'' (каля 2029–1989 гг. да н. э.). Захаваўся фрагмент рукі з надпісам, прычым, паводле ацэнак археолагаў, камень быў акуратна абрэзаны ў старажытнасці менавіта такім чынам, каб зберагчы першакрынічны тэкст{{sfn|Pryke|2019}}. * ''Цырыманіяльная булава''. * ''Гліняныя конусы'' з горада [[Ларса]] (каля 1700 г. да н. э.) і іншыя рытуальныя аб’екты. Акрамя музейных экспанатаў, у суседніх пакоях Э-Гіг-Пара было знойдзена мноства іншых важных прадметаў: школьныя вучэбныя таблічкі, таблічкі з разметкай для гульняў, скульптурныя рэльефы і дзвярныя завесы. Гэта дадаткова сведчыць пра тое, што манастыр быў не толькі рэлігійным, але і буйным адукацыйным цэнтрам свайго часу{{sfn|Budge|1926|p=277-278}}. == Першыя этыкеткі і каталогі == [[Файл:Clay 'label' from Bel-Shalti-Nannar's museum LOC matpc.09949 (cropped).jpg|міні|справа|Адзін з гліняных цыліндраў, якімі Энігальдзі-Нана суправаджала экспанаты свайго музея. Экспанат [[Брытанскі музей|Брытанскага музея]]: № 119014.]] Характэрнай асаблівасцю музея з’яўляецца наяўнасць першых у гісторыі «музейных этыкетак». Каб наведвальнікі маглі зразумець паходжанне аб’ектаў, побач з імі размяшчаліся невялікія гліняныя цыліндры. На гэтых цыліндрах быў нанесены тэкст на трох розных мовах (уключаючы [[Шумерская мова|старажытнашумерскую]]), які тлумачыў гістарычную каштоўнасць кожнага прадмета{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|Pryke|2019}}. Напрыклад, адзін з цыліндраў (цяпер захоўваецца ў [[Брытанскі музей|Брытанскім музеі]]) утрымліваў тлумачальны надпіс пра тое, што экспануемы аб’ект быў знойдзены сярод руін і змешчаны ў калекцыю для азнаямлення гледачоў{{sfn|Woolley|Moorey|1982|pp=252–259}}. Акрамя таго, музей быў абсталяваны асобнымі [[Гліняныя таблічкі|таблічкамі]], якія ўтрымлівалі агульны пералік выстаўленых аб’ектаў — на сённяшні дзень яны лічацца найстаражытнейшымі з вядомых музейных каталогаў. == Далейшы лёс == Далейшы лёс самой прынцэсы Энігальдзі невядомы{{sfn|Grande|2017|p=x}}. Музей спыніў сваё існаванне не пазней за 500 год да н. э.{{sfn|Grande|2017|p=x}} Гэта было звязана з рэзкім пагаршэннем кліматычных умоў у рэгіёне: змяненнем рэчышча ракі [[Еўфрат]], моцнай засухай і адступленнем водаў [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]]. Гэтыя экалагічныя змены прывялі да імклівага заняпаду Ура пад уладай Ахеменідаў і поўнага апусцення горада{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Pryke|2019}}{{sfn|Romain|2019|p=154}}. == Крыніцы == === Зноскі === {{крыніцы}} === Літаратура === {{refbegin|30em}} * {{Cite book |last1=Anzovin |first1=Steven |last2=Podell |first2=Janet |date=2000 |title=Famous First Facts, International Edition: A Record of First Happenings, Discoveries, and Inventions in World History |publisher=H.W. Wilson |isbn=978-0-8242-0958-2}} * {{Cite book |last=Beaulieu |first=Paul-Alain |author-link=Поль-Ален Болье |date=1989 |title=Reign of Nabonidus, King of Babylon (556-539 BC) |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt2250wnt |publisher=Yale University Press |isbn=9780300043143 |doi=10.2307/j.ctt2250wnt |jstor=j.ctt2250wnt |oclc=20391775 }} * {{Cite book |last=Budge |first=E. A. |date=1926 |chapter=The Excavations at Ur of the Chaldees |chapter-url=http://www.sacred-texts.com/chr/bct/bct12.htm |title=The Book of the Cave of Treasures |date=1926 }} * {{Cite book |last=Cohen |first=Richard |date=2022 |title=Making History: The Storytellers Who Shaped the Past |url=https://books.google.com/books?id=Cw02EAAAQBAJ |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-9821-9580-9 |language=en}} * {{Cite book |last=Dolezal |first=Robert J. |date=1987 |title=Reader's Digest Book of Facts |publisher=Reader's Digest Association |isbn=978-0-89577-256-5}} * {{Cite journal |last=Fankhänel |first=Teresa |date=2024 |title=Architecture on Display |url=http://journals.openedition.org/lha/10902 |journal=Livraisons de l'histoire de l'architecture |volume=46 |doi=10.4000/123q2 }} * {{Cite book |last=Grande |first=Lance |date=2017 |title=Curators: Behind the Scenes of Natural History Museums |url=https://books.google.com/books?id=ZZYtDwAAQBAJ |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-19275-8 |language=en}} * {{Cite book |last=Hopkins |first=Owen |date=2021 |title=The Museum: From its Origins to the 21st Century |url=https://books.google.com/books?id=hodIEAAAQBAJ |publisher=Frances Lincoln |isbn=978-0-7112-5457-2 |language=en}} * {{Cite book |last=León |first=Vicki |date=1995 |title=Uppity Women of Ancient Times |url=https://archive.org/details/uppitywomenofanc00leon/page/36 |publisher=Conari Press |isbn=1-57324-010-9 |pages=[https://archive.org/details/uppitywomenofanc00leon/page/36 36–37]}} * {{Cite book |last=McIntosh |first=Jane |date=1999 |title=The Practical Archaeologist: How We Know what We Know about the Past |url=https://books.google.com/books?id=qBtBPgAACAAJ |publisher=Facts On File |isbn=978-0-8160-3950-0}} * {{Cite journal |editor-last=Nash |editor-first=Stephen Edward |date=2003 |title=Curators, collections, and contexts: anthropology at the Field Museum, 1893-2002 |issue=36 |journal=Fieldiana: Anthropology |volume=1525 |publisher=Field Museum of Natural History |jstor=i29782661 }} * {{Cite book |last=Quinn |first=Therese |date=2020 |title=About Museums, Culture, and Justice to Explore in Your Classroom |url=https://books.google.com/books?id=OwbZDwAAQBAJ |publisher=Teachers College Press |isbn=978-0-8077-6343-8 |language=en}} * {{Cite journal |last=Romain |first=William F. |date=2019 |title=Lunar alignments at Ur: Entanglements with the Moon God Nanna |url=https://journal.equinoxpub.com/JSA/article/view/17542 |journal=Journal of Skyscape Archaeology |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=154 |doi=10.1558/jsa.39074 |s2cid=215828817 |issn=2055-3498|doi-access=free }} * {{Cite book |last=Walhimer |first=Mark |date=2015 |title=Museums 101 |url=https://books.google.com/books?id=NO_5CQAAQBAJ |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-3019-4 |language=en}} * {{Cite book |last=Woolley |first=Leonard |date=1954 |title=Excavations at Ur: A Record of Twelve Years' Work |publisher=Ernest Benn Limited |location=Great Britain |isbn=978-0-8152-0110-6}} * {{Cite book |last1=Woolley |first1=Leonard |last2=Moorey |first2=Peter Roger Stuart |date=1982 |title=Ur 'of the Chaldees' |publisher=Herbert Press |isbn=978-0-906969-21-2}} {{refend}} == Спасылкі == * {{Citation |last=Pryke |first=Louise |date=2019 |title=Hidden women of history: Ennigaldi-Nanna, curator of the world's first museum |url=http://theconversation.com/hidden-women-of-history-ennigaldi-nanna-curator-of-the-worlds-first-museum-116431 |website=The Conversation |language=en }} * {{Citation |last=Wilkins |first=Alasdair |date=2011 |title=The story behind the world’s oldest museum, built by a Babylonian princess 2,500 years ago |url=https://gizmodo.com/the-story-behind-the-worlds-oldest-museum-built-by-a-b-5805358 |work=Gizmodo |language=en }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-26}} [[Катэгорыя:Музеі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Ур]] [[Катэгорыя:Вавілон]] a6idil63b7xukxp8o4sfoo1adq6mpfd 0 808559 5146920 2026-05-26T12:37:18Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2018/2019 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларус...» 5146920 wikitext text/x-wiki У сезоне 2018/2019 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] ({{Бр}}'''3-е месца '''). == Склад каманды == * Кіслюк * [[Віталь Зінчанка|Зінчанка]] * [[Багдан Сергель|Сергель]] * [[Мацвей Малышэнка|Малышэнка]] * [[Ігар Кажадуб|Кажадуб]] * [[Аляксандр Буйкевіч|Буйкевіч]] * [[Павел Пархоменка|Пархоменка]] * [[Глеб Эдуардавіч Сцяпанаў|Сцяпанаў]] * [[Арцём Аляксандравіч Падасінаў|Падасінаў]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель]] * [[Сезон 2018/20190 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://handball.by/2018-45/ БГК им. Мешкова — обладатель Кубка Беларуси 2018 года!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2017/2018]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2017/2018|Гомель]] [[Катэгорыя:2017 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2018 год у Гомелі]] 98f997yxd4oynrsuh882homabmjxk2k 5146921 5146920 2026-05-26T12:37:45Z Паўлюк Шапецька 37440 5146921 wikitext text/x-wiki У сезоне 2017/2018 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] ({{Бр}}'''3-е месца '''). == Склад каманды == * Кіслюк * [[Віталь Зінчанка|Зінчанка]] * [[Багдан Сергель|Сергель]] * [[Мацвей Малышэнка|Малышэнка]] * [[Ігар Кажадуб|Кажадуб]] * [[Аляксандр Буйкевіч|Буйкевіч]] * [[Павел Пархоменка|Пархоменка]] * [[Глеб Эдуардавіч Сцяпанаў|Сцяпанаў]] * [[Арцём Аляксандравіч Падасінаў|Падасінаў]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель]] * [[Сезон 2018/20190 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://handball.by/2018-45/ БГК им. Мешкова — обладатель Кубка Беларуси 2018 года!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2017/2018]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2017/2018|Гомель]] [[Катэгорыя:2017 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2018 год у Гомелі]] ra6qz7jeybvqwqhitp6lep3udgukoqx 5146923 5146921 2026-05-26T12:40:31Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Гл. таксама */ 5146923 wikitext text/x-wiki У сезоне 2017/2018 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] ({{Бр}}'''3-е месца '''). == Склад каманды == * Кіслюк * [[Віталь Зінчанка|Зінчанка]] * [[Багдан Сергель|Сергель]] * [[Мацвей Малышэнка|Малышэнка]] * [[Ігар Кажадуб|Кажадуб]] * [[Аляксандр Буйкевіч|Буйкевіч]] * [[Павел Пархоменка|Пархоменка]] * [[Глеб Эдуардавіч Сцяпанаў|Сцяпанаў]] * [[Арцём Аляксандравіч Падасінаў|Падасінаў]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель]] * [[Сезон 2018/2019 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://handball.by/2018-45/ БГК им. Мешкова — обладатель Кубка Беларуси 2018 года!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2017/2018]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2017/2018|Гомель]] [[Катэгорыя:2017 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2018 год у Гомелі]] aq55l3f3ieokx2ashq0uxr9ps1t2lpi 0 808560 5146931 2026-05-26T13:12:10Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2017/2018 гандбольны клуб «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ('''5-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] К...» 5146931 wikitext text/x-wiki У сезоне 2017/2018 гандбольны клуб «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ('''5-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] ('''4-е месца'''). == Склад каманды == * Дз. Янкоўскі * [[Алег Тарасевіч|А. Тарасевіч]] * [[Максім Нясвадзьба|Нясвадзьба]] * Галубнічы * Сяргей Янкоўскі * Антон Кабятка * [[Мацвей Крэўчык|Крэўчык]] * [[Мікіта Шэлешка|Шэлешка]] * Навумік * [[Алег Луня|Луня]] * [[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч|Лукашэвіч]] * Зубель * [[Ігнат Дзмітрыевіч Сяліцкі|Сяліцкі]] * Кашталян * Лявонаў * Сідар == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (старшы трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна]] * [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна]] == Спасылкі == * [https://handball.by/2018-45/ БГК им. Мешкова — обладатель Кубка Беларуси 2018 года!] * [https://by.tribuna.com/handball/blogs/1507223/ Застацца ў гульні. Прэв’ю да матча з «Кронанам»] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Кронан Гродна|2017/2018]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2017/2018|Кронан]] [[Катэгорыя:2017 год у Гродне]] [[Катэгорыя:2018 год у Гродне]] nongmbzesw6rekfjecdfs1a2uf12clx 0 808561 5146945 2026-05-26T13:31:39Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2017/2018 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ('''7-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] Кубак Бела...» 5146945 wikitext text/x-wiki У сезоне 2017/2018 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ('''7-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] ('''1/4 фіналу'''). == Склад каманды == * [[Канстанцін Грыбаў|Грыбаў]] * [[Вадзім Котаў|Котаў]] * [[Арцём Красуцкі|Красуцкі]] * [[Вячаслаў Жолудзеў|Жолудзеў]] * [[Яўген Кавальчук|Кавальчук]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * [[Антон Анатолевіч Ладуцька|Ладуцька]] * [[Віталь Юркевіч|В. Юркевіч]] * [[Андрэй Аляксеевіч Васілевіч|Васілевіч]] * Чыкун * [[Ягор Лях|Лях]] * [[Дзмітрый Бабкевіч|Бабкевіч]] * Касмовіч * [[Максім Казлоў|Казлоў]] * [[Ілья Дударонак|Дударонак]] * [[Дзмітрый Бабічаў|Бабічаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2016/2017 ГК Віцязь Мінск]] * [[Сезон 2018/2019 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://by.tribuna.com/handball/blogs/1507223/ Застацца ў гульні. Прэв’ю да матча з «Кронанам»] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2017/2018]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2017/2018|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2017 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2018 год у Мінску]] lzj32hdvort04itjny2muj1y4qh6yfi 5146948 5146945 2026-05-26T13:32:52Z Паўлюк Шапецька 37440 5146948 wikitext text/x-wiki У сезоне 2017/2018 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]] ('''7-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] ('''1/4 фіналу'''). == Склад каманды == * [[Канстанцін Грыбаў|Грыбаў]] * [[Вадзім Котаў|Котаў]] * [[Арцём Красуцкі|Красуцкі]] * [[Вячаслаў Жолудзеў|Жолудзеў]] * [[Яўген Кавальчук|Кавальчук]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * [[Антон Анатолевіч Ладуцька|Ладуцька]] * [[Віталь Юркевіч|В. Юркевіч]] * [[Андрэй Аляксеевіч Васілевіч|Васілевіч]] * Чыкун * [[Ягор Лях|Лях]] * [[Дзмітрый Бабкевіч|Бабкевіч]] * Касмовіч * [[Максім Казлоў|Казлоў]] * [[Ілья Дударонак|Дударонак]] * [[Дзмітрый Бабічаў|Бабічаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2016/2017 ГК Віцязь Мінск]] * [[Сезон 2018/2019 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://by.tribuna.com/handball/blogs/1507223/ Застацца ў гульні. Прэв’ю да матча з «Кронанам»] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2017/2018]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2017/2018|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2017 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2018 год у Мінску]] tlzulw5p07ywgeo0291h632jm0aem2m 14 808562 5146946 2026-05-26T13:32:06Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «[[Катэгорыя:ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:Сезоны паводле гандбольных клубаў Беларусі|Віцязь ]]» 5146946 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:Сезоны паводле гандбольных клубаў Беларусі|Віцязь ]] qlawqsz547hrz9x90qx2voy6ts9keit 5146947 5146946 2026-05-26T13:32:34Z Паўлюк Шапецька 37440 5146947 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:ГК Віцязь-Леон]] [[Катэгорыя:Сезоны паводле гандбольных клубаў Беларусі|Віцязь ]] 2dbatxskc10vj87b2r0oeimt5f2uc7r 0 808563 5146957 2026-05-26T13:48:08Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада Гарадок, Віцебская вобла...» 5146957 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] у перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказас пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі-елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шым]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] n72rgtbl386o7j6eb9qis818p10ityx 5146959 5146957 2026-05-26T13:48:28Z DBatura 73587 5146959 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказас пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі-елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шым]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] pkphvamljl2wzf8lv9q0ctd5su0ybth 5146963 5146959 2026-05-26T13:50:32Z DBatura 73587 /* Утварэнне гета */ 5146963 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі-елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шым]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] a5przoo5gil23tqdgvcpr076ofht3lp 5146964 5146963 2026-05-26T13:50:52Z DBatura 73587 5146964 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі-елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шым]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] amg8fw0brpneenijucwyrp91qvawcoc 5146971 5146964 2026-05-26T13:52:34Z DBatura 73587 /* Умовы */ 5146971 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шым]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] 1m1xmqj6prdj0j6p3znsglj4w6ol6n7 5146973 5146971 2026-05-26T13:53:29Z DBatura 73587 /* Выратаванне вязняў */ 5146973 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Варабёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сіваковых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] rz0he959inxg17ewe0v17qrza1dunma 5146981 5146973 2026-05-26T13:55:59Z DBatura 73587 /* Выратаванне вязняў */ 5146981 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Вараб’ёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здзесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сівакавых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] 22me84toyfog66sgi1dhfekijkjyxgo 5146990 5146981 2026-05-26T13:59:58Z DBatura 73587 5146990 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Гарадоцкае гета|гета ў аднайменным населеным пункце Мінскай вобласці}} [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Вараб’ёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здзесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сівакавых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] thl7ucap1pq07ili19vulb6r6ohful5 5146991 5146990 2026-05-26T14:00:24Z DBatura 73587 5146991 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|гета ў аднайменным населеным пункце Мінскай вобласці}} [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Вараб’ёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здзесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сівакавых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] hvzugyhtd7xmj00q2sibmq2d8v8t5cc 5146992 5146991 2026-05-26T14:00:52Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Гарадоцкае гета]] у [[Гета ў Гарадку (Гарадоцкі раён)]] 5146991 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|гета ў аднайменным населеным пункце Мінскай вобласці}} [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Вараб’ёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здзесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сівакавых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок (Віцебская вобласць)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] hvzugyhtd7xmj00q2sibmq2d8v8t5cc 5146996 5146992 2026-05-26T14:02:03Z DBatura 73587 /* Літаратура */ 5146996 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|гета ў аднайменным населеным пункце Мінскай вобласці}} [[File:Ghetto Haradok (Haradok district) Berezovka 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гарадоцкае гета''' (жнівень — 12 кастрычніка 1941) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Гарадок, Віцебская вобласць|Гарадок]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Утварэнне гета == Даваенны гарадок быў невялікім местачковым мястэчкам з большасцю яўрэйскага насельніцтва ([[штэтл]]ам). Да пачатку вайны ў мястэчку жыло 2400—2500 яўрэяў<ref name=autogenerated7>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html Последний свидетель] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/shmuilovich.html |date=20140815205020 }}</ref><ref name=autogenerated5 />. Апроч таго, у 1939 годзе ў мястэчку з’явіліся габрэі-ўцекачы з акупаванай Польшчы. Іх расказам пра стаўленне немцаў да габрэяў далёка не ўсе верылі і не сталі сыходзіць перад акупацыяй. Паспелі эвакуявацца, у асноўным, толькі тыя, у каго быў конь, і яны змаглі дабрацца да чыгункі. Але большай часткай мясцовыя жыхары засталіся на месцы. Да таго ж многім з тых, хто ўсё ж спрабаваў бегчы на ўсход, немцы перарэзалі шлях і вярнулі назад у Гарадок<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html Городокские праведницы] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok_praved.html |date=20140815005635 }}</ref><ref>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html Моя родина — Городок] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/karataeva.html |date=20140815204825 }}</ref>. [[Вермахт|Нямецкія войскі]] занялі Гарадок 9 ліпеня 1941 года. Акупацыя доўжылася да 24 снежня 1943 года<ref name=autogenerated5>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml Еврейский Городок] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/04/0408.shtml |date=20140312213654 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=291, 373, 394, 396, 397}}. Габрэяў выкарыстоўвалі на прымусовых, часта бессэнсоўных, працах — напрыклад, вырываць рукамі траву на вуліцах<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Першыя масавыя забойствы адбыліся праз некалькі тыдняў пасля акупацыі — у пачатку жніўня. Немцы вельмі сур’ёзна ставіліся да магчымасці габрэйскага супраціву, і таму ў першую чаргу забівалі ў гета ці яшчэ да яго стварэння мужчын ва ўзросце ад 15 да 50 гадоў, нягледзячы на эканамічную немэтазгоднасць, бо гэта былі самыя працаздольныя вязні<ref>''А. Каганович''. [http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 Вопросы и задачи исследования мест принудительного содержания евреев на территории Беларуси в 1941—1944 годах.] {{Wayback|url=http://www.jewniverse.ru/RED/Kaganovich/Belarusia%5B2%5D.htm#_ftnref15 |date=20160826000241 }}</ref>. Таму яшчэ да таго, як сагнаць габрэяў у гета, немцы і паліцаі сабралі 150 маладых габрэяў-мужчын і частку маладых жанчын, адвялі іх на падставе таго, што адпраўляюць на працы, і расстралялі каля вёскі [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўка]] — пазбавіўшы такім чынам габрэйскую суполку тых, хто мог узначаліць супраціў<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=153}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], у Гарадку ў жніўні 1941 года акупанты сагналі пакінутых у жывых габрэяў у гета на ўскраіне горада<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299, 301, 321}}<ref name=autogenerated4>''Абельская Е.'' «Кровавые следы палача», газета «Народнае слова», Витебск, № 47 (2372) от 26 апреля 2007 года, стр. 13</ref>{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Калі зганялі яўрэяў, нацысты і калабаранты беспакарана адкрыта рабавалі яўрэйскія дамы і забівалі яўрэяў. Старажылы мястэчка яшчэ дзесяцігоддзі пасля вайны ўспаміналі, як вуліцы мястэчка былі белымі ад пёраў з распоротых габрэйскіх падушак і пярын. Некаторыя хлапчукі бегалі па вуліцы і выкрыквалі прынесены немцамі лозунг: «Берите, хлопцы, хворостину, жида гоните в Палестину»<ref name=autogenerated3 />. == Умовы == Усяго ў Гарадоцкім гета ўтрымлівалася каля 2000 чалавек<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Пад гета акупанты адвялі месца паміж вуліцамі Чырвонаармейскай і імя Галіцкага. Вязняў размясцілі ў будынку старой лазні, некалькіх будынках побач з ёй і ў недабудаванай новай лазні<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Гета было абгароджана калючым дротам і, з аднаго боку, — рэчкай. Драцяная агароджа ішла да самай рэчкі. Ахоўвалі гета паліцаі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Усе вязні пакутавалі ад голаду, жанчыны ўвесь час плакалі, старыя маліліся. Ніякай ежы людзям не давалі — елі толькі тое, што змаглі паспець захапіць з сабой і тое нямногае, што ўпотай перадавалі некаторыя мясцовыя жыхары<ref name=autogenerated7 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. Аж да канчатковага знішчэння асуджаных людзей ганялі на прымусовыя працы, пад выглядам якіх часта групу габрэяў адводзілі на расстрэл{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301}}. == Масавыя забойствы == Практычна адразу пасля заняцця горада ўсіх яўрэяў пад пагрозай смерці абавязалі прышыць да адзення [[жоўтая зорка|жоўтую лату]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Затым немцы зладзілі рабаванне заможных габрэяў. Немцы з [[беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|паліцаямі]] ўрываліся ў яўрэйскія дамы і выцягвалі на вуліцу рэчы, прапаноўваючы мясцовым жыхарам-негабрэям забраць яго сабе (але папярэдне забраўшы самае лепшае)<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=299}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. На працягу двух месяцаў вязні вывозіліся групамі ва ўрочышчы Вараб’ёвы Горы (да вайны — любімае месца адпачынку жыхароў мястэчка) і там расстрэльваліся немцамі і паліцаямі. Людзей зноў забіралі пад падставай прымусовых работ, але ўсё ўжо ўсё разумелі. Першымі адводзілі больш маладых і здаровых. Дзеці спрабавалі хавацца, немцы знаходзілі іх і выцягвалі з хованак за ногі<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 /><ref name=autogenerated2>''А. Шульман.'' [http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html Есть ли у прошлого будущее?] {{Wayback|url=http://shtetle.co.il/Shtetls/gorodok/gorodok.html |date=20120707090537 }}</ref>{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=21}}{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=297—305, 321}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. Падчас расстрэлаў на Вараб’ёвых гарах не было спробаў супраціву і ўцёкаў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated6 />. 