Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk Расія 0 2586 5149304 5148677 2026-05-31T14:30:41Z 5149304 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Расія (значэнні)}} {{Дзяржава | Беларуская назва = Расійская Федэрацыя | Арыгінальная назва = {{lang-ru|Российская Федерация}} | Родны склон = Расіі | Назва гімна = Гімн Расійскай Федэрацыі | Аўдыё = Russian_Anthem_chorus.ogg | На карце = Russian Federation (orthographic projection).svg | Дата1 = [[1125]] | Дата2 = [[1263]] | Дата3 = [[1478]] | Дата4 = [[1721]] | Дата5 = [[14 верасня]] [[1917]] | Дата6 = [[7 лістапада]] [[1917]] | Дата7 = [[23 верасня]] [[1918]] | Дата8 = [[30 снежня]] [[1922]] | Дата9 = [[12 чэрвеня]] [[1990]] | Дата10 = [[25 снежня]] [[1991]] | Форма кіравання = [[Змяшаная рэспубліка]] | Дзяржаўная рэлігія = [[Свецкая дзяржава]] | lat_dir = N | lat_deg = 66 | lat_min = 25 | lat_sec = | lon_dir = E | lon_deg = 94 | lon_min = 15 | lon_sec = | CoordScale = 30000000 | sovereignty_type = [[Гісторыя Расіі|Фарміраванне]] | Этап1 = [[Уладзіміра-Суздальскае княства]] | Этап2 = [[Вялікае Княства Маскоўскае]] | Этап3 = [[Маскоўская дзяржава]] | Этап4 = [[Расійская імперыя]] | Этап5 = [[Расійская рэспубліка]] | Этап6 = [[РСФСР]] | Этап7 = [[Расійская дзяржава]] | Этап8 = [[РСФСР]] і [[СССР]] | Этап9 = '''Дэкларацыя аб суверэнітэце РСФСР''' | Этап10 = '''Расійская Федэрацыя'''{{efn|[[Вярхоўны Савет РСФСР]] прыняў закон аб перайменаванні Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі (РСФСР) у Расійскую Федэрацыю (закон № 2094-I)}} | Найбуйнейшыя гарады = гл. [[Гарады-міліянеры Расіі]] | Пасады кіраўнікоў = [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнт]] <br /> [[Старшыня Урада Расійскай Федэрацыі|Старшыня Урада]] <br /> [[Старшыня Савета Федэрацыі Расіі|Старшыня Савета Федэрацыі]] <br /> [[Старшыня Дзяржаўнай Думы]] | Кіраўнікі = [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Уладзімір Пуцін]] <br /> [[Міхаіл Уладзіміравіч Мішусцін|Міхаіл Мішусцін]] <br /> [[Валянціна Іванаўна Мацвіенка|Валянціна Мацвіенка]] <br /> [[Вячаслаў Віктаравіч Валодзін|Вячаслаў Валодзін]] | Месца па плошчы = 1 | Плошча = 17&nbsp;098&nbsp;246<ref name="Area2011">[https://portal-new.rosreestr.ru/wps/PA_FCCLPGUMWPSPtalApp/ru.fccland.pgu.infoblock?ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.handler.BeanNameParameterHandlerMapping-PATH=/FileDownloaderController&ru.fccland.ibmportal.spring.portlet.dispatcher.DispatcherServiceServlet.directRequest=x&param_infoblock_name=cc_ib_texts_of_documents&param_infoblock_file_path=doc/LandFundRF_2010.rar Федеральная служба государственной регистрации, кадастра и картографии (Росреестр). Земельный фонд Российской Федерации на 1 января 2011 года]{{Недаступная спасылка}} (стр. 223)</ref> | Працэнт вады = 4,22%<ref name="Area2011"/> | Месца па насельніцтву = 9 | Насельніцтва = {{Падзенне}} 143&nbsp;056&nbsp;383<ref>[https://web.archive.org/web/20101213134234/http://www.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat/rosstatsite/main/population/demography/ Росстат]</ref> | Год перапісу = 2012 | Шчыльнасць насельніцтва = 8,36 | ВУП (ППЗ) = 2,376 трлн.<ref name="IMF">[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/02/weodata/weorept.aspx?sy=2010&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=922&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPGDP,PPPPC,PPPSH,PPPEX,NID_NGDP,NGSD_NGDP,PCPI,PCPIPCH,PCPIE,PCPIEPCH,TM_RPCH,TMG_RPCH,TX_RPCH,TXG_RPCH,TXGO,TMGO,LUR,LP,GGR,GGR_NGDP,GGX,GGX_NGDP,GGXCNL,GGXCNL_NGDP,GGSB,GGSB_NPGDP,GGXONLB,GGXONLB_NGDP,GGXWDG,GGXWDG_NGDP,NGDP_FY,BCA,BCA_NGDPD&grp=0&a=&pr1.x=46&pr1.y=12 Russia. International Monetary Fund] (оценка)</ref> | Год разліку ВУП (ППЗ) = 2011 | Месца па ВУП (ППЗ) = 6 | ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 16&nbsp;687<ref name="IMF" /> | Год разліку ВУП (намінал) = 2011 | Месца па ВУП (намінал) = 10 | ВУП (намінал) на душу насельніцтва = 13&nbsp;236<ref name="IMF" /> | ІРЧП = 0,755<ref>[http://hdrstats.undp.org/en/countries/profiles/RUS.html Russian Federation — Country profile of human development indicators]</ref> | Год разліку ІРЧП = 2011 | Месца па ІРЧП = 66 | Узровень ІРЧП = <span style="color:#090;">высокі</span> }} '''Расі́я''', сустракаецца таксама '''Расе{{Націск}}я''' ({{Lang-ru|Россия}}), афіцыйная назва '''Расі́йская Федэра́цыя''' ({{Lang-ru|Российская Федерация}}) — [[дзяржава]], размешчаная ва [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропе]] і паўночнай частцы [[Азія|Азіі]]. Расія — найбуйнейшая па плошчы дзяржава свету (17 075 063 км² або 11,46 % (1/9) плошчы ўсёй сушы Зямлі, або 12,65 % (1/8) заселенай чалавекам сушы, што амаль удвая больш, чым плошча [[Канада|Канады]], якая займае другое месца). == Назва == Назва '''''Расі́я''''' паходзіць ад этноніма ''[[назва Русь|Русь]]'' у грэчаскай [[агаласоўка|агаласоўцы]] і пачала ўводзіцца ва ўжытак [[вялікія князі маскоўскія|вялікімі князямі маскоўскімі]] з канца XV ст{{крыніца?}}. У беларускай мове сустракаецца таксама варыянт '''''Расе́я'''''. Варыянт ''Расея'', па думку навукоўцаў, магчыма, прыйшоў з дыялектаў рускай мовы, або ад розных беларускіх фанетычных працэсаў — паводле той самай мадэлі, што і беларускія народныя формы імён ''Аўдакея'' і ''Захвея''/''Сахвея'' ад ''Еўдакія'' і ''Сафія''. Паводле Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы, словы ''Расея'', ''расейскі'', ''расеец'' не нясуць абразлівай семантыкі. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Расіі}} === Ранняя гісторыя (да X стагоддзя) === На частцы тэрыторыі сучаснай Расіі ў 1-м тысячагоддзі н.э. існавалі: [[Баспор|Баспорская дзяржава]] (Баспорскае княства), [[Скіфская дзяржава]]. На асноўнай тэрыторыі еўрапейскай Расіі жылі [[Балты|балцкія]] і [[Фіна-ўгорскія народы|фіна-вугорскія]] плямёны. У 552—745 гадах частку тэрыторыі Расіі ў верхнім цячэнні Волгі паміж Чорным і Каспійскім марамі займала дзяржава плямённага саюзу [[Цюркі|цюркаў]] — [[Цюркскі каганат]]. Ад сярэдзіны VII да X стагоддзя ў ніжнім цячэнні [[Волга|Волгі]], на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]], у Прыазоўі ляжала дзяржава [[Хазарскі каганат]], якая стрымлівала набегі качэўнікаў з Азіі. Ад пачатку VIII стагоддзя да 926 года на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]] існавала [[Бахай|дзяржава Бахай]]. === Станаўленне і развіццё расійскай дзяржавы (X—XIX стагоддзі) === У X стагоддзі заходняя частка сённяшняй еўрапейскай Расіі ўваходзіла ў г. зв. «[[Старажытнаруская дзяржава|Старажытнарускую дзяржаву]]» ці «Кіеўскую Русь» з цэнтрам у Кіеве. Улада належала дынастыі Рурыкавічаў, якія праводзілі паслядоўную палітыку ўмацавання сваёй дзяржавы. Кіеўскі князь Алег узначаліў два паходы на [[Канстанцінопаль]]. А ў 988 годзе кіеўскі князь Уладзімір прыняў хрысціянства паводле грэчаскага абраду. У X—XIV стагоддзях на сярэднім цячэнні Волгі і ў Прыкам’і знаходзілася [[Волжская Булгарыя]]. У XII—XIV стагоддзях на тэрыторыі Расіі ўтварыліся [[Наўгародская рэспубліка]], [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзімеіра-Суздальскае]] і іншыя княствы. У XII стагоддзі гэтыя славянскія княствы, Волжская Булгарыя і іншыя дзяржавы Усходняй [[Еўропа|Еўропы]] трапілі пад нашэсце [[манголы|манголаў]] (1237—1242), на 250 гадоў на тэрыторыі еўрапейскай часткі Расіі усталявалася [[мангольскае іга]]. У перыяд з 1300 да 1323 года галоўным цэнтрам расійскіх зямель быў Уладзімір, барацьбу з якім вялі Масква і [[Цвер]]. Адначасова з усіх расійскіх зямель даніну збірала [[Залатая Арда]]. Пад мангольскім ігам паўстала [[Маскоўскае княства]]. З дапамогай інтрыг, заваявання лаяльнасці манголаў, пераводу рэлігійнага цэнтру Расіі ў [[Масква|Маскву]], маскоўскія князі атрымалі большую самастойнасць ад Арды. З Маскоўскага княства пачала сваю гісторыю расійская дзяржаўнасць. Мангольскае іга скончылася выгнаннем захопнікаў аб’яднанымі сіламі расійскіх княстваў ([[Кулікоўская бітва]] 1380 года; «стаянне на рацэ Угры» 1480 года). [[Файл:Ivan the Terrible (cropped).JPG|thumb|200px|left|[[Іван Грозны]] працы [[Віктар Васняцоў|Васняцова]].]] У XIV—XVI стагоддзях, пасля заваёвы Наўгародскай рэспублікі, Масква канчаткова стала адзіным цэнтрам аб’яднання ўсходнеславянскіх княстваў паўночнага ўсходу. З пачатку XV стагоддзя пачынаецца вайсковае супрацьстаянне Маскоўскай дзяржавы і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Каб абараніцца ад Масковіі, Вялікае Княства Літоўскае будзе вымушана заключыць унію з Польшчай і ўтварыць Рэч Паспалітую. Сярэдзіна XVI стагоддзя — праўленне [[Іван Грозны|Івана Грознага]], перыяд цэнтралізацыі ўлады і жорсткага кантролю (апрычніна). Разам з гэтым актыўна праводзілася агрэсіўная знешняя палітыка — на працягу 1558—1583 гадоў ішла [[Лівонская вайна]] за выхад да Балтыйскага мора. У канцы XVI — сярэдзіне XVII стагоддзя аформілася прыгоннае права. У пачатку XVII стагоддзя Маскоўскае княства перажыла шведскую і польска-літоўскую інтэрвенцыі. У сярэдзіне XVII стагоддзя [[Украіна]] ўвайшла ў склад Расіі на правах аўтаноміі. [[Файл:Peter der-Grosse 1838.jpg|thumb|200px|[[Пётр I]] быў першым расійскім імператарам.]] Рэформы, праведзеныя імператарам [[Пётр I|Пятром I]] (канец XVII стагоддзя — першая чвэрць XVIII стагоддзя) мелі вялізны ўплыў на сацыяльна-эканамічнае развіццё краіны, паспрыялі значнай мадэрнізацыі Расіі. Перамога ў [[Паўночная вайна|Паўночнай вайне]] 1700—1721 гадоў дала Расіі выйсце да [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]. Да пачатку XIX стагоддзя ў выніку шматвяковай вайсковай агрэсіі да [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], Расія атрымала асноўную частку тэрыторыі скоранай дзяржавы. У выніку далучэння ў XVI—XIX стагоддзях тэрыторый Поўначы, Паволжа, [[Урал]]а, [[Сібір]]ы, Далёкага Усходу, Каўказа, уваходжання ў склад Расіі шэрагу народаў утварылася шматнацыянальная [[Расійская імперыя]]. Расія адбіла нашэсце французскіх войскаў у [[Вайна 1812 года|вайне 1812 года]]. Захоп Расіяй Каўказа суправаджаўся [[Генацыд чаркесаў|генацыдам чаркесаў]]. Сялянская рэформа 1861 года, што адмяніла прыгон, і іншыя рэформы паскорылі развіццё капіталізму, грамадства, сістэмы вытворчасці і размеркавання. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя ўзніклі палітычныя партыі. === XX—XXI стагоддзі === [[Руска-японская вайна]] 1904—1905 гадоў каталізавала развіццё рэвалюцыйных настрояў у грамадстве, што прывяло да [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыі 1905 года]]. Пасля рэвалюцыі заснаваная [[Дзяржаўная Дума Расійскай імперыі|Дзяржаўная Дума]]. Расія брала ўдзел у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] 1914—1918 гадоў на баку краін [[Антанта|Антанты]]. Вайна, эканамічная крыза разам з правакатыўнымі дзеяннямі ўлады прывялі да звяржэння манархіі падчас [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года]]. 25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 года адбылася [[Кастрычніцкая рэвалюцыя]]. Была абвешчаная ўлада Саветаў (рад) рабочых, жаўнерскіх і сялянскіх дэпутатаў. У краіне была ўсталявана манапольная палітычная ўлада [[Камунізм|Камуністычнай партыі]], што паступова злілася з цэнтралізаваным дзяржаўным апаратам. З 1917 па 1920 у Расіі ішла грамадзянская вайна, камуністы ажыццяўлялі інтэрвенцыю на новыя незалежныя дзяржавы Усходняй Еўропы і Сярэдняй Азіі. У дзяржаве замацоўваліся ваенна-камуністычныя і тэрарыстычныя прынцыпы арганізацыі (чырвоны тэрор). У студзені 1918 года ўтвораная [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка]] (РСФСР). У 1921 годзе была прынятая [[Новая эканамічная палітыка]] (НЭП), што ўяўляла сабою часовае і частковае вяртанне рынкавых прынцыпаў у эканоміку. 30 снежня 1922 года Расія разам з камуністычнымі [[Украіна]]й, [[Беларусь|Беларуссю]] і Закаўказскай Федэрацыяй утварылі [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік]] (СССР). Далейшае развіццё Расіі ў XX стагоддзі непарыўна звязана з СССР. 12 чэрвеня 1990 года З’езд народных дэпутатаў Расіі прыняў Дэкларацыю аб дзяржаўным суверэнітэце Расійскай Федэрацыі. У 1991 годзе ўведзеная пасада [[Прэзідэнт Расіі|прэзідэнта РФ]]. У верасні 1993 года ўказам прэзідэнта ліквідаваная сістэма Саветаў, у снежні 1993 года прынятая [[Канстытуцыя Расіі]]. == Геаграфія == Крайні паўночны пункт Расіі — [[мыс Флігелі]] на [[Зямля Франца-Іосіфа|Зямлі Франца-Іосіфа]] (81°51’ паўн.ш.), крайні ўсходні пункт — востраў [[Востраў Ратманава|Ратманава]] ў [[Берынгаў праліў|Берынгавым праліве]] (заходні з двух [[Астравы Дзіяміда|астравоў Дзіяміда]], 169°0’ з.д.). Крайнія паўночны і ўсходні мацерыковыя пункты Расіі: [[мыс Чалюскін]] на паўвостраве [[Паўвостраў Таймыр|Таймыр]] (77°43’ паўн.ш.) і [[мыс Дзяжнёва]] на [[Чукотка|Чукотцы]] (169°39’ з.д.). Гэтыя чатыры крайнія пункты адначасова з’яўляюцца і адпаведнымі крайнімі пунктамі [[Еўразія|Еўразіі]]. Крайні паўднёвы пункт Расіі (41°11’ з.ш.) знаходзіцца на паўднёвым захадзе ад гары [[Гара Базардзюзю|Базардзюзю]], на мяжы [[Дагестан]]а з [[Азербайджан]]ам. Крайні заходні пункт ляжыць у [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] пад 19°38’ у.д., на [[Балтыйская каса|Балтыйскай касе]] [[Гданьскі заліў|Гданьскага заліва]] [[Балтыйскае мора|Балтыйскага мора]]; але Калінінградская вобласць з’яўляецца анклавам, і асноўная тэрыторыя Расіі пачынаецца ўсходней, пад 27°17’ у.д., на мяжы Расіі з [[Эстонія]]й, на беразе ракі Педэдзе. Такім чынам, працягласць тэрыторыі Расіі з поўначы на поўдзень перавышае 4 тыс. км, з захаду на ўсход — набліжаецца да 10 тыс. км. Агульная працягласць межаў Расіі — 60 933 км (з іх 38 808 км — марскія межы); межы Расіі на поўначы і на ўсходзе — марскія, на поўдні і на захадзе — у асноўным сухапутныя. Мае сухапутныя межы з [[Казахстан]]ам (6846 км), [[Кітай|Кітаем]] (3645 км), [[Манголія]]й (3485 км), [[Украіна]]й (1576 км), [[Фінляндыя]]й (1340 км), [[Беларусь|Беларуссю]] (959 км), [[Грузія]]й (723 км), [[Эстонія]]й (294 км), [[Азербайджан]]ам (284 км), [[Літва|Літвой]] (280.5 км), [[Польшча]]й (232 км), [[Латвія]]й (217 км), [[Нарвегія]]й (196 км), [[Паўночная Карэя|Паўночнай Карэяй]] (19 км). Марскія межы Расія мае с [[ЗША]] (49 км) і [[Японія]]й (194 км). Тэрыторыя Расіі амываецца трыма акіянамі і наступнымі марамі: [[Паўночны Ледавіты акіян]] — [[Чукоцкае мора|Чукоцкае]], [[Усходне-Сібірскае мора|Усходне-Сібірскае]], [[Мора Лапцевых|Лапцевых]], [[Карскае мора|Карскае]], [[Пячорскае мора|Пячорскае]], [[Баранцава мора|Баранцава]]; [[Атлантычны акіян]] — [[Балтыйскае мора|Балтыйскае]], [[Чорнае мора|Чорнае]], [[Азоўскае мора|Азоўскае]]; [[Ціхі акіян]] — [[Японскае мора|Японскае]], [[Ахоцкае мора|Ахоцкае]], [[Берынгава мора|Берынгава]]. == Фізіка-геаграфічны агляд == [[Файл:Baikal-S1999276045323.png|thumb|250px|Возера [[Байкал]]. Здымак са спадарожніка]] Расія размешчана на поўначы [[мацярык|мацерыка]] [[Еўразія]]. Яна абмываецца водамі [[Ціхі акіян|Ціхага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] [[акіян]]аў, а таксама [[Балтыйскае мора|Балтыйскім]], [[Чорнае мора|Чорным]], [[Азоўскае мора|Азоўскім]] [[мора]]мі Атлантычнага акіяна і [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]], пры гэтым валодаючы самой працяглай берагавой лініяй (37 653 км). [[Уральскія горы]], [[рака Эмба]] і [[Кума-Маныцкая ўпадзіна]] падзяляюць Расію на еўрапейскую і азіяцкую часткі, апошняя ўключае ў сябе [[Паўночны Каўказ]], [[Сібір]] і [[Далёкі Усход]]. === Геалогія === [[Файл:Осетр река.jpg|thumb|250px|Сярэднярускае ўзвышша]] Больш 70 % тэрыторыі Расіі занята [[раўніна]]мі. Заходняя частка краіны знаходзіцца ў межах шырокай [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], якая характарызуецца чаргаваннем нізін ([[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійская]] і інш.) і ўзвышшаў ([[Валдайскае ўзвышша|Валдайскае]], [[Сярэднярускае ўзвышша|Сярэднярускае]] і г. д.). Мерыдыянальна выцягнутая [[горная сістэма]] Урал раздзяляе Усходне-Еўрапейскую раўніну і [[Заходне-Сібірская раўніна|Заходне-Сібірскую нізіну]]. Да ўсходу ад апошняй знаходзіцца [[Сярэднесібірскае пласкагор’е]] з ізаляванымі [[горны масіў|горнымі масівамі]], якое затым плаўна пераходзіць у Цэнтральнаякуцкую раўніну. Паўднёвая і ўсходняя часткі краіны пераважна гарыстыя. На крайнім поўдні Еўрапейскай часткі цягнуцца паўночныя [[горны хрыбет|хрыбты]] Вялікага [[Каўказ]]а (тут знаходзіцца самая высокая вяршыня Расіі — [[Эльбрус]], 5 633 м), на поўдні Сібіры — [[Алтайскія горы|Алтай]], [[Саяны|Заходні і Усходні Саяны]], [[Станавое нагор’е]] і іншыя горныя сістэмы. Паўночны ўсход Сібіры і Далёкі Усход — рэгіёны перавагі сярэдневышынных горных хрыбтоў, такіх як [[Сіхатэ-Алінь]], [[Верхаянскі хрыбет]], [[Хрыбет Чэрскага (Усходняя Сібір)|хрыбет Чэрскага]]. [[Паўвостраў Камчатка]] і [[Курыльскія астравы]] на крайнім усходзе — тэрыторыя [[вулкан]]аў. Тут іх налічваецца больш за 200, прычым каля 50 дзеючых. === Гідралогія === У Расіі больш за 120 тыс. [[рака|рэк]] і каля 2 млн [[возера|азёр]]. Самыя буйныя рэкі: [[Амур]], [[Лена]], [[Енісей]], [[Іртыш]], [[Об]], [[Волга]], [[Кама]]; буйнейшыя азёры — [[Каспійскае мора]], [[Байкал]], [[Ладажскае возера|Ладажскае]], [[Анежскае возера|Анежскае]]. Варта заўважыць, што рэкі ў Расіі традыцыйна мелі велізарную ролю — не толькі як транспартныя шляхі, але і як трасы засялення і гаспадарчага асваення новых тэрыторый. На рэках пабудаваныя практычна ўсе буйныя гарады. === Клімат === Размяшчэнне Расіі ў паўночнай частцы Еўразіі (тэрыторыя краіны ў асноўным ляжыць паўночней 50° пн.ш.) абумовіла яе знаходжанне ў арктычным, субарктычным, умераным і часткова ў субтрапічным кліматычных паясах. Пераважная частка тэрыторыі размешчаная ва ўмераным поясе. Разнастайнасць клімату залежыць таксама ад асаблівасцей рэльефу і блізкасці або аддаленасці акіяна. Шыротная занальнасць найбольш ярка выяўляецца на раўнінах. Спектр прыродных зон адрознівае Еўрапейскую частку краіны, дзе з поўначы на поўдзень паслядоўна змяняюцца зона арктычных пустынь, тундры, лесатундры, тайгі, мяшаных лясоў, лесастэпы, стэпы, паўпустыні. З прасоўваннем на ўсход клімат становіцца ўсё больш кантынентальным, колькасць прыродных зон у адным шыротным інтэрвале значна скарачаецца. Сярэднія тэмпературы студзеня, па розных рэгіёнах, вагаюцца ад 6 да −50&nbsp;°C, ліпеня ад 1 да 25&nbsp;°C; ападкаў ад 150 да 2000 мм у год. [[Вечная мерзлата]] (раёны [[Сібір]]ы і [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]]) займае 65 % тэрыторыі Расіі. [[Файл:Amur Tiger Panthera tigris altaica Cub Walking 1500px.jpg|thumb|Амурскі тыгр]] Больш 70 % расійскай тэрыторыі — гэта зона рызыкоўнага земляробства. Сельскагаспадарчы сезон на большай частцы тэрыторыі Расіі доўжыцца 2—3 месяцы (для параўнання, у [[Еўропа|Еўропе]] або [[ЗША]] — 8—9 месяцаў). У той жа час у Расіі знаходзіцца 10 % усіх ворных зямель свету. === Флора і фаўна === Лясы займаюць звыш 1/2 тэрыторыі. На тэрыторыі Расіі знаходзіцца пятая частка ўсіх лясоў свету і палова сусветных хвойных лясоў. Жывёльны свет разнастайны — тут жывуць і [[белы мядзведзь|белыя мядзведзі]], і [[морж|маржы]], і [[тыгр]]ы, [[леапард]]ы, і інш. У Расіі існуе 35 [[Нацыянальны парк|нацыянальных паркаў]] і 84 [[запаведнік]]і. == Дзяржаўны лад == === Адміністрацыйны падзел === [[Файл:Субъекты Российской Федерации 2014.png|thumv|350px|right|Адміністрацыйны падзел Расіі]] Расія з’яўляецца федэратыўнай дзяржавай. Яна складаецца з 83 суб’ектаў федэрацыі (21 рэспубліка, 46 абласцей, 9 краёў, 1 аўтаномная вобласць, 4 аўтаномныя акругі, 2 горада федэральнага значэння) ({{Таксама}}: [[Адміністрацыйны падзел Расіі]]). Асаблівасцю аўтаномных акруг (акрамя [[Чукоцкая аўтаномная акруга|Чукоцкай]] з’яўляецца іх двухскладнасць, г.зн., з’яўляючыся паўнапраўным суб’ектам федэрацыі, яны ўваходзяць у склад іншага суб’екта. Асаблівасцю рэспублік з’яўляецца наяўнасць у іх Канстытуцыі (у іншых суб’ектаў — Статут) і магчымасць увядзення дадатковых дзяржаўных моў. З кожным суб’ектам федэральны ўрад заключае дагаворы аб размежаванні прадметаў паўнамоцтваў паміж Расійскай Федэрацыяй і суб’ектам Расійскай Федэрацыі. Суб’екты федэрацыі аб’яднаныя ў федэральныя акругі, якія створаныя ўказам прэзідэнта 13 мая 2000 года і якія не з’яўляюцца часткай адміністрацыйнага падзелу краіны (({{Таксама}}: [[Федэральны падзел Расіі]]). Усяго створана 8 федэральных акруг. === Форма праўлення і органы дзяржаўнай улады === Паводле формы праўлення Расія з’яўляецца прэзідэнцкай рэспублікай. Дзеючая Канстытуцыя была прынята [[12 снежня]] [[1993]] года на рэферэндуме ({{Таксама}}: [[Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі]]). Дзяржаўная ўлада ў Расійскай Федэрацыі здзяйсняецца на аснове падзелу на заканадаўчую, выканаўчую і судовую. Органы заканадаўчай, выканаўчай і судовай улады самастойныя. Глава дзяржавы — [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі]]. Прэзідэнта выбіраюць на 6 гадоў на аснове ўсеагульнага роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. Адна і тая ж асоба не можа займаць пасаду Прэзідэнта больш за два тэрміны запар. Заканадаўчы (прадстаўнічы) орган дзяржаўнай улады (парламент) Расійскай Федэрацыі — двухпалатны [[Федэральны Сход Расійскай Федэрацыі]]. Палатамі Федэральнага Сходу з’яўляюцца [[Савет Федэрацыі]] — верхняя палата і [[Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўная Дума]] — ніжняя палата. У склад Савета Федэрацыя ўваходзяць па аднаму прадстаўніку ад заканадаўчай і выканаўчай улады кожнага суб’екта федэрацыі, якія дэлегуюцца адпаведна заканадаўчым органам суб’екта федэрацыі і яго главой на сталай аснове, а ў склад Дзяржаўнай Думы — 450 дэпутатаў, абіраецца на аснове ўсеагульнага роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні па партыйным спіскам (прахадны бар’ер 7 %). Тэрмін паўнамоцтваў Дзяржаўнай Думы — 4 гады. Выканаўчую ўладу здзяйсняе [[Урад Расійскай Федэрацыі]]. Старшыня Ураду прызначаецца Прэзідэнтам са згоды Дзяржаўнай Думы. У склад Ураду ўваходзяць, апроч Старшыні, яго намеснікі і федэральныя міністры. Урад узначальвае сістэму федэральных органаў выканаўчай улады: міністэрстваў, федэральных служб і федэральных агенцтваў. Судовая ўлада ў Расіі ажыццяўляецца судамі. У сістэму федэральных судоў уваходзяць суды агульнай юрысдыкцыі (уключаючы ваенныя суды), арбітражныя суды і [[Канстытуцыйны Суд Расійскай Федэрацыі]]. Суды агульнай юрысдыкцыі здзяйсняюць правасуддзе па грамадзянскіх, крымінальных справах і справах, якія ўзнікаюць з адміністрацыйных правапарушэнняў. Да іх адносяцца [[Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі]], вярхоўныя суды рэспублік у складзе РФ, краявыя, абласныя суды, суды аўтаномных абласцей, аўтаномных акруг, Маскоўскі і Санкт-Пецярбургскі гарадскія суды, раённыя (гарадскія) суды. Арбітражныя суды займаюцца разглядам спрэчак, звязаных з прафесійным удзелам у грамадзянскім абарачэнні, у прыватнасці, звязаных з прадпрымальніцкай дзейнасцю, і некаторых іншых катэгорый спрэчак. Яны ўключаюць [[Вышэйшы арбітражны суд Расійскай Федэрацыі]], федэральныя арбітражныя суды акруг (арбітражныя касацыйныя суды), арбітражныя апеляцыйныя суды, арбітражныя суды суб’ектаў федэрацыі. === Рэгіянальная і муніцыпальная ўлада === Сістэма органаў дзяржаўнай улады суб’ектаў федэрацыі ўсталёўваецца суб’ектамі Расійскай Федэрацыі самастойна ў адпаведнасці з асновамі канстытуцыйнага ладу Расійскай Федэрацыі і агульнымі прынцыпамі арганізацыі прадстаўнічых і выканаўчых органаў дзяржаўнай улады, усталяванымі федэральным законам. Глава суб’екта федэрацыі зацвярджаецца заканадаўчым органам па прадстаўленні прэзідэнта Расійскай Федэрацыі. Заканадаўчы (прадстаўнічы) орган суб’екта федэрацыі фарміруецца шляхам прамога тайнага ўсеагульнага галасавання па партыйным спісам. Выканаўчы орган — урад суб’екта федэрацыі фарміруецца главой суб’екта пры ўдзеле заканадаўчага органа. Судовая ўлада суб’екта федэрацыя складаецца з Канстытуцыйнага (Статутнага) суда суб’екта федэрацыі і міравых судоў. Гэтыя суды не ўваходзяць у федэральную судовую сістэму. Мясцовае самакіраванне ў Расіі — гэта форма ажыццяўлення народам сваёй улады, якая забяспечвае самастойнае і пад сваю адказнасць рашэнне насельніцтвам непасрэдна і (ці) праз органы мясцовага самакіравання пытанняў мясцовага значэння зыходзячы з інтарэсаў насельніцтва з улікам гістарычных і іншых мясцовых традыцый. Мясцовае самакіраванне здзяйсняецца грамадзянамі шляхам рэферэндуму, выбараў, іншых форм прамога волевыяўлення, праз выбарныя і іншыя органы мясцовага самакіравання. Мясцовае самакіраванне здзяйсняецца на ўсёй тэрыторыі Расійскай Федэрацыі. Тэрытарыяльную аснову мясцовага самакіравання складаюць муніцыпальныя ўтварэнні. Усяго ў Расіі каля 25 тысяч муніцыпальных утварэнняў. У Расійскай Федэрацыі існуюць 6 відаў муніцыпальных утварэнняў: * [[Сельскае паселішча (Расія)|сельскае паселішча]] * [[Гарадское паселішча (Расія)|гарадское паселішча]] * [[Муніцыпальны раён (Расія)|муніцыпальны раён]] * [[Гарадская акруга (Расія)|гарадская акруга]] * [[Міжсяленыя тэрыторыі|міжсяленная тэрыторыя]] * [[унутрыгарадская тэрыторыя горада федэральнага значэння]] Органы мясцовага самакіравання не ўваходзяць у сістэму органаў дзяржаўнай улады. У структуру органаў мясцовага самакіравання, якая ўсталёўваецца статутам муніцыпальнага ўтварэння, уваходзяць наступныя органы і службовыя асобы мясцовага самакіравання: прадстаўнічы орган муніцыпальнага ўтварэння, галава муніцыпальнага ўтварэння, мясцовая адміністрацыя, кантрольны орган муніцыпальнага ўтварэння, іншыя органы мясцовага самакіравання. === Палітычныя партыі і прафсаюзы === Па стану на люты 2008 г. ў Расіі было зарэгістравана 15 палітычных партый (у 2006 г. іх было 35). Да ліку буйнейшых адносяцца: праўладныя — [[Адзіная Расія]]; лаяльныя — [[Справядлівая Расія]], [[Ліберальна-дэмакратычная партыя Расіі]] (ЛДПР); апазіцыйныя — [[Камуністычная партыя Расійскай Федэрацыі]] (КПРФ), [[Партыя "Народны саюз"|Народны Саюз]], [[Расійская дэмакратычная партыя "Яблык"|Яблык]], [[Правая справа]]. У Дзярждуму, выбраную ў [[2007]] годзе, прайшлі Адзіная Расія, КПРФ, Справядлівая Расія і ЛДПР. Да ліку буйнейшых прафсаюзных аб’яднання агульнарасійскага ўзроўня адносяць [[Федэрацыя незалежных прафсаюзаў Расіі|Федэрацыю незалежных прафсаюзаў Расіі]] (найбуйнейшае прафсаюзнае аб’яднанне, уваходзяць каля 29 млн чалавек, ці 95 % ад усіх членаў прафсаюзаў у Расіі), [[Канфедэрацыя працы Расіі|Канфедэрацыю працы Расіі]], [[Усерасійская канфедэрацыя працы|Усерасійскую канфедэрацыю працы]]. Усе яны ўваходзяць у [[Міжнародная канфедэрацыя прафсаюзаў|Міжнародную канфедэрацыю прафсаюзаў]]. === Знешняя палітыка === ==== Дачыненні з Беларуссю ==== Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[28 чэрвеня]] [[1992]] года<ref>[https://web.archive.org/web/20070502115338/http://www.president.gov.by/by/press46998.print.html Беларусь гатова на цеснае супрацоўніцтва з Расіяй, з улікам інтарэсаў беларускага народа]// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 28 чэрвеня [[2007]]</ref>. == Насельніцтва == === Колькасць і размяшчэнне === [[Файл:Population of Russia.PNG|thumb|250px|Дэпапуляцыя ў Расіі]] На [[1 студзеня]] [[2008]] года насельніцтва Расіі складала 142,0 млн чалавек. У Расіі працягваецца [[дэмаграфічны крызіс]]. Рост насельніцтва ў краіне спыніўся з [[1991]]. Смяротнасць у 1,1 раза перавышае нараджальнасць, насельніцтва скарачаецца на некалькі сотняў тысяч чалавек штогод. Негатыўнай асаблівасцю Расіі з’яўляецца той факт, што ў выніку дэмаграфічнага пераходу нараджальнасць звалілася да ўзроўня развітых краін, у то час як смяротнасць засталася на ўзроўні краін, якія развіваюцца. Кожную хвіліну ў Расіі нараджаецца 3 чалавека, а памірае — 5. Агульнасусветная тэндэнцыя процілеглая: адносіны колькасці нараджэнняў да смерцяў роўна 2,6. Асабліва вялікая смяротнасць у расійскіх мужчын, сярэдняя працягласць жыцця якіх 67,51 гадоў (2017 г.)<ref name="demoscope.ru">[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_e0.php 15 новых независимых государств. Ожидаемая продолжительность жизни при рождении, 1950—2017]</ref>. Працягласць жыцця жанчын значна вышэй — 77,64 года<ref name="demoscope.ru"/>. Узровень нараджальнасці ў Расіі не забяспечвае простага ўзнаўлення насельніцтва. === Этнічны склад === === Моўны склад === === Рэлігійны склад === == Гаспадарка == [[Файл:MIBC 9th May 2012.jpg|thumb|250px|Міжнародны бізнес-раён «[[Масква-сіці]]».]] Расія — некалі прамыслова развітая краіна, перажывае крызіс пасля распаду СССР, савецкай эканомікі і эканамічных сувязяў з былымі рэспублікамі і краінамі Усходняга блоку. [[Сукупны ўнутраны прадукт]] на душу насельніцтва складае 8900 долараў у год ([[2003]]). Інфляцыя 3 % (за студзень-люты [[2005]] г.) Большую частку ВУП дае здабыча карысных выкапняў: [[Нафта|нафты]] і [[Прыродны газ|прыроднага газу]] (асноўныя радовішчы ў Заходнім Сібіры), каменны [[вугаль]], [[жалезная руда]] (Курская магнітная анамалія, радовішчы [[Урал]]а, Заходняй [[Сібір]]ы і інш.), [[апатыты]], [[калійныя солі]], [[фасфарыты]], [[дыямент]]ы і інш. У [[2010]] г. вываз сыравіны склаў 65 % агульнага аб’ёму экспарту<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Антон Запольскі]].|загаловак=10 гадоў кіравання Пуціна. Што адбываецца сёння ў Расіі|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=61516|выданне=[[Звязда]]|тып=[[газета]]|год=29 чэрвеня 2010|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/?idate=2010-06-29 124 (26732)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/61477/29cher-7.indd.pdf 7]|issn=1990-763x|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306063244/http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=61516|archivedate=6 сакавіка 2016}}</ref>. Асноўныя галіны прамысловасці: [[Машынабудаўніцтва]] (цяжкае, агульнае, сярэдняе, выраб прыбораў інструментаў, і інш.), чорная (галоўным чынам [[Урал]] і інш.) і каляровая ([[Урал]], [[Сібір]], Далёкі Усход і інш.) [[металургія]]. Развітыя хімічная і нафтахімічная прамысловасці (цэнтральны і паўночна-заходні рэгіён, Паволжа, Урал), лясная (на поўначы і ўсходзе краіны), лёгкая (галоўным чынам тэкстыльная) і харчовая прамысловасць. [[Земляробства]] дае каля 40 % агульнай прадукцыі [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]], [[жывёлаводства]] — звыш 60 %. Больш як 4/5 ворыва прыходзіцца на Цэнтральнае Паволжа, Паўночны [[Каўказскія горы|Каўказ]], [[Урал]] і Заходні [[Сібір]]. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры: [[збожжа]], [[цукровы бурак]], [[сланечнік]], [[бульба]], [[лён]]. На тэрыторыі Расіі функцыянуюць аб’яднаныя энергетычныя сістэмы Цэнтру, Паўночнага Захаду, Паволжа, Паўночнага Каўказа, Сібіру, Далёкага Усходу. Расія мае буйную сетку трубаправодаў. Важныя элементы водных сістэм: Беламора-балтыйскі канал, канал імя Масквы, Волга-Донскі канал, Волга-Балтыйскі шлях. Важную ролю грае марскі транспарт. Буйныя порты: [[Санкт-Пецярбург]], [[Калінінград]], [[Мурманск]], [[Архангельск]], [[Новарасійск]], [[Уладзівасток]], [[Находка]]. У Расіі ёсць звыш за 100 [[курорт]]аў: на ўзбярэжжы [[Чорнае мора|Чорнага мора]], група курортаў Каўказскіх Мінеральных Водаў і інш. == Культура == == Адукацыя == == Сацыяльная сфера == == Узброеныя сілы == Узброеныя сілы Расіі складаюцца з трох відаў Узброеных сіл (сухапутныя войскі, ваенна-паветраныя сілы і ваенна-марскі флот), трох родаў войск (касмічныя войскі, ракетныя войскі стратэгічнага прызначэння і паветрана-дэсантныя войскі), тыла ўзброеных сіл, чыгуначных войск і іншых войск, якія не ўваходзяць у віды ўзброеных сіл, а таксама шэраг службаў. Агульная колькасць УС Расіі складае 1207 тыс. чалавек ваеннаслужбоўцаў і 876 тысяч грамадзянскіх спецыялістаў. Сухапутныя войскі арганізацыйна складаюцца з мотастралковых войскаў, танкавых войскаў, ракетных войскаў і артылерыі, войскаў СПА, спецыяльных войскаў (выведвальных, сувязі, радыёэлектроннай барацьбы (РЭБ), інжынерных, радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай абароны (РХБА), тэхнічнага забеспячэння, аховы тылу, часцей і арганізацый тылу). Сухапутныя войскі дзеляцца па тэрытарыяльным прынцыпе на шэсць ваенных акруг: [[Маскоўская ваенная акруга|Маскоўская]], [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградская]], [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказская]], [[Прыволжска-Уральская ваенная акруга|Прыволжска-Уральская]], [[Сібірская ваенная акруга|Сібірская]] і [[Далёкаўсходняя ваенная акруга|Далёкаўсходняя]]. Ваенна-паветраныя сілы арганізацыйна складаюцца з авіяцыі (бамбавальнай, штурмавой, знішчальнай, авіяцыі СПА, выведвальнай, транспартнай і спецыяльнай), зенітна-ракетных войскаў, радыётэхнічных войскаў, спецыяльных войскаў, часцей і ўстаноў тылу. Ваенна-марскі флот арганізацыйна складаецца з родаў сіл: падводных, надводных, марской авіяцыі, марской пяхоты і берагавых войскаў, часцей спецыяльных войскаў і тылу. ВМФ па тэрытарыяльнай прыкмеце дзеліцца на чатыры флоту (Паўночны, Балтыйскі, Чарнаморскі і Ціхаакіянскі) і адну флатылію (Каспійскую). За межамі Расійскай Федэрацыі ёсць ваенныя базы ў Азербайджане (РЛС «Габала»), Арменіі (102-я ваенная база ў Гюмры), Беларусі (РЛС «Волга», Баранавічы і 42-й вузел сувязі ВМФ, Вілейкі), Казахстане (5-ы Дзяржаўны выпрабавальны касмадром, асобны полк транспартнай авіяцыі, асобны радыётэхнічны вузел Касмічных войскаў, дзяржаўны выпрабавальны палігон стратэгічнай СПА і СРА Сары-Шара), Кіргізіі (ваенна-паветраная база), Таджыкістане (Оптыка-электронны вузел сістэмы кантролю касмічнай прасторы «Нурэк», 201-я матастрэлковая дывізія), Узбекістане (авіябаза), Украіне (Чарнаморскі флот, шэраг аэрадромаў, вузлоў сувязі, 219-ы асобны полк радыёэлектроннай барацьбы, 1096-ы зенітны ракетны полк), Сірыі (база ВМФ), а таксама групоўкі расійскіх войскаў у Абхазіі і Паўднёвай Асеціі і групоўка міратворчых сіл і Прыднястроўі. == Гл. таксама == * [[Русафобія]] * [[Русафілія]] * [[Дзяржаўны савет Расійскай Федэрацыі|Дзяржаўны савет]] * [[61-я паветраная армія Расіі]] * [[6-я армія ВПС і СПА Расіі]] * [[Злачыннасць у Расіі]] == Заўвагі == <references group="заўв"><references /> <references /></references> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік|Расія}} {{Commons}} {{Краіны Еўропы}} {{Краіны Азіі}} {{Славянскія краіны}} {{СНД}} {{АДКБ}} {{G8}} {{Краіны ля Балтыйскага мора}} {{Краіны ля Чорнага мора}} {{АІК}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Расія| ]] [[Катэгорыя:Краіны Азіі]] [[Катэгорыя:Краіны Еўропы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] 8nw3xgistozawoymqbavfs18qijv3xo Украінская мова 0 7595 5149264 5135642 2026-05-31T13:14:46Z Ґайдечахв74Лпадаоо 134599 /* Украінская мова ў Інтэрнэце */ 5149264 wikitext text/x-wiki {{Мова | імя = Украінская мова | карта = Idioma ucraniano.png | саманазва = українська мова | краіны = [[Украіна]], [[Расія]], [[Беларусь]], [[Польшча]], [[Малдова]], [[Славакія]], [[Румынія]], [[Казахстан]] | рэгіёны = [[Усходняя Еўропа]] | колькасць носьбітаў = мова камунікацыі ад 41 млн<ref name="Ethnologue">[http://photius.com/rankings/languages2.html «Ethnologue», 13 выданне]. {{ref-en}}</ref> да ~45 млн. Родная ~37 млн<ref>[http://www.ethnologue.org/ethno_docs/distribution.asp?by=size Статыстыка моў з сайта «ethnologue.org»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110807023956/http://www.ethnologue.org/ethno_docs/distribution.asp?by=size |date=7 жніўня 2011 }} {{ref-en}}</ref> Другая мова ~15 млн<ref>[http://archive.mignews.com.ua/articles/283917.html Апытанне цэнтра эканамічных і палітычных даследванняў імя А. Разумкова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121105101026/http://archive.mignews.com.ua/articles/283917.html |date=5 лістапада 2012 }} {{ref-ru}}</ref> | катэгорыя = [[Мовы Еўразіі]] | класіфікацыя = [[Індаеўрапейскія мовы|Індаеўрапейская]] : [[Славянскія мовы|Славянская]] :: [[Усходнеславянскія мовы|Усходнеславянская]] | афіцыйная мова = {{Сцяг|Украіна}} [[Украіна]]<br />{{Сцяг|Крым}} ''[[Рэспубліка Крым]]''{{efn|Дэ-юрэ — тэрыторыя Украіны як [[Аўтаномная Рэспубліка Крым]], дэ-факта пад кантролем Расійскай Федэрацыі.}}<ref name=federal>{{Спасылка | дата публікацыі = 21 сакавіка 2014| url = http://pravo.gov.ru:8080/page.aspx?92495| загаловак = Федэральны канстытуцыйны закон пра прыняцце ў Расійскую Федэрацыю Рэспублікі Крым і ўтварэнне ў складзе Расійскай Федэрацыі новых суб’ектаў — Рэспублікі Крым і горада федэральнага значэння Севастопаль| выдавецтва = Дзяржаўная Дума Расійскай Федэрацыі, Рада Федэрацыі| дата = 1 красавіка 2014 | мова = ru}}</ref><br />{{Сцяг|Прыднястроўе}} ''[[ПМР|Прыднястроўе]]''{{efn|Непрызнаная дзяржава.}}<ref name=Pr1>[http://zakon-pmr.com/DetailDoc.aspx?document=62295 Конституція ПМР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303175520/http://zakon-pmr.com/DetailDoc.aspx?document=62295 |date=3 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref><br /> '''Рэгіянальная:'''<br /> {{Сцяг|Малдова}} [[Малдова]] * [[Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне з асаблівым прававым статусам Прыднястроўе|АТУ Прыднястроўе]]<ref name='ATU'>[http://lex.justice.md/index.php?action=view&view=doc&lang=2&id=313004 Закон № 173 от 22.07.2005 об основных положениях особого правового статуса населенных пунктов левобережья Днестра (Приднестровья)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304100019/http://lex.justice.md/index.php?action=view&view=doc&lang=2&id=313004 |date=4 сакавіка 2016 }} Статья 6 {{ref-ru}}</ref> {{Сцяг|Румынія}} [[Румынія]]<ref name=autogenerated224 /><ref name = Romania>[http://www.dri.gov.ro/documents/li_h1206.pdf#page=3 HOTARARE nr. 1.206 din 27 noiembrie 2001 pentru aprobarea Normelor de aplicare a dispozitiilor privitoare la dreptul cetatenilor apartinand unei minoritati nationale de a folosi limba materna în administratia publica locala, cuprinse în Legea administratiei publice locale nr. 215/2001] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070221075455/http://www.dri.gov.ro/documents/li_h1206.pdf#page=3 |date=21 лютага 2007 }}</ref> * [[Марамурэш (жудзец)|Жудзец Марамурэш]]{{efn|Жудзец — назва [[павет]]аў у [[Румынія|Румыніі]].}} ** 7 камун * [[Сучава (жудзец)|Жудзец Сучава]] ** 3 камуны * [[Караш-Северын|Жудзец Караш-Северын]] ** 2 камуны * [[Тыміш (жудзец)|Жудзец Тыміш]] ** 2 камуны {{Сцяг|Славакія}} [[Славакія]]<ref name=autogenerated224 /><ref name = karpatnews>[http://karpatnews.in.ua/news/49941 У Словаччині збільшиться кількість населених пунктів, де офіційно вживатиметься мова нацменшин]{{Недаступная спасылка}} — Karpatnews {{ref-uk}}</ref><br /> * 18 населеных пунктаў * 68 населеных пунктаў <small>([[Русінская мова|русінская]])</small> {{Сцяг|Сербія}} [[Сербія]]<ref name=autogenerated224 >[http://conventions.coe.int/Treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=8&DF=23/01/05&CL=ENG&VL=1 List of declarations made with respect to treaty No. 148 (Status as of: 21/9/2011) // Council of Europe] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226070540/https://www.coe.int/en/web/conventions/search-on-treaties/-/conventions/treaty/148/declarations |date=26 снежня 2018 }} Рэгулюецца «Еўрапейскай хартыяй рэгіянальных моў» {{ref-en}}</ref> * [[Ваяводзіна|АК Ваяводзіна]] <small>([[Русінская мова|русінская]])</small> {{Сцяг|Польшча}} [[Польшча]]<ref name=autogenerated224 /><br /> {{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]]<ref name="UMUCH">[http://languagecharter.eokik.hu/docs/AppliedToLanguages/Ukrainian_in_Croatia_chP2&3.pdf Украінская мова ў Харватыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130505204933/http://languagecharter.eokik.hu/docs/AppliedToLanguages/Ukrainian_in_Croatia_chP2%263.pdf |date=5 мая 2013 }} {{ref-en}}</ref><br /> {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]]<ref name=autogenerated224 /><br /> '''Мова нацыянальнай меншасці:'''<br /> {{Сцяг|Чэхія}} [[Чэхія]]<ref name="languages">[http://www.vlada.cz/en/pracovni-a-poradni-organy-vlady/rnm/historie-a-soucasnost-rady-en-16666/ National Minorities Policy of the Government of the Czech Republic] {{ref-en}}</ref> | рэгулюе = [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны]]: Інстытут украінскай мовы, Украінскі моўна-інфармацыйны фонд, Інстытут мовазнаўства імя А. А. Патэбні | Код па ISO 639-1 = uk | Код па ISO 639-2(B) = ukr | Код па ISO 639-2(T) = ukr | Код па SIL = UKR }} [[Файл:Slavic languages 2000s.png|250пкс|thumb|Сучасныя славянскія мовы, традыцыйная класіфікацыя па геаграфічным прынцыпе. {{Легенда|#8B5742|украінская мова}}]] '''Украі́нская мо́ва''' ({{lang-uk|українська мова}}, [[IPA]]: [ukrɑˈjɪɲsʲkɑ ˈmɔwɑ], гістарычныя назвы — ''рус[ь]кая, русінская''<ref>''С. Я. Єрмоленко''. Історія української літературної мови // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref><ref>[http://izbornyk.org.ua/ohukr/ohu04.htm Іван Огієнко. Історія української літературної мови]{{ref-uk}}</ref><ref>[http://litopys.org.ua/rizne/ukrtable.htm Історичний розвиток української мови]{{ref-uk}}</ref>) — [[нацыянальная мова]] [[Украінцы|ўкраінцаў]]. Адносіцца да [[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскай групы]] [[Славянскія мовы|славянскай галіны]] [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай моўнай сям’і]]. Колькасць носьбітаў — каля 45 млн, большасць з якіх жыве ва [[Украіна|Украіне]]. З’яўляецца [[Дзяржаўная мова|дзяржаўнай мовай]] ва Украіне<ref>[http://www.president.gov.ua/ru/content/chapter01.html Конституція України // ст. 10-я]{{ref-uk}}</ref>, адна з дзяржаўных у [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|Прыднястроўі]] і ў [[Рэспубліка Крым|Рэспубліцы Крым]]. Распаўсюджаная таксама ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''О. І. Скопненко'' Українська мова в Білорусі // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[Малдова|Малдове]]<ref>''Н. П. Прилито''. Українська мова в Молдові // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref><ref>''Убийвовк Н.'' Українська мова в Придністров'ї: минуле і перспективи // «Мово­знавство. Доповіді та повідомлення на IV Міжнар. конгресі україністів». К., 2002 {{ref-uk}}</ref>, [[Польшча|Польшчы]]<ref>''Й. О. Дзендзелівський'' Українська мова в Польщі // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[Расія|Расіі]]<ref>''Н. П. Прилито''. Українська мова в європейській частині Росії // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref><ref>''Н. П. Прилито''. Українська мова в Сибіру та на Далекому Сході // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[Румынія|Румыніі]]<ref>''С. В. Семчинський''. Українська мова в Румунії // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[Славакія|Славакіі]]<ref>''Й. О. Дзендзелівський''. Українська мова у Словаччині // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[Германія|Германіі]], [[Чэхія|Чэхіі]], [[Казахстан]]е<ref>''С. Ф. Клименко, В. В. Степаненко''. Українська мова в Казахстані // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[Аргенціна|Аргенціне]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>''Р. П. Зорівчак''. Українська мова ў Великій Британії // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[Канада|Канадзе]]<ref>''Р. П. Зорівчак''. Українська мова в Канаді // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>, [[ЗША]]<ref>''Р. П. Зорівчак''. Українська мова у США // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref> і іншых краінах, дзе жывуць украінцы. Украінскай мовай у свеце карыстаюцца ад 41 да 45 млн чалавек, яна з’яўляецца другой або трэцяй [[Славянскія мовы|славянскай мовай]] па колькасці носьбітаў (пасля [[Руская мова|рускай]] і, магчыма, [[Польская мова|польскай]]) і ўваходзіць у трэці дзясятак распаўсюджаных моў свету{{efn|Глядзіце таксама {{нп3|спіс моў паводле колькасці носьбітаў||en|List of languages by number of native speakers}}.}}. [[Файл:WIKITONGUES- Vira speaking Ukrainian.webm|thumb|250px|Украінская мова]] Навука пра ўкраінскую мову завецца ''{{нп3|Украінскае мовазнаўства|лінгвістычнай украіністыкай|uk|Українське мовознавство}}'' або ''{{нп3|украіназнаўства|ўкраіназнаўствам|uk|Українознавство}}''. Для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўваюць адаптаваную [[Кірыліца|кірыліцу]] (т. зв. «[[Грамадзянскі шрыфт|гражданка]]»), зрэдку — [[Украінскі лацінскі алфавіт|лацініцу]] ў розных варыянтах. Правілы ўкраінскай мовы рэгулюе [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны]], у прыватнасці [[Інстытут украінскай мовы НАН Украіны]] (гісторыя, граматыка, лексікалогія, тэрміналогія, анамастыка, стылістыка і культура маўлення, дыялекталогія, сацыялінгвістыка), {{нп3|Украінскі моўна-інфармацыйны фонд|Украінскі моўна-інфармацыйны фонд НАН Украіны|uk|Український мовно-інформаційний фонд}} (камп’ютарная лінгвістыка, слоўнікі), [[Інстытут мовазнаўства імя А. А. Патэбні НАН Украіны]] (украінская мова ў сувязях з іншымі мовамі). Штогод [[27 кастрычніка]] ва Украіне адзначаецца [[Дзень украінскага пісьменства і мовы]]. У гэты дзень праходзіць штогадовы флэш-моб — {{нп3|Радыёдыктоўка нацыянальнай еднасці|Усеўкраінская радыёдыктоўка нацыянальнай еднасці|uk|Радіодиктант національної єдності}} — акцыя {{нп3|Украінскае радыё|Украінскага радыё|uk|Українське радіо}}, якая аб’ядноўвае ўкраінцаў усяго свету вакол украінскай мовы. == Класіфікацыя == Паводле традыцыйнай генеалагічнай класіфікацыі, украінская мова адносіцца да [[Усходнеславянскія мовы|ўсходнеславянскай групы]] [[Славянскія мовы|славянскай галіны]] [[Індаеўрапейскія мовы|індаеўрапейскай моўнай сям’і]]<ref>Сучасна українська мова : Підручник / Пономарів О. Д., Різун В. В., Шевченко Л. Ю. та ін.; за ред. Пономарева О. Д. — Вид. 2-ге. — К.: Либідь, 2001. — 400 с. — ISBN 966-06-0173-5. — С. 5 {{ref-uk}}</ref><ref>''Васенко Л. А., Дубічинський В. В., Кримець О. М.'' Фахова українська мова. Центр учбової літератури. — К., 2007. — С. 7 {{ref-uk}}</ref><ref>''С. В. Семчинський''. Генеалогічна класифікація мов // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>. Найбліжэйшай генеалагічна да ўкраінскай з’яўляецца беларуская мова<ref>Беларуска-украінскія ізалексы. — Мінск, 1971. — 125 с.</ref><ref>''Сцяцко П. У.'' Словаўтваральныя рэгіяналізмы беларускай мовы, агульныя з украінскай мовай // Проблеми дослідження діалектної лексики і фразеології української мови. Тези доповідей. — Ужгород, 1978. — С. 66-67.</ref><ref>''Янкова Т. С.'' Із спостережень над перехідними говірками між українською та білоруською мовами (за матеріалами фразеології) // Праці XII Республіканської діалектологічної наради. — К.: Наукова думка, 1971. — С. 382—388. {{ref-uk}}</ref> (пачынаючы з IX—XI стагоддзяў абедзве мовы часткова фарміраваліся на сумеснай дыялектнай аснове — у прыватнасці, паводле доктара філалагічных навук, лінгвіста-славіста [[Пётр Апанасавіч Бузук|Пятра Бузука]], паўночная дыялектная група ўкраінскай мовы ўтварае дыялектны кантынуум з крайнімі паўднёвымі беларускімі гаворкамі [[Палессе|Палесся]]<ref>''Бузук П.'' Взаємовідносини між укр. та білорус. мовами. «Зап. Істор.-філол. відділу УАН», 1926, кн. 7—8 {{ref-uk}}</ref>, абодва народы ў [[сярэднія вякі]] мелі агульную [[Старабеларуская мова|пісьмовую кніжную мову]]<ref>''Гумецька Л. Л.'' Уваги до ўкр.-білорус. мовних зв’язків періоду XIV—XVII ст. // Дослідження з укр. та рос. мов. К., 1964 {{ref-uk}}</ref><ref>''Анічэнка У. В.'' Беларус.-укр. пісьмовамоўныя сувязі. Мінск, 1969.</ref>). Паводле тыпалагічнай класіфікацыі, украінская — флектыўная мова<ref>''С. В. Семчинський''. Типологічна класифікація мов // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>. == Графіка == {{Асноўны артыкул|Украінскі алфавіт}} Традыцыйна для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўвалі [[Кірыліца|кірыліцу]]. Гэта звязана з [[Праваслаўе|усходнім абрадам]] украінскай царквы, якая доўгі час была магутным, амаль адзіным пашыральнікам адукацыі. Да XVIII стагоддзя ўжываўся класічны кірылічны шрыфт, у XVI—XVII стагоддзях паралельна выкарыстоўваўся таксама «''{{нп3|Украінскі скорапіс|казацкі скорапіс|uk|Український скоропис}}''», у якім напісанне літар было іншым («хвалістым» або «барочным»)<ref>[http://litopys.org.ua/rizne/mitch.htm Віталій Мітченко. Мистецтво скоропису в просторі українського бароко] {{ref-uk}}</ref>. Агульнавядомая генетычная сувязь кірыліцы з грэчаскім алфавітам здаўна прыводзіла да таго, што ў дэкаратыўных мэтах кірылічныя надпісы часам рабіліся шрыфтамі, напісанне якіх паўтарала прапісныя грэчаскія літары (з адпаведнай стылізацыяй тых славянскіх літар, аналагаў якіх не было ў грэчаскім). Прыклады таму сустракаюцца ў гравюрах украінскіх выданняў з самага пачатку XVII стагоддзя, а таксама ў гравіраваных шрыфтах загалоўкаў{{efn|Напрыклад, гравюра з «Служебника» 1604 года (тыпаграфія Фёдара Балабана) змяшчае надпіс з цалкам сучаснымі на выгляд словамі «МÁСΛО», «ПШЕΝИЦА», «ВИΝÒ»; у слове «ХΛѢ́БЪ» толькі апошняя літара аформлена не так, як у звыклых на сёння шрыфтах<ref>Здымак 360 на старонцы 159 каталога «Украинские книги кирилловской печати XVI—XVIII вв.», М.: Государственная библиотека СССР имени В. И. Ленина, 1976.{{ref-ru}}</ref>.}}. Паводле звестак «Усерасійскага „слоўніка-тлумачальніка“»<ref>Всероссийский «словарь-толкователь» / Под ред. В. В. Жукова. — 1-е изд. — СПб.: А. А. Каспари, 1893—1895. — Т. 1. — С. 445.{{ref-ru}}</ref>, «грамадзянскія літары … ўпершыню ўжытыя ў друку [[Пётр Магіла|Пятра Магілы]], канчаткова ўведзеныя расійскім імператарам [[Пётр I (імператар расійскі)|Пятром I]] у 1708 годзе, г. зв. [[гражданка]] (грамадзянскі шрыфт)». З Расіі выкарыстанне гэтага шрыфту распаўсюдзілася і на іншыя народы, якія ўжывалі кірылічнае пісьмо. Такім чынам, стварэнне новай украінскай арфаграфіі адбывалася на аснове гражданкі. Сёння для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўваюць адаптаваную кірылічную азбуку з 33 літар. Асаблівасцямі ўкраінскага алфавіта ў параўнанні з іншымі кірылічнымі з’яўляецца наяўнасць літар <big>''[[ґ]], [[є]]''</big> і <big>''[[ї]]''</big> (<big>''[[ґ]]''</big> ужываюць таксама ва [[Урумская мова|ўрумскім]] і, часам, у [[Беларускі алфавіт|беларускім]] алфавітах). {{Украінскі алфавіт}} * Таксама як і ў беларускай мове, ва ўкраінскай ёсць [[апостраф]]: {{lang-uk|''дев’ять''}} (дзевяць), {{lang-uk|''пам’ять''}} (памяць){{efn|Тут і далей ''курсівам'' пазначаны ўкраінскія словы паводле афіцыйнага ўкраінскага правапісу, у дужках — беларускія пераклады, акрамя выпадкаў поўнага супадзення ў напісанні.}}; * '''''Е е''''' — адпаведнік беларускай літары і гука '''Э э'''; * '''''Є є''''' — гук [йэ], адпаведнік беларускай літары '''Е е'''. * '''''И и''''' — адпаведнік беларускай літары і гука '''Ы ы'''; * '''''Ї ї''''' — гук [йі], які ёсць і ў беларускай мове: да іх [да '''йі'''х], выбаіна [выба'''йі'''на]; * '''''Щ щ''''' — гук [шч], не можа быць мяккім, толькі цвёрдым{{efn|Астатнія літары ўкраінскага алфавіта пазначаюцца і вымаўляюцца гэтак жа, як і ў беларускай мове.}}. У розныя гістарычныя эпохі для запісу ўкраінскай мовы выкарыстоўвалі таксама [[Украінскі лацінскі алфавіт|лацінскі алфавіт]] розных рэдакцый. Сёння ўкраінская лацініца не мае адзінага стандарту і афіцыйнага статусу (на афіцыйным узроўні замацаваныя толькі правілы транслітарацыі з кірыліцы на лацініцу). Яе ўжыванне вельмі абмежаванае: як правіла, гэта публікацыі на тэму ўласна ўкраінскай лацініцы<ref>[http://www.ji.lviv.ua/n23texts/chornovol.htm Ігор Чорновол. Латинка в українському правописі: ретроспектива і perspektyva]</ref>. Дыскусіі па ўніфікацыі і магчымым укараненні лацінкі ва ўкраінскім правапісе адбываліся спачатку ў [[Галіцыя|Галіцыі]] і [[Букавіна|Букавіне]] ў 1830-я, 1850-я гады, пасля ў 1920-я гады ва [[УССР]], а пасля ў 1991 годзе яны аднавіліся ўжо ў незалежнай Украіне. == Адрозненні ад іншых славянскіх моў == Украінская мова як асобная [[Славянскія мовы|славянская мова]] мае шматлікія рысы, якія збліжаюць або аддаляюць яе ад суседніх славянскіх моў — [[Польская мова|польскай]], [[Беларуская мова|беларускай]], [[Руская мова|рускай]], [[Балгарская мова|балгарскай]] і [[Славацкая мова|славацкай]]{{efn|Глядзіце таксама {{нп3|спіс Сводэша для славянскіх моў||be-tarask|Сьпіс Сўодэша для славянскіх моваў}}.}}. Сваю спецыфіку мова праяўляе на ўзроўні словаўтваральных мадэлей і, найбольш выразна, на ўзроўні лексікі — так званых лексічных [[украінізм]]аў<ref name="Tsaruk">Українська мова серед інших слов’янських: етнологічні та граматичні параметри: Монографія / О. Царук. — Дніпропетровськ: Наука і освіта, 1998. — 324 с. {{ref-uk}}</ref>. На [[Фанетыка|фанетычным]] і [[Марфалогія мовы|марфалагічным]] узроўні ўкраінскую мову адрознівае: * найбольшая колькасць гукаў (фанем) з усіх славянскіх моў — 48<ref>Коструба П. П. Коструба. Фонологічна система української літературної мови. Чергування фонем і його функції // Сучасна українська літературна мова. Вступ. Фонетика / Відп. ред. М. А. Жовтобрюх. — К., 1969.{{ref-uk}}</ref>; * высокая вакальнасць — «празрыстасць», гучнасць<ref>''Тимошенко П. Д.'' Засоби милозвучності (евфонії) української мови. УМШ, 1952, № 4 {{ref-uk}}</ref>; * паслядоўна захаваная [[флексія]] [[Клічны склон|клічнага склону]] (у адрозненне ад іншых усходнеславянскіх моў)<ref>''Тимченко Є.'' Вокатив і інструменталь в українській мові. — К.: ДУАН, 1926. {{ref-uk}}</ref>; * паралельна выкарыстоўваюцца флексіі [[давальны склон|давальнага склону]] для назоўнікаў мужчынскага роду: {{lang-uk|''директор-'''у'''''}}, {{lang-uk|''директор-'''ові'''''}} (дырэктару); * захаваны паралельныя формы стварэння будучага часу: {{lang-uk|''ходитиму, буду ходити''}} (буду хадзіць). === Лексіка === {{Асноўны артыкул|{{нп3|Лексіка ўкраінскай мовы||uk|Лексика української мови}}}} Асноўны слоўнікавы фонд украінскай мовы змяшчае чатыры пласты славянскіх слоў: агульнаіндаеўрапейская лексіка ({{lang-uk|''батько''}} (бацька), {{lang-uk|''матір''}} (маці), {{lang-uk|''сестра''}} (сястра), {{lang-uk|''дім''}} (дом), {{lang-uk|''вовк''}} (воўк), {{lang-uk|''бути''}} (быць), {{lang-uk|''жити''}} (жыць), {{lang-uk|''їсти''}} (есці) і г. д.); праславянскія словы ({{lang-uk|''коса''}} (каса), {{lang-uk|''сніп''}} (сноп), {{lang-uk|''жито''}} (жыта), {{lang-uk|''віл''}} (вол), {{lang-uk|''корова''}} (карова), {{lang-uk|''ловити''}} (лавіць) і г. д.); уласна ўкраінскія словы, уласцівыя ў асноўным украінскай мове ({{lang-uk|''кисень''}} ([[кісларод]]), {{lang-uk|''водень''}} ([[вадарод]]), {{lang-uk|''мрія''}} (мроя), {{lang-uk|''зволікати''}} (марудзіць), {{lang-uk|''зайвий''}} (лішні), {{lang-uk|''байдуже''}} (абыякава), {{lang-uk|''примхи''}} (прымхі), {{lang-uk|''перекотиполе''}} (павей) і г. д.); запазычанні з іншых славянскіх моў<ref>Етимологічний словник української мови: У 7 т. / Редкол. О. С. Мельничук (голов. ред.) та ін. — К.: Наукова думка, 1983. — ISBN 966-00-0816-3. Т. 5: Р—Т / Уклад.: Р. В. Болдирєв та ін. — 2006. — 704 с. ISBN 966-00-0785-X. — С. 27-28 {{ref-uk}}</ref><ref>[http://langs.com.ua/publics/KM/Zapozychennia/index.htm Запозичення до української мови] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110522141714/http://langs.com.ua/publics/KM/Zapozychennia/index.htm |date=22 мая 2011 }}. Історія запозичення слів до українського словника.{{ref-uk}}</ref> (з [[Беларуская мова|беларускай]] — {{lang-uk|''розкішний''}} (раскошны), {{lang-uk|''обридати''}} (абрыднуць), {{lang-uk|''нащадок''}} (нашчадак), {{lang-uk|''ззаду''}}; з [[Польская мова|польскай]] — {{lang-uk|''перешкода''}} (перашкода), {{lang-uk|''недолугий''}} (шалапутны), {{lang-uk|''дощенту''}} (дашчэнту), {{lang-uk|''обіцяти''}} (абяцаць), {{lang-uk|''цікавий''}} (цікавы), {{lang-uk|''гасло''}} (лозунг), {{lang-uk|''мить''}} (імгненне), {{lang-uk|''шлюб''}}, {{lang-uk|''завжди''}} (заўсёды); з [[Чэшская мова|чэшскай]] — {{lang-uk|''брама'', ''огида''}} (агіда), {{lang-uk|''ярко''}} (ярка), {{lang-uk|''паркан'', ''карк''}} (карак); з [[Сербская мова|сербскай]] — {{lang-uk|''хлопець''}} (хлопец), з [[Балгарская мова|балгарскай]] — {{lang-uk|''храм'', ''глава'', ''владика''}} (уладыка), {{lang-uk|''сотворити''}} (здзейсніць); з [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай]] мовы — {{lang-uk|''приязнь''}} (прыхільнасць), {{lang-uk|''злочин''}} (злачынства){{efn|У сувязі з вялікай колькасцю запазычанняў з польскай, нямецкай, чэшскай і латыні, у пачатку станаўлення сучасная ўкраінская мела большае лексічнае падабенства з заходнеславянскімі мовамі, чым з царкоўнаславянскай і рускай<ref>Yaroslav Hrytsak. „On Sails and Gales, and Ships Driving in Various Directions: Post-Soviet Ukraine as a Test Case for the Meso-Area Concept“. In: Kimitaka Matsuzato ed. Emerging meso-areas in the former socialist countries: histories revived or improvised?. Slavic Research Center, Hokkaido University. 2005. p. 57.{{ref-en}}</ref>. У сярэдзіне XVII ст. лінгвістычныя разыходжанні паміж украінскай і рускай мовамі мелі такі сур’ёзны характар, што існавала неабходнасць у наяўнасці талмача-перакладчыка падчас [[Пераяслаўская рада|Пераяслаўскай рады]], між [[Багдан Хмяльніцкі|Багданам Хмяльніцкім]] і прадстаўнікамі маскоўскага цара<ref>Nicholas Chirovsky. (1973). On the historical beginnings of Eastern Slavic Europe: readings New York: Shevchenko Scientific Society, pg. 184{{ref-en}}</ref>.}}<ref>[http://www.ukrlit.vn.ua/info/criticism/staroslovyanizm.html Старослов’янізми] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110522141625/http://www.ukrlit.vn.ua/info/criticism/staroslovyanizm.html |date=22 мая 2011 }} {{ref-uk}}</ref>, запазычанні з розных цюркскіх моў — {{lang-uk|''кавун'', ''торба'', ''тютюн''}} (тытунь), запазычанні з германскіх моў — {{lang-uk|''фарба'', ''дах''}}. Рэшту лексікі складаюць познія запазычанні, сярод якіх найбольш з мёртвых класічных моў — [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскай]] — {{lang-uk|''огірок''}} (агурок), {{lang-uk|''троянда''}} (ружа); [[Лаціна|лаціны]] — {{lang-uk|''мета''}} (мэта), {{lang-uk|''раптом''}} (раптам). У [[УССР|савецкі час]] у лексікон увайшло шмат [[русізм]]аў — {{lang-uk|''копійка''}} (капейка), {{lang-uk|''вертоліт''}} (верталёт). Апошнім часам лексічны склад актыўна папаўняецца запазычаннямі з [[Англійская мова|англійскай]] мовы. Агульнае развіццё мовы, як і ў іншых унармаваных мовах, адбываецца таксама за кошт унутраных рэсурсаў украінскай мовы: новыя словы ўзнікаюць на базе ўжо існых<ref name=mfa>[http://mfa.gov.ua/mfa/ua/publication/content/392.htm Українська мова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060625132447/http://mfa.gov.ua/mfa/ua/publication/content/392.htm |date=25 чэрвеня 2006 }} Сайт МЗС України{{ref-uk}}</ref>. Антрапаніміка{{efn|Антрапаніміка — тут: украінскія імёны.}} ўкраінскай мовы зазнала моцны ўплыў [[хрысціянства]] і [[Грэчаская мова|грэчаскай]] мовы. Лексічна ўкраінская мова паўплывала на іншыя суседнія славянскія мовы, перш за ўсё на польскую<ref>[http://www.nbuv.gov.ua/portal/Natural/Vdpu/Soc_komun/2008_1/45.html Харченко І. До проблеми польсько-українських мовних зв’язків] {{ref-uk}}</ref> і рускую літаратурныя мовы{{efn|Абумоўлена перш за ўсё даволі працяглым знаходжаннем украінскіх зямель у складзе гэтых суседніх дзяржаў.}}. У многія мовы свету ўвайшлі ўкраінскія словы<ref>[http://litopys.org.ua/ukrmova/um121.htm З ЕНЦИКЛОПЕДІЇ «УКРАЇНСЬКА МОВА»] {{ref-uk}}</ref>: {{lang-uk|''гопак'', ''козак'', ''степ'', ''бандура'', ''борщ''}}. У польскую былі запазычаны ўкраінскія словы {{lang-pl|hreczka}} — {{lang-uk|''гречка''}}, {{lang-pl|chory}} — {{lang-uk|''хворий''}}, у рускую {{lang-ru|вареники}} — {{lang-uk|''вареники''}}, {{lang-ru|пасека}} — {{lang-uk|''пасіка''}}, {{lang-ru|бублик}} — {{lang-uk|''бублик''}}, {{lang-ru|подполковник}} — {{lang-uk|''підполковник''}} і інш. === Сувязі з беларускай лексікай === Украінскія запазычанні ў беларускай мове называюць ''[[украінізм]]амі''. Украінская лексіка пачала пранікаць у практыку беларускага пісьменства ўжо прынамсі з XV ст., чаму спрыялі творы на аснове ўкраінскіх крыніц; творы, напісаныя на беларуска-ўкраінскім этнічным памежжы, перамяшчэнне цэнтра праваслаўя ВКЛ у Кіеў і паходжанне некаторых вялікалітоўскіх пісьменнікаў з украінскіх ваяводств. Існавала таксама лексіка, што мела ўкраінскую агаласоўку, лексічныя або словаўтваральныя ўкраінізмы, а таксама змяшэнне на пісьме літар ''и''—''ы'', ''ѣ''—''и''<ref name="энцык"/>. У пэўнай ступені новая хваля ўкраінізмаў адзначаецца ў новай гісторыі, калі ў XX ст. у сучасную літаратурную беларускую мову трапілі словы, утвораныя на аснове ўкраінскіх лексічных мадэлей (напрыклад, ''барацьбіт'', ''дзеяслоў''), а таксама словы для спецыфічных паняццяў украінскай культуры (гл. вышэй). Некаторая рысы, характэрныя для ўкраінскай мовы, таксама ўласцівыя [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходнім]] гаворкам беларускай мовы<ref name="энцык"/>. === Дыялекты === {{Асноўны артыкул|{{нп3|Дыялекты ўкраінскай мовы||uk|Діалекти української мови}}}} [[Файл:Map of Ukrainian dialects.png|thumb|260px|Карта ўкраінскіх дыялектаў:{{легенда|#5987FF|Паўночная група}}{{легенда|#FFD326|Паўднёва-ўсходняя група}}{{легенда|#FF4E44|Паўднёва-заходняя група}}]] У сучаснай украінскай мове вылучаюць тры асноўныя дыялекты<ref>''Жилко Ф. Т.'' Нариси з діалектології української мови. — К., 1966 {{ref-uk}}</ref><ref>''Бевзенко С. П.'' Українська діалектологія. — К., 1980 {{ref-uk}}</ref><ref name="AUM">Атлас української мови у 3-ох томах {{ref-uk}}</ref>: * '''''[[Паўночны дыялект украінскай мовы|паўночны (палескі) дыялект]]'''''<ref>''Никончук М. В.'' [http://izbornyk.org.ua/ukrmova/um161.htm Північне наріччя] // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref> — да паўночнага дыялекту належыць {{нп3|Усходнепалеская гаворка ўкраінскай мовы|усходнепалеская|uk|Східнополіський говір}}, {{нп3|Сярэднепалеская гаворка ўкраінскай мовы|сярэднепалеская|uk|Середньополіський говір}} і [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы|заходнепалеская]] гаворкі<ref name="AUM"/>. На поўначы дыялекты мяжуюць з пераходнымі ўкраінска-беларускімі дыялектамі [[Заходняе Палессе|Заходняга Палесся (Берасцейшчына і Піншчыны)]]<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963</ref>. Гаворкі гэтых рэгіёнаў адрозніваецца ў бок фанетычнага змяшэння ўкраінскай мовы з рускай і беларускай мовамі. * '''''{{нп3|Паўднёва-заходні дыялект украінскай мовы|паўднёва-заходні дыялект|uk|Південно-західне наріччя української мови}}'''''<ref>''Гриценко П. Е.'' [http://litopys.org.ua/ukrmova/um159.htm Південно-західне наріччя] // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref> — да паўднёва-заходняга дыялекту адносяцца {{нп3|Валынская гаворка ўкраінскай мовы|валынская|uk|Волинський говір}}, {{нп3|Падольская гаворка ўкраінскай мовы|падольская|uk|Подільський говір}}, {{нп3|Надднястранская гаворка ўкраінскай мовы|надднястранская|uk|Наддністрянський говір}}, {{нп3|Надсянская гаворка ўкраінскай мовы|надсянская|uk|Надсянський говір}}, {{нп3|Пакуцка-букавінская гаворка ўкраінскай мовы|пакуцка-букавінская|uk|Покутсько-буковинський говір}}, {{нп3|Гуцульская гаворка ўкраінскай мовы|гуцульская|uk|Гуцульський говір}}, {{нп3|Бойкаўская гаворка ўкраінскай мовы|бойкаўская|uk|Бойківський говір}}, {{нп3|Закарпацкая гаворка ўкраінскай мовы|закарпацкая|uk|Закарпатський говір}}, {{нп3|Лемкаўская гаворка ўкраінскай мовы|лемкаўская|uk|Лемківський говір}} гаворкі<ref name="AUM"/>. Паўднёва-заходні дыялект адрозніваецца значнай дыялектнай раздробленасцю, абумоўленай іншамоўным уплывам ([[Польская мова|польскім]], [[Славацкая мова|славацкім]], [[Венгерская мова|венгерскім]], [[Румынская мова|румынскім]]), працяглым адасабленнем тых ці іншых гаворак у межах розных дзяржаў і адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, часткова геаграфічнымі ўмовамі (адноснай ізаляцыяй у горных раёнах [[Карпаты|Карпат]]). Фанетычныя асаблівасці: цвёрды гук ''р'': {{lang-uk|''бура, гира, радно''}} (літаратурна {{lang-uk|''буря, гиря, рядно́''}} — бура, гіра, коўдра); канчатак ''-є'' замест ''-я'' і адсутнасць даўжыні зычнага: {{lang-uk|''житє, весілє, зілє''}} ({{lang-uk|''життя, весілля, зілля''}} — жыццё, вяселле, зелле); адрозненні ў склонавых канчатках: {{lang-uk|''батькови, ковальови, коньом, земльою, на поли''}} ({{lang-uk|''батькові, ковалеві, конем, землею, на полі''}} — бацьку, кавалю, канём, зямлёй, на полі); канчатак ''-ий'' замест ''-ій'': {{lang-uk|''синий, третий''}} ({{lang-uk|''синій, третій''}} — сіні, трэці). Апроч таго, да паўднёва-заходняга дыялекту некаторыя лінгвісты адносяць асобную [[Русінская мікрамова|русінскую мікрамову]]. * '''''{{нп3|Паўднёва-ўсходні дыялект украінскай мовы|паўднёва-ўсходні дыялект|uk|Південно-східне наріччя української мови}}'''''<ref>''Железняк М. Г.'' [http://izbornyk.org.ua/ukrmova/um160.htm Південно-східне наріччя] // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref> — да гэтага дыялекту належыць {{нп3|Сярэднепадняпроўская гаворка ўкраінскай мовы|сярэднепадняпроўская|uk|Середньонаддніпрянський говір}}, {{нп3|Стэпавая гаворка ўкраінскай мовы|стэпавая|uk|Степовий говір}} і {{нп3|Слабажанская гаворка ўкраінскай мовы|слабажанская|uk|Слобожанський говір}} гаворкі<ref name="AUM"/>. Гаворкі {{нп3|Прыдняпроўская Украіна|Сярэдняй Наддняпраншчыны|uk|Наддніпрянська Україна}} ляглі ў аснову сучаснай украінскай літаратурнай мовы. Асаблівасці: змяшэнне ў маўленні ненаціскных ''е'' і ''и'': {{lang-uk|''сеило, веишневий, зеилений''}} (літаратурна {{lang-uk|''село, вешневий, зелений''}} — сяло, вішнёвы, зялёны); канчаткі ''-ю'' і ''-е'' ў 1-ай і 3-ай асобах: {{lang-uk|''ходю́, носю́, хо́де, но́се''}} (літаратурна {{lang-uk|''ходжу, ношу, ходить, носить''}} — хаджу, нашу, ходзіць, носіць). === Суржык === {{Асноўны артыкул|Суржык}} [[Файл:SurzhykUse.png|thumb|260px|Выкарыстанне [[суржык]]а ў рэгіёнах Украіны, дадзеныя Кіеўскага міжнароднага інстытута сацыялогіі, [[2003]] год]] [[Суржык]]ам называюць ненарматыўнае маўленне ўкраінцаў, якое ўвабрала ў сябе элементы рускай мовы — перш за ўсё лексічныя і ў меншай ступені марфалагічныя (фанетыка і граматыка застаюцца ўкраінскімі). Гэтая з’ява ўзнікла ў канцы XVII — пачатку XVIII стагоддзяў, калі асіміляцыйная палітыка [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] перапыніла развіццё стараўкраінскай пісьмовай традыцыі на захопленых землях усходняй Украіны<ref name="масенко">Лариса Масенко. Суржик: між мовою і язиком. Київ, 2011 {{ref-uk}}</ref>. Тэрмін «суржык» для абазначэння моўнай з’явы пачалі выкарыстоўваць у першай чвэрці XX стагоддзя. Верагодна, гэты тэрмін паходзіць з народнай гаворкі, дзе ў літаральным сэнсе абазначаў сумесь розных відаў збожжа, а ў пераносным — чалавека змешанага паходжання<ref name="масенко"/>. Пры гэтым даць агульную характарыстыку суржыку вельмі цяжка з прычыны шырокай рэгіянальнай і індывідуальнай варыятыўнасці. Нягледзячы на агульныя рысы, на індывідуальным узроўні розныя людзі, гаворачы на суржыку, могуць ужываць розную колькасць русізмаў, прычым няўстойлівасць можа назірацца нават у маўленні аднаго чалавека<ref name="масенко"/>. == Фанетыка == {{Асноўны артыкул|{{нп3|Фаналогія ўкраінскай мовы||uk|Українська фонетика}}}} Украінская мова мае найбольшую колькасць [[фанема|фанем]] сярод славянскіх моў — 48{{efn|Тлустым шрыфтам пазначана гучанне фанемы беларускім алфавітам.}}<ref>''Коструба П. П.'' Фонологічна система української літературної мови. Чергування фонем і його функції // Сучасна українська літературна мова. Вступ. Фонетика / Відп. ред. М. А. Жовтобрюх. — К., 1969. {{ref-uk}}</ref>: * 6 галосных: {{IPA|[ɑ]}} — '''а'', {{IPA|[e]}} — е (бел. э), {{IPA|[i]}} — ''і''', {{IPA|[u]}} — '''у''', {{IPA|[o]}} — '''о''', {{IPA|[ɪ]}} — '''''и (бел. ы)'''''; * 32 асноўныя зычныя: {{IPA|[m]}} — '''м''', {{IPA|[n]}} — '''н''', {{IPA|[nʲ]}} — '''нь''', {{IPA|[b]}} — '''б''', {{IPA|[d]}} — '''д''', {{IPA|[d͡z]}} — '''дз''', {{IPA|[d͡zʲ]}} — '''дзь''', {{IPA|[d͡ʒ]}} — '''дж''', {{IPA|[dʲ]}} — '''дь''', {{IPA|[ɡ]}} — '''ґ''', {{IPA|[p]}} — '''п''', {{IPA|[t]}} — '''т''', {{IPA|[t͡s]}} — '''ц''', {{IPA|[t͡sʲ]}} — '''ць''', {{IPA|[t͡ʃ]}} — '''ч''', {{IPA|[tʲ]}} — '''ть''', {{IPA|[k]}} — '''к''', {{IPA|[w]}} — '''в''', {{IPA|[j]}} — '''й''', {{IPA|[ɦ]}} — '''г''', {{IPA|[z]}} — '''з''', {{IPA|[zʲ]}} — '''зь''', {{IPA|[ʒ]}} — '''ж''', {{IPA|[f]}} — '''ф''', {{IPA|[s]}} — '''с''', {{IPA|[sʲ]}} — '''сь''', {{IPA|[ʃ]}} — '''ш''', {{IPA|[x]}} — '''х''', {{IPA|[l]}} — '''л''', {{IPA|[lʲ]}} — '''ль''', {{IPA|[rʲ]}} — '''рь''', {{IPA|[r]}} — '''р''', * 10 падвоеных зычных: {{IPA|[ɲː]}} — '''мяккая нн''', {{IPA|[ɟː]}} — '''мяккая дд''', {{IPA|[cː]}} — '''мяккая тт''', {{IPA|[ʎː]}} — '''мяккая лл''', {{IPA|[t͡sʲː]}} — '''мяккая цц''', {{IPA|[zʲː]}} — '''мяккая зз''', {{IPA|[sʲː]}} — '''мяккая сс''', {{IPA|[t͡ʃʲː]}} — '''мяккая чч''', {{IPA|[ʒʲː]}} — '''мяккая жж''', {{IPA|[ʃʲː]}} — '''мяккая шш'''. * Яшчэ ва ўкраінскай мове ёсць 4 ётаваныя галосныя фанемы, якія не з’яўляюцца самастойнымі гукамі: [je] '''''- є (бел. е)''''', [ji] — '''''ї (бел. йі)''''', [ju] '''''- ю,''''', [ja] '''''- я'''''; === Галосныя гукі === [[Галосныя гукі|Галосных гукаў]] ва ўкраінскай мове шэсць ({{IPA|[ɑ]}} — ''a'', {{IPA|[ɛ]}} — ''e'', {{IPA|[i]}} — ''i'', {{IPA|[u]}} — ''y'', {{IPA|[ɔ]}} — ''o'', {{IPA|[ɪ]}} — ''и''), акрамя таго, ёсць напаўгалосны {{IPA|[j]}} — ''й'' (паводле іншай класіфікацыі, гэта шчылінны санорны сярэднеязычны цвёрдападнёбны мяккі зычны). Украінскія галосныя — поўнага ўтварэння. Яны вымаўляюцца дакладна і выразна як у націскной пазіцыі, так і ў ненаціскной, але ў ненаціскных пазіцыях вымаўляюцца прыкладна ўдвая карацей, і, як вынік, больш выразна, што найбольш прыкметна для галосных з вельмі падобнымі [[Артыкуляцыя (фанетыка)|артыкуляцыйнымі]] параметрамі. Аднак ва ўкраінскай мове няма кароткіх [[Рэдукаваныя галосныя|рэдукаваных галосных]], ненаціскныя галосныя, гэтак жа як і націскныя, з’яўляюцца гукамі поўнага ўтварэння. Спалучэнне ''й'' з галоснай перадаюць адной літарай (''я, є, ї, ю''), за выключэннем прыставак ''най-'', ''якнай-'', ''щонай-'', як, напрыклад, у слове ''найекологічніший'' (найбольш экалагічна чысты). Няма звыклай для беларускага алфавіта літары [[ё]], на пісьме яна перадаецца спалучэннем «''йо''» і «''ьо''», а таксама (толькі ў асобных дыялектах) спалучэннем «''йи''» і «''ьи''». === Зычныя гукі === Большасць [[Зычныя|зычных]] мае 3 разнавіднасці: цвёрды, мяккі ([[Палаталізацыя|палаталізаваны]]) і доўгі, напрыклад: ''л'', ''л<sup>ь</sup>'', ''лл'' або ''н'', ''н<sup>ь</sup>'', ''нн''. На пісьме разнавіднасць зычнага звычайна абазначаюць наступным галосным. У асобных выпадках ужываюць асаблівы знак мяккасці — ''ь'' і цвёрдасці — ''апостраф''. Для пазначэння даўгаты зычны пішуць двойчы запар. Гукі ''d͡z'' (''дз'') і гук ''d͡ʒ'' (''дж''), як і ў беларускай мове, не маюць адмысловых літар для пазначэння: кожны з іх пазначаюць дзвюма літарамі. <center> {| class="wikitable" |- |/nʲ/ || {{lang-uk|''знання''}} (веды/[аў])|| [znɑˈɲːɑ] || [''знан':а́''] |- |/dʲ/|| {{lang-uk|''суддя''}} (суддзя)|| [suˈɟːɑ] || [''суд':а́''] |- |/tʲ/ || {{lang-uk|''життя''}} (жыццё/[ця])|| [ʒɪ̞ˈcːɑ] || [''жи<sup>е</sup>т':а́''] |- |/lʲ/ || {{lang-uk|''зілля''}} (зелле/[ля])|| [ˈzʲiʎːɑ] || [''з’і́л':а''] |- |/t͡sʲ/ || {{lang-uk|''міццю''}} (моцай) || [ˈmʲit͡sʲːu] || [''м’і́ц':у''] |- |/zʲ/ || {{lang-uk|''мотуззя''}} (вяроўка/[кі])|| [moˈtuzʲːɑ] || [''мо<sup>у</sup>ту́з':а''] |- |/sʲ/ || {{lang-uk|''колосся''}} (калоссе/[ся]|| [kɔˈlɔsʲːɑ] || [''коло́с':а''] |- |/t͡ʃ/ || {{lang-uk|''обличчя''}} (твар/[ру])|| [ɔˈblɪt͡ʃʲːɑ] || [''обли́ч’:а''] |- |/ʒ/ || {{lang-uk|''збіжжя''}} (збожжа)|| [ˈzbʲiʒʲːɑ] || [''зб’і́ж’:а''] |- |/ʃ/ || {{lang-uk|''затишшя''}} (зацішша)||[zɑˈtɪʃʲːɑ] || [''зати́ш’:а''] |}</center> У некаторых паўднёва-ўсходніх гаворках /rʲ/ таксама асіміляваў наступны /j/, утвараючы мяккі доўгі [rʲː], напрыклад {{lang-uk|''пірря''}} (пёры) [ˈpirʲːɐ] [п’і́р':а], літаратурна ''пір’я'' [ˈpirjɐ] [п’і́рйа]. == Вымаўленне == {{Асноўны артыкул|{{нп3|Арфаэпія ўкраінскай мовы||uk|Орфоепія української мови}}}} Ва ўкраінскай літаратурнай мове {{нп3|Арфаэпія ўкраінскай мовы|вымаўленне слоў і словазлучэнняў|uk|Орфоепія української мови}} падпарадкоўваецца наступным правілам: === Галосныя гукі === * Галосныя гукі ва ўкраінскай літаратурнай мове пад націскам вымаўляюцца выразна, дакладна: {{lang-uk|[''нака́з'']}}, {{lang-uk|[''го́рдість'']}} (гонар), {{lang-uk|[''у́сно'']}} (вусна), {{lang-uk|[''се́ла'']}} (вёскі), {{lang-uk|[''кри́ца'']}} (сталь), {{lang-uk|[''лі́вий'']}} (левы). Для літаратурнай мовы характэрнае таксама выразнае вымаўленне '''[а]''', '''[у]''', '''[і]''', '''[о]''' у ненаціскных складах: {{lang-uk|[''малина'']}} (маліна), {{lang-uk|[''кувати'']}} (куваць), {{lang-uk|[''пішоў'']}} (пайшоў), {{lang-uk|[''молоко'']}} (малако). * У ненаціскных складах '''[е]''' вымаўляецца з прыбліжэннем да '''[и]''', а '''[и]''' гучыць падобна да '''[е]'''. Напрыклад: {{lang-uk|[''се<sup>и</sup>ло'']}} (вёска), {{lang-uk|[''те<sup>и</sup>че'']}} (цячэ), {{lang-uk|[''ди<sup>е</sup>вись'']}} (глядзі). Аднак у залежнасці ад месца ў слове, ад характару суседніх гукаў набліжэнне '''[е]''' да '''[и]''' і '''[и]''' да '''[е]''' не заўсёды аднолькавае. Перад складам з націскным '''[е]''' галосны '''[и]''' вымаўляецца як '''[еи]''', a галосны '''[е]''' перад складам з націскным '''[и]''' гучыць як '''[иі]''' {{lang-uk|[''т'''еи'''хенький'']}} (ціхенькі) {{lang-uk|[''м'''иі'''ні'']}} (мне). Ненаціскны '''[и]''' перад наступным '''[й]''' вымаўляецца выразна {{lang-uk|[''добрий'']}} (добры), {{lang-uk|[''ч'''еи'''рвоний'']}} (чырвоны)<ref>''Тоцька Н. І.'' Сучасна українська літературна мова. Фонетика, орфоепія, графіка, орфографія. — К., 1981 {{ref-uk}}</ref>. === Зычныя гукі === * Звонкія зычныя '''[дж]''', '''[дз]''', '''[дз']''' ва ўкраінскай літаратурнай мове вымаўляюцца як адзін гук, што адрознівае іх ад вымаўлення гукаспалучэнняў '''[д]''' + '''[ж]''', '''[д]''' + '''[з]''', '''[д]''' + '''[з']'''. * Шыпячыя зычныя '''[ж]''', '''[ч]''', '''[ш]''', '''[дж]''' перад галоснымі '''[а]''', '''[о]''', '''[у]''', '''[е]''', '''[и]''' і перад зычнымі вымаўляюцца ва ўкраінскай літаратурнай мове цвёрда. * У патоку маўлення зычныя гукі '''[ж]''', '''[ч]''', '''[ш]''' прыпадабняюцца наступным гукам '''[з]''', '''[ц]''', '''[з]''', а гукі '''[з]''', '''[ц]''', '''[з]''' прыпадабняюцца наступным '''[ж]''', '''[ч]''', '''[ш]'''. Вымаўляецца {{lang-uk|[''звазься''], [''стезьці''], [''смієсься''], [''не муцься''], [''ріцьці''], [''зрішши''], [''бежчесний'']}}, пішацца {{lang-uk|''зважся''}} (наважся), {{lang-uk|''стежці''}} (сцежцы), {{lang-uk|''смієшся''}} (смяешся), {{lang-uk|''не мучся''}} (не пакутуй), {{lang-uk|''річці''}} (рэчцы), {{lang-uk|''зрісши''}} (павялічыўшыся), {{lang-uk|''безчесний''}} (несумленны)<ref>Орфоепічний словник / Укладач ''Погрібний М. І.'' — К.: Рад. школа, 1983. — 629 с. — С. 13{{ref-uk}}</ref>. * У патоку маўлення спалучэнне мяккага гука '''[т']''' з мяккімі '''[з']''', '''[с']''' або '''[ц']''' утварае падоўжаны мяккі гук '''[ц':]''' або '''[ц']'''. Вымаўляецца {{lang-uk|[''беріцьця''], [''тіцьці''], [''брацький'']}}, пішацца {{lang-uk|''беріться''}} (бярыцеся), {{lang-uk|''тітці''}} (цётцы), {{lang-uk|''братський''}} (братэрскі)<ref>Орфоепічний словник / Укладач ''Погрібний М. І.'' — К.: Рад. школа, 1983. — 629 с. — С. 13, 22{{ref-uk}}</ref>. * У патоку маўлення звонкі гук '''[з]''' у спалучэнні з іншымі зычнымі вымаўляецца звонка: {{lang-uk|''з'ї[з]д''}} (з’езд), {{lang-uk|''[з]боку''}}, {{lang-uk|''[з]года''}}, {{lang-uk|''лі[з]ти''}} (лезьці), {{lang-uk|''Моро[з]ко''}} (Марозка). Прэфікс '''''з''''', як [[прыназоўнік]], перад глухім зычным пераходзіць у '''''с'''''-: вымаўляецца {{lang-uk|[сьцідити]}}, пішацца {{lang-uk|''зцідити''}} (зцадзіць), вымаўляецца {{lang-uk|[''ссушити'']}}, пішацца {{lang-uk|''зсушити''}} (засушыць). Змена прэфікса '''''з'''''- на '''''с'''''- замацоўваецца правапісам, калі прэфікс стаіць перад '''[к]''', '''[п]''', '''[т]''', '''[х]''', '''[ф]''': {{lang-uk|''сказати''}} (сказаць), {{lang-uk|''спитати''}} (спытаць), {{lang-uk|''стурбований''}} (занепакоены), {{lang-uk|''схилити''}} (схіліць), {{lang-uk|''сфотографувати''}} (сфатаграфаваць). * У патоку маўлення глухія зычныя перад звонкімі прыпадабняюцца да парных звонкіх, азванчаюцца: вымаўляецца {{lang-uk|[''бородьба'']}}, але пішацца {{lang-uk|''боротьба''}} (барацьба), вымаўляецца {{lang-uk|[''прозьба'']}}, але пішацца {{lang-uk|''просьба''}}, вымаўляецца {{lang-uk|[''ходжби'']}}, але пішацца {{lang-uk|''хоч би''}} (хоць бы). * У патоку маўлення зычныя '''[д]''', '''[т]''', '''[л]''', '''[н]''', '''[з]''', '''[с]''', '''[ц]''' у спалучэнні з мяккімі зычнымі мякчэюць: {{lang-uk|[''міцьнісьть''], [''пісьня''], [''сьвято''], [''гідьнісьть'']}}, пішацца: {{lang-uk|''міцність''}} (моцнасць), {{lang-uk|''пісня''}} (песня), {{lang-uk|''свято''}} (свята), {{lang-uk|''гідність''}} (годнасць)<ref>Орфоепічний словник / Укладач ''Погрібний М. І.'' — К.: Рад. школа, 1983. — 629 с. — С. 34, 79, 94{{ref-uk}}</ref>. * Зычны '''[в]''' у канцы склада, у пачатку слова перад зычным вымаўляецца як нескладовы гук '''[ў]''', які не можа прыпадабняцца глухому зычнаму '''[ф]'''. У патоку маўлення адбываецца чаргаванне гукаў '''[у]''' — '''[в]''', '''[і]''' — '''[й]''', што дазваляе пазбягаць непажаданага, цяжкага для вымаўлення збегу зычных гукаў. * Чаргаванне '''[у]''' — '''[в]''', '''[і]''' — '''[й]''' залежыць ад таго, якім гукам — зычным ці галосным — заканчваецца папярэдняе слова і пачынаецца наступнае: {{lang-uk|''А скільки '''в'''[''ў''] нас багатства і щастя золотого''}} (а колькі ў нас багацця і шчасця залатога). * У пачатку маўлення перад словам, якое пачынаецца зычным гукам, вымаўляецца і адпаведна пішацца '''[у]''': {{lang-uk|'''''У''' лісі був, а дров не бачи'''в'''[''ў'']''}} (У лесе быў, а дроў не бачыў). Перад словам, якое пачынаецца з галоснага, гучыць зычны '''[в]''': {{lang-uk|'''''В'''[''ў''] автобусі багато людей''}} (у аўтобусе багата людзей). Чаргаванне '''[у]''' — '''[в]''' у пачатку слоў залежыць ад значэння слова. Правапіс замацоўвае напісанне некаторых слоў толькі з '''[у]''' ці толькі з '''[в]''': {{lang-uk|''утиск''}} (уціск), {{lang-uk|''угруповання''}} (групоўка), {{lang-uk|''уряд''}} (урад), {{lang-uk|''указ''}} (указ), {{lang-uk|''влада''}} (улада), {{lang-uk|''власний''}} (уласны), {{lang-uk|''вплив''}} (уплыў), {{lang-uk|вправа}} (управа [напрамак]), але з іншым значэннем — {{lang-uk|''управа''}} (управа [на кагосьці]), {{lang-uk|''враження''}} (уражанне), але {{lang-uk|''ураження''}} (паражэнне), {{lang-uk|''вступ''}} (уступленне), але {{lang-uk|''уступ''}} (уступ [прыступка]). == Граматыка == {{Асноўны артыкул|{{нп3|Граматыка ўкраінскай мовы||uk|Граматика української мови}}}} === Словаўтварэнне === Ва ўкраінскай мове вылучаюць марфалагічныя і немарфалагічныя спосабы словаўтварэння<ref>Словотвір сучасної української літературної мови. К., 1979. {{ref-uk}}</ref>. Да марфалагічных спосабаў адносяцца наступныя тыпы ўтварэння<ref>''Клименко Н. Ф.'' Система афіксального словотворення сучасної української мови. К., 1973 {{ref-uk}}</ref>: * [[суфікс]]альны (спосаб утварэння слоў з дапамогай суфікса: {{lang-uk|''гарячий → гаряч'''еньк'''ий''}} (гарачы → гарач'''аньк'''і), {{lang-uk|''слухати → слух'''ач'''''}} (слухаць → слух'''ач'''), {{lang-uk|''вітер → вітер'''ець'''''}} (вецер → ветр'''ык'''); * [[Прыстаўка (мова)|прыставачны]] (спосаб утварэння слоў з дапамогай словаўтваральных [[прэфікс]]аў: {{lang-uk|''давати → '''на'''давати''}} (даваць → '''на'''даваць), {{lang-uk|''хто → ніхто''}}, {{lang-uk|''в’язати}} → {{lang-uk|'''ви'''в’язати''}} (вязаць → '''з'''вязаць); * прыставачна-суфіксальны (дазваляе ствараць словы адначасовым даданнем да ўтваральнай асновы словаўтваральнага прэфікса і суфікса: {{lang-uk|''межа → '''без'''меж'''н'''ий''}} (мяжа → '''бязь'''меж'''н'''ы), {{lang-uk|''при дорозі → '''при'''дорож'''н'''ій''}} (пры дарозе → '''пры'''дарож'''н'''ы); * [[Афікс|безафіксны]] (спосаб утварэння слоў шляхам скарачэння зыходнага слова: {{lang-uk|''переходити → перехід''}} (пераходзіць → пераход), {{lang-uk|''нічний → ніч''}} (начны → ноч); * складання асноў і слоў (спосаб утварэння слоў, пры якім дзве і больш асновы аб’ядноўваюцца ў адно слова: {{lang-uk|''скрэбсці неба → хмарочос''}} (часаць хмары → небаскроб), {{lang-uk|''синій + жовтий → синьо-жовтий''}} (сіні + жоўты → сіня-жоўты). Пры немарфалагічных спосабах утварэнне новага слова адбываецца: * праз зліццё цэлага словазлучэння: {{lang-uk|''цього дня → сьогодні''}} (сяго дня → сёння), {{lang-uk|''добра ніч → добраніч''}} (добрая ноч → дабранач); * праз набыццё словам новага значэння: {{lang-uk|''корінь''<sup>у рослин</sup> → ''корінь''<sup>у математиці</sup>}} (корань<sup>у раслін</sup> → корань<sup>у матэматыцы</sup>); {{lang-uk|''супутник''<sup>людина</sup> → ''супутник''<sup>космічний апарат</sup>}} (спадарожнік<sup>чалавек</sup> → спадарожнік<sup>касмічны апарат</sup>); * шляхам пераходу адной часціны мовы ў іншую: {{lang-uk|''операційна''}} (аперацыйная), {{lang-uk|''швидка''}} (хуткая). Яшчэ адной разнавіднасцю словаўтварэння з’яўляецца [[Абрэвіяцыя (мовазнаўства)|абрэвіяцыя]]: {{lang-uk|''медсестра ← медична сестра''}} (медсястра ← медыцынская сястра), {{lang-uk|''ЛПУ ← Ліберальна партія України''}} (ЛПУ ← Ліберальная партыя Украіны), {{lang-uk|''ДЕК ← державна екзаменаційна комісія''}} (ДЭК ← дзяржаўная экзаменацыйная камісія) і г. д. === Марфалогія === Ва ўкраінскай мове традыцыйна вылучаюць дзесяць часцін мовы<ref>''Жовтобрюх М. А., Кулик Б. М.'' Курс сучасної української літературної мови. — К., 1965. — Ч. І. {{ref-uk}}</ref><ref>''Вихованець І. Р.'' Части­ни мови в семантико-граматичному аспекті. К., 1988 {{ref-uk}}</ref>: * '''самастойныя''': [[назоўнік]], [[дзеяслоў]], [[прыметнік]], [[лічэбнік]], [[займеннік]], [[прыслоўе]]; * '''службовыя''' (не выконваюць сінтаксічнай ролі ў сказе): [[злучнік]], [[прыназоўнік]], [[Часціца (часціна мовы)|часціца]]; * [[выклічнік]]. Назоўнік, прыметнік, лічэбнік, займеннік і дзеяслоў з’яўляюцца зменнымі часцінамі мовы (скланяюцца), іншыя часціны з’яўляюцца нязменнымі. Ва ўкраінскай мове вылучаюць {{нп3|Склон ва ўкраінскай мове|сем склонаў|uk|Відмінок в українській мові}}<ref>''Вихованець І. Р.'' Система відмінків української мови. К., 1987 {{ref-uk}}</ref>: ([[Назоўны склон|назоўны]], [[Родны склон|родны]], [[Давальны склон|давальны]], [[Вінавальны склон|вінавальны]], [[Творны склон|творны]], [[Месны склон|месны]], [[Клічны склон|клічны]]) і [[Граматычны лік|два лікі]] ([[Адзіночны лік|адзіночны]] і [[Множны лік|множны]])<ref>''І. Р. Вихованець''. Відмінювання // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>. [[Парны лік]], які быў уласцівы [[Стараславянская мова|стараславянскай мове]], толькі часам праяўляецца ў сучаснай украінскай мове{{efn|Гэтак жа як і ў сучаснай беларускай мове.}}, напрыклад, у творным склоне: {{lang-uk|''очима, плечима''}} (вачыма, плячыма), нароўні з {{lang-uk|''очами, плечами''}} (вачамі, плячамі)<ref>''М. А. Жовтобрюх''. Двоїна // Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9 {{ref-uk}}</ref>. Існуе тры [[Граматычны род|граматычныя роды]]: [[Мужчынскі род|мужчынскі]], [[Жаночы род|жаночы]] і [[Ніякі род|ніякі]]<ref>''Самійленко С. П.'' Категорія роду // Українська мова і література в школі. — 1965, № 10; 1966, № 5{{ref-uk}}</ref>. '''Назоўнік''' змяняецца па ліках, скланяецца: <center> {| class="wikitable" |+ Скланенне назоўнікаў | Склон ''(укр.)'' || Прыклад ''(укр.)'' || Склон ''(бел.)'' || Прыклад ''(бел.)'' |- | {{lang-uk|'''називний''' '' хто / що?''}} || {{lang-uk|брат, мова}} || '''назоўны''' ''хто/што?''|| брат, мова |- | {{lang-uk|'''родовий''' ''кого / чого?''}} || {{lang-uk|брата, мови}} || '''родны''' ''каго / чаго?''|| брата, мовы |- | {{lang-uk|'''давальний''' ''кому / чому?''}} || {{lang-uk|братові/у, мові}} || '''давальны''' ''каму / чаму?''|| брату, мове |- | {{lang-uk|'''знахідний''' ''кого / що?''}} || {{lang-uk|брата, мову}} || '''вінавальны''' '' каго / што?''|| брата, мову |- | {{lang-uk|'''орудний''' ''ким / чим?''}} || {{lang-uk|братом, мовою/й}} || '''творны''' ''кім / чым?''|| братам, моваю/й |- | {{lang-uk|'''місцевий ''' ''о/на/у/по/ кому / чому?''}} || {{lang-uk|по браті/ові, у мові}} || '''месны''' ''аб/па/на/па кім / чым?''|| па браце, у мове |- | {{lang-uk|'''кличний''' ''хто / що?''}} || {{lang-uk|брате, мово}} || '''клічны'''{{efn|Нягледзячы на тое, што асобна [[клічны склон]] у беларускай мове не вылучаюць, у ёй захаваўся шэраг слоў з падобнай клічнай формай.}} || браце, '''—''' |- |}</center> '''Дзеяслоў''' мае 4 часы: [[цяперашні час|цяперашні]] — {{lang-uk|''читає''}} (чытае), [[прошлы час|прошлы]] — {{lang-uk|''читав''}} (чытаў), [[будучы час|будучы]], які мае тры формы: простую — {{lang-uk|''прочитає''}} (прачытае), складаную — {{lang-uk|''читатиме''}} (будзе чытаць / чытацьме), састаўную — {{lang-uk|''буде читати''}} (будзе чытаць), і [[Плюсквамперфект|даўномінулы час]] — {{lang-uk|''був читав''}} (быў чытаў). Усе дзеясловы дзеляцца на два [[Трыванне дзеяслова|трыванні]] — закончанае і незакончанае. У прошлым часе дзеяслоў не мае характарыстыкі асобы, затое мае характарыстыку роду<ref>''Русанівський В. М.'' Дієслово // Безпояско О. К., Городенська К. Г., Русанівський В. М. Граматика української мови: Морфологія. — К.: Либідь, 2003 {{ref-uk}}</ref>. Да дзеяслова таксама традыцыйна адносяць [[дзеепрыслоўе]] і [[дзеепрыметнік]]<ref>''Гнатюк Г. М.'' Дієприкметник у сучасній українській літературній мові. — К., 1982 {{ref-uk}}</ref>. '''Прыметнік''' — нязначная колькасць прыметнікаў мужчынскага роду разам з агульнаўжывальнай поўнай формай мае кароткую (нязменную) форму: {{lang-uk|''ясен''}} (ясны), {{lang-uk|''дрібен''}} (дробны), {{lang-uk|''зелен''}} (зялёны), {{lang-uk|''повен''}} (поўны), {{lang-uk|''славен''}} (слаўны), {{lang-uk|''красен''}} (красны), {{lang-uk|''винен''}} (вінны), {{lang-uk|''потрібен''}} (патрэбны), {{lang-uk|''певен''}} (пэўны), {{lang-uk|''годен''}} (годны), {{lang-uk|''ладен''}} (ладны), {{lang-uk|''рад''}} (рады){{efn|Калі-некалі, асабліва ў мастацкай літаратуры, падобныя кароткія формы дзеепрыметнікаў сустракаюцца і ў беларускай мове: патрэбен, красен, вінен і г. д.}}. Поўныя формы прыметнікаў могуць мець не ўласцівую ўкраінскай мове нясціслую форму (толькі прыметнікі жаночага і ніякага роду, сустракаюцца ў асноўным у народнай творчасці і паэтыцы) у назоўным і вінавальным склонах адзіночнага і множнага лікаў<ref>''Пронь К. Л.'' Нестягнені форми прикметників в українській мові // Українська мова і література в школі. — 1972. — № 7 {{ref-uk}}</ref>: {{lang-uk|''гарная''}} (пекная), {{lang-uk|''гарнеє''}} (пекнае), {{lang-uk|''гарнії''}} (пекныя); {{lang-uk|''синяя''}} (сіняя), {{lang-uk|''синєє''}} (сіняе), {{lang-uk|''синії''}} (сініі); замест традыцыйнага ўжывання {{lang-uk|''гарна'', ''гарне'', ''гарні''; ''синя'', ''синє'', ''сині''}}. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|{{нп3|Гісторыя украінскай мовы||uk|Історія української мови}}}} {{Глядзіце таксама|{{нп3|Русіфікацыя Украіны||uk|Русифікація України}}}} Пра паходжанне і станаўленне ўкраінскай мовы ёсць шмат версій<ref>''Онуфрієнко Г. С., Хваткова С. О.'' Проблема походження і періодизації української мови в концепціях і гіпотезах XX століття: Зб. наук. пр. VI Всеукр. наук.-практ. конф. «Державна етнонаціональна політика: правовий та культурологічний аспекти в умовах Півдня України» / Під заг. ред. М. В. Дєдкова. — Запоріжжя: Облдержадміністрація, ЗНТУ, 2005. {{ref-uk}}</ref>, найбольш вядомыя з якіх — [[Праславянская мова|праславянская]]<ref>''Півторак Г. П.'' Українці — звідки ми і наша мова. — К., 1993. {{ref-uk}}</ref><ref>''Німчук В. В.'' Аспекти дослідження етноглотогенезу українців // Пам’ятки писемності східнослов’янськими мовами ХІ-XVIII ст. — К., 1995 {{ref-uk}}</ref><ref>''Півторак Г. П.'' Хронологічні межі формування української мови як мовної системи // Пам’ятки писемності східнослов’янськими мовами ХІ-XVIII ст. — К., 1995. {{ref-uk}}</ref>, [[Старажытнаруская мова|старажытнаруская]]<ref>''Шахматов А. А.'' Очерк древнейшего периода истории русского языка. {{ref-uk}}</ref><ref>''Шахматов О. О., Кримський А. Ю.'' Нариси з історії української мови та хрестоматія з пам’ятників письменської староукраїнщини ХІ-XVIII вв. // Короткий нарис історії української мови. — К., 1924. {{ref-uk}}</ref>, паўднёваруская<ref>''Житецький П. Г.'' Очерк звуковой истории малоруського наречия. — К., 1876. {{ref-uk}}</ref><ref>''Потебня А. А.'' К истории звуков руського язика. — Воронеж, 1876. {{ref-uk}}</ref>. === Сярэднявечча === [[Файл:Словарь 1596 г. Лаврына Зызания Тустановского.jpg|thumb|злева|150px|Аркуш з першага слоўніка [[Лаўрэнцій Зізаній|Лаўрэнція Зізанія]] (1596), злева словы на [[Царкоўнаславянская мова|царкоўнаславянскай мове]], справа — адпаведнікі «простай мовай»]] Гісторыя ўкраінскай мовы пачынаецца ад [[праславянская мова|праславянскага моўнага адзінства]] (да VI ст.). Пэўна вызначана, што спецыфічныя моўныя рысы ўкраінскай мовы сустракаюцца ўжо ў помніках XI—XII стагоддзяў, якія паходзяць з Паўднёвай Русі<ref>''Франко І.'' Студії над найдавнішим київським літописом. // Франко І. Зібрання творів, т. 6. К., 1976 {{ref-uk}}</ref>. Яны сістэматычна выяўляюцца ў помніках позняга часу (XIV—XV стагоддзяў). Украінскі этнас фарміраваўся ў нетрах [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], перш за ўсё на аснове насельніцтва {{нп3|Кіеўскае княства|Кіеўскага|uk|Київське князівство}}, [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага]], [[Пераяслаўскае княства|Пераяслаўскага]], [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцкага і Валынскага]] княстваў. Кансалідацыі ўкраінскага народа, станаўленню яго мовы перашкаджала тая акалічнасць, што пасля мангольскага нашэсця ў XIII стагоддзі ўкраінскія землі ўваходзілі ў склад розных дзяржаў. Так, [[Чарнігаў|Чарнігава]]-[[Северская зямля|Севершчына]], [[Падолле]] і [[Кіеў]]шчына з Пераяслаўшчынай, а таксама вялікая частка [[Валынь|Валыні]] належалі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікаму Княству Літоўскаму]] з афіцыйнаю «рус[ь]кай», г. зн. агульнай [[Старабеларуская мова|старабеларуска-ўкраінскай]] мовай; [[Паўночная Букавіна]] стала часткай [[Малдаўскае княства|Малдаўскага княства]] — тут таксама доўгі час усе дзяржаўныя справы вяліся на «рус[ь]кай» мове; частку {{нп3|Заходняя Валынь|Заходняй Валыні|uk|Західна Волинь}} і [[Галічына|Галічыну]] захапіла [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшча]], а [[Закарпацце]] — [[Венгрыя]]. Ужо ў перыяд існавання ВКЛ гаворкі ўкраінскай мовы кантактавалі з нормамі маўлення [[старабеларуская мова|старабеларускай мовы]]. [[Украінізм]]ы ў тагачаснай беларускай літаратуры вядомыя прынамсі з XV ст. і ўкараняліся дзякуючы творам на аснове ўкраінскіх крыніц; твораў, створаных на этнічным беларуска-ўкраінскім памежжы, а таксама дзякуючы перамяшчэнню цэнтру [[ВКЛ|літоўскага]] праваслаўя з [[Вільня|Вільні]] ў [[Кіеў]]. З іншага боку, трапленню ў старабеларускую мову ўкраінізмаў спрыялі аўтары паходжаннем з украінскіх зямель, якія тварылі на тэрыторыях сучаснай Беларусі. Да гэтых украінізмаў адносілася не толькі лексіка, але і словы з украінскай агаласоўкай, лексічныя або словаўтваральныя ўкраінізмы<ref name="энцык">{{кніга|аўтар=У. В. Анічэнка|частка=Украінізм|загаловак=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах|адказны=[[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|год=2003|том=16|старонкі=206|старонак=576|isbn=985-11-0263-6|тыраж=10 000}}</ref>. Асабліва вялікае значэнне для кансалідацыі ўкраінскага народа і яго мовы, развіцця яго самасвядомасці і дзяржаўнасці меў Кіеў. Гэты горад стаў магутным цэнтрам развіцця і распаўсюджвання навукі, адукацыі і культуры, тут зарадзіліся ідэі народна-вызваленчай барацьбы супраць чужаземнага прыгнёту. У другой палавіне XVI — першай палавіне XVII стагоддзяў украінцы засялялі ў асноўным [[Кіеўшчына|Кіеўшчыну]], [[Чарнігаўшчына|Чарнігаўшчыну]], {{нп3|Палтаўшчына|Палтаўшчыну|uk|Полтавщина}}, [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]] ([[Падолле]]), {{нп3|Запарожжа (рэгіён)|Запарожжа|uk|Запорожжя}}, [[Валынь]], [[Галічына|Галічыну]], [[Паўночная Букавіна|Паўночную Букавіну]] і [[Падкарпацкая Русь|Закарпацкую Русь]]. У гэты час узмацняецца міграцыйны рух украінцаў з захаду на ўсход — на поўдзень Кіеўшчыны, Брацлаўшчыну, [[левабярэжная Украіна|левабярэжную Украіну]], [[Слабадская Украіна|Слабажаншчыну]]. Характэрныя фанетычныя, граматычныя і лексічныя рысы ўкраінскай народнай мовы ўвайшлі ў яе першую літаратурную форму — агульную [[Старабеларуская мова|старабеларуска-ўкраінскую літаратурную мову]]. У некаторых тагачасных пісьмовых помніках фіксуюцца такія напісанні, як ''ш'''і'''сть'' замест ''ш'''е'''сть'', адбываецца чаргаванне '''''в''''' з '''''у''''' ('''''у'''жити'' — '''''в'''жити'', '''''у'''тиск'' — '''''в'''тиск''), ужываюцца мясцовыя народныя словы (''верховина'' — верхняя плынь ракі, ''грунь'' — пагорак, ''криничина'' — мясцовасць, багатая на крыніцы, ''полонина'' — горная паша і інш.), юрыдычная тэрміналогія (''дідич, дідизна, займище, закоп, нащадок, осадити, податок'') і інш. З [[XV стагоддзе|XV]] стагоддзя ва Украіну пранікаюць [[Рэфармацыя|рэфарматарскія ідэі]], выкліканыя з’яўленнем перакладаў [[Евангелле|евангельскіх]] тэкстаў на стараўкраінскую (старабеларускую) літаратурную мову, якая з аднафункцыянальнай (дзелавой) становіцца многафункцыянальнай, што значна пашырае яе слоўнік і ўзбагачае магчымасці выражэння. === Новы і найноўшы час === [[Файл:1897 Ukrainians.jpg|thumb|260px|Распаўсюджанне ўкраінскай мовы, [[1897]]]] [[Файл:UkrSchool.jpeg|thumb|злева|[[Русіфікацыя|Антырусіфікацыйны]] плакат «Украінскім дзецям — украінскую школу!»]] У пачатку XVIII стагоддзя ўказам расійскага цара [[Пётр I|Пятра I]] ва Усходняй Украіне было забаронена друкаваць на ўкраінскай мове рэлігійную літаратуру. Гэта адбілася на кнігавыдавецкай справе ў цэлым. Украінская мова прымусова выцяснялася рускай<ref>[http://dhost.info/newbabilon/ukrvidr/r1_3.html ''І. В. Діяк''. У братніх обіймах. (Українська мова в Російській імперії) // Українське відродження або нова русифікація (2000)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111210083555/http://dhost.info/newbabilon/ukrvidr/r1_3.html |date=10 снежня 2011 }}</ref>. Тым не менш, украінская мова працягвала функцыянаваць на заходнеўкраінскіх землях, якія знаходзіліся ў складзе [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]. З канца XVIII стагоддзя зараджаецца новая ўкраінская літаратурная мова на народнай аснове. Такія ўкраінамоўныя пісьменнікі, як [[Іван Катлярэўскі]], [[Тарас Шаўчэнка]], [[Іван Франко]], [[Панас Мірны]], [[Міхаіл Міхайлавіч Кацюбінскі|Міхаіл Кацюбінскі]], [[Леся Украінка]] і іншыя, сваёй творчасцю ўзнялі новую ўкраінскую літаратурную мову да ўзроўню агульнанароднай<ref>''Левченко Г. А.'' Нариси з історії української літературної мови першої половини [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] К.-Х., 1946. {{ref-uk}}</ref><ref>''Білодід І. К.'' Т. Г. Шевченко в історії укр. літ. мови. К., 1964. {{ref-uk}}</ref><ref>''Білодід І. К.'' Каменяр українського слова. К., 1966. {{ref-uk}}</ref><ref>''Тимошенко П. Д.'' Хрестоматія мат-лів з історії української літературної мови, ч. 2. К., 1961. {{ref-uk}}</ref><ref>''Грицютенко І. Є.'' Питання розвитку української літературної мови [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] у висвітленні Панаса Мирного. УМШ, 1957, № 5; {{ref-uk}}</ref><ref>''Статєєва В. І'' Українські письменники про проблеми літературної мови та мовознавства кінця XIX — поч. [[XX стагоддзе|XX ст.]] Ужгород, 1997. {{ref-uk}}</ref>. У 1860-1880-х гадах развіццё ўкраінскай літаратурнай мовы штучна абмяжоўвалася царскімі забаронамі (''Валуеўскі цыркуляр'', 1863; ''[[Эмскі ўказ|Эмскі акт]]'', 1876)<ref>Національні процеси в Україні. Історія і сучасність. — К., 1997. — Ч. 1. — С. 260—261. {{ref-uk}}</ref><ref>''Грушевский М.'' Очерк истории украинского народа. — К., 1991. — С. 332—333. {{ref-ru}}</ref>. [[Файл:Українськомовні1959—2001.gif|thumb|right|270px|Доля насельніцтва рэгіёнаў Украіны, якое лічыць украінскую мову роднай, паводле перапісаў насельніцтва 1959, 1970, 1979, 1989 і 2001 гадоў.]] З пачатку XX стагоддзя {{нп3|Сучасная ўкраінская мова|ўкраінская літаратурная мова|uk|Сучасна українська мова}} была адзначана не толькі ў мастацкай, але ў навуковай і публіцыстычнай літаратуры. Асабліва бурна яна развіваецца пасля аднаўлення ўкраінскай дзяржаўнасці (1917) і практычна да канца 1-й трэці XX стагоддзя ўваходзіць ва ўсе сферы грамадскага жыцця, стаўшы інструментам асветы, навукі і культуры, спрыяе росту новай украінскай інтэлігенцыі. І хоць у гады бальшавіцкіх рэпрэсій рабілася ўсё, каб замарудзіць працэс развіцця ўкраінскай мовы<ref>Мовна політика в УРСР: історія лінгвоциду // Українська мова у XX сторіччі: історія лінгвоциду. Документи і матеріали. За ред. Л. Масенко. — К.: Вид. дім Києво-Могилянська академія, 2005. {{ref-uk}}</ref><ref>''Дзюба І. М.'' Інтернаціоналізм чи русифікація? — К.: Видавничий дім «KM Academia», 1998. — С. 276 {{ref-uk}}</ref>, аднак знішчыць мову, укаранёную ў сістэме адукацыі і культуры, сродках масавай інфармацыі, было ўжо немагчыма. Новае наступленне на яе было здзейснена ў {{нп3|Перыяд застою|часы застою|ru|Период застоя}} — украінская мова пачала знікаць з навучальных устаноў, навукі, іншых сфер грамадскага жыцця. Больш падрабязна пра ўціск украінскай мовы ў Савецкім Саюзе пісаў дысідэнт [[Іван Міхайлавіч Дзюба (пісьменнік)|Іван Дзюба]] ў сваёй працы «{{нп3|Інтэрнацыяналізм ці русіфікацыя?||uk|Інтернаціоналізм чи русифікація?}}» [[Файл:ЗСО-Українською-1991—2026.gif|thumb|left|270px|Змяненне долі вучняў дзённых устаноў агульнай сярэдняй адукацыі ў класах з украінскай мовай навучання ў перыяд з 1991/92 па 2025/26 навучальны год.]] У 1989 годзе дзякуючы намаганням патрыятычнай грамадскасці быў прыняты {{нп3|Закон УССР «Пра мовы ва Украінскай ССР»||uk|Закон УРСР «Про мови в Українській РСР»}}, які надаў украінскай мове статус дзяржаўнай. Гэты статус быў замацаваны ў [[Канстытуцыя Украіны|Канстытуцыі Украіны]] 1996 года. === Назвы === {{Асноўны артыкул|{{нп3|Назва ўкраінскай мовы||uk|Назва української мови}}}} Назву «ўкраінская мова» ўжывалі, пачынаючы з XVI стагоддзя, для абазначэння мовы паўднёварускіх зямель [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], аднак да сярэдзіны XIX стагоддзя асноўнай назвай гэтай мовы была «[[стараўкраінская мова|рус[ь]кая мова]]»{{efn|Руская мова — гэту назву ў той час ужывалі і да мовы сучасных беларускіх зямель.}}. Гэта пачало ўносіць блытаніну з моманту далучэння Украіны да [[Масковія|Масковіі]] (пазней да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]), бо рускія пачынаючы з XVIII стагоддзя пачалі пазначаць сваю мову падобным [[прыметнік]]ам ({{lang-ru|русский язык}}). Пасля пэўнага перыяду ваганняў між тымі ці іншымі назвамі менавіта назва «ўкраінская мова» паступова перамагла ва ўсіх украінскіх рэгіёнах. У розны час, між іншага, мелі ўжытак наступныя назвы: * ''проста мова'' ў познім [[Сярэдневякоўе|сярэдневякоўі]] ў процівагу кніжнай<ref>[http://kogni.narod.ru/gediminas.htm Вячеслав Вс. Иванов. Славянские диалекты в соотношении с другими языками Великого княжества Литовского] {{ref-ru}}</ref>; * ''маларасійская / маларуская'' мова ці ''паўднёварасійская / паўднёваруская'' гаворка ў Расійскай імперыі; * ''русінская мова'' (афіцыйна), ''рус[ь]кая мова'' (гутаркова) ў [[Аўстра-Венгрыя|Аўстра-Венгрыі]]; * ''вуграрус[ь]кая'' або ''карпатарус[ь]кая'' гаворка ў [[Венгрыя|Венгрыі]]<ref>[http://www.ukrcenter.com/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE-%D0%A7%D1%83%D1%87%D0%BA%D0%B0/26265/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B2-%D1%83-%D0%A5%D0%A5-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96 Національна свідомість закарпатських українців у XX столітті. Павло Чучка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150328222428/http://ukrcenter.com/%D0%9B%D1%96%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0/%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE-%D0%A7%D1%83%D1%87%D0%BA%D0%B0/26265/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D1%96%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D1%96%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8C-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%B2-%D1%83-%D0%A5%D0%A5-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96 |date=28 сакавіка 2015 }} {{ref-uk}}</ref>. === Правапісныя нормы === {{Асноўны артыкул|Украінскі правапіс 2019 года}}[[Файл:Shevchenko Bukvar p12.jpg|thumb|160px|«''Рукописна азбука велика''» (1861) [[Тарас Шаўчэнка|Т. Шаўчэнкі]], складзена ўкраінскім правапісным варыянтам [[1876]]—[[1905]] гадоў]] [[Файл:KB Ukrainian.svg|thumb|250px|Украінская раскладка клавіятуры]] З XVIII стагоддзя існавала і канкурыравала некалькі сістэм украінскага правапісу (да 50-ці рознай ступені распаўсюджанасці, у тым ліку і чыста індывідуальныя<ref>Український правопис. Київ: Наукова думка, 1993. С. 3 {{ref-uk}}</ref>) з розным саставам алфавіта і заснаваныя на розных прынцыпах. Іх можна падзяліць на тры асноўныя групы: * '''(Паў)фанетычныя сістэмы на аснове [[Кірыліца|кірыліцы]]''' : :* правапіс [[Іван Катлярэўскі|І. Катлярэўскага]] (1798): пераходны ад этымалагічнага да фанетычнага; :* правапіс граматыкі ''А. Паўлоўскага'' (1818): гук [i] незалежна ад паходжання перадаецца цераз ''і'', [je], ['е] цераз ѣ, [jo], ['о] цераз ''іô'', [g] цераз ''кг''; няма ''и''; :* правапіс слоўніка ''Бялецкага-Насенка'' (1840-я); :* афіцыйны варыянт украінскага правапісу 1876—1905 гадоў у Расійскай імперыі (на ім пісаў свае вершы, між іншага, [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тарас Шаўчэнка]]): максімальна набліжаны да [[дарэформенны правапіс рускай мовы|дарэформеннага рускага правапісу]], былі літары ''ы'', ''ъ'', не было ''[[є]]'', ''[[ї]]'', [[апостраф]]а. * '''Этымалагічныя сістэмы''': :* сістэма Максімовіча — «максімовічаўка» (1827); :* закарпацкі правапіс (да 1940-х). * '''Фанетычныя сістэмы на аснове змененага алфавіта''': :* правапіс «''Русалкі Днястровай''» (1837): ''и, i, ѣ, є, џ, ў''; няма ''ы'', ''ъ''; :* сістэма ''П. Куліша'' — «кулішоўка» (1850-я): ''і, i, е, є'', раздзяляльны ''ъ''; ''g'' або ''ґ''; няма ''ы''; :* сістэма ''М. Драгаманава'' — «драгаманаўка» (1870-я): ''і, i, j''; няма ''ѣ, ю, я, ш, ы, ъ''; :* сістэма ''Я. Жаляхоўскага'' — «[[жаляхоўка]]» (1886): склад алфавіта тоесны цяперашняму ўкраінскаму; :* цяперашні ўкраінскі афіцыйны правапіс (слоўнік ''Б. Грынчанка'' (1907—1909), афіцыйныя зводы арфаграфіі 1921, 1928, 1933, 1946, 1960, 1990, 1993 гадоў<ref>[http://izbornyk.org.ua/pravopys/pravopys2012.htm УКРАЇНСЬКИЙ ПРАВОПИС).{{ref-uk}}</ref>. :* у 1928—1933 гадах афіцыйна дзейнічаў [[украінскі правапіс 1928 года]], называны таксама «скрыпнікаўскім» (па прозвішчы аднаго з аўтараў правапіснага зводу ''М. Скрыпніка''). З канца 1930-х гадоў пачынаецца планамернае збліжэнне ўкраінскага правапісу з рускім. [[Украінскі правапіс 1933 года]], які ўвайшоў у абарот яшчэ да вайны, замацоўваецца рэформай 1946 года. У той жа час, «украінскі правапіс 1928 года», больш блізкі да норм [[Галіччына|галіцкіх]] гаворак, працягвае выкарыстоўваць украінская дыяспара за мяжой аж да цяперашняга часу. :* У 2019 годзе прыняты [[Украінскі правапіс 2019 года|новы правапіс]], які вярнуў частку нормаў [[Украінскі правапіс 1928 года|правапісу 1928 года]]. == Распаўсюджанасць == {{Асноўны артыкул|{{нп3|Распаўсюджанасць украінскай мовы||uk|Поширеність української мови}}}} {{Глядзіце таксама|{{нп3|Украінская мова ва Украіне||uk|Українська мова в Україні}}}} === Геаграфія распаўсюджання === {|class="whitetable" style="text-align:center" |+ '''Распаўсюджанасць украінскай мовы ва Украіне<br/>(паводле перапісаў 1926, 1959, 1970, 1979, 1989 і 2001 гадоў)''' | width="23%"|[[Файл:Українськомовні1926—2001.gif|center|270px]] | width="2%"| | width="23%"|[[Файл:УкраїнськомовніСільські1926—2001.gif|center|270px]] | width="2%"| | width="23%"|[[Файл:УкраїнськомовніМіські1926—2001.gif|center|270px]] | width="2%"| | width="23%"|[[Файл:УкраїнськомовніЧастка1959—2001ДП.gif|center|270px]] | width="2%"| |- |Украінская мова як родная<br/>сярод ўсяго насельніцтва. | |Украінская мова як родная<br/>сярод сельскага насельніцтва. | |Украінская мова як родная<br/>сярод гарадскога насельніцтва. | |Змяненне долі насельніцтва,<br/>якое лічыць украінскую мову<br/>роднай, з перапісу ў перапіс. | |} [[Файл:Ukrainianlang2001ua.PNG|260px|thumb|Украінская мова як родная па [[Раёны Украіны|раёнах]], вынік {{нп3|Перапіс насельніцтва Украіны (2001)|перапісу 2001 года|uk|Перепис населення України (2001)}}]] Геаграфічна і гістарычна тэрыторыя распаўсюджання ўкраінскай мовы размяшчаецца між арэалам распаўсюджання [[Руская мова|рускай мовы]] на паўночным усходзе (пазней таксама і на ўсходзе), [[Беларуская мова|беларускай]] на поўначы, [[Польская мова|польскай]] і [[Славацкая мова|славацкай]] на захадзе, [[Балгарская мова|балгарскай]] на паўднёвым-захадзе. З неславянскіх моў украінская прыкладна ад 895 года мяжуе на захадзе з [[Венгерская мова|венгерскай]], якая належыць да [[уральскія мовы|ўральскай]] сям’і, на паўднёвым захадзе з румынскай і яе [[Малдаўская мова|малдаўскімі гаворкамі]] ([[Раманскія мовы|раманская група]]), якія прынамсі з XIII стагоддзя разарвалі непасрэдны кантакт між украінскай і [[Балгарская мова|балгарскай]] мовамі; да 1945 года і з пачатку 1990-х гадоў таксама і з крымскататарскай мовай, якая належыць да цюркскай моўнай сям’і. Раней кантакты ўкраінскай мовы з цюркскімі былі больш моцныя і разнастайныя: [[печанегі]] (X—XI стагоддзі), [[полаўцы]] (XI—XIII стагоддзі) і [[татары]] (з XIII стагоддзя) межавалі з ёй на ўсходзе і паўднёвым усходзе, а часам пранікалі і ўглыб украінскай тэрыторыі, [[туркі]] гранічылі з украінскімі землямі на поўдні (асабліва ў XVII—XVIII стагоддзях). У асобных рэгіёнах украінская мова мела цесныя кантакты таксама з румынскай ([[Букавіна]], {{нп3|Хатыншчына||uk|Хотинщина}}, [[Буджак]], [[Прыднястроўе]]), венгерскай ([[Закарпацце]]), славацкай ({{нп3|Прашыўшчына||uk|Пряшівщина}} ў Славакіі) і беларускай ([[Берасцейшчына]], [[Чарнігаўшчына]]) мовамі. Кантакты з [[Немцы|немцамі]], [[Армяне|армянамі]], [[сербы|сербамі]] і іншымі народамі былі абмежаваны ў часе і тэрытарыяльна<ref>[http://izbornyk.org.ua/shevelov/shev03.htm Історична фонологія української мови. Ю. Шевельов]. {{ref-uk}}</ref>. === Колькасць носьбітаў === [[Файл:Ukraine census 2001 Ukrainian.svg|260px|thumb|Украінская мова як родная па [[Адміністрацыйны падзел Украіны#Спіс тэрытарыяльных утварэнняў Украіны|абласцях]], вынік перапісу 2001 года]] Украінская мова з’яўляецца роднай мовай украінцаў, якія пражываюць на тэрыторыі Украіны (па {{нп3|Перапіс насельніцтва Украіны (2001)|перапісе 2001 года|uk|Перепис населення України (2001)}} роднай яе лічылі 32 млн 600 тыс. чалавек — 67,5 % насельніцтва Украіны, і 85,2 % этнічных украінцаў<ref>[http://ukrcensus.gov.ua/results/general/language/ Всеукраїнський перепис населення 2001 р.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040907225125/http://ukrcensus.gov.ua/results/general/language/ |date=7 верасня 2004 }} {{ref-uk}}</ref>) і за межамі Украіны: у [[Расія|Расіі]] (валодае 1 млн 800 тыс. чалавек <ref>[http://perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_04.xls Всероссийская перепись населения 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120329195736/http://perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_04.xls |date=29 сакавіка 2012 }} {{ref-ru}}</ref>), [[Малдова|Малдове]] (без уліку Прыднястроўя ўкраінская з’яўляецца роднай для 181 тыс. чалавек<ref>[http://statistica.md/recensamint/Caracteristici_demografice_ro.doc Перепись населения Молдовы 2004 р.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081118145804/http://www.statistica.md/recensamint/Caracteristici_demografice_ro.doc |date=18 лістапада 2008 }} {{ref-ro}}, {{ref-ru}}, {{ref-en}}</ref><ref>[http://statistica.md/pageview.php?l=ru&idc=295&id=2234 Національності Молдови за регіоном]. {{ref-ro}}</ref>, [[Канада|Канадзе]] (валодае 174 тыс. чалавек<ref>[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?TABID=1&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89189&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=70&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 Перапіс насельніцтва Канады 2006 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130309151710/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?TABID=1&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=89189&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=70&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |date=9 сакавіка 2013 }} {{ref-en}}</ref>), [[ЗША]] (129 тыс. носьбітаў<ref>[http://mla.org/map_data_results&mode=lang_tops&SRVY_YEAR=2000&lang_id=641 Перапіс насельніцтва ЗША 2000 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110821064635/http://www.mla.org/map_data_results%26mode%3Dlang_tops%26SRVY_YEAR%3D2000%26lang_id%3D641 |date=21 жніўня 2011 }} {{ref-en}}</ref>), [[Казахстан]]е (размаўляюць украінскай 128 тыс. чалавек<ref>[http://www2.ohchr.org/english/issues/minorities/docs/WP5.doc Колькасць украінцаў, якія валодаюць украінскай мовай у Казахстане]. {{ref-en}}</ref>), [[Беларусь|Беларусі]] (роднай называе 116 тыс. чалавек<ref>{{cite web|author=Марына насава|title=За студзень—ліпень 2009 года колькасць насельніцтва Беларусі зменшылася на 12,9 тысячы чалавек|url=http://by.belapan.by/archive/2009/08/26/324704_324722|publisher=[[БелаПАН]]|date=26 жніўня 2009|access-date=5 чэрвеня 2013|archive-date=25 чэрвеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210625140706/https://by.belapan.by/archive/2009/08/26/324704_324722|url-status=dead}}</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Большасць насельніцтва карыстаецца рускай мовай, але і беларуская нам родная|спасылка=http://old.zviazda.by/ru/archive/article.php?id=43525|выданне=[[Звязда]]|тып=[[Газета]]|год=19 верасня 2009|нумар=[http://old.zviazda.by/ru/archive/index.php?idate=2009-09-19 177 (26535)]|старонкі=[http://old.zviazda.by/a2ttachments/43504/19ver-4.pdf 4]|issn=1990-763x}}{{Недаступная спасылка}}</ref>), [[Румынія|Румыніі]] (57 тыс. носьбітаў<ref>[http://wiki.answers.com/Q/How_many_languages_are_spoken_in_romania Нацыянальны перапіс насельніцтва 2002 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090528100836/http://wiki.answers.com/Q/How_many_languages_are_spoken_in_romania |date=28 мая 2009 }} {{ref-en}}</ref>), [[Польшча|Польшчы]] (23 тыс. чалавек, якія пастаянна пражываюць на тэрыторыі Польшчы<ref name="polandlanguages">[http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_nsp2002_tabl7.xls Польскі перапіс насельніцтва 2002 г.] {{ref-pl}}</ref> і ад 20 да 450 тыс. чалавек з ліку рабочых [[Эміграцыя|эмігрантаў]]<ref>[http://aber.ac.uk/mercator/images/Martapaper.pdf Мовы меншасцей Польшчы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131126090430/http://www.aber.ac.uk/mercator/images/Martapaper.pdf |date=26 лістапада 2013 }} {{ref-en}}</ref><ref>[http://khpg.org/index.php?id=1207780279 Трудова міграція українців за кордон]. {{ref-uk}}</ref>), [[Бразілія|Бразіліі]] (ня менш за 17 тыс. носьбітаў), [[Славакія|Славакіі]] (11 тыс. чалавек, якія назвалі сваю мову ўкраінскай<ref name="slovakia1">[http://mercator-research.eu/minority-languages/Language-Factsheets/minority-language-education-in-slovakia Мовы меншасцей у Славакіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090726100339/http://www.mercator-research.eu/minority-languages/Language-Factsheets/minority-language-education-in-slovakia |date=26 ліпеня 2009 }} {{ref-en}}</ref> і 24 тыс. чалавек, якія назвалі сваёй мовай [[Русінская мова|русінскую]]<ref name="slovakia2">[http://mfa.gov.ua/slovakia/en/2667.htm Сайт пасольства Украіны ў Славакіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091215072644/http://mfa.gov.ua/slovakia/en/2667.htm |date=15 снежня 2009 }} {{ref-en}}</ref>) і іншых краінах. Украінская мова займае па колькасці яе носьбітаў, паводле розных крыніц, 25<ref name="top">[http://vistawide.com/languages/top_30_languages.htm 30 найбуйнейшых моў свету]. {{ref-en}}</ref> або, магчыма, 22 месца<ref name="second">[http://langs.com.ua/movy/demogr.htm Мови світу за демографічною потужністю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101210130620/http://langs.com.ua/movy/demogr.htm |date=10 снежня 2010 }} {{ref-uk}}</ref> у свеце. Яна таксама трэцяя<ref name="top"/> або другая<ref name="second"/> па распаўсюджанасці сярод славянскіх моў. Па розных ацэнках, у свеце ў цэлым на ўкраінскай мове размаўляе ад 41 млн<ref name="Ethnologue"/> да 45 млн чалавек<ref name=mfa/>. === Украінская мова ў Інтэрнэце === {{Асноўны артыкул|{{нп3|Укрнет||uk|Укрнет}}|{{нп3|Інтэрнэт ва Украіне||uk|Інтернет в Україні}}}} {{Глядзіце таксама|Украінская Вікіпедыя}} [[Файл:ВолодінняМовоюVK2015.png|right|thumb|270пкс|Суадносіны дзвюх самых распаўсюджаных моў (украінскай і рускай), валоданне якімі ўказалі карыстальнікі [[VK|сацыяльнай сеткі «ВК»]] у сваіх профілях, станам на кастрычнік 2015 года<ref>{{Cite web|url=https://www.prostir.ua/?news=yaka-mova-panuje-v-ukrajinskomu-sehmenti-internetu|title=Яка мова панує в українському сегменті Інтернету|publisher={{нп3|Громадський простір (партал)|Громадський простір|uk|Громадський простір (портал)}}|date=2016-12-12|lang=uk}}</ref>.]] [[Файл:НовиниТренди-2011—2024.gif|270px|thumb|right|Параўнанне папулярнасці ўкраінскамоўнага і рускамоўнага пошукавых запытаў «навіны» («новини» і «новости», адпаведна) у рэгіёнах Украіны з дапамогай {{нп3|Google Trends||uk|Google Trends}}, даныя за 2011, 2015, 2020 і 2024 гады<ref name="новини-2025" />.]] Па даных пошукавай сістэмы «[[Яндэкс]]», восенню 2010 года найбольшая доля запытаў на ўкраінскай мове ў гэтай сістэме была ў [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] — 33 %, найменшая — у [[Крым]]е — 3,7 %. Аднак рускамоўнымі лічыліся тыя запыты, якія аднолькава пісаліся як на ўкраінскай, так і на рускай мовах<ref>{{ref-uk}} {{Cite web | url = http://www.mukachevo.net/ua/blogs/view_post/516-українська-інтернет-статистика | title = Українська інтернет-статистика | archive-url = https://web.archive.org/web/20110522143534/http://www.mukachevo.net/ua/blogs/view_post/516-українська-інтернет-статистика | archive-date = 22 травня 2011}}</ref>. Украінская таксама з’яўляецца адной з даступных моў у сэрвісе {{нп3|Нейронны машынны пераклад|нейронавага машыннага перакладу|uk|Нейронний машинний переклад}} {{нп3|DeepL||uk|DeepL Translator}}<ref>{{ref-en}} {{Cite web|title=DeepL learns Ukrainian|url=https://www.deepl.com/en/blog/deepl-learns-ukrainian|access-date=19 снежня 2023|archive-date=14 верасня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220914141640/https://www.deepl.com/en/blog/deepl-learns-ukrainian|url-status=dead}}</ref><ref>{{ref-uk}} {{Cite web|title=Онлайн-перекладач DeepL отримав підтримку української мови|url=https://ain.ua/2022/09/07/deepl-otrymav-pidtrymku-ukrayinskoyi-movy/|publisher={{нп5|AIN.UA||uk|AIN.UA}}}}</ref>. Паводле звестак рэсурсу w3techs.com, на 5 красавіка 2021 года ўкраінская мова займала 16 месца ў свеце па выкарыстанні ў інтэрнэце<ref>{{Cite web|title=Usage Statistics and Market Share of Content Languages for Websites, April 2021|url=https://w3techs.com/technologies/overview/content_language|website=w3techs.com|access-date=2021-04-05|archive-date=17 серпня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817192928/https://w3techs.com/technologies/overview/content_language/all/}}</ref> і дэманстравала імклівы рост папулярнасці<ref>{{Cite web|title=Historical yearly trends in the usage statistics of content languages for websites, April 2021|url=https://w3techs.com/technologies/history_overview/content_language/ms/y|website=w3techs.com|access-date=2021-04-05}}</ref><ref>{{Cite web|title=Usage Statistics and Market Share of Ukrainian for Websites, April 2021|url=https://w3techs.com/technologies/details/cl-uk-|website=w3techs.com|access-date=2021-04-05}}</ref>. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага уварвання Расіі ва Украіну]] выкарыстанне ўкраінскай мовы ў сацсетках значна павялічылася<ref>{{Cite web|title="Радикальний прогрес". У соцмережах української стало набагато більше, – дослідження|url=https://texty.org.ua/fragments/111001/radykalnyj-prohres-u-socmerezhah-ukrayinskoyi-stalo-nabahato-bilshe-doslidzhennya/}}</ref>. Станам на [[14 снежня]] [[2023]] года сайт платформы «Маніфест»<ref>{{Cite web|title=Платформа «Маніфест» створила відео про здобутки українського YouTube в 2020 році|url=https://ms.detector.media/trendi/post/26224/2020-12-18-platforma-manifest-stvoryla-video-pro-zdobutky-ukrainskogo-youtube-v-2020-rotsi/|publisher={{нп3|Дэтэктар медыя||uk|Детектор медіа}}}}</ref> змяшчае больш за 11 тысяч украінамоўных [[YouTube]]-каналаў<ref>{{Cite web|title=Маніфест — рейтинг ютуб-каналів українською|url=https://manifest.in.ua/}}</ref>. Станам на [[19 снежня]] [[2023]] года сайт «КУЛІ» (укр. ''Каталог української локалізації ігор'') змяшчае інфармацыю пра 1731 афіцыйную, 39 напаўафіцыйных і 415 {{нп3|Аматарскі пераклад відэагульняў|неафіцыйных|uk|Аматорський переклад відеоігор}} украінскіх {{нп3|Лакалізацыя відэагульняў|лакалізацый відэагульняў|uk|Локалізація відеоігор}}<ref>{{Cite web|title=Каталог української локалізації ігор (Головна сторінка)|url=https://kuli.com.ua/}}</ref>. Па даных {{нп3|Цензор.нет||uk|Цензор.нет}}, з 2011 па 2024 год значна павялічылася доля карыстальнікаў Google ва Украіне, якія шукалі навіны на ўкраінскай мове: у той час як у 2011 годзе папулярнасць украінскамоўнага пошукавага тэрміна «новини» перавысіла папулярнасць рускамоўнага пошукавага тэрміна «навіны» ўсяго ў пяці заходніх абласцях, то да 2015 года іх колькасць вырасла да васьмі, да 2020 года — да адзінаццаці, а да 2024 года — да шаснаццаці заходніх, цэнтральных і паўночных абласцей Украіны і горада Кіева. У той жа час пошукавыя запыты на рускай мове пераважалі ў паўднёва-ўсходніх рэгіёнах краіны<ref name="новини-2025">{{Cite web|url=https://censor.net/ua/photonews/3561109/skilky-ukrayintsiv-guglyat-novyny-ukrayinskoyu-movoyu-google-trends-proanalizuvav-zapyty|title=Як мова повертає свої позиції в країні: дані Google Trends свідчать, що українці стали частіше шукати новини державною мовою. ІНФОГРАФІКА|publisher={{нп3|Цензор.нет||uk|Цензор.нет}}|date=2025-07-02|lang=uk}}</ref>. == Статус == З пачатку XVII і да XX стагоддзя ўкраінская мова не мела паўнапраўнага дзяржаўнага статусу, знаходзілася пад забаронай або ў прыгнечаным становішчы (гл. [[паланізацыя]], [[русіфікацыя]]), часам наогул трапляла пад рэпрэсіі ў краінах, куды ўваходзілі ўкраінскія землі. === Ранейшыя часы === Украінская мова была дзяржаўнай ці рэгіянальнай, між іншым, у такіх дзяржавах і адміністрацыйных суб’ектах, як: * [[Файл:Flag of Galicia (Central Europe, 1849-1918).svg|22px|border]] [[Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі]] (1850—1918)<ref>[http://radnuk.info/statti/250-istoriuaprava/15001-2011-01-21-04-10-07.html В.Я Марковський ПРАВОВИЙ СТАТУС УКРАЇНСЬКОЇ МОВИ В АВСТРО-УГОРСЬКІЙ ІМПЕРІЇ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305031713/http://radnuk.info/statti/250-istoriuaprava/15001-2011-01-21-04-10-07.html|date=5 сакавіка 2016}} {{ref-uk}}</ref>; * [[Файл:Flag of Ukraine (1917–1921).svg|22px|border]] [[Украінская Народная Рэспубліка]] (1917—1921)<ref>[http://histua.com/knigi/istoriya-derzhavi-i-prava-ukraini-zaruba/zagalna-harakterstka-zakonodavstva-19171920-rr Заруба В. М. Історія держави і права України] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514071221/http://histua.com/knigi/istoriya-derzhavi-i-prava-ukraini-zaruba/zagalna-harakterstka-zakonodavstva-19171920-rr |date=14 мая 2014 }} {{ref-uk}}</ref>; ** [[Файл:Flag of Ukraine (1917–1921).svg|22px|border]][[Файл:Flag of Ukraine.svg|22px|border]] Афіцыйна выкарыстоўвалася [[Урад Украінскай Народнай Рэспублікі ў выгнанні|Урадам УНР у выгнанні]] (1921—1992); * [[Файл:Flag of Ukraine (1917–1921).svg|22px|border]] [[Украінская дзяржава]] (1918); * [[Файл:Flag of Ukraine (1917–1921).svg|22px|border]] [[Заходне-Украінская Народная Рэспубліка]] (1918—1919)<ref>[http://www.hai-nyzhnyk.in.ua/doc2/1919%20%2802%29%2015.