12 кастрычніка 1941 года гета было цалкам знішчана{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 313}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=91, 153}}. Усталяваны імёны 400 яўрэяў, забітых немцамі і паліцаямі{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=300—305}}. == Выратаванне вязняў == Былі спробы ўцёкаў, але нешматлікія, таму што ісці не было куды — [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызан]] яшчэ не было, большасць мясцовых жыхароў дапамагаць баялася — за дапамогу яўрэям пакараннем была смерць, усюды было нямала [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|калабарацыяністаў]]. Многія ўцекачы таму вярталіся назад, і выпадкі выратавання былі адзінкавымі на фоне практычна поўнай гібелі габрэяў раёна<ref name=autogenerated7 /><ref name=autogenerated5 />{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=301, 306}}. Вольга і Ганна Карага за выратаванне Алпатавай (Турнянскай) Галіны былі ўдастоены ганаровага звання «[[Праведнік народаў свету]]» ад [[ізраіль]]скага мемарыяльнага інстытута «[[Яд ва-Шэм]]» «у знак глыбокай удзячнасці за дапамогу, аказаную габрэйскага народу ў гады Другой сусветнай вайны»<ref name=autogenerated3 /><ref>{{Cite web |url=http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |title=История спасения. Алпатова Галина |access-date=2016-03-24 |archive-date=2016-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407094200/http://db.yadvashem.org/righteous/family.html?language=ru&itemId=4314932 |url-status=live }}</ref>. Аляксей Ананьевіч Пракоф’еў і яго дачка Валянціна Аляксееўна Пракоф’ева (Глушнёва) выратавалі габрэйскую дзяўчыну Сору Шофман<ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated6>''Е. Пучкова.'' [http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ Спасенная Праведниками мира] {{Wayback|url=http://www.garadvest.by/k-70-letiyu-osvobozhdeniya/ |date=20140312212055 }}</ref>{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305}}. Дуня Скрага і яе дачка Тамара ратавалі Алту Кажэўнікаву і яе мужа, а калі тыя апынуліся ў гета, то падтрымлівалі іх да апошняга. Жанчына, якая заняла дом Кажэўнікавых, паведаміла пра гэта ў паліцыю. Дуню схапілі і катавалі, пасля чаго яна неўзабаве памерла, а за ёй і яе дачка. Сын забітых Кажэўнікавых, Рувім Захаравіч, прыйшоў з фронту і спрабаваў застрэліць тую, якая выдала ратавальнікаў яго бацькоў, але яму перашкодзілі<ref>''А. Шульман.'' [http://mishpoha.org/library/16/1604.php Алхимик новейшего времени] {{Wayback|url=http://mishpoha.org/library/16/1604.php |date=20140312213650 }}</ref>. Сям’я Уверскіх дапамагла выратавацца Галіне Бухбіндэр. Збег з гета і выратаваўся 14-гадовы Пэйсах Шмуйлавіч. Марыя Восіпаўна Палхлебава выратавала Галю — маленькую дачку настаўніцы Берты Яўсееўны Берман (Ярмашэнка). Іда Дабрамыслава цудам збегла з калоны габрэяў, якіх вялі забіваць на Вараб’ёвы Горы, і затым ёй дапамаглі выжыць Надзея Фёдараўна Загнетава і Здзесева А. І. Сямён Дабрамыслаў таксама здолеў выбрацца з калоны асуджаных людзей, і выжыў дзякуючы дапамозе сям’і Сівакавых{{sfn|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|с=305—306}}. == Памяць == З першых жа дзён пасля вяртання з вайны сваякі загінулых сталі шукаць дакладнае месца расстрэлаў у [[Бярозаўка (Гарадоцкі раён)|Бярозаўцы]], каб паставіць там помнік. Яны пачалі капаць і хутка натыкнуліся на целы забітых. Былі сабраныя грошы, і ацалелыя габрэі мястэчка ўзвялі помнік у Бярозаўцы ў другой палове 1960-х гадоў<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=232}}. У 1970-х гадах пачалі ставіць новы помнік у Бярозаўцы. Кіраваў усім А. Б. Будман, а старшыня райвыканкама П. П. Шэршань вылучыў сродкі і работнікаў. Улетку 1983 года новы помнік быў адкрыты. Помнік уяўляе сабой калону, якая нагадвае печкавую трубу або вушак дома, дзе ў прамавугольніку-акне старая габрэйка аплаквае сваіх дзяцей. Побач і асобна — другая частка кампазіцыі ў выглядзе ўсечанай піраміды, якая нагадвае надмагілле. На адкрыцці помніка прысутнічалі прадстаўнікі гарадоцкіх уладаў, якія, насуперак афіцыйным устаноўкам, шмат зрабілі для стварэння мемарыяла ахвярам [[Халакост у Беларусі|генацыду яўрэяў]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У гады [[перабудова|перабудовы]] вандалы скралі з помніка ў Бярозаўцы металічную шыльду з надпісам, узгодненым у аддзеле прапаганды райкама партыі: «Савецкім грамадзянам Гарадка, расстраляным нямецка-фашысцкімі захопнікамі ў 1941 годзе». Яе замянілі бетоннай плітой са словамі: «Габрэі-ахвяры фашызму»<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У сярэдзіне сямідзесятых гадоў сабралася група людзей і вырашыла засцерагчы і прывесці ў парадак месцы масавых расстрэлаў. Узначаліў групу Арон Якаўлевіч Усвяцоў. Таксама абвясцілі збор грошай. Дзякуючы гэтым намаганням на Вараб’ёвых гарах ля лясной дарогі на шляху да помніка стаяць два бетонныя слупы з металічнай аркай, на якой размешчаны шасціканцовыя зоркі. Гэта збудаванне зрабілі Зяма Гельфанд і Ізраіль Нордштэйн. Далей знаходзіцца помнік з чорнага граніту, усталяваны ў пачатку 1980-х гадоў, з выбітымі словамі пра «Грамадзян Савецкага Саюза, расстраляных у жніўні 1941 года» без згадкі пра габрэяў. На гэтым месцы забілі жанчын, старых і дзяцей — з мужчынамі расправіліся яшчэ да стварэння гета. Дата на помніку недакладная — расстрэл габрэяў на Вараб’ёвых гарах быў не ў жніўні, а 13 кастрычніка 1941 года. Побач з брацкай магілай — расстрэльны роў. У 1990-я гады надпіс вырашылі не мяняць, захаваўшы як гістарычны факт, а помнік быў зарэгістраваны і ўнесены ў афіцыйны рэестр. Раённы выканаўчы камітэт добраўпарадкаваў тэрыторыю вакол помніка, паставіў новую агароджу і ў яе арнамент была ўнесена [[Зорка Давіда]]<ref name=autogenerated5 /><ref name=autogenerated3 /><ref name=autogenerated2 />. У лістападзе 2020 года быў усталяваны новы помнік з надпісам: «Ахвярам нацызму. Увосень 1941 года нацысты расстралялі каля 2000 яўрэяў Гарадоцкага гета». У народным музеі баявой славы СШ № 1 Гарадка захоўваюцца матэрыялы пра праведнікаў свету Гарадоцкага раёна<ref name=autogenerated6 />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Гарадоцкi раён».|2004|Н. А. Бурунова, Г. К. Кісялёў i iнш. (рэдкал.); С. I. Садоўская. (уклад.). «Памяць. Гарадоцкi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі.. — Мн.: "Беларусь", 2004. — 894 с. — ISBN 985-01-0546-1. }} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Гарадок]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гарадка]] tfzmmzkfplq7eljfi1sku8g7mmzdcg8 0 808564 5146993 2026-05-26T14:00:52Z DBatura 73587 DBatura перанёс старонку [[Гарадоцкае гета]] у [[Гета ў Гарадку (Гарадоцкі раён)]] 5146993 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гета ў Гарадку (Гарадоцкі раён)]] 1n8m4olz5w56lmkw8yrtuvf0kcrmisu 0 808565 5147005 2026-05-26T14:36:57Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Оскар Галецкі''' ({{lang-pl|Oskar Halecki}}, {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[гісторык]], сапраўдны член [[Украінская свабодная акадэмія навук|УСАН]] і [[Навуковае таварыства імя Шаўчэнкі|Таварыства Шаўчэнкі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Вена|Вене]] ў сям’і будуч...» 5147005 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Оскар Галецкі''' ({{lang-pl|Oskar Halecki}}, {{ВД-Прэамбула}}) — польскі [[гісторык]], сапраўдны член [[Украінская свабодная акадэмія навук|УСАН]] і [[Навуковае таварыства імя Шаўчэнкі|Таварыства Шаўчэнкі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Вена|Вене]] ў сям’і будучага [[фельдмаршал-лейтэнант]]а аўстрыйскай арміі Оскара Алаізія Галецкага. Сярод продкаў па лініі маці, харваткі Леапальдзіны Дэліманіч, былі прадстаўнікі многіх народаў Цэнтральна-Усходняй Еўропы. Усвядоміў сябе палякам з прычыны ўнутранага выбару падчас навучання ў горадзе [[Кракаў]]. У 1915 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, у 1916-м атрымаў [[хабілітацыя|хабілітацыю]]. Асаблівую цікавасць праявіў да гісторыі палітычных і царкоўных уній: польска-літоўскіх (гл. [[Крэўская унія]], [[Люблінская унія]]), [[Брэсцкая унія]], Сандамірская унія. Выкладаў польскую мову і ўсходне-еўрапейскую гісторыю ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і ў Вышэйшай школе палітычных навук. [[Другая сусветная вайна]] заспела яго ў [[ЗША]]. У [[Парыж]]ы пачаў арганізацыю польскага ўніверсітэта. У 1940 годзе вярнуўся ў ЗША. У 1942 годзе разам з іншымі польскімі навукоўцамі стварыў [[Польскі інстытут навук і мастацтваў у Амерыцы]]. Быў яго дырэктарам і прэзідэнтам да выхаду на пенсію (1964). Пастаянна працаваў у [[Фордэмскі ўніверсітэт|Фордэмскім універсітэце]] ў Нью-Ёрку ў 1944—61, акрамя таго, выкладаў у [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскім універсітэце]], з 1950 — у Еўрапейскім каледжы ў Брузе, узначальваў Амерыканскае каталіцкае гістарычнае таварыства. Супрацоўнічаў з украінскімі навуковымі ўстановамі і таварыствамі ў эміграцыі. У [[Польская Народная Рэспубліка|Польшчу]] з-за палітыкі тагачаснага камуністычнага рэжыму шлях яму быў зачынены, яго творчасць ачарнялася. Як гісторык і як саветнік [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] Галецкі бачыў патрэбу ў інтэлектуальным супрацоўніцтве і агульнасці інтарэсаў дзяржаў і народаў Цэнтральна-Усходняй Еўропы. Памёр у [[Нью-Ёрк]]у. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Ленцик В. Оскар Галєцькі. // «Український історик», 1975, № 1/2; * Jasnowski J. Oskar Halecki (27.V.1891-17.IX.1973). «Teki Historyczne», 1988/1989, 19; * Kloczowski J. Oskar Halecki i jego «walka» o miejsce Polski w Europe. Z dziejów i polityki dyplomacji polskiej. В кн.: Studiі, poswięcone pamięci Edwarda hr. Raczyńskiego, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wychodzstwie. Warszawa, 1994. * Королёв Геннадий. Antemurale польской историографии: Оскар Халецкий о ягеллонской идее, федерализме и пограничье Запада // Ab Imperio. — 2015. — № 2. — С. 363—382. * К. Е. Науменко [http://history.org.ua/?termin=Galeckij_O Оскар Галецкий] // Энциклопедия истории Украины / редкол.: В. А. Смолий и др. ; Институт истории Украины НАН Украины. — К. : Наукова думка, 2004. — Т. 2 : Г — Д. — 518 с. : ил. — ISBN 966-00-0405-2. {{ВС}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]][[Катэгорыя:Гісторыкі XX стагоддзя]][[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]][[Катэгорыя:Медыевісты Польшчы]] p8zfr5ackmku8as2kkxkvx0k4r4rnzf 0 808566 5147007 2026-05-26T14:42:36Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч}} '''Андрэй Антоні Самуэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Andrzej Antoni Samuel Kostrowicki}}; 17 студзеня {{ДН|17|1|1910}} — {{ДС|||1940}}) — польскі вайсковец, удзельнік [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]], расстраляны органамі [[НКВД]]. == Біяграфія == Нарадз...» 5147007 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Андрэй Антоні Самуэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Andrzej Antoni Samuel Kostrowicki}}; 17 студзеня {{ДН|17|1|1910}} — {{ДС|||1940}}) — польскі вайсковец, удзельнік [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]], расстраляны органамі [[НКВД]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1910 годзе ў шляхецкай сям’і лекара [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Самуэля Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Багушэўская|Марыі Стэфаніі Багушэўскай]]. Ён быў адным з малодшых дзяцей у шматдзетнай сям’і (усяго 8 дзяцей). Яго родны дзядзька — класік беларускай літаратуры [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі) Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года родавыя землі Кастравіцкіх апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (тэрыторыя Заходняй Беларусі). З архіўных дакументаў ён вядомы як інжынер-аграном. Да пачатку Другой сусветнай вайны працаваў у [[Навагрудак|Навагрудку]] (тагачасны цэнтр Навагрудскага ваяводства), займаючы пасаду ў Ваяводскім упраўленні Лагера нацыянальнага аб’яднання ({{lang-pl|Wojewódzki Zarząd Obozu Zjednoczenia Narodowego w Nowogródku}}). Прайшоў вайсковую падрыхтоўку і атрымаў званне падпаручніка рэзерву пяхоты польскай арміі ({{lang-pl|ppor. piech. rez.}}). У 1939 годзе мабілізаваны ў войска. Быў размеркаваны ў [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-ы пяхотны полк]], які фармаваўся пераважна ў [[Ліда|Лідзе]] і складаўся з мясцовых ураджэнцаў. Падчас Вераснёўскай кампаніі 1939 года полк вёў абарончыя баі спачатку супраць нацысцкай Германіі, а пасля сутыкнуўся з часцямі [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], якія наступалі. У канцы верасня 1939 года падпаручнік Кастравіцкі трапіў у савецкі палон як польскі афіцэр і «класавы вораг» (з-за шляхецкага паходжання). Быў этапаваны НКВД у глыб [[СССР]] і ўтрымліваўся ў [[Старабельск]]ім спецлагеры, дзе савецкія спецслужбы ізалявалі афіцэраў рэзерву, лекараў, інжынераў і інтэлігенцыю. Вясной 1940 года Андрэй Антоній Кастравіцкі быў вывезены з лагера ў [[Харкаў]]. У красавіку ці траўні 1940 года ён быў расстраляны ў сутарэннях упраўлення НКУС у Харкаве. Яго цела пахавалі ў брацкай магіле ў прыгарадзе (у Пяціхатках). Імя Андрэя Антонія Самуэля Кастравіцкага высечана на мемарыяльнай пліце Украінскіх Катынскіх могілак у Харкаве (Пяціхаткі), адкрытых у 2000 годзе. == Спасылкі == * [https://archiwum.ipn.gov.pl/download/1/57495/1-6276.pdf ipn.gov.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Андрэй Антоні}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Андрэй Антоні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] nl944n5bgnghr6rw2eq2selok6l3egp 5147008 5147007 2026-05-26T14:42:57Z JerzyKundrat 174 5147008 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Андрэй Антоні Самуэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Andrzej Antoni Samuel Kostrowicki}}; {{ДН|17|1|1910}} — {{ДС|||1940}}) — польскі вайсковец, удзельнік [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]], расстраляны органамі [[НКВД]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1910 годзе ў шляхецкай сям’і лекара [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Самуэля Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Багушэўская|Марыі Стэфаніі Багушэўскай]]. Ён быў адным з малодшых дзяцей у шматдзетнай сям’і (усяго 8 дзяцей). Яго родны дзядзька — класік беларускай літаратуры [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі) Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года родавыя землі Кастравіцкіх апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (тэрыторыя Заходняй Беларусі). З архіўных дакументаў ён вядомы як інжынер-аграном. Да пачатку Другой сусветнай вайны працаваў у [[Навагрудак|Навагрудку]] (тагачасны цэнтр Навагрудскага ваяводства), займаючы пасаду ў Ваяводскім упраўленні Лагера нацыянальнага аб’яднання ({{lang-pl|Wojewódzki Zarząd Obozu Zjednoczenia Narodowego w Nowogródku}}). Прайшоў вайсковую падрыхтоўку і атрымаў званне падпаручніка рэзерву пяхоты польскай арміі ({{lang-pl|ppor. piech. rez.}}). У 1939 годзе мабілізаваны ў войска. Быў размеркаваны ў [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-ы пяхотны полк]], які фармаваўся пераважна ў [[Ліда|Лідзе]] і складаўся з мясцовых ураджэнцаў. Падчас Вераснёўскай кампаніі 1939 года полк вёў абарончыя баі спачатку супраць нацысцкай Германіі, а пасля сутыкнуўся з часцямі [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], якія наступалі. У канцы верасня 1939 года падпаручнік Кастравіцкі трапіў у савецкі палон як польскі афіцэр і «класавы вораг» (з-за шляхецкага паходжання). Быў этапаваны НКВД у глыб [[СССР]] і ўтрымліваўся ў [[Старабельск]]ім спецлагеры, дзе савецкія спецслужбы ізалявалі афіцэраў рэзерву, лекараў, інжынераў і інтэлігенцыю. Вясной 1940 года Андрэй Антоній Кастравіцкі быў вывезены з лагера ў [[Харкаў]]. У красавіку ці траўні 1940 года ён быў расстраляны ў сутарэннях упраўлення НКУС у Харкаве. Яго цела пахавалі ў брацкай магіле ў прыгарадзе (у Пяціхатках). Імя Андрэя Антонія Самуэля Кастравіцкага высечана на мемарыяльнай пліце Украінскіх Катынскіх могілак у Харкаве (Пяціхаткі), адкрытых у 2000 годзе. == Спасылкі == * [https://archiwum.ipn.gov.pl/download/1/57495/1-6276.pdf ipn.gov.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Андрэй Антоні}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Андрэй Антоні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] 8tizoqxxp4desuos5jy8dora59kiev4 5147011 5147008 2026-05-26T14:47:53Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147011 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Андрэй Антоні Самуэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Andrzej Antoni Samuel Kostrowicki}}; {{ДН|17|1|1910}} — {{ДС|||1940}}) — польскі вайсковец, удзельнік [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]], расстраляны органамі [[НКВД]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1910 годзе ў шляхецкай сям’і лекара [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Самуэля Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Стэфаніі з Багушэўскіх]]. Ён быў адным з малодшых дзяцей у шматдзетнай сям’і (усяго 8 дзяцей). Яго родны дзядзька — класік беларускай літаратуры [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі) Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года родавыя землі Кастравіцкіх апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (тэрыторыя Заходняй Беларусі). З архіўных дакументаў ён вядомы як інжынер-аграном. Да пачатку Другой сусветнай вайны працаваў у [[Навагрудак|Навагрудку]] (тагачасны цэнтр Навагрудскага ваяводства), займаючы пасаду ў Ваяводскім упраўленні Лагера нацыянальнага аб’яднання ({{lang-pl|Wojewódzki Zarząd Obozu Zjednoczenia Narodowego w Nowogródku}}). Прайшоў вайсковую падрыхтоўку і атрымаў званне падпаручніка рэзерву пяхоты польскай арміі ({{lang-pl|ppor. piech. rez.}}). У 1939 годзе мабілізаваны ў войска. Быў размеркаваны ў [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-ы пяхотны полк]], які фармаваўся пераважна ў [[Ліда|Лідзе]] і складаўся з мясцовых ураджэнцаў. Падчас Вераснёўскай кампаніі 1939 года полк вёў абарончыя баі спачатку супраць нацысцкай Германіі, а пасля сутыкнуўся з часцямі [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], якія наступалі. У канцы верасня 1939 года падпаручнік Кастравіцкі трапіў у савецкі палон як польскі афіцэр і «класавы вораг» (з-за шляхецкага паходжання). Быў этапаваны НКВД у глыб [[СССР]] і ўтрымліваўся ў [[Старабельск]]ім спецлагеры, дзе савецкія спецслужбы ізалявалі афіцэраў рэзерву, лекараў, інжынераў і інтэлігенцыю. Вясной 1940 года Андрэй Антоній Кастравіцкі быў вывезены з лагера ў [[Харкаў]]. У красавіку ці траўні 1940 года ён быў расстраляны ў сутарэннях упраўлення НКУС у Харкаве. Яго цела пахавалі ў брацкай магіле ў прыгарадзе (у Пяціхатках). Імя Андрэя Антонія Самуэля Кастравіцкага высечана на мемарыяльнай пліце Украінскіх Катынскіх могілак у Харкаве (Пяціхаткі), адкрытых у 2000 годзе. == Спасылкі == * [https://archiwum.ipn.gov.pl/download/1/57495/1-6276.pdf ipn.gov.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Андрэй Антоні}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Андрэй Антоні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] etpa62y229biotlulblik3t0crze41e 5147174 5147011 2026-05-26T21:14:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Расстраляныя]]; дададзена [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5147174 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Андрэй Антоні Самуэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Andrzej Antoni Samuel Kostrowicki}}; {{ДН|17|1|1910}} — {{ДС|||1940}}) — польскі вайсковец, удзельнік [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]], расстраляны органамі [[НКВД]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1910 годзе ў шляхецкай сям’і лекара [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Самуэля Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Стэфаніі з Багушэўскіх]]. Ён быў адным з малодшых дзяцей у шматдзетнай сям’і (усяго 8 дзяцей). Яго родны дзядзька — класік беларускай літаратуры [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі) Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года родавыя землі Кастравіцкіх апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (тэрыторыя Заходняй Беларусі). З архіўных дакументаў ён вядомы як інжынер-аграном. Да пачатку Другой сусветнай вайны працаваў у [[Навагрудак|Навагрудку]] (тагачасны цэнтр Навагрудскага ваяводства), займаючы пасаду ў Ваяводскім упраўленні Лагера нацыянальнага аб’яднання ({{lang-pl|Wojewódzki Zarząd Obozu Zjednoczenia Narodowego w Nowogródku}}). Прайшоў вайсковую падрыхтоўку і атрымаў званне падпаручніка рэзерву пяхоты польскай арміі ({{lang-pl|ppor. piech. rez.}}). У 1939 годзе мабілізаваны ў войска. Быў размеркаваны ў [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-ы пяхотны полк]], які фармаваўся пераважна ў [[Ліда|Лідзе]] і складаўся з мясцовых ураджэнцаў. Падчас Вераснёўскай кампаніі 1939 года полк вёў абарончыя баі спачатку супраць нацысцкай Германіі, а пасля сутыкнуўся з часцямі [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], якія наступалі. У канцы верасня 1939 года падпаручнік Кастравіцкі трапіў у савецкі палон як польскі афіцэр і «класавы вораг» (з-за шляхецкага паходжання). Быў этапаваны НКВД у глыб [[СССР]] і ўтрымліваўся ў [[Старабельск]]ім спецлагеры, дзе савецкія спецслужбы ізалявалі афіцэраў рэзерву, лекараў, інжынераў і інтэлігенцыю. Вясной 1940 года Андрэй Антоній Кастравіцкі быў вывезены з лагера ў [[Харкаў]]. У красавіку ці траўні 1940 года ён быў расстраляны ў сутарэннях упраўлення НКУС у Харкаве. Яго цела пахавалі ў брацкай магіле ў прыгарадзе (у Пяціхатках). Імя Андрэя Антонія Самуэля Кастравіцкага высечана на мемарыяльнай пліце Украінскіх Катынскіх могілак у Харкаве (Пяціхаткі), адкрытых у 2000 годзе. == Спасылкі == * [https://archiwum.ipn.gov.pl/download/1/57495/1-6276.pdf ipn.gov.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Андрэй Антоні}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Андрэй Антоні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] m9ccdwcbkqea8qor8u521clg8e2qedx 5147175 5147174 2026-05-26T21:15:36Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5147175 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Андрэй Антоні Самуэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Andrzej Antoni Samuel Kostrowicki}}; {{ДН|17|1|1910}} — {{ДС|||1940}}) — польскі вайсковец, удзельнік [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]], расстраляны органамі [[НКВД]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1910 годзе ў шляхецкай сям’і лекара [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Самуэля Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Стэфаніі з Багушэўскіх]]. Ён быў адным з малодшых дзяцей у шматдзетнай сям’і (усяго 8 дзяцей). Яго родны дзядзька — класік беларускай літаратуры [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі) Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года родавыя землі Кастравіцкіх апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (тэрыторыя Заходняй Беларусі). З архіўных дакументаў ён вядомы як інжынер-аграном. Да пачатку Другой сусветнай вайны працаваў у [[Навагрудак|Навагрудку]] (тагачасны цэнтр Навагрудскага ваяводства), займаючы пасаду ў Ваяводскім упраўленні Лагера нацыянальнага аб’яднання ({{lang-pl|Wojewódzki Zarząd Obozu Zjednoczenia Narodowego w Nowogródku}}). Прайшоў вайсковую падрыхтоўку і атрымаў званне падпаручніка рэзерву пяхоты польскай арміі ({{lang-pl|ppor. piech. rez.}}). У 1939 годзе мабілізаваны ў войска. Быў размеркаваны ў [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-ы пяхотны полк]], які фармаваўся пераважна ў [[Ліда|Лідзе]] і складаўся з мясцовых ураджэнцаў. Падчас Вераснёўскай кампаніі 1939 года полк вёў абарончыя баі спачатку супраць нацысцкай Германіі, а пасля сутыкнуўся з часцямі [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], якія наступалі. У канцы верасня 1939 года падпаручнік Кастравіцкі трапіў у савецкі палон як польскі афіцэр і «класавы вораг» (з-за шляхецкага паходжання). Быў этапаваны НКВД у глыб [[СССР]] і ўтрымліваўся ў [[Старабельск]]ім спецлагеры, дзе савецкія спецслужбы ізалявалі афіцэраў рэзерву, лекараў, інжынераў і інтэлігенцыю. Вясной 1940 года Андрэй Антоній Кастравіцкі быў вывезены з лагера ў [[Харкаў]]. У красавіку ці траўні 1940 года ён быў расстраляны ў сутарэннях упраўлення НКУС у Харкаве. Яго цела пахавалі ў брацкай магіле ў прыгарадзе (у Пяціхатках). Імя Андрэя Антонія Самуэля Кастравіцкага высечана на мемарыяльнай пліце Украінскіх Катынскіх могілак у Харкаве (Пяціхаткі), адкрытых у 2000 годзе. == Спасылкі == * [https://archiwum.ipn.gov.pl/download/1/57495/1-6276.pdf ipn.gov.pl] {{продкі}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Андрэй Антоні}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Андрэй Антоні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] mx4hr9cnax00c0q9iahbqtnx4l3pwvv 5147176 5147175 2026-05-26T21:17:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5147176 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Андрэй Антоні Самуэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Andrzej Antoni Samuel Kostrowicki}}; {{ДН|17|1|1910}} — {{ДС|||1940}}) — польскі вайсковец, удзельнік [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайны 1939 года]], расстраляны органамі [[НКВД]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1910 годзе ў шляхецкай сям’і лекара [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Самуэля Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі Стэфаніі з Багушэўскіх]]. Ён быў адным з малодшых дзяцей у шматдзетнай сям’і (усяго 8 дзяцей). Яго родны дзядзька — класік беларускай літаратуры [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі) Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года родавыя землі Кастравіцкіх апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (тэрыторыя Заходняй Беларусі). З архіўных дакументаў ён вядомы як інжынер-аграном. Да пачатку Другой сусветнай вайны працаваў у [[Навагрудак|Навагрудку]] (тагачасны цэнтр Навагрудскага ваяводства), займаючы пасаду ў Ваяводскім упраўленні Лагера нацыянальнага аб’яднання ({{lang-pl|Wojewódzki Zarząd Obozu Zjednoczenia Narodowego w Nowogródku}}). Прайшоў вайсковую падрыхтоўку і атрымаў званне падпаручніка рэзерву пяхоты польскай арміі ({{lang-pl|ppor. piech. rez.