%20zakon%20pro%20movu.php Закон Української Національної Ради про уживання української мови у внутрішнім і зовнішнім урядуванні державних властей і урядів, публічних інституцій і державних підприємств у Західній області Української Народної Республіки] {{ref-uk}}</ref>; * [[Файл:Flag of Kuban People's Republic.svg|22px|border]] {{нп3|Кубанская Народная Рэспубліка||uk|Кубанська Народна Республіка}} (1918—1920); * [[Файл:Flag of Green Ukraine.svg|22px|border]] {{нп3|Зялёны Клін, Украіна|Зялёны Клін|ru|Зелёный Клин}} (1918—1922); * [[Файл:Flag of Ukrainian SSR.svg|22px|border]] Ва [[УССР|Украінскай ССР]] украінская мова афіцыйна ўжывалася ў 1920—1989 гадах нароўні з рускай, была дзяржаўнай мовай (1989—1991)<ref>[http://www.ccu.gov.ua/doccatalog/document?id=9344 Рішення Конституційного Суда України] щодо застосування державної мови органами державної влади, органами місцевого самоврядування та використання її у навчальному процесі в навчальних закладах України {{ref-uk}}</ref>; * [[Файл:Flag of Ukraine.svg|22px|border]] [[Карпацкая Украіна]] (1938—1939); * [[Файл:Flag of the NSDAP (1920–1945).svg|22px|border]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] на падкантрольных [[Трэці Рэйх|Трэцяму Рэйху]] ўкраінскіх землях у складзе марыянетачных і самаабвешчаных дзяржаўных утварэнняў<ref>[http://exlibris.org.ua/distrikt/ Василь Офіцинський ДИСТРИКТ ГАЛИЧИНА (1941—1944)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130502235755/http://exlibris.org.ua/distrikt/ |date=2 мая 2013 }} {{ref-uk}}</ref>; * [[Файл:Flag of Serbia and Montenegro; Flag of Yugoslavia (1992–2003).svg|22px|border]] З 1 па 5 [[Чэрвень|чэрвеня]] [[2006]] года рэгіянальная ў [[Сербія і Чарнагорыя|Сербіі і Чарнагорыі]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/ukrainian/indepth/story/2006/04/060410_serbia_language.shtml З 1 червня українська — офіційна мова у Сербії] {{ref-uk}}</ref>. === Сучаснасць === {{Глядзіце таксама|Закон Украіны «Пра забеспячэнне функцыянавання ўкраінскай мовы як дзяржаўнай»}} [[Файл:50 PMR 2000 ruble obverse.jpg|240px|thumb|Надпіс украінскай «''Придністровський Республіканський Банк''», грошы [[Прыднястроўе|Прыднястроўя]]]] * {{Сцяг|Украіна}} [[Украіна]] Паводле артыкула 10 (Раздзел I — «Агульныя палажэнні») [[Канстытуцыя|Канстытуцыі]] [[Украіна|Украіны]]<ref>[http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=254%EA%2F96-%E2%F0 Конституція України]. {{ref-uk}}</ref>, украінская мова з’яўляецца адзінай [[Дзяржаўная мова|дзяржаўнай мовай]] Украіны. Вярхоўная Рада Украіны 25 красавіка 2019 года прыняла [[Закон Украіны «Пра забеспячэнне функцыянавання ўкраінскай мовы як дзяржаўнай»]], які забяспечвае выключнае выкарыстанне ўкраінскай мовы ва ўсіх сферах дзяржаўнага жыцця. Украінскія дэпутаты таксама прыраўнялі публічнае прыніжэнне або грэбаванне дзяржаўнай мовай да правапарушэнняў, звязаных з публічным здзекам з дзяржаўных сцяга, герба і гімна<ref>[https://www.svaboda.org/a/29906059.html svaboda.org]</ref>. * {{Сцяг|Расія}} [[Расія]] У выніку падзей [[Анексія Крыма Расіяй|анексіі Крыма]] і наступнай [[Расійска-ўкраінская вайна|інтэрвенцыі]] Расіі ва Украіну 18 сакавіка 2014 года Расіяй і самаабвешчанымі ўладамі паўвострава Крым было зацверджана фактычнае далучэнне тэрыторыі паўвострава Крым да Расіі. На месцы дэ-факта скасаванай [[Аўтаномная Рэспубліка Крым|Аўтаномнай Рэспублікі Крым]] Украіны ўладамі Расіі было абвешчана ўтварэнне [[Рэспубліка Крым|Рэспублікі Крым]], адной з дзяржаўных моў якой стала ўкраінская мова<ref name=federal/>. Севастопаль (не ўваходзіць у Аўтаномную Рэспубліку Крым) расійскімі ўладамі пераўтвораны ў горад федэральнага значэння, і Севастопальская гарадская рада, паводле Канстытуцыі Расійскай Федэрацыі, не можа ўстанаўліваць дзяржаўную мову. За межамі Украіны і Прыднястроўя статус украінскай мовы рэгулюе «[[Еўрапейская хартыя рэгіянальных моў]]»<ref name=autogenerated224 />. ''Статус рэгіянальнай мовы:'' * {{Сцяг|Румынія}} [[Румынія]]<ref name=autogenerated224 /> :* [[Марамурэш (жудзец)|Жудзец Марамурэш]] :** 7 камун :* [[Сучава (жудзец)|Жудзец Сучава]] :** 3 камуны :* [[Караш-Северын|Жудзец Караш-Северын]] :** 2 камуны :* [[Тыміш (жудзец)|Жудзец Тыміш]] :** 2 камуны * {{Сцяг|Малдова}} [[Малдова]] :* [[Аўтаномнае тэрытарыяльнае ўтварэнне з асаблівым прававым статусам Прыднястроўе|АТУ Прыднястроўе]]<ref name='ATU' /> * {{Сцяг|Прыднястроўе}} [[ПМР|Прыднястроўе]] (непрызнаная рэспубліка) Паводле артыкула 12 Канстытуцыі непрызнанай [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]], украінская мова, нароўні з малдаўскай і рускай, з’яўляецца адной з трох афіцыйных моў ПМР<ref name=Pr1 />. * {{Сцягафікацыя|Славакія}}<ref name=autogenerated224 /><ref name = karpatnews /><ref>[http://www.zbierka.sk/sk/predpisy/184-1999-z-z.p-4824.pdf Predpis č. 184/1999 Z. z. Zákon o používaní jazykov národnostných menšín] {{ref-sl}}</ref> :* 18 населеных пунктаў :* 68 населеных пунктаў (русінская) * {{Сцяг|Сербія}} [[Сербія]]<ref name=autogenerated224 /> :* [[Ваяводзіна|АК Ваяводзіна]] (русінская)<ref name = VOJVODINE>[http://dopuna.ingpro.rs/Aktuelni%20tekstovi/28259.htm Статут Аутономне Покрајине Војводине] {{ref-sr}}</ref> * {{Сцяг|Польшча}} [[Польшча]]<ref name=autogenerated224 /> * {{Сцяг|Харватыя}} [[Харватыя]]<ref name="UMUCH" /> * {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} [[Боснія і Герцагавіна]]<ref name=autogenerated224 /> ''Мова нацменшасці:'' * {{Сцяг|Чэхія}} [[Чэхія]]<ref name="languages" /> === Рэлігійныя ўстановы і цэрквы === ==== Праваслаўныя цэрквы ==== Паводле артыкула 14 раздзела II «Памесны Сабор» Статута пра кіраванне [[Украінская праваслаўная царква Кіеўскага патрыярхата|Украінскай праваслаўнай царквой Кіеўскага патрыярхата]], яе афіцыйнай мовай сабору і вядзення пратаколаў з’яўляецца ўкраінская мова<ref>[http://www.cerkva.info/uk/statut.html СТАТУТ ПРО УПРАВЛІННЯ УКРАЇНСЬКОЇ ПРАВОСЛАВНОЇ ЦЕРКВИ КИЇВСЬКИЙ ПАТРІАРХАТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130528045643/http://cerkva.info/uk/statut.html |date=28 мая 2013 }} {{ref-uk}}</ref>. Таксама ўкраінская выкарыстоўваецца як мова богаслужэнняў, навучання, пропаведзей, тэалагічнай і царкоўнай літаратуры<ref>[http://risu.org.ua/ua/index/blog/~ydorosh/48366/ Патріарх Філарет: Київський Патріархат проти другої державної мови] — Релігійно-інформаційна служба України {{ref-uk}}</ref> З 1919 года ўкраінская мова нароўні з царкоўнаславянскай з’яўляецца мовай набажэнстваў ва [[Украінская аўтакефальная праваслаўная царква|Украінскай аўтакефальнай праваслаўнай царкве]]<ref>[http://blyzhchedoboga.com.ua/ukrayinska-avtokefalna-pravoslavna-tserkva/ Українська Автокефальна Православна Церква] — Ближче до Бога, грудень 8, 2011 {{ref-uk}}</ref>. Украінская мова выкарыстоўваецца для правядзення богаслужэнняў у некаторых парафіях ''Украінскай Праваслаўнай Царквы маскоўскага патрыярхата'', якая ўваходзіць у склад [[Руская Праваслаўная Царква|Рускай Праваслаўнай Царквы]] на правах самакіруемай царквы з правамі шырокай аўтаноміі<ref>[http://risu.org.ua/ua/index/all_news/orthodox/uoc/51223/ В УПЦ (МП) готові перейти на українську мову Богослужінь] — Релігійно-інформаційна служба України {{ref-uk}}</ref>. Украінская мова нароўні з [[Англійская мова|англійскай]] выкарыстоўваецца ва ''Украінскай праваслаўнай царкве Канады'', якая з’яўляецца самакіруемай царквой у складзе [[Канстанцінопальская праваслаўная царква|Канстанцінопальскай праваслаўнай царквы]]<ref>[http://www.stsophiemontreal.org/missionCommittee/UkrainianBrochure.pdf Українська Православна Катедра Святої Софії] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130918092650/http://stsophiemontreal.org/missionCommittee/UkrainianBrochure.pdf |date=18 верасня 2013 }} {{ref-uk}}</ref> Украінскія супольнасці [[Польская праваслаўная царква|Польскай праваслаўнай царквы]] ўжываюць украінскую мову ў чытанні [[Біблія|Свяшчэннага Пісання]] і ў пропаведзі<ref>[http://uaoc.net/2011/05/polska/ Польська православна церква стає … польськомовною] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514123856/http://uaoc.net/2011/05/polska/ |date=14 мая 2014 }} — Автокефалія {{ref-uk}}</ref>. ==== Ватыкан, Святы Прастол і Каталіцкая Царква ==== Паводле першага пункту «Рашэнняў і пастаноў, ухваленых Сінодам Біскупаў [[Украінская Грэка-Каталіцкая Царква|Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы]], які адбыўся ў [[Рым]]е ў дні з 24 верасня па 8 кастрычніка 1989 года», Украінская грэка-каталіцкая царква ў сваім набажэнстве выкарыстоўвае ўкраінскую мову, хоць яе афіцыйнай літургічнай мовай з’яўляецца царкоўна-славянская<ref>[http://risu.org.ua/ua/index/blog/~nykodym/40150/ Феномен літургійної мови] — Релігійно-інформаційна служба України {{ref-uk}}</ref>. === Міжнароднае тэле- і радыёвяшчанне === Украінская мова выкарыстоўваецца шэрагам міжнародных дзяржаўных тэлеканалаў, сярод іх: * {{Сцяг|Украіна}} Закарпацкая абласная дзяржаўная тэлерадыёкампанія «''Тиса-1''» — украінскі дзяржаўны тэлеканал, заснаваны ў 1968 годзе{{efn|Тут і далей: вяшчае на ўкраінскай мове з моманту стварэння (калі не ўказана асобна іншага).}}<ref>[http://tysa1.tv/index.php/home/pro-telekanal-tysa-1 Про нас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130205041230/http://www.tysa1.tv/index.php/home/pro-telekanal-tysa-1 |date=5 лютага 2013 }} — Тиса {{ref-uk}}</ref>. * {{Сцяг|ЗША}} [[Голас Амерыкі]] — амерыканскі дзяржаўны тэлеканал, вяшчае на ўкраінскай мове з 1933 года<ref>[http://ukrainian.voanews.com/info/about_us/1933.html Про нас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130308022403/http://ukrainian.voanews.com/info/about_us/1933.html |date=8 сакавіка 2013 }} — Голос Америки {{ref-uk}}</ref>. * {{Сцяг|Украіна}} [[УТР]] (Дзяржаўная тэлерадыёкампанія Сусветная служба «''Українське телебачення і радіомовлення''») — украінскі дзяржаўны тэлеканал, заснаваны ў 2003 годзе<ref>[http://www.utr.tv/channel.html Державна телерадіокомпанія "Всесвітня служба «Українське телебачення і радіомовлення»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130421085026/http://www.utr.tv/channel.html |date=21 красавіка 2013 }} {{ref-uk}}</ref>. * {{Сцяг|Еўрасаюз}} [[Euronews]] — тэлеканал Еўрапейскага вяшчальнага саюза, вядзе вяшчанне на ўкраінскай мове з 2009 года<ref>[http://ua.euronews.com/distribution/ Мовлення] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130315064827/http://ua.euronews.com/distribution/ |date=15 сакавіка 2013 }} — Euronews {{ref-uk}}</ref>. * {{Сцяг|Украіна}} [[Перший Ukraine]] — украінскі дзяржаўны тэлеканал, заснаваны ў 2012 годзе<ref>[http://firstua.com/uk/about Перший Ukraine. Про канал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130415225009/http://firstua.com/uk/about |date=15 красавіка 2013 }} {{ref-uk}}</ref>. Таксама на ўкраінскай вядуць сваё вяшчанне такія прыватныя міжнародныя тэлеканалы, як [[Міжнародны славянскі канал]], [[Інтер +]], [[1+1 International]]. На ўкраінскай мове вядзе радыёвяшчанне шэраг дзяржаўных міжнародных радыёстанцый, сярод якіх: * {{Сцяг|Ватыкан}} [[Радыё Ватыкан]] — дзяржаўнае радыё [[Ватыкан]]а, вядзе радыёвяшчанне на ўкраінскай мове з 1939 года<ref name = RadioHist>[http://daa-dxer.narod.ru/history.htm МІЖНАРОДНЕ РАДІОМОВЛЕННЯ УКРАЇНСЬКОЮ МОВОЮ. З ІСТОРІЇ] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120707114731/daa-dxer.narod.ru/history.htm |date=7 ліпеня 2012 }} {{ref-uk}}</ref><ref name = RadioStat>[http://daa-dxer.narod.ru/stations.htm МІЖНАРОДНЕ РАДІОМОВЛЕННЯ УКРАЇНСЬКОЮ МОВОЮ. РАДІОСТАНЦІЇ] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130407011133/daa-dxer.narod.ru/stations.htm |date=7 красавіка 2013 }} {{ref-uk}}</ref>. * {{Сцяг|Румынія}} [[Сусветная служба Радыё Румынія]] — дзяржаўнае радыё Румыніі, вядзе радыёвяшчанне на ўкраінскай мове з 1941 года (рэгулярныя перадачы з 1994 года)<ref name = RadioHist/><ref>[http://www.rri.ro/cat.shtml?lang=12&sec=111 Частоти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120617115219/http://www.rri.ro/cat.shtml?lang=12&sec=111 |date=17 чэрвеня 2012 }} — Всесвітня служба Радіо Румунія {{ref-uk}}</ref>. * {{Сцяг|Прыднястроўе}} [[Радыё Прыднястроўя]] — дзяржаўнае радыё непрызнанай [[Прыднястроўская Малдаўская Рэспубліка|Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]], створанае ў 1991 годзе<ref>[http://www.radiopmr.org/ Радио Приднестровья] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170702235429/http://www.radiopmr.org/ |date=2 ліпеня 2017 }} {{ref-ru}}</ref>. * {{Сцяг|Польшча}} [[Польскае радыё для замежжа]] — дзяржаўнае радыё Польшчы, вядзе радыёвяшчанне на ўкраінскай мове з 1992 года<ref name = RadioHist/><ref>[http://www.polradio.pl/5/34/Artykul/84769 Polskie Radio dla Zagranicy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150222045206/http://www.polradio.pl/5/34/Artykul/84769 |date=22 лютага 2015 }} {{ref-pl}}</ref>. * {{Сцяг|Расія}} [[Голас Расіі]] — дзяржаўнае радыё Расіі, вядзе радыёвяшчанне на ўкраінскай мове з 2003 года (праграма «Мая Украіна» Нацыянальнага радыё Украіны, уласнае вяшчанне з 2009 года)<ref name = RadioHist/><ref name = RadioStat/>. * {{Сцяг|КНР}} [[Міжнароднае радыё Кітая]] — дзяржаўнае радыё [[КНР]], украінскамоўны сайт быў запушчаны ў 2008 годзе<ref name = RadioStat/>. Таксама на ўкраінскай мове вядуць міжнароднае радыёвяшчанне прыватныя радыёстанцыі, такія як: [[Радыё Свабода]], ''[[Транссусветнае радыё]] — Украіна'', ''Голас Бібліі'', ''Радыё Тэас'', ''Адвентысцкае сусветнае радыё — Голас Надзеі''. == Гл. таксама == * [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]] * [[Мовы Украіны]] * [[Пераклады Бібліі на ўкраінскую мову]] * [[Русінская мова]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin|2}} * {{Крыніцы/БелЭн|16|Украінская мова||207}} * Енциклопедія українознавства. У 10-х т. / Головний редактор ''В. Кубійович''. — Париж; Нью-Йорк: Молоде життя, 1954—1989.{{ref-uk}} * Українська мова: Енциклопедія. — К.: Українська енциклопедія, 2000. ISBN 966-7492-07-9{{ref-uk}} * Словник української мови в 11-ти т. — К.: Наукова думка, 1970—1980.{{ref-uk}} * Словник української мови. У 20-ти т. / Український мовно-інформаційний фонд НАН України; за ред. ''В. М. Русанівського''. — К.: Наукова думка, 2010. — Т. 1. А — Б. — 911 с.{{ref-uk}} * Український орфографічний словник: понад 175 тис. слів / уклали: ''В. В. Чумак'' [та ін.]; за ред. ''В. Г. Скляренка''. — Вид. 9-е, переробл. і доповн. — Київ: Дніпро, 2009. — 1011 с. — (Словники України). — ISBN 978-966-507-260-7{{ref-uk}} * Етимологічний словник української мови: В 7 т. / АН УРСР. Ін-т мовознавства ім. О. О. Потебні; Редкол. ''О. С. Мельничук'' (головний ред.) та ін. — К.: Наукова думка, 1982.{{ref-uk}} * Фразеологічний словник української мови у 2-х т. — К.: Наукова думка, 1993.{{ref-uk}} {{refend}} == Спасылкі == {{Interwiki|uk|на ўкраінскай|}} {{Вікікнігі|Украінская мова}} {{Commons|Category:Ukrainian language}} * {{YouTube|vnDt3Uly2RI|logo=1|Так буде українською}} * [http://sum.in.ua/ Тлумачальны «Слоўнік украінскай мовы» ў 11 т. (1970—1980)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201107122834/http://sum.in.ua/ |date=7 лістапада 2020 }} {{ref-uk}} * [https://lcorp.ulif.org.ua/LSlist/ «Слоўнікі Украіны on-line»: граматычны слоўнік, слоўнікі сінонімаў, антонімаў, фразеалогіі] {{ref-uk}} * [http://www.internetpolyglot.com/russian/lessons-uk-ru Урокі ўкраінскай мовы на Інтэрнэт Паліглоце ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230708125343/https://www.internetpolyglot.com/russian/lessons-uk-ru |date=8 ліпеня 2023 }} {{ref-ru}} * [http://franklang.ru/44/index.php?option=com_content&view=category&id=31&Itemid=57 Матэрыялы для засваення ўкраінскай мовы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130522082321/http://franklang.ru/44/index.php?option=com_content&view=category&id=31&Itemid=57 |date=22 мая 2013 }} {{ref-ru}} * [https://lcorp.ulif.org.ua/dictua/ Украінскі лінгвістычны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130713144227/http://lcorp.ulif.org.ua/dictua/ |date=13 ліпеня 2013 }} {{ref-uk}} * [http://litmisto.org.ua/?page_id=6961 Сучасная ўкраінская літаратурная мова] {{ref-uk}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Славянскія мовы}} {{Афіцыйныя мовы ў Расіі}} {{Добры артыкул|Мовазнаўства}} [[Катэгорыя:Украінская мова| ]] [[Катэгорыя:Мовы Украіны|*]] [[Катэгорыя:Мовы Босніі і Герцагавіны]] [[Катэгорыя:Мовы Малдовы]] [[Катэгорыя:Мовы Польшчы]] [[Катэгорыя:Мовы Расіі]] [[Катэгорыя:Мовы Румыніі]] [[Катэгорыя:Мовы Сербіі]] [[Катэгорыя:Мовы Славакіі]] [[Катэгорыя:Мовы Харватыі]] [[Катэгорыя:Украінцы]] nigw0bzlqid124u0nrz4e7jden1tt5g Гайлешы 0 10099 5149415 4878972 2026-05-31T23:10:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149415 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гайлешы |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 55|lat_min = 33|lat_sec = 18 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 06|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Віцебская |раён = Браслаўскі |сельсавет = Ахрэмавецкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 2153 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 2 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243012115 }} '''Гайлешы''' ({{lang-ru|Гайлеши}}, {{lang-be-trans|Hajliešy}}) — вёска ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ахрэмавецкі сельсавет|Ахрэмавецкага сельсавета]]. == Гісторыя == У 1921—1945 гадах вёска ў складзе [[Пераброддзе (гміна)|гміны Пераброддзе]] [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 6.</ref><ref>https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220427214757/https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/70/plik/m-631.pdf |date=27 красавіка 2022 }}</ref><ref>https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/;3950665</ref><ref>Piotr Eberhardt, ''Formowanie się polskiej granicy wschodniej po II wojnie światowej'', «Dzieje Najnowsze», Rocznik L — 2018 (2), 2018, s. 95-100.</ref>. == Насельніцтва == * 1921 год — 284 жыхары, 53 двары<ref name="skorowidz2">Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej — Tom VII — Część II — Ziemia Wileńska — Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Brasław i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923, s 71.</ref>. * 1931 год — 322 жыхары, 60 двароў<ref>Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1938, wolumin — 1, s. 11</ref>. Перад вайной у вёсцы жыло 320 чалавек у 80 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/848 Гайлеши] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306134917/http://db.narb.by/search/848 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. У кастрычніку 1943 года гітлераўцамі былі спалены 78 дамоў, забіты 24 чалавекі<ref name="Бер"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{SgKP|XV_cz.1|142|Gajlesze, wieś, powiat dzisieński, gmina Przebrodź}} {{Ахрэмавецкі сельсавет}} {{DEFAULTSORT:Гайлешы}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Браслаўскага раёна]] kwcfnt8tds1cvr8g3zqcot60cqnvifn Віслава Шымборска 0 10740 5149361 4888376 2026-05-31T17:45:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149361 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Віслава Шымборска''' ({{lang-pl|Wisława Szymborska}}; {{ДН|2|7|1923}} — {{ДС|1|2|2012}}, [[Кракаў]]) — [[Польшча|польская]] [[паэзія|паэтэса]], [[эсэ]]істка, літаратурны крытык і [[пераклад]]чыца [[французская літаратура|французскай літаратуры]] з [[Пакаленне Калумбаў|пакалення Калумбаў]]. Лаўрэатка [[Нобелеўская прэмія|Нобелеўскай прэміі]] ў галіне літаратуры за [[1996]] год. == Біяграфічныя звесткі == Нарадзілася ў 1923 годзе ў мястэчку Курнік, непадалёк ад Познані. У 1924 годзе сям’я Шымборскіх пераехала ў Познань, а ў 1931 годзе — у [[Кракаў]]. У Кракаве Віслава Шымборска скончыла пачатковую школу і паступіла ў гімназію. Падчас Другой сусветнай вайны вучылася ў падпольнай школе, а ў 1943 годзе пачала працаваць на чыгунцы, каб пазбегнуць высылкі ў Германію на прымусовыя працы. У 1945 годзе Віслава Шымборска паступіла на аддзяленне паланістыкі [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]], пасля перавялася на аддзяленне сацыялогіі, аднак у 1948 годзе матэрыяльныя праблемы прымусілі яе спыніць навучанне. У 1948 годзе выйшла замуж за Адама Влодэка, з якім яна разышлася ў 1954 годзе. Некалькі пазней уступіла ў шлюб з пісьменнікам і паэтам Корнэлам Філіповічам, якога не стала ў 1990 годзе. Да 1966 года Шымборска была членам [[Польская аб’яднаная рабочая партыя|Польскай аб’яднанай рабочай партыі]]. Але пазней яна дыстанцыявалася ад [[сацыялізм]]у. У [[1980-я|1980-х]] далучылася да апазіцыйнай арганізацыі «[[Салідарнасць (прафсаюз)|Салідарнасць]]» і працавала ў польскім самавыданні ''Arka'' і ў часопісе «[[Культура (Парыж)|Культура]]», які выдаваў у [[Парыж]]ы [[Ежы Гедройц]]. == Творчасць == Першы верш «Шукаю слова» (''Szukam słowa'') быў апублікаваны ў сакавіку 1945 года ў штодзённым выданні «[[Польскі дзённік]]» (''Dziennik Polski''). Пад канец 1940-х выданню зборніка паэзіі Шымборскай было адмоўлена па ідэалагічных матывах, у выніку чаго паэтэса пачала збліжацца з [[сацыялістычны рэалізм|сацыялістычным рэалізмам]]. Яе першы паэтычны зборнік выйшаў у [[1952]] годзе пад назвай «Таму жывем» (''Dlatego żyjemy''), сюды ўваходзілі вершы з такімі назвамі, як «''Ленін''», «''Мы вітаем будаўніцтва сацыялістычнага горада''». Духам сацыялістычнага рэалізму пранікнуты таксама і яе другі зборнік вершаў «Пытанні да самой сябе» (''Pytania zadawane sobie''). Пазней паэтэса адзначала, што тэматыка і стыль яе першых двух зборнікаў былі яе «юнацкім грашком». Значным крокам наперад у творчым літаратурным станаўленні Шымборскай стаў яе зборнік вершаў «Гуканне Еці» (''Wołanie do Yeti''), які выйшаў у 1957 годзе, і ў якім яна звярнулася да верлібру. [[Файл:Hartwig Szymborska Polony 1993.jpg|thumb|250px|Юлія Хартвіг, Віслава Шымборска і Анна Палоні]] У гэтых і наступных зборніках «Соль» (1962), «Сто пацех» (1967) паэтэса ўздымае філасофскія, маральна-этычныя і гуманістычныя праблемы, яны напоўнены паэтыкай споведзі і рэфлексійнасцю. У паэтычных кнігах «Вялікая лічба» (1976), «Людзі на мосце» (1986), «Канец і пачатак» (1993) адчуваюцца пошукі глыбіннага эместу, першапрычыны чалавечага быцця, сувязей паміж вечным і імгненным, тоесным і нятоесным, існуючым і неіснуючым, ім уласціва лаканічная метафара, рацыянальная канструкцыя твора, іронія, блізкая да гратэску, гульні, стылізацыі, пародыі, каламбура. У зборніку «Імгненне» (2002) няспынны пазнавальны рух думкі, унутранае самавыяўленне, абвостранае адчуванне дысгармоніі свету. У лірыцы Шымборска аддае перавагу свабоднаму [[верш]]у, напісанаму простай, незамыславатай мовай. Вершы часта маюць вельмі інтымны характар. Выдала больш за 20 кніг, яе творы перакладзеныя на дзясяткі моў. == Ацэнкі == Яна піша так, быццам гэта простая справа, на якую здольнае нават дзіця, — складаць вершы — так казалі пра яе крытыкі. Беларускі літаратар [[Альгерд Бахарэвіч]] заўважыў: {{Цытата| Што ні вазьмі ў Віславы Шымборскай — паўсюль словы зь ня самага тоўстага слоўніка, сьветлая глыбіня і нейкая падазроная чытэльнасьць: ну ня можа быць, каб паэзія другой паловы дваццатага стагодзьдзя так давалася ў рукі, а ня ў знакі, і настолькі не тлуміла, а наадварот, праясьняла галаву. Шымборска не размаўляе з інтэлектуаламі: нават знаходзячыся сярод іх, у іхных цёмных пакоях, яна гаворыць да ўсіх нас — ахвяраў усеагульнай пісьменнасьці<ref>''Бахарэвіч А.'' Каляндар Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2014. — С. 245.</ref>. }} Нямецкі літаратурны крытык [[Марсэл Райх-Ранікі]] характэрызаваў Шымборску як «найвыбітнейшую паэтэсу сваёй краіны, чыя надзвычай прадуманая, іранічная лірыка мае некаторую скіраванасць у бок [[філасофская лірыка|філасофскай лірыкі]]». == Прэміі і ўзнагароды == У [[1954]] г. Шымборска была ўзнагароджана [[Літаратурная прэмія Кракава|Літаратурнай прэміяй Кракава]], лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Польшчы 1955, у [[1963]] г. узнагароджана прэміяй польскага [[Міністэрства культуры Польшчы|міністэрства культуры]], у [[1990]] г. прэміяй [[Зігмунд Каленбах|Зігмунда Каленбаха]], у [[1991]] г. прэміяй [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Гётэ]], у [[1995]] г. прэміяй Гердэра. У тым жа годзе Віслава Шымборска атрымала ганаровы доктарскі тытул [[познань]]скага [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Універсітэта імя Адама Міцкевіча]]. У [[1996]] годзе, поруч з прэміяй польскага [[ПЭН-клуб]]а і [[прэмія Самуэля Багуміля Ліндэ|прэміяй Самуэля Багуміля Ліндэ]], Шымборска была ўзнагароджана Нобелеўскай прэміяй «''за яе творчасць, якая іранічна-дасканала раскрывае гістарычную і біялагічную сувязь у фрагментах чалавечай рэчаіснасці''». == Выбраная бібліяграфія == <table> <tr> <td valign=top> * Dlatego żyjemy (1952) * Pytania zadawane sobie (1954) * Wołanie do Yeti (1957) * Sól (1962) * 101 wierszy (1966) * Sto pociech (1967) * Wiersze wybrane (1967) * Poezje wybrane (1967) * Wszelki wypadek (1972) * Wielka liczba (1976) </td> <td valign=top> * Ludzie na moście (1986) * Poezje: Poems (edycja dwujęzyczna polsko-angielska) (1989) * Lektury nadobowiązkowe (1992) * Koniec i początek (1993) * Widok z ziarnkiem piasku (1996) * Sto wierszy — sto pociech (1997) * Chwila (2002) * Rymowanki dla dużych dzieci (2003) * Dwukropek (2005) * Tutaj (2009) * Wystarczy (2012) </td> </tr> </table> == Беларускія пераклады == На беларускую мову яе творы пераклалі [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|А. Брусевіч]], [[Анатоль Ільіч Вярцінскі|А. Вярцінскі]], [[Хрысціна Граматовіч|Х. Граматовіч]], А. Емяльянаў-Шыловіч, [[Марына Міхайлаўна Казлоўская|М. Казлоўская]], [[Алег Антонавіч Лойка|А. Лойка]], [[Еўдакія Якаўлеўна Лось|Е. Лось]], [[Марыя Аляксандраўна Мартысевіч|М. Мартысевіч]], [[Кацярына Сяргееўна Маціеўская|К. Маціеўская]], [[Ніна Іосіфаўна Мацяш|Н. Мацяш]], [[Сяргей Прылуцкі|С. Прылуцкі]], [[Аляксей Васілевіч Пысін|А. Пысін]], [[Наталля Леанідаўна Русецкая|Н. Русецкая]], [[Язэп Семяжон|Я. Семяжон]], [[Максім Танк|М. Танк]], [[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|А. Хадановіч]], [[Ян Чыквін|Я. Чыквін]], [[Віктар Мікітавіч Швед|В. Швед]], [[Ганна Валер’еўна Янкута|Ганна Янкута]]<ref>Галасы з-за небакраю: анталогія паэзіі свету ў беларускіх перакладах ХХ ст. Склад. М. Скобла. — Мн.: Лімарыус, 2008. — 896 с.</ref><ref>{{Крыніцы/БЭ|18-1|Шымборская Віслава||13}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/25258975.html|title=Усе вершы Шымборскай — па-беларуску|publisher=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2014-02-10|accessdate=2020-11-12}}</ref><ref>[https://litaratura.org/chytalnya?artid=86 Віслава Шымборская. Вершы]</ref><ref>{{Cite web |url=https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=55278 |title=Тэрмапілы |access-date=20 сакавіка 2024 |archive-date=27 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221127144320/https://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=55278 |url-status=dead }}</ref><ref>Партрэт з памяці. — Гутэнберг, 2024. — 352 с.</ref>. * Свет, варты вяртання: Лірыка / Пер. з пол. і камент. [[Ніна Іосіфаўна Мацяш|Н. Мацяш]]. — Мн.: Мастац. літ., 1991. — 150, [1] с. — (Паэзія народаў свету). * Хвіля: вершы на польскай мове і ў перакладзе на беларускую Ніны Мацяш / Віслава Шымборска. — Мінск: [[кнігазбор|Беларускі кнігазбор]], 2005. — 67 с. * Голас у абарону парнаграфіі [Вершы: Дзьве малпы Брэйгеля; Фатаздымак 11 верасьня; Тэрарыст, ён назірае; Сьпіс; Багіня плоднасьці эпохі палеаліту; Нічога двойчы] // № 6 (57) — 2007. С. 205—208. Пераклаў Сяргей Прылуцкі. * Двукроп’е: вершы / Віслава Шымборска. — Мінск : Про Хрысто, 2010. — 71 с. * Канец і пачатак: выбраныя вершы. — Мінск: І. П. Логвінаў, 2013. — 460 с. ** Канец і пачатак: выбраныя вершы. Другое выданьне. — Логвінаў, 2023. — 460 с. * Партрэт з памяці. — [[Гутэнберг (выдавецтва)|Гутэнберг]], 2024. — 352 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|18-1|Шымборская Віслава||13}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Wisława Szymborska}} * [https://litaratura.org/chytalnya?artid=86 Віслава Шымборская. Вершы] * [http://prajdzisvet.org/authors/119-shymborska-vislava.html prajdzisvet.org] ** [http://prajdzisvet.org/kit/64-z-knihi-tut.html З кнігі «Тут»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210102061951/http://prajdzisvet.org/kit/64-z-knihi-tut.html |date=2 студзеня 2021 }} * [https://litrazh.org/article/razvitanne-z-krayavidam Разьвітаньне з краявідам] * [https://poezja.org/wz/Szymborska_Wis%C5%82awa/ Віслава Шымборска, лірыка]{{ref-pl}} * [http://www.radyjo.net/4/91/Artykul/371042 radyjo.net]{{Недаступная спасылка}} {{Нобелеўская прэмія/літаратура}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шымборска Віслава}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Польшчы]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на польскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з французскай мовы]] t731nm7qww4larg8yenkhgfdx44audq Гая Дзмітрыевіч Гай 0 10966 5149477 4900939 2026-06-01T08:46:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149477 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч |поўнае імя = Гая Дзмітрыевіч Гай |арыгінал імя = {{lang-hy|Հայկ Բժշկյանց}} |дата нараджэння = 18.02.1887 (6) |месца нараджэння = |дата смерці = 11.12.1937 |месца смерці = |партрэт = Gayk Bzhishkyan.jpg |подпіс = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Расійская імперыя}}<br />{{Сцяг|СССР}} |гады службы = {{Сцяг Расіі}} — [[1917]]<br />{{Сцяг СССР}} [[1918]]—[[1935]] |званне = |род войскаў = |камандаваў = |частка = |бітвы = [[Першая сусветная вайна]], <br /> {{s|[[Грамадзянская вайна ў Расіі]]:}} * {{нп3|Сімбірская аперацыя||ru|Симбирская операция}}, * {{нп3|Сызрань-Самарская аперацыя||ru|Сызрань-Самарская операция}} |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга}} {{!}}} '''Узнагароды Расійскай імперыі:''' {{{!}} style="background: transparent" {{!}} [[Файл:Cross of St. George 3st.jpg|20px|link=Георгіеўскі крыж]] Георгіеўскі {{s|крыж 4 ступені}}{{!!}}[[Файл:Cross of St. George 3st.jpg|20px|link=Георгіеўскі крыж]] Георгіеўскі {{s|крыж 3 ступені}} {{!}}} |Commons = |Rodovid = |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = }} '''Гай Дзмітрыевіч Гай''' ('''Гайк Бжышкян(ц)''', {{lang-hy|Հայկ Բժշկյանց}}) {{ДН|18|2|1887|6}} — {{ДС|11|12|1937}} — савецкі ваеначальнік, Камкор, герой [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гай Гая Дмитриевич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 133 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. 11 снежня [[1937]] расстраляны падчас кампаніі {{нп3|Рэпрэсіі ў РСЧА 1937-1938|масавых рэпрэсій у РСЧА|ru|Репрессии в РККА 1937—1938}}. Пасля смерці Сталіна рэабілітаваны. == Біяграфія == === Раннія гады === [[Армянін]], нарадзіўся ў [[Тэбрыз|Таўрызе]] ([[Персія]]), у сям'і народнага настаўніка. У 1901 пераязджае ў [[Тбілісі|Тыфліс]], дзе вучыцца ў армянскай духоўнай семінарыі<ref name=ReferenceA>[http://karabah88.ru/history/persony/64_stalin_byl_ne_prav_poslav_gaia_na_eshafot.html Сталин был не прав, послав Гая на эшафот (Эдуард ГАСПАРЯН) (ПЕРСОНЫ. ИЗВЕСТНЫЕ АРМЯНЕ)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130526044013/http://karabah88.ru/history/persony/64_stalin_byl_ne_prav_poslav_gaia_na_eshafot.html |date=26 мая 2013 }} {{ref-ru}}</ref>. З 1903 года браў удзел у рэвалюцыйным руху ў Закаўказзі<ref name="БС"/>. Член [[РСДРП]] з 1904 года (паказваюць на яго ўступленне ў [[Сацыял-дэмакратычная партыя Гнчакян|Армянскую сацыял-дэмакратычную (гнчакскую) партыю]] і ў атрад {{нп3|Армянскія федаі|фідаінаў|ru|Армянские федаи}}<ref name=ReferenceA />). Пасля заканчэння школы інструктараў і афіцэраў у Тыфлісе добраахвотна адправіўся на фронт. Камандуе ротай армянскіх добраахвотнікаў у шостай дружыне, якая ваявала на [[Каўказскі фронт (Першая сусветная вайна)|Каўказскім фронце]] супраць туркаў. У першую сусветную вайну даслужыўся да чыну [[штабс-капітан]]а, генералам [[Мікалай Мікалаевіч Юдзеніч|Юдзенічам]] быў узнагароджаны трыма Георгіеўскімі крыжамі<ref name=ReferenceA />. === Служба ў РСЧА === Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] ўступіў у [[РКП(б)]]. Падчас [[Грамадзянская вайна ў Расіі|Грамадзянскай вайны]] на чале сфармаваных ім частак вёў барацьбу супраць [[Паўстанне Чэхаславацкага корпуса|Чэхаславацкага корпуса]] і {{нп3|Арэнбургскі Казачы Круг|Арэнбургскіх казакоў генерала Дутава|ru|Оренбургский Казачий Круг}}. У ліпені 1918 кіраваў абаронай [[Ульянаўск|Сімбірска]]. Нягледзячы на значную перавагу ў жывой сіле, артылерыі і выбары пазіцыі для абароны пацярпеў паразу ад наступу {{нп3|Народная армія|белых частак|ru|Народная армия}} падпалкоўніка [[Уладзімір Оскаравіч Капель|У. О. Капеля]], які ўзяў горад 21 ліпеня 1918. Камандаваў наступнымі часткамі і злучэннямі: * ліпень — лістапад 1918 г.: {{нп3|24-я стралковая дывізія|1-я Сімбірская пяхотная дывізія|ru|24-я стрелковая дивизия}}<ref name="БС"/> (з лістапада 1918 — [[24-я стралковая дывізія|24-я Сімбірская]]), якая ўзяла [[Ульянаўск|Сімбірск]] і атрымала найменне «Самара-Ульянаўская Жалезная дывізія». За яго подпісам адпраўлена вядомая тэлеграма [[Ленін]]у, які папраўляўся пасля замаху: «Узяцце вашага роднага горада, гэта адказ за адну вашу рану, а за іншую рану будзе Самара». У дывізіі служыў [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Г. К. Жукаў]], які пасля з вялікай павагай адгукаўся пра Гая ў сваіх мемуарах. Менавіта па ініцыятыве Гая Жукаў ў 1924 годзе паступіў у Вышэйшую кавалерыйскую школу ў Маскве. * снежань 1918 — чэрвень 1919 г.: {{нп3|1-я армія, РСЧА|1-я армія|ru|1-я армия (РККА)}}<ref name="БС"/> ў складзе [[Усходні фронт РСЧА|Усходняга фронту РСЧА]], якую прыняў пасля адбыцця [[Міхаіл Мікалаевіч Тухачэўскі|М. М. Тухачэўскага]] на Паўднёвы фронт і якой камандаваў падчас {{нп3|Вясновы наступ Рускай арміі, 1919|вясновага наступу белых|ru|Весеннее наступление Русской армии (1919)}}; * жнівень-верасень 1919 г.: {{нп3|42-я стралковая дывізія, фарміравання 1919 года|42-я стралковая дывізія|ru|42-я стрелковая дивизия (формирования 1919 г.)}} {{нп3|Паўднёвы фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёвага фронту|ru|Южный фронт (Гражданская война)}}; * з 25 верасня 1919 года па 3 сакавіка 1920 года<ref name="kav_gv_kom">[http://www.rkka.ru/cavalry/Gv/kav_gv_kom.html rkka.ru. cavalry. Кавалерия гражданской войны. Командный состав кавалерийских соединений и объединений] {{ref-ru}}</ref>: {{нп3|1-я Каўказская кавалерыйская дывізія|1-я Каўказская «дзікая» кавалерыйская дывізія|ru|1-я Кавказская кавалерийская дивизия}} {{нп3|Паўднёвы фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёвага фронту|ru|Южный фронт (Гражданская война)}}. Вясной 1920 камандаваў 2-м каўказскім кавалерыйскім корпусам {{нп3|Паўднёвы фронт, Грамадзянская вайна|Паўднёвага фронту РСФСР|ru|Южный фронт (Гражданская война)}}. Падчас [[Польска-савецкая вайна|савецка-польскай вайны]] — камандуючы {{нп3|3-і Кавалерыйскі корпус|3-м кавалерыйскім корпусам|ru|3-й кавалерийский корпус}}<ref name="БС"/>, гераічна дзеючым на [[Заходні фронт (Грамадзянская вайна ў Расіі)|Заходнім фронце РСФСР]]. У жніўні 1920 3-і Кавалерыйскі корпус з часткамі {{нп3|4-я армія, РСЧА|4-й арміі|ru|4-я армия (РККА)}} быў акружаны польскімі войскамі, пасля найцяжэйшых баёў {{нп3|інтэрнаванне|інтэрнаваны|ru|Интернирование}} ва [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]]. У 1922 годзе [[наркам]]ваенмар [[Армянская ССР|Арменіі]]<ref name="БС"/>, пасля займаўся ваенна-педагагічнай і навуковай працай. У 1923 годзе скончыў {{нп3|Ваенна-акадэмічныя курсы вышэйшага камандавання РСЧА|Вышэйшыя ваенна-акадэмічныя курсы|ru|Военно-академические курсы высшего комсостава РККА}}. У маі таго ж года камандзір і ваенкам {{нп3|7 кавалерыйская дывізія, РСЧА|7-й кавалерыйскай дывізіі|ru|7-я кавалерийская дивизия (РККА)}}, потым [[3-і кавалерыйскі корпус|3-га кавалерыйскага корпуса]]. У 1924—1925 гадах начальнік ваеннага гарнізона [[Мінск]]а. З 1926 года працягнуў вучобу ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваенную акадэмію імя Фрунзэ]]. Пасля яе заканчэння ў 1927 годзе<ref name="БС"/>, загадвае там кафедрай і праз два гады абараняе дысертацыю. У 1933—1935 гадах прафесар кафедры ваеннай гісторыі {{нп3|Ваенна-паветраная інжынерная акадэмія імя М. Я. Жукоўскага|Ваенна-паветранай акадэміі імя Жукоўскага|ru|Военно-воздушная инженерная академия имени Н. Е. Жуковского}}<ref name="БС"/>. Аўтар кніг «У баях за Савецкую Беларусь» і нарыса аперацый 3-га коннага корпуса (абедзве непублікаваныя). === Апала і гібель === У чэрвені 1935 быў зняты з усіх пастоў, звольнены з войска, выключаны з партыі. [[3 ліпеня]] 1935 быў арыштаваны па абвінавачванні ў «стварэнні ваенна-фашысцкай арганізацыі ў РСЧА». У лісце [[Генрых Рыгоравіч Ягода|Генрыху Ягодзе]] са следчага ізалятара прызнаў, што, «будучы выпіўшы, у прыватнай гутарцы з беспартыйным, сказаў, што „трэба прыбраць Сталіна, усё роўна яго прыбяруць“»<ref name="strakh">Соколов Б. В. Наркомы страха. М.: АСТ-Пресс, 2001. С. 78</ref>. Жонка Гая, Наталля Якаўлеўна звярнулася па дапамогу да старога рэвалюцыянера {{нп3|Пётр Аляксеевіч Кобазеў|Пятра Кобазева|ru|Кобозев, Пётр Алексеевич}}, якому Сталін праз памочніка перадаў: «НКУС разбярэцца». [[15 кастрычніка]] 1935 года быў прысуджаны [[Адмысловая нарада пры НКУС СССР|Адмысловай нарадай пры НКУС СССР]] па абвінавачванні ў дачыненні да контррэвалюцыйнай групы да 5 гадоў лагераў<ref name="memor">Сайт таварыства [[Мемарыял (арганізацыя)|«Мемарыял»]]</ref>. Пры перасылцы ў Яраслаўскую турму 22 кастрычніка 1935 года здзейсніў пабег<ref>[http://www.urantia-s.com/library/shreider-nkvd-2 Шрейдер М. П. НКВД изнутри: Записки чекиста. — М. : Возвращение, 1995.]</ref>, але ўжо праз некалькі дзён быў затрыманы супрацоўнікамі НКУС<ref>[http://pki.botik.ru/articles/p-ivanov1989gai.pdf Мясников, В. Последний бой Гая // Коммунар. — 1989.]</ref><ref>{{артыкул|загаловак=Как комкор Гай наркому Ягоде свинью подложил|спасылка=http://gazeta.aif.ru/online/longliver/83/19_01|выданне= «АиФ Долгожитель»|год=9 декабря 2005 г.|нумар=23 (83)}}</ref>. Два гады знаходзіўся ў зняволенні. У канцы [[1937]] ([[11 снежня]]) у ходзе кампаніі [[Рэпрэсіі ў РСЧА 1937-1938|масавых «чыстак» у РСЧА]] быў расстраляны{{заўвага|У справе Гая змяшчаецца абвінавачванне ва ўдзеле «ў антысавецкай тэрарыстычнай арганізацыі правых»<ref>АП РФ, оп. 24, дело 413, лист 252, [http://lists.memo.ru/d7/f487.htm Списки жертв] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110131071108/http://lists.memo.ru/d7/f487.htm |date=31 студзеня 2011 }}</ref>.}}. Пасля смерці Сталіна рэабілітаваны і адноўлены ў партыі (пасмяротна). == Узнагароды == * За ўдзел у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] узнагароджаны двума [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскімі крыжамі]] і адным [[Георгіеўская медаль|медалём]]. * Быў двойчы ўзнагароджаны [[Ордэн Чырвонага Сцяга|Ордэнам Чырвонага Сцяга]]<ref name="http://rkka.ru/">[http://rkka.ru/handbook/personal/okz.htm КАВАЛЕРЫ ОРДЕНА КРАСНОГО ЗНАМЕНИ РСФСР], Присвоение 2-oго ордена Красного Знамени.</ref>: у [[1918]] годзе за баявыя дзеянні ў раёне [[Волга|Волгі]] і ў [[1920]] годзе за польскую кампанію<ref name="http://rkka.ru/" />. * ганаровы грамадзянін Мінска<ref>[http://www.noev-kovcheg.ru/mag/2012-10/3269.html Гая Дмитриевич Гай, «Железный» комдив] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140429080144/http://www.noev-kovcheg.ru/mag/2012-10/3269.html |date=29 красавіка 2014 }}</ref> == Памяць == [[Файл:1967 CPA 3503.jpg|right|250px|thumb|[[Паштовая марка]] СССР, [[1967]]]] * У [[1959]] годзе ў [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай вобласці]], як мяркуецца, імем Гая названы названы [[Гай (горад)|горад]]. * У Ерэване яго імем названы праспект, а таксама пастаўлены помнік. * У Чыгуначным раёне горада [[Ульянаўск]]а ў [[1967]] годзе яго імем названа вуліца, якая стала праспектам, а таксама ўзведзены помнік. * Маюцца таксама вуліцы Гая ў гарадах [[Гродна]], [[Мінск]]<ref name="БС"/>, [[Самара]], [[Арэнбург]] і [[Стары Аскол]]; і бульвар Гая ў горадзе [[Тальяці]]. * У цэнтральнай частцы г. [[Арэнбург]]а ў гонар Г. Д. Гая названая вуліца, на якой усталяваны яго бюст. * У [[1963]] годзе ў яго гонар быў названы рачной пасажырскі цеплаход {{нп3|Дунай, тып рачных судоў|праекта 305|ru|Дунай (тип речных судов)}} «Камдзіў Гай». * У [[1967]] годзе была выпушчаная [[паштовая марка]] СССР, прысвечаная Гаю. * Гайк Бжышкян некалькі разоў згадваецца ў рамане {{нп3|Хачык Дашценц|Хачыка Дашценца|ru|Khachik Dashtents}} «Кліч аратых», які апавядае аб партызанскай барацьбе армянскіх [[гайдукі|гайдукоў]] супраць [[Асманская імперыя|асманскіх]] уладаў на рубяжы XIX—XX стагоддзяў. * Г. Д. Гай — персанаж фільмаў «Пыл пад сонцам» (Літоўская кінастудыя, 1977) і «{{нп3|Падданыя рэвалюцыі, фільм|Падданыя рэвалюцыі|ru|Подданные революции (фильм)}}» (Свярдлоўская кінастудыя, 1987). * Г. Д. Гай — персанаж рамана «Дыктатар» (Выдавецкі дом «Армада», 1998). == Сачыненні == * ''Первый удар по Колчаку''. Ленинград, 1926. * [http://leb.nlr.ru/edoc/317186/На-Варшаву!-Действия-3-конного-корпуса-на-Западном-фронте-Июль-август-1920-г ''На Варшаву! Действия 3 конного корпуса на Западном фронте''. Москва — Ленинград, 1928.]{{Недаступная спасылка}} * ''В боях за Симбирск''. Ульяновск, 1928. == Заўвагі == {{Заўвагі}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Гай, Гая Дмитриевич // Гражданская война и военная интервенция в СССР: Энциклопедия. — М., 1983. — С. 138. * [http://leb.nlr.ru/edoc/317186/%D0%9D%D0%B0-%D0%92%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B2%D1%83 Гай, Гая Дмитриевич (Канд. ист. наук; 1887—1937) // На Варшаву! Действия 3 конного корпуса на Западном фронте. Июль-август 1920 г.]{{Недаступная спасылка}} * {{кніга |аўтар = [[Гайк Аршакавіч Арапецян|Айрапетян Г. А.]] |частка = |загаловак = Железный Гай |арыгінал = |спасылка = |адказны = Предисловие [[Сямён Міхайлавіч Будзённы|С. М. Будённого]] |выданне = |месца = М. |выдавецтва = [[Воениздат]] |год = 1980 |том = |старонкі = |старонак = 124 |серыя = Полководцы и военачальники |isbn = |тыраж = }} * ''{{нп3|Аляксандр Міхайлавіч Дунаеўскі|Дунаевский А. М.|ru|Дунаевский, Александр Михайлович}}'' По следам Гая. — Свердловск: Средне-Уральское книжное издательство, 1975. — 272 с. * ''Лазарев С. Е.'' Подрезанные крылья (Неизвестное из жизни спецслужб) // Военно-исторический журнал. 2012. № 5 (625). С. 66-70. * ''Лазарев С. Е.'' Судьба комкора Г. Д. Гая в контексте трагических событий 1930-х гг. // История в подробностях. «Большой террор». Москва, 2012. № 6 (24). С. 22-27. * ''{{нп3|Сяргей Яўгенавіч Лазараў|Лазарев С. Е.|ru|Лазарев, Сергей Евгеньевич}}'' Социокультурный состав советской военной элиты 1931—1938 гг. и её оценки в прессе русского зарубежья. — Воронеж: Воронежский ЦНТИ — филиал ФГБУ «РЭА» Минэнерго России, 2012. — 312 с. — 100 экз. — ISBN 978-5-4218-0102-3 * {{артыкул |аўтар = |загаловак = Железный Гай |спасылка = http://ulpressa.ru/news/2010/09/18/article131285/ |мова = |выданне = Губернский вестник |тып = |год = 2010 |том = |нумар = |старонкі = |doi = |issn = }}{{Недаступная спасылка}} * М. Шумейка. Камандзір жалезнай дывізіі // {{крыніцы/ПГКБ|1987|1}}. С.40—43. == Спасылкі == * [http://www.noev-kovcheg.ru/mag/2012-10/3269.html Гая Дмитриевич Гай, «Железный» комдив] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140429080144/http://www.noev-kovcheg.ru/mag/2012-10/3269.html |date=29 красавіка 2014 }} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гай Гая Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Арменіі]] [[Катэгорыя:Члены РСДРП]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Георгіеўскім медалём]] [[Катэгорыя:Царскія афіцэры на службе ў РСЧА]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Грамадзянскай вайны ў Расіі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Палітыкі Арменіі]] [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя военачальнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Военачальнікі СССР]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] iye0eh39de2h29s62r5gitnlmureb3a Віўнева 0 11970 5149398 4891363 2026-05-31T21:32:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149398 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Віўнева |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 55|lat_sec = 45 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 26|lon_sec = 43 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Іванаўскі |сельсавет = Адрыжынскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242988972 }} '''Ві́ўнева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viŭnieva}}, {{lang-ru|Вивнево}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Адрыжынскі сельсавет|Адрыжынскага сельсавета]]. == Гісторыя == Перад вайной у вёсцы жыло 125 чалавек у 25 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/666 Вивнево] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306083322/http://db.narb.by/search/666 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў ліпені 1944 года гітлераўцамі было спалена 25 дамоў<ref name="Бер"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Адрыжынскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Адрыжынскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]] jsy9fbqmy9fwhs32yk4wwh6rtttbyey ФК БАТЭ 0 12443 5149341 5142403 2026-05-31T16:31:19Z JerzyKundrat 174 /* Дасягненні */ 5149341 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = БАТЭ | Лагатып = ФК БАТЭ (2020).gif | ШырыняЛагатыпа = 190px | ПоўнаяНазва = ТАА «Футбольны клуб БАТЭ» | Мянушкі = | Горад = [[Барысаў]], [[Беларусь]] | Заснаваны = [[1996]]<ref>{{cite web|title=История развития футбола в Борисове|url=http://fcbate.by/ru/history/historical-information|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|access-date=2023-12-06|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803052409/http://fcbate.by/ru/history/historical-information |archive-date=2017-08-03|url-status=dead}}</ref> | Стадыён = [[Барысаў-Арэна]] | Умяшчальнасць = 13400 | Кіраўнік = [[Андрэй Капскі]] | ПасадаКіраўніка = Старшыня праўлення | Трэнер = [[Ігар Крывушэнка]] | Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] | Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] | Месца = 5 месца | Сайт = https://www.fcbate.by/ <!-- Форма --> | pattern_la1 = _bate21h | pattern_b1 = _bate21h | pattern_ra1 = _bate21h | pattern_sh1 = _adidasblue | pattern_so1 = _3_stripes_blue | leftarm1 = FFEE00 | body1 = FFEE00 | rightarm1 = FFEE00 | shorts1 = FFEE00 | socks1 = FFEE00 | pattern_la2 = _bate21a | pattern_b2 = _bate21a | pattern_ra2 = _bate21a | pattern_sh2 = _adidasyellow | pattern_so2 = _3_stripes_yellow | leftarm2 = 0000BB | body2 = 0000BB | rightarm2 = 0000BB | shorts2 = 0000BB | socks2 = 0000BB }} '''БАТЭ''' — беларускі футбольны клуб з горада [[Барысаў]]. Хатні стадыён — [[Барысаў-Арэна]]. Каманда была заснавана ў 1996 годзе. Першы беларускі клуб, які прайшоў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]] і [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]. == Гісторыя == === 1973—1981 === У год стварэння БАТЭ (футбольны клуб [[Барысаўскі завод аўтатрактарнага электраабсталявання|Барысаўскага завода аўтатрактарнага электраабсталявання]]) выступаў ва ўсходняй зоне другой групы (Д2) чэмпіянату БССР. Ужо першы сезон склаўся для БАТЭ ўдала. Па яго выніках каманда дасягнула магчымасці на наступны год выступаць у чэмпіянаце рэспублікі. У 1974 годзе БАТЭ дасягнуў першага поспеху — стаў чэмпіёнам БССР, выйграўшы за сезон 15 матчаў з 18 праведзеных. Аднак у наступным, 1975 годзе, БАТЭ прыйшлося задавальняцца толькі пятым месцам. У 1976 годзе БАТЭ аформіў своеасаблівы дубль, выйграўшы чэмпіянат і Кубак БССР. У далейшым БАТЭ яшчэ раз станавіўся чэмпіёнам (1979), срэбным прызёрам (1978) чэмпіянату БССР і двойчы займаў чацвёртае месца (1977, 1981). У 1981 годзе каманда была расфарміравана. === 1996—2006 === ==== 1996—1998 гады ==== У [[1996]] годзе ініцыятыўная група вырашыла адрадзіць клуб. Прэзідэнтам футбольнага клуба БАТЭ быў абраны [[Анатоль Капскі]], галоўным трэнерам стаў [[Юрый Іосіфавіч Пунтус|Юрый Пунтус]]. За два першых гады сваёй новай гісторыі клуб выйграў першынства [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]] і, фінішаваўшы другім у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай]], выйшаў у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]], дзе ў [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1998|1998]] годзе адразу заваяваў срэбныя медалі. ==== 1999 год ==== У [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1999|1999 годзе]] БАТЭ захапіў лідарства з першых тураў і, так і не аддаўшы яго нікому, упершыню ў сваёй гісторыі стаў чэмпіёнам Рэспублікі Беларусь. 1999 год таксама стаў для клуба дэбютным у еўракубках. За БАТЭ тады выступалі пазнейшыя лідары зборнай Беларусі [[Аляксандр Глеб]], [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]], а таксама будучы галоўны трэнер [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка|Віктар Ганчарэнка]]. ==== 2000—2001 гады ==== [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2000|2000]] год ізноў стаў для БАТЭ «срэбным». Чэмпіянат [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2001|2001]] года прынёс клубу бронзавыя ўзнагароды. ==== 2002 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] годзе стаў для БАТЭ неадназначным. Барысаўчане ўпершыню прабіліся ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], але з лікам 0:2 саступілі «[[ФК Гомель|Гомелю]]». Удала склаўся сезон на еўрапейскай арэне. Выступаючы ў [[Кубак Інтэртота|Кубку Інтэртота]], БАТЭ атрымаў упэўненую перамогу над прадстаўніком нямецкай [[Чэмпіянат Германіі па футболе|Бундэслігі]], клубам «[[ФК Мюнхен-1860|Мюнхен-1860]]», а затым практычна на роўных згуляў з італьянскай «[[ФК Балоння|Балонняй]]». На фінішы чэмпіянату БАТЭ ў адчайнай барацьбе дагнаў «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]», які лідыраваў. У «залатым» матчы чэмпіянату атрымаў у дадатковы час перамогу з лікам 1:0, дзякуючы голу Валерыя Тарасенкі. ==== 2003 год ==== У чэмпіянаце [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] года БАТЭ, нягледзячы на ўпэўненую гульню, да канца сезона заставаўся на пятым месцы. У апошнім туры чэмпіянату яму належала сустракацца на выездзе з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». Гэта сустрэча павінна была даць адказ на пытанне, на якім месцы апынецца БАТЭ: на другім ці пятым. Але матч завяршыўся ўпэўненай перамогай БАТЭ 4:0, і каманда зноў заваявала срэбныя медалі. ==== 2004 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004 годзе]] БАТЭ, які няўдала выступіў у [[Кубак УЕФА|Кубку УЕФА]], на фінішы чэмпіянату зноў прэтэндаваў на самыя высокія месцы. Перад апошнім турам ён адставаў ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» на два ачкі. І зноў апошняя сустрэча чэмпіянату мела быць з лідарам на выездзе. Аднак гэтым разам леташняму трыўмфу не наканавана было паўтарыцца. Саступіўшы 0:2, БАТЭ заняў другое месца. ==== 2005 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] года стаў самым цяжкім у гісторыі БАТЭ. Па-першае, у канцы папярэдняга сезона каманду пакінуў яе нязменны трэнер Юрый Пунтус, якога на трэнерскім мастку БАТЭ змяніў [[Ігар Крывушэнка]]. Па-другое, у новы клуб Пунтуса перайшлі шэраг маладых гульцоў, на якіх у гэтым сезоне ўскладаліся вялікія надзеі. БАТЭ саступіў у фінале [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка]] [[ФК Партызан Мінск|МТЗ-РІПА]], а па выніках чэмпіянату апынуўся на пятым месцы, упершыню ў найноўшай гісторыі застаўшыся без медалёў. ==== 2006 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006 годзе]] адзначаўся дзесяцігадовы юбілей узнаўлення клуба. І БАТЭ годна адзначыў гэту дату. Барысаўчане ўпершыню сталі ўладальнікамі [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. У фінале ў дадатковы час яны з лікам 3:1 перамаглі салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». У чэмпіянаце БАТЭ таксама фінішаваў першым, такім чынам, зрабіўшы своеасаблівы дубль. Але на еўрапейскай арэне клуб выступіў не ўдала, саступіўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе Кубка УЕФА казанскаму «Рубіну» ў абедзвюх сустрэчах з агульным лікам 0:5. === 2007—2011 === ==== 2007 год ==== У 2007 годзе БАТЭ выйшаў у трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ прайграў у гасцях кіпрскаму [[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛу]] 0:2, аднак у хатнім матчы пераламіць вынік двухраундавага супрацьстаяння на сваю карысць, перайграўшы праціўніка з лікам 3:0. У другім матчы быў упэўнена перайграны ісландскі «[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]]» — 3:1 на выездзе, 1:1 у хатнім матчы. У трэцім раўндзе праціўнікам БАТЭ быў румынскі клуб «[[ФК Сцяўа|Сцяўа]]». Першы матч у Барысаве завяршыўся з лікам 2:2, у другім матчы мацней былі румыны — 2:0. Выбыўшы з розыгрышу Лігі чэмпіёнаў, БАТЭ ў першым раўндзе Кубка УЕФА сустракаўся з іспанскім «[[ФК Вільярэал|Вільярэалам]]» — самым рэйтынгавым клубам розыгрышу — і атрымаў дзве паразы: 1:4 на выездзе і 0:2 на мінскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]]». У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|чэмпіянаце Беларусі]] БАТЭ датэрмінова, за чатыры тура да фінішу, заваяваў чэмпіёнскі тытул. У розыгрышы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] БАТЭ зноў дайшоў да фіналу, дзе ў серыі пасляматчавых пенальці саступіў брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]». У канцы года [[Ігар Крывушэнка]] нечакана сышоў на пост галоўнага трэнера мінскага «Дынама», галоўнага суперніка барысаўчан. Яго месца заняў [[Віктар Ганчарэнка]], які ўзначальваў дубль БАТЭ. ==== 2008 год ==== [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] год стаў асаблівым як у гісторыі БАТЭ, так і ўсяго беларускага футбола. БАТЭ пераадолеў трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] і стаў першым у гісторыі беларускага футбола клубам, які здолеў прабіцца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009#Групавы раўнд#Група H|групавы этап Лігі чэмпіёнаў]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе ў супернікі БАТЭ дастаўся [[Ісландыя|ісландскі]] «[[ФК Валюр|Валюр]]», які быў пераможаны з агульным лікам 3:0 (2:0 дома і 1:0 у гасцях). У другім кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ па суме дзвюх сустрэч сенсацыйна адолеў [[Бельгія|бельгійскі]] «[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт]]»: 2:1 у гасцях і 2:2 у хатняй сустрэчы. У трэцім кваліфікацыйным раўндзе супернікам БАТЭ быў [[Балгарыя|балгарскі]] «[[ФК Леўскі|Леўскі]]». Матч у [[Сафія|Сафіі]] скончыўся з лікам 1:0 у карысць БАТЭ, а ў адказнай гульні ў Барысаве каманда забяспечыла неабходную нічыю 1:1. У групавой стадыі БАТЭ патрапіў у групу H, разам з «[[ФК Рэал Мадрыд|Рэалам]]» (Мадрыд), «[[ФК Ювентус|Ювентусам]]» (Турын), «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зенітам]]» (Санкт-Пецярбург). У першай гульні на выездзе БАТЭ саступіў «Рэалу» з лікам 0:2. У другой сваёй гульні з «Ювентусам» (2:2) БАТЭ стаў першым беларускім футбольным клубам, які набраў ачкі ў групавым этапе самага прэстыжнага еўрапейскага турніру. У трэцяй гульні на выездзе БАТЭ згуляў унічыю 1:1 з «Зенітам» з Санкт-Пецярбурга, а ў чацвёртай прайграў яму ў [[Мінск]]у з лікам 0:2. У апошняй гульні групавога турніру БАТЭ згуляў з «Ювентусам» у нічыю з лікам 0:0, і ў выніку набраўшы 3 ачка ў 6 гульнях, клуб заняў апошняе месца ў групе і скончыў свой выступ у еўракубках. 31 кастрычніка 2008 года БАТЭ стаў пяцікратным чэмпіёнам Беларусі. У гэты дзень быў згуляны перанесены матч 17-га тура, у ім падапечныя [[Віктар Ганчарэнка|Віктара Ганчарэнкі]] перамаглі жодзінскае «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» з лікам 2:1 і за два тура да фінішу сталі недасягальнымі для іншых камандаў. ==== 2009 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009 годзе]] барысаўчанам не атрымалася паўтарыць поспех 2008-га ў Еўропе. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|Лізе чэмпіёнаў УЕФА]] БАТЭ дайшоў да трэцяга раўнда (у другім перайграўшы 2 разы з лікам 2:0 македонскі клуб «[[ФК Македонія|Македонія]]» са Скоп’я), дзе саступіў па суме двух матчаў латвійскаму «[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілсу]]» (0:1 і 2:1, [[Гол на выездзе|па галах на выездзе]]). Пасля гэтага каманда патрапіла ў плэй-оф [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы УЕФА]], дзе сустрэлася з балгарскім «[[ФК Літэкс|Літэксам]]» (Ловеч). У першым матчы на сваім стадыёне беларусы прайгралі 0:1. Аднак у матчы ў адказ барысаўчане здолелі ў асноўны час адквітаць гэты дэфіцыт, а ў дадатковае — ўпэўнена развіць гэты поспех, у выніку — перамога 4:0 і пуцёўка ў [[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010#.D0.93.D1.80.D1.83.D0.BF.D0.BF.D0.B0 I|групавы этап Лігі Еўропы УЕФА]]. Розыгрыш у групавым этапе БАТЭ пачаў з дзвюх параз: ад «Бенфікі» — 0:2 і «Эвертана» — 1:2 (гол на рахунку Дзмітрыя Ліхтаровіча). У наступным матчы была атрымана валявая перамога над грэчаскім [[ФК АЕК|АЕКам]] 2:1 (Паўлаў, Алумона). У Грэцыі праціўнікі разышліся мірам — 2:2 (Радзівонаў, Валадзько), а пасля хатняй паразы ад «Бенфікі» 1:2 (Сасноўскі) барысаўчане страцілі шанцы на працяг барацьбы ў Лізе Еўропы. У заключным матчы групавога турніру барысаўчане на выездзе абгулялі «Эвертан» з лікам 1:0 (Юрэвіч) і з 7 ачкамі занялі 3 месца. 5 кастрычніка 2009 года, атрымаўшы перамогу над наваполацкім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» на полі барысаўскага гарадскога стадыёна, БАТЭ ў чацвёрты раз запар і шосты раз у найноўшай гісторыі стаў чэмпіёнам Беларусі. Яшчэ ў першым тайме ў вароты гасцей былі забіты чатыры безадказных мяча. ==== 2010 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] стартаваў для БАТЭ 8 сакавіка, калі ў матчы c уладальнікам Кубка Беларусі 2008/09 [[наваполацк]]ім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» быў разыграны першы ў гісторыі [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубак Беларусі]]. Перамогшы ў серыі пасляматчавых пенальці, барысаўчане сталі першымі ўладальнікамі трафея. 23 мая [[2010]] года ў [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2009—2010|фінальным матчы]] за [[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Кубак Беларусі]] на мінскім стадыёне «Дынама», БАТЭ з лікам 5:0 разграміў [[Жодзіна|жодзінскае]] «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» і ў другі раз у сваёй гісторыі стаў уладальнікам Кубка. 26 жніўня 2010 года заваяваў права гуляць у групавым этапе Лігі Еўропы. Папярэдне быў абыграны ісландскі «Хабнафіёрдур» (5:1 дома, 1:0 у гасцях), затым параза па суме 2 матчаў ад дацкага «Капенгагена» (0:0 дома і 2:3 у гасцях) у Лізе чэмпіёнаў. Затым у кваліфікацыі Лігі Еўропы быў двойчы абыграны партугальскі «Марыціму» (3:0 дома і 2:1 у гасцях). Па выніках лёсавання супернікамі БАТЭ сталі нідэрландскі АЗ (перамога 4:1 дома, параза 0:3 у гасцях), «Дынама» (Кіеў; 2:2 у гасцях, параза 1:4 дома), «Шэрыф» (Ціраспаль; перамога 1:0 у гасцях; перамога 3:1 дома). Па выніках групавога турніру барысаўчане ўпершыню выйшлі ў 1/16 фіналу еўрапейскага кубка, дзе па суме дзвюх сустрэч саступілі французскаму «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]» (2:2 дома і 0:0 на выездзе). 13 лістапада 2010, абыграўшы ў гасцявым матчы клуб [[ФК Белшына|«Белшына» (Бабруйск)]], БАТЭ датэрмінова стаў чэмпіёнам Беларусі сезона 2010 года. ==== 2011 год ==== 2 жніўня 2011 гады клуб атрымаў права гуляць у раўндзе плэй-оф чэмпіёнскай кваліфікацыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Лігі чэмпіёнаў]], абыграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе «[[ФК Лінфілд|Лінфілд]]» (1:1 у гасцях, 2:0 хаты), а ў трэцім — «[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас]]» (0:0 у гасцях, 3:1 хаты). 24 жніўня БАТЭ абыграў аўстрыйскі «Штурм» у гасцях 0:2 (1:1 дома) і другі раз у сваёй гісторыі выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, атрымаўшы, пры гэтым, месца ў трэцім кошыку. Па выніках лёсавання БАТЭ адправіўся ў групу H разам з «[[ФК Барселона|Барселонай]]», «[[ФК Мілан|Міланам]]» і «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]). [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Ліга чэмпіёнаў]] далася БАТЭ цяжка. Першы матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) быў згуляны з лікам 1:1. У другім матчы БАТЭ саступіў «[[ФК Барселона|Барселоне]]» з лікам 0:5. У трэцім матчы саступіў «[[ФК Мілан|Мілану]]» 0:2. Чацвёрты матч быў, мабыць, лепшым у гэтай Лізе чэмпіёнаў. БАТЭ згуляў унічыю з «[[ФК Мілан|Міланам]]» 1:1. Пяты матч быў важны: у ім вырашаўся далейшы ўдзел у Лізе Еўропы. БАТЭ прайграў матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) і амаль страціў шанцы на трэцяе месца ў групе. Апошні матч у Барселоне быў прайграны з лікам 4:0, і БАТЭ завяршыў удзел у турнірах. У гэтым жа годзе клуб у шосты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2012 год === У 2012 годзе БАТЭ ў другі раз запар выйшаў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]. У першых двух матчах барысаўчане сенсацыйна перамаглі французскі «[[ФК Ліль|Ліль]]» (3:1) і нямецкую «[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыю]]» (3:1). Але ў двух наступных прайгралі іспанскай «[[ФК Валенсія|Валенсіі]]» (0:3 і 2:4). Пасля чаго БАТЭ саступіў «Ліля» (0:2) і «Баварыі» (1:4) і, заняўшы трэцяе месца ў групе, перайшоў у Лігу Еўропы. Дарэчы, «Баварыя» ў тым сезоне атрымала ўпэўненую перамогу ў Лізе чэмпіёнаў, а БАТЭ стаў адзіным клубам, які змог забіць мюнхенцам больш за два мячы ў адным матчы. 11 лістапада перамог з лікам 5:1 клуб «[[ФК Мінск|Мінск]]» і датэрмінова ў сёмы раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2013 год === У пачатку 2013 БАТЭ гуляў у матчах 1/16 Лігі Еўропы супраць турэцкага «[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ]]». У сувязі з рэканструкцыяй мінскага стадыёна «Дынама», дзе БАТЭ звычайна праводзіў міжнародныя сустрэчы, клуб быў вымушаны шукаць іншую пляцоўку. У выніку матч прайшоў у Гродна. Нягледзячы на тое, што «Фенербахчэ» амаль увесь матч было ў меншасці, матч скончыўся ўнічыю 0:0. У адказным матчы БАТЭ прапусціў з пенальці (0:1) і скончыў выступленне ў турніры. У чэмпіянаце 2013 БАТЭ стартаваў не вельмі ўпэўнена, у выніку чаго лідарства ў табліцы перахапіў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». Улетку барысаўчане наладзілі гульню, і, атрымоўваючы перамогу за перамогай, пачалі даганяць салігорскі клуб. Расчараваннем для аматараў клуба стала выступленне БАТЭ ў Лізе чэмпіёнаў. На першай жа стадыі (2-і кваліфікацыйны раўнд) барысаўскі клуб саступіў казахстанскаму «[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёру]]» з Караганды (0:1 дома і 0:1 у гасцях) і выбыў з розыгрышу еўракубкаў. 21 верасня 2013 БАТЭ ў гасцях перайграў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» (3:0) і ўпершыню ў сезоне выйшаў на першае месца турнірнай табліцы. Дзякуючы чарзе няўдач салігорцаў БАТЭ хутка замацаваўся на першым радку. 12 кастрычніка 2013 было абвешчана аб тым, што Віктар Ганчарэнка пакідае пасаду галоўнага трэнера. Новым галоўным трэнерам быў прызначаны [[Аляксандр Ермаковіч]]. 9 лістапада 2013, атрымаўшы перамогу ў 30-м туры над «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]», БАТЭ стаў дзесяціразовым чэмпіёнам Беларусі. === 2014 год === У сезоне 2014 БАТЭ быў вымушаны доўгі час змагацца за лідарства ў чэмпіянаце з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». У выніку, барысаўчанам пасля перамогі над мінчанамі ў матчы 29 тура (1 лістапада) удалося адарвацца і пасля наступнага тура датэрмінова ўзяць чарговае золата. Пры гэтым, БАТЭ паставіў рэкорд: каманда не прайгравала на працягу 31 матча чэмпіянату (ранейшы рэкорд — 29 матчаў — належаў віцебскай «[[ФК Віцебск|Дзвіне]]» у сезоне 1994/95). У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ ўдалося чарговы, ужо чацвёрты, раз прабіцца ў групавы этап: хоць і з праблемамі, але былі пройдзеныя албанскі «[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]», венгерскі «[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]» і славацкі «[[ФК Слован Браціслава|Слован]]». Але ў групавым этапе барысаўчане пацярпелі па два разгромных паражэння ад «[[ФК Порту|Порту]]» і данецкага «[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёра]]». Адна перамога над «[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетыкам]]» з [[Більбаа]] не дазволіла барысаўчанам узняцца вышэй за апошняе месца ў групе. Пры гэтым па колькасці прапушчаных у групавым этапе галоў (24) БАТЭ паставіў новы антырэкорд у гісторыі Лігі чэмпіёнаў. === 2015 год === У сезоне 2015 БАТЭ здолеў трэці раз стаць уладальнікам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], у фінале перайграўшы салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» з лікам 4:1. У чэмпіянаце клуб таксама не меў праблем, амаль ад пачатку сезона значна адарваўшыся ад канкурэнтаў і за чатыры туры да фінішу гарантаваўшы чарговае чэмпіёнства. Барысаўская серыя без паражэнняў у чэмпіянаце, якая была пачата ў папярэднім сезоне, была спынена толькі ў 15-м туры мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:1), такім чынам склала 45 матчаў. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ зноў выйшаў групавы этап, па чарзе пераадолеўшы ірландскі «[[ФК Дандалк|Дандалк]]», венгерскі «[[ФК Відэатон|Відэатон]]» і сербскі «[[ФК Партызан Бялград|Партызан]]». Супернікамі на групавым этапе сталі «[[ФК Барселона|Барселона]]», «[[ФК Рома|Рома]]» і «[[ФК Баер Леверкузен|Баер]]», сярод якіх БАТЭ лічыўся аўтсайдэрам. Аднак у другім туры групавога этапу барысаўчане нечакана нанеслі паражэнне «Роме» (3:2). У выніку барысаўчане набралі 5 ачкоў і апынуліся апошнімі ў групе. === 2016 год === Сезон 2016 атрымаўся для БАТЭ няўдалым. Каманда другі раз запар дайшла да фіналу Кубка Беларусі, але не змагла захаваць тытул, саступіўшы ў серыі пенальці жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе фінскі [[ФК СІК Сейняёкі|СІК]], але ў трэцім саступіў ірландскаму «[[ФК Дандалк|Дандалку]]» (1:0, 0:3) і выбыў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|Лігу Еўропы]], дзе таксама не выйшаў у групавы этап, прайграўшы ў плэй-оф кваліфікацыі па суме дзвюх сустрэч «[[ФК Астана|Астане]]» з Казахстана (0:2, 2:2). У выніку БАТЭ ў другі раз з 2008 года застаўся без еўракубкаў восенню. Адзіным адносным поспехам стаў упэўнены выступ у чэмпіянаце, дзе БАТЭ адразу захапіў лідарства, а асноўныя канкурэнты — мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» — у пачатку турніру страцілі шмат ачкоў. [[14 кастрычніка]] 2016 года ў матчы 25-га тура БАТЭ перамог мікашэвіцкі «[[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт]]» у [[Лунінец|Лунінцы]] (радзіме галоўнага трэнера барысаўчан [[Аляксандр Ермаковіч|Аляксандра Ермаковіча]]) з лікам 1:0 і заўчасна стаў чэмпіёнам. === 2017 год === У пачатку сезона 2017 БАТЭ прайграў ў паўфінале Кубка Беларусі брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (0:2, 1:0). Няўдала пачаўся для барысаўскага клуба і чэмпіянат краіны — прапусціўшы наперад асноўных канкурэнтаў (мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]»), БАТЭ доўгі час займаў другі і трэці радок. Пры гэтым БАТЭ ў матчах з прамымі канкурэнтамі атрымаў «сухія» перамогі (1:0 і 1:0 з «Дынама», 1:0 і 4:0 з «Шахцёрам»), аднак саступіў клубам з сярэдзіны і ніжняй частцы табліцы — «[[ФК Слуцк|Слуцку]]», «[[ФК Віцебск|Віцебску]]», «[[ФК Мінск|Мінску]]» і «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачам]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе армянскі «[[ФК Алашкерт|Алашкерт]]». У трэцім раўндзе пасля гасцявога паражэння ад чэшскай «[[ФК Славія Прага|Славіі]]» (0:1) барысаўчане не здолелі ў хатнім матчы забяспечыць неабходны лік — перамога барысаўчан 2:1 адправіла далей «Славію». БАТЭ перайшоў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|Лігу Еўропы]], дзе ў двухматчавым супрацьстаянні з украінскай «[[ФК Александрыя|Александрыяй]]» пасля хатняй нічыі 1:1 здабыў валявую гасцявую перамогу 2:1 і выйшаў у групавы этап. Сапернікамі ў групе сталі англійскі «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]», нямецкі «[[ФК Кёльн|Кёльн]]» і сербская «[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда]]». Фініш сезона 2017 у нацыянальным чэмпіянаце азмрочыўся для БАТЭ шэрагам скандалаў. Шырокую вядомасць атрымала так званая «справа Верамко»: 23 верасня на хатні матч барысаўчан супраць «[[ФК Слуцк|Слуцка]]» (які скончыўся з лікам 6:0) быў заяўлены і правёў увесь матч на лаўцы запасных брамнік [[Сяргей Верамко]], які да таго адбыў пяціматчавую дыскваліфікацыю. Але разам з дыскваліфікацыяй быў накладзены штраф, у выпадку неаплаты якога дыскваліфікацыя падаўжалася да моманту аплаты, і, як высветілася, штраф быў аплачаны Верамко толькі 27 верасня. Дысцыплінарны камітэт АБФФ за неправамоцны ўдзел іграка 13 кастрычніка прысудзіў БАТЭ тэхнічнае паражэнне ў матчы са «Слуцкам» (0:3), што значна ўскладніла БАТЭ барацьбу за чэмпіёнства. Барысаўчане падалі апеляцыю, і 10 лістапада (за два туры да канца чэмпіянату) Апеляцыйны камітэт АБФФ, прызнаўшы віну Верамко, адмяніў папярэднае рашэнне Дысцыплінарнага камітэта і вярнуў тры ачкі, абмежаваўшыся штрафам. У матчах з удзелам БАТЭ таксама быў зафіксаваны шэраг памылковых судзейскіх рашэнняў: 28 кастрычніка ў матчы з «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» пры ліку 1:0 на карысць барысаўчан быў прызначаны пенальці ў браму БАТЭ за гульню рукой (хоць мяч трапіў у плячо [[Віталь Гайдучык|Віталю Гайдучыку]]). Пенальці быў рэалізаваны навапалачанамі, і матч скончыўся з лікам 1:1. Пазней, 18 лістапада, у перадапошнім туры ў матчы супраць «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]» пры ліку 1:1 [[Віталь Радзівонаў]] пры дапамозе сваёй рукі адправіў мяч у браму, і арбітр залічыў гол (выніковы лік 3:1 на карысць БАТЭ). Няўдачы на фінішы «Дынама» і «Шахцёра» разам з станоўчымі для БАТЭ вынікам «справы Верамко» дазволілі барысаўчанам перад апошнім турам выйсці на першае месца ў табліцы. Пры гэтым у гасцявым матчы апошняга тура супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» БАТЭ было дастатковы згуляць унічыю, каб стаць чэмпіёнам. Аднак, адкрыўшы лік у матчы, барысаўчане тройчы прапусцілі, і к 75-й хвіліне «Гарадзея» перамагала 3:1 (у той час як мінскае «Дынама» ўпэўнена вяло ў сваім матчы і пераганяла барысаўчан). Тым не менш, [[Віталь Радзівонаў]], які выйшаў на замену ў БАТЭ, на 79-й хвіліне забіў з пенальці, а на пятай дададзенай хвіліне ўсталяваў канчатковы лік 3:3, што прынесла БАТЭ чарговае чэмпіёнства. === 2018 год === 2018 год пачаўся для БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнера — [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]]. Каманда ўпэўнена стартавала ў чэмпіянаце Беларусі, выйграўшы ў першых васьмі турах, аднак саступіла брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» ў Суперкубку Беларусі і ў фінале Кубка Беларусі. Пасля першых няўдач ў чэмпіянаце Беларусі — нічыі з «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» і паражэння ад «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» — Дулуб быў звольнены, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў [[Аляксей Бага]], які пазней быў зацверджаны на пасадзе. Пад яго кіраўніцтвам БАТЭ працягнуў паспяховы выступ у чэмпіянаце Беларусі, а ў Лізе чэмпіёнаў пасля перамог над фінскім [[ФК ХІК Хельсінкі|ХІКам]] і азербайджанскім «[[ФК Карабах Агдам|Карабахам]]» саступіў у плэй-оф нідэрландскаму [[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ]] і трапіў у групавы этап Лігі Еўропы. 22 верасня 2018 года пасля доўгай хваробы памёр старшыня праўлення клуба [[Анатоль Капскі]], які стаяў на чале клуба з яго адраджэння ў 1996 годзе. Да канца сезона каманда выхадзіла на поле з траўрнымі павязкамі. 4 лістапада, пасля перамогі над гродзенскім «[[ФК Нёман Гродна|Нёманам]]», БАТЭ стаў 15-разовым чэмпіёнам Беларусі. У групавым раўндзе Лігі Еўропы БАТЭ сустрэўся з венгерскім «[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі]]», англійскім «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і грэчаскім [[ФК ПАОК|ПАОКам]]. Пачаўшы з перамогі над «МОЛ Відзі», БАТЭ пасля саступіў ПАОКу і двойчы «Чэлсі», аднак перамогі ў двух апошніх турах над «МОЛ Відзі» і ПАОКам прынеслі барысаўскаму клубу месца ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы. === 2019 год === Сезон 2019 пачаўся для БАТЭ з хатняй перамогі ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы над лонданскім «[[ФК Арсенал Лондан|Арсеналам]]» (1:0), аднак у адказным матчы здарылася паражэнне 0:3, і барысаўскі клуб выбыў з турніру. У Суперкубку Беларусі БАТЭ другі раз запар прайграў брэсцкаму «Дынама», а ў Кубку Беларусі 2018/19 БАТЭ выбыў на стадыі чвэрцьфіналу, саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаянні «[[ФК Іслач|Іслачы]]». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ ў першай палове сезона ішоў уверсе табліцы, змагаючыся за першы радок з брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» і салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У 1-м кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў БАТЭ перамог польскі «[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст]]», аднак у другім саступіў нарвежскаму «[[ФК Русенбарг|Русенбаргу]]». Перайшоўшы ў Лігу Еўропы, каманда ў 3-м кваліфікацыйным раўндзе прайшла баснійскі клуб «[[ФК Сараева|Сараева]]», а ў плэй-оф, як і тры гады таму, трапіла на казахстанскую «[[ФК Астана|Астану]]». Пасля паражэння ў гасцявым матчы 0:3 дома БАТЭ забіў толькі двойчы (2:0) і па суме дзвюх сустрэч выбыў з турніру. Тым часам шэраг няўдач барысаўчан вывеў на першы радок у чэмпіянаце Беларусі брэсцкае «Дынама», якое без правалаў дайшло да канца сезона і заваявала чэмпіёнства. Такім чынам перарвалася серыя БАТЭ з 13 чэмпіёнстваў запар. Барысаўскі клуб у сезоне 2019 заваяваў срэбраныя медалі. === 2020 год === У пачатку 2020 года клуб узначаліў [[Кірыл Альшэўскі]]. Пад яго кіраўніцтвам каманда пачала чэмпіянат з двух паражэнняў, але пасля справы пайшлі лепей, і неўзабаве БАТЭ ўключыўся ў барацьбу за прызавыя месцы. Таксама быў выйграны Кубак Беларусі — у фінале ў дадатковы час была атрымана перамога над брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (1:0). У Лізе Еўропы БАТЭ адразу выбыў з турніру, саступіўшы на выездзе сафійскаму [[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА]] (0:2). У чэмпіянаце Беларусі ж каманда доўгі час вяла змаганне за першы радок з салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У верасні 2020 года быў звольнены Кірыл Альшэўскі, новым трэнерам стаў яго памочнік [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]]. Перад фінішам чэмпіянату БАТЭ ішоў першым, але нічыя ў апошнім туры з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:0) адкінула барысаўчан на другі выніковы радок. === 2021 год === У снежні 2020 года новым галоўным трэнерам БАТЭ стаў [[Віталь Жукоўскі]], які раней доўгі час узначальваў «[[ФК Іслач|Іслач]]». Каманду пакінулі шматгадовыя лідары [[Ігар Стасевіч]], [[Ягор Філіпенка]] (абодва перайшлі ў салігорскі «Шахцёр»), [[Дзмітрый Бага]]. Ім на замену прыйшлі пераважна маладыя ігракі. У пачатку [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|сезона 2021]] фан-рух БАТЭ адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}</ref>. У чэмпіянаце БАТЭ, хоць і рухаўся няблага, не здолеў перашкодзіць захапіць лідарства салігорскаму «Шахцёру», які атрымліваў перамогу за перамогай. У маі БАТЭ другі раз запар стаў уладальнікам Кубка Беларусі, атрымаўшы ў фінале перамогу над «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» (2:1). Выступленне ў Лізе канферэнцый выйшла няўдалым — пасля гасцявой перамогі 1:0 над батумскім «[[ФК Дынама Батумі|Дынама]]» БАТЭ саступіў на «Барысаў-Арэне» 1:4 і выбыў з турніру. У гэты ж час асноўны нападнік салігарчан [[Максім Скавыш]] перайшоў у «Шахцёр». Пасля БАТЭ навязваў пэўную канкурэнцыю салігарчанам, у верасні атрымаў хатнюю перамогу над «Шахцёрам» (1:0), аднак неўзабаве салігорская каманда пайшла ў адрыў і замацавалася на першым радку. БАТЭ ж толькі ў апошнім туры забяспечыў трэція запар сярэбраныя медалі, адарваўшыся ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». === 2022 год === У студзені 2022 года новым галоўным трэнерам стаў [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]], які раней узначальваў дубль клуба. Каманда добра пачала чэмпіянат, атрымаўшы перамогі ў пяці першых матчах запар, аднак пазней справы пайшлі горш, БАТЭ шмат гуляў унічыю і прапусціў наперад канкурэнтаў. У фінале Кубка Беларусі БАТЭ саступіў «[[ФК Гомель|Гомелю]]» (1:2), а таксама выбыў з Лігі канферэнцый, саступіўшы турэцкаму «[[ФК Каньяспор|Каньяспору]]» з агульным лікам 0:5. У жніўні з-за няўдач Аляксандр Міхайлаў падаў у адстаўку, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]], аднак пад яго кіраўніцтвам сітуацыя ў чэмпіянаце не палепшылася, неўзабаве БАТЭ выпаў з прызавой тройкі. У кастрычніку на чале каманды зноў стаў [[Кірыл Альшэўскі]], які вярнуў БАТЭ ў барацьбу. Барысаўчане здолелі абысці мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», але салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» і мінскі «[[ФК Энергетык-БДУ|Энергетык-БДУ]]» засталіся наперадзе, і БАТЭ стаў трэцім. === 2023 год === У Вышэйшай лізе ў 2023 годзе БАТЭ хутка прапусціў наперад канкурэнтаў і не ўдзельнічаў у барацьбе за чэмпіёнства. Каманда зноў дайшла да фіналу Кубка Беларусі, дзе саступіла жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]» (0:2). Пасля адхілення «Шахцёра» і «Энергетыка-БДУ» ад еўракубкаў барысаўчане атрымалі месца ў Лізе чэмпіёнаў, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе перамаглі албанскі «[[ФК Партызані Тырана|Партызані]]», аднак пасля паслядоўна выбылі з Лігі чэмпіёнаў, Лігі Еўропы і Лігі канферэнцый, саступіўшы адпаведна кіпрскаму «[[ФК Арыс Лімасол|Арысу]]», малдаўскаму «[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыфу]]» і косаўскаму «[[ФК Балкані|Балкані]]». У чэмпіянаце БАТЭ працягваў змагацца за трэці радок, аднак у выніку фінішаваў пятым, упершыню з 2006 года застаўшыся без медалёў. === Эмблемы === <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Гісторыя эмблем БАТЭ"> Файл:ФК БАТЭ (2013).png|Эмблема БАТЭ у 2013—2018 гадах Файл:ФК БАТЭ (2018).gif|Эмблема БАТЭ у 2018—2019 гадах Файл:ФК БАТЭ (2020).gif|Эмблема БАТЭ з 2020 года </gallery></center> == Цяперашні склад == ''Станам на жнівень 2024 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=Основной состав|url=http://www.fcbate.by/team/base|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|date=|access-date=2024-04-26|lang=ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Уладзіслаў Ігнацьеў||2003}} {{Ігрок|35|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Руслан Хадаркевіч]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1993}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Аляксандр Мартынаў||2004}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|Шэрыф Жымо||1996}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Павел Пашэвіч]]||2001}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|[[Ян Эманюэль Афі]]||1995}} {{Ігрок|84|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок|98|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксандр Ануфрыеў]]||1995}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Алег Нікіфарэнка]]||2001}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Ілья Алексіевіч]]||1991}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Русенчык||2001}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Раман Пілецкі]]||2003}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Кірыл Чарнавок]]||2003}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Віктар Сотнікаў]]||2001}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|ПА|Заі Сідзібэ||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|18|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Казахстан}}|Нап|Аралхан Аміртаеў||1998}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок|62|{{Сцяг|Расія}}|Нап|Тэмур Джыкія|у арэндзе з «[[ФК Волга Ульянаўск|Волгі]]»|1998}} {{Ігрок|80|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Анатоль Саннікаў|у «[[ФК Нафтан|Нафтане]]» да снежня 2024 года|2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Андрэй Патапенка]]|у «[[ФК Гомель|Гомелі]]» да снежня 2024 года|2000}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Дзяніс Грачыха]]|у «[[ФК Жэніс Астана|Жэнісе]]» да снежня 2024 года|1999}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Крывушэнка]] (нар. 1964) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Нявінскі]] (нар. 1973) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Ліхтаровіч]] (нар. 1978) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Ражкоў]] (нар. 1981) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Дзяргай]] (нар. 1997) — трэнер брамнікаў === БАТЭ-2 === У сезоне 2024 рэзервовая каманда пад назвай БАТЭ-2 выступае ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]]<ref>{{cite web|date = 2024-04-05|url = https://football.by/news/186026 |title = От "Энергетика-БГУ" и "Белшины" до дублей. Заявки команд первой лиги (сезон-2024) |website = football.by|access-date = 2024-04-09|language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Павел Каткоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Міхаіл Клякін||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Данііл Марціновіч||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Барыс Панкратаў]]||1982}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ілья Бралуненка||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Даніла Вяргейчык||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Яўген Кадзеба||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцемій Сінькевіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Чуеўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Чыкілеўскі||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Шэўчык||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілья Баранаў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Платон Каласоўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Валерый Кісель||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Раман Пілецкі||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Пратасеня||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ягор Русакоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Алесь Сахончык||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Целеш||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Іван Чарных||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Андрэй Шкондзін||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ян Шумскі||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Арлоўскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Галавачэнка||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Мардас||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Пралеска||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Пятровіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб БАТЭ-2 === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Мігаль]] (нар. 1985) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Рагожкін]] (нар. 1976) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Барыс Панкратаў]] (нар. 1982) — трэнер брамнікаў == Замацаваныя нумары == * '''2''': {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Яўгенавіч Ліхтаровіч|Дзмітрый Ліхтаровіч]], [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронец]], 2002—2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressball.by/news/football/237051|title=БАТЭ навсегда вывел из оборота игровой номер Дмитрия Лихтаровича|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005220058/http://www.pressball.by/news/football/237051|archive-date=2017-10-05|access-date=2018-05-30}}</ref> * '''20''': {{Сцяг Беларусі}} [[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]], [[Нападаючы (футбол)|нападнiк]], 2006—2018.<ref>{{Cite web|url=https://sport.tut.by/news/football/587241.html|title=Майка под сводами "Борисов-Арены". БАТЭ красиво завершил игровую карьеру Родионова|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181906/https://sport.tut.by/news/football/587241.html|archive-date=2019-01-29|access-date=2018-05-30}}</ref> == Дасягненні == * [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (15): 1999, 2002, 2006—2018 * Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (7): 1998, 2000, 2003, 2004, 2019, 2020, 2021 * Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2001, 2022 * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (6): 2006, 2010, 2015, 2020, 2021, 2026 * Фіналіст Кубка Беларусі (7): 2002, 2005, 2007, 2016, 2018, 2022, 2023 * Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (8): 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2022 * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]: сезоны 2008/2009, 2011/2012, 2012/2013, 2014/2015, 2015/2016 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]: сезоны 2009/2010, 2010/2011, 2017/2018, 2018/2019 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) == Статыстыка выступаў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1996 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Д3]] || '''1''' || 28 || 25 || 2 || 1 || <nowiki>79–10</nowiki> || '''77''' || || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1997 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Д2]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 25 || 3 || 2 || <nowiki>92–15</nowiki> || '''78''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 28 || 18 || 4 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''58''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|Чвэрцьфінал]] || |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 24 || 5 || 1 || <nowiki>80–22</nowiki> || '''77''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|Паўфінал]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 4 || 6 || <nowiki>68–26</nowiki> || '''64''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 26 || 16 || 3 || 7 || <nowiki>54–31</nowiki> || '''51''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|Чвэрцьфінал]] || |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 27{{efn-ua|З улікам дадатковай гульні (перамога 1:0) за першае месца супраць гродзенскага «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]». Уласна ў чэмпіянаце БАТЭ меў 56 ачкоў.}} || 19 || 2 || 6 || <nowiki>51–20</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|Фіналіст]] || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 6 || 4 || <nowiki>70–21</nowiki> || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|Чвэрцьфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>59–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Д1]] || '''5''' || 26 || 12 || 11 || 3 || <nowiki>42–27</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|Фіналіст]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 16 || 6 || 4 || <nowiki>47–27</nowiki> || '''54''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|Уладальнік]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 18 || 2 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''56''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Фіналіст]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 19 || 10 || 1 || <nowiki>54–20</nowiki> || '''67''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|Паўфінал]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 19 || 5 || 2 || <nowiki>55–16</nowiki> || '''62''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Паўфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 21 || 9 || 3 || <nowiki>64–18</nowiki> || '''72''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Уладальнік]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 18 || 12 || 3 || <nowiki>53–20</nowiki> || '''66''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/8 фіналу]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>51–16</nowiki> || '''68''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК БАТЭ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 21 || 4 || 7 || <nowiki>61–25</nowiki> || '''67''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК БАТЭ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 20 || 11 || 1 || <nowiki>68–21</nowiki> || '''71''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2015 ФК БАТЭ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 20 || 5 || 1 || <nowiki>44–11</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016 ФК БАТЭ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>73–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2017 ФК БАТЭ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>61–19</nowiki> || '''68''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2018 ФК БАТЭ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 23 || 4 || 3 || <nowiki>55–24</nowiki> || '''73''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2019 ФК БАТЭ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>61–21</nowiki> || '''70''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2020 ФК БАТЭ|2020]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 17 || 7 || 6 || <nowiki>65–32</nowiki> || '''58''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|2021]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>61–27</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Уладальнік]] || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 30 || 16 || 11 || 3 || <nowiki>51–21</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Фіналіст]] || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Д1]] || '''5''' || 28 || 14 || 5 || 9 || <nowiki>49–32</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Фіналіст]] || |- | 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Д1]] || || || || || || || || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Чвэрцьфінал]] || |- |} {{notelist-ua}} === Міжнародныя кубкі === {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- style="text-align: center;" !Кубак !width=30|Г !width=30|В !width=30|Н !width=30|П !width=80|М |- style="text-align: center;" |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]]||104||37||31||36||<nowiki>119–150</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга Еўропы УЕФА|Кубак УЕФА/Ліга Еўропы]]||63||21||11||31||<nowiki>75–111</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]||6||2||0||4||<nowiki>4–13</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Кубак УЕФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||6||4||1||1||<nowiki>8–2</nowiki> |- style="text-align: center;" |Усяго||179||64||43||72||<nowiki>206–276</nowiki> |} {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Сапернік ! Дома ! У гасцях ! Вынік |- |[[Кубак УЕФА 1999/2000|1999/00]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |1:7 |0:5 |'''1:12''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2000/2001|2000/01]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |2:1 |1:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Швецыя}} |[[ФК Хельсінгбарг|Хельсінгбарг]] |0:3 |0:0 |'''0:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2001/2002|2001/02]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Грузія|1990}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |4:0 |1:2 |'''5:2''' |- | | |1 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |0:2 |0:4 |'''0:6''' |- |[[Кубак Інтэртота 2002|2002]] |[[Кубак Інтэртота]] |1 раўнд |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Акадэміск|Акадэміск (Капенгаген)]] |1:0 |2:0 |'''3:0''' |- | | |2 раўнд |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Мюнхен 1860|Мюнхен 1860]] |4:0 |1:0 |'''5:0''' |- | | |3 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Балоння|Балоння]] |0:0 |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2003/2004|2003/04]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Багеміянс Дублін|Багеміянс (Дублін)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2004/2005|2004/05]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |2:3 |0:1 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2005/2006|2005/06]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Тарпеда Кутаісі|Тарпеда (Кутаісі)]] |5:0 |1:0 |'''6:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў (Самара)]] |0:2 |0:2 |'''0:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2006/2007|2006/07]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Ністру Атач|Ністру (Атач)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Рубін Казань|Рубін (Казань)]] |0:2 |0:3 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛ (Нікасія)]] |3:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |0:2 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Румынія}} |[[ФК Сцяўа Бухарэст|Сцяўа (Бухарэст)]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Кубак УЕФА]] |1 раўнд |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Вільярэал|Вільярэал]] |0:2 |1:4 |'''1:6''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009|2008/09]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Валюр|Валюр (Рэйк’явік)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт (Брусель)]] |2:2 |2:1 |'''4:3''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Леўскі Сафія|Леўскі (Сафія)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Рэал Мадрыд|Рэал (Мадрыд)]] |0:1 |0:2 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Ювентус|Ювентус (Турын)]] |2:2 |0:0 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (Санкт-Пецярбург)]] |0:2 |1:1 |- |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Македонія Скоп’е|Македонія (Скоп’е)]] |2:0 |2:0 |'''4:0''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілс]] |0:1 |2:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Літэкс Ловеч|Літэкс (Ловеч)]] |0:1 |4:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |'''4:1''' |- | | |Група I |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Бенфіка Лісабон|Бенфіка (Лісабон)]] |1:2 |0:2 |- | | |Група I |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Эвертан|Эвертан (Ліверпул)]] |1:2 |1:0 |- | | |Група I |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК АЕК Афіны|АЕК (Афіны)]] |2:1 |2:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |5:1 |1:0 |'''6:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Капенгаген|Капенгаген]] |0:0 |2:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Марытыму|Марытыму (Фуншал)]] |3:0 |2:1 |'''5:1''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК АЗ|АЗ (Алкмар)]] |4:1 |0:3 |- | | |Група E |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |1:4 |2:2 |- | | |Група E |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |3:1 |1:0 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] |2:2 |0:0 |'''2:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|2011/12]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Паўночная Ірландыя}} |[[ФК Лінфілд|Лінфілд (Белфаст)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Літва}} |[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас (Панявежыс)]] |3:1 |0:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Штурм Грац|Штурм (Грац)]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]] |0:1 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:5 |0:4 |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |1:1 |0:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Вардар Скоп’е|Вардар (Скоп’е)]] |3:2 |0:0 |'''3:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Ізраіль}} |[[ФК Хапаэль Кір’ят-Шмана|Хапаэль (Кір’ят-Шмана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |Група F |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Ліль|Ліль]] |0:2 |3:1 |- | | |Група F |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя (Мюнхен)]] |3:1 |1:4 |- | | |Група F |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Валенсія|Валенсія]] |0:3 |2:4 |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1/16 |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ (Стамбул)]] |0:0 |0:1 |'''0:1''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2013/2014|2013/14]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёр (Караганда)]] |0:1 |0:1 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|2014/15]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў (Корча)]] |0:0 |1:1 |'''1:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |3:1 |0:1 |'''3:2''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Славакія}} |[[ФК Слован Браціслава|Слован (Браціслава)]] |3:0 |1:1 |'''4:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Порту|Порту]] |0:3 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетык (Більбаа)]] |2:1 |0:2 |- | | |Група H |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр (Данецк)]] |0:7 |0:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|2015/16]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |2:1 |0:0 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Відэатон|Відэатон (Секешфехервар)]] |1:0 |1:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Партызан Бялград|Партызан (Бялград)]] |1:0 |1:2 |'''2:2''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04 (Леверкузен)]] |1:1 |1:4 |- | | |Група E |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Рома|Рома]] |3:2 |0:0 |- | | |Група E |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:2 |0:3 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК СІК Сейняёкі|СІК (Сейняёкі)]] |2:0 |2:2 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Алашкерт|Алашкерт (Мартуні)]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]] |2:1 |0:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Александрыя|Александрыя]] |1:1 |1:2 |'''2:3''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда (Бялград)]] |0:0 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |2:4 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Кёльн|Кёльн]] |1:0 |2:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК ХІК Хельсінкі|ХІК (Хельсінкі)]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Карабах Агдам|Карабах (Агдам)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ (Эйндхавен)]] |2:3 |0:3 |'''2:6''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Група L |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі (Секешфехервар)]] |2:0 |2:0 |- | | |Група L |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК ПАОК|ПАОК (Салонікі)]] |1:4 |3:1 |- | | |Група L |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Чэлсі|Чэлсі (Лондан)]] |0:1 |1:3 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Польшча}} |[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст (Глівіцы)]] |1:1 |2:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Нарвегія}} |[[ФК Русенбарг|Русенбарг (Тронхейм)]] |2:1 |0:2 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} |[[ФК Сараева|Сараева]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана (Нур-Султан)]] |2:0 |0:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2020/2021|2020/21]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА (Сафія)]] |— |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2021/2022|2021/22]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Батумі|Дынама (Батумі)]] |1:4 |1:0 |'''2:4''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023|2022/23]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Каньяспор|Каньяспор]] |0:3 |0:2 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Партызані Тырана|Партызані (Тырана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК Арыс Лімасол|Арыс (Лімасол)]] |3:5 |2:6 |'''5:11''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |2:2 |1:5 |'''3:7''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Косава}} |[[ФК Балкані|Балкані (Тэрандэ)]] |1:0 |1:4 |'''2:4''' |- |} === Неафіцыйныя турніры === {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Супернік ! Вынік |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2000|2000]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''0:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:3''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |'''5:1''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Спартак Масква|Спартак (Масква)]] |'''1:5''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Зімбру|Зімбру (Кішынёў)]] |'''0:4''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2003|2003]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:1''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Пюнік|Пюнік (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |'''1:3''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2007|2007]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група А |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА (Масква)]] |'''0:2''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Актабэ|Актабэ]] |'''2:0''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |'''0:1''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2008|2008]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група D |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Бананц|Бананц (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Узбекістан}} |[[ФК Пахтакор|Пахтакор (Ташкент)]] |'''2:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Металург Руставі|Алімпі (Руставі)]] |'''2:1''' |- | | |Паўфінал |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Хазар-Ленкарань|Хазар-Ленкарань]] |'''1:2''' |- |} == Стадыён == [[Файл:Borisov-arena stands.jpg|thumb|[[Барысаў-Арэна]]]] Доўгі час клуб гульні праводзіў на [[Гарадскі стадыён (Барысаў)|Барысаўскім гарадскім стадыёне]], пабудаваным у 1963 годзе. Тады была ўзведзена адна трыбуна — заходняя. Зараз стадыён налічвае дзве трыбуны, агульнай умяшчальнасцю 5402 чалавекі. Усталяваныя мачты штучнага святла, ёсць электратабло. У 2008 годзе над усходняй трыбунай пабудаваны казырок. Матчы групавых этапаў еўракубкаў БАТЭ праводзіў на мінскім стадыёне «Дынама». У 2010 годзе распачата будаўніцтва новага стадыёна. У 2014 годзе [[Барысаў-Арэна]] ўведзена ў строй. == Вядомыя гульцы == Наступныя гульцы БАТЭ выклікаліся ў нацыянальныя зборныя сваіх краін. '''Тлустым''' пазначаны гульцы, якія выклікаліся ў зборную падчас выступаў за БАТЭ. {{Div col|4}} * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Завен Бадаян]]''' * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Аганес Гааран]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ілья Алексіевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Эдгар Аляхновіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Анцілеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бага]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Бардачоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Бачароў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Генадзь Блізнюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Бранфілаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Рэнан Брэсан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Булыга]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Бярозкін]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бяссмертны]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Верамко]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Захар Волкаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Андрэй Гарбуноў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Міхаіл Гардзяйчук]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Глеб]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Грамыка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Грачыха]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Гутар]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Юрый Сяргеевіч Дарашкевіч|Юрый Дарашкевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Станіслаў Драгун]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Максім Жаўнерчык]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Жаўноў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Камароўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Аляксандравіч Канцавы|Арцём Канцавы]]''' (нар. 1999) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Карніцкі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Кендыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Уладзіслаў Клімовіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Крывец (футбаліст)|Сяргей Крывец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Андрэй Кудравец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Лапцеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Яўген Лашанкоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Мазалеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Уладзіслаў Малькевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Молаш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Павел Няхайчык]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Даніла Нячаеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Падстрэлаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Палякоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Паўлавец]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Паўлаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Радзькоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Філіп Рудзік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксей Рыас]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Рындзюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Сарока]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Сасноўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Сівакоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Сігневіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Скавыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Скрыпчанка]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Стасевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Алег Страхановіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Валерый Стрыпейкіс]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ягор Усеваладавіч Філіпенка|Ягор Філіпенка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Руслан Хадаркевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Васіль Хамутоўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Чычкан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Чэрнік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Алег Шкабара]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Шчарбіцкі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Шытаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Юрэвіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Яблонскі]]''' * {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна||20px}} '''[[Боян Насціч]]''' * {{Сцяг|Грузія||20px}} '''[[Валерыянэ Гвілія]]''' * {{Сцяг|Ісландыя||20px}} [[Вілюм Тоўр Вілюмсан]] * {{Сцяг|Латвія||20px}} '''[[Каспарс Дубра]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Аляксандар Еўціч]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Мацея Кежман]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} '''[[Няманя Мілунавіч]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Філіп Младэнавіч]] * {{Сцяг|Уганда||20px}} '''[[Лувага Кізіта]]''' * {{Сцяг|Узбекістан||20px}} '''[[Шахбоз Умараў]]''' * {{Сцяг|Фінляндыя||20px}} '''[[Ясэ Туомінен]]''' * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Юрыца Булят]] * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Якаў Філіпавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Мірка Іваніч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Барыс Капітавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Няманя Нікаліч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Марка Сіміч]] * {{Сцяг|Эстонія||20px}} '''[[Артур Пік]]''' {{Div col end}} == Галоўныя трэнеры == {{Div col|3}} * [[Леў Мазуркевіч]] (1973—1981) * [[Юрый Пунтус]] (1996—2004) * [[Ігар Крывушэнка]] (2005—2007) * [[Віктар Ганчарэнка]] (2007 — кастрычнік 2013) * [[Аляксандр Ермаковіч]] (кастрычнік 2013 — студзень 2018) * [[Алег Дулуб]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Аляксей Бага]] ({{в.а.}} у чэрвені — жніўні 2018; жнівень 2018 — снежань 2019) * [[Кірыл Альшэўскі]] (студзень — верасень 2020) * [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]] (верасень — снежань 2020) * [[Віталь Жукоўскі]] (снежань 2020 — снежань 2021) * [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]] (студзень — жнівень 2022) * [[Сяргей Зяневіч]] ({{в.а.}} у жніўні — кастрычніку 2022) * [[Кірыл Альшэўскі]] (кастрычнік 2022 — студзень 2024) * [[Ігар Крывушэнка]] (са студзеня 2024) {{Div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.fcbate.by/ Афіцыйны сайт] * [http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate Футбольны клуб БАТЭ (Барысаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120202131933/http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate |date=2 лютага 2012 }} на [http://www.belarus.by/by афіцыйным сайце Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by |date=31 студзеня 2013 }} * {{globalsportsarchive|fk-bate-barysau/17648}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК БАТЭ}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|БАТЭ]] [[Катэгорыя:ФК БАТЭ| ]] hcw5tyl3juja0mvysxi4taocy8afj2p 5149342 5149341 2026-05-31T16:33:24Z JerzyKundrat 174 5149342 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = БАТЭ | Лагатып = ФК БАТЭ (2020).gif | ШырыняЛагатыпа = 190px | ПоўнаяНазва = ТАА «Футбольны клуб БАТЭ» | Мянушкі = | Горад = [[Барысаў]], [[Беларусь]] | Заснаваны = [[1996]]<ref>{{cite web|title=История развития футбола в Борисове|url=http://fcbate.by/ru/history/historical-information|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|access-date=2023-12-06|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803052409/http://fcbate.by/ru/history/historical-information |archive-date=2017-08-03|url-status=dead}}</ref> | Стадыён = [[Барысаў-Арэна]] | Умяшчальнасць = 13400 | Кіраўнік = [[Андрэй Капскі]] | ПасадаКіраўніка = Старшыня праўлення | Трэнер = [[Ігар Крывушэнка]] | Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] | Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] | Месца = 5 месца | Сайт = https://www.fcbate.by/ <!-- Форма --> | pattern_la1 = _bate21h | pattern_b1 = _bate21h | pattern_ra1 = _bate21h | pattern_sh1 = _adidasblue | pattern_so1 = _3_stripes_blue | leftarm1 = FFEE00 | body1 = FFEE00 | rightarm1 = FFEE00 | shorts1 = FFEE00 | socks1 = FFEE00 | pattern_la2 = _bate21a | pattern_b2 = _bate21a | pattern_ra2 = _bate21a | pattern_sh2 = _adidasyellow | pattern_so2 = _3_stripes_yellow | leftarm2 = 0000BB | body2 = 0000BB | rightarm2 = 0000BB | shorts2 = 0000BB | socks2 = 0000BB }} '''БАТЭ''' — беларускі футбольны клуб з горада [[Барысаў]]. Хатні стадыён — [[Барысаў-Арэна]]. Каманда была заснавана ў 1996 годзе. Шматразовы чэміпіён і ўладальнік Кубка Беларусі. Першы беларускі клуб, які прайшоў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]] і [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]. == Гісторыя == === 1973—1981 === У год стварэння БАТЭ (футбольны клуб [[Барысаўскі завод аўтатрактарнага электраабсталявання|Барысаўскага завода аўтатрактарнага электраабсталявання]]) выступаў ва ўсходняй зоне другой групы (Д2) чэмпіянату БССР. Ужо першы сезон склаўся для БАТЭ ўдала. Па яго выніках каманда дасягнула магчымасці на наступны год выступаць у чэмпіянаце рэспублікі. У 1974 годзе БАТЭ дасягнуў першага поспеху — стаў чэмпіёнам БССР, выйграўшы за сезон 15 матчаў з 18 праведзеных. Аднак у наступным, 1975 годзе, БАТЭ прыйшлося задавальняцца толькі пятым месцам. У 1976 годзе БАТЭ аформіў своеасаблівы дубль, выйграўшы чэмпіянат і Кубак БССР. У далейшым БАТЭ яшчэ раз станавіўся чэмпіёнам (1979), срэбным прызёрам (1978) чэмпіянату БССР і двойчы займаў чацвёртае месца (1977, 1981). У 1981 годзе каманда была расфарміравана. === 1996—2006 === ==== 1996—1998 гады ==== У [[1996]] годзе ініцыятыўная група вырашыла адрадзіць клуб. Прэзідэнтам футбольнага клуба БАТЭ быў абраны [[Анатоль Капскі]], галоўным трэнерам стаў [[Юрый Іосіфавіч Пунтус|Юрый Пунтус]]. За два першых гады сваёй новай гісторыі клуб выйграў першынства [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]] і, фінішаваўшы другім у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай]], выйшаў у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]], дзе ў [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1998|1998]] годзе адразу заваяваў срэбныя медалі. ==== 1999 год ==== У [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1999|1999 годзе]] БАТЭ захапіў лідарства з першых тураў і, так і не аддаўшы яго нікому, упершыню ў сваёй гісторыі стаў чэмпіёнам Рэспублікі Беларусь. 1999 год таксама стаў для клуба дэбютным у еўракубках. За БАТЭ тады выступалі пазнейшыя лідары зборнай Беларусі [[Аляксандр Глеб]], [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]], а таксама будучы галоўны трэнер [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка|Віктар Ганчарэнка]]. ==== 2000—2001 гады ==== [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2000|2000]] год ізноў стаў для БАТЭ «срэбным». Чэмпіянат [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2001|2001]] года прынёс клубу бронзавыя ўзнагароды. ==== 2002 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] годзе стаў для БАТЭ неадназначным. Барысаўчане ўпершыню прабіліся ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], але з лікам 0:2 саступілі «[[ФК Гомель|Гомелю]]». Удала склаўся сезон на еўрапейскай арэне. Выступаючы ў [[Кубак Інтэртота|Кубку Інтэртота]], БАТЭ атрымаў упэўненую перамогу над прадстаўніком нямецкай [[Чэмпіянат Германіі па футболе|Бундэслігі]], клубам «[[ФК Мюнхен-1860|Мюнхен-1860]]», а затым практычна на роўных згуляў з італьянскай «[[ФК Балоння|Балонняй]]». На фінішы чэмпіянату БАТЭ ў адчайнай барацьбе дагнаў «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]», які лідыраваў. У «залатым» матчы чэмпіянату атрымаў у дадатковы час перамогу з лікам 1:0, дзякуючы голу Валерыя Тарасенкі. ==== 2003 год ==== У чэмпіянаце [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] года БАТЭ, нягледзячы на ўпэўненую гульню, да канца сезона заставаўся на пятым месцы. У апошнім туры чэмпіянату яму належала сустракацца на выездзе з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». Гэта сустрэча павінна была даць адказ на пытанне, на якім месцы апынецца БАТЭ: на другім ці пятым. Але матч завяршыўся ўпэўненай перамогай БАТЭ 4:0, і каманда зноў заваявала срэбныя медалі. ==== 2004 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004 годзе]] БАТЭ, які няўдала выступіў у [[Кубак УЕФА|Кубку УЕФА]], на фінішы чэмпіянату зноў прэтэндаваў на самыя высокія месцы. Перад апошнім турам ён адставаў ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» на два ачкі. І зноў апошняя сустрэча чэмпіянату мела быць з лідарам на выездзе. Аднак гэтым разам леташняму трыўмфу не наканавана было паўтарыцца. Саступіўшы 0:2, БАТЭ заняў другое месца. ==== 2005 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] года стаў самым цяжкім у гісторыі БАТЭ. Па-першае, у канцы папярэдняга сезона каманду пакінуў яе нязменны трэнер Юрый Пунтус, якога на трэнерскім мастку БАТЭ змяніў [[Ігар Крывушэнка]]. Па-другое, у новы клуб Пунтуса перайшлі шэраг маладых гульцоў, на якіх у гэтым сезоне ўскладаліся вялікія надзеі. БАТЭ саступіў у фінале [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка]] [[ФК Партызан Мінск|МТЗ-РІПА]], а па выніках чэмпіянату апынуўся на пятым месцы, упершыню ў найноўшай гісторыі застаўшыся без медалёў. ==== 2006 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006 годзе]] адзначаўся дзесяцігадовы юбілей узнаўлення клуба. І БАТЭ годна адзначыў гэту дату. Барысаўчане ўпершыню сталі ўладальнікамі [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. У фінале ў дадатковы час яны з лікам 3:1 перамаглі салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». У чэмпіянаце БАТЭ таксама фінішаваў першым, такім чынам, зрабіўшы своеасаблівы дубль. Але на еўрапейскай арэне клуб выступіў не ўдала, саступіўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе Кубка УЕФА казанскаму «Рубіну» ў абедзвюх сустрэчах з агульным лікам 0:5. === 2007—2011 === ==== 2007 год ==== У 2007 годзе БАТЭ выйшаў у трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ прайграў у гасцях кіпрскаму [[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛу]] 0:2, аднак у хатнім матчы пераламіць вынік двухраундавага супрацьстаяння на сваю карысць, перайграўшы праціўніка з лікам 3:0. У другім матчы быў упэўнена перайграны ісландскі «[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]]» — 3:1 на выездзе, 1:1 у хатнім матчы. У трэцім раўндзе праціўнікам БАТЭ быў румынскі клуб «[[ФК Сцяўа|Сцяўа]]». Першы матч у Барысаве завяршыўся з лікам 2:2, у другім матчы мацней былі румыны — 2:0. Выбыўшы з розыгрышу Лігі чэмпіёнаў, БАТЭ ў першым раўндзе Кубка УЕФА сустракаўся з іспанскім «[[ФК Вільярэал|Вільярэалам]]» — самым рэйтынгавым клубам розыгрышу — і атрымаў дзве паразы: 1:4 на выездзе і 0:2 на мінскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]]». У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|чэмпіянаце Беларусі]] БАТЭ датэрмінова, за чатыры тура да фінішу, заваяваў чэмпіёнскі тытул. У розыгрышы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] БАТЭ зноў дайшоў да фіналу, дзе ў серыі пасляматчавых пенальці саступіў брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]». У канцы года [[Ігар Крывушэнка]] нечакана сышоў на пост галоўнага трэнера мінскага «Дынама», галоўнага суперніка барысаўчан. Яго месца заняў [[Віктар Ганчарэнка]], які ўзначальваў дубль БАТЭ. ==== 2008 год ==== [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] год стаў асаблівым як у гісторыі БАТЭ, так і ўсяго беларускага футбола. БАТЭ пераадолеў трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] і стаў першым у гісторыі беларускага футбола клубам, які здолеў прабіцца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009#Групавы раўнд#Група H|групавы этап Лігі чэмпіёнаў]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе ў супернікі БАТЭ дастаўся [[Ісландыя|ісландскі]] «[[ФК Валюр|Валюр]]», які быў пераможаны з агульным лікам 3:0 (2:0 дома і 1:0 у гасцях). У другім кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ па суме дзвюх сустрэч сенсацыйна адолеў [[Бельгія|бельгійскі]] «[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт]]»: 2:1 у гасцях і 2:2 у хатняй сустрэчы. У трэцім кваліфікацыйным раўндзе супернікам БАТЭ быў [[Балгарыя|балгарскі]] «[[ФК Леўскі|Леўскі]]». Матч у [[Сафія|Сафіі]] скончыўся з лікам 1:0 у карысць БАТЭ, а ў адказнай гульні ў Барысаве каманда забяспечыла неабходную нічыю 1:1. У групавой стадыі БАТЭ патрапіў у групу H, разам з «[[ФК Рэал Мадрыд|Рэалам]]» (Мадрыд), «[[ФК Ювентус|Ювентусам]]» (Турын), «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зенітам]]» (Санкт-Пецярбург). У першай гульні на выездзе БАТЭ саступіў «Рэалу» з лікам 0:2. У другой сваёй гульні з «Ювентусам» (2:2) БАТЭ стаў першым беларускім футбольным клубам, які набраў ачкі ў групавым этапе самага прэстыжнага еўрапейскага турніру. У трэцяй гульні на выездзе БАТЭ згуляў унічыю 1:1 з «Зенітам» з Санкт-Пецярбурга, а ў чацвёртай прайграў яму ў [[Мінск]]у з лікам 0:2. У апошняй гульні групавога турніру БАТЭ згуляў з «Ювентусам» у нічыю з лікам 0:0, і ў выніку набраўшы 3 ачка ў 6 гульнях, клуб заняў апошняе месца ў групе і скончыў свой выступ у еўракубках. 31 кастрычніка 2008 года БАТЭ стаў пяцікратным чэмпіёнам Беларусі. У гэты дзень быў згуляны перанесены матч 17-га тура, у ім падапечныя [[Віктар Ганчарэнка|Віктара Ганчарэнкі]] перамаглі жодзінскае «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» з лікам 2:1 і за два тура да фінішу сталі недасягальнымі для іншых камандаў. ==== 2009 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009 годзе]] барысаўчанам не атрымалася паўтарыць поспех 2008-га ў Еўропе. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|Лізе чэмпіёнаў УЕФА]] БАТЭ дайшоў да трэцяга раўнда (у другім перайграўшы 2 разы з лікам 2:0 македонскі клуб «[[ФК Македонія|Македонія]]» са Скоп’я), дзе саступіў па суме двух матчаў латвійскаму «[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілсу]]» (0:1 і 2:1, [[Гол на выездзе|па галах на выездзе]]). Пасля гэтага каманда патрапіла ў плэй-оф [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы УЕФА]], дзе сустрэлася з балгарскім «[[ФК Літэкс|Літэксам]]» (Ловеч). У першым матчы на сваім стадыёне беларусы прайгралі 0:1. Аднак у матчы ў адказ барысаўчане здолелі ў асноўны час адквітаць гэты дэфіцыт, а ў дадатковае — ўпэўнена развіць гэты поспех, у выніку — перамога 4:0 і пуцёўка ў [[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010#.D0.93.D1.80.D1.83.D0.BF.D0.BF.D0.B0 I|групавы этап Лігі Еўропы УЕФА]]. Розыгрыш у групавым этапе БАТЭ пачаў з дзвюх параз: ад «Бенфікі» — 0:2 і «Эвертана» — 1:2 (гол на рахунку Дзмітрыя Ліхтаровіча). У наступным матчы была атрымана валявая перамога над грэчаскім [[ФК АЕК|АЕКам]] 2:1 (Паўлаў, Алумона). У Грэцыі праціўнікі разышліся мірам — 2:2 (Радзівонаў, Валадзько), а пасля хатняй паразы ад «Бенфікі» 1:2 (Сасноўскі) барысаўчане страцілі шанцы на працяг барацьбы ў Лізе Еўропы. У заключным матчы групавога турніру барысаўчане на выездзе абгулялі «Эвертан» з лікам 1:0 (Юрэвіч) і з 7 ачкамі занялі 3 месца. 5 кастрычніка 2009 года, атрымаўшы перамогу над наваполацкім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» на полі барысаўскага гарадскога стадыёна, БАТЭ ў чацвёрты раз запар і шосты раз у найноўшай гісторыі стаў чэмпіёнам Беларусі. Яшчэ ў першым тайме ў вароты гасцей былі забіты чатыры безадказных мяча. ==== 2010 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] стартаваў для БАТЭ 8 сакавіка, калі ў матчы c уладальнікам Кубка Беларусі 2008/09 [[наваполацк]]ім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» быў разыграны першы ў гісторыі [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубак Беларусі]]. Перамогшы ў серыі пасляматчавых пенальці, барысаўчане сталі першымі ўладальнікамі трафея. 23 мая [[2010]] года ў [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2009—2010|фінальным матчы]] за [[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Кубак Беларусі]] на мінскім стадыёне «Дынама», БАТЭ з лікам 5:0 разграміў [[Жодзіна|жодзінскае]] «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» і ў другі раз у сваёй гісторыі стаў уладальнікам Кубка. 26 жніўня 2010 года заваяваў права гуляць у групавым этапе Лігі Еўропы. Папярэдне быў абыграны ісландскі «Хабнафіёрдур» (5:1 дома, 1:0 у гасцях), затым параза па суме 2 матчаў ад дацкага «Капенгагена» (0:0 дома і 2:3 у гасцях) у Лізе чэмпіёнаў. Затым у кваліфікацыі Лігі Еўропы быў двойчы абыграны партугальскі «Марыціму» (3:0 дома і 2:1 у гасцях). Па выніках лёсавання супернікамі БАТЭ сталі нідэрландскі АЗ (перамога 4:1 дома, параза 0:3 у гасцях), «Дынама» (Кіеў; 2:2 у гасцях, параза 1:4 дома), «Шэрыф» (Ціраспаль; перамога 1:0 у гасцях; перамога 3:1 дома). Па выніках групавога турніру барысаўчане ўпершыню выйшлі ў 1/16 фіналу еўрапейскага кубка, дзе па суме дзвюх сустрэч саступілі французскаму «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]» (2:2 дома і 0:0 на выездзе). 13 лістапада 2010, абыграўшы ў гасцявым матчы клуб [[ФК Белшына|«Белшына» (Бабруйск)]], БАТЭ датэрмінова стаў чэмпіёнам Беларусі сезона 2010 года. ==== 2011 год ==== 2 жніўня 2011 гады клуб атрымаў права гуляць у раўндзе плэй-оф чэмпіёнскай кваліфікацыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Лігі чэмпіёнаў]], абыграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе «[[ФК Лінфілд|Лінфілд]]» (1:1 у гасцях, 2:0 хаты), а ў трэцім — «[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас]]» (0:0 у гасцях, 3:1 хаты). 24 жніўня БАТЭ абыграў аўстрыйскі «Штурм» у гасцях 0:2 (1:1 дома) і другі раз у сваёй гісторыі выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, атрымаўшы, пры гэтым, месца ў трэцім кошыку. Па выніках лёсавання БАТЭ адправіўся ў групу H разам з «[[ФК Барселона|Барселонай]]», «[[ФК Мілан|Міланам]]» і «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]). [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Ліга чэмпіёнаў]] далася БАТЭ цяжка. Першы матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) быў згуляны з лікам 1:1. У другім матчы БАТЭ саступіў «[[ФК Барселона|Барселоне]]» з лікам 0:5. У трэцім матчы саступіў «[[ФК Мілан|Мілану]]» 0:2. Чацвёрты матч быў, мабыць, лепшым у гэтай Лізе чэмпіёнаў. БАТЭ згуляў унічыю з «[[ФК Мілан|Міланам]]» 1:1. Пяты матч быў важны: у ім вырашаўся далейшы ўдзел у Лізе Еўропы. БАТЭ прайграў матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) і амаль страціў шанцы на трэцяе месца ў групе. Апошні матч у Барселоне быў прайграны з лікам 4:0, і БАТЭ завяршыў удзел у турнірах. У гэтым жа годзе клуб у шосты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2012 год === У 2012 годзе БАТЭ ў другі раз запар выйшаў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]. У першых двух матчах барысаўчане сенсацыйна перамаглі французскі «[[ФК Ліль|Ліль]]» (3:1) і нямецкую «[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыю]]» (3:1). Але ў двух наступных прайгралі іспанскай «[[ФК Валенсія|Валенсіі]]» (0:3 і 2:4). Пасля чаго БАТЭ саступіў «Ліля» (0:2) і «Баварыі» (1:4) і, заняўшы трэцяе месца ў групе, перайшоў у Лігу Еўропы. Дарэчы, «Баварыя» ў тым сезоне атрымала ўпэўненую перамогу ў Лізе чэмпіёнаў, а БАТЭ стаў адзіным клубам, які змог забіць мюнхенцам больш за два мячы ў адным матчы. 11 лістапада перамог з лікам 5:1 клуб «[[ФК Мінск|Мінск]]» і датэрмінова ў сёмы раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2013 год === У пачатку 2013 БАТЭ гуляў у матчах 1/16 Лігі Еўропы супраць турэцкага «[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ]]». У сувязі з рэканструкцыяй мінскага стадыёна «Дынама», дзе БАТЭ звычайна праводзіў міжнародныя сустрэчы, клуб быў вымушаны шукаць іншую пляцоўку. У выніку матч прайшоў у Гродна. Нягледзячы на тое, што «Фенербахчэ» амаль увесь матч было ў меншасці, матч скончыўся ўнічыю 0:0. У адказным матчы БАТЭ прапусціў з пенальці (0:1) і скончыў выступленне ў турніры. У чэмпіянаце 2013 БАТЭ стартаваў не вельмі ўпэўнена, у выніку чаго лідарства ў табліцы перахапіў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». Улетку барысаўчане наладзілі гульню, і, атрымоўваючы перамогу за перамогай, пачалі даганяць салігорскі клуб. Расчараваннем для аматараў клуба стала выступленне БАТЭ ў Лізе чэмпіёнаў. На першай жа стадыі (2-і кваліфікацыйны раўнд) барысаўскі клуб саступіў казахстанскаму «[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёру]]» з Караганды (0:1 дома і 0:1 у гасцях) і выбыў з розыгрышу еўракубкаў. 