}}). У 1939 годзе мабілізаваны ў войска. Быў размеркаваны ў [[77-ы пяхотны полк (Польская Рэспубліка)|77-ы пяхотны полк]], які фармаваўся пераважна ў [[Ліда|Лідзе]] і складаўся з мясцовых ураджэнцаў. Падчас Вераснёўскай кампаніі 1939 года полк вёў абарончыя баі спачатку супраць нацысцкай Германіі, а пасля сутыкнуўся з часцямі [[Чырвоная Армія|Чырвонай арміі]], якія наступалі. У канцы верасня 1939 года падпаручнік Кастравіцкі трапіў у савецкі палон як польскі афіцэр і «класавы вораг» (з-за шляхецкага паходжання). Быў этапаваны НКВД у глыб [[СССР]] і ўтрымліваўся ў [[Старабельск]]ім спецлагеры, дзе савецкія спецслужбы ізалявалі афіцэраў рэзерву, лекараў, інжынераў і інтэлігенцыю. Вясной 1940 года Андрэй Антоній Кастравіцкі быў вывезены з лагера ў [[Харкаў]]. У красавіку ці траўні 1940 года ён быў расстраляны ў сутарэннях упраўлення НКУС у Харкаве. Яго цела пахавалі ў брацкай магіле ў прыгарадзе (у Пяціхатках). Імя Андрэя Антонія Самуэля Кастравіцкага высечана на мемарыяльнай пліце Украінскіх Катынскіх могілак у Харкаве (Пяціхаткі), адкрытых у 2000 годзе. == Спасылкі == * [https://archiwum.ipn.gov.pl/download/1/57495/1-6276.pdf ipn.gov.pl] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Андрэй Антоні}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Андрэй Антоні]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Харкаве]] [[Катэгорыя:Расстраляныя ў СССР]] 4erwlmndnxxdz6edq34nfci1nyhlcsa 0 808567 5147010 2026-05-26T14:47:14Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая]] 5147010 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая]] 8d5w5i029xl5yjub830o7olfzz5kudf 0 808568 5147014 2026-05-26T15:03:05Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перайменаваў старонку [[Самуэль Кастравіцкі (1902—1953)]] у [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі]] па-над перасылкай: Вырашэнне неадназначнасці 5147014 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі]] o491ud65u7g40l0vl3srfwflyf46ut4 0 808569 5147016 2026-05-26T15:16:38Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая'''; {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), грамадская дзяячка, жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]...» 5147016 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая'''; {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), грамадская дзяячка, жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад Польскай Рэспублікі (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася на чале вялікай сям’і ў [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) дэпартаваныя ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе Вялікабрытанія стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у Брытаніі. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. У брытанскіх [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] pi2meohblxjzbrg27mpb56ddig7lebp 5147019 5147016 2026-05-26T15:29:32Z JerzyKundrat 174 5147019 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), грамадская дзяячка, жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад Польскай Рэспублікі (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася на чале вялікай сям’і ў [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) дэпартаваныя ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе Вялікабрытанія стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у Брытаніі. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. У брытанскіх [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] 6i923grs9vk5c5qvtuy9div9ygxq40y 5147020 5147019 2026-05-26T15:30:07Z JerzyKundrat 174 5147020 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад Польскай Рэспублікі (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася на чале вялікай сям’і ў [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) дэпартаваныя ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе Вялікабрытанія стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у Брытаніі. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. У брытанскіх [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] gf2i6umo70l3051m40rg28b63kwbpca 5147024 5147020 2026-05-26T15:31:47Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147024 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад Польскай Рэспублікі (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася на чале вялікай сям’і ў [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) дэпартаваныя ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе Вялікабрытанія стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. У брытанскіх [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] d0gc44md1v7zqxt8x7qah5gv1lzhu3t 5147025 5147024 2026-05-26T15:32:29Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147025 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад Польскай Рэспублікі (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) дэпартаваныя ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе Вялікабрытанія стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. У брытанскіх [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] i1suawslnq4p94m4xqfvm0atm8zzxbl 5147026 5147025 2026-05-26T15:34:05Z JerzyKundrat 174 5147026 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) дэпартаваныя ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. У брытанскіх [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] ewmljcdtps7n0bwh5jdoqor2feeo198 5147032 5147026 2026-05-26T15:41:36Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147032 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. У брытанскіх [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] 6kclif13t3vswsagr6sxug78t8opujl 5147036 5147032 2026-05-26T15:48:06Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147036 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (жылі на Лідчыне і Віленшчыне), дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] ebb0qy1zw27wdn240i3i9dytbg8k2y7 5147039 5147036 2026-05-26T15:49:42Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147039 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] 46fltp2iagdzdkjaoko83pyvhhsm0ll 5147068 5147039 2026-05-26T16:45:34Z JerzyKundrat 174 5147068 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] snyp5xilmxy80dbm91rruycrkuwda3g 5147081 5147068 2026-05-26T17:09:14Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147081 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабеліна (Маладзечанскі раён)|Ізабелін]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і у часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, студэнт [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]. Летам 1903 г. [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу ў выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] cglwg7l2vde3kn15xux7byrb3i0mgqb 5147089 5147081 2026-05-26T17:21:56Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147089 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і у часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, студэнт [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]. Летам 1903 г. [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу ў выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] aryn376o7827yaii7mo7l9ez74djey2 5147090 5147089 2026-05-26T17:23:08Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147090 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і у часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, студэнт [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]. Летам 1903 г. [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу ў выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] 8ckw41imq1v06nykdaa15nbj7ks44ov 5147093 5147090 2026-05-26T17:25:48Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147093 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, студэнт [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]. Летам 1903 г. [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу ў выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] jbundzp7gixx6j6emduodnryhdca0e7 5147094 5147093 2026-05-26T17:27:21Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147094 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, студэнт [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]. Летам 1903 г. пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу ў выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] 67kzjog4jd2y1osb800bo0h1gzzbzco 5147095 5147094 2026-05-26T17:27:54Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147095 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, вольны слухач [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]]. Летам 1903 г. пецярбургскі студэнт [[Вацлаў Іваноўскі]] схіліў Багушэўскага да ўдзелу ў выпуску беларускіх кніжак у [[Кракаў|Кракаве]], які ў той час знаходзіўся ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. Багушэўскі ў сваю чаргу прыцягнуў да супрацоўніцтва свайго сябра [[Мар’ян Фальскі|Мар’яна Фальскага]], студэнта Варшаўскай політэхнікі. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] r5orbv1q2ainjvf85nemu2atf3yqshd 5147098 5147095 2026-05-26T17:32:34Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147098 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, вольны слухач [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзеяч рэвалюцыйнага руху. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая разам з дачкамі прыбыла ў [[Англія|Англію]], дзе пачаткова яны жылі ў лагеры для перасяленцаў, пасля сям’я інтэгравалася ў цывільнае жыццё краіны. Памерла ва ўзросце 82 гадоў. У [[мартыралог]]ах за 1957 год яна афіцыйна зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] k7mqdd3wuivp0no748m0m5tf363f7rr 5147155 5147098 2026-05-26T20:21:58Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147155 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, вольны слухач [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзеяч рэвалюцыйнага руху. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая прыбыла ў [[Англія|Англію]], памерла ва ўзросце 82 гадоў, у [[мартыралог]]ах за 1957 год зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. Дачка Хрысціна пасля вайны апынулася ў [[Познань|Познані]], Марыя неўзабаве выехала ў Аргенціну, як і Самуэль. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] gjj836jc33o49t0py21ke7zrdbg1ehz 5147167 5147155 2026-05-26T20:52:26Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147167 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і Багушэўскіх. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, вольны слухач [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзеяч рэвалюцыйнага руху. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая прыбыла ў [[Англія|Англію]], памерла ва ўзросце 82 гадоў, у [[мартыралог]]ах за 1957 год зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. Дачка Хрысціна пасля вайны апынулася ў [[Познань|Познані]], Марыя неўзабаве выехала ў Аргенціну, як і Самуэль Андрэй. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] dg6c96ptkz3klxsr4478dcrxfnbm6c6 5147177 5147167 2026-05-26T21:18:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5147177 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Марыя Стэфанія Багушэўская''' (у шлюбе — '''Кастравіцкая''', {{lang-pl|Maria Stefania Kostrowicka z d. Boguszewska}}; {{ВД-Прэамбула}}) — прадстаўніца беларуска-польскага шляхецкага роду герба «Ляліва» (па бацьку), жонка [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]], шматдзетная маці. == Біяграфія == Нарадзілася каля 1875 года ў шляхецкай сям’і [[Багушэўскія|Багушэўскіх]]. Родавым гняздом гэтай галіны сям’і быў маёнтак [[Красны Акцябр (Пухавіцкі раён)|Ізабалёва]] пад Мінскам. Атрымала хатняе і свецкае выхаванне, ведала некалькі моў, разбіралася ў літаратуры і мастацтве. Выйшла замуж за Амброзія Самуэля Кастравіцкага, лекара-хірурга, з роду Кастравіцкіх герба «Байбуза». Яе шваграм быў [[Карусь Каганец]] (Казімір Кастравіцкі). У іх сям’і часта гасцяваў [[Сцяпан Багушэўскі]], брат Марыі, вольны слухач [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], дзеяч рэвалюцыйнага руху. Пасля Рыжскага мірнага дагавора 1921 года сям’я асела на тэрыторыі Заходняй Беларусі, якая ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Жылі на Лідчыне і Віленшчыне, дзе Амброзій Кастравіцкі працягваў медыцынскую практыку. Марыя Стэфанія нарадзіла дзевяць дзяцей (з якіх да дарослага ўзросту дажылі восем). Пасля смерці мужа ў 1937 годзе яна засталася гаспадарыць у [[Белагруда|Белагрудзе]] на Лідчыне. Разам з дочкамі Марыяй (1904 г.н.) і Хрысцінай (1906 г.н.) у 1940 годзе дэпартаваныя савецкімі ўладамі ў Азіяцкую частку СССР (рэабілітаваная ў 1996 годзе)<ref>Памяць: Ліда. Лідскі раён: Гіст.-дак хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / Рэдкал. В. Баранаў і інш. Мн. 2004. С. 179</ref>. Яе старэйшы сын [[Самуэль Андрэй Кастравіцкі|Самуэль Андрэй]] (1902 г.н.) быў афіцэрам польскай арміі, прайшоў праз нямецкі палон, пасля вызвалення англа-амерыканскімі войскамі далучыўся да Польскіх узброеных сіл пад брытанскім камандаваннем. У 1946 годзе [[Вялікабрытанія]] стварыла адмысловую структуру — Польскі корпус перасялення ({{lang-en|Polish Resettlement Corps}}). Яе мэтай было дапамагчы вайскоўцам, якія адмовіліся вяртацца ў падкантральную СССР Польшчу і [[БССР]], і іх сем’ям легальна асесці, знайсці працу і атрымаць прытулак у краіне. Праз гэтую праграму Марыя Стэфанія Кастравіцкая прыбыла ў [[Англія|Англію]], памерла ва ўзросце 82 гадоў, у [[мартыралог]]ах за 1957 год зафіксавана як пажылая жыхарка Англіі. Дачка Хрысціна пасля вайны апынулася ў [[Познань|Познані]], Марыя неўзабаве выехала ў Аргенціну, як і Самуэль Андрэй. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.myheritage.pl/names/maria_boguszewska myheritage.pl] {{DEFAULTSORT:Кастравіцкая Марыя Стэфанія}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Марыя Стэфанія]] gtetefu2digtkijbwn7wwbgxt6fc7jt 0 808570 5147031 2026-05-26T15:41:21Z ~2026-31416-43 168807 Новая старонка: «Вільгельм Траўб (2 красавіка 1910 г. — 18 лютага 1946 г.) — нямецкі нацысцкі оберштурмбанфюрар СС, які падчас Другой сусветнай вайны служыў акупацыйным адміністратарам Навагрудскай (сёння Навагрудскай) акругі Генерал-майората Белай Русі, а таксама кіраўнік...» 5147031 wikitext text/x-wiki Вільгельм Траўб (2 красавіка 1910 г. — 18 лютага 1946 г.) — нямецкі нацысцкі оберштурмбанфюрар СС, які падчас Другой сусветнай вайны служыў акупацыйным адміністратарам Навагрудскай (сёння Навагрудскай) акругі Генерал-майората Белай Русі, а таксама кіраўніком СС і паліцыі «Кварнера» (Кварнерскі заліў) з базай у Фіуме (сёння Рыека). Пасля заканчэння вайны ён памёр у палоне ў Югаславіі ў 1946 годзе. Жыццё Пра ранняе жыццё Траўба вядома мала падрабязнасцей. Ён вучыўся ва ўніверсітэце, уступіў у нацысцкую партыю (нумар члена 4 355 116) і СС (нумар члена 290 239) і ў 1938 годзе атрымаў званне антэрштурмфюрара СС. Пасля нямецкага ўварвання ў Савецкі Саюз, будучы членам службы бяспекі (SD) у званні штурмбанфюрара СС, ён быў прызначаны гебітскамісарам (раённым камісарам) краёвай гебіеты «Навагрудак», падраздзялення генерал-безырка «Белая рутэнія». Ён падпарадкоўваўся генерал-камісару, групенфюрэру СС Курту фон Готбергу, штаб якога знаходзіўся ў Мінску. Траўбу было даручана стварыць мясцовы конны антыпартызанскі атрад пад кіраўніцтвам СС, які павінен быў быць сфарміраваны з ліку мясцовых беларусаў-калабарантаў. У пачатку восені 1943 года Траўб выклікаў да сябе Барыса Рагулу, свайго дваццацітрохгадовага перакладчыка з Беларусі і афіцэра сувязі. Траўб распрацаваў план арганізацыі кавалерыйскага падраздзялення з 150 чалавек пад камандаваннем Рагулы, якое б дзействавала непасрэдна пад кіраўніцтвам нямецкіх уладаў. Рагула працягнуў дапамагаць арганізоўваць і кіраваць сіламі Беларускай краёвай абароны ў пачатку 1944 года.Пасля ўстойлівых нямецкіх паражэнняў у Расіі, Навагрудак трапіў пад уладу Чырвонай Арміі 8 ліпеня 1944 года.<ref>{{Кніга|аўтар=Jack Kagan, Dov Cohen|загаловак=Surviving the Holocaust with the Russian Jewish partisans|год=1998|месца=London ; Portland, OR|выдавецтва=Vallentine Mitchell|старонак=275|isbn=978-0-85303-336-3, 978-0-85303-335-6}}</ref> Цяпер, будучы оберштурмбанфюрэрам СС, Траўб пасля быў пераведзены ў паўночную Італію, дзе падпарадкоўваўся Вышэйшаму кіраўніку СС і паліцыі (HSSPF) Аператыўнай зоны Адрыятычнага ўзбярэжжа, групенфюрэру СС Адзіла Глобочніку. Там 27 кастрычніка 1944 года Траўб быў прызначаны камандзірам паліцыі СС і паліцэйгебіткамэндурам (камандзірам паліцэйскага раёна) «Кварнера» са штаб-кватэрай у Фіуме. Тут ён таксама ў асноўным займаўся антыпартызанскай барацьбой супраць славенскіх партызан. Фіуме трапіў у рукі партызан 2 мая 1945 года, а пасля заканчэння вайны ў Еўропе Траўб быў зняволены ў Югаславіі і памёр у лагеры для ваеннапалонных у Врбасе ў лютым 1946 года. 4q5ddpxkzw9pnp6rqu5bavxmderutsi 5147169 5147031 2026-05-26T20:53:51Z DobryBrat 5701 Артыкул вымагае вікіфікацыі, Артыкул вымагае праверкі арфаграфіі 5147169 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{арфаграфія}} Вільгельм Траўб (2 красавіка 1910 г. — 18 лютага 1946 г.) — нямецкі нацысцкі оберштурмбанфюрар СС, які падчас Другой сусветнай вайны служыў акупацыйным адміністратарам Навагрудскай (сёння Навагрудскай) акругі Генерал-майората Белай Русі, а таксама кіраўніком СС і паліцыі «Кварнера» (Кварнерскі заліў) з базай у Фіуме (сёння Рыека). Пасля заканчэння вайны ён памёр у палоне ў Югаславіі ў 1946 годзе. Жыццё Пра ранняе жыццё Траўба вядома мала падрабязнасцей. Ён вучыўся ва ўніверсітэце, уступіў у нацысцкую партыю (нумар члена 4 355 116) і СС (нумар члена 290 239) і ў 1938 годзе атрымаў званне антэрштурмфюрара СС. Пасля нямецкага ўварвання ў Савецкі Саюз, будучы членам службы бяспекі (SD) у званні штурмбанфюрара СС, ён быў прызначаны гебітскамісарам (раённым камісарам) краёвай гебіеты «Навагрудак», падраздзялення генерал-безырка «Белая рутэнія». Ён падпарадкоўваўся генерал-камісару, групенфюрэру СС Курту фон Готбергу, штаб якога знаходзіўся ў Мінску. Траўбу было даручана стварыць мясцовы конны антыпартызанскі атрад пад кіраўніцтвам СС, які павінен быў быць сфарміраваны з ліку мясцовых беларусаў-калабарантаў. У пачатку восені 1943 года Траўб выклікаў да сябе Барыса Рагулу, свайго дваццацітрохгадовага перакладчыка з Беларусі і афіцэра сувязі. Траўб распрацаваў план арганізацыі кавалерыйскага падраздзялення з 150 чалавек пад камандаваннем Рагулы, якое б дзействавала непасрэдна пад кіраўніцтвам нямецкіх уладаў. Рагула працягнуў дапамагаць арганізоўваць і кіраваць сіламі Беларускай краёвай абароны ў пачатку 1944 года.Пасля ўстойлівых нямецкіх паражэнняў у Расіі, Навагрудак трапіў пад уладу Чырвонай Арміі 8 ліпеня 1944 года.<ref>{{Кніга|аўтар=Jack Kagan, Dov Cohen|загаловак=Surviving the Holocaust with the Russian Jewish partisans|год=1998|месца=London ; Portland, OR|выдавецтва=Vallentine Mitchell|старонак=275|isbn=978-0-85303-336-3, 978-0-85303-335-6}}</ref> Цяпер, будучы оберштурмбанфюрэрам СС, Траўб пасля быў пераведзены ў паўночную Італію, дзе падпарадкоўваўся Вышэйшаму кіраўніку СС і паліцыі (HSSPF) Аператыўнай зоны Адрыятычнага ўзбярэжжа, групенфюрэру СС Адзіла Глобочніку. Там 27 кастрычніка 1944 года Траўб быў прызначаны камандзірам паліцыі СС і паліцэйгебіткамэндурам (камандзірам паліцэйскага раёна) «Кварнера» са штаб-кватэрай у Фіуме. Тут ён таксама ў асноўным займаўся антыпартызанскай барацьбой супраць славенскіх партызан. Фіуме трапіў у рукі партызан 2 мая 1945 года, а пасля заканчэння вайны ў Еўропе Траўб быў зняволены ў Югаславіі і памёр у лагеры для ваеннапалонных у Врбасе ў лютым 1946 года. f6uw3cudexjel0zqbsns0zgv6inu79f 0 808571 5147037 2026-05-26T15:49:01Z StarDeg 16311 Новая старонка: «'''Х’ю Грыфіт''' (англ.: Hugh Emrys Griffith, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэль...» 5147037 wikitext text/x-wiki '''Х’ю Грыфіт''' (англ.: Hugh Emrys Griffith, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «Бэн-Гур», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «Што?» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. bjbhb2zxm57k23923ip84hs8082zdwt 5147038 5147037 2026-05-26T15:49:40Z StarDeg 16311 5147038 wikitext text/x-wiki '''Х’ю Грыфіт''' (англ.: Hugh Emrys Griffith, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «Бэн-Гур», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «Што?» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} mjkpwlhemji2n373pbzf0jejirkl4vm 5147047 5147038 2026-05-26T15:52:04Z StarDeg 16311 5147047 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Х’ю Грыфіт''' ({{lang-en|Hugh Emrys Griffith}}, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «Бэн-Гур», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «Што?» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} e5rki3sr7lvxnvruf3dwzsj48n6b115 5147048 5147047 2026-05-26T15:53:19Z StarDeg 16311 /* Біяграфія */ 5147048 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Х’ю Грыфіт''' ({{lang-en|Hugh Emrys Griffith}}, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «Бэн-Гур», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «[[Што? (фільм)|Што?]]» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} mvyzgqm72eohmbei59w3aogzhvpw8qb 5147073 5147048 2026-05-26T16:55:14Z StarDeg 16311 /* Біяграфія */ 5147073 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Х’ю Грыфіт''' ({{lang-en|Hugh Emrys Griffith}}, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «[[Што? (фільм)|Што?]]» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} pe4tano40902yxxcr3prns5ftb2p3se 5147076 5147073 2026-05-26T16:57:06Z StarDeg 16311 /* Біяграфія */ 5147076 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Х’ю Грыфіт''' ({{lang-en|Hugh Emrys Griffith}}, 30 мая 1912 — 14 мая 1980) — брытанскі акцёр, уладальнік прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў 1960 годзе. == Біяграфія == Х’ю Эмрыс Грыфіт нарадзіўся 30 мая 1912 года ў мястэчку Мэрыян-Глэс на выспе Англсі ва Ўэльсе. Там жа ён атрымаў сярэднюю адукацыю, а затым спрабаваў паступіць ва ўніверсітэт, але заваліў іспыт па англійскай мове. Пазней ён вырашыў заняцца банкаўскай справай і перабраўся ў Лондан, дзе было больш магчымасцей для кар’еры. Але банкаўскім клеркам Грыфіт прабыў нядоўга, паступіўшы неўзабаве ў Каралеўскую акадэмію драматычнага мастацтва. Пачатая Другая сусветная вайна прыпыніла яго акцёрскую кар’еру і Х’ю адправіўся ў шэрагах Брытанскай арміі ў Індыю, а затым у Бірму. Вярнуцца на тэатральную сцэну Грыфіт змог у 1947 годзе. У канцы 1940-х гадоў адбыўся дэбют Грыфіта на брытанскіх экранах, а з пачатку 1950-х ён ужо пачаў здымацца ў Галівудзе. У 1959 годзе Х’ю стаў уладальнікам прэміі «Оскар» за лепшую мужчынскую ролю другога плана ў фільме «[[Бэн-Гур (фільм, 1959)|Бэн-Гур]]», а праз чатыры гады зноў намінаваўся на прэмію кінаакадэміі за ролю ў фільме «Том Джонс». За сваю кінакар’еру Грыфіт зняўся больш чым у 70 кінастужках, сярод якіх «Мяцеж на Баунці» (1962), «Як украсці мільён» (1966), «Олівер!» (1968), «Плач баншы» (1970), «Жудасны доктар Файбс» (1971), «Кентэрберыйскія апавяданні» (1971), «[[Што? (фільм)|Што?]]» (1972) і многіх іншых. Таксама паспяховай была і яго кар’ера ў тэатры — у 1958 годзе Грыфіт быў намінаваны на прэмію «Тоні» за Лепшую мужчынскую ролю ў п’есе «Зірні на дом свой, анёл». На тэлебачанні ён з’яўляўся даволі рэдка, але ўсё ж яго ролі станавіліся запамінальнымі. У 1980 годзе ён атрымаў ганаровую вучоную ступень у Бангёрскім універсітэце ў сябе на радзіме ва Ўэльсе. 14 траўня таго ж года Х’ю Грыфіт памёр ад інфаркту ў Лондане, не дажыўшы двух тыдняў да свайго 68 дня нараджэння. == Фільмаграфія == * 1972 — «[[Што? (фільм)|Што?]]» == Зноскі == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}} 0pehl1gz234bx0kf193de8kiejs1he6 0 808572 5147053 2026-05-26T16:12:39Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{coord|46|23|N|72|52|E||display=title}} '''Сары́-Шага́н''' — [[ваенны палігон]] у [[Казахстан]]е. Арандаваны [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі]]. Размешчаны на паўночны захад і захад ад возера [[Балхаш]] у стэпе [[Бетпак-Дала]...» 