21 верасня 2013 БАТЭ ў гасцях перайграў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» (3:0) і ўпершыню ў сезоне выйшаў на першае месца турнірнай табліцы. Дзякуючы чарзе няўдач салігорцаў БАТЭ хутка замацаваўся на першым радку. 12 кастрычніка 2013 было абвешчана аб тым, што Віктар Ганчарэнка пакідае пасаду галоўнага трэнера. Новым галоўным трэнерам быў прызначаны [[Аляксандр Ермаковіч]]. 9 лістапада 2013, атрымаўшы перамогу ў 30-м туры над «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]», БАТЭ стаў дзесяціразовым чэмпіёнам Беларусі. === 2014 год === У сезоне 2014 БАТЭ быў вымушаны доўгі час змагацца за лідарства ў чэмпіянаце з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». У выніку, барысаўчанам пасля перамогі над мінчанамі ў матчы 29 тура (1 лістапада) удалося адарвацца і пасля наступнага тура датэрмінова ўзяць чарговае золата. Пры гэтым, БАТЭ паставіў рэкорд: каманда не прайгравала на працягу 31 матча чэмпіянату (ранейшы рэкорд — 29 матчаў — належаў віцебскай «[[ФК Віцебск|Дзвіне]]» у сезоне 1994/95). У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ ўдалося чарговы, ужо чацвёрты, раз прабіцца ў групавы этап: хоць і з праблемамі, але былі пройдзеныя албанскі «[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]», венгерскі «[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]» і славацкі «[[ФК Слован Браціслава|Слован]]». Але ў групавым этапе барысаўчане пацярпелі па два разгромных паражэння ад «[[ФК Порту|Порту]]» і данецкага «[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёра]]». Адна перамога над «[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетыкам]]» з [[Більбаа]] не дазволіла барысаўчанам узняцца вышэй за апошняе месца ў групе. Пры гэтым па колькасці прапушчаных у групавым этапе галоў (24) БАТЭ паставіў новы антырэкорд у гісторыі Лігі чэмпіёнаў. === 2015 год === У сезоне 2015 БАТЭ здолеў трэці раз стаць уладальнікам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], у фінале перайграўшы салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» з лікам 4:1. У чэмпіянаце клуб таксама не меў праблем, амаль ад пачатку сезона значна адарваўшыся ад канкурэнтаў і за чатыры туры да фінішу гарантаваўшы чарговае чэмпіёнства. Барысаўская серыя без паражэнняў у чэмпіянаце, якая была пачата ў папярэднім сезоне, была спынена толькі ў 15-м туры мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:1), такім чынам склала 45 матчаў. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ зноў выйшаў групавы этап, па чарзе пераадолеўшы ірландскі «[[ФК Дандалк|Дандалк]]», венгерскі «[[ФК Відэатон|Відэатон]]» і сербскі «[[ФК Партызан Бялград|Партызан]]». Супернікамі на групавым этапе сталі «[[ФК Барселона|Барселона]]», «[[ФК Рома|Рома]]» і «[[ФК Баер Леверкузен|Баер]]», сярод якіх БАТЭ лічыўся аўтсайдэрам. Аднак у другім туры групавога этапу барысаўчане нечакана нанеслі паражэнне «Роме» (3:2). У выніку барысаўчане набралі 5 ачкоў і апынуліся апошнімі ў групе. === 2016 год === Сезон 2016 атрымаўся для БАТЭ няўдалым. Каманда другі раз запар дайшла да фіналу Кубка Беларусі, але не змагла захаваць тытул, саступіўшы ў серыі пенальці жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе фінскі [[ФК СІК Сейняёкі|СІК]], але ў трэцім саступіў ірландскаму «[[ФК Дандалк|Дандалку]]» (1:0, 0:3) і выбыў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|Лігу Еўропы]], дзе таксама не выйшаў у групавы этап, прайграўшы ў плэй-оф кваліфікацыі па суме дзвюх сустрэч «[[ФК Астана|Астане]]» з Казахстана (0:2, 2:2). У выніку БАТЭ ў другі раз з 2008 года застаўся без еўракубкаў восенню. Адзіным адносным поспехам стаў упэўнены выступ у чэмпіянаце, дзе БАТЭ адразу захапіў лідарства, а асноўныя канкурэнты — мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» — у пачатку турніру страцілі шмат ачкоў. [[14 кастрычніка]] 2016 года ў матчы 25-га тура БАТЭ перамог мікашэвіцкі «[[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт]]» у [[Лунінец|Лунінцы]] (радзіме галоўнага трэнера барысаўчан [[Аляксандр Ермаковіч|Аляксандра Ермаковіча]]) з лікам 1:0 і заўчасна стаў чэмпіёнам. === 2017 год === У пачатку сезона 2017 БАТЭ прайграў ў паўфінале Кубка Беларусі брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (0:2, 1:0). Няўдала пачаўся для барысаўскага клуба і чэмпіянат краіны — прапусціўшы наперад асноўных канкурэнтаў (мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]»), БАТЭ доўгі час займаў другі і трэці радок. Пры гэтым БАТЭ ў матчах з прамымі канкурэнтамі атрымаў «сухія» перамогі (1:0 і 1:0 з «Дынама», 1:0 і 4:0 з «Шахцёрам»), аднак саступіў клубам з сярэдзіны і ніжняй частцы табліцы — «[[ФК Слуцк|Слуцку]]», «[[ФК Віцебск|Віцебску]]», «[[ФК Мінск|Мінску]]» і «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачам]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе армянскі «[[ФК Алашкерт|Алашкерт]]». У трэцім раўндзе пасля гасцявога паражэння ад чэшскай «[[ФК Славія Прага|Славіі]]» (0:1) барысаўчане не здолелі ў хатнім матчы забяспечыць неабходны лік — перамога барысаўчан 2:1 адправіла далей «Славію». БАТЭ перайшоў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|Лігу Еўропы]], дзе ў двухматчавым супрацьстаянні з украінскай «[[ФК Александрыя|Александрыяй]]» пасля хатняй нічыі 1:1 здабыў валявую гасцявую перамогу 2:1 і выйшаў у групавы этап. Сапернікамі ў групе сталі англійскі «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]», нямецкі «[[ФК Кёльн|Кёльн]]» і сербская «[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда]]». Фініш сезона 2017 у нацыянальным чэмпіянаце азмрочыўся для БАТЭ шэрагам скандалаў. Шырокую вядомасць атрымала так званая «справа Верамко»: 23 верасня на хатні матч барысаўчан супраць «[[ФК Слуцк|Слуцка]]» (які скончыўся з лікам 6:0) быў заяўлены і правёў увесь матч на лаўцы запасных брамнік [[Сяргей Верамко]], які да таго адбыў пяціматчавую дыскваліфікацыю. Але разам з дыскваліфікацыяй быў накладзены штраф, у выпадку неаплаты якога дыскваліфікацыя падаўжалася да моманту аплаты, і, як высветілася, штраф быў аплачаны Верамко толькі 27 верасня. Дысцыплінарны камітэт АБФФ за неправамоцны ўдзел іграка 13 кастрычніка прысудзіў БАТЭ тэхнічнае паражэнне ў матчы са «Слуцкам» (0:3), што значна ўскладніла БАТЭ барацьбу за чэмпіёнства. Барысаўчане падалі апеляцыю, і 10 лістапада (за два туры да канца чэмпіянату) Апеляцыйны камітэт АБФФ, прызнаўшы віну Верамко, адмяніў папярэднае рашэнне Дысцыплінарнага камітэта і вярнуў тры ачкі, абмежаваўшыся штрафам. У матчах з удзелам БАТЭ таксама быў зафіксаваны шэраг памылковых судзейскіх рашэнняў: 28 кастрычніка ў матчы з «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» пры ліку 1:0 на карысць барысаўчан быў прызначаны пенальці ў браму БАТЭ за гульню рукой (хоць мяч трапіў у плячо [[Віталь Гайдучык|Віталю Гайдучыку]]). Пенальці быў рэалізаваны навапалачанамі, і матч скончыўся з лікам 1:1. Пазней, 18 лістапада, у перадапошнім туры ў матчы супраць «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]» пры ліку 1:1 [[Віталь Радзівонаў]] пры дапамозе сваёй рукі адправіў мяч у браму, і арбітр залічыў гол (выніковы лік 3:1 на карысць БАТЭ). Няўдачы на фінішы «Дынама» і «Шахцёра» разам з станоўчымі для БАТЭ вынікам «справы Верамко» дазволілі барысаўчанам перад апошнім турам выйсці на першае месца ў табліцы. Пры гэтым у гасцявым матчы апошняга тура супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» БАТЭ было дастатковы згуляць унічыю, каб стаць чэмпіёнам. Аднак, адкрыўшы лік у матчы, барысаўчане тройчы прапусцілі, і к 75-й хвіліне «Гарадзея» перамагала 3:1 (у той час як мінскае «Дынама» ўпэўнена вяло ў сваім матчы і пераганяла барысаўчан). Тым не менш, [[Віталь Радзівонаў]], які выйшаў на замену ў БАТЭ, на 79-й хвіліне забіў з пенальці, а на пятай дададзенай хвіліне ўсталяваў канчатковы лік 3:3, што прынесла БАТЭ чарговае чэмпіёнства. === 2018 год === 2018 год пачаўся для БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнера — [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]]. Каманда ўпэўнена стартавала ў чэмпіянаце Беларусі, выйграўшы ў першых васьмі турах, аднак саступіла брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» ў Суперкубку Беларусі і ў фінале Кубка Беларусі. Пасля першых няўдач ў чэмпіянаце Беларусі — нічыі з «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» і паражэння ад «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» — Дулуб быў звольнены, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў [[Аляксей Бага]], які пазней быў зацверджаны на пасадзе. Пад яго кіраўніцтвам БАТЭ працягнуў паспяховы выступ у чэмпіянаце Беларусі, а ў Лізе чэмпіёнаў пасля перамог над фінскім [[ФК ХІК Хельсінкі|ХІКам]] і азербайджанскім «[[ФК Карабах Агдам|Карабахам]]» саступіў у плэй-оф нідэрландскаму [[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ]] і трапіў у групавы этап Лігі Еўропы. 22 верасня 2018 года пасля доўгай хваробы памёр старшыня праўлення клуба [[Анатоль Капскі]], які стаяў на чале клуба з яго адраджэння ў 1996 годзе. Да канца сезона каманда выхадзіла на поле з траўрнымі павязкамі. 4 лістапада, пасля перамогі над гродзенскім «[[ФК Нёман Гродна|Нёманам]]», БАТЭ стаў 15-разовым чэмпіёнам Беларусі. У групавым раўндзе Лігі Еўропы БАТЭ сустрэўся з венгерскім «[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі]]», англійскім «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і грэчаскім [[ФК ПАОК|ПАОКам]]. Пачаўшы з перамогі над «МОЛ Відзі», БАТЭ пасля саступіў ПАОКу і двойчы «Чэлсі», аднак перамогі ў двух апошніх турах над «МОЛ Відзі» і ПАОКам прынеслі барысаўскаму клубу месца ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы. === 2019 год === Сезон 2019 пачаўся для БАТЭ з хатняй перамогі ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы над лонданскім «[[ФК Арсенал Лондан|Арсеналам]]» (1:0), аднак у адказным матчы здарылася паражэнне 0:3, і барысаўскі клуб выбыў з турніру. У Суперкубку Беларусі БАТЭ другі раз запар прайграў брэсцкаму «Дынама», а ў Кубку Беларусі 2018/19 БАТЭ выбыў на стадыі чвэрцьфіналу, саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаянні «[[ФК Іслач|Іслачы]]». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ ў першай палове сезона ішоў уверсе табліцы, змагаючыся за першы радок з брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» і салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У 1-м кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў БАТЭ перамог польскі «[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст]]», аднак у другім саступіў нарвежскаму «[[ФК Русенбарг|Русенбаргу]]». Перайшоўшы ў Лігу Еўропы, каманда ў 3-м кваліфікацыйным раўндзе прайшла баснійскі клуб «[[ФК Сараева|Сараева]]», а ў плэй-оф, як і тры гады таму, трапіла на казахстанскую «[[ФК Астана|Астану]]». Пасля паражэння ў гасцявым матчы 0:3 дома БАТЭ забіў толькі двойчы (2:0) і па суме дзвюх сустрэч выбыў з турніру. Тым часам шэраг няўдач барысаўчан вывеў на першы радок у чэмпіянаце Беларусі брэсцкае «Дынама», якое без правалаў дайшло да канца сезона і заваявала чэмпіёнства. Такім чынам перарвалася серыя БАТЭ з 13 чэмпіёнстваў запар. Барысаўскі клуб у сезоне 2019 заваяваў срэбраныя медалі. === 2020 год === У пачатку 2020 года клуб узначаліў [[Кірыл Альшэўскі]]. Пад яго кіраўніцтвам каманда пачала чэмпіянат з двух паражэнняў, але пасля справы пайшлі лепей, і неўзабаве БАТЭ ўключыўся ў барацьбу за прызавыя месцы. Таксама быў выйграны Кубак Беларусі — у фінале ў дадатковы час была атрымана перамога над брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (1:0). У Лізе Еўропы БАТЭ адразу выбыў з турніру, саступіўшы на выездзе сафійскаму [[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА]] (0:2). У чэмпіянаце Беларусі ж каманда доўгі час вяла змаганне за першы радок з салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У верасні 2020 года быў звольнены Кірыл Альшэўскі, новым трэнерам стаў яго памочнік [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]]. Перад фінішам чэмпіянату БАТЭ ішоў першым, але нічыя ў апошнім туры з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:0) адкінула барысаўчан на другі выніковы радок. === 2021 год === У снежні 2020 года новым галоўным трэнерам БАТЭ стаў [[Віталь Жукоўскі]], які раней доўгі час узначальваў «[[ФК Іслач|Іслач]]». Каманду пакінулі шматгадовыя лідары [[Ігар Стасевіч]], [[Ягор Філіпенка]] (абодва перайшлі ў салігорскі «Шахцёр»), [[Дзмітрый Бага]]. Ім на замену прыйшлі пераважна маладыя ігракі. У пачатку [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|сезона 2021]] фан-рух БАТЭ адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}</ref>. У чэмпіянаце БАТЭ, хоць і рухаўся няблага, не здолеў перашкодзіць захапіць лідарства салігорскаму «Шахцёру», які атрымліваў перамогу за перамогай. У маі БАТЭ другі раз запар стаў уладальнікам Кубка Беларусі, атрымаўшы ў фінале перамогу над «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» (2:1). Выступленне ў Лізе канферэнцый выйшла няўдалым — пасля гасцявой перамогі 1:0 над батумскім «[[ФК Дынама Батумі|Дынама]]» БАТЭ саступіў на «Барысаў-Арэне» 1:4 і выбыў з турніру. У гэты ж час асноўны нападнік салігарчан [[Максім Скавыш]] перайшоў у «Шахцёр». Пасля БАТЭ навязваў пэўную канкурэнцыю салігарчанам, у верасні атрымаў хатнюю перамогу над «Шахцёрам» (1:0), аднак неўзабаве салігорская каманда пайшла ў адрыў і замацавалася на першым радку. БАТЭ ж толькі ў апошнім туры забяспечыў трэція запар сярэбраныя медалі, адарваўшыся ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». === 2022 год === У студзені 2022 года новым галоўным трэнерам стаў [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]], які раней узначальваў дубль клуба. Каманда добра пачала чэмпіянат, атрымаўшы перамогі ў пяці першых матчах запар, аднак пазней справы пайшлі горш, БАТЭ шмат гуляў унічыю і прапусціў наперад канкурэнтаў. У фінале Кубка Беларусі БАТЭ саступіў «[[ФК Гомель|Гомелю]]» (1:2), а таксама выбыў з Лігі канферэнцый, саступіўшы турэцкаму «[[ФК Каньяспор|Каньяспору]]» з агульным лікам 0:5. У жніўні з-за няўдач Аляксандр Міхайлаў падаў у адстаўку, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]], аднак пад яго кіраўніцтвам сітуацыя ў чэмпіянаце не палепшылася, неўзабаве БАТЭ выпаў з прызавой тройкі. У кастрычніку на чале каманды зноў стаў [[Кірыл Альшэўскі]], які вярнуў БАТЭ ў барацьбу. Барысаўчане здолелі абысці мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», але салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» і мінскі «[[ФК Энергетык-БДУ|Энергетык-БДУ]]» засталіся наперадзе, і БАТЭ стаў трэцім. === 2023 год === У Вышэйшай лізе ў 2023 годзе БАТЭ хутка прапусціў наперад канкурэнтаў і не ўдзельнічаў у барацьбе за чэмпіёнства. Каманда зноў дайшла да фіналу Кубка Беларусі, дзе саступіла жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]» (0:2). Пасля адхілення «Шахцёра» і «Энергетыка-БДУ» ад еўракубкаў барысаўчане атрымалі месца ў Лізе чэмпіёнаў, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе перамаглі албанскі «[[ФК Партызані Тырана|Партызані]]», аднак пасля паслядоўна выбылі з Лігі чэмпіёнаў, Лігі Еўропы і Лігі канферэнцый, саступіўшы адпаведна кіпрскаму «[[ФК Арыс Лімасол|Арысу]]», малдаўскаму «[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыфу]]» і косаўскаму «[[ФК Балкані|Балкані]]». У чэмпіянаце БАТЭ працягваў змагацца за трэці радок, аднак у выніку фінішаваў пятым, упершыню з 2006 года застаўшыся без медалёў. === Эмблемы === <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Гісторыя эмблем БАТЭ"> Файл:ФК БАТЭ (2013).png|Эмблема БАТЭ у 2013—2018 гадах Файл:ФК БАТЭ (2018).gif|Эмблема БАТЭ у 2018—2019 гадах Файл:ФК БАТЭ (2020).gif|Эмблема БАТЭ з 2020 года </gallery></center> == Цяперашні склад == ''Станам на жнівень 2024 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=Основной состав|url=http://www.fcbate.by/team/base|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|date=|access-date=2024-04-26|lang=ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Уладзіслаў Ігнацьеў||2003}} {{Ігрок|35|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Руслан Хадаркевіч]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1993}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Аляксандр Мартынаў||2004}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|Шэрыф Жымо||1996}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Павел Пашэвіч]]||2001}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|[[Ян Эманюэль Афі]]||1995}} {{Ігрок|84|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок|98|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксандр Ануфрыеў]]||1995}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Алег Нікіфарэнка]]||2001}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Ілья Алексіевіч]]||1991}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Русенчык||2001}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Раман Пілецкі]]||2003}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Кірыл Чарнавок]]||2003}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Віктар Сотнікаў]]||2001}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|ПА|Заі Сідзібэ||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|18|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Казахстан}}|Нап|Аралхан Аміртаеў||1998}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок|62|{{Сцяг|Расія}}|Нап|Тэмур Джыкія|у арэндзе з «[[ФК Волга Ульянаўск|Волгі]]»|1998}} {{Ігрок|80|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Анатоль Саннікаў|у «[[ФК Нафтан|Нафтане]]» да снежня 2024 года|2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Андрэй Патапенка]]|у «[[ФК Гомель|Гомелі]]» да снежня 2024 года|2000}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Дзяніс Грачыха]]|у «[[ФК Жэніс Астана|Жэнісе]]» да снежня 2024 года|1999}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Крывушэнка]] (нар. 1964) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Нявінскі]] (нар. 1973) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Ліхтаровіч]] (нар. 1978) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Ражкоў]] (нар. 1981) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Дзяргай]] (нар. 1997) — трэнер брамнікаў === БАТЭ-2 === У сезоне 2024 рэзервовая каманда пад назвай БАТЭ-2 выступае ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]]<ref>{{cite web|date = 2024-04-05|url = https://football.by/news/186026 |title = От "Энергетика-БГУ" и "Белшины" до дублей. Заявки команд первой лиги (сезон-2024) |website = football.by|access-date = 2024-04-09|language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Павел Каткоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Міхаіл Клякін||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Данііл Марціновіч||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Барыс Панкратаў]]||1982}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ілья Бралуненка||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Даніла Вяргейчык||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Яўген Кадзеба||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцемій Сінькевіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Чуеўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Чыкілеўскі||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Шэўчык||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілья Баранаў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Платон Каласоўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Валерый Кісель||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Раман Пілецкі||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Пратасеня||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ягор Русакоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Алесь Сахончык||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Целеш||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Іван Чарных||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Андрэй Шкондзін||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ян Шумскі||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Арлоўскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Галавачэнка||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Мардас||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Пралеска||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Пятровіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб БАТЭ-2 === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Мігаль]] (нар. 1985) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Рагожкін]] (нар. 1976) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Барыс Панкратаў]] (нар. 1982) — трэнер брамнікаў == Замацаваныя нумары == * '''2''': {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Яўгенавіч Ліхтаровіч|Дзмітрый Ліхтаровіч]], [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронец]], 2002—2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressball.by/news/football/237051|title=БАТЭ навсегда вывел из оборота игровой номер Дмитрия Лихтаровича|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005220058/http://www.pressball.by/news/football/237051|archive-date=2017-10-05|access-date=2018-05-30}}</ref> * '''20''': {{Сцяг Беларусі}} [[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]], [[Нападаючы (футбол)|нападнiк]], 2006—2018.<ref>{{Cite web|url=https://sport.tut.by/news/football/587241.html|title=Майка под сводами "Борисов-Арены". БАТЭ красиво завершил игровую карьеру Родионова|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181906/https://sport.tut.by/news/football/587241.html|archive-date=2019-01-29|access-date=2018-05-30}}</ref> == Дасягненні == * [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (15): 1999, 2002, 2006—2018 * Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (7): 1998, 2000, 2003, 2004, 2019, 2020, 2021 * Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2001, 2022 * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (6): 2006, 2010, 2015, 2020, 2021, 2026 * Фіналіст Кубка Беларусі (7): 2002, 2005, 2007, 2016, 2018, 2022, 2023 * Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (8): 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2022 * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]: сезоны 2008/2009, 2011/2012, 2012/2013, 2014/2015, 2015/2016 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]: сезоны 2009/2010, 2010/2011, 2017/2018, 2018/2019 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) == Статыстыка выступаў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1996 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Д3]] || '''1''' || 28 || 25 || 2 || 1 || <nowiki>79–10</nowiki> || '''77''' || || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1997 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Д2]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 25 || 3 || 2 || <nowiki>92–15</nowiki> || '''78''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 28 || 18 || 4 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''58''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|Чвэрцьфінал]] || |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 24 || 5 || 1 || <nowiki>80–22</nowiki> || '''77''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|Паўфінал]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 4 || 6 || <nowiki>68–26</nowiki> || '''64''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 26 || 16 || 3 || 7 || <nowiki>54–31</nowiki> || '''51''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|Чвэрцьфінал]] || |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 27{{efn-ua|З улікам дадатковай гульні (перамога 1:0) за першае месца супраць гродзенскага «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]». Уласна ў чэмпіянаце БАТЭ меў 56 ачкоў.}} || 19 || 2 || 6 || <nowiki>51–20</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|Фіналіст]] || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 6 || 4 || <nowiki>70–21</nowiki> || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|Чвэрцьфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>59–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Д1]] || '''5''' || 26 || 12 || 11 || 3 || <nowiki>42–27</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|Фіналіст]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 16 || 6 || 4 || <nowiki>47–27</nowiki> || '''54''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|Уладальнік]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 18 || 2 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''56''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Фіналіст]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 19 || 10 || 1 || <nowiki>54–20</nowiki> || '''67''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|Паўфінал]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 19 || 5 || 2 || <nowiki>55–16</nowiki> || '''62''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Паўфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 21 || 9 || 3 || <nowiki>64–18</nowiki> || '''72''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Уладальнік]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 18 || 12 || 3 || <nowiki>53–20</nowiki> || '''66''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/8 фіналу]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>51–16</nowiki> || '''68''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК БАТЭ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 21 || 4 || 7 || <nowiki>61–25</nowiki> || '''67''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК БАТЭ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 20 || 11 || 1 || <nowiki>68–21</nowiki> || '''71''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2015 ФК БАТЭ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 20 || 5 || 1 || <nowiki>44–11</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016 ФК БАТЭ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>73–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2017 ФК БАТЭ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>61–19</nowiki> || '''68''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2018 ФК БАТЭ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 23 || 4 || 3 || <nowiki>55–24</nowiki> || '''73''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2019 ФК БАТЭ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>61–21</nowiki> || '''70''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2020 ФК БАТЭ|2020]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 17 || 7 || 6 || <nowiki>65–32</nowiki> || '''58''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|2021]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>61–27</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Уладальнік]] || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 30 || 16 || 11 || 3 || <nowiki>51–21</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Фіналіст]] || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Д1]] || '''5''' || 28 || 14 || 5 || 9 || <nowiki>49–32</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Фіналіст]] || |- | 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Д1]] || || || || || || || || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Чвэрцьфінал]] || |- |} {{notelist-ua}} === Міжнародныя кубкі === {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- style="text-align: center;" !Кубак !width=30|Г !width=30|В !width=30|Н !width=30|П !width=80|М |- style="text-align: center;" |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]]||104||37||31||36||<nowiki>119–150</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга Еўропы УЕФА|Кубак УЕФА/Ліга Еўропы]]||63||21||11||31||<nowiki>75–111</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]||6||2||0||4||<nowiki>4–13</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Кубак УЕФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||6||4||1||1||<nowiki>8–2</nowiki> |- style="text-align: center;" |Усяго||179||64||43||72||<nowiki>206–276</nowiki> |} {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Сапернік ! Дома ! У гасцях ! Вынік |- |[[Кубак УЕФА 1999/2000|1999/00]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |1:7 |0:5 |'''1:12''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2000/2001|2000/01]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |2:1 |1:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Швецыя}} |[[ФК Хельсінгбарг|Хельсінгбарг]] |0:3 |0:0 |'''0:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2001/2002|2001/02]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Грузія|1990}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |4:0 |1:2 |'''5:2''' |- | | |1 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |0:2 |0:4 |'''0:6''' |- |[[Кубак Інтэртота 2002|2002]] |[[Кубак Інтэртота]] |1 раўнд |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Акадэміск|Акадэміск (Капенгаген)]] |1:0 |2:0 |'''3:0''' |- | | |2 раўнд |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Мюнхен 1860|Мюнхен 1860]] |4:0 |1:0 |'''5:0''' |- | | |3 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Балоння|Балоння]] |0:0 |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2003/2004|2003/04]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Багеміянс Дублін|Багеміянс (Дублін)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2004/2005|2004/05]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |2:3 |0:1 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2005/2006|2005/06]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Тарпеда Кутаісі|Тарпеда (Кутаісі)]] |5:0 |1:0 |'''6:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў (Самара)]] |0:2 |0:2 |'''0:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2006/2007|2006/07]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Ністру Атач|Ністру (Атач)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Рубін Казань|Рубін (Казань)]] |0:2 |0:3 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛ (Нікасія)]] |3:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |0:2 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Румынія}} |[[ФК Сцяўа Бухарэст|Сцяўа (Бухарэст)]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Кубак УЕФА]] |1 раўнд |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Вільярэал|Вільярэал]] |0:2 |1:4 |'''1:6''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009|2008/09]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Валюр|Валюр (Рэйк’явік)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт (Брусель)]] |2:2 |2:1 |'''4:3''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Леўскі Сафія|Леўскі (Сафія)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Рэал Мадрыд|Рэал (Мадрыд)]] |0:1 |0:2 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Ювентус|Ювентус (Турын)]] |2:2 |0:0 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (Санкт-Пецярбург)]] |0:2 |1:1 |- |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Македонія Скоп’е|Македонія (Скоп’е)]] |2:0 |2:0 |'''4:0''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілс]] |0:1 |2:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Літэкс Ловеч|Літэкс (Ловеч)]] |0:1 |4:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |'''4:1''' |- | | |Група I |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Бенфіка Лісабон|Бенфіка (Лісабон)]] |1:2 |0:2 |- | | |Група I |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Эвертан|Эвертан (Ліверпул)]] |1:2 |1:0 |- | | |Група I |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК АЕК Афіны|АЕК (Афіны)]] |2:1 |2:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |5:1 |1:0 |'''6:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Капенгаген|Капенгаген]] |0:0 |2:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Марытыму|Марытыму (Фуншал)]] |3:0 |2:1 |'''5:1''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК АЗ|АЗ (Алкмар)]] |4:1 |0:3 |- | | |Група E |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |1:4 |2:2 |- | | |Група E |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |3:1 |1:0 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] |2:2 |0:0 |'''2:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|2011/12]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Паўночная Ірландыя}} |[[ФК Лінфілд|Лінфілд (Белфаст)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Літва}} |[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас (Панявежыс)]] |3:1 |0:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Штурм Грац|Штурм (Грац)]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]] |0:1 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:5 |0:4 |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |1:1 |0:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Вардар Скоп’е|Вардар (Скоп’е)]] |3:2 |0:0 |'''3:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Ізраіль}} |[[ФК Хапаэль Кір’ят-Шмана|Хапаэль (Кір’ят-Шмана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |Група F |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Ліль|Ліль]] |0:2 |3:1 |- | | |Група F |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя (Мюнхен)]] |3:1 |1:4 |- | | |Група F |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Валенсія|Валенсія]] |0:3 |2:4 |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1/16 |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ (Стамбул)]] |0:0 |0:1 |'''0:1''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2013/2014|2013/14]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёр (Караганда)]] |0:1 |0:1 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|2014/15]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў (Корча)]] |0:0 |1:1 |'''1:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |3:1 |0:1 |'''3:2''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Славакія}} |[[ФК Слован Браціслава|Слован (Браціслава)]] |3:0 |1:1 |'''4:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Порту|Порту]] |0:3 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетык (Більбаа)]] |2:1 |0:2 |- | | |Група H |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр (Данецк)]] |0:7 |0:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|2015/16]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |2:1 |0:0 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Відэатон|Відэатон (Секешфехервар)]] |1:0 |1:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Партызан Бялград|Партызан (Бялград)]] |1:0 |1:2 |'''2:2''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04 (Леверкузен)]] |1:1 |1:4 |- | | |Група E |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Рома|Рома]] |3:2 |0:0 |- | | |Група E |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:2 |0:3 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК СІК Сейняёкі|СІК (Сейняёкі)]] |2:0 |2:2 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Алашкерт|Алашкерт (Мартуні)]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]] |2:1 |0:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Александрыя|Александрыя]] |1:1 |1:2 |'''2:3''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда (Бялград)]] |0:0 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |2:4 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Кёльн|Кёльн]] |1:0 |2:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК ХІК Хельсінкі|ХІК (Хельсінкі)]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Карабах Агдам|Карабах (Агдам)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ (Эйндхавен)]] |2:3 |0:3 |'''2:6''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Група L |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі (Секешфехервар)]] |2:0 |2:0 |- | | |Група L |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК ПАОК|ПАОК (Салонікі)]] |1:4 |3:1 |- | | |Група L |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Чэлсі|Чэлсі (Лондан)]] |0:1 |1:3 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Польшча}} |[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст (Глівіцы)]] |1:1 |2:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Нарвегія}} |[[ФК Русенбарг|Русенбарг (Тронхейм)]] |2:1 |0:2 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} |[[ФК Сараева|Сараева]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана (Нур-Султан)]] |2:0 |0:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2020/2021|2020/21]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА (Сафія)]] |— |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2021/2022|2021/22]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Батумі|Дынама (Батумі)]] |1:4 |1:0 |'''2:4''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023|2022/23]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Каньяспор|Каньяспор]] |0:3 |0:2 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Партызані Тырана|Партызані (Тырана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК Арыс Лімасол|Арыс (Лімасол)]] |3:5 |2:6 |'''5:11''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |2:2 |1:5 |'''3:7''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Косава}} |[[ФК Балкані|Балкані (Тэрандэ)]] |1:0 |1:4 |'''2:4''' |- |} === Неафіцыйныя турніры === {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Супернік ! Вынік |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2000|2000]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''0:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:3''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |'''5:1''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Спартак Масква|Спартак (Масква)]] |'''1:5''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Зімбру|Зімбру (Кішынёў)]] |'''0:4''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2003|2003]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:1''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Пюнік|Пюнік (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |'''1:3''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2007|2007]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група А |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА (Масква)]] |'''0:2''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Актабэ|Актабэ]] |'''2:0''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |'''0:1''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2008|2008]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група D |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Бананц|Бананц (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Узбекістан}} |[[ФК Пахтакор|Пахтакор (Ташкент)]] |'''2:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Металург Руставі|Алімпі (Руставі)]] |'''2:1''' |- | | |Паўфінал |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Хазар-Ленкарань|Хазар-Ленкарань]] |'''1:2''' |- |} == Стадыён == [[Файл:Borisov-arena stands.jpg|thumb|[[Барысаў-Арэна]]]] Доўгі час клуб гульні праводзіў на [[Гарадскі стадыён (Барысаў)|Барысаўскім гарадскім стадыёне]], пабудаваным у 1963 годзе. Тады была ўзведзена адна трыбуна — заходняя. Зараз стадыён налічвае дзве трыбуны, агульнай умяшчальнасцю 5402 чалавекі. Усталяваныя мачты штучнага святла, ёсць электратабло. У 2008 годзе над усходняй трыбунай пабудаваны казырок. Матчы групавых этапаў еўракубкаў БАТЭ праводзіў на мінскім стадыёне «Дынама». У 2010 годзе распачата будаўніцтва новага стадыёна. У 2014 годзе [[Барысаў-Арэна]] ўведзена ў строй. == Вядомыя гульцы == Наступныя гульцы БАТЭ выклікаліся ў нацыянальныя зборныя сваіх краін. '''Тлустым''' пазначаны гульцы, якія выклікаліся ў зборную падчас выступаў за БАТЭ. {{Div col|4}} * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Завен Бадаян]]''' * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Аганес Гааран]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ілья Алексіевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Эдгар Аляхновіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Анцілеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бага]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Бардачоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Бачароў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Генадзь Блізнюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Бранфілаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Рэнан Брэсан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Булыга]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Бярозкін]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бяссмертны]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Верамко]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Захар Волкаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Андрэй Гарбуноў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Міхаіл Гардзяйчук]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Глеб]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Грамыка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Грачыха]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Гутар]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Юрый Сяргеевіч Дарашкевіч|Юрый Дарашкевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Станіслаў Драгун]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Максім Жаўнерчык]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Жаўноў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Камароўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Аляксандравіч Канцавы|Арцём Канцавы]]''' (нар. 1999) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Карніцкі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Кендыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Уладзіслаў Клімовіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Крывец (футбаліст)|Сяргей Крывец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Андрэй Кудравец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Лапцеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Яўген Лашанкоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Мазалеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Уладзіслаў Малькевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Молаш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Павел Няхайчык]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Даніла Нячаеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Падстрэлаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Палякоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Паўлавец]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Паўлаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Радзькоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Філіп Рудзік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксей Рыас]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Рындзюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Сарока]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Сасноўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Сівакоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Сігневіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Скавыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Скрыпчанка]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Стасевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Алег Страхановіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Валерый Стрыпейкіс]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ягор Усеваладавіч Філіпенка|Ягор Філіпенка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Руслан Хадаркевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Васіль Хамутоўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Чычкан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Чэрнік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Алег Шкабара]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Шчарбіцкі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Шытаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Юрэвіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Яблонскі]]''' * {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна||20px}} '''[[Боян Насціч]]''' * {{Сцяг|Грузія||20px}} '''[[Валерыянэ Гвілія]]''' * {{Сцяг|Ісландыя||20px}} [[Вілюм Тоўр Вілюмсан]] * {{Сцяг|Латвія||20px}} '''[[Каспарс Дубра]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Аляксандар Еўціч]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Мацея Кежман]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} '''[[Няманя Мілунавіч]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Філіп Младэнавіч]] * {{Сцяг|Уганда||20px}} '''[[Лувага Кізіта]]''' * {{Сцяг|Узбекістан||20px}} '''[[Шахбоз Умараў]]''' * {{Сцяг|Фінляндыя||20px}} '''[[Ясэ Туомінен]]''' * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Юрыца Булят]] * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Якаў Філіпавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Мірка Іваніч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Барыс Капітавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Няманя Нікаліч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Марка Сіміч]] * {{Сцяг|Эстонія||20px}} '''[[Артур Пік]]''' {{Div col end}} == Галоўныя трэнеры == {{Div col|3}} * [[Леў Мазуркевіч]] (1973—1981) * [[Юрый Пунтус]] (1996—2004) * [[Ігар Крывушэнка]] (2005—2007) * [[Віктар Ганчарэнка]] (2007 — кастрычнік 2013) * [[Аляксандр Ермаковіч]] (кастрычнік 2013 — студзень 2018) * [[Алег Дулуб]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Аляксей Бага]] ({{в.а.}} у чэрвені — жніўні 2018; жнівень 2018 — снежань 2019) * [[Кірыл Альшэўскі]] (студзень — верасень 2020) * [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]] (верасень — снежань 2020) * [[Віталь Жукоўскі]] (снежань 2020 — снежань 2021) * [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]] (студзень — жнівень 2022) * [[Сяргей Зяневіч]] ({{в.а.}} у жніўні — кастрычніку 2022) * [[Кірыл Альшэўскі]] (кастрычнік 2022 — студзень 2024) * [[Ігар Крывушэнка]] (са студзеня 2024) {{Div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.fcbate.by/ Афіцыйны сайт] * [http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate Футбольны клуб БАТЭ (Барысаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120202131933/http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate |date=2 лютага 2012 }} на [http://www.belarus.by/by афіцыйным сайце Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by |date=31 студзеня 2013 }} * {{globalsportsarchive|fk-bate-barysau/17648}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК БАТЭ}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|БАТЭ]] [[Катэгорыя:ФК БАТЭ| ]] 9nhto6rmm83x863rmn2li9pdj4itto0 5149344 5149342 2026-05-31T16:35:05Z JerzyKundrat 174 згодна з тэкстам артыкула 5149344 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = БАТЭ | Лагатып = ФК БАТЭ (2020).gif | ШырыняЛагатыпа = 190px | ПоўнаяНазва = ТАА «Футбольны клуб БАТЭ» | Мянушкі = | Горад = [[Барысаў]], [[Беларусь]] | Заснаваны = [[1996]]<ref>{{cite web|title=История развития футбола в Борисове|url=http://fcbate.by/ru/history/historical-information|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|access-date=2023-12-06|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803052409/http://fcbate.by/ru/history/historical-information |archive-date=2017-08-03|url-status=dead}}</ref> | Стадыён = [[Барысаў-Арэна]] | Умяшчальнасць = 13400 | Кіраўнік = [[Андрэй Капскі]] | ПасадаКіраўніка = Старшыня праўлення | Трэнер = [[Ігар Крывушэнка]] | Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] | Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] | Месца = 5 месца | Сайт = https://www.fcbate.by/ <!-- Форма --> | pattern_la1 = _bate21h | pattern_b1 = _bate21h | pattern_ra1 = _bate21h | pattern_sh1 = _adidasblue | pattern_so1 = _3_stripes_blue | leftarm1 = FFEE00 | body1 = FFEE00 | rightarm1 = FFEE00 | shorts1 = FFEE00 | socks1 = FFEE00 | pattern_la2 = _bate21a | pattern_b2 = _bate21a | pattern_ra2 = _bate21a | pattern_sh2 = _adidasyellow | pattern_so2 = _3_stripes_yellow | leftarm2 = 0000BB | body2 = 0000BB | rightarm2 = 0000BB | shorts2 = 0000BB | socks2 = 0000BB }} '''БАТЭ''' — беларускі футбольны клуб з горада [[Барысаў]]. Хатні стадыён — [[Барысаў-Арэна]]. Каманда існавала ў 1973—1981 гады, футбольны клуб адроджаны ў 1996 годзе. Шматразовы чэміпіён і ўладальнік Кубка Беларусі. Першы беларускі клуб, які прайшоў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]] і [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]. == Гісторыя == === 1973—1981 === У год стварэння БАТЭ (футбольны клуб [[Барысаўскі завод аўтатрактарнага электраабсталявання|Барысаўскага завода аўтатрактарнага электраабсталявання]]) выступаў ва ўсходняй зоне другой групы (Д2) чэмпіянату БССР. Ужо першы сезон склаўся для БАТЭ ўдала. Па яго выніках каманда дасягнула магчымасці на наступны год выступаць у чэмпіянаце рэспублікі. У 1974 годзе БАТЭ дасягнуў першага поспеху — стаў чэмпіёнам БССР, выйграўшы за сезон 15 матчаў з 18 праведзеных. Аднак у наступным, 1975 годзе, БАТЭ прыйшлося задавальняцца толькі пятым месцам. У 1976 годзе БАТЭ аформіў своеасаблівы дубль, выйграўшы чэмпіянат і Кубак БССР. У далейшым БАТЭ яшчэ раз станавіўся чэмпіёнам (1979), срэбным прызёрам (1978) чэмпіянату БССР і двойчы займаў чацвёртае месца (1977, 1981). У 1981 годзе каманда была расфарміравана. === 1996—2006 === ==== 1996—1998 гады ==== У [[1996]] годзе ініцыятыўная група вырашыла адрадзіць клуб. Прэзідэнтам футбольнага клуба БАТЭ быў абраны [[Анатоль Капскі]], галоўным трэнерам стаў [[Юрый Іосіфавіч Пунтус|Юрый Пунтус]]. За два першых гады сваёй новай гісторыі клуб выйграў першынства [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]] і, фінішаваўшы другім у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай]], выйшаў у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]], дзе ў [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1998|1998]] годзе адразу заваяваў срэбныя медалі. ==== 1999 год ==== У [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1999|1999 годзе]] БАТЭ захапіў лідарства з першых тураў і, так і не аддаўшы яго нікому, упершыню ў сваёй гісторыі стаў чэмпіёнам Рэспублікі Беларусь. 1999 год таксама стаў для клуба дэбютным у еўракубках. За БАТЭ тады выступалі пазнейшыя лідары зборнай Беларусі [[Аляксандр Глеб]], [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]], а таксама будучы галоўны трэнер [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка|Віктар Ганчарэнка]]. ==== 2000—2001 гады ==== [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2000|2000]] год ізноў стаў для БАТЭ «срэбным». Чэмпіянат [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2001|2001]] года прынёс клубу бронзавыя ўзнагароды. ==== 2002 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] годзе стаў для БАТЭ неадназначным. Барысаўчане ўпершыню прабіліся ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], але з лікам 0:2 саступілі «[[ФК Гомель|Гомелю]]». Удала склаўся сезон на еўрапейскай арэне. Выступаючы ў [[Кубак Інтэртота|Кубку Інтэртота]], БАТЭ атрымаў упэўненую перамогу над прадстаўніком нямецкай [[Чэмпіянат Германіі па футболе|Бундэслігі]], клубам «[[ФК Мюнхен-1860|Мюнхен-1860]]», а затым практычна на роўных згуляў з італьянскай «[[ФК Балоння|Балонняй]]». На фінішы чэмпіянату БАТЭ ў адчайнай барацьбе дагнаў «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]», які лідыраваў. У «залатым» матчы чэмпіянату атрымаў у дадатковы час перамогу з лікам 1:0, дзякуючы голу Валерыя Тарасенкі. ==== 2003 год ==== У чэмпіянаце [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] года БАТЭ, нягледзячы на ўпэўненую гульню, да канца сезона заставаўся на пятым месцы. У апошнім туры чэмпіянату яму належала сустракацца на выездзе з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». Гэта сустрэча павінна была даць адказ на пытанне, на якім месцы апынецца БАТЭ: на другім ці пятым. Але матч завяршыўся ўпэўненай перамогай БАТЭ 4:0, і каманда зноў заваявала срэбныя медалі. ==== 2004 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004 годзе]] БАТЭ, які няўдала выступіў у [[Кубак УЕФА|Кубку УЕФА]], на фінішы чэмпіянату зноў прэтэндаваў на самыя высокія месцы. Перад апошнім турам ён адставаў ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» на два ачкі. І зноў апошняя сустрэча чэмпіянату мела быць з лідарам на выездзе. Аднак гэтым разам леташняму трыўмфу не наканавана было паўтарыцца. Саступіўшы 0:2, БАТЭ заняў другое месца. ==== 2005 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] года стаў самым цяжкім у гісторыі БАТЭ. Па-першае, у канцы папярэдняга сезона каманду пакінуў яе нязменны трэнер Юрый Пунтус, якога на трэнерскім мастку БАТЭ змяніў [[Ігар Крывушэнка]]. Па-другое, у новы клуб Пунтуса перайшлі шэраг маладых гульцоў, на якіх у гэтым сезоне ўскладаліся вялікія надзеі. БАТЭ саступіў у фінале [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка]] [[ФК Партызан Мінск|МТЗ-РІПА]], а па выніках чэмпіянату апынуўся на пятым месцы, упершыню ў найноўшай гісторыі застаўшыся без медалёў. ==== 2006 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006 годзе]] адзначаўся дзесяцігадовы юбілей узнаўлення клуба. І БАТЭ годна адзначыў гэту дату. Барысаўчане ўпершыню сталі ўладальнікамі [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. У фінале ў дадатковы час яны з лікам 3:1 перамаглі салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». У чэмпіянаце БАТЭ таксама фінішаваў першым, такім чынам, зрабіўшы своеасаблівы дубль. Але на еўрапейскай арэне клуб выступіў не ўдала, саступіўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе Кубка УЕФА казанскаму «Рубіну» ў абедзвюх сустрэчах з агульным лікам 0:5. === 2007—2011 === ==== 2007 год ==== У 2007 годзе БАТЭ выйшаў у трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ прайграў у гасцях кіпрскаму [[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛу]] 0:2, аднак у хатнім матчы пераламіць вынік двухраундавага супрацьстаяння на сваю карысць, перайграўшы праціўніка з лікам 3:0. У другім матчы быў упэўнена перайграны ісландскі «[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]]» — 3:1 на выездзе, 1:1 у хатнім матчы. У трэцім раўндзе праціўнікам БАТЭ быў румынскі клуб «[[ФК Сцяўа|Сцяўа]]». Першы матч у Барысаве завяршыўся з лікам 2:2, у другім матчы мацней былі румыны — 2:0. Выбыўшы з розыгрышу Лігі чэмпіёнаў, БАТЭ ў першым раўндзе Кубка УЕФА сустракаўся з іспанскім «[[ФК Вільярэал|Вільярэалам]]» — самым рэйтынгавым клубам розыгрышу — і атрымаў дзве паразы: 1:4 на выездзе і 0:2 на мінскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]]». У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|чэмпіянаце Беларусі]] БАТЭ датэрмінова, за чатыры тура да фінішу, заваяваў чэмпіёнскі тытул. У розыгрышы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] БАТЭ зноў дайшоў да фіналу, дзе ў серыі пасляматчавых пенальці саступіў брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]». У канцы года [[Ігар Крывушэнка]] нечакана сышоў на пост галоўнага трэнера мінскага «Дынама», галоўнага суперніка барысаўчан. Яго месца заняў [[Віктар Ганчарэнка]], які ўзначальваў дубль БАТЭ. ==== 2008 год ==== [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] год стаў асаблівым як у гісторыі БАТЭ, так і ўсяго беларускага футбола. БАТЭ пераадолеў трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] і стаў першым у гісторыі беларускага футбола клубам, які здолеў прабіцца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009#Групавы раўнд#Група H|групавы этап Лігі чэмпіёнаў]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе ў супернікі БАТЭ дастаўся [[Ісландыя|ісландскі]] «[[ФК Валюр|Валюр]]», які быў пераможаны з агульным лікам 3:0 (2:0 дома і 1:0 у гасцях). У другім кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ па суме дзвюх сустрэч сенсацыйна адолеў [[Бельгія|бельгійскі]] «[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт]]»: 2:1 у гасцях і 2:2 у хатняй сустрэчы. У трэцім кваліфікацыйным раўндзе супернікам БАТЭ быў [[Балгарыя|балгарскі]] «[[ФК Леўскі|Леўскі]]». Матч у [[Сафія|Сафіі]] скончыўся з лікам 1:0 у карысць БАТЭ, а ў адказнай гульні ў Барысаве каманда забяспечыла неабходную нічыю 1:1. У групавой стадыі БАТЭ патрапіў у групу H, разам з «[[ФК Рэал Мадрыд|Рэалам]]» (Мадрыд), «[[ФК Ювентус|Ювентусам]]» (Турын), «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зенітам]]» (Санкт-Пецярбург). У першай гульні на выездзе БАТЭ саступіў «Рэалу» з лікам 0:2. У другой сваёй гульні з «Ювентусам» (2:2) БАТЭ стаў першым беларускім футбольным клубам, які набраў ачкі ў групавым этапе самага прэстыжнага еўрапейскага турніру. У трэцяй гульні на выездзе БАТЭ згуляў унічыю 1:1 з «Зенітам» з Санкт-Пецярбурга, а ў чацвёртай прайграў яму ў [[Мінск]]у з лікам 0:2. У апошняй гульні групавога турніру БАТЭ згуляў з «Ювентусам» у нічыю з лікам 0:0, і ў выніку набраўшы 3 ачка ў 6 гульнях, клуб заняў апошняе месца ў групе і скончыў свой выступ у еўракубках. 31 кастрычніка 2008 года БАТЭ стаў пяцікратным чэмпіёнам Беларусі. У гэты дзень быў згуляны перанесены матч 17-га тура, у ім падапечныя [[Віктар Ганчарэнка|Віктара Ганчарэнкі]] перамаглі жодзінскае «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» з лікам 2:1 і за два тура да фінішу сталі недасягальнымі для іншых камандаў. ==== 2009 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009 годзе]] барысаўчанам не атрымалася паўтарыць поспех 2008-га ў Еўропе. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|Лізе чэмпіёнаў УЕФА]] БАТЭ дайшоў да трэцяга раўнда (у другім перайграўшы 2 разы з лікам 2:0 македонскі клуб «[[ФК Македонія|Македонія]]» са Скоп’я), дзе саступіў па суме двух матчаў латвійскаму «[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілсу]]» (0:1 і 2:1, [[Гол на выездзе|па галах на выездзе]]). Пасля гэтага каманда патрапіла ў плэй-оф [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы УЕФА]], дзе сустрэлася з балгарскім «[[ФК Літэкс|Літэксам]]» (Ловеч). У першым матчы на сваім стадыёне беларусы прайгралі 0:1. Аднак у матчы ў адказ барысаўчане здолелі ў асноўны час адквітаць гэты дэфіцыт, а ў дадатковае — ўпэўнена развіць гэты поспех, у выніку — перамога 4:0 і пуцёўка ў [[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010#.D0.93.D1.80.D1.83.D0.BF.D0.BF.D0.B0 I|групавы этап Лігі Еўропы УЕФА]]. Розыгрыш у групавым этапе БАТЭ пачаў з дзвюх параз: ад «Бенфікі» — 0:2 і «Эвертана» — 1:2 (гол на рахунку Дзмітрыя Ліхтаровіча). У наступным матчы была атрымана валявая перамога над грэчаскім [[ФК АЕК|АЕКам]] 2:1 (Паўлаў, Алумона). У Грэцыі праціўнікі разышліся мірам — 2:2 (Радзівонаў, Валадзько), а пасля хатняй паразы ад «Бенфікі» 1:2 (Сасноўскі) барысаўчане страцілі шанцы на працяг барацьбы ў Лізе Еўропы. У заключным матчы групавога турніру барысаўчане на выездзе абгулялі «Эвертан» з лікам 1:0 (Юрэвіч) і з 7 ачкамі занялі 3 месца. 5 кастрычніка 2009 года, атрымаўшы перамогу над наваполацкім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» на полі барысаўскага гарадскога стадыёна, БАТЭ ў чацвёрты раз запар і шосты раз у найноўшай гісторыі стаў чэмпіёнам Беларусі. Яшчэ ў першым тайме ў вароты гасцей былі забіты чатыры безадказных мяча. ==== 2010 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] стартаваў для БАТЭ 8 сакавіка, калі ў матчы c уладальнікам Кубка Беларусі 2008/09 [[наваполацк]]ім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» быў разыграны першы ў гісторыі [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубак Беларусі]]. Перамогшы ў серыі пасляматчавых пенальці, барысаўчане сталі першымі ўладальнікамі трафея. 23 мая [[2010]] года ў [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2009—2010|фінальным матчы]] за [[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Кубак Беларусі]] на мінскім стадыёне «Дынама», БАТЭ з лікам 5:0 разграміў [[Жодзіна|жодзінскае]] «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» і ў другі раз у сваёй гісторыі стаў уладальнікам Кубка. 26 жніўня 2010 года заваяваў права гуляць у групавым этапе Лігі Еўропы. Папярэдне быў абыграны ісландскі «Хабнафіёрдур» (5:1 дома, 1:0 у гасцях), затым параза па суме 2 матчаў ад дацкага «Капенгагена» (0:0 дома і 2:3 у гасцях) у Лізе чэмпіёнаў. Затым у кваліфікацыі Лігі Еўропы быў двойчы абыграны партугальскі «Марыціму» (3:0 дома і 2:1 у гасцях). Па выніках лёсавання супернікамі БАТЭ сталі нідэрландскі АЗ (перамога 4:1 дома, параза 0:3 у гасцях), «Дынама» (Кіеў; 2:2 у гасцях, параза 1:4 дома), «Шэрыф» (Ціраспаль; перамога 1:0 у гасцях; перамога 3:1 дома). Па выніках групавога турніру барысаўчане ўпершыню выйшлі ў 1/16 фіналу еўрапейскага кубка, дзе па суме дзвюх сустрэч саступілі французскаму «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]» (2:2 дома і 0:0 на выездзе). 13 лістапада 2010, абыграўшы ў гасцявым матчы клуб [[ФК Белшына|«Белшына» (Бабруйск)]], БАТЭ датэрмінова стаў чэмпіёнам Беларусі сезона 2010 года. ==== 2011 год ==== 2 жніўня 2011 гады клуб атрымаў права гуляць у раўндзе плэй-оф чэмпіёнскай кваліфікацыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Лігі чэмпіёнаў]], абыграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе «[[ФК Лінфілд|Лінфілд]]» (1:1 у гасцях, 2:0 хаты), а ў трэцім — «[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас]]» (0:0 у гасцях, 3:1 хаты). 24 жніўня БАТЭ абыграў аўстрыйскі «Штурм» у гасцях 0:2 (1:1 дома) і другі раз у сваёй гісторыі выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, атрымаўшы, пры гэтым, месца ў трэцім кошыку. Па выніках лёсавання БАТЭ адправіўся ў групу H разам з «[[ФК Барселона|Барселонай]]», «[[ФК Мілан|Міланам]]» і «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]). [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Ліга чэмпіёнаў]] далася БАТЭ цяжка. Першы матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) быў згуляны з лікам 1:1. У другім матчы БАТЭ саступіў «[[ФК Барселона|Барселоне]]» з лікам 0:5. У трэцім матчы саступіў «[[ФК Мілан|Мілану]]» 0:2. Чацвёрты матч быў, мабыць, лепшым у гэтай Лізе чэмпіёнаў. БАТЭ згуляў унічыю з «[[ФК Мілан|Міланам]]» 1:1. Пяты матч быў важны: у ім вырашаўся далейшы ўдзел у Лізе Еўропы. БАТЭ прайграў матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) і амаль страціў шанцы на трэцяе месца ў групе. Апошні матч у Барселоне быў прайграны з лікам 4:0, і БАТЭ завяршыў удзел у турнірах. У гэтым жа годзе клуб у шосты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2012 год === У 2012 годзе БАТЭ ў другі раз запар выйшаў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]. У першых двух матчах барысаўчане сенсацыйна перамаглі французскі «[[ФК Ліль|Ліль]]» (3:1) і нямецкую «[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыю]]» (3:1). Але ў двух наступных прайгралі іспанскай «[[ФК Валенсія|Валенсіі]]» (0:3 і 2:4). Пасля чаго БАТЭ саступіў «Ліля» (0:2) і «Баварыі» (1:4) і, заняўшы трэцяе месца ў групе, перайшоў у Лігу Еўропы. Дарэчы, «Баварыя» ў тым сезоне атрымала ўпэўненую перамогу ў Лізе чэмпіёнаў, а БАТЭ стаў адзіным клубам, які змог забіць мюнхенцам больш за два мячы ў адным матчы. 11 лістапада перамог з лікам 5:1 клуб «[[ФК Мінск|Мінск]]» і датэрмінова ў сёмы раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2013 год === У пачатку 2013 БАТЭ гуляў у матчах 1/16 Лігі Еўропы супраць турэцкага «[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ]]». У сувязі з рэканструкцыяй мінскага стадыёна «Дынама», дзе БАТЭ звычайна праводзіў міжнародныя сустрэчы, клуб быў вымушаны шукаць іншую пляцоўку. У выніку матч прайшоў у Гродна. Нягледзячы на тое, што «Фенербахчэ» амаль увесь матч было ў меншасці, матч скончыўся ўнічыю 0:0. У адказным матчы БАТЭ прапусціў з пенальці (0:1) і скончыў выступленне ў турніры. У чэмпіянаце 2013 БАТЭ стартаваў не вельмі ўпэўнена, у выніку чаго лідарства ў табліцы перахапіў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». Улетку барысаўчане наладзілі гульню, і, атрымоўваючы перамогу за перамогай, пачалі даганяць салігорскі клуб. Расчараваннем для аматараў клуба стала выступленне БАТЭ ў Лізе чэмпіёнаў. На першай жа стадыі (2-і кваліфікацыйны раўнд) барысаўскі клуб саступіў казахстанскаму «[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёру]]» з Караганды (0:1 дома і 0:1 у гасцях) і выбыў з розыгрышу еўракубкаў. 21 верасня 2013 БАТЭ ў гасцях перайграў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» (3:0) і ўпершыню ў сезоне выйшаў на першае месца турнірнай табліцы. Дзякуючы чарзе няўдач салігорцаў БАТЭ хутка замацаваўся на першым радку. 12 кастрычніка 2013 было абвешчана аб тым, што Віктар Ганчарэнка пакідае пасаду галоўнага трэнера. Новым галоўным трэнерам быў прызначаны [[Аляксандр Ермаковіч]]. 9 лістапада 2013, атрымаўшы перамогу ў 30-м туры над «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]», БАТЭ стаў дзесяціразовым чэмпіёнам Беларусі. === 2014 год === У сезоне 2014 БАТЭ быў вымушаны доўгі час змагацца за лідарства ў чэмпіянаце з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». У выніку, барысаўчанам пасля перамогі над мінчанамі ў матчы 29 тура (1 лістапада) удалося адарвацца і пасля наступнага тура датэрмінова ўзяць чарговае золата. Пры гэтым, БАТЭ паставіў рэкорд: каманда не прайгравала на працягу 31 матча чэмпіянату (ранейшы рэкорд — 29 матчаў — належаў віцебскай «[[ФК Віцебск|Дзвіне]]» у сезоне 1994/95). У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ ўдалося чарговы, ужо чацвёрты, раз прабіцца ў групавы этап: хоць і з праблемамі, але былі пройдзеныя албанскі «[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]», венгерскі «[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]» і славацкі «[[ФК Слован Браціслава|Слован]]». Але ў групавым этапе барысаўчане пацярпелі па два разгромных паражэння ад «[[ФК Порту|Порту]]» і данецкага «[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёра]]». Адна перамога над «[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетыкам]]» з [[Більбаа]] не дазволіла барысаўчанам узняцца вышэй за апошняе месца ў групе. Пры гэтым па колькасці прапушчаных у групавым этапе галоў (24) БАТЭ паставіў новы антырэкорд у гісторыі Лігі чэмпіёнаў. === 2015 год === У сезоне 2015 БАТЭ здолеў трэці раз стаць уладальнікам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], у фінале перайграўшы салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» з лікам 4:1. У чэмпіянаце клуб таксама не меў праблем, амаль ад пачатку сезона значна адарваўшыся ад канкурэнтаў і за чатыры туры да фінішу гарантаваўшы чарговае чэмпіёнства. Барысаўская серыя без паражэнняў у чэмпіянаце, якая была пачата ў папярэднім сезоне, была спынена толькі ў 15-м туры мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:1), такім чынам склала 45 матчаў. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ зноў выйшаў групавы этап, па чарзе пераадолеўшы ірландскі «[[ФК Дандалк|Дандалк]]», венгерскі «[[ФК Відэатон|Відэатон]]» і сербскі «[[ФК Партызан Бялград|Партызан]]». Супернікамі на групавым этапе сталі «[[ФК Барселона|Барселона]]», «[[ФК Рома|Рома]]» і «[[ФК Баер Леверкузен|Баер]]», сярод якіх БАТЭ лічыўся аўтсайдэрам. Аднак у другім туры групавога этапу барысаўчане нечакана нанеслі паражэнне «Роме» (3:2). У выніку барысаўчане набралі 5 ачкоў і апынуліся апошнімі ў групе. === 2016 год === Сезон 2016 атрымаўся для БАТЭ няўдалым. Каманда другі раз запар дайшла да фіналу Кубка Беларусі, але не змагла захаваць тытул, саступіўшы ў серыі пенальці жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе фінскі [[ФК СІК Сейняёкі|СІК]], але ў трэцім саступіў ірландскаму «[[ФК Дандалк|Дандалку]]» (1:0, 0:3) і выбыў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|Лігу Еўропы]], дзе таксама не выйшаў у групавы этап, прайграўшы ў плэй-оф кваліфікацыі па суме дзвюх сустрэч «[[ФК Астана|Астане]]» з Казахстана (0:2, 2:2). У выніку БАТЭ ў другі раз з 2008 года застаўся без еўракубкаў восенню. Адзіным адносным поспехам стаў упэўнены выступ у чэмпіянаце, дзе БАТЭ адразу захапіў лідарства, а асноўныя канкурэнты — мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» — у пачатку турніру страцілі шмат ачкоў. [[14 кастрычніка]] 2016 года ў матчы 25-га тура БАТЭ перамог мікашэвіцкі «[[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт]]» у [[Лунінец|Лунінцы]] (радзіме галоўнага трэнера барысаўчан [[Аляксандр Ермаковіч|Аляксандра Ермаковіча]]) з лікам 1:0 і заўчасна стаў чэмпіёнам. === 2017 год === У пачатку сезона 2017 БАТЭ прайграў ў паўфінале Кубка Беларусі брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (0:2, 1:0). Няўдала пачаўся для барысаўскага клуба і чэмпіянат краіны — прапусціўшы наперад асноўных канкурэнтаў (мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]»), БАТЭ доўгі час займаў другі і трэці радок. Пры гэтым БАТЭ ў матчах з прамымі канкурэнтамі атрымаў «сухія» перамогі (1:0 і 1:0 з «Дынама», 1:0 і 4:0 з «Шахцёрам»), аднак саступіў клубам з сярэдзіны і ніжняй частцы табліцы — «[[ФК Слуцк|Слуцку]]», «[[ФК Віцебск|Віцебску]]», «[[ФК Мінск|Мінску]]» і «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачам]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе армянскі «[[ФК Алашкерт|Алашкерт]]». У трэцім раўндзе пасля гасцявога паражэння ад чэшскай «[[ФК Славія Прага|Славіі]]» (0:1) барысаўчане не здолелі ў хатнім матчы забяспечыць неабходны лік — перамога барысаўчан 2:1 адправіла далей «Славію». БАТЭ перайшоў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|Лігу Еўропы]], дзе ў двухматчавым супрацьстаянні з украінскай «[[ФК Александрыя|Александрыяй]]» пасля хатняй нічыі 1:1 здабыў валявую гасцявую перамогу 2:1 і выйшаў у групавы этап. Сапернікамі ў групе сталі англійскі «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]», нямецкі «[[ФК Кёльн|Кёльн]]» і сербская «[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда]]». Фініш сезона 2017 у нацыянальным чэмпіянаце азмрочыўся для БАТЭ шэрагам скандалаў. Шырокую вядомасць атрымала так званая «справа Верамко»: 23 верасня на хатні матч барысаўчан супраць «[[ФК Слуцк|Слуцка]]» (які скончыўся з лікам 6:0) быў заяўлены і правёў увесь матч на лаўцы запасных брамнік [[Сяргей Верамко]], які да таго адбыў пяціматчавую дыскваліфікацыю. Але разам з дыскваліфікацыяй быў накладзены штраф, у выпадку неаплаты якога дыскваліфікацыя падаўжалася да моманту аплаты, і, як высветілася, штраф быў аплачаны Верамко толькі 27 верасня. Дысцыплінарны камітэт АБФФ за неправамоцны ўдзел іграка 13 кастрычніка прысудзіў БАТЭ тэхнічнае паражэнне ў матчы са «Слуцкам» (0:3), што значна ўскладніла БАТЭ барацьбу за чэмпіёнства. Барысаўчане падалі апеляцыю, і 10 лістапада (за два туры да канца чэмпіянату) Апеляцыйны камітэт АБФФ, прызнаўшы віну Верамко, адмяніў папярэднае рашэнне Дысцыплінарнага камітэта і вярнуў тры ачкі, абмежаваўшыся штрафам. У матчах з удзелам БАТЭ таксама быў зафіксаваны шэраг памылковых судзейскіх рашэнняў: 28 кастрычніка ў матчы з «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» пры ліку 1:0 на карысць барысаўчан быў прызначаны пенальці ў браму БАТЭ за гульню рукой (хоць мяч трапіў у плячо [[Віталь Гайдучык|Віталю Гайдучыку]]). Пенальці быў рэалізаваны навапалачанамі, і матч скончыўся з лікам 1:1. Пазней, 18 лістапада, у перадапошнім туры ў матчы супраць «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]» пры ліку 1:1 [[Віталь Радзівонаў]] пры дапамозе сваёй рукі адправіў мяч у браму, і арбітр залічыў гол (выніковы лік 3:1 на карысць БАТЭ). Няўдачы на фінішы «Дынама» і «Шахцёра» разам з станоўчымі для БАТЭ вынікам «справы Верамко» дазволілі барысаўчанам перад апошнім турам выйсці на першае месца ў табліцы. Пры гэтым у гасцявым матчы апошняга тура супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» БАТЭ было дастатковы згуляць унічыю, каб стаць чэмпіёнам. Аднак, адкрыўшы лік у матчы, барысаўчане тройчы прапусцілі, і к 75-й хвіліне «Гарадзея» перамагала 3:1 (у той час як мінскае «Дынама» ўпэўнена вяло ў сваім матчы і пераганяла барысаўчан). Тым не менш, [[Віталь Радзівонаў]], які выйшаў на замену ў БАТЭ, на 79-й хвіліне забіў з пенальці, а на пятай дададзенай хвіліне ўсталяваў канчатковы лік 3:3, што прынесла БАТЭ чарговае чэмпіёнства. === 2018 год === 2018 год пачаўся для БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнера — [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]]. Каманда ўпэўнена стартавала ў чэмпіянаце Беларусі, выйграўшы ў першых васьмі турах, аднак саступіла брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» ў Суперкубку Беларусі і ў фінале Кубка Беларусі. Пасля першых няўдач ў чэмпіянаце Беларусі — нічыі з «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» і паражэння ад «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» — Дулуб быў звольнены, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў [[Аляксей Бага]], які пазней быў зацверджаны на пасадзе. Пад яго кіраўніцтвам БАТЭ працягнуў паспяховы выступ у чэмпіянаце Беларусі, а ў Лізе чэмпіёнаў пасля перамог над фінскім [[ФК ХІК Хельсінкі|ХІКам]] і азербайджанскім «[[ФК Карабах Агдам|Карабахам]]» саступіў у плэй-оф нідэрландскаму [[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ]] і трапіў у групавы этап Лігі Еўропы. 22 верасня 2018 года пасля доўгай хваробы памёр старшыня праўлення клуба [[Анатоль Капскі]], які стаяў на чале клуба з яго адраджэння ў 1996 годзе. Да канца сезона каманда выхадзіла на поле з траўрнымі павязкамі. 4 лістапада, пасля перамогі над гродзенскім «[[ФК Нёман Гродна|Нёманам]]», БАТЭ стаў 15-разовым чэмпіёнам Беларусі. У групавым раўндзе Лігі Еўропы БАТЭ сустрэўся з венгерскім «[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі]]», англійскім «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і грэчаскім [[ФК ПАОК|ПАОКам]]. Пачаўшы з перамогі над «МОЛ Відзі», БАТЭ пасля саступіў ПАОКу і двойчы «Чэлсі», аднак перамогі ў двух апошніх турах над «МОЛ Відзі» і ПАОКам прынеслі барысаўскаму клубу месца ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы. === 2019 год === Сезон 2019 пачаўся для БАТЭ з хатняй перамогі ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы над лонданскім «[[ФК Арсенал Лондан|Арсеналам]]» (1:0), аднак у адказным матчы здарылася паражэнне 0:3, і барысаўскі клуб выбыў з турніру. У Суперкубку Беларусі БАТЭ другі раз запар прайграў брэсцкаму «Дынама», а ў Кубку Беларусі 2018/19 БАТЭ выбыў на стадыі чвэрцьфіналу, саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаянні «[[ФК Іслач|Іслачы]]». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ ў першай палове сезона ішоў уверсе табліцы, змагаючыся за першы радок з брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» і салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У 1-м кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў БАТЭ перамог польскі «[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст]]», аднак у другім саступіў нарвежскаму «[[ФК Русенбарг|Русенбаргу]]». Перайшоўшы ў Лігу Еўропы, каманда ў 3-м кваліфікацыйным раўндзе прайшла баснійскі клуб «[[ФК Сараева|Сараева]]», а ў плэй-оф, як і тры гады таму, трапіла на казахстанскую «[[ФК Астана|Астану]]». Пасля паражэння ў гасцявым матчы 0:3 дома БАТЭ забіў толькі двойчы (2:0) і па суме дзвюх сустрэч выбыў з турніру. Тым часам шэраг няўдач барысаўчан вывеў на першы радок у чэмпіянаце Беларусі брэсцкае «Дынама», якое без правалаў дайшло да канца сезона і заваявала чэмпіёнства. Такім чынам перарвалася серыя БАТЭ з 13 чэмпіёнстваў запар. Барысаўскі клуб у сезоне 2019 заваяваў срэбраныя медалі. === 2020 год === У пачатку 2020 года клуб узначаліў [[Кірыл Альшэўскі]]. Пад яго кіраўніцтвам каманда пачала чэмпіянат з двух паражэнняў, але пасля справы пайшлі лепей, і неўзабаве БАТЭ ўключыўся ў барацьбу за прызавыя месцы. Таксама быў выйграны Кубак Беларусі — у фінале ў дадатковы час была атрымана перамога над брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (1:0). У Лізе Еўропы БАТЭ адразу выбыў з турніру, саступіўшы на выездзе сафійскаму [[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА]] (0:2). У чэмпіянаце Беларусі ж каманда доўгі час вяла змаганне за першы радок з салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У верасні 2020 года быў звольнены Кірыл Альшэўскі, новым трэнерам стаў яго памочнік [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]]. Перад фінішам чэмпіянату БАТЭ ішоў першым, але нічыя ў апошнім туры з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:0) адкінула барысаўчан на другі выніковы радок. === 2021 год === У снежні 2020 года новым галоўным трэнерам БАТЭ стаў [[Віталь Жукоўскі]], які раней доўгі час узначальваў «[[ФК Іслач|Іслач]]». Каманду пакінулі шматгадовыя лідары [[Ігар Стасевіч]], [[Ягор Філіпенка]] (абодва перайшлі ў салігорскі «Шахцёр»), [[Дзмітрый Бага]]. Ім на замену прыйшлі пераважна маладыя ігракі. У пачатку [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|сезона 2021]] фан-рух БАТЭ адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}</ref>. У чэмпіянаце БАТЭ, хоць і рухаўся няблага, не здолеў перашкодзіць захапіць лідарства салігорскаму «Шахцёру», які атрымліваў перамогу за перамогай. У маі БАТЭ другі раз запар стаў уладальнікам Кубка Беларусі, атрымаўшы ў фінале перамогу над «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» (2:1). Выступленне ў Лізе канферэнцый выйшла няўдалым — пасля гасцявой перамогі 1:0 над батумскім «[[ФК Дынама Батумі|Дынама]]» БАТЭ саступіў на «Барысаў-Арэне» 1:4 і выбыў з турніру. У гэты ж час асноўны нападнік салігарчан [[Максім Скавыш]] перайшоў у «Шахцёр». Пасля БАТЭ навязваў пэўную канкурэнцыю салігарчанам, у верасні атрымаў хатнюю перамогу над «Шахцёрам» (1:0), аднак неўзабаве салігорская каманда пайшла ў адрыў і замацавалася на першым радку. БАТЭ ж толькі ў апошнім туры забяспечыў трэція запар сярэбраныя медалі, адарваўшыся ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». === 2022 год === У студзені 2022 года новым галоўным трэнерам стаў [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]], які раней узначальваў дубль клуба. Каманда добра пачала чэмпіянат, атрымаўшы перамогі ў пяці першых матчах запар, аднак пазней справы пайшлі горш, БАТЭ шмат гуляў унічыю і прапусціў наперад канкурэнтаў. У фінале Кубка Беларусі БАТЭ саступіў «[[ФК Гомель|Гомелю]]» (1:2), а таксама выбыў з Лігі канферэнцый, саступіўшы турэцкаму «[[ФК Каньяспор|Каньяспору]]» з агульным лікам 0:5. У жніўні з-за няўдач Аляксандр Міхайлаў падаў у адстаўку, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]], аднак пад яго кіраўніцтвам сітуацыя ў чэмпіянаце не палепшылася, неўзабаве БАТЭ выпаў з прызавой тройкі. У кастрычніку на чале каманды зноў стаў [[Кірыл Альшэўскі]], які вярнуў БАТЭ ў барацьбу. Барысаўчане здолелі абысці мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», але салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» і мінскі «[[ФК Энергетык-БДУ|Энергетык-БДУ]]» засталіся наперадзе, і БАТЭ стаў трэцім. === 2023 год === У Вышэйшай лізе ў 2023 годзе БАТЭ хутка прапусціў наперад канкурэнтаў і не ўдзельнічаў у барацьбе за чэмпіёнства. Каманда зноў дайшла да фіналу Кубка Беларусі, дзе саступіла жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]» (0:2). Пасля адхілення «Шахцёра» і «Энергетыка-БДУ» ад еўракубкаў барысаўчане атрымалі месца ў Лізе чэмпіёнаў, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе перамаглі албанскі «[[ФК Партызані Тырана|Партызані]]», аднак пасля паслядоўна выбылі з Лігі чэмпіёнаў, Лігі Еўропы і Лігі канферэнцый, саступіўшы адпаведна кіпрскаму «[[ФК Арыс Лімасол|Арысу]]», малдаўскаму «[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыфу]]» і косаўскаму «[[ФК Балкані|Балкані]]». У чэмпіянаце БАТЭ працягваў змагацца за трэці радок, аднак у выніку фінішаваў пятым, упершыню з 2006 года застаўшыся без медалёў. === Эмблемы === <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Гісторыя эмблем БАТЭ"> Файл:ФК БАТЭ (2013).png|Эмблема БАТЭ у 2013—2018 гадах Файл:ФК БАТЭ (2018).gif|Эмблема БАТЭ у 2018—2019 гадах Файл:ФК БАТЭ (2020).gif|Эмблема БАТЭ з 2020 года </gallery></center> == Цяперашні склад == ''Станам на жнівень 2024 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=Основной состав|url=http://www.fcbate.by/team/base|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|date=|access-date=2024-04-26|lang=ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Уладзіслаў Ігнацьеў||2003}} {{Ігрок|35|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Руслан Хадаркевіч]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1993}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Аляксандр Мартынаў||2004}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|Шэрыф Жымо||1996}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Павел Пашэвіч]]||2001}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|[[Ян Эманюэль Афі]]||1995}} {{Ігрок|84|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок|98|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксандр Ануфрыеў]]||1995}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Алег Нікіфарэнка]]||2001}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Ілья Алексіевіч]]||1991}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Русенчык||2001}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Раман Пілецкі]]||2003}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Кірыл Чарнавок]]||2003}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Віктар Сотнікаў]]||2001}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|ПА|Заі Сідзібэ||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|18|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Казахстан}}|Нап|Аралхан Аміртаеў||1998}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок|62|{{Сцяг|Расія}}|Нап|Тэмур Джыкія|у арэндзе з «[[ФК Волга Ульянаўск|Волгі]]»|1998}} {{Ігрок|80|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Анатоль Саннікаў|у «[[ФК Нафтан|Нафтане]]» да снежня 2024 года|2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Андрэй Патапенка]]|у «[[ФК Гомель|Гомелі]]» да снежня 2024 года|2000}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Дзяніс Грачыха]]|у «[[ФК Жэніс Астана|Жэнісе]]» да снежня 2024 года|1999}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Крывушэнка]] (нар. 1964) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Нявінскі]] (нар. 1973) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Ліхтаровіч]] (нар. 1978) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Ражкоў]] (нар. 1981) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Дзяргай]] (нар. 1997) — трэнер брамнікаў === БАТЭ-2 === У сезоне 2024 рэзервовая каманда пад назвай БАТЭ-2 выступае ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]]<ref>{{cite web|date = 2024-04-05|url = https://football.by/news/186026 |title = От "Энергетика-БГУ" и "Белшины" до дублей. Заявки команд первой лиги (сезон-2024) |website = football.by|access-date = 2024-04-09|language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Павел Каткоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Міхаіл Клякін||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Данііл Марціновіч||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Барыс Панкратаў]]||1982}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ілья Бралуненка||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Даніла Вяргейчык||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Яўген Кадзеба||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцемій Сінькевіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Чуеўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Чыкілеўскі||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Шэўчык||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілья Баранаў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Платон Каласоўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Валерый Кісель||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Раман Пілецкі||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Пратасеня||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ягор Русакоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Алесь Сахончык||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Целеш||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Іван Чарных||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Андрэй Шкондзін||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ян Шумскі||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Арлоўскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Галавачэнка||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Мардас||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Пралеска||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Пятровіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб БАТЭ-2 === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Мігаль]] (нар. 1985) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Рагожкін]] (нар. 1976) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Барыс Панкратаў]] (нар. 1982) — трэнер брамнікаў == Замацаваныя нумары == * '''2''': {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Яўгенавіч Ліхтаровіч|Дзмітрый Ліхтаровіч]], [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронец]], 2002—2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressball.by/news/football/237051|title=БАТЭ навсегда вывел из оборота игровой номер Дмитрия Лихтаровича|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005220058/http://www.pressball.by/news/football/237051|archive-date=2017-10-05|access-date=2018-05-30}}</ref> * '''20''': {{Сцяг Беларусі}} [[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]], [[Нападаючы (футбол)|нападнiк]], 2006—2018.<ref>{{Cite web|url=https://sport.tut.by/news/football/587241.html|title=Майка под сводами "Борисов-Арены". БАТЭ красиво завершил игровую карьеру Родионова|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181906/https://sport.tut.by/news/football/587241.html|archive-date=2019-01-29|access-date=2018-05-30}}</ref> == Дасягненні == * [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (15): 1999, 2002, 2006—2018 * Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (7): 1998, 2000, 2003, 2004, 2019, 2020, 2021 * Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2001, 2022 * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (6): 2006, 2010, 2015, 2020, 2021, 2026 * Фіналіст Кубка Беларусі (7): 2002, 2005, 2007, 2016, 2018, 2022, 2023 * Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (8): 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2022 * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]: сезоны 2008/2009, 2011/2012, 2012/2013, 2014/2015, 2015/2016 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]: сезоны 2009/2010, 2010/2011, 2017/2018, 2018/2019 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) == Статыстыка выступаў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1996 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Д3]] || '''1''' || 28 || 25 || 2 || 1 || <nowiki>79–10</nowiki> || '''77''' || || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1997 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Д2]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 25 || 3 || 2 || <nowiki>92–15</nowiki> || '''78''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 28 || 18 || 4 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''58''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|Чвэрцьфінал]] || |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 24 || 5 || 1 || <nowiki>80–22</nowiki> || '''77''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|Паўфінал]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 4 || 6 || <nowiki>68–26</nowiki> || '''64''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 26 || 16 || 3 || 7 || <nowiki>54–31</nowiki> || '''51''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|Чвэрцьфінал]] || |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 27{{efn-ua|З улікам дадатковай гульні (перамога 1:0) за першае месца супраць гродзенскага «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]». Уласна ў чэмпіянаце БАТЭ меў 56 ачкоў.}} || 19 || 2 || 6 || <nowiki>51–20</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|Фіналіст]] || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 6 || 4 || <nowiki>70–21</nowiki> || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|Чвэрцьфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>59–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Д1]] || '''5''' || 26 || 12 || 11 || 3 || <nowiki>42–27</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|Фіналіст]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 16 || 6 || 4 || <nowiki>47–27</nowiki> || '''54''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|Уладальнік]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 18 || 2 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''56''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Фіналіст]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 19 || 10 || 1 || <nowiki>54–20</nowiki> || '''67''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|Паўфінал]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 19 || 5 || 2 || <nowiki>55–16</nowiki> || '''62''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Паўфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 21 || 9 || 3 || <nowiki>64–18</nowiki> || '''72''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Уладальнік]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 18 || 12 || 3 || <nowiki>53–20</nowiki> || '''66''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/8 фіналу]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>51–16</nowiki> || '''68''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК БАТЭ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 21 || 4 || 7 || <nowiki>61–25</nowiki> || '''67''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК БАТЭ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 20 || 11 || 1 || <nowiki>68–21</nowiki> || '''71''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2015 ФК БАТЭ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 20 || 5 || 1 || <nowiki>44–11</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016 ФК БАТЭ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>73–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2017 ФК БАТЭ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>61–19</nowiki> || '''68''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2018 ФК БАТЭ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 23 || 4 || 3 || <nowiki>55–24</nowiki> || '''73''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2019 ФК БАТЭ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>61–21</nowiki> || '''70''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2020 ФК БАТЭ|2020]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 17 || 7 || 6 || <nowiki>65–32</nowiki> || '''58''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|2021]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>61–27</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Уладальнік]] || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 30 || 16 || 11 || 3 || <nowiki>51–21</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Фіналіст]] || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Д1]] || '''5''' || 28 || 14 || 5 || 9 || <nowiki>49–32</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Фіналіст]] || |- | 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Д1]] || || || || || || || || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Чвэрцьфінал]] || |- |} {{notelist-ua}} === Міжнародныя кубкі === {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- style="text-align: center;" !Кубак !width=30|Г !width=30|В !width=30|Н !width=30|П !width=80|М |- style="text-align: center;" |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]]||104||37||31||36||<nowiki>119–150</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга Еўропы УЕФА|Кубак УЕФА/Ліга Еўропы]]||63||21||11||31||<nowiki>75–111</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]||6||2||0||4||<nowiki>4–13</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Кубак УЕФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||6||4||1||1||<nowiki>8–2</nowiki> |- style="text-align: center;" |Усяго||179||64||43||72||<nowiki>206–276</nowiki> |} {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Сапернік ! Дома ! У гасцях ! Вынік |- |[[Кубак УЕФА 1999/2000|1999/00]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |1:7 |0:5 |'''1:12''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2000/2001|2000/01]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |2:1 |1:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Швецыя}} |[[ФК Хельсінгбарг|Хельсінгбарг]] |0:3 |0:0 |'''0:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2001/2002|2001/02]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Грузія|1990}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |4:0 |1:2 |'''5:2''' |- | | |1 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |0:2 |0:4 |'''0:6''' |- |[[Кубак Інтэртота 2002|2002]] |[[Кубак Інтэртота]] |1 раўнд |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Акадэміск|Акадэміск (Капенгаген)]] |1:0 |2:0 |'''3:0''' |- | | |2 раўнд |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Мюнхен 1860|Мюнхен 1860]] |4:0 |1:0 |'''5:0''' |- | | |3 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Балоння|Балоння]] |0:0 |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2003/2004|2003/04]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Багеміянс Дублін|Багеміянс (Дублін)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2004/2005|2004/05]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |2:3 |0:1 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2005/2006|2005/06]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Тарпеда Кутаісі|Тарпеда (Кутаісі)]] |5:0 |1:0 |'''6:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў (Самара)]] |0:2 |0:2 |'''0:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2006/2007|2006/07]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Ністру Атач|Ністру (Атач)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Рубін Казань|Рубін (Казань)]] |0:2 |0:3 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛ (Нікасія)]] |3:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |0:2 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Румынія}} |[[ФК Сцяўа Бухарэст|Сцяўа (Бухарэст)]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Кубак УЕФА]] |1 раўнд |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Вільярэал|Вільярэал]] |0:2 |1:4 |'''1:6''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009|2008/09]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Валюр|Валюр (Рэйк’явік)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт (Брусель)]] |2:2 |2:1 |'''4:3''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Леўскі Сафія|Леўскі (Сафія)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Рэал Мадрыд|Рэал (Мадрыд)]] |0:1 |0:2 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Ювентус|Ювентус (Турын)]] |2:2 |0:0 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (Санкт-Пецярбург)]] |0:2 |1:1 |- |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Македонія Скоп’е|Македонія (Скоп’е)]] |2:0 |2:0 |'''4:0''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілс]] |0:1 |2:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Літэкс Ловеч|Літэкс (Ловеч)]] |0:1 |4:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |'''4:1''' |- | | |Група I |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Бенфіка Лісабон|Бенфіка (Лісабон)]] |1:2 |0:2 |- | | |Група I |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Эвертан|Эвертан (Ліверпул)]] |1:2 |1:0 |- | | |Група I |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК АЕК Афіны|АЕК (Афіны)]] |2:1 |2:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |5:1 |1:0 |'''6:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Капенгаген|Капенгаген]] |0:0 |2:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Марытыму|Марытыму (Фуншал)]] |3:0 |2:1 |'''5:1''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК АЗ|АЗ (Алкмар)]] |4:1 |0:3 |- | | |Група E |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |1:4 |2:2 |- | | |Група E |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |3:1 |1:0 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] |2:2 |0:0 |'''2:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|2011/12]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Паўночная Ірландыя}} |[[ФК Лінфілд|Лінфілд (Белфаст)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Літва}} |[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас (Панявежыс)]] |3:1 |0:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Штурм Грац|Штурм (Грац)]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]] |0:1 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:5 |0:4 |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |1:1 |0:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Вардар Скоп’е|Вардар (Скоп’е)]] |3:2 |0:0 |'''3:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Ізраіль}} |[[ФК Хапаэль Кір’ят-Шмана|Хапаэль (Кір’ят-Шмана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |Група F |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Ліль|Ліль]] |0:2 |3:1 |- | | |Група F |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя (Мюнхен)]] |3:1 |1:4 |- | | |Група F |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Валенсія|Валенсія]] |0:3 |2:4 |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1/16 |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ (Стамбул)]] |0:0 |0:1 |'''0:1''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2013/2014|2013/14]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёр (Караганда)]] |0:1 |0:1 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|2014/15]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў (Корча)]] |0:0 |1:1 |'''1:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |3:1 |0:1 |'''3:2''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Славакія}} |[[ФК Слован Браціслава|Слован (Браціслава)]] |3:0 |1:1 |'''4:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Порту|Порту]] |0:3 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетык (Більбаа)]] |2:1 |0:2 |- | | |Група H |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр (Данецк)]] |0:7 |0:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|2015/16]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |2:1 |0:0 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Відэатон|Відэатон (Секешфехервар)]] |1:0 |1:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Партызан Бялград|Партызан (Бялград)]] |1:0 |1:2 |'''2:2''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04 (Леверкузен)]] |1:1 |1:4 |- | | |Група E |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Рома|Рома]] |3:2 |0:0 |- | | |Група E |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:2 |0:3 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК СІК Сейняёкі|СІК (Сейняёкі)]] |2:0 |2:2 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Алашкерт|Алашкерт (Мартуні)]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]] |2:1 |0:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Александрыя|Александрыя]] |1:1 |1:2 |'''2:3''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда (Бялград)]] |0:0 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |2:4 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Кёльн|Кёльн]] |1:0 |2:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК ХІК Хельсінкі|ХІК (Хельсінкі)]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Карабах Агдам|Карабах (Агдам)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ (Эйндхавен)]] |2:3 |0:3 |'''2:6''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Група L |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі (Секешфехервар)]] |2:0 |2:0 |- | | |Група L |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК ПАОК|ПАОК (Салонікі)]] |1:4 |3:1 |- | | |Група L |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Чэлсі|Чэлсі (Лондан)]] |0:1 |1:3 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Польшча}} |[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст (Глівіцы)]] |1:1 |2:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Нарвегія}} |[[ФК Русенбарг|Русенбарг (Тронхейм)]] |2:1 |0:2 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} |[[ФК Сараева|Сараева]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана (Нур-Султан)]] |2:0 |0:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2020/2021|2020/21]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА (Сафія)]] |— |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2021/2022|2021/22]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Батумі|Дынама (Батумі)]] |1:4 |1:0 |'''2:4''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023|2022/23]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Каньяспор|Каньяспор]] |0:3 |0:2 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Партызані Тырана|Партызані (Тырана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК Арыс Лімасол|Арыс (Лімасол)]] |3:5 |2:6 |'''5:11''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |2:2 |1:5 |'''3:7''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Косава}} |[[ФК Балкані|Балкані (Тэрандэ)]] |1:0 |1:4 |'''2:4''' |- |} === Неафіцыйныя турніры === {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Супернік ! Вынік |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2000|2000]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''0:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:3''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |'''5:1''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Спартак Масква|Спартак (Масква)]] |'''1:5''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Зімбру|Зімбру (Кішынёў)]] |'''0:4''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2003|2003]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:1''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Пюнік|Пюнік (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |'''1:3''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2007|2007]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група А |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА (Масква)]] |'''0:2''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Актабэ|Актабэ]] |'''2:0''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |'''0:1''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2008|2008]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група D |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Бананц|Бананц (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Узбекістан}} |[[ФК Пахтакор|Пахтакор (Ташкент)]] |'''2:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Металург Руставі|Алімпі (Руставі)]] |'''2:1''' |- | | |Паўфінал |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Хазар-Ленкарань|Хазар-Ленкарань]] |'''1:2''' |- |} == Стадыён == [[Файл:Borisov-arena stands.jpg|thumb|[[Барысаў-Арэна]]]] Доўгі час клуб гульні праводзіў на [[Гарадскі стадыён (Барысаў)|Барысаўскім гарадскім стадыёне]], пабудаваным у 1963 годзе. Тады была ўзведзена адна трыбуна — заходняя. Зараз стадыён налічвае дзве трыбуны, агульнай умяшчальнасцю 5402 чалавекі. Усталяваныя мачты штучнага святла, ёсць электратабло. У 2008 годзе над усходняй трыбунай пабудаваны казырок. Матчы групавых этапаў еўракубкаў БАТЭ праводзіў на мінскім стадыёне «Дынама». У 2010 годзе распачата будаўніцтва новага стадыёна. У 2014 годзе [[Барысаў-Арэна]] ўведзена ў строй. == Вядомыя гульцы == Наступныя гульцы БАТЭ выклікаліся ў нацыянальныя зборныя сваіх краін. '''Тлустым''' пазначаны гульцы, якія выклікаліся ў зборную падчас выступаў за БАТЭ. {{Div col|4}} * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Завен Бадаян]]''' * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Аганес Гааран]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ілья Алексіевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Эдгар Аляхновіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Анцілеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бага]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Бардачоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Бачароў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Генадзь Блізнюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Бранфілаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Рэнан Брэсан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Булыга]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Бярозкін]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бяссмертны]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Верамко]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Захар Волкаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Андрэй Гарбуноў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Міхаіл Гардзяйчук]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Глеб]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Грамыка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Грачыха]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Гутар]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Юрый Сяргеевіч Дарашкевіч|Юрый Дарашкевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Станіслаў Драгун]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Максім Жаўнерчык]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Жаўноў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Камароўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Аляксандравіч Канцавы|Арцём Канцавы]]''' (нар. 1999) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Карніцкі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Кендыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Уладзіслаў Клімовіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Крывец (футбаліст)|Сяргей Крывец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Андрэй Кудравец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Лапцеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Яўген Лашанкоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Мазалеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Уладзіслаў Малькевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Молаш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Павел Няхайчык]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Даніла Нячаеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Падстрэлаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Палякоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Паўлавец]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Паўлаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Радзькоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Філіп Рудзік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксей Рыас]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Рындзюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Сарока]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Сасноўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Сівакоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Сігневіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Скавыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Скрыпчанка]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Стасевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Алег Страхановіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Валерый Стрыпейкіс]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ягор Усеваладавіч Філіпенка|Ягор Філіпенка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Руслан Хадаркевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Васіль Хамутоўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Чычкан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Чэрнік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Алег Шкабара]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Шчарбіцкі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Шытаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Юрэвіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Яблонскі]]''' * {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна||20px}} '''[[Боян Насціч]]''' * {{Сцяг|Грузія||20px}} '''[[Валерыянэ Гвілія]]''' * {{Сцяг|Ісландыя||20px}} [[Вілюм Тоўр Вілюмсан]] * {{Сцяг|Латвія||20px}} '''[[Каспарс Дубра]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Аляксандар Еўціч]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Мацея Кежман]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} '''[[Няманя Мілунавіч]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Філіп Младэнавіч]] * {{Сцяг|Уганда||20px}} '''[[Лувага Кізіта]]''' * {{Сцяг|Узбекістан||20px}} '''[[Шахбоз Умараў]]''' * {{Сцяг|Фінляндыя||20px}} '''[[Ясэ Туомінен]]''' * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Юрыца Булят]] * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Якаў Філіпавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Мірка Іваніч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Барыс Капітавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Няманя Нікаліч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Марка Сіміч]] * {{Сцяг|Эстонія||20px}} '''[[Артур Пік]]''' {{Div col end}} == Галоўныя трэнеры == {{Div col|3}} * [[Леў Мазуркевіч]] (1973—1981) * [[Юрый Пунтус]] (1996—2004) * [[Ігар Крывушэнка]] (2005—2007) * [[Віктар Ганчарэнка]] (2007 — кастрычнік 2013) * [[Аляксандр Ермаковіч]] (кастрычнік 2013 — студзень 2018) * [[Алег Дулуб]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Аляксей Бага]] ({{в.а.}} у чэрвені — жніўні 2018; жнівень 2018 — снежань 2019) * [[Кірыл Альшэўскі]] (студзень — верасень 2020) * [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]] (верасень — снежань 2020) * [[Віталь Жукоўскі]] (снежань 2020 — снежань 2021) * [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]] (студзень — жнівень 2022) * [[Сяргей Зяневіч]] ({{в.а.}} у жніўні — кастрычніку 2022) * [[Кірыл Альшэўскі]] (кастрычнік 2022 — студзень 2024) * [[Ігар Крывушэнка]] (са студзеня 2024) {{Div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.fcbate.by/ Афіцыйны сайт] * [http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate Футбольны клуб БАТЭ (Барысаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120202131933/http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate |date=2 лютага 2012 }} на [http://www.belarus.by/by афіцыйным сайце Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by |date=31 студзеня 2013 }} * {{globalsportsarchive|fk-bate-barysau/17648}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК БАТЭ}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|БАТЭ]] [[Катэгорыя:ФК БАТЭ| ]] ihm4a9h9oewi4lzkuqzb1dnnx8viyfk 5149346 5149344 2026-05-31T16:44:55Z JerzyKundrat 174 5149346 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК | Назва = БАТЭ | Лагатып = ФК БАТЭ (2020).gif | ШырыняЛагатыпа = 190px | ПоўнаяНазва = ТАА «Футбольны клуб БАТЭ» | Мянушкі = | Горад = [[Барысаў]], [[Беларусь]] | Заснаваны = [[1996]]<ref>{{cite web|title=История развития футбола в Борисове|url=http://fcbate.by/ru/history/historical-information|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|access-date=2023-12-06|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803052409/http://fcbate.by/ru/history/historical-information |archive-date=2017-08-03|url-status=dead}}</ref> | Стадыён = [[Барысаў-Арэна]] | Умяшчальнасць = 13400 | Кіраўнік = [[Андрэй Капскі]] | ПасадаКіраўніка = Старшыня праўлення | Трэнер = [[Ігар Крывушэнка]] | Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] | Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]] | Месца = 5 месца | Сайт = https://www.fcbate.by/ <!-- Форма --> | pattern_la1 = _bate21h | pattern_b1 = _bate21h | pattern_ra1 = _bate21h | pattern_sh1 = _adidasblue | pattern_so1 = _3_stripes_blue | leftarm1 = FFEE00 | body1 = FFEE00 | rightarm1 = FFEE00 | shorts1 = FFEE00 | socks1 = FFEE00 | pattern_la2 = _bate21a | pattern_b2 = _bate21a | pattern_ra2 = _bate21a | pattern_sh2 = _adidasyellow | pattern_so2 = _3_stripes_yellow | leftarm2 = 0000BB | body2 = 0000BB | rightarm2 = 0000BB | shorts2 = 0000BB | socks2 = 0000BB }} '''БАТЭ''' — беларускі футбольны клуб з горада [[Барысаў]]. Хатні стадыён — [[Барысаў-Арэна]]. Каманда існавала ў 1973—1981 гады, футбольны клуб адроджаны ў 1996 годзе. Шматразовы чэміпіён і ўладальнік Кубка Беларусі. Першы беларускі клуб, які прайшоў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]. == Гісторыя == === 1973—1981 === У год стварэння БАТЭ (футбольны клуб [[Барысаўскі завод аўтатрактарнага электраабсталявання|Барысаўскага завода аўтатрактарнага электраабсталявання]]) выступаў ва ўсходняй зоне другой групы (Д2) чэмпіянату БССР. Ужо першы сезон склаўся для БАТЭ ўдала. Па яго выніках каманда дасягнула магчымасці на наступны год выступаць у чэмпіянаце рэспублікі. У 1974 годзе БАТЭ дасягнуў першага поспеху — стаў чэмпіёнам БССР, выйграўшы за сезон 15 матчаў з 18 праведзеных. Аднак у наступным, 1975 годзе, БАТЭ прыйшлося задавальняцца толькі пятым месцам. У 1976 годзе БАТЭ аформіў своеасаблівы дубль, выйграўшы чэмпіянат і Кубак БССР. У далейшым БАТЭ яшчэ раз станавіўся чэмпіёнам (1979), срэбным прызёрам (1978) чэмпіянату БССР і двойчы займаў чацвёртае месца (1977, 1981). У 1981 годзе каманда была расфарміравана. === 1996—2006 === ==== 1996—1998 гады ==== У [[1996]] годзе ініцыятыўная група вырашыла адрадзіць клуб. Прэзідэнтам футбольнага клуба БАТЭ быў абраны [[Анатоль Капскі]], галоўным трэнерам стаў [[Юрый Іосіфавіч Пунтус|Юрый Пунтус]]. За два першых гады сваёй новай гісторыі клуб выйграў першынства [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі]] і, фінішаваўшы другім у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай]], выйшаў у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]], дзе ў [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1998|1998]] годзе адразу заваяваў срэбныя медалі. ==== 1999 год ==== У [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 1999|1999 годзе]] БАТЭ захапіў лідарства з першых тураў і, так і не аддаўшы яго нікому, упершыню ў сваёй гісторыі стаў чэмпіёнам Рэспублікі Беларусь. 1999 год таксама стаў для клуба дэбютным у еўракубках. За БАТЭ тады выступалі пазнейшыя лідары зборнай Беларусі [[Аляксандр Глеб]], [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]], а таксама будучы галоўны трэнер [[Віктар Міхайлавіч Ганчарэнка|Віктар Ганчарэнка]]. ==== 2000—2001 гады ==== [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2000|2000]] год ізноў стаў для БАТЭ «срэбным». Чэмпіянат [[ФК БАТЭ Барысаў у сезоне 2001|2001]] года прынёс клубу бронзавыя ўзнагароды. ==== 2002 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|2002]] годзе стаў для БАТЭ неадназначным. Барысаўчане ўпершыню прабіліся ў фінал [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], але з лікам 0:2 саступілі «[[ФК Гомель|Гомелю]]». Удала склаўся сезон на еўрапейскай арэне. Выступаючы ў [[Кубак Інтэртота|Кубку Інтэртота]], БАТЭ атрымаў упэўненую перамогу над прадстаўніком нямецкай [[Чэмпіянат Германіі па футболе|Бундэслігі]], клубам «[[ФК Мюнхен-1860|Мюнхен-1860]]», а затым практычна на роўных згуляў з італьянскай «[[ФК Балоння|Балонняй]]». На фінішы чэмпіянату БАТЭ ў адчайнай барацьбе дагнаў «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]», які лідыраваў. У «залатым» матчы чэмпіянату атрымаў у дадатковы час перамогу з лікам 1:0, дзякуючы голу Валерыя Тарасенкі. ==== 2003 год ==== У чэмпіянаце [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|2003]] года БАТЭ, нягледзячы на ўпэўненую гульню, да канца сезона заставаўся на пятым месцы. У апошнім туры чэмпіянату яму належала сустракацца на выездзе з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». Гэта сустрэча павінна была даць адказ на пытанне, на якім месцы апынецца БАТЭ: на другім ці пятым. Але матч завяршыўся ўпэўненай перамогай БАТЭ 4:0, і каманда зноў заваявала срэбныя медалі. ==== 2004 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004 годзе]] БАТЭ, які няўдала выступіў у [[Кубак УЕФА|Кубку УЕФА]], на фінішы чэмпіянату зноў прэтэндаваў на самыя высокія месцы. Перад апошнім турам ён адставаў ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» на два ачкі. І зноў апошняя сустрэча чэмпіянату мела быць з лідарам на выездзе. Аднак гэтым разам леташняму трыўмфу не наканавана было паўтарыцца. Саступіўшы 0:2, БАТЭ заняў другое месца. ==== 2005 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|2005]] года стаў самым цяжкім у гісторыі БАТЭ. Па-першае, у канцы папярэдняга сезона каманду пакінуў яе нязменны трэнер Юрый Пунтус, якога на трэнерскім мастку БАТЭ змяніў [[Ігар Крывушэнка]]. Па-другое, у новы клуб Пунтуса перайшлі шэраг маладых гульцоў, на якіх у гэтым сезоне ўскладаліся вялікія надзеі. БАТЭ саступіў у фінале [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка]] [[ФК Партызан Мінск|МТЗ-РІПА]], а па выніках чэмпіянату апынуўся на пятым месцы, упершыню ў найноўшай гісторыі застаўшыся без медалёў. ==== 2006 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|2006 годзе]] адзначаўся дзесяцігадовы юбілей узнаўлення клуба. І БАТЭ годна адзначыў гэту дату. Барысаўчане ўпершыню сталі ўладальнікамі [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]. У фінале ў дадатковы час яны з лікам 3:1 перамаглі салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». У чэмпіянаце БАТЭ таксама фінішаваў першым, такім чынам, зрабіўшы своеасаблівы дубль. Але на еўрапейскай арэне клуб выступіў не ўдала, саступіўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе Кубка УЕФА казанскаму «Рубіну» ў абедзвюх сустрэчах з агульным лікам 0:5. === 2007—2011 === ==== 2007 год ==== У 2007 годзе БАТЭ выйшаў у трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ прайграў у гасцях кіпрскаму [[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛу]] 0:2, аднак у хатнім матчы пераламіць вынік двухраундавага супрацьстаяння на сваю карысць, перайграўшы праціўніка з лікам 3:0. У другім матчы быў упэўнена перайграны ісландскі «[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]]» — 3:1 на выездзе, 1:1 у хатнім матчы. У трэцім раўндзе праціўнікам БАТЭ быў румынскі клуб «[[ФК Сцяўа|Сцяўа]]». Першы матч у Барысаве завяршыўся з лікам 2:2, у другім матчы мацней былі румыны — 2:0. Выбыўшы з розыгрышу Лігі чэмпіёнаў, БАТЭ ў першым раўндзе Кубка УЕФА сустракаўся з іспанскім «[[ФК Вільярэал|Вільярэалам]]» — самым рэйтынгавым клубам розыгрышу — і атрымаў дзве паразы: 1:4 на выездзе і 0:2 на мінскім стадыёне «[[Дынама (стадыён, Мінск)|Дынама]]». У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|чэмпіянаце Беларусі]] БАТЭ датэрмінова, за чатыры тура да фінішу, заваяваў чэмпіёнскі тытул. У розыгрышы [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] БАТЭ зноў дайшоў да фіналу, дзе ў серыі пасляматчавых пенальці саступіў брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]». У канцы года [[Ігар Крывушэнка]] нечакана сышоў на пост галоўнага трэнера мінскага «Дынама», галоўнага суперніка барысаўчан. Яго месца заняў [[Віктар Ганчарэнка]], які ўзначальваў дубль БАТЭ. ==== 2008 год ==== [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|2008]] год стаў асаблівым як у гісторыі БАТЭ, так і ўсяго беларускага футбола. БАТЭ пераадолеў трэці кваліфікацыйны раўнд [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]] і стаў першым у гісторыі беларускага футбола клубам, які здолеў прабіцца ў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009#Групавы раўнд#Група H|групавы этап Лігі чэмпіёнаў]]. У першым кваліфікацыйным раўндзе ў супернікі БАТЭ дастаўся [[Ісландыя|ісландскі]] «[[ФК Валюр|Валюр]]», які быў пераможаны з агульным лікам 3:0 (2:0 дома і 1:0 у гасцях). У другім кваліфікацыйным раўндзе БАТЭ па суме дзвюх сустрэч сенсацыйна адолеў [[Бельгія|бельгійскі]] «[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт]]»: 2:1 у гасцях і 2:2 у хатняй сустрэчы. У трэцім кваліфікацыйным раўндзе супернікам БАТЭ быў [[Балгарыя|балгарскі]] «[[ФК Леўскі|Леўскі]]». Матч у [[Сафія|Сафіі]] скончыўся з лікам 1:0 у карысць БАТЭ, а ў адказнай гульні ў Барысаве каманда забяспечыла неабходную нічыю 1:1. У групавой стадыі БАТЭ патрапіў у групу H, разам з «[[ФК Рэал Мадрыд|Рэалам]]» (Мадрыд), «[[ФК Ювентус|Ювентусам]]» (Турын), «[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зенітам]]» (Санкт-Пецярбург). У першай гульні на выездзе БАТЭ саступіў «Рэалу» з лікам 0:2. У другой сваёй гульні з «Ювентусам» (2:2) БАТЭ стаў першым беларускім футбольным клубам, які набраў ачкі ў групавым этапе самага прэстыжнага еўрапейскага турніру. У трэцяй гульні на выездзе БАТЭ згуляў унічыю 1:1 з «Зенітам» з Санкт-Пецярбурга, а ў чацвёртай прайграў яму ў [[Мінск]]у з лікам 0:2. У апошняй гульні групавога турніру БАТЭ згуляў з «Ювентусам» у нічыю з лікам 0:0, і ў выніку набраўшы 3 ачка ў 6 гульнях, клуб заняў апошняе месца ў групе і скончыў свой выступ у еўракубках. 31 кастрычніка 2008 года БАТЭ стаў пяцікратным чэмпіёнам Беларусі. У гэты дзень быў згуляны перанесены матч 17-га тура, у ім падапечныя [[Віктар Ганчарэнка|Віктара Ганчарэнкі]] перамаглі жодзінскае «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» з лікам 2:1 і за два тура да фінішу сталі недасягальнымі для іншых камандаў. ==== 2009 год ==== У [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|2009 годзе]] барысаўчанам не атрымалася паўтарыць поспех 2008-га ў Еўропе. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|Лізе чэмпіёнаў УЕФА]] БАТЭ дайшоў да трэцяга раўнда (у другім перайграўшы 2 разы з лікам 2:0 македонскі клуб «[[ФК Македонія|Македонія]]» са Скоп’я), дзе саступіў па суме двух матчаў латвійскаму «[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілсу]]» (0:1 і 2:1, [[Гол на выездзе|па галах на выездзе]]). Пасля гэтага каманда патрапіла ў плэй-оф [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы УЕФА]], дзе сустрэлася з балгарскім «[[ФК Літэкс|Літэксам]]» (Ловеч). У першым матчы на сваім стадыёне беларусы прайгралі 0:1. Аднак у матчы ў адказ барысаўчане здолелі ў асноўны час адквітаць гэты дэфіцыт, а ў дадатковае — ўпэўнена развіць гэты поспех, у выніку — перамога 4:0 і пуцёўка ў [[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010#.D0.93.D1.80.D1.83.D0.BF.D0.BF.D0.B0 I|групавы этап Лігі Еўропы УЕФА]]. Розыгрыш у групавым этапе БАТЭ пачаў з дзвюх параз: ад «Бенфікі» — 0:2 і «Эвертана» — 1:2 (гол на рахунку Дзмітрыя Ліхтаровіча). У наступным матчы была атрымана валявая перамога над грэчаскім [[ФК АЕК|АЕКам]] 2:1 (Паўлаў, Алумона). У Грэцыі праціўнікі разышліся мірам — 2:2 (Радзівонаў, Валадзько), а пасля хатняй паразы ад «Бенфікі» 1:2 (Сасноўскі) барысаўчане страцілі шанцы на працяг барацьбы ў Лізе Еўропы. У заключным матчы групавога турніру барысаўчане на выездзе абгулялі «Эвертан» з лікам 1:0 (Юрэвіч) і з 7 ачкамі занялі 3 месца. 5 кастрычніка 2009 года, атрымаўшы перамогу над наваполацкім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» на полі барысаўскага гарадскога стадыёна, БАТЭ ў чацвёрты раз запар і шосты раз у найноўшай гісторыі стаў чэмпіёнам Беларусі. Яшчэ ў першым тайме ў вароты гасцей былі забіты чатыры безадказных мяча. ==== 2010 год ==== Сезон [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|2010]] стартаваў для БАТЭ 8 сакавіка, калі ў матчы c уладальнікам Кубка Беларусі 2008/09 [[наваполацк]]ім «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» быў разыграны першы ў гісторыі [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубак Беларусі]]. Перамогшы ў серыі пасляматчавых пенальці, барысаўчане сталі першымі ўладальнікамі трафея. 