5147053 wikitext text/x-wiki {{coord|46|23|N|72|52|E||display=title}} '''Сары́-Шага́н''' — [[ваенны палігон]] у [[Казахстан]]е. Арандаваны [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі]]. Размешчаны на паўночны захад і захад ад возера [[Балхаш]] у стэпе [[Бетпак-Дала]] на тэрыторыях [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай]] і [[Жамбылская вобласць|Жамбылскай]] абласцей. Адміністрацыйны цэнтр — [[Закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне|ЗАТУ]] [[Прыазёрск]]. == Гісторыя == Першы і адзіны ў [[Еўразія|Еўразіі]] [[палігон]] для распрацоўкі і выпрабаванняў [[супрацьракетная абарона|супрацьракетнай зброі]]. У [[СССР]] афіцыйная назва палігона — Дзяржаўны навукова-даследчы і выпрабавальны палігон № 10 [[Міністэрства абароны СССР|Міністэрства абароны]]<ref name="Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны">{{Cite web |url=http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |title=«Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны» |access-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528102631/http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |archive-date=2008-05-28 |url-status=dead }}</ref>. Палігон займаў плошчу у 81 200 км². Будаўніцтва палігона і горада было пачата ў 1956 годзе<ref name="mech">[http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm Брошенный меч империи] {{Wayback|url=http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm |date=20181003183649 }} (фотоотчёт о путешествии по полигону Сары-Шаган, 2008 год)</ref> ў сувязі з распрацоўкай сістэмы СРА пад назвай «[[Сістэма А]]». Асноўнымі крытэрамі выбару мясцовасці для палігона былі, як і пры стварэнні ракетных палігонаў [[Капусцін Яр]] і [[Байканур]], наяўнасць маланаселенай раўніннай бязлеснай мясцовасці, вялікая колькасць бясхмарных дзён, адсутнасць каштоўных сельгасугоддзяў. 20 красавіка 1981 года палігон узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. На палігоне былі выпрабаваныя ўсе савецкія і расійскія комплексы [[супрацьракетная абарона|СРА]] і [[СПА]] далёкага дзеяння, многія перспектыўныя [[РЛС]], эксперыментальныя комплексы на аснове баявых [[лазер]]аў вялікай магутнасці. Усяго на палігоне было адпрацавана: 6 супрацьракетных комплексаў; комплекс паветранага перахопу арбітальных цэляў; 12 зенітна-ракетных комплексаў; 7 тыпаў супрацьракет; 12 тыпаў зенітных кіраваных ракет; 14 тыпаў вымяральнай тэхнікі; 18 радыёлакацыйных комплексаў і некалькі сістэм на новых фізічных прынцыпах. Забяспечаны выпрабаванні 15 ракетных комплексаў стратэгічнага прызначэння і іх мадыфікацый. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] палігон перастаў выкарыстоўвацца ў ранейшых аб’ёмах. У 1990-х гадах большая частка аб’ектаў палігона была выведзена з эксплуатацыі і закінутая, у наступныя гады — разрабавана марадзёрамі, абсталяванне дэмантавана<ref name="mech" />. У 1996 годзе быў падпісаны дагавор паміж урадам [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] і [[Казахстан]]ам аб арэндзе выпрабавальнага палігона Сары-Шаган<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>, па якім Расія стала арандаваць частку плошчы палігона. У 1998 годзе палігон быў выведзены са складу войскаў [[СПА]] і перападпарадкаваны [[Капусцін Яр|4-му Дзяржаўнаму цэнтральнаму міжвідаваму палігону]] (знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння Расійскай Федэрацыі|РВСП]])<ref>[http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7 54-я ОВЭ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221032916/http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7|date=2009-02-21}}</ref>. Тэрыторыя палігона перастала ахоўвацца, адсутнічалі абазначэнні межаў і паказальнікаў небяспекі, тым самым зрабіўшы палігон фактычна даступным для ўсіх жадаючых. На атрыманне афіцыйнага дазволу на наведванне палігона патрабавалася мноства часу<ref name="Дремота напалма">{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700|title=Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…|access-date=2018-08-22|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712013356/https://centrasia.org/newsA.php?st=1180469700|url-status=live}}</ref><ref name="Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон Сарышаган в Казахстане">{{Cite web |url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |title=Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон «Сарышаган» в Казахстане |access-date=2018-08-22 |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401042638/https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |url-status=live }}</ref>. Пасля скарачэння аб’ёмаў расійскіх праграм пра і [[Супрацькасмічная абарона|СКА]] ў 1990-х гадах выпрабаванні ракет на палігоне вырабляліся ўсяго адзін-два разы на год. Так, у снежні 2010 года былі праведзены навучальныя стральбы ракетай «[[Топаль (ракетны комплекс)|Топаль]]»<ref>{{Cite web |url=http://www.utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |title=Ракета Тополь поразила цель на полигоне в Казахстане |access-date=2010-12-06 |archive-date=2019-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120194550/https://utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |url-status=live }}</ref><ref name="Полигон Сары-Шаган. Полёт противоракеты 53Т6. Фоторепортаж">{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/photographs/127 |title=Военно-Промышленный Курьер. Фотоархив |access-date=2011-01-18 |archive-date=2019-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121012346/https://vpk-news.ru/photographs/127 |url-status=live }}</ref>. Рэгулярную вучэбную дзейнасць на палігоне вядуць ваенныя часці [[Міністэрства абароны Казахстана|Міністэрства абароны Казахстана]]<ref name="На полигон “Сары-Шаган” прибывают эшелоны боевой техники для нового учебного центра">[http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=169079. Фотоархив]</ref>. У 2016 годзе было ратыфікавана расейска-казахстанскае пагадненне, якое ўстанавіла новыя межы арандаванага палігона, выключыўшы з яго некаторыя ўчасткі<ref>{{Cite web |url=http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |title=Автоматизированная система обеспечения законодательной деятельности |access-date=2016-03-09 |archive-date=2019-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927065957/http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |url-status=live }}</ref>. На пачатак 2017 года пачата мадэрнізацыя эксперыментальнай выпрабавальнай базы палігона.<ref>{{Cite web |url=http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |title=Модернизацию экспериментальной испытательной базы полигона Сары-Шаган планируется завершить в 2017 году : Министерство обороны Российской Федерации<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-01-03 |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104003125/http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://nuclear-poligon.ru/ Воспоминания о Сары-Шаганском полигоне] * [http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996] * [https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700 Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…] * [https://web.archive.org/web/20070928011716/http://www.caravan.kz/article/?pid=86&aid=3510 Земля после звездных войн. газета «Караван» 100807] * [https://web.archive.org/web/20070902120049/http://www.caravan.kz/article/?pid=88&aid=3558 Безнаказанная контрабанда. газета «Караван» 240807] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/990600-bmd-rus.htm «ABM AND SPACE DEFENSE» A. Karpenko Nevsky Bastion, No. 4,1999, pp. 2-47] * [http://librus.info/lib/Politics/Kalash-m1.rar Калашников Максим, «Сломанный меч Империи»] * [http://www.fas.org/spp/military/program/track/okno.pdf Sourcebook on the Okno and Krona Space Surveillance Systems Version of 2007-09-04 (Russia Plans To Improve Outer Space Monitoring Capabilities by Staff Writers Nurek, Tajikistan (RIA Novosti)) Nov 09, 2006] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/sary_1.htm «Sary Shagan General Overview». Federation of American Scientists] * [http://www.astronautix.com/sites/sarhagan.htm Encyclopedia Astronautica — «Sary Shagan»] * [http://www.caravan.kz/article/?pid=182&aid=9133&rate=5 Заминированная степь (незаконное уничтожение ракет). газета «Караван» 120609] * {{ВКО||Противоракетный полигон Сары-Шаган|2005|||http://old.vko.ru/article.asp?pr_sign=archive.2005.25.13_08}} * [http://transler.ru/content/spravohnik/nomera_avto/voenii_nomera/ Коды номерных знаков ТС ВС России] * [http://www.priozersk.com/book/Balxash1.pdf Кулаков А. Ф. Сборник «Балхашский полигон» К 50 летию орденов Ленина и Красной Звезды ГНИИП-10] ГЛАСНОСТЬ" * Гарнаев А. Ю.: ([http://www.fontanka.ru/2021/11/17/70260014/ «Нажатие моего пальца на боевую кнопку…»] {{ВС}} [[Катэгорыя:Ваенныя палігоны]][[Катэгорыя:Карагандзінская вобласць]] jwwjb66uey8p123qnx5gk4wtc1o6d9e 5147054 5147053 2026-05-26T16:14:42Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5147054 wikitext text/x-wiki {{coord|46|23|N|72|52|E||display=title}} '''Сары́-Шага́н''' — [[ваенны палігон]] у [[Казахстан]]е. Арандаваны [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі]]. Размешчаны на паўночны захад і захад ад возера [[Балхаш]] у стэпе [[Бетпак-Дала]] на тэрыторыях [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай]] і [[Жамбылская вобласць|Жамбылскай]] абласцей. Адміністрацыйны цэнтр — [[Закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне|ЗАТУ]] [[Прыазёрск]]. == Гісторыя == Першы і адзіны ў [[Еўразія|Еўразіі]] [[палігон]] для распрацоўкі і выпрабаванняў [[супрацьракетная абарона|супрацьракетнай зброі]]. У [[СССР]] афіцыйная назва палігона — Дзяржаўны навукова-даследчы і выпрабавальны палігон № 10 [[Міністэрства абароны СССР|Міністэрства абароны]]<ref name="Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны">{{Cite web |url=http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |title=«Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны» |access-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528102631/http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |archive-date=2008-05-28 |url-status=dead }}</ref>. Палігон займаў плошчу у 81 200 км². Будаўніцтва палігона і горада было пачата ў 1956 годзе<ref name="mech">[http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm Брошенный меч империи] {{Wayback|url=http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm |date=20181003183649 }} (фотоотчёт о путешествии по полигону Сары-Шаган, 2008 год)</ref> ў сувязі з распрацоўкай сістэмы СРА пад назвай «[[Сістэма А]]». Асноўнымі крытэрамі выбару мясцовасці для палігона былі, як і пры стварэнні ракетных палігонаў [[Капусцін Яр]] і [[Байканур]], наяўнасць маланаселенай раўніннай бязлеснай мясцовасці, вялікая колькасць бясхмарных дзён, адсутнасць каштоўных сельгасугоддзяў. 20 красавіка 1981 года палігон узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. На палігоне былі выпрабаваныя ўсе савецкія і расійскія комплексы [[супрацьракетная абарона|СРА]] і [[СПА]] далёкага дзеяння, многія перспектыўныя [[РЛС]], эксперыментальныя комплексы на аснове баявых [[лазер]]аў вялікай магутнасці. Усяго на палігоне было адпрацавана: 6 супрацьракетных комплексаў; комплекс паветранага перахопу арбітальных цэляў; 12 зенітна-ракетных комплексаў; 7 тыпаў супрацьракет; 12 тыпаў зенітных кіраваных ракет; 14 тыпаў вымяральнай тэхнікі; 18 радыёлакацыйных комплексаў і некалькі сістэм на новых фізічных прынцыпах. Забяспечаны выпрабаванні 15 ракетных комплексаў стратэгічнага прызначэння і іх мадыфікацый. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] палігон перастаў выкарыстоўвацца ў ранейшых аб’ёмах. У 1990-х гадах большая частка аб’ектаў палігона была выведзена з эксплуатацыі і закінутая, у наступныя гады — разрабавана марадзёрамі, абсталяванне дэмантавана<ref name="mech" />. У 1996 годзе быў падпісаны дагавор паміж урадам [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] і [[Казахстан]]ам аб арэндзе выпрабавальнага палігона Сары-Шаган<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>, па якім Расія стала арандаваць частку плошчы палігона. У 1998 годзе палігон быў выведзены са складу войскаў [[СПА]] і перападпарадкаваны [[Капусцін Яр|4-му Дзяржаўнаму цэнтральнаму міжвідаваму палігону]] (знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння Расійскай Федэрацыі|РВСП]])<ref>[http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7 54-я ОВЭ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221032916/http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7|date=2009-02-21}}</ref>. Тэрыторыя палігона перастала ахоўвацца, адсутнічалі абазначэнні межаў і паказальнікаў небяспекі, тым самым зрабіўшы палігон фактычна даступным для ўсіх жадаючых. На атрыманне афіцыйнага дазволу на наведванне палігона патрабавалася мноства часу<ref name="Дремота напалма">{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700|title=Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…|access-date=2018-08-22|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712013356/https://centrasia.org/newsA.php?st=1180469700|url-status=live}}</ref><ref name="Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон Сарышаган в Казахстане">{{Cite web |url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |title=Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон «Сарышаган» в Казахстане |access-date=2018-08-22 |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401042638/https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |url-status=live }}</ref>. Пасля скарачэння аб’ёмаў расійскіх праграм СРА і [[Супрацькасмічная абарона|СКА]] ў 1990-х гадах выпрабаванні ракет на палігоне вырабляліся ўсяго адзін-два разы на год. Так, у снежні 2010 года былі праведзены навучальныя стральбы ракетай «[[Топаль (ракетны комплекс)|Топаль]]»<ref>{{Cite web |url=http://www.utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |title=Ракета Тополь поразила цель на полигоне в Казахстане |access-date=2010-12-06 |archive-date=2019-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120194550/https://utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |url-status=live }}</ref><ref name="Полигон Сары-Шаган. Полёт противоракеты 53Т6. Фоторепортаж">{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/photographs/127 |title=Военно-Промышленный Курьер. Фотоархив |access-date=2011-01-18 |archive-date=2019-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121012346/https://vpk-news.ru/photographs/127 |url-status=live }}</ref>. Рэгулярную вучэбную дзейнасць на палігоне вядуць ваенныя часці [[Міністэрства абароны Казахстана|Міністэрства абароны Казахстана]]<ref name="На полигон “Сары-Шаган” прибывают эшелоны боевой техники для нового учебного центра">[http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=169079. Фотоархив]</ref>. У 2016 годзе было ратыфікавана расійска-казахстанскае пагадненне, якое ўстанавіла новыя межы арандаванага палігона, выключыўшы з яго некаторыя ўчасткі<ref>{{Cite web |url=http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |title=Автоматизированная система обеспечения законодательной деятельности |access-date=2016-03-09 |archive-date=2019-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927065957/http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |url-status=live }}</ref>. На пачатак 2017 года пачата мадэрнізацыя эксперыментальнай выпрабавальнай базы палігона<ref>{{Cite web |url=http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |title=Модернизацию экспериментальной испытательной базы полигона Сары-Шаган планируется завершить в 2017 году : Министерство обороны Российской Федерации<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-01-03 |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104003125/http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://nuclear-poligon.ru/ Воспоминания о Сары-Шаганском полигоне] * [http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996] * [https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700 Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…] * [https://web.archive.org/web/20070928011716/http://www.caravan.kz/article/?pid=86&aid=3510 Земля после звездных войн. газета «Караван» 100807] * [https://web.archive.org/web/20070902120049/http://www.caravan.kz/article/?pid=88&aid=3558 Безнаказанная контрабанда. газета «Караван» 240807] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/990600-bmd-rus.htm «ABM AND SPACE DEFENSE» A. Karpenko Nevsky Bastion, No. 4,1999, pp. 2-47] * [http://librus.info/lib/Politics/Kalash-m1.rar Калашников Максим, «Сломанный меч Империи»] * [http://www.fas.org/spp/military/program/track/okno.pdf Sourcebook on the Okno and Krona Space Surveillance Systems Version of 2007-09-04 (Russia Plans To Improve Outer Space Monitoring Capabilities by Staff Writers Nurek, Tajikistan (RIA Novosti)) Nov 09, 2006] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/sary_1.htm «Sary Shagan General Overview». Federation of American Scientists] * [http://www.astronautix.com/sites/sarhagan.htm Encyclopedia Astronautica — «Sary Shagan»] * [http://www.caravan.kz/article/?pid=182&aid=9133&rate=5 Заминированная степь (незаконное уничтожение ракет). газета «Караван» 120609] * {{ВКО||Противоракетный полигон Сары-Шаган|2005|||http://old.vko.ru/article.asp?pr_sign=archive.2005.25.13_08}} * [http://transler.ru/content/spravohnik/nomera_avto/voenii_nomera/ Коды номерных знаков ТС ВС России] * [http://www.priozersk.com/book/Balxash1.pdf Кулаков А. Ф. Сборник «Балхашский полигон» К 50 летию орденов Ленина и Красной Звезды ГНИИП-10] ГЛАСНОСТЬ" * Гарнаев А. Ю.: ([http://www.fontanka.ru/2021/11/17/70260014/ «Нажатие моего пальца на боевую кнопку…»] {{ВС}} [[Катэгорыя:Ваенныя палігоны]][[Катэгорыя:Карагандзінская вобласць]] 6w1710iv3f6s1h5h0e0dkbxh8lfsoyl 5147055 5147054 2026-05-26T16:15:08Z DBatura 73587 /* Спасылкі */ 5147055 wikitext text/x-wiki {{coord|46|23|N|72|52|E||display=title}} '''Сары́-Шага́н''' — [[ваенны палігон]] у [[Казахстан]]е. Арандаваны [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі]]. Размешчаны на паўночны захад і захад ад возера [[Балхаш]] у стэпе [[Бетпак-Дала]] на тэрыторыях [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай]] і [[Жамбылская вобласць|Жамбылскай]] абласцей. Адміністрацыйны цэнтр — [[Закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне|ЗАТУ]] [[Прыазёрск]]. == Гісторыя == Першы і адзіны ў [[Еўразія|Еўразіі]] [[палігон]] для распрацоўкі і выпрабаванняў [[супрацьракетная абарона|супрацьракетнай зброі]]. У [[СССР]] афіцыйная назва палігона — Дзяржаўны навукова-даследчы і выпрабавальны палігон № 10 [[Міністэрства абароны СССР|Міністэрства абароны]]<ref name="Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны">{{Cite web |url=http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |title=«Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны» |access-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528102631/http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |archive-date=2008-05-28 |url-status=dead }}</ref>. Палігон займаў плошчу у 81 200 км². Будаўніцтва палігона і горада было пачата ў 1956 годзе<ref name="mech">[http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm Брошенный меч империи] {{Wayback|url=http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm |date=20181003183649 }} (фотоотчёт о путешествии по полигону Сары-Шаган, 2008 год)</ref> ў сувязі з распрацоўкай сістэмы СРА пад назвай «[[Сістэма А]]». Асноўнымі крытэрамі выбару мясцовасці для палігона былі, як і пры стварэнні ракетных палігонаў [[Капусцін Яр]] і [[Байканур]], наяўнасць маланаселенай раўніннай бязлеснай мясцовасці, вялікая колькасць бясхмарных дзён, адсутнасць каштоўных сельгасугоддзяў. 20 красавіка 1981 года палігон узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. На палігоне былі выпрабаваныя ўсе савецкія і расійскія комплексы [[супрацьракетная абарона|СРА]] і [[СПА]] далёкага дзеяння, многія перспектыўныя [[РЛС]], эксперыментальныя комплексы на аснове баявых [[лазер]]аў вялікай магутнасці. Усяго на палігоне было адпрацавана: 6 супрацьракетных комплексаў; комплекс паветранага перахопу арбітальных цэляў; 12 зенітна-ракетных комплексаў; 7 тыпаў супрацьракет; 12 тыпаў зенітных кіраваных ракет; 14 тыпаў вымяральнай тэхнікі; 18 радыёлакацыйных комплексаў і некалькі сістэм на новых фізічных прынцыпах. Забяспечаны выпрабаванні 15 ракетных комплексаў стратэгічнага прызначэння і іх мадыфікацый. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] палігон перастаў выкарыстоўвацца ў ранейшых аб’ёмах. У 1990-х гадах большая частка аб’ектаў палігона была выведзена з эксплуатацыі і закінутая, у наступныя гады — разрабавана марадзёрамі, абсталяванне дэмантавана<ref name="mech" />. У 1996 годзе быў падпісаны дагавор паміж урадам [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] і [[Казахстан]]ам аб арэндзе выпрабавальнага палігона Сары-Шаган<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>, па якім Расія стала арандаваць частку плошчы палігона. У 1998 годзе палігон быў выведзены са складу войскаў [[СПА]] і перападпарадкаваны [[Капусцін Яр|4-му Дзяржаўнаму цэнтральнаму міжвідаваму палігону]] (знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння Расійскай Федэрацыі|РВСП]])<ref>[http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7 54-я ОВЭ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221032916/http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7|date=2009-02-21}}</ref>. Тэрыторыя палігона перастала ахоўвацца, адсутнічалі абазначэнні межаў і паказальнікаў небяспекі, тым самым зрабіўшы палігон фактычна даступным для ўсіх жадаючых. На атрыманне афіцыйнага дазволу на наведванне палігона патрабавалася мноства часу<ref name="Дремота напалма">{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700|title=Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…|access-date=2018-08-22|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712013356/https://centrasia.org/newsA.php?st=1180469700|url-status=live}}</ref><ref name="Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон Сарышаган в Казахстане">{{Cite web |url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |title=Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон «Сарышаган» в Казахстане |access-date=2018-08-22 |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401042638/https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |url-status=live }}</ref>. Пасля скарачэння аб’ёмаў расійскіх праграм СРА і [[Супрацькасмічная абарона|СКА]] ў 1990-х гадах выпрабаванні ракет на палігоне вырабляліся ўсяго адзін-два разы на год. Так, у снежні 2010 года былі праведзены навучальныя стральбы ракетай «[[Топаль (ракетны комплекс)|Топаль]]»<ref>{{Cite web |url=http://www.utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |title=Ракета Тополь поразила цель на полигоне в Казахстане |access-date=2010-12-06 |archive-date=2019-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120194550/https://utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |url-status=live }}</ref><ref name="Полигон Сары-Шаган. Полёт противоракеты 53Т6. Фоторепортаж">{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/photographs/127 |title=Военно-Промышленный Курьер. Фотоархив |access-date=2011-01-18 |archive-date=2019-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121012346/https://vpk-news.ru/photographs/127 |url-status=live }}</ref>. Рэгулярную вучэбную дзейнасць на палігоне вядуць ваенныя часці [[Міністэрства абароны Казахстана|Міністэрства абароны Казахстана]]<ref name="На полигон “Сары-Шаган” прибывают эшелоны боевой техники для нового учебного центра">[http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=169079. Фотоархив]</ref>. У 2016 годзе было ратыфікавана расійска-казахстанскае пагадненне, якое ўстанавіла новыя межы арандаванага палігона, выключыўшы з яго некаторыя ўчасткі<ref>{{Cite web |url=http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |title=Автоматизированная система обеспечения законодательной деятельности |access-date=2016-03-09 |archive-date=2019-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927065957/http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |url-status=live }}</ref>. На пачатак 2017 года пачата мадэрнізацыя эксперыментальнай выпрабавальнай базы палігона<ref>{{Cite web |url=http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |title=Модернизацию экспериментальной испытательной базы полигона Сары-Шаган планируется завершить в 2017 году : Министерство обороны Российской Федерации<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-01-03 |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104003125/http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://nuclear-poligon.ru/ Воспоминания о Сары-Шаганском полигоне] * [http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996] * [https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700 Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…] * [https://web.archive.org/web/20070928011716/http://www.caravan.kz/article/?pid=86&aid=3510 Земля после звездных войн. газета «Караван» 100807] * [https://web.archive.org/web/20070902120049/http://www.caravan.kz/article/?pid=88&aid=3558 Безнаказанная контрабанда. газета «Караван» 240807] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/990600-bmd-rus.htm «ABM AND SPACE DEFENSE» A. Karpenko Nevsky Bastion, No. 4,1999, pp. 2-47] * [http://librus.info/lib/Politics/Kalash-m1.rar Калашников Максим, «Сломанный меч Империи»] * [http://www.fas.org/spp/military/program/track/okno.pdf Sourcebook on the Okno and Krona Space Surveillance Systems Version of 2007-09-04 (Russia Plans To Improve Outer Space Monitoring Capabilities by Staff Writers Nurek, Tajikistan (RIA Novosti)) Nov 09, 2006] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/sary_1.htm «Sary Shagan General Overview». Federation of American Scientists] * [http://www.astronautix.com/sites/sarhagan.htm Encyclopedia Astronautica — «Sary Shagan»] * [http://www.caravan.kz/article/?pid=182&aid=9133&rate=5 Заминированная степь (незаконное уничтожение ракет). газета «Караван» 120609] * [http://transler.ru/content/spravohnik/nomera_avto/voenii_nomera/ Коды номерных знаков ТС ВС России] * [http://www.priozersk.com/book/Balxash1.pdf Кулаков А. Ф. Сборник «Балхашский полигон» К 50 летию орденов Ленина и Красной Звезды ГНИИП-10] ГЛАСНОСТЬ" * Гарнаев А. Ю.: ([http://www.fontanka.ru/2021/11/17/70260014/ «Нажатие моего пальца на боевую кнопку…»] {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Ваенныя палігоны]][[Катэгорыя:Карагандзінская вобласць]] n28uiiumdwyk9pfohcyvtbii04xufoi 5147056 5147055 2026-05-26T16:16:22Z DBatura 73587 /* Спасылкі */ 5147056 wikitext text/x-wiki {{coord|46|23|N|72|52|E||display=title}} '''Сары́-Шага́н''' — [[ваенны палігон]] у [[Казахстан]]е. Арандаваны [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрствам абароны Расійскай Федэрацыі]]. Размешчаны на паўночны захад і захад ад возера [[Балхаш]] у стэпе [[Бетпак-Дала]] на тэрыторыях [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай]] і [[Жамбылская вобласць|Жамбылскай]] абласцей. Адміністрацыйны цэнтр — [[Закрытае адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўтварэнне|ЗАТУ]] [[Прыазёрск]]. == Гісторыя == Першы і адзіны ў [[Еўразія|Еўразіі]] [[палігон]] для распрацоўкі і выпрабаванняў [[супрацьракетная абарона|супрацьракетнай зброі]]. У [[СССР]] афіцыйная назва палігона — Дзяржаўны навукова-даследчы і выпрабавальны палігон № 10 [[Міністэрства абароны СССР|Міністэрства абароны]]<ref name="Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны">{{Cite web |url=http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |title=«Владислав Репин. Основные этапы создания ракетно-космической обороны» |access-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528102631/http://www.vimpel.ru/rko5.htm# |archive-date=2008-05-28 |url-status=dead }}</ref>. Палігон займаў плошчу у 81 200 км². Будаўніцтва палігона і горада было пачата ў 1956 годзе<ref name="mech">[http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm Брошенный меч империи] {{Wayback|url=http://www.udarnik-truda.ru/puteshestviya/kaz-bmi-2008/kaz-2008-bmi.htm |date=20181003183649 }} (фотоотчёт о путешествии по полигону Сары-Шаган, 2008 год)</ref> ў сувязі з распрацоўкай сістэмы СРА пад назвай «[[Сістэма А]]». Асноўнымі крытэрамі выбару мясцовасці для палігона былі, як і пры стварэнні ракетных палігонаў [[Капусцін Яр]] і [[Байканур]], наяўнасць маланаселенай раўніннай бязлеснай мясцовасці, вялікая колькасць бясхмарных дзён, адсутнасць каштоўных сельгасугоддзяў. 