23 мая [[2010]] года ў [[Фінал Кубка Беларусі па футболе 2009—2010|фінальным матчы]] за [[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Кубак Беларусі]] на мінскім стадыёне «Дынама», БАТЭ з лікам 5:0 разграміў [[Жодзіна|жодзінскае]] «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]» і ў другі раз у сваёй гісторыі стаў уладальнікам Кубка. 26 жніўня 2010 года заваяваў права гуляць у групавым этапе Лігі Еўропы. Папярэдне быў абыграны ісландскі «Хабнафіёрдур» (5:1 дома, 1:0 у гасцях), затым параза па суме 2 матчаў ад дацкага «Капенгагена» (0:0 дома і 2:3 у гасцях) у Лізе чэмпіёнаў. Затым у кваліфікацыі Лігі Еўропы быў двойчы абыграны партугальскі «Марыціму» (3:0 дома і 2:1 у гасцях). Па выніках лёсавання супернікамі БАТЭ сталі нідэрландскі АЗ (перамога 4:1 дома, параза 0:3 у гасцях), «Дынама» (Кіеў; 2:2 у гасцях, параза 1:4 дома), «Шэрыф» (Ціраспаль; перамога 1:0 у гасцях; перамога 3:1 дома). Па выніках групавога турніру барысаўчане ўпершыню выйшлі ў 1/16 фіналу еўрапейскага кубка, дзе па суме дзвюх сустрэч саступілі французскаму «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]» (2:2 дома і 0:0 на выездзе). 13 лістапада 2010, абыграўшы ў гасцявым матчы клуб [[ФК Белшына|«Белшына» (Бабруйск)]], БАТЭ датэрмінова стаў чэмпіёнам Беларусі сезона 2010 года. ==== 2011 год ==== 2 жніўня 2011 гады клуб атрымаў права гуляць у раўндзе плэй-оф чэмпіёнскай кваліфікацыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Лігі чэмпіёнаў]], абыграўшы ў другім кваліфікацыйным раўндзе «[[ФК Лінфілд|Лінфілд]]» (1:1 у гасцях, 2:0 хаты), а ў трэцім — «[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас]]» (0:0 у гасцях, 3:1 хаты). 24 жніўня БАТЭ абыграў аўстрыйскі «Штурм» у гасцях 0:2 (1:1 дома) і другі раз у сваёй гісторыі выйшаў у групавы этап Лігі чэмпіёнаў, атрымаўшы, пры гэтым, месца ў трэцім кошыку. Па выніках лёсавання БАТЭ адправіўся ў групу H разам з «[[ФК Барселона|Барселонай]]», «[[ФК Мілан|Міланам]]» і «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]). [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|Ліга чэмпіёнаў]] далася БАТЭ цяжка. Першы матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) быў згуляны з лікам 1:1. У другім матчы БАТЭ саступіў «[[ФК Барселона|Барселоне]]» з лікам 0:5. У трэцім матчы саступіў «[[ФК Мілан|Мілану]]» 0:2. Чацвёрты матч быў, мабыць, лепшым у гэтай Лізе чэмпіёнаў. БАТЭ згуляў унічыю з «[[ФК Мілан|Міланам]]» 1:1. Пяты матч быў важны: у ім вырашаўся далейшы ўдзел у Лізе Еўропы. БАТЭ прайграў матч з «[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыяй]]» ([[Пльзень]]) і амаль страціў шанцы на трэцяе месца ў групе. Апошні матч у Барселоне быў прайграны з лікам 4:0, і БАТЭ завяршыў удзел у турнірах. У гэтым жа годзе клуб у шосты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2012 год === У 2012 годзе БАТЭ ў другі раз запар выйшаў у групавы этап [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]. У першых двух матчах барысаўчане сенсацыйна перамаглі французскі «[[ФК Ліль|Ліль]]» (3:1) і нямецкую «[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыю]]» (3:1). Але ў двух наступных прайгралі іспанскай «[[ФК Валенсія|Валенсіі]]» (0:3 і 2:4). Пасля чаго БАТЭ саступіў «Ліля» (0:2) і «Баварыі» (1:4) і, заняўшы трэцяе месца ў групе, перайшоў у Лігу Еўропы. Дарэчы, «Баварыя» ў тым сезоне атрымала ўпэўненую перамогу ў Лізе чэмпіёнаў, а БАТЭ стаў адзіным клубам, які змог забіць мюнхенцам больш за два мячы ў адным матчы. 11 лістапада перамог з лікам 5:1 клуб «[[ФК Мінск|Мінск]]» і датэрмінова ў сёмы раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. === 2013 год === У пачатку 2013 БАТЭ гуляў у матчах 1/16 Лігі Еўропы супраць турэцкага «[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ]]». У сувязі з рэканструкцыяй мінскага стадыёна «Дынама», дзе БАТЭ звычайна праводзіў міжнародныя сустрэчы, клуб быў вымушаны шукаць іншую пляцоўку. У выніку матч прайшоў у Гродна. Нягледзячы на тое, што «Фенербахчэ» амаль увесь матч было ў меншасці, матч скончыўся ўнічыю 0:0. У адказным матчы БАТЭ прапусціў з пенальці (0:1) і скончыў выступленне ў турніры. У чэмпіянаце 2013 БАТЭ стартаваў не вельмі ўпэўнена, у выніку чаго лідарства ў табліцы перахапіў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]». Улетку барысаўчане наладзілі гульню, і, атрымоўваючы перамогу за перамогай, пачалі даганяць салігорскі клуб. Расчараваннем для аматараў клуба стала выступленне БАТЭ ў Лізе чэмпіёнаў. На першай жа стадыі (2-і кваліфікацыйны раўнд) барысаўскі клуб саступіў казахстанскаму «[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёру]]» з Караганды (0:1 дома і 0:1 у гасцях) і выбыў з розыгрышу еўракубкаў. 21 верасня 2013 БАТЭ ў гасцях перайграў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» (3:0) і ўпершыню ў сезоне выйшаў на першае месца турнірнай табліцы. Дзякуючы чарзе няўдач салігорцаў БАТЭ хутка замацаваўся на першым радку. 12 кастрычніка 2013 было абвешчана аб тым, што Віктар Ганчарэнка пакідае пасаду галоўнага трэнера. Новым галоўным трэнерам быў прызначаны [[Аляксандр Ермаковіч]]. 9 лістапада 2013, атрымаўшы перамогу ў 30-м туры над «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]», БАТЭ стаў дзесяціразовым чэмпіёнам Беларусі. === 2014 год === У сезоне 2014 БАТЭ быў вымушаны доўгі час змагацца за лідарства ў чэмпіянаце з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». У выніку, барысаўчанам пасля перамогі над мінчанамі ў матчы 29 тура (1 лістапада) удалося адарвацца і пасля наступнага тура датэрмінова ўзяць чарговае золата. Пры гэтым, БАТЭ паставіў рэкорд: каманда не прайгравала на працягу 31 матча чэмпіянату (ранейшы рэкорд — 29 матчаў — належаў віцебскай «[[ФК Віцебск|Дзвіне]]» у сезоне 1994/95). У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ ўдалося чарговы, ужо чацвёрты, раз прабіцца ў групавы этап: хоць і з праблемамі, але былі пройдзеныя албанскі «[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў]]», венгерскі «[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]]» і славацкі «[[ФК Слован Браціслава|Слован]]». Але ў групавым этапе барысаўчане пацярпелі па два разгромных паражэння ад «[[ФК Порту|Порту]]» і данецкага «[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёра]]». Адна перамога над «[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетыкам]]» з [[Більбаа]] не дазволіла барысаўчанам узняцца вышэй за апошняе месца ў групе. Пры гэтым па колькасці прапушчаных у групавым этапе галоў (24) БАТЭ паставіў новы антырэкорд у гісторыі Лігі чэмпіёнаў. === 2015 год === У сезоне 2015 БАТЭ здолеў трэці раз стаць уладальнікам [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]], у фінале перайграўшы салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» з лікам 4:1. У чэмпіянаце клуб таксама не меў праблем, амаль ад пачатку сезона значна адарваўшыся ад канкурэнтаў і за чатыры туры да фінішу гарантаваўшы чарговае чэмпіёнства. Барысаўская серыя без паражэнняў у чэмпіянаце, якая была пачата ў папярэднім сезоне, была спынена толькі ў 15-м туры мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:1), такім чынам склала 45 матчаў. У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ зноў выйшаў групавы этап, па чарзе пераадолеўшы ірландскі «[[ФК Дандалк|Дандалк]]», венгерскі «[[ФК Відэатон|Відэатон]]» і сербскі «[[ФК Партызан Бялград|Партызан]]». Супернікамі на групавым этапе сталі «[[ФК Барселона|Барселона]]», «[[ФК Рома|Рома]]» і «[[ФК Баер Леверкузен|Баер]]», сярод якіх БАТЭ лічыўся аўтсайдэрам. Аднак у другім туры групавога этапу барысаўчане нечакана нанеслі паражэнне «Роме» (3:2). У выніку барысаўчане набралі 5 ачкоў і апынуліся апошнімі ў групе. === 2016 год === Сезон 2016 атрымаўся для БАТЭ няўдалым. Каманда другі раз запар дайшла да фіналу Кубка Беларусі, але не змагла захаваць тытул, саступіўшы ў серыі пенальці жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе фінскі [[ФК СІК Сейняёкі|СІК]], але ў трэцім саступіў ірландскаму «[[ФК Дандалк|Дандалку]]» (1:0, 0:3) і выбыў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|Лігу Еўропы]], дзе таксама не выйшаў у групавы этап, прайграўшы ў плэй-оф кваліфікацыі па суме дзвюх сустрэч «[[ФК Астана|Астане]]» з Казахстана (0:2, 2:2). У выніку БАТЭ ў другі раз з 2008 года застаўся без еўракубкаў восенню. Адзіным адносным поспехам стаў упэўнены выступ у чэмпіянаце, дзе БАТЭ адразу захапіў лідарства, а асноўныя канкурэнты — мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» — у пачатку турніру страцілі шмат ачкоў. [[14 кастрычніка]] 2016 года ў матчы 25-га тура БАТЭ перамог мікашэвіцкі «[[ФК Граніт Мікашэвічы|Граніт]]» у [[Лунінец|Лунінцы]] (радзіме галоўнага трэнера барысаўчан [[Аляксандр Ермаковіч|Аляксандра Ермаковіча]]) з лікам 1:0 і заўчасна стаў чэмпіёнам. === 2017 год === У пачатку сезона 2017 БАТЭ прайграў ў паўфінале Кубка Беларусі брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (0:2, 1:0). Няўдала пачаўся для барысаўскага клуба і чэмпіянат краіны — прапусціўшы наперад асноўных канкурэнтаў (мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» і салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]»), БАТЭ доўгі час займаў другі і трэці радок. Пры гэтым БАТЭ ў матчах з прамымі канкурэнтамі атрымаў «сухія» перамогі (1:0 і 1:0 з «Дынама», 1:0 і 4:0 з «Шахцёрам»), аднак саступіў клубам з сярэдзіны і ніжняй частцы табліцы — «[[ФК Слуцк|Слуцку]]», «[[ФК Віцебск|Віцебску]]», «[[ФК Мінск|Мінску]]» і «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачам]]». У [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|Лізе чэмпіёнаў]] БАТЭ прайшоў у другім кваліфікацыйным раўндзе армянскі «[[ФК Алашкерт|Алашкерт]]». У трэцім раўндзе пасля гасцявога паражэння ад чэшскай «[[ФК Славія Прага|Славіі]]» (0:1) барысаўчане не здолелі ў хатнім матчы забяспечыць неабходны лік — перамога барысаўчан 2:1 адправіла далей «Славію». БАТЭ перайшоў у [[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|Лігу Еўропы]], дзе ў двухматчавым супрацьстаянні з украінскай «[[ФК Александрыя|Александрыяй]]» пасля хатняй нічыі 1:1 здабыў валявую гасцявую перамогу 2:1 і выйшаў у групавы этап. Сапернікамі ў групе сталі англійскі «[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]», нямецкі «[[ФК Кёльн|Кёльн]]» і сербская «[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда]]». Фініш сезона 2017 у нацыянальным чэмпіянаце азмрочыўся для БАТЭ шэрагам скандалаў. Шырокую вядомасць атрымала так званая «справа Верамко»: 23 верасня на хатні матч барысаўчан супраць «[[ФК Слуцк|Слуцка]]» (які скончыўся з лікам 6:0) быў заяўлены і правёў увесь матч на лаўцы запасных брамнік [[Сяргей Верамко]], які да таго адбыў пяціматчавую дыскваліфікацыю. Але разам з дыскваліфікацыяй быў накладзены штраф, у выпадку неаплаты якога дыскваліфікацыя падаўжалася да моманту аплаты, і, як высветілася, штраф быў аплачаны Верамко толькі 27 верасня. Дысцыплінарны камітэт АБФФ за неправамоцны ўдзел іграка 13 кастрычніка прысудзіў БАТЭ тэхнічнае паражэнне ў матчы са «Слуцкам» (0:3), што значна ўскладніла БАТЭ барацьбу за чэмпіёнства. Барысаўчане падалі апеляцыю, і 10 лістапада (за два туры да канца чэмпіянату) Апеляцыйны камітэт АБФФ, прызнаўшы віну Верамко, адмяніў папярэднае рашэнне Дысцыплінарнага камітэта і вярнуў тры ачкі, абмежаваўшыся штрафам. У матчах з удзелам БАТЭ таксама быў зафіксаваны шэраг памылковых судзейскіх рашэнняў: 28 кастрычніка ў матчы з «[[ФК Нафтан|Нафтанам]]» пры ліку 1:0 на карысць барысаўчан быў прызначаны пенальці ў браму БАТЭ за гульню рукой (хоць мяч трапіў у плячо [[Віталь Гайдучык|Віталю Гайдучыку]]). Пенальці быў рэалізаваны навапалачанамі, і матч скончыўся з лікам 1:1. Пазней, 18 лістапада, у перадапошнім туры ў матчы супраць «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]» пры ліку 1:1 [[Віталь Радзівонаў]] пры дапамозе сваёй рукі адправіў мяч у браму, і арбітр залічыў гол (выніковы лік 3:1 на карысць БАТЭ). Няўдачы на фінішы «Дынама» і «Шахцёра» разам з станоўчымі для БАТЭ вынікам «справы Верамко» дазволілі барысаўчанам перад апошнім турам выйсці на першае месца ў табліцы. Пры гэтым у гасцявым матчы апошняга тура супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» БАТЭ было дастатковы згуляць унічыю, каб стаць чэмпіёнам. Аднак, адкрыўшы лік у матчы, барысаўчане тройчы прапусцілі, і к 75-й хвіліне «Гарадзея» перамагала 3:1 (у той час як мінскае «Дынама» ўпэўнена вяло ў сваім матчы і пераганяла барысаўчан). Тым не менш, [[Віталь Радзівонаў]], які выйшаў на замену ў БАТЭ, на 79-й хвіліне забіў з пенальці, а на пятай дададзенай хвіліне ўсталяваў канчатковы лік 3:3, што прынесла БАТЭ чарговае чэмпіёнства. === 2018 год === 2018 год пачаўся для БАТЭ пад кіраўніцтвам новага трэнера — [[Алег Дулуб|Алега Дулуба]]. Каманда ўпэўнена стартавала ў чэмпіянаце Беларусі, выйграўшы ў першых васьмі турах, аднак саступіла брэсцкаму «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» ў Суперкубку Беларусі і ў фінале Кубка Беларусі. Пасля першых няўдач ў чэмпіянаце Беларусі — нічыі з «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» і паражэння ад «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» — Дулуб быў звольнены, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў [[Аляксей Бага]], які пазней быў зацверджаны на пасадзе. Пад яго кіраўніцтвам БАТЭ працягнуў паспяховы выступ у чэмпіянаце Беларусі, а ў Лізе чэмпіёнаў пасля перамог над фінскім [[ФК ХІК Хельсінкі|ХІКам]] і азербайджанскім «[[ФК Карабах Агдам|Карабахам]]» саступіў у плэй-оф нідэрландскаму [[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ]] і трапіў у групавы этап Лігі Еўропы. 22 верасня 2018 года пасля доўгай хваробы памёр старшыня праўлення клуба [[Анатоль Капскі]], які стаяў на чале клуба з яго адраджэння ў 1996 годзе. Да канца сезона каманда выхадзіла на поле з траўрнымі павязкамі. 4 лістапада, пасля перамогі над гродзенскім «[[ФК Нёман Гродна|Нёманам]]», БАТЭ стаў 15-разовым чэмпіёнам Беларусі. У групавым раўндзе Лігі Еўропы БАТЭ сустрэўся з венгерскім «[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі]]», англійскім «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і грэчаскім [[ФК ПАОК|ПАОКам]]. Пачаўшы з перамогі над «МОЛ Відзі», БАТЭ пасля саступіў ПАОКу і двойчы «Чэлсі», аднак перамогі ў двух апошніх турах над «МОЛ Відзі» і ПАОКам прынеслі барысаўскаму клубу месца ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы. === 2019 год === Сезон 2019 пачаўся для БАТЭ з хатняй перамогі ў 1/16 фіналу Лігі Еўропы над лонданскім «[[ФК Арсенал Лондан|Арсеналам]]» (1:0), аднак у адказным матчы здарылася паражэнне 0:3, і барысаўскі клуб выбыў з турніру. У Суперкубку Беларусі БАТЭ другі раз запар прайграў брэсцкаму «Дынама», а ў Кубку Беларусі 2018/19 БАТЭ выбыў на стадыі чвэрцьфіналу, саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаянні «[[ФК Іслач|Іслачы]]». У чэмпіянаце Беларусі БАТЭ ў першай палове сезона ішоў уверсе табліцы, змагаючыся за першы радок з брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» і салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У 1-м кваліфікацыйным раўндзе Лігі чэмпіёнаў БАТЭ перамог польскі «[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст]]», аднак у другім саступіў нарвежскаму «[[ФК Русенбарг|Русенбаргу]]». Перайшоўшы ў Лігу Еўропы, каманда ў 3-м кваліфікацыйным раўндзе прайшла баснійскі клуб «[[ФК Сараева|Сараева]]», а ў плэй-оф, як і тры гады таму, трапіла на казахстанскую «[[ФК Астана|Астану]]». Пасля паражэння ў гасцявым матчы 0:3 дома БАТЭ забіў толькі двойчы (2:0) і па суме дзвюх сустрэч выбыў з турніру. Тым часам шэраг няўдач барысаўчан вывеў на першы радок у чэмпіянаце Беларусі брэсцкае «Дынама», якое без правалаў дайшло да канца сезона і заваявала чэмпіёнства. Такім чынам перарвалася серыя БАТЭ з 13 чэмпіёнстваў запар. Барысаўскі клуб у сезоне 2019 заваяваў срэбраныя медалі. === 2020 год === У пачатку 2020 года клуб узначаліў [[Кірыл Альшэўскі]]. Пад яго кіраўніцтвам каманда пачала чэмпіянат з двух паражэнняў, але пасля справы пайшлі лепей, і неўзабаве БАТЭ ўключыўся ў барацьбу за прызавыя месцы. Таксама быў выйграны Кубак Беларусі — у фінале ў дадатковы час была атрымана перамога над брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» (1:0). У Лізе Еўропы БАТЭ адразу выбыў з турніру, саступіўшы на выездзе сафійскаму [[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА]] (0:2). У чэмпіянаце Беларусі ж каманда доўгі час вяла змаганне за першы радок з салігорскім «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёрам]]». У верасні 2020 года быў звольнены Кірыл Альшэўскі, новым трэнерам стаў яго памочнік [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]]. Перад фінішам чэмпіянату БАТЭ ішоў першым, але нічыя ў апошнім туры з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» (0:0) адкінула барысаўчан на другі выніковы радок. === 2021 год === У снежні 2020 года новым галоўным трэнерам БАТЭ стаў [[Віталь Жукоўскі]], які раней доўгі час узначальваў «[[ФК Іслач|Іслач]]». Каманду пакінулі шматгадовыя лідары [[Ігар Стасевіч]], [[Ягор Філіпенка]] (абодва перайшлі ў салігорскі «Шахцёр»), [[Дзмітрый Бага]]. Ім на замену прыйшлі пераважна маладыя ігракі. У пачатку [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|сезона 2021]] фан-рух БАТЭ адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}</ref>. У чэмпіянаце БАТЭ, хоць і рухаўся няблага, не здолеў перашкодзіць захапіць лідарства салігорскаму «Шахцёру», які атрымліваў перамогу за перамогай. У маі БАТЭ другі раз запар стаў уладальнікам Кубка Беларусі, атрымаўшы ў фінале перамогу над «[[ФК Іслач|Іслаччу]]» (2:1). Выступленне ў Лізе канферэнцый выйшла няўдалым — пасля гасцявой перамогі 1:0 над батумскім «[[ФК Дынама Батумі|Дынама]]» БАТЭ саступіў на «Барысаў-Арэне» 1:4 і выбыў з турніру. У гэты ж час асноўны нападнік салігарчан [[Максім Скавыш]] перайшоў у «Шахцёр». Пасля БАТЭ навязваў пэўную канкурэнцыю салігарчанам, у верасні атрымаў хатнюю перамогу над «Шахцёрам» (1:0), аднак неўзабаве салігорская каманда пайшла ў адрыў і замацавалася на першым радку. БАТЭ ж толькі ў апошнім туры забяспечыў трэція запар сярэбраныя медалі, адарваўшыся ад мінскага «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». === 2022 год === У студзені 2022 года новым галоўным трэнерам стаў [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]], які раней узначальваў дубль клуба. Каманда добра пачала чэмпіянат, атрымаўшы перамогі ў пяці першых матчах запар, аднак пазней справы пайшлі горш, БАТЭ шмат гуляў унічыю і прапусціў наперад канкурэнтаў. У фінале Кубка Беларусі БАТЭ саступіў «[[ФК Гомель|Гомелю]]» (1:2), а таксама выбыў з Лігі канферэнцый, саступіўшы турэцкаму «[[ФК Каньяспор|Каньяспору]]» з агульным лікам 0:5. У жніўні з-за няўдач Аляксандр Міхайлаў падаў у адстаўку, выканаўцам абавязкаў галоўнага трэнера стаў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]], аднак пад яго кіраўніцтвам сітуацыя ў чэмпіянаце не палепшылася, неўзабаве БАТЭ выпаў з прызавой тройкі. У кастрычніку на чале каманды зноў стаў [[Кірыл Альшэўскі]], які вярнуў БАТЭ ў барацьбу. Барысаўчане здолелі абысці мінскае «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]», але салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]» і мінскі «[[ФК Энергетык-БДУ|Энергетык-БДУ]]» засталіся наперадзе, і БАТЭ стаў трэцім. === 2023 год === У Вышэйшай лізе ў 2023 годзе БАТЭ хутка прапусціў наперад канкурэнтаў і не ўдзельнічаў у барацьбе за чэмпіёнства. Каманда зноў дайшла да фіналу Кубка Беларусі, дзе саступіла жодзінскаму «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]» (0:2). Пасля адхілення «Шахцёра» і «Энергетыка-БДУ» ад еўракубкаў барысаўчане атрымалі месца ў Лізе чэмпіёнаў, дзе ў першым кваліфікацыйным раўндзе перамаглі албанскі «[[ФК Партызані Тырана|Партызані]]», аднак пасля паслядоўна выбылі з Лігі чэмпіёнаў, Лігі Еўропы і Лігі канферэнцый, саступіўшы адпаведна кіпрскаму «[[ФК Арыс Лімасол|Арысу]]», малдаўскаму «[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыфу]]» і косаўскаму «[[ФК Балкані|Балкані]]». У чэмпіянаце БАТЭ працягваў змагацца за трэці радок, аднак у выніку фінішаваў пятым, упершыню з 2006 года застаўшыся без медалёў. === Эмблемы === <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Гісторыя эмблем БАТЭ"> Файл:ФК БАТЭ (2013).png|Эмблема БАТЭ у 2013—2018 гадах Файл:ФК БАТЭ (2018).gif|Эмблема БАТЭ у 2018—2019 гадах Файл:ФК БАТЭ (2020).gif|Эмблема БАТЭ з 2020 года </gallery></center> == Цяперашні склад == ''Станам на жнівень 2024 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=Основной состав|url=http://www.fcbate.by/team/base|work=Афіцыйны сайт БАТЭ|date=|access-date=2024-04-26|lang=ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Уладзіслаў Ігнацьеў||2003}} {{Ігрок|35|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Руслан Хадаркевіч]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1993}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Аляксандр Мартынаў||2004}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|Шэрыф Жымо||1996}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Павел Пашэвіч]]||2001}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|Аб|[[Ян Эманюэль Афі]]||1995}} {{Ігрок|84|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок|98|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Аляксандр Ануфрыеў]]||1995}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Алег Нікіфарэнка]]||2001}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Ілья Алексіевіч]]||1991}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Русенчык||2001}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Раман Пілецкі]]||2003}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Кірыл Чарнавок]]||2003}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Віктар Сотнікаў]]||2001}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Кот-д’Івуар}}|ПА|Заі Сідзібэ||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|18|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Казахстан}}|Нап|Аралхан Аміртаеў||1998}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок|62|{{Сцяг|Расія}}|Нап|Тэмур Джыкія|у арэндзе з «[[ФК Волга Ульянаўск|Волгі]]»|1998}} {{Ігрок|80|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Анатоль Саннікаў|у «[[ФК Нафтан|Нафтане]]» да снежня 2024 года|2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Андрэй Патапенка]]|у «[[ФК Гомель|Гомелі]]» да снежня 2024 года|2000}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Дзяніс Грачыха]]|у «[[ФК Жэніс Астана|Жэнісе]]» да снежня 2024 года|1999}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Крывушэнка]] (нар. 1964) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Нявінскі]] (нар. 1973) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзмітрый Ліхтаровіч]] (нар. 1978) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Ражкоў]] (нар. 1981) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Дзяргай]] (нар. 1997) — трэнер брамнікаў === БАТЭ-2 === У сезоне 2024 рэзервовая каманда пад назвай БАТЭ-2 выступае ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лізе]]<ref>{{cite web|date = 2024-04-05|url = https://football.by/news/186026 |title = От "Энергетика-БГУ" и "Белшины" до дублей. Заявки команд первой лиги (сезон-2024) |website = football.by|access-date = 2024-04-09|language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Павел Каткоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Міхаіл Клякін||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Данііл Марціновіч||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Барыс Панкратаў]]||1982}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Скапец||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ілья Бралуненка||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Даніла Вяргейчык||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Яўген Кадзеба||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Нескаромны||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Осіпаў||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Свідзінскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцемій Сінькевіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ягор Чуеўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Чыкілеўскі||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Шэўчык||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілья Баранаў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Блоцкі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Захар Гіцалеў||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Платон Каласоўскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Валерый Кісель||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Раман Пілецкі||2003}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Пратасеня||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ягор Русакоў||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Алесь Сахончык||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Целеш||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Іван Чарных||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Андрэй Шкондзін||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ян Шумскі||2005}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Арлоўскі||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Галавачэнка||2004}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Мардас||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікалай Мірскі||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Максім Пралеска||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Пятровіч||2005}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Аляксандр Шведчыкаў||2003}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб БАТЭ-2 === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Мігаль]] (нар. 1985) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віталь Рагожкін]] (нар. 1976) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Барыс Панкратаў]] (нар. 1982) — трэнер брамнікаў == Замацаваныя нумары == * '''2''': {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Яўгенавіч Ліхтаровіч|Дзмітрый Ліхтаровіч]], [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронец]], 2002—2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressball.by/news/football/237051|title=БАТЭ навсегда вывел из оборота игровой номер Дмитрия Лихтаровича|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005220058/http://www.pressball.by/news/football/237051|archive-date=2017-10-05|access-date=2018-05-30}}</ref> * '''20''': {{Сцяг Беларусі}} [[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]], [[Нападаючы (футбол)|нападнiк]], 2006—2018.<ref>{{Cite web|url=https://sport.tut.by/news/football/587241.html|title=Майка под сводами "Борисов-Арены". БАТЭ красиво завершил игровую карьеру Родионова|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181906/https://sport.tut.by/news/football/587241.html|archive-date=2019-01-29|access-date=2018-05-30}}</ref> == Дасягненні == * [[Чэмпіянат Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (15): 1999, 2002, 2006—2018 * Срэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі (7): 1998, 2000, 2003, 2004, 2019, 2020, 2021 * Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі (2): 2001, 2022 * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (6): 2006, 2010, 2015, 2020, 2021, 2026 * Фіналіст Кубка Беларусі (7): 2002, 2005, 2007, 2016, 2018, 2022, 2023 * Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (8): 2010, 2011, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2022 * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў УЕФА]]: сезоны 2008/2009, 2011/2012, 2012/2013, 2014/2015, 2015/2016 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) * Удзельнік групавой стадыі [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]]: сезоны 2009/2010, 2010/2011, 2017/2018, 2018/2019 (першы сярод беларускіх футбольных клубаў) == Статыстыка выступаў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1996 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Д3]] || '''1''' || 28 || 25 || 2 || 1 || <nowiki>79–10</nowiki> || '''77''' || || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1997 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Д2]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 25 || 3 || 2 || <nowiki>92–15</nowiki> || '''78''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 28 || 18 || 4 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''58''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|Чвэрцьфінал]] || |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 24 || 5 || 1 || <nowiki>80–22</nowiki> || '''77''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|Паўфінал]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 4 || 6 || <nowiki>68–26</nowiki> || '''64''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 26 || 16 || 3 || 7 || <nowiki>54–31</nowiki> || '''51''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|Чвэрцьфінал]] || |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 27{{efn-ua|З улікам дадатковай гульні (перамога 1:0) за першае месца супраць гродзенскага «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]». Уласна ў чэмпіянаце БАТЭ меў 56 ачкоў.}} || 19 || 2 || 6 || <nowiki>51–20</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|Фіналіст]] || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 20 || 6 || 4 || <nowiki>70–21</nowiki> || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|Чвэрцьфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>59–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Д1]] || '''5''' || 26 || 12 || 11 || 3 || <nowiki>42–27</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|Фіналіст]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 16 || 6 || 4 || <nowiki>47–27</nowiki> || '''54''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|Уладальнік]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 18 || 2 || 6 || <nowiki>50–25</nowiki> || '''56''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Фіналіст]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 19 || 10 || 1 || <nowiki>54–20</nowiki> || '''67''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|Паўфінал]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 19 || 5 || 2 || <nowiki>55–16</nowiki> || '''62''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Паўфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 21 || 9 || 3 || <nowiki>64–18</nowiki> || '''72''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Уладальнік]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 33 || 18 || 12 || 3 || <nowiki>53–20</nowiki> || '''66''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/8 фіналу]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>51–16</nowiki> || '''68''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК БАТЭ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 21 || 4 || 7 || <nowiki>61–25</nowiki> || '''67''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК БАТЭ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 32 || 20 || 11 || 1 || <nowiki>68–21</nowiki> || '''71''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2015 ФК БАТЭ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 26 || 20 || 5 || 1 || <nowiki>44–11</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016 ФК БАТЭ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>73–25</nowiki> || '''70''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2017 ФК БАТЭ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>61–19</nowiki> || '''68''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2018 ФК БАТЭ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Д1]] || style="background:gold"|'''1''' || 30 || 23 || 4 || 3 || <nowiki>55–24</nowiki> || '''73''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2019 ФК БАТЭ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 22 || 4 || 4 || <nowiki>61–21</nowiki> || '''70''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2020 ФК БАТЭ|2020]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 17 || 7 || 6 || <nowiki>65–32</nowiki> || '''58''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2021 ФК БАТЭ|2021]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Д1]] || style="background:silver"|'''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>61–27</nowiki> || '''65''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Уладальнік]] || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Д1]] || style="background:#cc9966"|'''3''' || 30 || 16 || 11 || 3 || <nowiki>51–21</nowiki> || '''59''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Фіналіст]] || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Д1]] || '''5''' || 28 || 14 || 5 || 9 || <nowiki>49–32</nowiki> || '''47''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Фіналіст]] || |- | 2024 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Д1]] || || || || || || || || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Чвэрцьфінал]] || |- |} {{notelist-ua}} === Міжнародныя кубкі === {| class="wikitable" style="text-align: right;" |- style="text-align: center;" !Кубак !width=30|Г !width=30|В !width=30|Н !width=30|П !width=80|М |- style="text-align: center;" |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]]||104||37||31||36||<nowiki>119–150</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга Еўропы УЕФА|Кубак УЕФА/Ліга Еўропы]]||63||21||11||31||<nowiki>75–111</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]]||6||2||0||4||<nowiki>4–13</nowiki> |- style="text-align: center;" |[[Кубак УЕФА Інтэртота|Кубак Інтэртота]]||6||4||1||1||<nowiki>8–2</nowiki> |- style="text-align: center;" |Усяго||179||64||43||72||<nowiki>206–276</nowiki> |} {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Сапернік ! Дома ! У гасцях ! Вынік |- |[[Кубак УЕФА 1999/2000|1999/00]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |1:7 |0:5 |'''1:12''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2000/2001|2000/01]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |2:1 |1:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Швецыя}} |[[ФК Хельсінгбарг|Хельсінгбарг]] |0:3 |0:0 |'''0:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2001/2002|2001/02]] |[[Кубак УЕФА]] |к/р |{{Сцяг|Грузія|1990}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |4:0 |1:2 |'''5:2''' |- | | |1 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |0:2 |0:4 |'''0:6''' |- |[[Кубак Інтэртота 2002|2002]] |[[Кубак Інтэртота]] |1 раўнд |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Акадэміск|Акадэміск (Капенгаген)]] |1:0 |2:0 |'''3:0''' |- | | |2 раўнд |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Мюнхен 1860|Мюнхен 1860]] |4:0 |1:0 |'''5:0''' |- | | |3 раўнд |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Балоння|Балоння]] |0:0 |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2003/2004|2003/04]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Багеміянс Дублін|Багеміянс (Дублін)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Кубак УЕФА 2004/2005|2004/05]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама (Тбілісі)]] |2:3 |0:1 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2005/2006|2005/06]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Тарпеда Кутаісі|Тарпеда (Кутаісі)]] |5:0 |1:0 |'''6:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Крылы Саветаў Самара|Крылы Саветаў (Самара)]] |0:2 |0:2 |'''0:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2006/2007|2006/07]] |[[Кубак УЕФА]] |1 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Ністру Атач|Ністру (Атач)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Рубін Казань|Рубін (Казань)]] |0:2 |0:3 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК АПОЭЛ|АПОЭЛ (Нікасія)]] |3:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |0:2 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Румынія}} |[[ФК Сцяўа Бухарэст|Сцяўа (Бухарэст)]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Кубак УЕФА 2007/2008|2007/08]] |[[Кубак УЕФА]] |1 раўнд |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Вільярэал|Вільярэал]] |0:2 |1:4 |'''1:6''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2008/2009|2008/09]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Валюр|Валюр (Рэйк’явік)]] |2:0 |1:0 |'''3:0''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Андэрлехт|Андэрлехт (Брусель)]] |2:2 |2:1 |'''4:3''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Леўскі Сафія|Леўскі (Сафія)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Рэал Мадрыд|Рэал (Мадрыд)]] |0:1 |0:2 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Ювентус|Ювентус (Турын)]] |2:2 |0:0 |- |- | | |Група H |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Зеніт Санкт-Пецярбург|Зеніт (Санкт-Пецярбург)]] |0:2 |1:1 |- |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Македонія Скоп’е|Македонія (Скоп’е)]] |2:0 |2:0 |'''4:0''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Вэнтспілс|Вэнтспілс]] |0:1 |2:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009/10]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК Літэкс Ловеч|Літэкс (Ловеч)]] |0:1 |4:0 ([[дадатковы час|д. ч.]]) |'''4:1''' |- | | |Група I |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Бенфіка Лісабон|Бенфіка (Лісабон)]] |1:2 |0:2 |- | | |Група I |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Эвертан|Эвертан (Ліверпул)]] |1:2 |1:0 |- | | |Група I |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК АЕК Афіны|АЕК (Афіны)]] |2:1 |2:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Хабнарфіёрдур|Хабнарфіёрдур]] |5:1 |1:0 |'''6:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Капенгаген|Капенгаген]] |0:0 |2:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/11]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Марытыму|Марытыму (Фуншал)]] |3:0 |2:1 |'''5:1''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК АЗ|АЗ (Алкмар)]] |4:1 |0:3 |- | | |Група E |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |1:4 |2:2 |- | | |Група E |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |3:1 |1:0 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]] |2:2 |0:0 |'''2:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2011/2012|2011/12]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Паўночная Ірландыя}} |[[ФК Лінфілд|Лінфілд (Белфаст)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Літва}} |[[ФК Экранас Панявежыс|Экранас (Панявежыс)]] |3:1 |0:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Штурм Грац|Штурм (Грац)]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Вікторыя Пльзень|Вікторыя (Пльзень)]] |0:1 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:5 |0:4 |- | | |Група H |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Мілан|Мілан]] |1:1 |0:2 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Македонія}} |[[ФК Вардар Скоп’е|Вардар (Скоп’е)]] |3:2 |0:0 |'''3:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |1:1 |2:0 |'''3:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Ізраіль}} |[[ФК Хапаэль Кір’ят-Шмана|Хапаэль (Кір’ят-Шмана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |Група F |{{Сцяг|Францыя}} |[[ФК Ліль|Ліль]] |0:2 |3:1 |- | | |Група F |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баварыя Мюнхен|Баварыя (Мюнхен)]] |3:1 |1:4 |- | | |Група F |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Валенсія|Валенсія]] |0:3 |2:4 |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012/13]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1/16 |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ (Стамбул)]] |0:0 |0:1 |'''0:1''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2013/2014|2013/14]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Шахцёр Караганда|Шахцёр (Караганда)]] |0:1 |0:1 |'''0:2''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|2014/15]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Скендэрбэў Корча|Скендэрбэў (Корча)]] |0:0 |1:1 |'''1:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |3:1 |0:1 |'''3:2''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Славакія}} |[[ФК Слован Браціслава|Слован (Браціслава)]] |3:0 |1:1 |'''4:1''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Партугалія}} |[[ФК Порту|Порту]] |0:3 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Атлетык Більбаа|Атлетык (Більбаа)]] |2:1 |0:2 |- | | |Група H |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Шахцёр Данецк|Шахцёр (Данецк)]] |0:7 |0:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2015/2016|2015/16]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |2:1 |0:0 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Відэатон|Відэатон (Секешфехервар)]] |1:0 |1:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Партызан Бялград|Партызан (Бялград)]] |1:0 |1:2 |'''2:2''' |- | | |Група E |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Баер 04 Леверкузен|Баер 04 (Леверкузен)]] |1:1 |1:4 |- | | |Група E |{{Сцяг|Італія}} |[[ФК Рома|Рома]] |3:2 |0:0 |- | | |Група E |{{Сцяг|Іспанія}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |0:2 |0:3 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК СІК Сейняёкі|СІК (Сейняёкі)]] |2:0 |2:2 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Ірландыя}} |[[ФК Дандалк|Дандалк]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/17]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана]] |2:2 |0:2 |'''2:4''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Алашкерт|Алашкерт (Мартуні)]] |1:1 |3:1 |'''4:2''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Чэхія}} |[[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]] |2:1 |0:1 |'''2:2''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2017/2018|2017/18]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Александрыя|Александрыя]] |1:1 |1:2 |'''2:3''' |- | | |Група H |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда|Црвена Звезда (Бялград)]] |0:0 |1:1 |- | | |Група H |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |2:4 |0:6 |- | | |Група H |{{Сцяг|Германія}} |[[ФК Кёльн|Кёльн]] |1:0 |2:5 |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |2 к/р |{{Сцяг|Фінляндыя}} |[[ФК ХІК Хельсінкі|ХІК (Хельсінкі)]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |3 к/р |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Карабах Агдам|Карабах (Агдам)]] |1:1 |1:0 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Нідэрланды}} |[[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ (Эйндхавен)]] |2:3 |0:3 |'''2:6''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2018/2019|2018/19]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |Група L |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК МОЛ Відзі|МОЛ Відзі (Секешфехервар)]] |2:0 |2:0 |- | | |Група L |{{Сцяг|Грэцыя}} |[[ФК ПАОК|ПАОК (Салонікі)]] |1:4 |3:1 |- | | |Група L |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Чэлсі|Чэлсі (Лондан)]] |0:1 |1:3 |- | | |1/16 |{{Сцяг|Англія}} |[[ФК Арсенал Лондан|Арсенал (Лондан)]] |1:0 |0:3 |'''1:3''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Польшча}} |[[ФК Пяст Глівіцы|Пяст (Глівіцы)]] |1:1 |2:1 |'''3:2''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Нарвегія}} |[[ФК Русенбарг|Русенбарг (Тронхейм)]] |2:1 |0:2 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2019/2020|2019/20]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна}} |[[ФК Сараева|Сараева]] |0:0 |2:1 |'''2:1''' |- | | |Плэй-оф |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Астана|Астана (Нур-Султан)]] |2:0 |0:3 |'''2:3''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2020/2021|2020/21]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Балгарыя}} |[[ФК ЦСКА Сафія|ЦСКА (Сафія)]] |— |0:2 |'''0:2''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2021/2022|2021/22]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Дынама Батумі|Дынама (Батумі)]] |1:4 |1:0 |'''2:4''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2022/2023|2022/23]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Турцыя}} |[[ФК Каньяспор|Каньяспор]] |0:3 |0:2 |'''0:5''' |- |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў]] |1 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Партызані Тырана|Партызані (Тырана)]] |2:0 |1:1 |'''3:1''' |- | | |2 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК Арыс Лімасол|Арыс (Лімасол)]] |3:5 |2:6 |'''5:11''' |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |3 к/р |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |2:2 |1:5 |'''3:7''' |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/24]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |Плэй-оф |{{Сцяг|Косава}} |[[ФК Балкані|Балкані (Тэрандэ)]] |1:0 |1:4 |'''2:4''' |- |} === Неафіцыйныя турніры === {| class="wikitable" ! Сезон ! Спаборніцтва ! Раўнд ! colspan=2| Супернік ! Вынік |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2000|2000]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''0:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:3''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Шырак|Шырак (Гюмры)]] |'''5:1''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Спартак Масква|Спартак (Масква)]] |'''1:5''' |- | | |Паўфінальная група |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Зімбру|Зімбру (Кішынёў)]] |'''0:4''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2003|2003]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група В |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Латвія}} |[[ФК Сконта Рыга|Сконта (Рыга)]] |'''1:1''' |- | | |Група В |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Пюнік|Пюнік (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў (Масква)]] |'''1:3''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2007|2007]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група А |{{Сцяг|Таджыкістан}} |[[ФК Рэгар-ТадАЗ|Рэгар-ТадАЗ]] |'''2:0''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Расія}} |[[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА (Масква)]] |'''0:2''' |- | | |Група А |{{Сцяг|Казахстан}} |[[ФК Актабэ|Актабэ]] |'''2:0''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Малдова}} |[[ФК Шэрыф Ціраспаль|Шэрыф (Ціраспаль)]] |'''0:1''' |- |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці 2008|2008]] |[[Кубак чэмпіёнаў Садружнасці]] |Група D |{{Сцяг|Арменія}} |[[ФК Бананц|Бананц (Ерэван)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Украіна}} |[[ФК Дынама Кіеў|Дынама (Кіеў)]] |'''1:1''' |- | | |Група D |{{Сцяг|Узбекістан}} |[[ФК Пахтакор|Пахтакор (Ташкент)]] |'''2:1''' |- | | |1/4 фінала |{{Сцяг|Грузія}} |[[ФК Металург Руставі|Алімпі (Руставі)]] |'''2:1''' |- | | |Паўфінал |{{Сцяг|Азербайджан}} |[[ФК Хазар-Ленкарань|Хазар-Ленкарань]] |'''1:2''' |- |} == Стадыён == [[Файл:Borisov-arena stands.jpg|thumb|[[Барысаў-Арэна]]]] Доўгі час клуб гульні праводзіў на [[Гарадскі стадыён (Барысаў)|Барысаўскім гарадскім стадыёне]], пабудаваным у 1963 годзе. Тады была ўзведзена адна трыбуна — заходняя. Зараз стадыён налічвае дзве трыбуны, агульнай умяшчальнасцю 5402 чалавекі. Усталяваныя мачты штучнага святла, ёсць электратабло. У 2008 годзе над усходняй трыбунай пабудаваны казырок. Матчы групавых этапаў еўракубкаў БАТЭ праводзіў на мінскім стадыёне «Дынама». У 2010 годзе распачата будаўніцтва новага стадыёна. У 2014 годзе [[Барысаў-Арэна]] ўведзена ў строй. == Вядомыя гульцы == Наступныя гульцы БАТЭ выклікаліся ў нацыянальныя зборныя сваіх краін. '''Тлустым''' пазначаны гульцы, якія выклікаліся ў зборную падчас выступаў за БАТЭ. {{Div col|4}} * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Завен Бадаян]]''' * {{Сцяг|Арменія||20px}} '''[[Аганес Гааран]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ілья Алексіевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Эдгар Аляхновіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Анцілеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бага]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Бардачоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Бачароў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Генадзь Блізнюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Мікалай Бранфілаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Рэнан Брэсан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Булыга]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Бярозкін]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Бяссмертны]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Валадзько]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Раман Васілюк]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Верамко]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Захар Волкаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Андрэй Гарбуноў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Міхаіл Гардзяйчук]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Глеб]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Валерый Грамыка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Грачыха]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Гутар]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Юрый Сяргеевіч Дарашкевіч|Юрый Дарашкевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Станіслаў Драгун]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Максім Жаўнерчык]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Жаўноў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Камароўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Аляксандравіч Канцавы|Арцём Канцавы]]''' (нар. 1999) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Арцём Уладзіміравіч Канцавы|Арцём Канцавы]] (нар. 1983) * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Карніцкі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Юрый Кендыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Уладзіслаў Клімовіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Крывец (футбаліст)|Сяргей Крывец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Андрэй Кудравец]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталь Уладзіміравіч Кутузаў|Віталь Кутузаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Лапцеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Яўген Лашанкоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Ліхтаровіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Мазалеўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Уладзіслаў Малькевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзмітрый Молаш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Павел Няхайчык]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Даніла Нячаеў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Дзмітрый Падстрэлаў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Палякоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Аляксандр Паўлавец]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Паўлаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Віталь Віктаравіч Радзівонаў|Віталь Радзівонаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Арцём Радзькоў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Філіп Рудзік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксей Рыас]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Рындзюк]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Сарока]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Сасноўскі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Міхаіл Сівакоў]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Мікалай Сігневіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Максім Скавыш]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Вадзім Скрыпчанка]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Стасевіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Алег Страхановіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Валерый Стрыпейкіс]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ягор Усеваладавіч Філіпенка|Ягор Філіпенка]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Руслан Хадаркевіч]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Васіль Хамутоўскі]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Антон Чычкан]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Сяргей Чэрнік]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Алег Шкабара]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Дзяніс Шчарбіцкі]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Ігар Шытаў]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Аляксандр Юрэвіч]]''' * {{Сцяг|Беларусь||20px}} '''[[Яўген Яблонскі]]''' * {{Сцяг|Боснія і Герцагавіна||20px}} '''[[Боян Насціч]]''' * {{Сцяг|Грузія||20px}} '''[[Валерыянэ Гвілія]]''' * {{Сцяг|Ісландыя||20px}} [[Вілюм Тоўр Вілюмсан]] * {{Сцяг|Латвія||20px}} '''[[Каспарс Дубра]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Аляксандар Еўціч]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Мацея Кежман]] * {{Сцяг|Сербія||20px}} '''[[Няманя Мілунавіч]]''' * {{Сцяг|Сербія||20px}} [[Філіп Младэнавіч]] * {{Сцяг|Уганда||20px}} '''[[Лувага Кізіта]]''' * {{Сцяг|Узбекістан||20px}} '''[[Шахбоз Умараў]]''' * {{Сцяг|Фінляндыя||20px}} '''[[Ясэ Туомінен]]''' * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Юрыца Булят]] * {{Сцяг|Харватыя||20px}} [[Якаў Філіпавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Мірка Іваніч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Барыс Капітавіч]] * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} '''[[Няманя Нікаліч]]''' * {{Сцяг|Чарнагорыя||20px}} [[Марка Сіміч]] * {{Сцяг|Эстонія||20px}} '''[[Артур Пік]]''' {{Div col end}} == Галоўныя трэнеры == {{Div col|3}} * [[Леў Мазуркевіч]] (1973—1981) * [[Юрый Пунтус]] (1996—2004) * [[Ігар Крывушэнка]] (2005—2007) * [[Віктар Ганчарэнка]] (2007 — кастрычнік 2013) * [[Аляксандр Ермаковіч]] (кастрычнік 2013 — студзень 2018) * [[Алег Дулуб]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Аляксей Бага]] ({{в.а.}} у чэрвені — жніўні 2018; жнівень 2018 — снежань 2019) * [[Кірыл Альшэўскі]] (студзень — верасень 2020) * [[Аляксандр Пятровіч Лісоўскі|Аляксандр Лісоўскі]] (верасень — снежань 2020) * [[Віталь Жукоўскі]] (снежань 2020 — снежань 2021) * [[Аляксандр Сяргеевіч Міхайлаў|Аляксандр Міхайлаў]] (студзень — жнівень 2022) * [[Сяргей Зяневіч]] ({{в.а.}} у жніўні — кастрычніку 2022) * [[Кірыл Альшэўскі]] (кастрычнік 2022 — студзень 2024) * [[Ігар Крывушэнка]] (са студзеня 2024) {{Div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.fcbate.by/ Афіцыйны сайт] * [http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate Футбольны клуб БАТЭ (Барысаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120202131933/http://www.belarus.by/by/about-belarus/sport/bate |date=2 лютага 2012 }} на [http://www.belarus.by/by афіцыйным сайце Рэспублікі Беларусь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130131085145/http://www.belarus.by/by |date=31 студзеня 2013 }} * {{globalsportsarchive|fk-bate-barysau/17648}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК БАТЭ}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|БАТЭ]] [[Катэгорыя:ФК БАТЭ| ]] awlmwt6atde5kq6hmbub1gi0gdxrxlp Адам Міцкевіч 0 15164 5149437 5116893 2026-06-01T04:04:49Z ~2026-32557-16 169092 /* */ 5149437 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Міцкевіч}} {{Пісьменнік}} '''Ада́м Берна́рд Міцке́віч''' ({{lang-pl|Adam Bernard Mickiewicz}}; {{ДН|24|12|1798}}, [[фальварак]] [[Сядзіба Міцкевічаў (Завоссе)|Завоссе]] [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]] [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цяпер [[Баранавіцкі раён]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]], [[Беларусь|Беларусі]], у метрыцы месца нараджэння не пазначана — {{ДС|26|11|1855}}, {{МС|Канстанцінопаль|ў Стамбуле|Стамбул}}, [[Асманская імперыя]]) — беларускі<ref>[[Ніна Баршчэўская]]. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/kamunikat/27/05a.htm Адам Міцкевіч і Беларуская мова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012095313/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/kamunikat/27/05a.htm |date=12 кастрычніка 2008 }} // Камунікат 2 / 2005 (27)</ref><ref>{{Крыніцы/Мысліцелі і асветнікі Беларусі|[http://slounik.org/157553.html Міцкевіч (Mickiewicz) Адам]|Масляніцына І.}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Adam-Mickiewicz-Polish-poet |title=Adam Mickiewicz {{!}} Biography & Facts {{!}} Britannica|access-date=2019-05-07 |archive-date=2015-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426214328/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/380179/Adam-Mickiewicz |deadlink=no }}</ref> [[паэт]], [[Публіцыстыка|публіцыст]], у тым ліку [[палітыка|палітычны]], [[Асветніцтва|асветнік]], дзеяч нацыянальна-вызваленчага польскага руху, сябар [[Таварыства філаматаў]]. Вядомы перадусім сваімі [[балада]]мі, паэтычнымі апавяданнямі: драмай «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]» і паэтычнай эпапэяй «[[Пан Тадэвуш]]», якая прызнаная апошнім вялікім [[эпас]]ам [[шляхта|шляхецкай]] культуры. Сярод іншых уплывовых твораў Міцкевіча вылучаюцца паэмы «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]» і «[[Гражына (паэма)|Гражына]]». За антыўрадавую палітычную дзейнасць Адам Міцкевіч правёў у ссылцы ў цэнтральнай [[Расія|Расіі]] пяць гадоў, пакінуў [[Расійская імперыя|Расійскую імперыю]] ў 1829 годзе і правёў рэшту свайго жыцця ў выгнанні, першапачаткова асеўшы ў [[Рым]]е, затым перабраўшыся ў [[Парыж]], дзе ён стаў [[прафесар]]ам [[Славяне|славянскай]] літаратуры ў «[[Калеж дэ Франс]]». У Парыжы сустракаўся з [[Фрыдэрык Шапен|Фрыдэрыкам Шапенам]]. Памёр у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]], куды прыехаў аказваць дапамогу ў арганізацыі польскіх войскаў для барацьбы з Расійскай імперыяй у [[Крымская вайна|Крымскай вайне]]. Яго парэшткі пазней былі перавезеныя ў [[Вавель]]скі сабор у [[Кракаў|Кракаве]]. == Паходжанне == Бацька пісьменніка выводзіў сябе са [[шляхта|шляхецкага]] роду Рымвідаў-Міцкевічаў герба «Порай», заснавальнікам якога нібыта быў літоўскі баярын Рымвід. Сам Міцкевіч пісаў пра баярына Рымвіда ў сваёй «[[Гражына (паэма)|Гражыне]]». Аднак дваранства Рымвідаў-Міцкевічаў не было зацверджана ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], бо яму не ставала слушных доказаў<ref>Рыбчонак С.А….</ref><ref>Syrokomla-Bułhak A…. S.185.</ref>. У адрозненне ад роду Рымвід-Міцкевічаў з Міншчыны, якія ў дакументах заўсёды пазначалі прыдомак, продкі паэта ніколі гэтага не рабілі, бо імаверна ніяк не былі звязаны з гэтым родам сваяцтвам. Паводле некаторых даследчыкаў, бацька паэта паходзіў з заможнага беларускага сялянства<ref>[http://www.petergen.com/krukowski/hrick.htm Анатолий ГРИЦКЕВИЧ: «Белорусский шляхтич — значит благородный, свободный, вольный!»]</ref>, што таксама памылка. Пра жыццё шляхетнага прадзеда Адама — Яна Міцкевіча, у Наваградскім ваяводстве вядома з 1720-х гадоў, ён быў жанаты з уніяткай Мар’янай Лешчылоўскай. Дзед паэта — Якуб Міцкевіч, ажаніўся з Тадорай Пенкальскай, яна была кальвінскага веравызнання<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/37462131/%D0%97_%D0%AE%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%9A%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%96%D1%86%D1%8B_%D0%B4%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%D1%81%D1%8F%D0%BC%D1%96_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D1%96%D0%BA_%D0%A6%D1%8D%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%85_%D0%A1%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8B%D1%8F%D1%9E_3|аўтар=[[Зміцер Юркевіч]]|загаловак=Крыніцы да радавода сям'і Адама Міцкевіча|год=2017|выданне=Гадавік цэнтра беларускіх студыяў|нумар=3}}</ref>. Маці паэта — [[Барбара Міцкевіч|Барбара]], і яе сястра-блізніца Марыяна, нарадзіліся ў 1768 годзе<ref>[[Сяргей Рыбчонак]]. [https://www.academia.edu/35854180/%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D1%87%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%D0%A1._%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B4_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0_%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D1%8F_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B_%D1%96_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D0%B4%D0%BA%D1%96_Rocznik_Polskiego_Towarzystwa_Heraldycznego_nowej_serii_Red._S.G%C3%B3rzy%C5%84ski_T._XI_XXII_._Warszawa_DIG_2012._S.61-74 Рыбчонак С. Радавод Адама Міцкевіча: новыя факты і старыя загадкі // Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego nowej serii / Red. S.Górzyński / T. XI (XXII). — Warszawa: DIG, 2012. — S.61-74.].