20 красавіка 1981 года палігон узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай зоркі|ордэнам Чырвонай Зоркі]]. На палігоне былі выпрабаваныя ўсе савецкія і расійскія комплексы [[супрацьракетная абарона|СРА]] і [[СПА]] далёкага дзеяння, многія перспектыўныя [[РЛС]], эксперыментальныя комплексы на аснове баявых [[лазер]]аў вялікай магутнасці. Усяго на палігоне было адпрацавана: 6 супрацьракетных комплексаў; комплекс паветранага перахопу арбітальных цэляў; 12 зенітна-ракетных комплексаў; 7 тыпаў супрацьракет; 12 тыпаў зенітных кіраваных ракет; 14 тыпаў вымяральнай тэхнікі; 18 радыёлакацыйных комплексаў і некалькі сістэм на новых фізічных прынцыпах. Забяспечаны выпрабаванні 15 ракетных комплексаў стратэгічнага прызначэння і іх мадыфікацый. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] палігон перастаў выкарыстоўвацца ў ранейшых аб’ёмах. У 1990-х гадах большая частка аб’ектаў палігона была выведзена з эксплуатацыі і закінутая, у наступныя гады — разрабавана марадзёрамі, абсталяванне дэмантавана<ref name="mech" />. У 1996 годзе быў падпісаны дагавор паміж урадам [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]] і [[Казахстан]]ам аб арэндзе выпрабавальнага палігона Сары-Шаган<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>, па якім Расія стала арандаваць частку плошчы палігона. У 1998 годзе палігон быў выведзены са складу войскаў [[СПА]] і перападпарадкаваны [[Капусцін Яр|4-му Дзяржаўнаму цэнтральнаму міжвідаваму палігону]] (знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння Расійскай Федэрацыі|РВСП]])<ref>[http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7 54-я ОВЭ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221032916/http://priozersk.kz/publ/11-1-0-7|date=2009-02-21}}</ref>. Тэрыторыя палігона перастала ахоўвацца, адсутнічалі абазначэнні межаў і паказальнікаў небяспекі, тым самым зрабіўшы палігон фактычна даступным для ўсіх жадаючых. На атрыманне афіцыйнага дазволу на наведванне палігона патрабавалася мноства часу<ref name="Дремота напалма">{{Cite web|url=https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700|title=Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…|access-date=2018-08-22|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712013356/https://centrasia.org/newsA.php?st=1180469700|url-status=live}}</ref><ref name="Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон Сарышаган в Казахстане">{{Cite web |url=https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |title=Как растащили по кирпичикам уникальный военный полигон «Сарышаган» в Казахстане |access-date=2018-08-22 |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401042638/https://centrasia.org/newsA.php?st=1161554940 |url-status=live }}</ref>. Пасля скарачэння аб’ёмаў расійскіх праграм СРА і [[Супрацькасмічная абарона|СКА]] ў 1990-х гадах выпрабаванні ракет на палігоне вырабляліся ўсяго адзін-два разы на год. Так, у снежні 2010 года былі праведзены навучальныя стральбы ракетай «[[Топаль (ракетны комплекс)|Топаль]]»<ref>{{Cite web |url=http://www.utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |title=Ракета Тополь поразила цель на полигоне в Казахстане |access-date=2010-12-06 |archive-date=2019-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120194550/https://utro.ru/news/2010/12/05/941867.shtml |url-status=live }}</ref><ref name="Полигон Сары-Шаган. Полёт противоракеты 53Т6. Фоторепортаж">{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/photographs/127 |title=Военно-Промышленный Курьер. Фотоархив |access-date=2011-01-18 |archive-date=2019-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121012346/https://vpk-news.ru/photographs/127 |url-status=live }}</ref>. Рэгулярную вучэбную дзейнасць на палігоне вядуць ваенныя часці [[Міністэрства абароны Казахстана|Міністэрства абароны Казахстана]]<ref name="На полигон “Сары-Шаган” прибывают эшелоны боевой техники для нового учебного центра">[http://news.gazeta.kz/art.asp?aid=169079. Фотоархив]</ref>. У 2016 годзе было ратыфікавана расійска-казахстанскае пагадненне, якое ўстанавіла новыя межы арандаванага палігона, выключыўшы з яго некаторыя ўчасткі<ref>{{Cite web |url=http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |title=Автоматизированная система обеспечения законодательной деятельности |access-date=2016-03-09 |archive-date=2019-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927065957/http://asozd2.duma.gov.ru/main.nsf/%28SpravkaNew%29?OpenAgent&RN=926446-6&02 |url-status=live }}</ref>. На пачатак 2017 года пачата мадэрнізацыя эксперыментальнай выпрабавальнай базы палігона<ref>{{Cite web |url=http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |title=Модернизацию экспериментальной испытательной базы полигона Сары-Шаган планируется завершить в 2017 году : Министерство обороны Российской Федерации<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-01-03 |archive-date=2017-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104003125/http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12107708@egNews |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://nuclear-poligon.ru/ Воспоминания о Сары-Шаганском полигоне] * [http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996] * [https://centrasia.org/newsA.php4?st=1180469700 Дремота напалма. Стратегический объект Сары-Шаган (Казахстан) стал бесхозным…] * [https://web.archive.org/web/20070928011716/http://www.caravan.kz/article/?pid=86&aid=3510 Земля после звездных войн. газета «Караван» 100807] * [https://web.archive.org/web/20070902120049/http://www.caravan.kz/article/?pid=88&aid=3558 Безнаказанная контрабанда. газета «Караван» 240807] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/990600-bmd-rus.htm «ABM AND SPACE DEFENSE» A. Karpenko Nevsky Bastion, No. 4,1999, pp. 2-47] * [http://librus.info/lib/Politics/Kalash-m1.rar Калашников Максим, «Сломанный меч Империи»] * [http://www.fas.org/spp/military/program/track/okno.pdf Sourcebook on the Okno and Krona Space Surveillance Systems Version of 2007-09-04 (Russia Plans To Improve Outer Space Monitoring Capabilities by Staff Writers Nurek, Tajikistan (RIA Novosti)) Nov 09, 2006] * [http://www.fas.org/spp/starwars/program/soviet/sary_1.htm «Sary Shagan General Overview». Federation of American Scientists] * [http://www.astronautix.com/sites/sarhagan.htm Encyclopedia Astronautica — «Sary Shagan»] * [http://www.caravan.kz/article/?pid=182&aid=9133&rate=5 Заминированная степь (незаконное уничтожение ракет). газета «Караван» 120609] * [http://transler.ru/content/spravohnik/nomera_avto/voenii_nomera/ Коды номерных знаков ТС ВС России] * [http://www.priozersk.com/book/Balxash1.pdf Кулаков А. Ф. Сборник «Балхашский полигон» К 50 летию орденов Ленина и Красной Звезды ГНИИП-10] ГЛАСНОСТЬ" * Гарнаев А. Ю.: ([http://www.fontanka.ru/2021/11/17/70260014/ «Нажатие моего пальца на боевую кнопку…»] {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Ваенныя палігоны]][[Катэгорыя:Карагандзінская вобласць]][[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]] qjxvegzj5sy647om31gedz9gbgp0r6g 0 808573 5147067 2026-05-26T16:41:20Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч | партрэт = Kostrowicki Daniel 83.jpg }} '''Даніэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Daniel Kostrowicki}}, псеўд.: «Данака»; {{ДН|||1908}} — {{ДС|||1942}}, {{МС|Вільня||}}) — польскі вайсковец, удзельнік польскага падполля на Віленшчыне ў час Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайн...» 5147067 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | партрэт = Kostrowicki Daniel 83.jpg }} '''Даніэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Daniel Kostrowicki}}, псеўд.: «Данака»; {{ДН|||1908}} — {{ДС|||1942}}, {{МС|Вільня||}}) — польскі вайсковец, удзельнік польскага падполля на Віленшчыне ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Належаў да шляхецкага рода Кастравіцкіх. Нарадзіўся у мнагадзетнай сям’і лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі з Багушэўскіх]]. Пляменнік [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (Казіміра Кастравіцкага). Пасля падзелу Польшчы ў 1939 годзе Даніэль Кастравіцкі апынуўся ў [[Вільня|Вільні]]. Ён адразу ўключыўся ў дзейнасць польскага вайсковага падполля, якое змагалася як супраць нацысцкай акупацыі, так і супраць савецкіх спецслужб. Меў вайсковае званне падхарунжага. Быў на чале баявой групы, якая пазней увайшла ў склад [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Адной з вядомых аперацый яго групы стала нападзенне ў Вільні на выяўленых агентаў [[НКВД]]. У 1941—1942 гадах Даніэль Кастравіцкі стаў байцом дыверсійнай арганізацыі «Вахлаж» ({{lang-la|Wachlarz}}), якая з’яўлялася аўтаномнай часткай Арміі Краёвай. Задачамі іх былі партызанскія дыверсіі ў тыле нямецкіх войскаў, каб сабатаваць наступленне Трэцяга рэйха на Усход. Даніэль Кастравіцкі служыў у V сектары «Вахлажа», які дзейнічаў у раёне [[Дзвінск]]а, [[Полацк]]а і [[Віцебск]]а. У 1942 годзе застрэлены ў Вільні на вуліцы<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/mury/09/06/2/Андрэй_Брахоцкі.html pawet.net]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Даніэль}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Даніэль]] 2mlr9d791np2go0ehizg6ifwjk8odaw 5147101 5147067 2026-05-26T17:39:58Z JerzyKundrat 174 5147101 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | партрэт = Kostrowicki Daniel 83.jpg }} '''Даніэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Daniel Kostrowicki}}, псеўд.: «Данака»; {{ДН|||1908}} — {{ДС|||1942}}, {{МС|Вільня||}}) — польскі вайсковец, удзельнік падполля на Віленшчыне ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Належаў да шляхецкага рода Кастравіцкіх. Нарадзіўся у мнагадзетнай сям’і лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі з Багушэўскіх]]. Пляменнік [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (Казіміра Кастравіцкага). Пасля падзелу Польшчы ў 1939 годзе Даніэль Кастравіцкі апынуўся ў [[Вільня|Вільні]]. Ён адразу ўключыўся ў дзейнасць польскага вайсковага падполля, якое змагалася як супраць нацысцкай акупацыі, так і супраць савецкіх спецслужб. Меў вайсковае званне падхарунжага. Быў на чале баявой групы, якая пазней увайшла ў склад [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Адной з вядомых аперацый яго групы стала нападзенне ў Вільні на выяўленых агентаў [[НКВД]]. У 1941—1942 гадах Даніэль Кастравіцкі стаў байцом дыверсійнай арганізацыі «Вахлаж» ({{lang-la|Wachlarz}}), якая з’яўлялася аўтаномнай часткай Арміі Краёвай. Задачамі іх былі партызанскія дыверсіі ў тыле нямецкіх войскаў, каб сабатаваць наступленне Трэцяга рэйха на Усход. Даніэль Кастравіцкі служыў у V сектары «Вахлажа», які дзейнічаў у раёне [[Дзвінск]]а, [[Полацк]]а і [[Віцебск]]а. У 1942 годзе застрэлены ў Вільні на вуліцы<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/mury/09/06/2/Андрэй_Брахоцкі.html pawet.net]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Даніэль}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Даніэль]] lvr9kvcsnebbpd4oomr0rrroiyv6d1p 5147170 5147101 2026-05-26T21:04:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5147170 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | партрэт = Kostrowicki Daniel 83.jpg }} '''Даніэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Daniel Kostrowicki}}, псеўд.: «Данака»; {{ДН|||1908}} — {{ДС|||1942}}, {{МС|Вільня||}}) — польскі вайсковец, удзельнік падполля на Віленшчыне ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Належаў да шляхецкага рода [[Кастравіцкія|Кастравіцкіх]]. Нарадзіўся у мнагадзетнай сям’і лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі з Багушэўскіх]]. Пляменнік [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (Казіміра Кастравіцкага). Пасля падзелу Польшчы ў 1939 годзе Даніэль Кастравіцкі апынуўся ў [[Вільня|Вільні]]. Ён адразу ўключыўся ў дзейнасць польскага вайсковага падполля, якое змагалася як супраць нацысцкай акупацыі, так і супраць савецкіх спецслужб. Меў вайсковае званне падхарунжага. Быў на чале баявой групы, якая пазней увайшла ў склад [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Адной з вядомых аперацый яго групы стала нападзенне ў Вільні на выяўленых агентаў [[НКВД]]. У 1941—1942 гадах Даніэль Кастравіцкі стаў байцом дыверсійнай арганізацыі «Вахлаж» ({{lang-la|Wachlarz}}), якая з’яўлялася аўтаномнай часткай Арміі Краёвай. Задачамі іх былі партызанскія дыверсіі ў тыле нямецкіх войскаў, каб сабатаваць наступленне Трэцяга рэйха на Усход. Даніэль Кастравіцкі служыў у V сектары «Вахлажа», які дзейнічаў у раёне [[Дзвінск]]а, [[Полацк]]а і [[Віцебск]]а. У 1942 годзе застрэлены ў Вільні на вуліцы<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/mury/09/06/2/Андрэй_Брахоцкі.html pawet.net]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Даніэль}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Даніэль]] bprr4ubskh9hurumqd8d3qq8bn62z5j 5147172 5147170 2026-05-26T21:05:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Крыніцы */ 5147172 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | партрэт = Kostrowicki Daniel 83.jpg }} '''Даніэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Daniel Kostrowicki}}, псеўд.: «Данака»; {{ДН|||1908}} — {{ДС|||1942}}, {{МС|Вільня||}}) — польскі вайсковец, удзельнік падполля на Віленшчыне ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Належаў да шляхецкага рода [[Кастравіцкія|Кастравіцкіх]]. Нарадзіўся у мнагадзетнай сям’і лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі з Багушэўскіх]]. Пляменнік [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (Казіміра Кастравіцкага). Пасля падзелу Польшчы ў 1939 годзе Даніэль Кастравіцкі апынуўся ў [[Вільня|Вільні]]. Ён адразу ўключыўся ў дзейнасць польскага вайсковага падполля, якое змагалася як супраць нацысцкай акупацыі, так і супраць савецкіх спецслужб. Меў вайсковае званне падхарунжага. Быў на чале баявой групы, якая пазней увайшла ў склад [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Адной з вядомых аперацый яго групы стала нападзенне ў Вільні на выяўленых агентаў [[НКВД]]. У 1941—1942 гадах Даніэль Кастравіцкі стаў байцом дыверсійнай арганізацыі «Вахлаж» ({{lang-la|Wachlarz}}), якая з’яўлялася аўтаномнай часткай Арміі Краёвай. Задачамі іх былі партызанскія дыверсіі ў тыле нямецкіх войскаў, каб сабатаваць наступленне Трэцяга рэйха на Усход. Даніэль Кастравіцкі служыў у V сектары «Вахлажа», які дзейнічаў у раёне [[Дзвінск]]а, [[Полацк]]а і [[Віцебск]]а. У 1942 годзе застрэлены ў Вільні на вуліцы<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/mury/09/06/2/Андрэй_Брахоцкі.html pawet.net]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Даніэль}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Даніэль]] tkbihqz8ffw30lzhmpjoh8le44vjhva 5147173 5147172 2026-05-26T21:05:43Z JerzyKundrat 174 5147173 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч | партрэт = Kostrowicki Daniel 83.jpg }} '''Даніэль Кастравіцкі''' ({{lang-pl|Daniel Kostrowicki}}, псеўд.: «Данака»; {{ДН|||1908}} — {{ДС|||1942}}, {{МС|Вільня||}}) — польскі вайсковец, удзельнік падполля на Віленшчыне ў час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Біяграфія == Належаў да шляхецкага рода [[Кастравіцкія|Кастравіцкіх]]. Нарадзіўся ў мнагадзетнай сям’і лекара, беларускага грамадскага дзеяча [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія Кастравіцкага]] і [[Марыя Стэфанія Кастравіцкая|Марыі з Багушэўскіх]]. Пляменнік [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (Казіміра Кастравіцкага). Пасля падзелу Польшчы ў 1939 годзе Даніэль Кастравіцкі апынуўся ў [[Вільня|Вільні]]. Ён адразу ўключыўся ў дзейнасць польскага вайсковага падполля, якое змагалася як супраць нацысцкай акупацыі, так і супраць савецкіх спецслужб. Меў вайсковае званне падхарунжага. Быў на чале баявой групы, якая пазней увайшла ў склад [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Адной з вядомых аперацый яго групы стала нападзенне ў Вільні на выяўленых агентаў [[НКВД]]. У 1941—1942 гадах Даніэль Кастравіцкі стаў байцом дыверсійнай арганізацыі «Вахлаж» ({{lang-la|Wachlarz}}), якая з’яўлялася аўтаномнай часткай Арміі Краёвай. Задачамі іх былі партызанскія дыверсіі ў тыле нямецкіх войскаў, каб сабатаваць наступленне Трэцяга рэйха на Усход. Даніэль Кастравіцкі служыў у V сектары «Вахлажа», які дзейнічаў у раёне [[Дзвінск]]а, [[Полацк]]а і [[Віцебск]]а. У 1942 годзе застрэлены ў Вільні на вуліцы<ref>[https://pawet.net/library/v_literature/mury/09/06/2/Андрэй_Брахоцкі.html pawet.net]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Даніэль}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Даніэль]] 3j5da5j85qhvuvocaliiwdt8iei8b0h 0 808574 5147072 2026-05-26T16:52:21Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' (1819—1873) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. {{пішу}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 г...» 5147072 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' (1819—1873) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. {{пішу}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] t0evy8gd5wg46grcytpehmvumr5o2h6 5147074 5147072 2026-05-26T16:55:45Z JerzyKundrat 174 5147074 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] 63tq9kzcoueym7denkwtctqg4xl1mwu 5147079 5147074 2026-05-26T16:59:56Z JerzyKundrat 174 5147079 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе ў сямейным маёнтку на Меншчыне. Сын Самуэля Кастравіцкага, які быў старшынёй Мінскага межавога суда. Ад нараджэння Караль быў гарбатым. Ён атрымаў вышэйшую агранамічную падрыхтоўку, захапляўся музыкай і літаратурай. Валодаў маёнткам Вялікія Навасёлкі на Койданаўшчыне. {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] dxlqokcdgic5l89ld8iwxcgcu0p5b5u 5147080 5147079 2026-05-26T17:02:55Z JerzyKundrat 174 5147080 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе ў сямейным маёнтку на Меншчыне. Сын Самуэля Кастравіцкага, які быў старшынёй Мінскага межавога суда. Ад нараджэння Караль быў гарбатым. Ён атрымаў вышэйшую агранамічную падрыхтоўку, захапляўся музыкай і літаратурай. Валодаў маёнткам Вялікія Навасёлкі на Койданаўшчыне. Караль Фларыян ажаніўся з Аленай Свентаржэцкай. Праз гэты шлюб ён быў блізкім сваяком [[Баляслаў Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] — аднаго з кіраўнікоў і арганізатараў паўстання 1863 года у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]]. {{пішу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] 6jheh5ggjcj9m5298hcc9bhylbg4ohv 5147103 5147080 2026-05-26T17:48:41Z JerzyKundrat 174 5147103 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе ў сямейным маёнтку на Меншчыне. Сын Самуэля Кастравіцкага, які быў старшынёй Мінскага межавога суда. Ад нараджэння Караль быў гарбатым. Ён атрымаў вышэйшую агранамічную падрыхтоўку, захапляўся музыкай і літаратурай. Валодаў маёнткам Вялікія Навасёлкі на Койданаўшчыне. Караль Фларыян ажаніўся з Аленай Свентаржэцкай. Праз гэты шлюб ён быў блізкім сваяком [[Баляслаў Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] — аднаго з кіраўнікоў і арганізатараў паўстання 1863 года у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]]. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў Караль Кастравіцкі выконваў функцыі паўстанцкага рэферэнта (зборшчыка падаткаў) у Менскім павеце, забяспечваючы фінансаванне і забеспячэнне збройных атрадаў. Пасля задушэння паўстання арыштаваны расійскімі ўладамі. Паводле прысуду, ён быў пазбаўлены ўсіх саслоўных (дваранскіх) правоў, а яго маёмасць і маёнтак Навасёлкі былі канфіскаваныя ў казну. Разам з цяжарнай жонкай і дзецьмі Караль Фларыян Кастравіцкі быў сасланы на пасяленне ў Сібір. Сям'я была накіравана ў Табольскую губерню ([[горад Табольск]]). У сувязі з амністыяй і пагаршэннем здароўя, у 1873 годзе Каралю Кастравіцкаму было дазволена змяніць месца выгнання і пераехаць бліжэй да радзімы пад нагляд паліцыі (пачаткова ў Казанскую губерню, г. [[Цывільск]]). Наведаць родную Меншчыну яму давялося толькі перад самай смерцю. Караль Фларыян Кастравіцкі памёр 13 мая 1873 года (ва ўзросце 54 гадоў). Ён быў пахаваны ў Мінску на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]. Ужо пасля яго смерці, у 1874 годзе, удаве з дзецьмі дазволілі канчаткова вярнуцца на Беларусь, дзе яны пасяліліся ва ўрочышчы [[Прымагілле]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках]] bw4uq7mhhoag128r9fmhwb5i5ow26t3 5147104 5147103 2026-05-26T17:50:07Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147104 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе ў сямейным маёнтку на Меншчыне. Сын Самуэля Кастравіцкага, які быў старшынёй Мінскага межавога суда. Ад нараджэння Караль быў гарбатым. Ён атрымаў вышэйшую агранамічную падрыхтоўку, захапляўся музыкай і літаратурай. Валодаў маёнткам Вялікія Навасёлкі на Койданаўшчыне. Караль Фларыян ажаніўся з Аленай Свентаржэцкай. Праз гэты шлюб ён быў блізкім сваяком [[Баляслаў Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] — аднаго з кіраўнікоў і арганізатараў паўстання 1863 года у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]]. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў Караль Кастравіцкі выконваў функцыі паўстанцкага рэферэнта (зборшчыка падаткаў) у Менскім павеце, забяспечваючы фінансаванне і забеспячэнне збройных атрадаў. Пасля задушэння паўстання арыштаваны расійскімі ўладамі. Паводле прысуду, ён быў пазбаўлены ўсіх саслоўных (дваранскіх) правоў, а яго маёмасць і маёнтак Навасёлкі былі канфіскаваныя ў казну. Разам з цяжарнай жонкай і дзецьмі Караль Фларыян Кастравіцкі быў сасланы на пасяленне ў Сібір. Сям'я была накіравана ў Табольскую губерню ([[горад Табольск]]). У сувязі з амністыяй і пагаршэннем здароўя, у 1873 годзе Каралю Кастравіцкаму было дазволена змяніць месца выгнання і пераехаць бліжэй да радзімы пад нагляд паліцыі (пачаткова ў Казанскую губерню, г. [[Цывільск]]). Наведаць родную Меншчыну яму давялося толькі перад самай смерцю. Караль Фларыян Кастравіцкі памёр 13 мая 1873 года. Ён быў пахаваны ў Мінску на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]. Ужо пасля яго смерці, у 1874 годзе, удаве з дзецьмі дазволілі канчаткова вярнуцца на Беларусь, дзе яны пасяліліся ва ўрочышчы [[Прымагілле]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках]] 63r98sxigvp66w3erjg34m37wc09xk0 5147105 5147104 2026-05-26T17:54:24Z JerzyKundrat 174 5147105 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір, бацька [[Карусь Каганец|Казіміра]] (Каруся Каганца) і [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія]] Кастравіцкіх. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе ў сямейным маёнтку на Меншчыне. Сын Самуэля Кастравіцкага, які быў старшынёй Мінскага межавога суда. Ад нараджэння Караль быў гарбатым. Ён атрымаў вышэйшую агранамічную падрыхтоўку, захапляўся музыкай і літаратурай. Валодаў маёнткам Вялікія Навасёлкі на Койданаўшчыне. Караль Фларыян ажаніўся з Аленай Свентаржэцкай. Праз гэты шлюб ён быў блізкім сваяком [[Баляслаў Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] — аднаго з кіраўнікоў і арганізатараў паўстання 1863 года у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]]. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў Караль Кастравіцкі выконваў функцыі паўстанцкага рэферэнта (зборшчыка падаткаў) у Менскім павеце, забяспечваючы фінансаванне і забеспячэнне збройных атрадаў. Пасля задушэння паўстання арыштаваны расійскімі ўладамі. Паводле прысуду, ён быў пазбаўлены ўсіх саслоўных (дваранскіх) правоў, а яго маёмасць і маёнтак Навасёлкі былі канфіскаваныя ў казну. Разам з цяжарнай жонкай і дзецьмі Караль Фларыян Кастравіцкі быў сасланы на пасяленне ў Сібір. Сям'я была накіравана ў Табольскую губерню ([[горад Табольск]]). У сувязі з амністыяй і пагаршэннем здароўя, у 1873 годзе Каралю Кастравіцкаму было дазволена змяніць месца выгнання і пераехаць бліжэй да радзімы пад нагляд паліцыі (пачаткова ў Казанскую губерню, г. [[Цывільск]]). Наведаць родную Меншчыну яму давялося толькі перад самай смерцю. Караль Фларыян Кастравіцкі памёр 13 мая 1873 года. Ён быў пахаваны ў Мінску на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]. Ужо пасля яго смерці, у 1874 годзе, удаве з дзецьмі дазволілі канчаткова вярнуцца на Беларусь, дзе яны пасяліліся ва ўрочышчы [[Прымагілле]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках]] o6xn2o7t6s52a6pn17cxgv8jbsid62j 5147106 5147105 2026-05-26T17:55:47Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147106 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір, бацька [[Карусь Каганец|Казіміра]] (Каруся Каганца) і [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія]] Кастравіцкіх. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Менавіта з гэтай галіны роду паходзіць знакаміты французскі паэт [[Гіём Апалінер|Гіём Апалінэр]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе ў сямейным маёнтку на Меншчыне. Сын Самуэля Кастравіцкага, які быў старшынёй Мінскага межавога суда. Ад нараджэння Караль быў гарбатым. Ён атрымаў вышэйшую агранамічную падрыхтоўку, захапляўся музыкай і літаратурай. Валодаў маёнткам [[Вялікія Навасёлкі]] на Койданаўшчыне. Караль Фларыян ажаніўся з Аленай Свентаржэцкай. Праз гэты шлюб ён быў блізкім сваяком [[Баляслаў Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] — аднаго з кіраўнікоў і арганізатараў паўстання 1863 года у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]]. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў Караль Кастравіцкі выконваў функцыі паўстанцкага рэферэнта (зборшчыка падаткаў) у Менскім павеце, забяспечваючы фінансаванне і забеспячэнне збройных атрадаў. Пасля задушэння паўстання арыштаваны расійскімі ўладамі. Паводле прысуду, ён быў пазбаўлены ўсіх саслоўных (дваранскіх) правоў, а яго маёмасць і маёнтак Навасёлкі былі канфіскаваныя ў казну. Разам з цяжарнай жонкай і дзецьмі Караль Фларыян Кастравіцкі быў сасланы на пасяленне ў Сібір. Сям'я была накіравана ў Табольскую губерню ([[горад Табольск]]). У сувязі з амністыяй і пагаршэннем здароўя, у 1873 годзе Каралю Кастравіцкаму было дазволена змяніць месца выгнання і пераехаць бліжэй да радзімы пад нагляд паліцыі (пачаткова ў Казанскую губерню, г. [[Цывільск]]). Наведаць родную Меншчыну яму давялося толькі перад самай смерцю. Караль Фларыян Кастравіцкі памёр 13 мая 1873 года. Ён быў пахаваны ў Мінску на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]. Ужо пасля яго смерці, у 1874 годзе, удаве з дзецьмі дазволілі канчаткова вярнуцца на Беларусь, дзе яны пасяліліся ва ўрочышчы [[Прымагілле]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках]] kphxbdmk7srib05jiygom4gzwke3u5i 5147112 5147106 2026-05-26T18:13:27Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5147112 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Караль Фларыян Кастравіцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — удзельнік [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]], сасланы ў Сібір, бацька [[Карусь Каганец|Казіміра]] (Каруся Каганца) і [[Амброзій Кастравіцкі|Амброзія]] Кастравіцкіх. == Біяграфія == Належаў да каталіцкага сярэднезаможнага [[Шляхта|шляхецкага]] [[Род Кастравіцкіх|роду Кастравіцкіх]] гербу «Байбуза», прадстаўнікі якога займалі розныя земскія пасады ў [[Менскае ваяводства|Менскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Нарадзіўся ў 1814 годзе ў сямейным маёнтку на Меншчыне. Сын Самуэля Кастравіцкага, які быў старшынёй Мінскага межавога суда. Ад нараджэння Караль быў гарбатым. Ён атрымаў вышэйшую агранамічную падрыхтоўку, захапляўся музыкай і літаратурай. Валодаў маёнткам [[Вялікія Навасёлкі]] на Койданаўшчыне. Караль Фларыян ажаніўся з Аленай Свентаржэцкай. Праз гэты шлюб ён быў блізкім сваяком [[Баляслаў Свентаржэцкі|Баляслава Свентаржэцкага]] — аднаго з кіраўнікоў і арганізатараў паўстання 1863 года у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]]. Падчас паўстання 1863—1864 гадоў Караль Кастравіцкі выконваў функцыі паўстанцкага рэферэнта (зборшчыка падаткаў) у Менскім павеце, забяспечваючы фінансаванне і забеспячэнне збройных атрадаў. Пасля задушэння паўстання арыштаваны расійскімі ўладамі. Паводле прысуду, ён быў пазбаўлены ўсіх саслоўных (дваранскіх) правоў, а яго маёмасць і маёнтак Навасёлкі былі канфіскаваныя ў казну. Разам з цяжарнай жонкай і дзецьмі Караль Фларыян Кастравіцкі быў сасланы на пасяленне ў Сібір. Сям'я была накіравана ў Табольскую губерню ([[горад Табольск]]). У сувязі з амністыяй і пагаршэннем здароўя, у 1873 годзе Каралю Кастравіцкаму было дазволена змяніць месца выгнання і пераехаць бліжэй да радзімы пад нагляд паліцыі (пачаткова ў Казанскую губерню, г. [[Цывільск]]). Наведаць родную Меншчыну яму давялося толькі перад самай смерцю. Караль Фларыян Кастравіцкі памёр 13 мая 1873 года. Ён быў пахаваны ў Мінску на [[Кальварыйскія могілкі|Кальварыйскіх могілках]]. Ужо пасля яго смерці, у 1874 годзе, удаве з дзецьмі дазволілі канчаткова вярнуцца на Беларусь, дзе яны пасяліліся ва ўрочышчы [[Прымагілле]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кастравіцкі Караль Фларыян}} [[Катэгорыя:Кастравіцкія|Караль Фларыян]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Кальварыйскіх могілках]] 4qrmehj5e442al3tcjm4n17xl3vl50n 0 808575 5147083 2026-05-26T17:10:04Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Стафан Багушэўскі]] 5147083 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Стафан Багушэўскі]] 8exkjm60gnq6uus7hn2q19hamex2q8y 6 808576 5147132 2026-05-26T19:28:05Z JerzyKundrat 174 5147132 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 5147137 5147132 2026-05-26T19:31:21Z JerzyKundrat 174 5147137 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Партрэт Таццяны Бандарчык |крыніца = https://bis.nlb.by/by/documents/135259 |час стварэння = не пазней 1974 года |аўтар = невядомы |частка = цалкам |разрозненне = так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Таццяна Андрэеўна Бандарчык | мэта = ілюстраваць шаблон-картку | заменнасць = немагчыма, асоба не жыве | іншае = }} == Ліцэнзіяванне == {{FU-памерлы}} f9e6vhwwnnp82139hw6fj7mw5luqxb6 1 808577 5147158 2026-05-26T20:35:21Z Emilia Noah 155537 /* */ 5147158 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 0 808578 5147187 2026-05-26T21:34:43Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі]] 5147187 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Баляслаў Часлававіч Свентаржэцкі]] 6b3et2cltul97f7cfswlvq0d569w3r7 0 808579 5147223 2026-05-26T23:38:38Z SimondR 62742 Новая старонка: «{{Дзяржаўны дзеяч | тытул = прынцэса [[Новававілонскае царства|Вавілона]] | імя = Энігальдзі-Нана | арыгінал імя = {{lang-akk|En-nígaldi-Nanna}} | выява = Ennigaldi-Nanna_in_Akkadian.png | подпіс = Імя Энігальдзі-Нана ў новававілонскім клінапісе | тытул_2 = вярх...» 5147223 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | тытул = прынцэса [[Новававілонскае царства|Вавілона]] | імя = Энігальдзі-Нана | арыгінал імя = {{lang-akk|En-nígaldi-Nanna}} | выява = Ennigaldi-Nanna_in_Akkadian.png | подпіс = Імя Энігальдзі-Нана ў новававілонскім клінапісе | тытул_2 = вярхоўная жрыца [[Ур]] | дата нараджэння = першая палова [[VI стагоддзе да н.э.|VI ст. да н. э.]] | дынастыя = [[Халдзейская дынастыя]] | бацька = [[Набанід]] | маці = [[Нітокрыс Вавілонская|Нітокрыс]] (?) | вядомы як = заснавальніца першага музея ў гісторыі | дзейнасць = жрыца, настаяцельніца жаночага храма, куратар музея | рэлігія = [[Шумера-акадская міфалогія|шумера-акадскія вераванні]] }} '''Энігальдзі-Нана''' ({{lang-akk|[[File:Ennigaldi-Nanna_in_Akkadian.png|120x120px]]}} ''En-nígaldi-Nanna''), таксама вядомая як '''Бэль-Шальці-Нана''', альбо скарочана '''Энігальдзі'''{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|Moniz|2021|p=85}} — прынцэса [[Новававілонскае царства|Новававілонскага царства]] і вярхоўная жрыца (''энту'') горада [[Ур]]. Як «зямная жонка» бога Месяца [[Сін (міфалогія)|Сіна]] (Наны) Энігальдзі валодала велізарнай рэлігійнай і палітычнай уладай. У [[Гістарыяграфія|гістарыяграфіі]] яна найбольш вядомая як заснавальніца [[Музей Энігальдзі-Наны|музея яе імя]] ва Уры (каля 530 года да н. э.). У яе музеі экспанаваліся, каталагізаваліся і забяспечваліся тлумачальнымі этыкеткамі артэфакты, якія ахоплівалі 1500 гадоў папярэдняй гісторыі [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]. Гэты збор лічыцца найстаражытным засведчаным музеем у гісторыі чалавецтва{{sfn|Cohen|2022}}{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Walhimer|2015}}{{sfn|Quinn|2020}}. == Сям’я і паходжанне == Энігальдзі была дачкой [[Набанід]]а, апошняга [[Халдзейская дынастыя|халдзейскага]] [[Вавілонскія цары|цара Вавілона]], які кіраваў з 556 па 539 год да н. э.{{sfn|León|1995|pp=36–37}} Яна мела прынамсі аднаго брата — [[Валтасар]] (Бэл-шар-уцур), які найбольш вядомы па [[Біблія|біблейскім]] сюжэце з [[Кніга прарока Данііла|Кнігі прарока Данііла]], а таксама дзве сястры — Іна-Эсагіла-рысат (''Ina-Esagila-risat'') і Акабу’унма (''Akkabu’unma''){{sfn|Weiershäuser|Novotny|2020|p=4}}. Набанід не меў крэўных сувязей з папярэднімі вавілонскімі манархамі, аднак мяркуецца, што ён мог быць жанаты на дачцэ цара [[Навухаданосар II|Навухаданосара II]] (кіраваў у 605–562 гг. да н. э.). Калі гэта так, то Энігальдзі і яе блізкія сваякі даводзіліся Навухаданосару ўнукамі{{sfn|Wiseman|2003|p=244}}. Дакладнае імя іхняй маці застаецца невядомым, але цалкам магчыма, што менавіта яна ўвайшла ў пазнейшую гістарычную традыцыю пад імем [[Нітокрыс Вавілонская|Нітокрыс]]{{sfn|Shea|1982|pp=137–138}}. Бацька прынцэсы, цар Набанід, выяўляў глыбокую цікавасць да [[Археалогія|археалогіі]]. Ён кіраваў маштабнымі раскопкамі і рэстаўрацыяй старажытных храмаў, у сваіх тэкстах звяртаўся да мінулых кіраўнікоў часцей за іншых манархаў і лічыцца першым вядомым у гісторыі чалавекам, які паспрабаваў храналагічна датаваць археалагічныя знаходкі{{sfn|Beaulieu|1989}}{{sfn|Silverberg|1997}}. Відавочна, што шчырая цікавасць Энігальдзі да гісторыі і археалогіі склалася менавіта пад уплывам бацькі{{sfn|León|1995|pp=36–37}}. == Дзейнасць == === Вярхоўная жрыца === [[Файл:Ziggurat of ur.jpg|міні|злева|<center>Рэканструкцыя [[Зікурат ва Уры|Вялікага зікурата]]</center>]] У 547 годзе да н. э. Набанід аднавіў пасаду ''энту'' (вярхоўнай жрыцы) Ура, якая заставалася вакантнай з часоў [[Навухаданосар I|Навухаданосара I]] (XII ст. да н. э.), і прызначыў на яе сваю дачку Энігальдзі{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|Cousin|2020|p=342}}. ''Энту'' прысвячала сябе богу [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяца]] [[Сін (міфалогія)|Сіну]] (у [[Шумера-акадская міфалогія|шумерскай традыцыі]] — Нана) і была жрыцай найвышэйшага ўзроўню ў дзяржаве, якую, паводле павер’яў, абіраў сам бог праз адмысловыя знаменні. Усе вядомыя ''энту'' паходзілі з царскага роду, звычайна з’яўляючыся сёстрамі або дочкамі манархаў{{sfn|Weadock|1975}}. Мяркуецца, што Набанід вырашыў аднавіць пасаду пасля таго, як растлумачыў частковае [[месяцавае зацьменне]] 554 года да н. э. як боскае знаменне. Дадатковым штуршком стала знаходка [[Стэла|стэлы]] часоў Навухаданосара I, на якой было выяўлена пасвячэнне ягонай дачкі ў ''энту''{{sfn|Nielsen|2018}}. Сам Набанід сцвярджаў, што прызначыў Энігальдзі толькі пасля працяглых варожбаў, якія пацвердзілі выбар Сіна{{sfn|Weadock|1975}}. Верагодна, менавіта ў гэты час яна атрымала сваё жрэцкае імя ''Эн-нігальдзі-Нана'', што перакладаецца як «[бог] Нана просіць ''энту''»{{sfn|Cousin|2020|p=342}}. На пасадзе ''энту'' Энігальдзі штовечар праводзіла шмат часу, пакланяючыся Сіну ў невялікім блакітным пакоі на вяршыні [[Зікурат ва Уры|Вялікага зікурата ва Уры]]{{sfn|León|1995|pp=36–37}}. Яе афіцыйнай рэзідэнцыяй стаў ''Э-Гіг-Пар'' — будынак, размешчаны прыкладна за 150 метраў на паўднёвы ўсход ад зікурата. Гэты комплекс стагоддзямі знаходзіўся ў руінах і быў адноўлены па асабістым загадзе Набаніда знарок для дачкі{{sfn|Weadock|1975}}. Найважнейшым рэлігійным абавязкам ''энту'' было служэнне ў іпастасі «зямной жонкі» бога і выкананне абрадаў свяшчэннага шлюбу, аднак дакладны змест гэтых [[абрад]]аў застаецца невядомым. Жрыца таксама павінна была маліцца за здароўе цара, які ўвасабляў росквіт Вавілоніі, і клапаціцца пра шанаванне багіні [[Нінгаль]] — чароўнай «нябеснай жонкі» Сіна. Акрамя духоўных абавязкаў, Энігальдзі кіравала шырокімі маёнткамі і багаццямі храмавага комплексу Ура{{sfn|Weadock|1975}}. У дадатак да гэтага, яна кіравала (і, магчыма, самастойна выкладала ў ёй) школай для будучых жрыц са шляхетных вавілонскіх сем’яў. На момант яе прызначэння гэтая навучальная ўстанова бесперапынна працавала ўжо больш за восемсот гадоў. У школе выкладаўся ''[[эмесаль]]'' — асаблівы «жаночы» [[сацыялект]] [[Шумерская мова|шумерскай мовы]]{{sfn|León|1995|pp=36–37}}. === Куратар музея === {{Асноўны артыкул|Музей Энігальдзі-Наны}} [[Файл:Ur-Nassiriyah.jpg|міні|справа|Раскопкі палаца Э-Гіг-Пар і музея Энігальдзі-Наны. На заднім плане — [[Зікурат ва Уры|Вялікі зікурат]].]] Кіраванне Набаніда завяршылася ў 539 годзе да н. э., калі Новававілонскае царства была заваявана [[Дзяржава Ахеменідаў|Ахеменідскай дзяржавай]] на чале з [[Кір II Вялікі|Кірам II Вялікім]]. Цару захавалі жыццё і адправілі ў ганаровую высылку, верагодна, у [[Карманія (гістарычная вобласць)|Карманію]]{{sfn|Beaulieu|1989}}. Аднак змена ўлады не пахіснула высокага становішча Энігальдзі ва Уры. Каля 530 года да н. э. яна заснавала музей, у якім захоўваліся [[Артэфакт (археалогія)|артэфакты]] мінулых эпох [[Старажытная Месапатамія|Месапатаміі]]{{sfn|Cohen|2022}}{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Walhimer|2015}}{{sfn|Wherry|2015}}. Гэты збор называюць найстаражытнейшым публічным [[Музей|музеем]] у [[Гісторыя чалавецтва|гісторыі чалавецтва]]{{sfn|Cohen|2022}}{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Walhimer|2015}}{{sfn|Quinn|2020}}. Частка выстаўленых экспанатаў магла быць знойдзена падчас асабістых раскопак Набаніда і самой Энігальдзі{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|Quinn|2020}}. Аснова калекцыі датавалася XX стагоддзем да н. э.{{sfn|Nepo|2019|p=113}}, агулам жа яна ахоплівала гістарычны перыяд даўжынёй каля 1500 гадоў (прыкладна 2100—600 гг. да н. э.){{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Hopkins|2021|p=43}}{{sfn|Pryke|2019}}. Прынцэса не толькі захоўвала рэчы, але і распрацавала паўнавартасную даследчую праграму{{sfn|Grande|2017|p=x}}. Мяркуецца, што яна асабіста адказвала за сістэматызацыю і маркіроўку калекцыі{{sfn|Gartner|2016|p=15}}. Сярод экспанатаў былі артэфакты з асабістага збору [[Навухаданосар II|Навухаданосара II]]{{sfn|Nepo|2019|p=113}}, цырыманіяльнае наверша булавы, [[Касіты|касіцкі]] межавы знак (''[[кудуру]]'') і фрагмент статуі [[Шульгі (Ур)|Шульгі]] — выбітнага шумерскага цара Ура (кіраваў у 2094–2046 гг. да н. э.). Гэтая статуя была старанна і прафесійна адрэстаўравана ў старажытнасці для захавання арыгінальных надпісаў{{sfn|Pryke|2019}}. Для адукацыйных мэт калекцыя была забяспечана глінянымі цыліндрамі з апісаннем кожнага прадмета на трох розных мовах (у тым ліку на [[Шумерская мова|шумерскай]]), што робіць іх першымі ў гісторыі «музейнымі этыкеткамі»{{sfn|León|1995|pp=36–37}}{{sfn|Pryke|2019}}. Асобна захоўваліся таблічкі з агульным пералікам экспанатаў — на сённяшні дзень яны лічацца найстаражытнейшымі вядомымі музейнымі каталогамі{{sfn|Quinn|2020}}. Далейшы лёс самой прынцэсы невядомы{{sfn|Grande|2017|p=x}}. Лічыцца, што пасля яе пасаду ''энту'' больш ніхто не займаў{{sfn|Orlin|2015|p=887}}. Музей спыніў сваё існаванне не пазней за 500 год да н. э.{{sfn|Grande|2017|p=x}} Рэзкае пагаршэнне кліматычных умоў — змяненне рэчышча [[Еўфрат]]а, моцная [[засуха]] і адступленне вод [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]] — прывялі да імклівага заняпаду Ура пад уладай Ахеменідаў. Да гэтага часу горад стаў цалкам бязлюдным{{sfn|Grande|2017|p=x}}{{sfn|Romain|2019|p=154}}. == Спадчына і памяць == Руіны музея Энігальдзі-Нана былі выяўлены брытанскім археолагам [[Чарлз Леанард Вулі|Леанардам Вулі]] ў 1925 годзе падчас раскопак храмавага комплексу ва Уры{{sfn|Budge|1926|p=275}}. Дзякуючы таму, што артэфакты розных гістарычных эпох былі акуратна і сістэматычна раскладзены, Вулі змог хутка ідэнтыфікаваць гэтую знаходку менавіта як рэшткі музея{{sfn|Hopkins|2021|p=43}}. Постаць Энігальдзі ўшанавана сярод 998 выбітных жанчын, якія пакінулі значны след у гісторыі, у маштабнай мастацкай інсталяцыі «[[Званая вячэра (Джудзі Чыкага)|Званая вячэра]]» (аўтар — амерыканская мастачка [[Джудзі Чыкага]])<ref>{{Cite web |title=Brooklyn Museum: Bel-Shalti-Narrar |url=https://www.brooklynmuseum.org/eascfa/dinner_party/heritage_floor/bel_shalti_narrar |access-date=2022-08-04 |website=www.brooklynmuseum.org}}</ref>. Акрамя таго, у гонар вавілонскай прынцэсы быў названы [[Акамянеласці|выкапень]] [[Дэвонскі перыяд|дэвонскага перыяду]] — від [[Плечаногія|плечаногіх]] {{bt-bellat||Spinatrypa ennigaldinannae}}{{sfn|Halamski|Baliński|Koppka|2022|pp=40-43}}. == Крыніцы == === Зноскі === {{крыніцы}} === Літаратура === {{refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Beaulieu |first=Paul-Alain |author-link=Поль-Ален Болье |date=1989 |title=Reign of Nabonidus, King of Babylon (556-539 BC) |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt2250wnt |publisher=Yale University Press |isbn=9780300043143 |doi=10.2307/j.ctt2250wnt |jstor=j.ctt2250wnt |oclc=20391775 }} * {{Cite book |last=Budge |first=E. A. |date=1926 |chapter=The Excavations at Ur of the Chaldees |chapter-url=http://www.sacred-texts.com/chr/bct/bct12.htm |title=The Book of the Cave of Treasures |date=1926 }} * {{Cite book |last=Cohen |first=Richard |date=2022 |title=Making History: The Storytellers Who Shaped the Past |url=https://books.google.com/books?id=Cw02EAAAQBAJ |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-9821-9580-9 |language=en}} * {{Cite journal |last=Cousin |first=Laura |date=2020 |title=Sweet Girls and Strong Men: Onomastics and Personality Traits in First-Millennium Sources |url=https://www.jstor.org/stable/26977772 |journal=Die Welt des Orients |volume=50 |issue=2 |page=342 |doi=10.13109/wdor.2020.50.2.339 |jstor=26977772 |s2cid=234632892 |issn=0043-2547|url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Gartner |first=Richard |date=2016 |title=Metadata: Shaping Knowledge from Antiquity to the Semantic Web |url=https://books.google.com/books?id=2Z_VDAAAQBAJ |publisher=Springer |isbn=978-3-319-40893-4 |page=15 |language=en}} * {{Cite book |last=Grande |first=Lance |date=2017 |title=Curators: Behind the Scenes of Natural History Museums |url=https://books.google.com/books?id=ZZYtDwAAQBAJ |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-19275-8 |pages=x |language=en}} * {{Cite journal |last1=Halamski |first1=Adam T. |last2=Baliński |first2=Andrzej |last3=Koppka |first3=Jens |date=2022 |title=Middle Devonian brachiopods from northern Maïder (eastern Anti-Atlas, Morocco) |url=http://www.asgp.pl/sites/default/files/volumes/92_1_001_086_Halamski_et_al.pdf |journal=Annales Societatis Geologorum Poloniae |volume=92 |issue=1 |pages=1–86 |doi=10.14241/asgp.2022.03 }} * {{Cite book |last=Hopkins |first=Owen |date=2021 |title=The Museum: From its Origins to the 21st Century |url=https://books.google.com/books?id=hodIEAAAQBAJ |publisher=Frances Lincoln |isbn=978-0-7112-5457-2 |language=en}} * {{Cite book |last=León |first=Vicki |date=1995 |title=Uppity Women of Ancient Times |url=https://archive.org/details/uppitywomenofanc00leon/page/36 |publisher=Conari Press |isbn=1-57324-010-9 |pages=[https://archive.org/details/uppitywomenofanc00leon/page/36 36–37]}} * {{Cite journal |last=Moniz |first=Melissa |date=2021 |title=Source of Nostalgia and Archival Recreation: The South African Hellenic Archive |url=https://doi.org/10.1080/00043389.2021.1983244 |journal=De Arte |volume=56 |issue=1 |page=85 |doi=10.1080/00043389.2021.1983244 |s2cid=244679360 |issn=0004-3389|url-access=subscription }} * {{Cite book |last=Nepo |first=Mark |date=2019 |title=More Together Than Alone: Discovering the Power and Spirit of Community in Our Lives and in the World |url=https://books.google.com/books?id=QNecDwAAQBAJ |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-5011-6784-3 |page=113 |language=en}} * {{Cite book |last=Nielsen |first=John P. |date=2018 |chapter=“3.3. Conclusions” & “6.2. Nebuchadnezzar I in the Neo-Babylonian Empire” |title=The Reign of Nebuchadnezzar I in History and Historical Memory |url=https://books.google.com/books?id=lx9WDwAAQBAJ |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-30048-9 |language=en }} * {{Cite book |last=Orlin |first=Eric |date=2015 |title=Routledge Encyclopedia of Ancient Mediterranean Religions |url=https://books.google.com/books?id=dXH4CgAAQBAJ |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-62552-9 |page=887 |language=en}} * {{Cite journal |last=Romain |first=William F. |date=2019 |title=Lunar alignments at Ur: Entanglements with the Moon God Nanna |url=https://journal.equinoxpub.com/JSA/article/view/17542 |journal=Journal of Skyscape Archaeology |language=en |volume=5 |issue=2 |page=154 |doi=10.1558/jsa.39074 |s2cid=215828817 |issn=2055-3498|doi-access=free }} * {{Cite book |last=Quinn |first=Therese |date=2020 |title=About Museums, Culture, and Justice to Explore in Your Classroom |url=https://books.google.com/books?id=OwbZDwAAQBAJ |publisher=Teachers College Press |isbn=978-0-8077-6343-8 |language=en}} * {{Cite journal |last=Shea |first=William H. |date=1982 |title=Nabonidus, Belshazzar, and the Book of Daniel: an Update |url=https://digitalcommons.andrews.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1547&context=auss |journal=Andrews University Seminary Studies |volume=20 |issue=2 |pages=137–138}} * {{Cite book |last=Silverberg |first=Robert |year=1997 |title=Great Adventures in Archaeology |url=https://books.google.com/books?id=ic2za8bZeYAC&pg=PR8 |publisher=University of Nebraska Press |pages=viii |isbn=978-0803292475 }} * {{Cite book |last=Walhimer |first=Mark |date=2015 |title=Museums 101 |url=https://books.google.com/books?id=NO_5CQAAQBAJ |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-3019-4 |language=en}} * {{Cite journal |last=Weadock |first=Penelope N. |date=1975 |title=The Giparu at Ur |url=https://www.jstor.org/stable/4200011 |journal=Iraq |volume=37 |issue=2 |pages=101–128 |doi=10.2307/4200011 |jstor=4200011 |s2cid=163852175 |issn=0021-0889|url-access=subscription }} * {{Cite book |last1=Weiershäuser |first1=Frauke |last2=Novotny |first2=Jamie |year=2020 |title=The Royal Inscriptions of Amēl-Marduk (561–560 BC), Neriglissar (559–556 BC), and Nabonidus (555–539 BC), Kings of Babylon |url=https://epub.ub.uni-muenchen.de/73674/1/RINBE2_OAPDF.pdf |publisher=Eisenbrauns |isbn=978-1646021079 |pages=4}} * {{Cite book |last1=Wherry |first1=Frederick F. |last2=Schor |first2=Juliet B. |date=2015 |title=The SAGE Encyclopedia of Economics and Society |url=https://books.google.com/books?id=kRwzCwAAQBAJ |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1-4522-1797-0 |pages=1135 |language=en}} * {{Cite book |last=Wiseman |first=Donald J. |author-link=Дональд Уайзман |year=2003 |orig-year=1991 |chapter=Babylonia 605–539 B.C. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=OGBGauNBK8kC&q=Neriglissar |title=The Cambridge Ancient History: III Part 2: The Assyrian and Babylonian Empires and Other States of the Near East, from the Eighth to the Sixth Centuries B.C. |editor-last=Boardman |editor-first=John |editor-last2=Edwards |editor-first2=I. E. S. |editor-last3=Hammond |editor-first3=N. G. L. |editor-last4=Sollberger |editor-first4=E. |editor-last5=Walker |editor-first5=C. B. F. |publisher=Cambridge University Press |edition=2nd |location= |page=244 |isbn=0-521-22717-8 }} {{refend}} == Спасылкі == * {{Citation |last=Pryke |first=Louise |date=2019 |title=Hidden women of history: Ennigaldi-Nanna, curator of the world's first museum |url=http://theconversation.com/hidden-women-of-history-ennigaldi-nanna-curator-of-the-worlds-first-museum-116431 |website=The Conversation |language=en }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Жанчыны Старажытнага свету]] [[Катэгорыя:Прынцэсы Старажытнага свету]] [[Катэгорыя:Постаці Вавілоніі]] 1iudcbomwpvfa9dtlq9x8a65fn7wq9a 0 808580 5147224 2026-05-26T23:40:34Z SimondR 62742 Перасылае да [[Энігальдзі-Нана]] 5147224 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Энігальдзі-Нана]] nq1anm9qlmlpkw1ivhryo90db7xmlnl 0 808581 5147253 2026-05-27T05:31:17Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{ДД}} '''Дзін Гудэрхем Ачэсан''' (англ.: Dean Gooderham Acheson; 11 красавіка 1893, Мідлтаун, штат Канэктыкут, ЗША — 12 кастрычніка 1971, Сэндзі-Спрынг, штат Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі палітык-дэмакрат, які займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта.» 5147253 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Дзін Гудэрхем Ачэсан''' (англ.: Dean Gooderham Acheson; 11 красавіка 1893, Мідлтаун, штат Канэктыкут, ЗША — 12 кастрычніка 1971, Сэндзі-Спрынг, штат Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі палітык-дэмакрат, які займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта. p3pms7xa1ronqf4l2wqfbisqwlhd9e6 5147254 5147253 2026-05-27T05:33:48Z StarDeg 16311 5147254 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Дзін Гудэрхем Ачэсан''' ({{lang-en|Dean Gooderham Acheson}}; [[11 красавіка]] [[1893]], Мідлтаун, штат Канэктыкут, ЗША — [[12 кастрычніка]] [[1971]], Сэндзі-Спрынг, штат Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі палітык-дэмакрат, які займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта. {{Бібліяінфармацыя}} g44lpso8upzbzw1ehojrhahc8ovmpyb 5147255 5147254 2026-05-27T05:34:56Z StarDeg 16311 5147255 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Дзін Гудэрхем Ачэсан''' ({{lang-en|Dean Gooderham Acheson}}; [[11 красавіка]] [[1893]], Мідлтаун, штат Канэктыкут, ЗША — [[12 кастрычніка]] [[1971]], Сэндзі-Спрынг, штат Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі палітык-дэмакрат, які займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта. {{зноскі}} {{Дзяржаўныя сакратары ЗША}} {{Бібліяінфармацыя}} 78io9qbwdagwxwa2wflupmy4ixylhsg 5147256 5147255 2026-05-27T05:36:04Z StarDeg 16311 5147256 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Дзін Гудэрхем Ачэсан''' ({{lang-en|Dean Gooderham Acheson}}; [[11 красавіка]] [[1893]], Мідлтаун, штат Канэктыкут, ЗША — [[12 кастрычніка]] [[1971]], Сэндзі-Спрынг, штат Мэрыленд, ЗША) — амерыканскі палітык-дэмакрат, які займаў пасаду дзяржаўнага сакратара ЗША ў адміністрацыі прэзідэнта. {{зноскі}} {{Дзяржаўныя сакратары ЗША}} {{Кабінет Гары Трумэна}} {{Бібліяінфармацыя}} 8nglv122s21j2rqaaw48ikhiwdmvjc5 0 808582 5147271 2026-05-27T06:56:26Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпі...» 5147271 wikitext text/x-wiki У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Генадзевіч Патачыц|Патачыц]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * Юркевіч * Праліска * Мухін * Гарох * [[Аляксей Хліманкоў|Хліманкоў]] * [[Данііл Пчэльнікаў|Пчэльнікаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] * Ільмер == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://ska-minsk.by/news_item/?ni=4971 «СКА-Минск» крупно победил «Витязь»] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2020/2021]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2020/2021|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2020 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] 1owug59tyuvk41mac8gvdz44llfevyx 5147272 5147271 2026-05-27T06:56:52Z Паўлюк Шапецька 37440 5147272 wikitext text/x-wiki У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянаце Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Генадзевіч Патачыц|Патачыц]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * Юркевіч * Праліска * Мухін * Гарох * [[Аляксей Хліманкоў|Хліманкоў]] * [[Данііл Пчэльнікаў|Пчэльнікаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] * Ільмер == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://ska-minsk.by/news_item/?ni=4971 «СКА-Минск» крупно победил «Витязь»] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2020/2021]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2020/2021|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2020 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] 2dslz2mzibrr1ny76ybacrhohu25smj 5147273 5147272 2026-05-27T07:03:27Z Паўлюк Шапецька 37440 5147273 wikitext text/x-wiki У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянаце Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Генадзевіч Патачыц|Патачыц]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * Юркевіч * Праліска * Мухін * Гарох * [[Аляксей Хліманкоў|Хліманкоў]] * [[Данііл Пчэльнікаў|Пчэльнікаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] * Ільмер * [[Валянцін Счастны|Счастны]] * Пашэвіч * Хвясько == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://ska-minsk.by/news_item/?ni=4971 «СКА-Минск» крупно победил «Витязь»] * [https://m.vk.com/photo-40933737_457242336?rev=1 «Гомель» – «Віцязь-Леон» 40:33] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2020/2021]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2020/2021|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2020 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] lvthx1i8yw290awsx3r59cnkupfg2ki 5147275 5147273 2026-05-27T07:12:02Z Паўлюк Шапецька 37440 5147275 wikitext text/x-wiki У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянаце Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Генадзевіч Патачыц|Патачыц]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * Юркевіч * Праліска * Мухін * Гарох * [[Аляксей Хліманкоў|Хліманкоў]] * [[Данііл Пчэльнікаў|Пчэльнікаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] * Ільмер * [[Валянцін Счастны|Счастны]] * Пашэвіч * Хвясько * Ланін * Пашэвіч * Русовіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://ska-minsk.by/news_item/?ni=4971 «СКА-Минск» крупно победил «Витязь»] * [https://m.vk.com/photo-40933737_457242336?rev=1 «Гомель» — «Віцязь-Леон» 40:33] * [https://m.vk.com/wall-40933737_3511 «Віцязь-Леон» — «Мяшкоў Брэст» 23:42] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2020/2021]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2020/2021|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2020 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] 89f9ls5z5rdv79en329k7ejhqovnxnz 5147276 5147275 2026-05-27T07:13:01Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5147276 wikitext text/x-wiki У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянаце Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Генадзевіч Патачыц|Патачыц]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * Юркевіч * Праліска * Мухін * Гарох * [[Аляксей Хліманкоў|Хліманкоў]] * [[Данііл Пчэльнікаў|Пчэльнікаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] * Ільмер * [[Валянцін Счастны|Счастны]] * [[Андрэй Пашэвіч|Пашэвіч]] * Хвясько * Ланін * Пашэвіч * Русовіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://ska-minsk.by/news_item/?ni=4971 «СКА-Минск» крупно победил «Витязь»] * [https://m.vk.com/photo-40933737_457242336?rev=1 «Гомель» — «Віцязь-Леон» 40:33] * [https://m.vk.com/wall-40933737_3511 «Віцязь-Леон» — «Мяшкоў Брэст» 23:42] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2020/2021]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2020/2021|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2020 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] 05y8ad6yz9w3ntmn2r36ae0ikeytejc 5147277 5147276 2026-05-27T07:14:07Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5147277 wikitext text/x-wiki У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянаце Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Генадзевіч Патачыц|Патачыц]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * Юркевіч * Праліска * Мухін * Гарох * [[Аляксей Хліманкоў|Хліманкоў]] * [[Данііл Пчэльнікаў|Пчэльнікаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] * Ільмер * [[Валянцін Счастны|Счастны]] * [[Андрэй Пашэвіч|Пашэвіч]] * Хвясько * Ланін * Пашэвіч * Русовіч * Лабуноў<ref>[https://m.vk.com/wall-40933737_3495 https://m.vk.com/wall-40933737_3495]</ref> == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://ska-minsk.by/news_item/?ni=4971 «СКА-Минск» крупно победил «Витязь»] * [https://m.vk.com/photo-40933737_457242336?rev=1 «Гомель» — «Віцязь-Леон» 40:33] * [https://m.vk.com/wall-40933737_3511 «Віцязь-Леон» — «Мяшкоў Брэст» 23:42] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2020/2021]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2020/2021|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2020 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] dutcpiyvlyd4gyjysm7cumwmhsphq2j 5147281 5147277 2026-05-27T07:17:47Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5147281 wikitext text/x-wiki У сезоне 2020/2021 гандбольны клуб «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянаце Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]]. [[30 верасня]] [[2020]] года клуб адмовіўся праводзіць матч чэмпіянату Беларусі з ГК «Машэка-Універсітэт-ЦАР», па прычыне арышту баскетбалісткі [[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алены Леўчанка]]<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|title = Баскетболистку Елену Левченко арестовали на 15 суток. Ее задержали в аэропорту|author = Калинина, Надежда|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20200930120411/https://sport.tut.by/news/aboutsport/702328.html#ua:main_news~2|archivedate = 30 верасня 2020|url-status = dead}}</ref>. Як растлумачылі ў камандзе, арышт Леўчанка яны лічаць незаконным і пратэстуюць супраць ціску на грамадзян Беларусі<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|title = Белорусский гандбольный клуб отказался выходить на матч из-за ареста Елены Левченко|date = 2020-09-30|work = [[TUT.BY]]|language = ru|accessdate = 2020-09-30|archiveurl = https://web.archive.org/web/20201029234232/https://sport.tut.by/news/handball/702364.html|archivedate = 29 кастрычніка 2020|url-status = dead}}</ref>. [[1 кастрычніка]] [[Беларуская федэрацыя гандбола]] зняла клуб «Віцязь» з чэмпіянату на сумесным пасяджэнні спартыўна-тэхнічнай і галоўнай судзейскай камісій па пытанні няяўкі каманды на матч<ref name="azureedge">[https://svabod1.azureedge.net/a/30868640.html Гандбольны клюб «Віцязь» зьнялі з чэмпіянату за падтрымку арыштаванай баскетбалісткі Леўчанкі. 1 кастрычніка 2020]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Генадзевіч Патачыц|Патачыц]] * [[Глеб Ваявода|Ваявода]] * Юркевіч * Праліска * Мухін * Гарох * [[Аляксей Хліманкоў|Хліманкоў]] * [[Данііл Пчэльнікаў|Пчэльнікаў]] * [[Аляксей Мандрык|Мандрык]] * Ільмер * [[Валянцін Счастны|Счастны]] * [[Андрэй Пашэвіч|Пашэвіч]] * Хвясько * Ланін * Пашэвіч * Русовіч * Лабуноў<ref>[https://m.vk.com/wall-40933737_3495 https://m.vk.com/wall-40933737_3495]</ref> * [[Павел Міскевіч]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2019/2020 ГК Віцязь Мінск]] == Спасылкі == * [https://ska-minsk.by/news_item/?ni=4971 «СКА-Минск» крупно победил «Витязь»] * [https://m.vk.com/photo-40933737_457242336?rev=1 «Гомель» — «Віцязь-Леон» 40:33] * [https://m.vk.com/wall-40933737_3511 «Віцязь-Леон» — «Мяшкоў Брэст» 23:42] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Віцязь Мінск|2020/2021]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2020/2021|ГК Віцязь Мінск]] [[Катэгорыя:2020 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] 0ytp4xjdk1uxxfh523dm6i0hv7lerq0 0 808583 5147278 2026-05-27T07:16:27Z MaximKrupa 168844 Новы артыкул пра беларускага грамадскага дзеяча і ганаровага консула Гамбіі 5147278 wikitext text/x-wiki {{Палітык | імя = Крупейчанка Максім Андрэевіч | арыгінал імя = | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 9.3.1990 | месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] | грамадзянства = {{сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] | дзейнасць = прадпрымальнік, юрыст, грамадскі дзеяч | жонка = ёсць | дзеці = дзве дачкі }} '''Крупейчанка Максім Андрэевіч''' (нар. [[9 сакавіка]] [[1990 год|1990]], [[Мінск]]) — беларускі [[прадпрымальнік]], [[юрыст]], грамадскі і палітычны дзеяч. Генеральны дырэктар [[ТАА]] «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026 года). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, г. Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю г. Мінска РГА «Белая Русь», з'яўляючыся таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам [[Вышэйшы палітычны савет|Вышэйшага палітычнага савета]] Беларускай партыі «Белая Русь» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб'яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З'яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з'яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самааддануу службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоу галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям'я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Зноскі == {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{DEFAULTSORT:Крупейчанка, Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] o2wx7eynm3fmguclr34ynjsv2qjw4uq 5147282 5147278 2026-05-27T07:18:33Z MaximKrupa 168844 5147282 wikitext text/x-wiki {{Палітык [[File:Крупейченко Максим Андреевич Делегация.jpg|thumb|Крупейченко Максим Андреевич]] | імя = Крупейчанка Максім Андрэевіч | арыгінал імя = | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 9.3.1990 | месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] | грамадзянства = {{сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] | дзейнасць = прадпрымальнік, юрыст, грамадскі дзеяч | жонка = ёсць | дзеці = дзве дачкі }} '''Крупейчанка Максім Андрэевіч''' (нар. [[9 сакавіка]] [[1990 год|1990]], [[Мінск]]) — беларускі [[прадпрымальнік]], [[юрыст]], грамадскі і палітычны дзеяч. Генеральны дырэктар [[ТАА]] «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026 года). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, г. Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю г. Мінска РГА «Белая Русь», з'яўляючыся таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам [[Вышэйшы палітычны савет|Вышэйшага палітычнага савета]] Беларускай партыі «Белая Русь» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб'яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З'яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з'яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самааддануу службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоу галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям'я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Зноскі == {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{DEFAULTSORT:Крупейчанка, Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] iytxp6ijk1fdq1fltppvo85nf2j92e3 5147283 5147282 2026-05-27T07:19:05Z MaximKrupa 168844 5147283 wikitext text/x-wiki [[File:Крупейченко Максим Андреевич Делегация.jpg|thumb|Крупейченко Максим Андреевич]] {{Палітык | імя = Крупейчанка Максім Андрэевіч | арыгінал імя = | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 9.3.1990 | месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] | грамадзянства = {{сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] | дзейнасць = прадпрымальнік, юрыст, грамадскі дзеяч | жонка = ёсць | дзеці = дзве дачкі }} '''Крупейчанка Максім Андрэевіч''' (нар. [[9 сакавіка]] [[1990 год|1990]], [[Мінск]]) — беларускі [[прадпрымальнік]], [[юрыст]], грамадскі і палітычны дзеяч. Генеральны дырэктар [[ТАА]] «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026 года). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, г. Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю г. Мінска РГА «Белая Русь», з'яўляючыся таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам [[Вышэйшы палітычны савет|Вышэйшага палітычнага савета]] Беларускай партыі «Белая Русь» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб'яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З'яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з'яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самааддануу службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоу галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям'я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Зноскі == {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{DEFAULTSORT:Крупейчанка, Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] qbqzaz2pr6w6rvpw9gb19wtjkw55zio 5147284 5147283 2026-05-27T07:20:12Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Крупейчанка, Максім Андрэевіч]] у [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] 5147283 wikitext text/x-wiki [[File:Крупейченко Максим Андреевич Делегация.jpg|thumb|Крупейченко Максим Андреевич]] {{Палітык | імя = Крупейчанка Максім Андрэевіч | арыгінал імя = | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 9.3.1990 | месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] | грамадзянства = {{сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] | дзейнасць = прадпрымальнік, юрыст, грамадскі дзеяч | жонка = ёсць | дзеці = дзве дачкі }} '''Крупейчанка Максім Андрэевіч''' (нар. [[9 сакавіка]] [[1990 год|1990]], [[Мінск]]) — беларускі [[прадпрымальнік]], [[юрыст]], грамадскі і палітычны дзеяч. Генеральны дырэктар [[ТАА]] «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026 года). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, г. Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю г. Мінска РГА «Белая Русь», з'яўляючыся таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам [[Вышэйшы палітычны савет|Вышэйшага палітычнага савета]] Беларускай партыі «Белая Русь» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб'яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З'яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з'яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самааддануу службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоу галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям'я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Зноскі == {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{DEFAULTSORT:Крупейчанка, Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1990 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] qbqzaz2pr6w6rvpw9gb19wtjkw55zio 5147286 5147284 2026-05-27T07:22:54Z M.L.Bot 261 афармленне 5147286 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Максім Андрэевіч Крупейчанка | арыгінал імя = | выява = | подпіс выявы = | дата нараджэння = 9.3.1990 | месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]], [[СССР]] | грамадзянства = {{сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] | дзейнасць = прадпрымальнік, юрыст, грамадскі дзеяч | жонка = | дзеці = дзве дачкі }} [[Файл:Крупейченко Максим Андреевич Делегация.jpg|thumb|Крупейченко Максим Андреевич]] '''Максім Андрэевіч Крупейчанка''' (нар. [[9 сакавіка]] [[1990 год|1990]], [[Мінск]]) — беларускі [[прадпрымальнік]], [[юрыст]], грамадскі і палітычны дзеяч. Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, г. Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю г. Мінска РГА «Белая Русь», з’яўляючыся таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам [[Вышэйшы палітычны савет|Вышэйшага палітычнага савета]] Беларускай партыі «Белая Русь» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З’яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з’яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самааддануу службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоу галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям’я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крупейчанка Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] iyu5zzioh7z5soas5d4koladzvq5r5k 5147289 5147286 2026-05-27T07:28:55Z M.L.Bot 261 5147289 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Максім Андрэевіч Крупейчанка''' (нар. [[9 сакавіка]] [[1990 год|1990]], [[Мінск]]) — беларускі [[прадпрымальнік]] і [[юрыст]]. Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, г. Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю г. Мінска РГА «Белая Русь», з’яўляючыся таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам [[Вышэйшы палітычны савет|Вышэйшага палітычнага савета]] Беларускай партыі «Белая Русь» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З’яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з’яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самааддануу службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоу галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям’я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крупейчанка Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] b8rhaozxupl64080zg1qh1o2xoi0ffm 5147292 5147289 2026-05-27T07:33:07Z M.L.Bot 261 афармленне 5147292 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Максім Андрэевіч Крупейчанка''' ({{ВДП}}) — беларускі [[прадпрымальнік]] і [[юрыст]]. Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаў кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю Мінска РГА «[[Белая Русь (грамадскае аб’яднанне)|Белая Русь]]», быў таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З’яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з’яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самаадданую службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоў галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям’я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крупейчанка Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] myq2f84be4jial73e0m9yozrf2iws2d 5147293 5147292 2026-05-27T07:34:03Z M.L.Bot 261 выдалена [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5147293 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Максім Андрэевіч Крупейчанка''' ({{ВДП}}) — беларускі [[прадпрымальнік]] і [[юрыст]]. Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт». Ганаровы консул [[Гамбія|Рэспублікі Гамбія]] ў Рэспубліцы Беларусь (з 2026). Член Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]». == Біяграфія == === Адукацыя === Максім Крупейчанка нарадзіўся 9 сакавіка 1990 года ў Мінску. Працоўную дзейнасць пачаў з 18 гадоў<ref name="minsknews">{{cite web|url=https://minsknews.by/akczent-nuzhno-delat-na-interesy-cheloveka-uspeshnyj-minskij-predprinimatel-o-razvitii-belarusi/|title=Акцэнт трэба рабіць на інтарэсы чалавека|publisher=Мінск-Навіны|date=2021-02-05|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Сярэднюю спецыяльную адукацыю атрымаў у Мінскім дзяржаўным прафесійна-тэхнічным каледжы электронікі па спецыяльнасці «Праграмнае забеспячэнне інфармацыйных тэхналогій» (кваліфікацыя: тэхнік-праграміст). Вышэйшую юрыдычную адукацыю атрымаў у [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэце]] (спецыяльнасць «Правазнаўства», 2015). У 2019 годзе скончыў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]], атрымаўшы ступень магістра кіравання і права. Пасля прайшоў аспірантуру [[Нацыянальны цэнтр заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага цэнтра заканадаўства і прававой інфармацыі Рэспублікі Беларусь]], атрымаў кваліфікацыю «Даследчык» у галіне юрыдычных навук. === Прадпрымальніцкая дзейнасць === Працаваў вартаўніком і дворнікам у ААТ «Белаттракцыён» (2008—2009), спецыялістам па кадрах у ААТ «Белаттракцыён» і ЗАТ «БМЦ» (2009—2011). З 2011 года — індывідуальны прадпрымальнік<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/2020-y-nauchil-tsenit-zdorove-i-spokoystvie-na-ulitsakh.html|title=Паспяховы прадпрымальнік Максім Крупейчанка расказаў, навошта займаецца грамадскай працай|publisher=Савецкая Беларусія|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 20 снежня 2013 года — генеральны дырэктар «Металаптзбыт» (металагандаль, Мінск)<ref name="metallopt">{{cite web|url=https://metallopt.by/o-kompanii/direktor-ooo-metalloptsbyt-krupejchenko-maksim-andreevich.html|title=Генеральны дырэктар ТАА «Металаптзбыт» Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=metallopt.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама вядзе кансультацыйную практыку ў сферы стратэгічнага развіцця бізнесу і ўзаемадзеяння з дзяржаўнымі органамі. === Грамадская і дзяржаўная дзейнасць === Актыўны ўдзельнік грамадска-палітычнага жыцця Беларусі. У 2016 годзе балатаваўся ў дэпутаты [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] шостага склікання<ref name="belayarus">{{cite web|url=https://belayarus.by/news/novosti-proektov/nashi-intervyu/10-oboyudoostrykh-voprosov-k-maksimu-krupeychenko/|title=10 абоюдаострых пытанняў да Максіма Крупейчанкі|publisher=belayarus.by|date=2019-05-03|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З 11 чэрвеня 2019 года ўзначальвае Кастрычніцкую раённую арганізацыю Мінска РГА «[[Белая Русь (грамадскае аб’яднанне)|Белая Русь]]», быў таксама членам Прэзідыума Мінскай гарадской арганізацыі і рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь», а таксама членам Вышэйшага палітычнага савета Беларускай партыі «[[Белая Русь (партыя)|Белая Русь]]» (заснавальнік партыі). З студзеня 2023 года — старшыня каардынацыйнага савета грамадскіх аб’яднанняў, палітычных партый і прафсаюзаў Кастрычніцкага раёна г. Мінска<ref name="1br">{{cite web|url=https://1br.by/?p=6842|title=Пасяджэнне каардынацыйнага савета Кастрычніцкага раёна|publisher=1br.by|date=2023-01-19|accessdate=2026-04-25}}</ref>. З’яўляецца дэлегатам 6-га [[Усебеларускі народны сход|Усебеларускага народнага сходу]] і членам Савета па развіцці прадпрымальніцтва пры [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь]]<ref name="ced">{{cite web|url=http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=ced.by|accessdate=2026-04-25}}</ref>. У адпаведнасці з распараджэннем [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 30.12.2022 № 249рп прызначаны народным засядацелем [[Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]]. З 12 красавіка 2024 года — памочнік старшыні Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльных пытаннях [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="belrus">{{cite web|url=https://belrus.ru/info/krupshenko/|title=Крупейчанка Максім Андрэевіч|publisher=Парламенцкае Сабранне Саюза Беларусі і Расіі|accessdate=2026-04-25}}</ref>. Таксама з’яўляецца кіраўніком грамадскай прыёмнай Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкі па Кастрычніцкаму раёну г. Мінска (2020, 2025), дэлегатам 8-га Глабальнага форуму цывілізацый UNAOC ([[ААН]], 2018) і кіраўніком прадстаўніцтва ў Рэспубліцы Беларусь Сусветнай арганізацыі моладзі. === Ганаровае консульства Гамбіі === 19 лістапада 2025 года Урад Рэспублікі Гамбія прыняў рашэнне аб прызначэнні М. А. Крупейчанкі Ганаровым консулам Рэспублікі Гамбія ў Рэспубліцы Беларусь. 16 лютага 2026 года [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] у афіцыйнай ноце № 08.2-22/2409 пацвердзіла адсутнасць прынцыповых пярэчанняў супраць дадзенага прызначэння і пачало працэдуру афармлення экзекватуры. == Узнагароды і заахвочванні == За грамадскую і дзяржаўную дзейнасць Крупейчанка М. А. удастоены шэрагу ўзнагарод і заахвочванняў. У 2018 годзе атрымаў Падзяку Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў, а ў 2019-м — Ганаровую грамату таго ж савета. У 2021 годзе ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта, нагрудным знакам Кастрычніцкага раёна г. Мінска, Падзячным лістом Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі (2020) і Падзячным лістом Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (паўторна — у 2025 годзе). У тым жа годзе ўдастоены юбілейнага медаля «75 лет Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945». У 2023 годзе ўзнагароджаны нагрудным знакам «За самаадданую службу» II ступені, у 2024-м — нагрудным знакам «80 гадоў галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама». Неаднаразова адзначаны Ганаровымі граматамі рэспубліканскага савета РГА «Белая Русь» (2022, 2024, 2025) і Ганаровай граматай Маладзёжнага савета пры Нацыянальным Сходзе Рэспублікі Беларусь. == Сям’я == Жанаты, выхоўвае дзвюх дачок<ref name="sb"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://krupeichenko.by Афіцыйны сайт] * [https://metallopt.by Сайт кампаніі «Металаптзбыт»] * [https://belrus.ru/info/krupshenko/ Профіль на сайце Парламенцкага сходу Саюза Беларусі і Расіі] * [http://ced.by/ru/about/members/~shownews/krupejczenkoM Профіль на сайце Савета па развіцці прадпрымальніцтва] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крупейчанка Максім Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены «Белай Русі»]] [[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]] delp9by2s14x2e48s1xwpg6lx84hqzd 0 808584 5147285 2026-05-27T07:20:13Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Крупейчанка, Максім Андрэевіч]] у [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] 5147285 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] lsgvsmrl2e5vvsmmacs6i3vjjjjxui5 0 808585 5147295 2026-05-27T07:49:33Z Γλωσσολαλιά 164873 Перасылае да [[Парк Метрапалітана]] 5147295 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Парк Метрапалітана]] b1sgx3kkh6shcxdnv5dhm4x1fxl6wbk 0 808586 5147297 2026-05-27T07:49:37Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Пятро Васільевіч Мятла]] у [[Пятро Васілевіч Мятла]] 5147297 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Пятро Васілевіч Мятла]] fk9ogeisluaghszlhi5ex74zewrhxb7 6 808587 5147324 2026-05-27T09:35:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 {{Несвабодны файл |апісанне = Партрэт беларускага батаніка і эколага, кандыдата біялагічных навук Тамары Амвросьеўны Будкевіч (1947—2026). |крыніца = Гісторыя беларускай батанікі ў асобах, Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі: https://botany.by/about-institute/istoriya-belarusskoj-botaniki-v-licax/budkevich-t-a/ |час стварэння = Невядомы (канец XX — пачатак XXI стагоддзя) |аўтар = Невядомы фатограф (праваўладальнік — Інстытут эксперыментальна... 5147324 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Партрэт беларускага батаніка і эколага, кандыдата біялагічных навук Тамары Амвросьеўны Будкевіч (1947—2026). |крыніца = Гісторыя беларускай батанікі ў асобах, Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі: https://botany.by/about-institute/istoriya-belarusskoj-botaniki-v-licax/budkevich-t-a/ |час стварэння = Невядомы (канец XX — пачатак XXI стагоддзя) |аўтар = Невядомы фатограф (праваўладальнік — Інстытут эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі або сям'я Т. А. Будкевіч) |частка = Партрэт цалкам |разрозненне = Нізкае (паменшанае), дастатковае для ідэнтыфікацыі. }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Тамара Амвросьеўна Будкевіч | мэта = Візуальная ідэнтыфікацыя памерлай асобы (Тамары Амвросьеўны Будкевіч) у картцы артыкула пра яе. | заменнасць = Свабоднай замены няма, бо асоба памерла (19 мая 2026 года), а ўсе яе існуючыя партрэтныя фатаграфіі ахоўваюцца аўтарскім правам. | іншае = Выкарыстанне выявы ў нізкай раздзяляльнасці не ўплывае на камерцыйную каштоўнасць арыгінала. }} jjnq7vn212kb3g5vcwb99m78teawvdp 0 808588 5147336 2026-05-27T10:19:43Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1351181227|Katarsis (band)]]» 5147336 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Katharsis}}{{Музычны калектыў | Гады = 2019–цяпер }} '''Katarsis''' — літоўскі [[Альтэрнатыўны рок|рок-]]<nowiki/>гурт, створаны ў [[Вільня|Вільнюсе]]. Яны прадстаўлялі Літву на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2025|конкурсе песні «Еўрабачанне 2025»]] з песняй «Tavo akys»<ref name="eurovizijalt">{{Cite web|lang=lt|url=https://www.lrt.lt/naujienos/muzika/680/2487610/lietuva-pasirinko-i-eurovizija-keliauja-katarsis|title=Lietuva pasirinko – į "Euroviziją" keliauja "Katarsis"|website=lrt.lt|date=2025-02-15|publisher=LRT|access-date=2025-02-17}}</ref>, заняўшы ў фінале 16-е месца з 96 баламі. == Удзельнікі == * '''Лукас Радзявічус''' (нар. 24 лістапада 2002 г. у [[Клайпеда|Клайпедзе]]) — вакал, гітара <small>(2019—цяпер)</small> * '''Аланас Брасас''' (нар. 12 лістапада 2001 г. у [[Шаўлі]]) — сола-гітара <small>(2023—цяпер)</small> * '''Ёкубас Андруліс''' (нар. 28 сакавіка 1999 г. у [[Коўна|Коўне]]) — барабаны <small>(2022—цяпер)</small> == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''Žiedlapis tau'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Dausos'' (2024) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" |Намінацыя ! scope="col" |Намінант ! scope="col" |Вынік ! scope="col" |{{Abbr|Кр.|Крыніца}} |- | rowspan="6" |2025 |Eurovision Awards |Onstage Ensemble | rowspan="4" |гурт | {{Намінацыя}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/vote-now-eurovision-awards-2025|title=Vote now in the Eurovision Awards 2024|website=eurovision.tv|date=12 November 2025|publisher=[[European Broadcasting Union]]|access-date=13 November 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurovision.com/stories/the-eurovision-awards-winners-2025/|title=The winners of the Eurovision Awards 2025!|website=eurovision.com|date=31 December 2025|publisher=[[European Broadcasting Union]]|access-date=31 December 2025}}</ref> |- | rowspan="5" |[[M1 Music Awards]] |Group of the Year | {{Намінацыя}} | rowspan="5" style="text-align: center;" |<ref name=":0">{{Cite web|lang=lt|url=https://www.delfi.lt/veidai/zmones/isdalinti-m1-muzikos-apdovanojimai-zmoniu-sirdis-paverge-jessica-shy-ir-adomas-vysniauskas-120182085|title=Išdalinti M1 muzikos apdovanojimai: žmonių širdis pavergė Jessica Shy ir Adomas Vyšniauskas|website=Delfi veidai|access-date=2025-12-05}}</ref> |- |Breakthrough of the Year | {{Намінацыя}} |- |Alternative of the Year | {{Перамога}} |- |Nostalgia of the Year |{{Lang|lt|Balta meilė}} | {{Намінацыя}} |- |Hit of the Year | rowspan="3" |"{{Lang|lt|[[Tavo akys]]}}" | {{Намінацыя}} |- | rowspan="5" |2026 | rowspan="5" |M.A.M.A. Awards |Song of the Year | {{Намінацыя}} | rowspan="5" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|date=14 December 2025|title=Didžioji apdovanojimų M.A.M.A intriga: paaiškėjo nominantai – viena lyderė varžysis net su pačia savimi|trans-title=The big intrigue of the M.A.M.A awards: the nominees have been revealed – one leader will even compete with herself|url=https://www.15min.lt/zmones/naujiena/muzika/si-vakara-metus-laukta-muzikos-apdovanojimu-m-a-m-a-nominantu-paskelbimo-ceremonija-stebekite-tiesiogiai-1054-2583434|work=[[15min]]|access-date=26 December 2025|lang=lt}}</ref><ref>{{Cite web|lang=lt|url=https://muzikosapdovanojimai.lt/naujienos/praejo-15-ieji-m-a-m-a-metu-muzikos-apdovanojimai-2025/|title=Praėjo 15-ieji M.A.M.A. Metų muzikos apdovanojimai 2025|date=23 February 2026|publisher=[[M.A.M.A. awards]]|access-date=18 April 2026}}</ref> |- | rowspan="2" |M.A.M.A. Top 40 | {{Перамога}} |- |"{{Lang|lt|Kas man be jūros}}" | {{Намінацыя}} |- |Breakthrough of the Year | rowspan="2" |гурт | {{Перамога}} |- |Rock Band/Artist of the Year | {{Намінацыя}} |} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Lithuania in the Eurovision Song Contest}}{{Eurovision Song Contest 2025}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Літвы]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Літвы]] 450chbimmpkgmj5yfgg8migjbdv21an 5147337 5147336 2026-05-27T10:20:35Z DzBar 156353 /* Спасылкі */ афармленне 5147337 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Katharsis}}{{Музычны калектыў | Гады = 2019–цяпер }} '''Katarsis''' — літоўскі [[Альтэрнатыўны рок|рок-]]<nowiki/>гурт, створаны ў [[Вільня|Вільнюсе]]. Яны прадстаўлялі Літву на [[Конкурс песні Еўрабачанне 2025|конкурсе песні «Еўрабачанне 2025»]] з песняй «Tavo akys»<ref name="eurovizijalt">{{Cite web|lang=lt|url=https://www.lrt.lt/naujienos/muzika/680/2487610/lietuva-pasirinko-i-eurovizija-keliauja-katarsis|title=Lietuva pasirinko – į "Euroviziją" keliauja "Katarsis"|website=lrt.lt|date=2025-02-15|publisher=LRT|access-date=2025-02-17}}</ref>, заняўшы ў фінале 16-е месца з 96 баламі. == Удзельнікі == * '''Лукас Радзявічус''' (нар. 24 лістапада 2002 г. у [[Клайпеда|Клайпедзе]]) — вакал, гітара <small>(2019—цяпер)</small> * '''Аланас Брасас''' (нар. 12 лістапада 2001 г. у [[Шаўлі]]) — сола-гітара <small>(2023—цяпер)</small> * '''Ёкубас Андруліс''' (нар. 28 сакавіка 1999 г. у [[Коўна|Коўне]]) — барабаны <small>(2022—цяпер)</small> == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''Žiedlapis tau'' (2026) === Міні-альбомы === * ''Dausos'' (2024) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Узнагарода ! scope="col" |Намінацыя ! scope="col" |Намінант ! scope="col" |Вынік ! scope="col" |{{Abbr|Кр.|Крыніца}} |- | rowspan="6" |2025 |Eurovision Awards |Onstage Ensemble | rowspan="4" |гурт | {{Намінацыя}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://eurovision.tv/story/vote-now-eurovision-awards-2025|title=Vote now in the Eurovision Awards 2024|website=eurovision.tv|date=12 November 2025|publisher=[[European Broadcasting Union]]|access-date=13 November 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eurovision.com/stories/the-eurovision-awards-winners-2025/|title=The winners of the Eurovision Awards 2025!|website=eurovision.com|date=31 December 2025|publisher=[[European Broadcasting Union]]|access-date=31 December 2025}}</ref> |- | rowspan="5" |[[M1 Music Awards]] |Group of the Year | {{Намінацыя}} | rowspan="5" style="text-align: center;" |<ref name=":0">{{Cite web|lang=lt|url=https://www.delfi.lt/veidai/zmones/isdalinti-m1-muzikos-apdovanojimai-zmoniu-sirdis-paverge-jessica-shy-ir-adomas-vysniauskas-120182085|title=Išdalinti M1 muzikos apdovanojimai: žmonių širdis pavergė Jessica Shy ir Adomas Vyšniauskas|website=Delfi veidai|access-date=2025-12-05}}</ref> |- |Breakthrough of the Year | {{Намінацыя}} |- |Alternative of the Year | {{Перамога}} |- |Nostalgia of the Year |{{Lang|lt|Balta meilė}} | {{Намінацыя}} |- |Hit of the Year | rowspan="3" |"{{Lang|lt|[[Tavo akys]]}}" | {{Намінацыя}} |- | rowspan="5" |2026 | rowspan="5" |M.A.M.A. Awards |Song of the Year | {{Намінацыя}} | rowspan="5" style="text-align:center;" |<ref>{{cite news|date=14 December 2025|title=Didžioji apdovanojimų M.A.M.A intriga: paaiškėjo nominantai – viena lyderė varžysis net su pačia savimi|trans-title=The big intrigue of the M.A.M.A awards: the nominees have been revealed – one leader will even compete with herself|url=https://www.15min.lt/zmones/naujiena/muzika/si-vakara-metus-laukta-muzikos-apdovanojimu-m-a-m-a-nominantu-paskelbimo-ceremonija-stebekite-tiesiogiai-1054-2583434|work=[[15min]]|access-date=26 December 2025|lang=lt}}</ref><ref>{{Cite web|lang=lt|url=https://muzikosapdovanojimai.lt/naujienos/praejo-15-ieji-m-a-m-a-metu-muzikos-apdovanojimai-2025/|title=Praėjo 15-ieji M.A.M.A. Metų muzikos apdovanojimai 2025|date=23 February 2026|publisher=[[M.A.M.A. awards]]|access-date=18 April 2026}}</ref> |- | rowspan="2" |M.A.M.A. Top 40 | {{Перамога}} |- |"{{Lang|lt|Kas man be jūros}}" | {{Намінацыя}} |- |Breakthrough of the Year | rowspan="2" |гурт | {{Перамога}} |- |Rock Band/Artist of the Year | {{Намінацыя}} |} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Літвы]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Літвы]] 7pqd580unx0srszj41puhgmfwg08srw 0 808589 5147340 2026-05-27T10:43:02Z DzBar 156353 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152626007|Catharsis]]» 5147340 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Жанры = [[дэт-дум-метал]] (першы альбом) <br> [[паўэр-метал]] <br> [[сімфа-метал]]<ref>[http://www.irond.ru/bands/catharsis.html Сайт лейбла] {{Wayback|url=http://www.irond.ru/bands/catharsis.html |date=20070217072947 }}, музыкальные энциклопедии {{cite web |url=http://www.metalzone.tu1.ru/gr_catharsis.php |title=Архивированная копия |access-date=2007-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015604/http://www.metalzone.tu1.ru/gr_catharsis.php |archive-date=2007-09-30 }}[http://muslib.ru/band5772_biography.html] {{Wayback|url=http://muslib.ru/band5772_biography.html |date=20070217214750 }}[http://www.irond.ru/titles/catharsis__krylja.html] {{Wayback|url=http://www.irond.ru/titles/catharsis__krylja.html |date=20070927223247 }}</ref> <br>[[неакласік-метал]] | Сайт = http://catharsis.ru }}'''Cathаrsis''' (''[[Беларуская мова|бел.]]'' ''Катарсіс'') — [[Расія|расійскі]] [[паўэр-метал]]-гурт, створаны ў Маскве ў 1996 годзе. == Удзельнікі == === Дзеючыя === * Ігар «Jeff» Палякоў — рытм-гітара <small>(1996—цяпер)</small> * Юлія «Red» Чумакова — клавішы, бэк-вакал <small>(1997—цяпер)</small> * Алег Жылякоў — вакал <small>(1999—цяпер)</small> * Алег «Mission» Мішын — гітара, флейта <small>(2002—цяпер)</small> * Аляксандр «Граф» Ціманін — бас <small>(2002—цяпер)</small> * Анатоль Лявіцін — ударныя (часова не гастралюе) <small>(2008—цяпер)</small> * Вольга Пятрова — скрыпка <small>(2019—цяпер)</small> * Андрэй Ішчанка — ударныя <small>(2002—2006, 2024—цяпер (сесійна))</small> == Узнагароды == * 2006 год, прэмія {{Не перакладзена 3|Russian Alternative Music Prize|Russian Alternative Music Prize|ru|Russian Alternative Music Prize}} у намінацыі "Metal-група года". == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Proles Florum'' (1998, магнітаальбом) * ''Dea (2001)'' * ''Imago (2002)'' * Имаго ''(2003)'' * Крылья ''(2005)'' * Светлый альбомъ ''(2010)'' * Индиго ''(2014)'' * Зеркало Судьбы ''(2019)'' '''Зборнікі''' * Книга времён. Будущее прошлого ''(з удзелам Сімфанічнага аркестра "Globalis")'' (2022) '''Міні-альбомы''' * Febris Erotica (1999) * Призрачный свет (2004) * Баллада Земли (2007) * Иной (2010) * Острова во сне (2013) * Время Потерь (2018) * Чёрные Сфинксы (2019) == Літаратура == '''Інтэрв'ю, артыкулы''' * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 77, 2013, стар. 79 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 65, 2011 год, стар. * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 61, 2011 год, стар. 56 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 56, 2010 год, стар. * Артыкул аб Catharsis і [[Edguy]] у часопісе Dark City № 29, 2005 год, стар. * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 25, 2005 год, стар. 8 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 11, 2002 год, стар. 14 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 7, 2002 год, стар. 23 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 3, 2001 год, стар. '''Рэцэнзіі''' * Рэцэнзія на сінгл «Острова во сне..» у часопісе Dark City № 72, 2013 год * Рэцэнзія на dvd «15 лет полёта..» у часопісе Dark City № 70, 2012 год {{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на міні-альбом «Баллада Земли» ў часопісе Dark City № 38, 2007 год{{Rating|4|5}} * Рэцэнзія на канцэрт у часопісе [[Fuzz (часопіс)|FUZZ]] № 7, 2006 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на альбом «Верни им небо» ў часопісе Dark City № 34, 2006 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на dvd «Верни им небо» у часопісе Dark City № 29, 2005 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на міні-альбом «Призрачный свет» у часопісе Dark City № 21, 2004 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на альбом «Proles Florum» у часопісе Rock City № 25, 1999 год{{Rating|3|5}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://catharsis.ru Афіцыйны сайт] * {{MySpace|catharsisofficial}} * [http://www.irond.ru/bands/catharsis.html Catharsis на сайце IronD] * [http://metal-archives.com/band.php?id=1660 Catharsis на Encyclopaedia Metallum] * [http://atlantis-tales.net/index.php?option=com_content&view=article&id=725:hist-catharsis&catid=11:-articles-&Itemid=13 Гісторыя Catharsis на Atlantis-Tales] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паўэр-метал-гурты Расіі]] duhrfdnsd0nuhwptzef2bxky404ipu9 5147341 5147340 2026-05-27T10:43:51Z DzBar 156353 афармленне 5147341 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Жанры = [[дэт-дум-метал]] (першы альбом) <br> [[паўэр-метал]] <br> [[сімфа-метал]]<ref>[http://www.irond.ru/bands/catharsis.html Сайт лейбла] {{Wayback|url=http://www.irond.ru/bands/catharsis.html |date=20070217072947 }}, музыкальные энциклопедии {{cite web |url=http://www.metalzone.tu1.ru/gr_catharsis.php |title=Архивированная копия |access-date=2007-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015604/http://www.metalzone.tu1.ru/gr_catharsis.php |archive-date=2007-09-30 }}[http://muslib.ru/band5772_biography.html] {{Wayback|url=http://muslib.ru/band5772_biography.html |date=20070217214750 }}[http://www.irond.ru/titles/catharsis__krylja.html] {{Wayback|url=http://www.irond.ru/titles/catharsis__krylja.html |date=20070927223247 }}</ref> <br>[[неакласік-метал]] | Сайт = http://catharsis.ru }}'''Cathаrsis''' (''[[Беларуская мова|бел.]]'' ''Катарсіс'') — [[Расія|расійскі]] [[паўэр-метал]]-гурт, створаны ў Маскве ў 1996 годзе. == Удзельнікі == === Дзеючыя === * Ігар «Jeff» Палякоў — рытм-гітара <small>(1996—цяпер)</small> * Юлія «Red» Чумакова — клавішы, бэк-вакал <small>(1997—цяпер)</small> * Алег Жылякоў — вакал <small>(1999—цяпер)</small> * Алег «Mission» Мішын — гітара, флейта <small>(2002—цяпер)</small> * Аляксандр «Граф» Ціманін — бас <small>(2002—цяпер)</small> * Анатоль Лявіцін — ударныя (часова не гастралюе) <small>(2008—цяпер)</small> * Вольга Пятрова — скрыпка <small>(2019—цяпер)</small> * Андрэй Ішчанка — ударныя <small>(2002—2006, 2024—цяпер (сесійна))</small> == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * ''Proles Florum'' (1998, магнітаальбом) * ''Dea (2001)'' * ''Imago (2002)'' * Имаго ''(2003)'' * Крылья ''(2005)'' * Светлый альбомъ ''(2010)'' * Индиго ''(2014)'' * Зеркало Судьбы ''(2019)'' '''Зборнікі''' * Книга времён. Будущее прошлого ''(з удзелам Сімфанічнага аркестра "Globalis")'' (2022) '''Міні-альбомы''' * Febris Erotica (1999) * Призрачный свет (2004) * Баллада Земли (2007) * Иной (2010) * Острова во сне (2013) * Время Потерь (2018) * Чёрные Сфинксы (2019) == Узнагароды == * 2006 год, прэмія {{Не перакладзена 3|Russian Alternative Music Prize|Russian Alternative Music Prize|ru|Russian Alternative Music Prize}} у намінацыі "Metal-група года". == Літаратура == '''Інтэрв'ю, артыкулы''' * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 77, 2013, стар. 79 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 65, 2011 год, стар. * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 61, 2011 год, стар. 56 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 56, 2010 год, стар. * Артыкул аб Catharsis і [[Edguy]] у часопісе Dark City № 29, 2005 год, стар. * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 25, 2005 год, стар. 8 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 11, 2002 год, стар. 14 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 7, 2002 год, стар. 23 * Інтэрв'ю часопісу Dark City № 3, 2001 год, стар. '''Рэцэнзіі''' * Рэцэнзія на сінгл «Острова во сне..» у часопісе Dark City № 72, 2013 год * Рэцэнзія на dvd «15 лет полёта..» у часопісе Dark City № 70, 2012 год {{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на міні-альбом «Баллада Земли» ў часопісе Dark City № 38, 2007 год{{Rating|4|5}} * Рэцэнзія на канцэрт у часопісе [[Fuzz (часопіс)|FUZZ]] № 7, 2006 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на альбом «Верни им небо» ў часопісе Dark City № 34, 2006 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на dvd «Верни им небо» у часопісе Dark City № 29, 2005 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на міні-альбом «Призрачный свет» у часопісе Dark City № 21, 2004 год{{Rating|5|5}} * Рэцэнзія на альбом «Proles Florum» у часопісе Rock City № 25, 1999 год{{Rating|3|5}} == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [http://catharsis.ru Афіцыйны сайт] * {{MySpace|catharsisofficial}} * [http://www.irond.ru/bands/catharsis.html Catharsis на сайце IronD] * [http://metal-archives.com/band.php?id=1660 Catharsis на Encyclopaedia Metallum] * [http://atlantis-tales.net/index.php?option=com_content&view=article&id=725:hist-catharsis&catid=11:-articles-&Itemid=13 Гісторыя Catharsis на Atlantis-Tales] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паўэр-метал-гурты Расіі]] jaal0ju8zebgbrqmz1jqvhz56ojkuf4 14 808590 5147343 2026-05-27T10:57:49Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў]] [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў ЗША]] [[Катэгорыя:Катэгорыі хіп-хоп-музыкантаў]]» 5147343 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў]] [[Катэгорыя:Катэгорыі музыкантаў ЗША]] [[Катэгорыя:Катэгорыі хіп-хоп-музыкантаў]] o21p1etlnbcq5v95yhmhhp17173836o 14 808591 5147356 2026-05-27T11:52:52Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|2024|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|2024]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2024 годзе]]» 5147356 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|2024|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|2024]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2024 годзе]] p2zh1myx6lqji7u05n2jyw2qb763569 14 808592 5147359 2026-05-27T11:54:16Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|2023|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|2023]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2023 годзе]]» 5147359 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|2023|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|2023]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2023 годзе]] cmx9144wnyhpiyxf8xdwtkfw3h70st0 14 808593 5147360 2026-05-27T11:55:30Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|2021|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|2021]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2021 годзе]]» 5147360 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|2021|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|2021]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2021 годзе]] 7b68li4q9ex0oopgdxh2j46ajxp5vu1 14 808594 5147361 2026-05-27T11:57:57Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|1977|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|1977]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1977 годзе]]» 5147361 wikitext text/x-wiki {{Тэма паводле гадоў|Палітычныя партыі, заснаваныя ў|1977|годзе}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Палітычныя партыі паводле гадоў заснавання|1977]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1977 годзе]] p90csfsvhjeb0bxolz4xsivuzugu5bj