</ref><ref>[https://bel.sputnik.by/heritage/20180202/1033394645/metrychy-zapis-ab-hrosce-adama-mickevicha-cyaper-u-minsku.html]</ref>, паходзілі з роду Маеўскіх герба «Стары конь», вядомага ў Наваградскім ваяводстве з сярэдзіны XVII ст. Яе бацькі — Матэвуш Маеўскі, пад канец жыцця быў эканомам у маёнтку [[Чомбраў]], які належаў Вузлоўскім, і Кацярына-Ганна з Арэшкаў, дачка наваградскага ротмістра Юзафа Арэшкі. Першым вядомым продкам Адама Міцкевіча з роду Маеўскіх лічаць Казіміра Маеўскага, які ў 1650 годзе валодаў фальваркам Бердаўка. Памылковая гіпотэза паходжання [[Барбара Міцкевіч|Барбары Маеўскай]] ад паслядоўнікаў Якуба Франка папулярызуецца публіцыстамі яўрэйскага паходжання. Ахрышчаны ў [[Фарны касцёл Праабражэння Гасподняга (Навагрудак)|Навагрудскім фарным касцёле]] 12 лютага 1799 года. == Біяграфія == [[Файл:Zaosie home of Mickiwiecz.jpg|thumb|right|250px|''[[Напалеон Орда]]''. Двор Міцкевічаў у Завоссі.]] [[Файл:Mickiewicz House.jpg|thumb|right|250px|[[Дом-музей Адама Міцкевіча|Дом-музей Міцкевіча]] ў Навагрудку.]] === Раннія гады === Атрымаўшы адукацыю ў Навагрудскай [[Дамініканцы|дамініканскай]] школе (1807—1815), паступіў у [[Віленскі ўніверсітэт]] (1815). З 1817 года ўдзельнічаў у стварэнні і дзейнасці патрыятычных моладзевых гурткоў [[Таварыства філаматаў|філаматаў]] і [[Таварыства філарэтаў|філарэтаў]], напісаў праграмныя вершы («[[Ода да маладосці]]», 1820, і іншыя). Па заканчэнні ўніверсітэта служыў настаўнікам у [[Каўнас|Коўна]] (1819—1823). У кастрычніку 1823 года арыштаваны ў [[Вільнюс|Вільні]] па раздутай [[Мікалай Мікалаевіч Навасільцаў|М. М. Навасільцавым]] справе філаматаў і заключаны ў турму, у памяшканнях былога базыльянскага манастыра Святой Тройцы, дзе правёў некалькі месяцаў. У красавіку 1824 года быў выпушчаны з турмы на парукі. У кастрычніку 1824 года высланы ў выгнанне з Літвы. Да 1829 года ў ссылцы ў Расіі: у [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], у лютым-сакавіку 1825 — [[Адэса|Адэсе]], з выездам у [[Крым]], са снежня 1825 — [[Масква|Маскве]] (дзе няўдала спрабаваў ажаніцца з Каралінай Яніш, будучай паэтэсай і перакладчыцай {{нп5|Караліна Карлаўна Паўлава|Каралінай Паўлавай|ru|Павлова, Каролина Карловна}}), з лістапада 1827 года зноў Пецярбург. У Расіі зблізіўся з удзельнікамі [[Дзекабрысты|дзекабрысцкага руху]] ([[Кандрат Фёдаравіч Рылееў|К. Ф. Рылееў]], [[Аляксандр Аляксандравіч Бястужаў|А. А. Бястужаў]]), са значнымі рускімі пісьменнікамі і паэтамі ([[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкін]], [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А. А. Дэльвіг]], {{нп5|Іван Васілевіч Кірэеўскі|І. В. Кірэеўскі|ru|Киреевский, Иван Васильевич}}, браты {{нп5|Ксенафонт Аляксеевіч Палявой|Ксенафонт|ru|Полевой, Ксенофонт Алексеевич}} і {{нп5|Мікалай Аляксеевіч Палявой|Мікалай Палявыя|ru|Полевой, Николай Алексеевич}}, {{нп5|Дзмітрый Уладзіміравіч Венявіцінаў|Д. У. Венявіцінаў|ru|Веневитинов, Дмитрий Владимирович}}, [[Яўген Абрамавіч Баратынскі|Я. А. Баратынскі]]), з бібліёграфам і знакамітым аўтарам эпіграм {{нп5|Сяргей Аляксандравіч Сабалеўскі|С. А. Сабалеўскім|ru|Соболевский, Сергей Александрович}}, таксама сябраваў з паэтам [[Адольф Міхайлавіч Янушкевіч|Адольфам Янушкевічам]]. Асабліва блізкія сяброўскія адносіны звязалі Міцкевіча з паэтам і журналістам князем [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|Пятром Андрэевічам Вяземскім]], які стаў першым перакладчыкам на рускую мову «{{нп5|Крымскія санеты|Крымскіх санетаў|pl|Sonety krymskie}}»<ref>Т. Липич, В. Липич, Романтизм в русско-польском диалоге культур первой половины XIX века // Rocznik Instytutu Polsko-Rosyjskiego=Ежегодник Русско-польского института, No 1 (2) 2012</ref>. === Эміграцыя === [[Файл:Na Wezuwiuszu.jpg|thumb|left|''[[Міхал Эльвіра Андрыёлі|М. Андрыёлі]]''. [[Антон Адынец|Адынец]] і Міцкевіч на [[Вулкан Везувій|Везувіі]], 1895.]] У маі 1829 года пакінуў Расію раней за падпісанне царом загаду пра забарону выезду. Жыў у Рыме, Швейцарыі. Атрымаўшы ў 1831 годзе вестку пра [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанне]], спрабаваў выехаць на радзіму, на некалькі месяцаў затрымаўся ў [[Дрэздэн]]е, а ўжо ў Познані даведаўся пра паражэнне паўстання. З 1832 года ў Парыжы, супрацоўнічаў з дзеячамі польскай і літоўска-беларускай эміграцыі, займаўся палітычнай публіцыстыкай. Разам з [[Іаахім Лялевель|Іаахімам Лялевелем]] адзін з лідараў дэмакратычнага крыла эміграцыі з тэрыторыі Рэчы Паспалітай. З 2 снежня 1832 — намеснік старшыні [[Таварыства літоўскіх і рускіх зямель]], у якім 24 верасня 1832 года выбраны кіраўніком гістарычна-літаратурнай секцыі<ref>Швед, В. Таварыства літоўскіх і рускіх зямель / Вячаслаў Швед // {{Крыніцы/ЭГБ|6-1}} — С. 492.</ref>. Рэдагаваў часопіс «{{нп5|Pielgrzym Polski||pl|Pielgrzym Polski}}». У снежні 1838 года здзейсніў спробу самагубства з прычыны разладу ў сям'і і псіхічнай хваробы жонкі [[Цэліна Шыманоўская|Цэліны]]. У 1839—1840 гадах прафесар [[Лазанскі ўніверсітэт|Лазанскага ўніверсітэта]], выкладаў; з 1840 года ўзначальваў кафедру славянскіх літаратур у [[Калеж дэ Франс]] у Парыжы, стаў першым прафесарам славянскай славеснасці ў гэтай установе. У лекцыях даў высокую ацэнку «дыялекту Белай Русі» і яе фальклору, на якія стала абапіраўся ў мастацкай творчасці, а таксама іншым усходне-славянскім мовам, якія называў дыялектамі «маскоўска-рускай мовы». Цытату Міцкевіча часта прыводзяць у дэзідэратычным перакладзе [[Кастусь Цвірка|Кастуся Цвіркі]], дзе замест «дыялекту Белай Русі» фігуруе анахранізм «беларуская мова», што не адпавядае арыгіналу<ref name="Культуралогія">Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6</ref><ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.bibliotekarzpodlaski.pl/index.php/bp/article/view/769|аўтар=[[Жанна Некрашэвіч-Кароткая]]|загаловак=Хрэстаматыя па старабеларускай літаратуры пад рэдакцыяй Галіны Тварановіч у кантэксце праблемы беларускага літаратурнага канона|год=2023-06-07|мова=be|выданне=Bibliotekarz Podlaski|том=58|выпуск=1|старонкі=27–42|issn=2544-8900|doi=10.36770/bp.769}}</ref>: {{цытата|Маскоўска-руская мова падзяляецца на тры дыялекты. Паўднёвы дыялект Расіі, маларускі, на якім размаўляюць каля дзесяці мільёнаў чалавек, без сумневу, з’яўляецца самым музычным, самым паэтычным і мілагучным, але ён ніколі не быў дастаткова развіты, каб стаць літаратурнай мовай. Дыялект Белай Русі, які называюць рускім або літоўска-рускім, таксама налічвае каля дзесяці мільёнаў носьбітаў. Гэта самы багаты і чысты дыялект, яго развівалі здаўна: вялікія князі Літвы карысталіся ім у сваіх дыпламатычных зносінах калі Літоўскае княства было незалежным. Дыялект Вялікай Русі, на якім таксама гаворыць такая ж колькасць людзей, як і на іншых двух, калі выключыць вельмі адрозны фіна-маскоўскі дыялект — вельмі багаты і чысты, аднак ён не мае ні велічы, ні прастаты літоўска-рускага дыялекту, ні гарманічнасці маларускага...<ref>{{Кніга |аўтар=A. Mickiewicz |загаловак=Pisma, wydanie zupełne, tom XVIII, Cours de la littérature slave, professé à Collège de France, vol. II - Histoire politique et littéraire (1841-1842) |выдавецтва=Drukarnia L. Martinet |год=1860 |месца=Парыж |старонкі=428—429 }}</ref>{{oq|fr|La langue moscowito-russe se divise en trois dialectes. Celui du midi de la Russie, le petit russien, qui est parlé par 10 millions d'hommes à peu près, est sans contredit le plus musical, le plus poétique et le plus sonore; mais il n’a jamais été assez développé pour pouvoir servir de langue littéraire. Le dialecte de la Russie blanche, que l'on appelle russien ou lithuano‑russien, est parlé par aussi à peu près par 10 millions d'hommes: c’est le dialecte le plus riche et le plus pur; il a été anciennement cultivé; les grands-ducs de Lithuanie s’en servaient dans leurs dépèches diplomatiques du temps de l'indépendance du duché de Lithuanie. Le dialecte de la Grande-Russie, qui est parlé aussi par le même nombre d’hommes que les deux autres, si l’on excepte le dialecte finno-moskowite, qui en diffère beaucoup, est très riche et pur; mais il n’a pas la magnificence, et la naïveté du dialecte lithuano-russien, ni l’harmonie du petit-russien...}}}} У 1841 годзе трапіў пад уплыў прапаведніка польскага {{нп5|месіянства||ru|Мессианизм}} [[Андрэй Тавянскі|Андрэя Тавянскага]]. За прапаганду тавянізму французскі ўрад у 1845 годзе адхіліў Міцкевіча ад чытання лекцый. У 1848 годзе падчас рэвалюцыі стварыў у Італіі [[Легіёны польскія|польскі легіён]]. З 1849 годзе зноў у Парыжы, рэдагаваў газету «{{нп5|La Tribune des Peuples||en|La Tribune des Peuples}}». У 1852 годзе адпраўлены ў адстаўку разам з [[Жуль Мішле|Жулем Мішле]] і {{нп5|Эдгар Кінэ|Эдгарам Кінэ|ru|Кинэ, Эдгар}}, стаў бібліятэкарам Арсенала. У красавіку 1855 года Міцкевіч аўдавеў і ўжо восенню 1855 года з’ехаў у [[Канстанцінопаль]], меў намер арганізаваць новы польскі, а таксама яўрэйскі легіён [[Крымская вайна|для дапамогі французам і англічанам у вайне з Расіяй]]. Міцкевіч ствараў атрады з ураджэнцаў Рэчы Паспалітай для змагання з Расіяй. === Смерць і пахаванне === Памёр у Стамбуле 26 лістапада 1855 года падчас эпідэміі халеры. Перад смерцю сказаў свайму сябру Служальскаму, калі той спытаўся, ці не хоча ён што-небудзь перадаць дзецям: «Няхай любяць адно аднаго», — і праз некалькі хвілін дадаў ледзь чутным шэптам: «Заўсёды!». Многія біёграфы мяркуюць, што смерць Міцкевіча была вынікам палітычных інтрыг. Цела паэта перавезлі ў Парыж і пахавалі на могілках {{нп5|Могілкі Манмарансі|Манмарансі|pl|Cmentarz Les Champeaux w Montmorency}}. У 1890 годзе перазахавалі ў [[Сабор Святых Станіслава і Вацлава|Саборы Святых Станіслава і Вацлава]] на [[Вавель|Вавелі]] ў [[Кракаў|Кракаве]]. == Асабістае жыццё == [[Файл:Pożegnanie Mickiewicza z Marylą.jpg|thumb|справа|''Томаш Лосік''. Развітанне Адама Міцкевіча з Марыляй Верашчакай, 1889.]] Летам 1820 года<ref>''Tomasz Krzywicki''. Adam poznaje Marylę // [https://books.google.by/books?id=3Eedyf3LEE4C&pg=PA164&lpg=PA164&dq=Adam+Mickiewicz+przyjecha%C5%82+do+Iszko%C5%82dzi+w+roku+1820.&source=bl&ots=md5ZjmSOXi&sig=ACfU3U0LPRVurOfjeglhhHFyOfparyHMLQ&hl=ru&sa=X&ved=2ahUKEwj8jMiT26TpAhXC16QKHevsCe4Q6AEwAHoECAoQAQ#v=onepage&q=Adam%20Mickiewicz%20przyjecha%C5%82%20do%20Iszko%C5%82dzi%20w%20roku%201820.&f=false Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie]. — Rewasz. — Pruszków, 2006. — S.164—165</ref> Адам Міцкевіч прыехаў разам з [[Тамаш Зан|Тамашам Занам]] у Туганавічы, дзе і пачалося ўзаемнае закаханне з [[Марыля Верашчака|Марыляй Верашчакай]] (стрыечнай сястрой [[Ігнат Дамейка|Ігнацыя Дамейкі]], траюраднай сястрой [[Тадэвуш Рэйтан|Тадэвуша Рэйтана]] і [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]]). Але каханне было няспраўджальнае і няшчаснае. Тым часам Марыля Верашчака была ўжо заручана з графам Ваўжынцам Путкамерам герба «Бражаціцы», з якім узяла шлюб у 1821 годзе і жыла ў маёнтку ў [[Больцінікі|Больцініках]]. У жніўні 1821 года на імяніны каханай Міцкевіча напісаў баладу «[[Свіцязянка]]». Марылі быў адрасаваны верш «Да М***», згаданы ў «Баладах і рамансах» і ў IV частцы «[[Дзяды (паэма)|Дзядоў]]»<ref>[[З. Ю. Юркевіч]]. [https://ecology.basnet.by/Domeiko215/sbornik_Domeyko215.pdf Продкі Ігната Дамейкі па кудзелі: новыя архіўныя здабыткі]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 1834 годзе ажаніўся з [[Цэліна Шыманоўская|Цэлінай Шыманоўскай]], у шлюбе нарадзілася шасцёра дзяцей — дочкі Марыя і Хелена, сыны [[Уладзіслаў Міцкевіч|Уладзіслаў]] (1838—1926) — вядомы дзеяч польскай эміграцыі, Юзаф (1850—1938), Аляксандр і Ян. == Творчасць == [[Файл:Autograph-AdamMickiewicz.png|thumb|Аўтограф.]] [[Файл:Mickiewicz - rekopis Ody do mlodosci.jpg|thumb|«[[Ода да маладосці]]», рукапіс (1820).]] [[Файл:Pan Tadeusz - title page 1834 (93691847) (cropped).jpg|thumb|Тытульная старонка першага выдання паэмы «[[Пан Тадэвуш]]» (1834).]] Першы верш «{{нп5|Гарадская зіма||pl|Zima miejska}}» апублікаваны ў 1818 годзе ў віленскай газеце [[Tygodnik Wileński]]. Віленска-ковенскі перыяд адметны выхадам 2 кніг «Вершаваных твораў» Адама Міцкевіча. Выдадзены [[Юзаф Завадскі|Юзафам Завадскім]] першы вершаваны зборнік «Паэзія» ({{lang-pl|«Poezje»}}, т. 1, [[Вільнюс|Вільна]], 1822) уключаў «{{нп5|Балады і рамансы (Зборнік)|Балады і рамансы|pl|Ballady i romanse}}» і прадмову «Аб рамантычнай паэзіі» ({{lang-pl|«O poezji romantycznej»}}), стаў маніфестам рамантычнага кірунку ў польскай літаратуры. У другі том «Паэзіі» (1823) увайшлі рамантычная ліраэпічная паэма «[[Гражына (паэма)|Гражына]]» і часткі 2 і 4 драматычнай паэмы «[[Дзяды (паэма)|Дзяды]]». У Расіі выйшла кніга «Санеты» (1826), якая ўключыла цыкл «{{нп5|Крымскія санеты|Крымскіх санетаў|pl|Sonety krymskie}}» з вобразам героя-пілігрыма, які сумуе пра пакінутую радзіму, і новымі для польскай паэзіі ўсходнімі матывамі. Сярод твораў гэтых зборнікаў сусветна вядомыя «Люблю я!», «[[Рамантычнасць, Міцкевіч|Рамантычнасць]]», «Свіцязь», «Рыбка», сюжэты якіх падказаны беларускімі народнымі паданнямі і песнямі. У перыяд настаўніцтва Міцкевіч пакахаў прыгажуню [[Марыля Верашчака|Марылю Верашчаку]], з якой пазнаёміўся ў 1818 г. у час летніх вакацый, калі гасцяваў у маёнтку Туганавічы непадалёк ад Навагрудка. У той час Марыля была сасватана за [[Ваўжынец Путкамер (1794—1850)|графа Путкамера]], за якога выйшла замуж у 1821 г. Самыя пяшчотныя лірычныя вершы паэт прысвяціў Марылі. Са з’яўленнем гэтых твораў постаць Міцкевіча ў польскай літаратуры выйшла на першы план, а [[Вільня]] стала новым цэнтрам літаратурнага жыцця. «Балады і рамансы» сведчылі пра пачатак новага мастацкага кірунку — [[рамантызм]]у, асноўныя прынцыпы народнасці і нацыянальнай самабытнасці якога Адам Міцкевіч сфармуляваў у літаратурным маніфесце «Пра паэзію рамантычную». Творы знаменавалі перавагу пачуццёвага светаўспрымання над рацыяналістычна-асветніцкім (новая эстэтыка праграмна зафіксавана ў баладзе «[[Рамантычнасць, Міцкевіч|Рамантычнасць]]», 1821), грунтаваліся на беларускім гістарычным і фальклорным матэрыяле. Паэма «[[Гражына (паэма)|Гражына]]» прысвечана гераічнай барацьбе супраць крыжакоў і прасякнута патрыятычным пафасам, а ў аснове сюжэта паэмы «Дзяды» — старажытнабеларускі язычніцкі [[Дзяды|абрад памінання продкаў]]. Ужо ў ранняй «філамацкай» творчасці Адама Міцкевіча знайшлі адлюстраванне яго грамадска-палітычныя погляды на гісторыю і лёс роднага края, ролю нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў гістарычным працэсе. У паэме «Мешка, князь Навагрудка» (1817) створаны рамантычны вобраз жанчыны-патрыёткі і ваяводы Парая, гатовых на самаахвярнае змаганне дзеля вызвалення айчыны. Гэта стала асноўнай тэмай усёй яго творчасці. У вершах «Ужо з пагодных нябёс…», «{{нп5|Картофля||pl|Kartofla}}» выказваў пачуццё замілаванасці і любові да роднага края, заклікаў маладых людзей да ахвярнасці і адвагі ў імя свайго патрыятычнага абавязку. Вершы ковенскага перыяду (1819—23) «Песня Адама», «{{нп5|Песня філарэтаў||pl|Pieśń filaretów}}», «[[Ода да маладосці]]» сталі агульнапрызнанымі сімваламі філамацкага руху, у якіх нацыянальна-вызваленчы пафас спалучаецца з роздумам паэта пра лёс усяго чалавецтва. У перыяд расійскай ссылкі напісаў «Санеты» (1826) і паэму «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрад Валенрод]]» (1828). «Санеты», што складаюцца з адэскага і крымскага цыклаў, напоўнены глыбінёй душэўных перажыванняў, настальгічных патрыятычных пачуццяў і лічацца шэдэўрам сусветнай літаратуры. У іх паэтычнае майстэрства Адама Міцкевіча дасягнула надзвычайнай віртуознасці. У сюжэце паэмы «Конрад Валенрод» выкарыстаны матывы гістарычнага змагання старажытных ліцвінаў супраць крыжакоў. У эмігранцкі перыяд дзейнасці ў Дрэздэне Адам Міцкевіч пад уплывам [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—31]] і яго паражэння напісаў лепшыя свае вершы «Смерць палкоўніка», «{{нп5|Рэдут Ардона||pl|Reduta Ordona}}», а таксама 3-ю частку драматычнай паэмы «Дзяды» (1832), дзе апяваў гераізм і ахвярнасць свайго народа, што ў чарговы раз паўстаў на змаганне за свабоду, супраць самадзяржаўнай тыраніі. У [[Парыж]]ы ён стварыў знакамітыя «{{нп5|Кнігі польскага народа і польскага пілігрымства||pl|Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego}}» (1832), дзе ў стылі біблейскіх прарокаў выказаў веру ў вызваленне народа, што стане сімвалам і прадвеснікам свабоды ўсіх еўрапейскіх народаў. Тут завершаны і надрукаваны самы значны мастацкі твор А. Міцкевіча, вялікая нацыянальная эпапея — паэма «[[Пан Тадэвуш]]» (1834). У ёй маляўніча і яскрава раскрыты характэрны ўклад жыцця і побыту мясцовай шляхты, дадзены шырокая панарама народнага жыцця на Беларусі пачатку ХІХ стагоддзя, яркія пейзажы Навагрудчыны і [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]]. Мастацкая спадчына Адама Міцкевіча завяршаецца невялікім {{нп5|Лірыка лазанская|цыклам «лазанскай» лірыкі|pl|Liryki lozańskie}} («Над вадою вялікай і чыстай», «Паліліся мае слёзы» і інш.), дзе ў філасофска-элегічным ключы выяўлены матывы настальгічнага смутку і выгнанніцтва. Выхаваўчае і пазнавальнае значэнне мелі яго лекцыі па гісторыі славянскіх літаратур. Многія творы Міцкевіча сталі агульнапрынятымі сімваламі вызваленчага руху на тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай, «[[Ода да маладосці]]» была ўспрынята як маніфест паўстання 1830—1831. Пасля напісання ў віленска-ковенскі перыяд паэм «Гражына» і «Дзяды» постаць Міцкевіча выйшла на першы план у польскамоўнай літаратуры. == Мова Міцкевіча == [[Файл:Патрэт Адама Міцкевіча.jpg|thumb|''[[Іван Фаміч Хруцкі|І. Хруцкі]]''. «Партрэт Адама Міцкевіча». 1850-я гг.]] Мова Адама Міцкевіча з’яўляецца ў вялікай ступені мовай [[шляхта|шляхты]]<ref name=ref1>{{Кніга |аўтар = [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]. |частка = Мова Міцкевіча |загаловак = Беларускія элементы ў польскай рамантычнай паэзіі |арыгінал = Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej |адказны = [[Валерый Булгакаў|Валер Булгакаў]] |выданне = 1-е выд |месца = Вільня: Інстытут беларусістыкі; Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства |год = 2010 |старонкі = 144 |старонак = 211 |isbn = 83-60456-21-6 }} </ref> ў [[Беларусь|Беларусі]] і [[Літва|Літве]], да якой належаў сам паэт і якая з пункту гледжання граматычнай сістэмы і лексічных рэсурсаў мае ў сабе мноства беларускіх элементаў, якія ўзыходзяць да мясцовых беларускіх гаворак<ref>{{Кніга |аўтар = Bitsch K. |загаловак = Język polski w Wileńszczyźnie |выдавецтва = Przegląd Współczesny |год = Styczeń-marzec 1925 |старонкі = 29 і 32 }} </ref>. У сваёй творчасці правінцыялізм паэт уводзіў мэтанакіравана, тым самым падкрэсліваючы сваю лакальную асаблівасць. Доктар філалагічных навук і прафесар [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] Мікалай Хаўстовіч адзначае, што мову сваіх твораў Міцкевіч называў польскай, зрэдку — «літвінскай»<ref>{{Кніга |аўтар = [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|М. Хаўстовіч]]. |частка = Наш Міцкевіч |загаловак = XIX стагоддзе: Навукова-літаратурны альманах |месца = Мн. |выданне = Кн. першая |выдавецтва = БДУ |год = 2000. |старонкі = 3 |старонак = 214 }}</ref>. Многія навукоўцы, як гісторыкі літаратуры, так і мовазнаўцы згаджаюцца з тым, што складана казаць пра мову паэта як пра мастацкі сродак, пакуль не будзе вывучаны аб’ём і характар яго правінцыялізмаў<ref name=ref1/>. Прафесар [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча|Універсітэта імя Адама Міцкевіча]] {{нп5|Станіслаў Дабжыцкі||pl|Stanisław Dobrzycki}} ў сваёй працы «Некалькі назіранняў за мовай Міцкевіча» зарэгістраваў шматлікія моўныя факты, якія сустракаюцца ў творах Міцкевіча, якія выходзяць за межы літаратурнай польскай мовы<ref>{{Кніга |аўтар = {{нп5|Станіслаў Дабжыцкі|Dobrzycki St.|pl|Stanisław Dobrzycki}} |загаловак = Kilka spostrzeżeń nad Językiem Mickiewicza |год = 1911 |выдавецтва = Prace Filologiczne |том = VII }} </ref>. У 1936 годзе літаратуразнавец і доктар філасофіі польскай і славянскай літаратуры [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]] [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]] у сваёй працы «Pierwiastki białoruskie w polskiej poezji romantycznej» праграмна падсумаваў адметныя рысы ў сферы [[Фанетыка|фанетыкі]], [[Марфалогія мовы|марфалогіі]], [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]] і асаблівасці [[Граматычная катэгорыя|граматычных катэгорый]] [[Граматычны род|роду]] і [[Граматычны лік|ліку]] мовы Адама Міцкевіча ў яго вершаваных творах і [[Таварыства філаматаў|філамацкай]] карэспандэнцыі паэта. == Ацэнкі == [[Язэп Лёсік]] крытычна адгукаўся аб ягонай творчасці: «Міцкевіч і Сыракомля былі беларусы і ведалі, што яны беларусы, але калі яны гаварылі і пісалі па-польску, то ўся праца іх пайшла на багацце і пыху польскага народу. „Хто любіць Айца Нябеснага, а бліжняга свайго ненавідзіць, — сказаў Хрыстос, — той кажа няпраўду“. Хто любіць свой край, а культуру яго не прымае, той лжэц — скажам мы ад сябе».<ref>[[s:Родная мова і яе значэнне|«Вольная Беларусь», № 6-8. — 24 лютага, 3, 10 сакавіка 1918 г.]]</ref> Пазней беларускімі літаратарамі Адам Міцкевіч вызнаецца за аднаго з пачынальнікаў новай беларускай літаратуры<ref>[[Адам Мальдзіс]]. Зямля Навагрудская, краю мой родны… // Адам Міцкевіч і Беларусь = Adam Mickiewicz a Białoruś / Уклад. В. Грышкевіч, навук. рэд. А. Мальдзіс, Т. Нягодзіш. — Мн.: ННАЦ імя Ф.Скарыны, 1997. С. 6</ref>, беларускага польскамоўнага паэта<ref>[http://slounik.org/154374.html Міцкевіч Адам] // Літаратура/Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2003</ref>. == Ушанаванне памяці == [[Файл:Viale Adamo Mickievicz.jpg|thumb|злева|Вуліца Адама Міцкевіча ў [[Рым]]е]] У Навагрудку насыпаны [[Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча]] і створаны [[Дом-музей Адама Міцкевіча]]; яго імем названы вуліцы ў Навагрудку, Гродне, Карэлічах, Лідзе, Ашмянах, Дзятлаве, Воранава, Брэсце, Баранавічах і інш. У Мінску ў [[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены|Касцёле Святога Сымона і Святой Алены]] ў 1998 годзе была адроджана бібліятэка Міцкевіча, заснаваная ў 1908 годзе<ref>[https://chyrvony.by/parafii/biblijateka/27-biblijateka.html Бібліятэка А. Міцкевіча]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Помнікі і бюсты Міцкевічу ўстаноўлены ў шмат якіх гарадах [[Польшча|Польшчы]], [[Беларусь|Беларусі]], Літвы і іншых краін. У 2015—2019 гадах імя Адама Міцкевіча па памылцы насіла [[Вуліца Яўгена Міцкевіча (Рэчыца)|вуліца]] ў [[Рэчыца|Рэчыцы]], першапачатковая названая ў гонар савецкага разведчыка [[Яўген Пятровіч Міцкевіч|Яўгена Міцкевіча]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=228359 Рэчыцкія ўлады патлумачылі, у чым прыкол з перайменаваннем вуліцы Адама Міцкевіча]</ref>. Ёсць [[Помнік Адаму Міцкевічу (Парыж)|помнік Адаму Міцкевічу ў Парыжы]]. У Баранавіцкім раёне ў гонар паэта праводзіцца літаратурна-музычны фестываль «Восень у Завоссі».<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://nashkraj.by/news/kultura/fotoreportazh-literaturno-muzykalnyy-festival-vosen-u-zavossi-v-baranovichskom-rayone/|title=Фоторепортаж. Литературно-музыкальный фестиваль «Восень у Завоссі» в Барановичском районе|website=nashkraj.by|access-date=2024-03-11}}</ref> Імя паэта носяць астэроід галоўнага пояса астэроідаў [[5889 Міцкевіч]] і [[Міцкевіч (кратар)|кратар]] на [[Планета Меркурый|Меркурыі]]. На [[IX конкурс імя Ежы Гедройца|IX-м конкурсе імя]] [[Ежы Гедройц]]а (вынікі падведзены ў Мінску 31 сакавіка 2009 года) фільм [[Алег Вацлававіч Лукашэвіч|Алега Лукашэвіча]] «[[Эпоха Адама Міцкевіча]]» ганараваны [[Дыплом з адзнакай|Дыпломам з адзнакай]]<ref>[http://news.tut.by/culture/133476.html Фильм «Эпоха Адама Мицкевича» удостоен Диплома с отличием на IX конкурсе имени Гедройца] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090825235212/http://news.tut.by/culture/133476.html |date=25 жніўня 2009 }} {{ref-ru}}</ref>. У доме ў [[Стамбул]]е, дзе жыў і памёр паэт, у 1955 годзе [[Музей Адама Міцкевіча (Стамбул)|адкрыты музей]]. == Бібліяграфія == [[Файл:Adam Mickievič stamp.jpg|thumb|Адам Міцкевіч на [[паштовая марка|паштовай марцы]] [[Беларусь|Беларусі]].]] * Dzieła. T. 1-16. Warszawa, 1955; == Пераклады == [[Файл:Adam Mickiewicz by Józef Oleszkiewicz.jpg|міні|''[[Іосіф Іванавіч Аляшкевіч|І. Аляшкевіч]]''. «Партрэт А. Міцкевіча». 1828.]] Сярод перакладчыкаў на [[беларуская мова|беларускую мову]] — [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дунін-Марцінкевіч]], [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]], [[Янка Купала]], [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. А. Тарашкевіч]], [[Пятро Бітэль]], [[Язэп Семяжон]], [[Максім Лужанін]], [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгор Барадулін]], [[Серж Мінскевіч]], [[Кастусь Цвірка]], [[Міхась Скобла]], [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірына Багдановіч]], [[Анатоль Аляксандравіч Брусевіч|Анатоль Брусевіч]]. Ёсць тры поўныя пераклады «Пана Тадэвуша» на беларускую мову. На [[літоўская мова|літоўскую мову]] Міцкевіча перакладалі [[Эдвард Якуб Даўкша|Э. Даўкша]], [[Вінцас Кудзірка|В. Кудырка]], [[Майроніс]], [[Матэюс Густайціс|М. Густайціс]] («Крымскія санеты» і «Дзяды»), {{нп5|Кляопас Юргеліоніс|К. Юргеліоніс|ru|Юргелионис, Кляопас}} (вершы), [[Людас Гіра|Л. Гіра]], {{нп5|Канстанцінас Шакяніс|К. Шакяніс|lt|Konstantinas Šakenis}} (у 1924 годзе пераклаў «Пана Тадэвуша»), {{нп5|Вінцас Мікалайціс-Пуцінас|В. Мікалайціс-Пуцінас|ru|Миколайтис-Путинас, Винцас}}, [[Юсцінас Марцінкявічус|Ю. Марцінкявічус]] і іншыя паэты. Перакладамі на [[украінская мова|ўкраінскую мову]] займаліся [[Панцеляймон Аляксандравіч Куліш|П. Куліш]], {{нп5|Пётр Пятровіч Гулак-Арцямоўскі|П. Гулак-Арцямоўскі|ru|Гулак-Артемовский, Пётр Петрович}}, {{нп5|Вольга Пятроўна Косач|Алена Пчылка|ru|Косач, Ольга Петровна}}, [[Максім Тадэевіч Рыльскі|М. Рыльскі]], {{нп5|Ляўко Іванавіч Баравікоўскі|Л. Баравікоўскі|uk|Боровиковський Левко Іванович}}, {{нп5|Апанас Рыгоравіч Шпігоцкі|А. Шпігоцкі|uk|Шпигоцький Опанас Григорович}}, [[Іван Якаўлевіч Франко|Іван Франко]], [[Леся Украінка]], [[Мікола Платонавіч Бажан|Мікола Бажан]], {{нп5|Андрэй Самойлавіч Малышка||uk|Малишко Андрій Самійлович}} і {{нп5|Іван Фёдаравіч|Іван Драч|uk|Драч Іван Федорович}}. На [[чэшская мова|чэшскай мове]] Міцкевіч публікаваўся ў перакладах [[Яраслаў Врхліцкі|Я. Врхліцкага]], {{нп5|Элішка Краснагорская|Э. Краснагорскай|ru|Красногорская, Элишка}}. На [[эсперанта]] Міцкевіча перакладалі [[Антоні Грабоўскі|А. Грабоўскі]] і {{нп5|Ізраіль Лейзяровіч|І. Лейзяровіч|ru|Лейзерович, Израиль}}. На рускую мову творы Міцкевіча перакладалі паэты і перакладчыкі розных маштабаў здольнасцяў. [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|А. С. Пушкін]] пераклаў баладу «[[Тры Будрысы]]» (у перакладзе «Будрыс і яго сыны», 1833; апублікаваны ў «{{нп5|Библиотека для чтения|Бібліятэцы для чытання|ru|Библиотека для чтения}}» ў 1834) — надзвычай дакладны пераклад, які лічыцца непераўзыдзеным шэдэўрам перакладчыцкага мастацтва<ref>[[Томас Венцлава]]. К нулевому пра-тексту: заметки о балладе Будрыс и его сыновья. — Alexander Pushkin: Symposium II, ed. by Andrey Kodjak, Krystyna Pomorska and {{нп5|Кірыл Фёдаравіч Тараноўскі|Kiril Taranovsky|ru|Тарановский, Кирилл Фёдорович}}, Columbus: Slavica, 1986, с. 78—87</ref>, а таксама баладу «Ваявода» і ўступ да «[[Конрад Валенрод (паэма)|Конрада Валенрода]]». Першы пераклад часткі драматычнай паэмы «Дзяды» належыць {{нп5|Васіль Аляксеевіч Роткірх|В. А. фон Роткірху|ru|Роткирх, Василий Алексеевич}}. Сярод перакладчыкаў Міцкевіча — {{нп5|Іван Іванавіч Казлоў|І. Казлоў|ru|Козлов, Иван Иванович}}, які ў 1827 па празаічнаму падрадкоўніку [[Пётр Андрэевіч Вяземскі|П. Вяземскага]] поўнасцю пераклаў «Крымскія санеты», {{нп5|Мікалай Васілевіч Берг|М. Берг|ru|Берг, Николай Васильевич}}, які перакладаў вершы і эпічную паэму «Пан Тадэвуш», {{нп5|Уладзімір Рыгоравіч Бенядзіктаў|У. Бенядзіктаў|ru|Бенедиктов, Владимир Григорьевич}} («Гражына», «Конрад Валенрод», лірыка), [[Рыгор Пятровіч Данілеўскі|Р. Данілеўскі]], {{нп5|Сяргей Фёдаравіч Дураў|С. Дураў|ru|Дуров, Сергей Фёдорович}}, [[Апалон Мікалаевіч Майкаў|А. Майкаў]] (у прыватнасці, «Крымскія санеты»), [[Леў Аляксандравіч Мей|Л. Мей]], {{нп5|Пётр Ісаевіч Вейнберг|П. Вейнберг|ru|Вейнберг, Пётр Исаевич}}, {{нп5|Андрэй Паўлавіч Калтонаўскі|А. Калтонаўскі|ru|Колтоновский, Андрей Павлович}} (у канцы 1890-х — пачатку 1900-х), пазней — [[Канстанцін Дзмітрыевіч Бальмонт|К. Бальмонт]], [[Валерый Якаўлевіч Брусаў|В. Брусаў]], [[Ігар Севяранін]], акмеіст {{нп5|Міхаіл Аляксандравіч Зянкевіч|М. Зянкевіч|ru|Зенкевич, Михаил Александрович}}, {{нп5|Елізавета Рыгораўна Палонская|Е. Палонская|ru|Полонская, Елизавета Григорьевна}}, [[Мікалай Мікалаевіч Асееў|М. Асееў]] («Песня філарэтаў»), {{нп5|Восіп Барысавіч Румер|В. Румер|ru|Румер, Осип Борисович}} («Плывец», «{{нп5|Да Іахіма Лелявеля||ru|Do Joachima Lelewela}}» і іншыя вершы), {{нп5|Сямён Ісакавіч Кірсанаў|С. Кірсанаў|ru|Кирсанов, Семён Исаакович}} (у прыватнасці, «Прысвячэнне ў альбом», шырока вядомае па альбому {{нп5|Давід Фёдаравіч Тухманаў|Д. Тухманава|ru|Тухманов, Давид Фёдорович}} «{{нп5|По волне моей памяти|Па хвалі маёй памяці|ru|По волне моей памяти}}», «Смерць палкоўніка», «Рэдута Ардона»), [[Міхаіл Аркадзевіч Святлоў|М. Святлоў]] («Звон і званочкі», «Упартая жонка» і іншыя вершы), {{нп5|Марк Сямёнавіч Жываў|М. Жываў|ru|Живов, Марк Семёнович}}, {{нп5|Леанід Мікалаевіч Мартынаў|Л. Мартынаў|ru|Мартынов, Леонид Николаевич}} («Дзяды», вершы), {{нп5|Давыд Самойлаў|Д. Самойлаў|ru|Самойлов, Давид}} (асобныя вершы), [[Арсеній Аляксандравіч Таркоўскі|А. Таркоўскі]] («Гражына», вершы «Шанфары», «Альматэнабі»), {{нп5|Анатоль Міхайлавіч Геляскул|А. Геляскул|ru|Гелескул, Анатолий Михайлович}}, {{нп5|Асар Ісаевіч Эпель|А. Эпель|ru|Эппель, Асар Исаевич}} і многія іншыя паэты і перакладчыкі. Санеты Міцкевіча акрамя [[Міхаіл Юр’евіч Лермантаў|М. Лермантава]], [[Апалон Мікалаевіч Майкаў|А. М. Майкава]], [[Іван Аляксеевіч Бунін|І. Буніна]], [[Уладзіслаў Феліцыянавіч Хадасевіч|У. Хадасевіча]] і іншых паэтаў перакладаў {{нп5|Вільгельм Веніямінавіч Левік|В. Левік|ru|Левик, Вильгельм Вениаминович}}. === Беларускія пераклады === * Выбраныя творы / Склад. [[Янка Брыль|Я. Брыль]]; рэд. пер. [[Максім Танк|М. Танк]]. Мн., 1955. * Зямля навагрудская, краю мой родны…: Санеты, балады, вершы і ўрыўкі з паэм / Пер. з пол.; уклад. [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|А. Мальдзіс]]. Мн., 1969. * Пан Тадэвуш / Пер. з пол. [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіч]]; прадм., падрыхт. тэксту і камент. А. Мальдзіс. Мн., 1981. * Пан Тадэвуш, або Апошні наезд у Літве: Шляхецкая гісторыя 1811—1812 гадоў у дванаццаці кнігах вершам / Пер. [[Язэп Семяжон|Я. Семяжона]]. Мн., 1985. * Свіцязянка: Вершы, балады, паэмы / Уклад. [[Уладзімір Іосіфавіч Мархель|У. Мархель]] // Э. Ажэшка. Зімовым вечарам: Апавяданні, аповесці; А. Міцкевіч. Свіцязянка: вершы, балады, паэмы. Мн., 1996. * Пан Тадэвуш, або Апошні наезд у Літве: Шляхецкая гісторыя з 1811 і 1812 гг. у дванаццаці кнігах вершам / Пер. на бел. мову [[Пятро Бітэль|П. Бітэль]]. Мн., 1998. * Санеты = Sonety / Уклад. У. Мархеля; Пер. з пол. У. Мархеля, [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|I. Багдановіч]]. Мн., 1998. * Дзяды = Dziady: У 2 т. / Пер. на бел. мову [[Серж Мінскевіч|С. Мінскевіча]]. Мн., 1999. * Вершы і паэмы. Мн., 2000. * Выбраныя творы / Уклад. [[Кастусь Цвірка|К. Цвірка]]. Мн., 2003. * Выбраная лірыка / Уклад. [[Ірына Багдановіч|І. Багдановіч]]. Мн., 2018 («Паэты планеты»). * Гражына. 2023<ref>[https://bellit.info/roznaje/vykhodzic-novy-pjeraklad-paemy-adama-mickjevicha-hrazhyna.html Выходзіць новы пераклад паэмы Адама Міцкевіча «Гражына»]</ref>. == Гл. таксама == * [[Камень Міцкевіча]] * [[Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Лойка А. Адам Міцкевіч і беларуская літаратура. Мн., 1959; * Мірачыцкі Л. Светлым ценем Адама Міцкевіча: Эміграцыя з Наваградчыны. Мн., 1994; * Брага С. Міцкевіч і беларуская плынь польскае літаратуры // З гісторыяй на «Вы». Вып. 3. Мн., 1994; * Гайба М. Сэрцу мілая Айчына: Вобраз Радзімы ў жыцці і творчасці Адама Міцкевіча. Баранавічы, 2011; * [[Анатоль Брусевіч|Брусевіч А.]] Фактары беларускай культуры ў творчасці Адама Міцкевіча. Гродна, 2008; * Адам Міцкевіч і Беларусь = Adam Mickiewicz a Białoruś. Мн., 1997; * Адам Міцкевіч і нацыянальная культура: матеріалы Міжнар. навук. канф. Мн., 1997; * Мархель У. І. «Ты як здароўе…»: А.Міцкевіч і тэндэнцыі адраджэння беларускай літаратуры. Мн., 1998; * ЭГБ, т. 5. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * Syrokomla-Bułhak A. Gustaw i Peri: Ich kraj rodzinny. Zielona Góra, 1998. * Mickiewicz, W. Pamiętniki : w 3 t./ W. Mickiewicz. — Warszawa — Kraków — Lublin — Łódź — Paryż — Poznań — Wilno — Zakopane : Gebethner i Wolf, 1927. * Witkowska, A. Mickiewicz: słowo і czyn. Warszawa, 1998. == Спасылкі == {{навігацыя}} * https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2006-4/katlarcuk406.htm * https://www.academia.edu/38004640/ * https://culture.pl/pl/artykul/adam-mickiewicz-jako-poeta-bialoruski-czyli-zagadka-niewidzialnosci * [http://prajdzisvet.org/authors/78-mitskievich-adam.html Адам Міцкевіч] на сайце «[[ПрайдзіСвет]]» * [http://mickiewicz-museum.narod.ru Дом-музей Адама Міцкевіча] * Рыбчонак С. А. Радаводная справа шляхецкага рода Міцкевічаў. — [http://niab.belhost.by/stat/mickevich Эл.версія на старонцы НГА Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070629123600/http://niab.belhost.by/stat/mickevich/ |date=29 чэрвеня 2007 }} * [http://adradjency.narod.ru/zmagary/mitskevich.html МІЦКЕВІЧ Адам Бярнард ] * [http://svityaz.iatp.by/lyric_mitskevich01.htm Свіцязь] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090122205940/http://svityaz.iatp.by/lyric_mitskevich01.htm |date=22 студзеня 2009 }} * [http://zviazda.by/2015/01/66853.html Якія народы могуць лічыць сваім Адама Міцкевіча?] // Газета «Звязда» * [https://soundcloud.com/basil-bucolic/adam-mtskevch-pan-tvardoska-belaruskaya-adam-mickiewicz-pani-twardowska-belorussian Адам Міцкевіч. Пані Твардоўская. Пераклад Янкі Купалы (аўдыё)] {{Адам Міцкевіч}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міцкевіч Адам}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Польскамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Адам Міцкевіч| ]] [[Катэгорыя:Міцкевічы]] ka268mqi3vm93xld9wnn83a2m3kwc2p Вікіпедыя:Да выдалення 4 16411 5149247 5148933 2026-05-31T12:38:51Z JerzyKundrat 174 5149247 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Музы́чны кура́тар]] == : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) == [[NGC 894]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} b1wcd1o4nvi0u8v2q54kju7mzl83j3q 5149249 5149247 2026-05-31T12:44:40Z JerzyKundrat 174 /* Музы́чны кура́тар */ 5149249 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Музы́чны кура́тар]] == : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) :: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03) == [[NGC 894]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} 6xz8sx4b0mmldpduj3jy6x7pq0gvkad 5149260 5149249 2026-05-31T13:12:17Z JerzyKundrat 174 у архіў 5149260 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Музы́чны кура́тар]] == : {{выдаліць}}, уласнае даследаванне, тэкст з самарэкламай неаўтарытэтных асоб. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 31 мая 2026 (+03) :: Сёння ж артыкул [https://ru.wikipedia.org/w/index.php?title=Музыкальный_куратор Музыкальный куратор] хутка выдалены з РуВікі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:44, 31 мая 2026 (+03) == [[NGC 971]] == Не артыкул, аб'ект каталога галактык, унесены туды памылкова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:41, 30 мая 2026 (+03) == [[Волшебная Гора (рок-гурт)]] == Выглядае, як аматарства. У РуВікі артыкул пра гэты рускамоўны гурт выстаўлены да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:06, 30 мая 2026 (+03) : Паралельна створаны артыкул з памылкай у назве [[Раман Каноплёў]] — гэта заснавальнік і лідар гурта, туды можна перанесці і пэўныя звесткі пра гурт. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:12, 30 мая 2026 (+03) :: Спасылка на газету "Завтра" — фальсіфікат. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:09, 30 мая 2026 (+03) :::Там Канаплёў згаданы. Адзін, без ансамбля. ;) [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:15, 30 мая 2026 (+03) : {{Выдаліць}}: 1 дэма-запіс — курам на смех [[Удзельнік:Γλωσσολαλιά|Γλωσσολαλιά]] ([[Размовы з удзельнікам:Γλωσσολαλιά|размовы]]) 14:04, 30 мая 2026 (+03) == [[Максім Андрэевіч Крупейчанка]] == : артыкул [https://ru.wikipedia.org/wiki/Крупейченко,_Максим_Андреевич Крупейченко, Максим Андреевич] выдалены з РуВікі праз адстутнасць доказаў энцыклапедычнай значнасці, стаіць забарона стварэння, меліся спробы несанкцыянаванага аднаўлення старонкі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:07, 27 мая 2026 (+03) == [[Паліна Дваранская]] == Удзельнік {{u|Pabojnia}} выставіў артыкул на хуткае выдаленне з пытаннем значнасці. Я бачу некалькі крыніц, таму перанёс сюды на абмеркаванне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:05, 7 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Не пабачыў значнасць праз малую колькасць заслуг і твораў. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:02, 14 мая 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Feeleman]], няма ў нас такой практыкі, каб мы лічылі, што заслуг і твораў мае быць найменей, як напр. па чатыры ці сем. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:42, 18 мая 2026 (+03) :{{Пакінуць}}. [https://zviazda.by/editions/news/z-ya-lenne-debyutnaga-zbornika-padzeya-khvalyuyuchaya-a-kali-tabe-tolki-tolki-spo-nilasya-dzevyatnats/ Крытыка "ЛіМ"] змясціла рэцэнзію на яе зборнік, так што значнасць для беларускамоўнага творцы відавочна пацверджана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:41, 18 мая 2026 (+03) == [[Капліца (Душкава)]] і [[Пірамідальная капліца (Душкава)]] == Аб'екты не выбіваюцца з шэрагу апісаных у артыкуле [[Душкава#Славутасці]]. Назбіраць інфармацыі на асобныя артыкулы пра іх немагчыма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:28, 6 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:03, 14 мая 2026 (+03) == [[Мікалай Міхайлавіч Зуеў]] == : {{выдаліць}}. Значнасць не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:45, 2 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. Кандыдат навук, выдаў беларускамоўны дапаможнік «Тэорыя iмавернасцей i матэматычная статыстыка». Для БелВікі гэта істотна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 3 мая 2026 (+03) : {{пакінуць}}. У яго шмат прац, звычайна столькi прац у прафесароў. Ён даказаў вельмi важную тэарэму. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:45, 5 мая 2026 (+03) :: Тут не прынята разглядаць пладавітасць аўтара як доказ значнасці. [[Удзельнік:James M Irons]], пра тэарэму распавядзіце падрабязней, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:51, 5 мая 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, не пабачыў значнасці. Выглядае як звычайная падзея. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:16, 2 мая 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Ёсць значнасць, TEDx. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 01:49, 5 мая 2026 (+03) ::Для гэтага існуе асобны артыкул пра [[TED (канферэнцыя)|TEDx]]. Так якраз ёсць беларускі раздзел для запаўнення. Няма сэнсу ствараць асобны артыкул для падзеі звычайнай. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:06, 14 мая 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) {{/Падвал}} rtbk1ivp7zs8kb36pleqo3pi1ti9cxi Вітаўт 0 16878 5149380 5143078 2026-05-31T19:13:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149380 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Вітаўт | арыгінальнае імя = | партрэт = Vytautas the great.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = Партрэт з брэсцкага [[Касцёл Святой Тройцы і кляштар аўгусцінцаў (Брэст)|аўгусцінскага манастыра]]. Невядомы аўтар, другая палова XVII стагоддзя. Прыжыццёвыя выявы Вітаўта не захаваліся. | герб = Vitaŭt Vialiki, Pahonia. Вітаўт Вялікі, Пагоня (1483) .jpg | подпіс герба = Герб Вітаўта з хронікі Ульрыха Рыхенталя | тытул = [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = [[4 жніўня]] [[1392]] | перыядканец = [[27 кастрычніка]] [[1430]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Ягайла Альгердавіч]] <br /> [[Скіргайла Альгердавіч]] (як намеснік Ягайлы, 1386—1392) | пераемнік = [[Свідрыгайла Альгердавіч]] | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | дата нараджэння = каля [[1350]] | месца нараджэння = Старыя Трокі | дата смерці = 27.10.1430 | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | жонка = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = Vytautas the Great | сайт = | Rodovid = 116571 }} '''Вітаўт''', у хрышчэнні '''Аляксандр''' (каля [[1350]] — {{ДС|27|10|1430}}<ref name="БС">{{кніга |частка = Витовт |загаловак = Биографический справочник |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 116 |старонак = 737 }}</ref>) — [[Князі гарадзенскія|князь гарадзенскі]] (1370—1382), [[князі луцкія|князь луцкі]] (1370—1382), [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1392—1430), абвешчаны кароль [[Гусіты|гусітаў]]<ref name="Turnbull">''{{нп3|Стэфан Торнбал|Turnbull S.|en|Stephen Turnbull (historian)}}, {{нп3|Ангус Макбрайд|McBride A.|en|Angus McBride}}'' [http://www.worldcat.org/title/hussite-wars-1419-1436/oclc/55706276 The Hussite Wars 1419-36] // Men-at-arms series. — 409. — Oxford: Osprey Publishing, 2004. — 51 p. — P. 47. — ISBN 1-84176-665-8.</ref>. Сын [[Кейстут]]а, пляменнік [[Альгерд]]а і стрыечны брат [[Ягайла|Ягайлы]]. Адзін з найбольш вядомых уладароў Вялікага Княства Літоўскага, яшчэ пры жыцці называны Вялікім<ref>[http://library.by/portalus/modules/belarus/readme.php?subaction=showfull&id=1142360294&archive=&start_from=&ucat=8& Aeneas Sylvius. De Lituania//Scriptores rerum Prussicarum. Band 4. Leipzig. 1870. S. 237—239.]</ref>. Прыняў [[каталіцтва]] і імя Віганд у 1382 годзе, другі раз быў ахрышчаны па [[праваслаўе|праваслаўным]] абрадзе ў 1384 годзе пад імем Аляксандр і трэці раз у 1386 паводле каталіцкага абраду таксама пад імем Аляксандр<ref name="Шабульдо">''Шабульдо Ф. М.'' [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Vitovt&abcvar=33&bbcvar=3 Вітовт] // Енциклопедія історії України. — Т. 1. — К.: Наукова думка, 2005. — С. 580—581.</ref>. == Імя == Вітаўт — імя з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першая аснова ''Vy-'' знаходзіцца ў [[аблаўт]]ных дачыненнях з асновамі ''Vai-, Vei-, Vie-, Vi-''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 154, 159—160.</ref>. Другая аснова ''Taut-'' звязаная з літ. ''tauta''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 148—149.</ref>, лат. ''tauta'' «народ», пруск. ''tauto'' «краіна», усё да індаеўрапейскага *''teuta'' «народ; краіна»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1084.</ref>. Пры аналізе двухсастаўных індаеўрапейскіх антрапонімаў кідаецца ў вочы падабенства адлюстраваных у іх тэм: барацьба і вайна, народ і войска, розум, справядлівасць, улада і г. д.<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Сборник научных трудов. М., 2004. С. 203, 213—214.</ref>. Па-польску Вітаўт — Witold, а паводле сучаснай расійскай даследчыцы А. Супяранскай, імя Вітольд (Witold) мяркуецца ад старажытнагерманскага ''hwit, wit'' «белы» і ''hull'' «пагорак»<ref>Суперанская А. В. Современный словарь личных имен: Сравнение. Происхождение. Написание. — Москва, 2005. — С. 66.</ref>. == Біяграфія == === Раннія гады === Пэўная дата нараджэння Вітаўта не вядома, яе прыклада вызначаюць каля 1350 года. Храніст {{нп3|Конрад Бітшын||de|Konrad Bitschin}} у апісанні [[Бітва пад Рудавай (1370)|бітвы пад Рудавай]] 1370 года згадаў, што яе ўдзельніку Вітаўту было дваццаць гадоў. Паводле [[Марцін Кромер|Кромера]], у 1430 годзе Вітаўту было восемдзесят<ref name="Барбашев">''[[Аляксандр Іпалітавіч Барбашоў|Барбашёв А. И]].'' [http://www.archive.org/download/Barbashev_A_I/Barbashev_A_I_Vitovt_i_ego_politika_do_Grunvaljdenskoj_bitvy_1885.pdf Витовт и его политика до Грюнвальдской битвы (1410 г.).] — СПб.: Типография Н. Н. Скороходова, 1885. — Глава II. — С. 18.</ref>. Бацька Вітаўта [[Кейстут]] і яго дзядзька [[Альгерд]] уладарылі сумесна і не змагаліся за ўладу паміж сабой. Альгерд быў вялікім князем і займаўся ўсходнімі і паўднёвымі справамі, Кейстут зацята змагаўся барацьбу з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскімі Ордэнам]] на паўночным захадзе<ref name="be">''Rowell S. C''. Baltic Europe // ''Michael Jones''. The New Cambridge Medieval History c.1300—c.1415. — V. VI. — Cambridge University Press, 2000. — pp. 709—710. — ISBN 0-521-36290-3.</ref>. Маці Вітаўта — [[Бірута]], другая жонка Кейстута, пра яе вядома вельмі мала. [[Файл:Vitaŭt. Вітаўт (XVIII).jpg|thumb|У маладосці. Невядомы мастак, [[18 стагоддзе|XVIII ст.]]<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] Великий князь Витовт. — Минск: ФУАинформ, 2010. С. 5.</ref>]] Упершыню Вітаўт згаданы ў канцы 1360-х гадоў. У 1368 і 1372 гадах удзельнічаў у [[Літоўска-маскоўская вайна 1368—1372 гадоў|паходах Альгерда на Маскву]]. У 1374 годзе атрымаў [[Гарадзенскае княства]], у 1376 годзе як князь гарадзенскі ўдзельнічаў у паходзе на [[Каралеўства Польскае (1025—1385)|Польшчу]]. З 1377 года здзейсняў самастойныя паходы ў землі Тэўтонскага ордэна<ref name="Барбашев"/>. Пасля смерці Альгерда ў 1377 годзе, Кейстут прызнаў вялікім князем літоўскім яго старэйшага з другога шлюбу сына [[Ягайла|Ягайлу]] і працягваў звычайнае для сябе змаганне з крыжакамі<ref name="kia">''Kiaupa Z. Kiaupienė J., Kunevičius A''. The History of Lithuania Before 1795 / English ed. — Vilnius: Lithuanian Institute of History, 2000. — P. 124—126. — ISBN 9986-810-13-2.</ref>. Аднак, відаць, Ягайла баяўся ўплывовага дзядзьку, таксама ёсць думка, што супраць Кейстута яго настройвала маці [[Ульяна Цвярская|Ульяна Аляксандраўна]] і зяць [[Вайдыла]]<ref name="Koncius">''Koncius J. B''. Vytautas the Great, Grand Duke of Lithuania. — Miami: Franklin Press, 1964. — pp. 21-23.</ref><ref name="Барбашев3">''Барбашев А. И.'' Витовт и его политика до Грюнвальдской битвы (1410 г.). — СПб.: Типография Н. Н. Скороходова, 1885. — Глава II. — С. 21—22.</ref>. У лютым 1380 годзе Ягайла без згоды Кейстута заключыў пяцімесячнае перамір’е з [[Лівонскі ордэн|Лівонскім ордэнам]] для сваіх зямель у Літве, а таксама дла [[Полацк]]а, толькі што адабранага брата і канкурэнта [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя Альгердавіча]]<ref name="kia"/>. 31 мая 1380 года вялікі князь Ягайла заключы з вялікім магістрам [[Вінрых фон Кніпродэ|Вінрыхам фон Кніпродэ]] тайны [[Давыдзішкаўскі дагавор]], падставіўшы такім чынам пад удар крыжакоў землі Кейстута, на якія дзеянне дагавора не распаўсюджвалася<ref name="Jonynas">''Jonynas I''. Dovydiškės sutartis // Vaclovas Biržiška. Lietuviškoji enciklopedija. — VI. — Kaunas: Spaudos Fondas, 1937. — P. 1341—1344.</ref>. === Барацьба за ўладу === {{main|Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім 1381—1384 гадоў|l1=Грамадзянская вайна 1381-1384 гадоў|Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім, 1389-1392|l2=Грамадзянская вайна 1389-1392 гадоў}} [[Файл:Wojciech-Gerson-Kiejstut i Witold.jpg|thumb|250px|злева|Ягайла змяшчае Вітаўта і [[Кейстут]]а ў вязніцу. [[Войцех Герсан|В. Герсан]], 1873]] У лютым 1381 года крыжакі ўварваліся ў землі Кейстута і рушылі да [[Трокі|Трокаў]]. Быў разбураны Новы Гарадок і ўзята ў палон каля 3 000 чалавек<ref name="Ivinskis271"/>. [[Комтурства|Комтур]] [[Аструда|Астэродэ]] Гюнтэр Гоенштейн паведаміў Кейстуту пра заключэнне Давыдзішкаўскага дагавора<ref name="Ivinskis271">''Ivinskis Z''. Lietuvos istorija iki Vytauto Didžiojo mirties. — Rome: Lietuvių katalikų mokslo akademij, 1978. — P. 271—273.</ref>, пасля гэтага Кейстут вырашыў пачаць вайну з Ягайлам. У канцы 1381 годзе Кейстут павёў войскі на [[Прусія|Прусію]], але дарогай рэзка павярнуў да Вільні<ref name="Koncius"/>. Незадаволены ўчынкам бацькі Вітаўт ад’ехаў ад яго ў [[Драгічын]] і потым [[Гродна]]. Кейстут лёгка ўзяў Вільню, паланіў самога Ягайлу, быў знойдзены сакрэтны дагавор з Ордэнам, якім даказаў Вітаўту планы Ягайлы<ref name="Барбашев3"/>. Падчас перамоў з [[Ягайла]]м у [[Вільнюс|Вільні]] (1382), Вітаўта разам з Кейстутам схапілі і змясцілі ў [[Крэўскі замак]]. У замку Кейстута задушылі, аднак Вітаўт дапамогай жонкі [[Ганна Святаслаўна|Ганны Святаслаўны]] здолеў уцячы. Падчас барацьбы са стрыечным братам Вітаўт вымушаны быў двойчы бегчы ва ўладанні Тэўтонскага ордэна (1382—1384, 1389—1392) і перадаць ордэну [[Жамойць]]. Праз Берасце і Мазовію прыбыў у Прусію, дзе 21 кастрычніка 1383 года прыняў каталіцтва з імем Віганд. Па вяртанні на радзіму ў 1384 года перайшоў у праваслаўе з імем Аляксандр, аднак пазней вярнуўся ў каталіцтва, захаваўшы другое імя. У 1384 годзе атрымаў ад Ягайлы частку спадчыны па бацьку. Пасля [[Крэўская унія|уніі Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай]] у 1385 годзе Вітаўт узначаліў групоўку вялікалітоўскіх феадалаў, якія былі супраць уніі з Польшчай<ref name="БС"/>. Вітаўт дамагаўся ад польскага караля Ягайлы прызнання за сабой Вялікага Княства Літоўскага. З дапамогай [[Лівонскі ордэн|лівонскага ланду Ордэна]] ў [[Грамадзянская вайна ў ВКЛ 1389—1392 гадоў|вайну 1389—1392 гадоў]] спрабаваў скінуць намесніка Ягайлы на літоўскім стальцы — свайго стрыечнага брата [[Скіргайла|Скіргайлу]] і пачаць уладарыць незалежна ад польскага караля. У выніку ў 1392 годзе паміж Вітаўтам і Ягайлам заключана кампраміснае [[Востраўскае пагадненне]], была прызнана фактычная вярхоўная ўлада Вітаўта ў ВКЛ, але Ягайла дэ-юрэ захоўваў тытул вярхоўнага князя літоўскага<ref name="БС"/>. Вітаўт вярнуў свае вотчынныя землі — [[Троцкае княства|Троцкага княства]], раней адданыя Ягайлам Скіргайле. Вітаўт фармальна станавіўся намеснікам Ягайлы ў ВКЛ, а фактычна — уладаром. Вітаўт праводзіў палітыку цэнтралізацыі і ўмацавання велікакняжацкай улады. Вёў актыўную знешнюю палітыку. Падчас Вітаўта ВКЛ працягвала падтрымліваць [[Цвярское княства|Цвярское]] і {{нп3|Вялікае Княства Разанскае|Разанскае|ru|Великое княжество Рязанское}} вялікія княствы супраць [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масквы]]<ref name="БС"/>. У 1395 годзе далучыў да дзяржавы [[Смаленскае княства]]. === Бітва на Ворскле === {{main|Бітва на Ворскле, 1399}} [[Файл:Facial Chronicle - b.11, p.421 - Battle at Vorskla.jpg|thumb|Бітва на Ворскле. Мініяцюра [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] з {{нп3|Ілюстраваны летапісны звод Івана Грознага|Ілюстраванага летапіснага зводу|ru|Лицевой летописный свод}}.]] [[Файл:VytautoDidžiojoBažnyčia.jpg|thumb|[[Фара Вітаўта (Каўнас)|Касцёл Вітаўта]] ў [[Каўнас]]е, пабудаваны каля 1400]] Пасля паражэння [[Тахтамыш]]а ад войска [[Тамерлан]]а ў 1395 годзе, спусташэння і аслаблення Залатой Арды вялікі князь Вітаўт даў прытулак Тахтамышу, а пасля сыходу Тамерлана на Блізкі Усход здзейсніў некалькі паходаў углыб ардынскай тэрыторыі. Вялікалітоўскія войскі спачатку перайшла [[Дон]] і нанеслі паражэнне татарскай ардзе паблізу [[Волга|Волгі]], узяўлі тысячы палонных. У 1397 годзе Вітаўт здзейсніў паход ў [[Крым]], дзе таксама перамог варожых Тахтамышу татар. Вітаўт імкнуўся, каб [[Баніфацый IX|Папа Рымскі]] абвясціў [[Крыжовыя паходы|крыжовы паход]], які дазволіў бы яму перамагчы [[Залатая Арда|Залатую Арду]], узяць пад сваю ўладу падпарадкаваныя ёй рускія землі і атрымаць каралеўскую карону<ref>''Bumblauskas A''. Senosios Lietuvos istorija 1009—1795. — Vilnius: R. Paknio leidykla, 2005. — ISBN 9986-830-89-3. — P. 146. {{ref-lt}}</ref>. Вітаўт вёў трывалую барацьбу супраць татар, ачысціў ад іх тэрыторыю паміж [[Дняпро]]м і [[Азоўскае мора|Азоўскім морам]]. У 1399 годзе ў [[Бітва на Ворскле (1399)|бітве на Ворскле]] ўзначаленае Вітаўтам аб’яднанае войска, у якім, апроч уласных вялікалітоўскіх сіл, былі палякі, крыжакі і татары Тахтамыша, пацярпела цяжкае паражэнне ад войскаў хана [[Цімур Кутлуг|Цімура Кутлуга]] і {{нп3|цемнік|цемніка|ru|Темник (воинское звание)}} {{нп3|Эдыгей|Эдыгея|ru|Едигей}}<ref name="БС"/>. Войскі Вітаўта фарсіравала раку і атакавалі войскі Цімура Кутлуга, але войскі Эдыгея тым часам здзейснілі флангавыя абходы і прыціснулі войскі Вітаўта да ракі і нанеслі вельмі цяжкія страты. Сам Вітаўт быў паранены і ледзь не патануў. Планы Вітаўта па ананаванні ўсімі землямі колішняй [[Русь|Русі]] такім чынам сарваліся. Нягледзячы на гэта, кантроль ВКЛ над Паўночным Прычарнамор’ем захаваўся. Паражэнне на Ворскле аслабіла пазіцыі Вітаўта. Яму давялося адмовіцца ад амбіцыйных планаў на ўсходзе. [[Смаленскае княства]] аднавіла самастойнасць . Па патрабаванні Польшчы ў 1401 годзе была заключана [[Віленска-Радамская унія 1401|Віленска-Радамская унія]]<ref name="БС" />, якой быў замацаваны прадугледжаны Крэўскім актам [[сюзерэн]]ітэт Польшчы над Вялікім Княствам Літоўскім. Вітаўт і яго прыбліжаныя былі вымушаны прынесці пісьмовае абяцанне вернасці Польшчы. Вітаўт быў прызнаны вялікім князем літоўскім, але толькі пажыццёва, перададзеныя яму ўладанні пасля смерці павінны былі адысці да Ягайлы і Каралеўства Польскага. У падзяку за выратаванне пад Ворсклай вялікі князь Вітаўт заклаў у Коўне [[Фара Вітаўта (Каўнас)|касцёл Ушэсця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]], вядомы цяпер як касцёл Вітаўта. Акрамя гэтага храма, князем заснаваныя касцёлы Звеставання Найсвяцейшай Панне Марыі і Святога Бенедыкта ў Старых Троках, касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Новых Троках, іншыя храмы і манастыры. Царкоўная палітыка Вітаўта мусіла развеяць распаўсюджаныя ў Заходняй Еўропе ўяўленні пра літоўцаў як язычніках, і спыніць агрэсію Тэўтонскага ордэна. Пасля [[Літоўска-маскоўская вайна 1406—1408 гадоў|стаяння на Угры]] ў 1408 годзе была часткова вызначына ўсходняя мяжа ВКЛ па рэках [[Угра|Угры]] і [[Ака|Ацэ]]. === Вялікая вайна і Грунвальдская бітва === {{main|Вялікая вайна, 1409-1411|Бітва пад Грунвальдам, 1410}} [[Файл:Vytautas dydysis.jpg|thumb|злева|[[Ян Матэйка]]. «''[[Грунвальдская бітва (карціна)|Грунвальдская битва]]''», 1878. Фрагмент карціны з выявай Вітаўта]] [[Файл:Jagiello z Witoldem.jpg|thumb|Вітаўт і [[Ягайла]] моляцца напярэдадні [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітвы]]. [[Ян Матэйка|Я. Матэйка]], [[1855]]]] Вітаўт і Ягайла былі арганізатарамі разгрому войскаў Тэўтонскага ордэна пад камандаваннем вялікага магістра [[Ульрых фон Юнгінген|Ульрыха фон Юнгінгена]] ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] ў 1410 годзе. Роля Вітаўта, прызначанага Ягайлам галоўнакамандуючым<ref name="БС"/>, у гэтай бітве была значнай, нягледзячы на тое, што ход бітвы і ацэнка дзеянняў удзельнікаў застаюцца дыскусійнымі. Бітва пад Грунвальдам паклала канец гегемоніі Ордэна і змяніла геапалітычнае становішча Вялікага Княства Літоўскага. Ордэн па [[Першы Торунскі мір|Торунскім дагаворы]] саступаў у пажыццёвае ўладанне Вітаўту [[Жамойць]], захопленую Ордэнам у 1398 года. За Жамойць Вялікае Княства Літоўскае яшчэ двойчы ўступала ва ўзброеныя канфлікты з Ордэнам (1414, 1422), пакуль немцы канчаткова не адмовіліся ад Жамойці ў [[Мельнскі мір|Мельнскім мірным дагаворы]] ([[1422]])<ref name="БС"/>. === Унутраная палітыка === [[Файл:Vitaŭt Vialiki, Kalumny. Вітаўт Вялікі, Калюмны (1555).jpg|thumb|злева|На велікакняжацкім стальцы. Невядомы мастак, [[1555]]]] Праводзіў палітыку цэнтралізацыі і ўмацавання велікакняжаскай улады. Паступова ліквідаваў буйныя ўдзельныя княствы, аддаваў родным і стрыечным братам менш значныя ўдзелы. Да дзяржаўнага кіравання (удзел у соймах і радзе) прыцягваў ваеннаслужбовы [[Стан (сацыяльная група)|стан]] — баяр-шляхту, за службу раздаваў ёй землі. За Вітаўтам [[старабеларуская мова]] (тады часта «рускай») была афіцыйнай у дзяржаве; лаціна ўжывалася ў сувязях Заходняй Еўропай і ў каталіцкім касцёле{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. У 1413 годзе падпісаў [[Гарадзельская унія|Гарадзельскую унію]]<ref name="БС" />, якая дэ-юрэ давала каталікам перавагі ў заняцці дзяржаўных пасад, дэ-факта Вітаўт прызначаў на пасады гледзячы толькі на сваё ўласнае меркаванне. Заснаваў у ВКЛ праваслаўную мітраполію незалежную ад маскоўскай, першым мітрапалітам якой на Новагародскім саборы абраны [[Рыгор Цамблак]]. У часы Вітаўта ў 1420 годзе [[Віцебск]], [[Полацк]] і [[Вільнюс|Вільню]] наведаў [[Геранім Пражскі]] — паплечнік [[Ян Гус|Яна Гуса]]. У 1422 годзе ў [[Чэхія|Чэхію]] прыбыў намеснік Вітаўта [[Жыгімонт Карыбутавіч]] з 5-тысячным войскам, такім чынам Вітаўт змагаўся за вяртанне Жамойці. Паводле Мельніцкага дагавора (1422) Ордэн перадаў Жамойць Вітаўту ў пажыццёвае валоданне. У часы Вітаўта ВКЛ дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курска да [[Галічына|Галіцыі]]. === Усходняя палітыка === У 1397 годзе Вітаўт разарыў {{нп3|Вялікае Княства Разанскае|Разанскае княства|ru|Великое княжество Рязанское}} ў адсутнасць вялікага князя [[Алег Іванавіч Разанскі|Алега Іванавіча]], у чым яму не перашкаджаў зяць, маскоўскі князь [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васіль]], з якім яны сустрэліся ў [[Каломна|Каломне]]. У 1404 годзе Вітаўт зноў {{нп3|Аблога Смаленска, 1404|далучыў Смаленск|ru|Осада Смоленска (1404)}} з дапамогай польскіх войск<ref name="БС"/>, але незадаволены збліжэннем Вітаўта з Польшчай [[Свідрыгайла Альгердавіч]] ад’ехаў на маскоўскую службу і атрымаў ад Васіля Дзмітрыевіча некалькі гарадоў у кармленне (пасля паходу Едыгея на Маскву вярнуўся ў ВКЛ). Вітаўт умешваўся ў справы [[Наўгародская дзяржава|Наўгародскай]] і [[Пскоўская рэспубліка|Пскоўскай]] рэспублік і тройчы (1406—1408) урываўся ў межы [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага княства]]. Уладанні ВКЛ пры Вітаўце на ўсходзе дасягалі вярхоўяў [[Ака|Акі]] і [[Мажайск]]а. Вітаўт адабраў у татараў Паўднёвае Падолле і пашырыў свае ўладанні на поўдні да [[Чорнае мора|Чорнага мора]]. За час яго ўладарства ў [[Прычарнамор'е|Прычарнамор’і]] пабудаваны крэпасці {{нп3|Дашаў||be-x-old|Дашаў}} ([[Ачакіў|Ачакаў]]), {{нп3|Саколец||be-x-old|Саколец}} ([[Вазнэсэнск|Вазнясенск]]), {{нп3|Балаклей||be-x-old|Балаклей}} (на [[Паўднёвы Буг|Бугу]]), [[Каравул]] ([[Рашкаў]]), {{нп3|Хаджыбей||ru|Хаджибей}} (пазней [[Адэса]]). Дачка Вітаўта [[Соф’я Вітаўтаўна|Соф’я]] выйшла замуж за вялікага князя маскоўскага [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васіля Дзмітрыевіч]]. У сваім завяшчанні Васіль (1423) аддаваў жонку і сыноў пад апеку Вітаўта<ref>''Вернадский Г. В.'' [http://www.kulichki.com/~gumilev/VGV/vgv400.htm#vgv410para01 Россия в средние века].</ref>, пасля чаго ў 1427 годзе Соф’я афіцыйна перадала Маскоўскае княства пад руку Вітаўта, які прыкладна ў гэты час заключыў дагаворы з князямі [[князі цвярскія|цвярскім]] (1427), [[князі разанскія|разанскім]] (1430) і [[князі пронскія|пронскімі]] (1430), паводле якіх яны станавіліся яго васаламі. Самым крайнім усходнім уладаннем Вітаўта была [[Тульская вобласць|Тульская зямля]], якая ў 1430—1434 гады перадавалася яму па дамове з разанскім князем {{нп3|Іван Фёдаравіч, князь разанскі|Іванам Фёдаравічам|ru|Иван Фёдорович (князь рязанский)}}. === Рэлігійная палітыка === Падпісаўшы пад ціскам польскага кліру [[Віленска-Радамская унія 1401|Віленска-Радамскую]] (1401) і [[Гарадзельская унія|Гарадзельскую]] (1413) уніі, Вітаўт фактычна даў [[Каталіцызм|каталікам]] перавагі ў дзяржаўным жыцці краіны, што стала адной з прычын працяглай рэлігійнай барацьбы ў дзяржаве і значна аслабляла яе. У 1415 годзе Вітаўт уставіў у Вялікім Княстве Літоўскім аўтакефальную [[Літоўская мітраполія#Пасля 1415 года|Літоўска-Кіеўскую мітраполію]]. Першым аўтакефальным мітрапалітам на Новагародскім саборы абралі [[Рыгор Цамблак|Рыгора Цамблака]]. У 1417 годзе Ягайла і Вітаўт звярталіся да айцоў [[Канстанцкі сабор|Канстанцкага сабору]] з просьбай скасаваць практыку перахрышчвання «русінаў», то-бок праваслаўных, пры іх пераходзе ў каталіцтва<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/6411256/|загаловак=Браки князя Свидригайла Ольгердовича|год=2014|выданне=По любви, въ правду, безо всякие хитрости. Друзья и коллеги к 80-летию В.А. Кучкина. Сборник статей. М.: Индрик|старонкі=256|автор=Полехов С.В.}}</ref>. === Адносіны з Залатой Ардой === У 1422 годзе Вітаўт даў прытулак залатаардынскаму хану [[Улу-Мухамед|Мухамеду]], разгромленаму {{нп3|Барах-хан|Баракам|ru|Барак-хан}}. У 1424 годзе войскі вялікага князя разграмілі прэтэндэта на залатаардынскі сталец {{нп3|Худайдат|Худайдату|ru|Худайдат}}, які здзяйсняў набег на [[Адоеўскае княства]]. У канцы 1424 года Вітаўт падтрымаў Мухамеда, які выступіўшы з ВКЛ, авалодаў спачатку [[Крым]]ам, а ў 1426 годзе і {{нп3|Сарай-Берке|Сараем|ru|Новый Сарай}}<ref>{{кніга |аўтар = Почекаев Р. Ю. |загаловак = Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды |месца = СПб. |выдавецтва = Евразия |год = 2010 |старонак = 408 |isbn = 978-5-91852-010-9}}</ref>. === З’езд у Луцку === [[Файл:MakevichusVytautLutsk.jpg|thumb|Вітаўт Вялікі на кангрэсе ў Луцку. Ё. Мацкявічус, 1934]] Вітаўт двойчы адмаўляўся прыняць каралеўскі тытул, але ўрэшце згадзіўся на гэта. [[З’езд у Луцку|З’езд]], які адбыўся ў [[Луцк]]у 9-29 студзеня 1429 годзе, пры ўдзеле караля Германіі (Рымскага караля) і будучага імператара [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] [[Сігізмунд I Люксембургскі|Жыгімонта]], Вітаўта, Ягайлы, легата Папы Рымскага, князёў разанскіх, адоеўскіх, наўгародскіх, пскоўскіх, а таксама пасланнікаў вялікага князя маскоўскага і вялікага князя цвярскога, Тэўтонскага ордэна, Залатой Арды, малдаўскага гаспадара, дацкага караля, візантыйскага імператара, паказаў узросшую ролю Вялікага Княства Літоўскага. Падчас з’езду Жыгімонт паставіў пытанне пра каранацыю Вітаўта. Ягайла пагадзіўся з каранацыяй, але польская знаць прымусіла яго адклікаць згоду. Тым не менш, падрыхтоўка каранацыі ішла ў абход Польшчы. Прызначаная на Расство Найсвяцейшай Дзевы Марыі (8 верасня 1430) цырымонія не адбылася, бо палякі не прапусцілі дэлегацыю ад Жыгімонта, якая везла зробленыя ў Нюрнбергу кароны Вітаўта і яго жонкі [[Ульяна Іванаўна Гальшанская|Ульяны]]. У кастрычніку ў Вільні Ягайла, відаць, прапаноўваў кампраміс, дапускаў каранацыю, з тым, каб пасля смерці Вітаўта карона караля літоўскага адыходзіла б да аднаго з сыноў Ягайлы. Апошнія лісты Вітаўта сведчаць, што ён згаджаўся на такое рашэнне. Аднак яго імкненне каранавацца каралём і забяспечыць суверэнітэт дзяржаве не ажыццявіліся: Вітаўт памёр 27 кастрычніка 1430 года ў Троках. [[Файл:Vitaŭt. Вітаўт (1443).jpg|thumb|злева|Пахаванне Вітаўта. Мініяцюра, 1443 год.]] Пасля смерці Вітаўта вялікім князем быў абраны [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]], які разарваў унію з Польшчай. == Вынікі ўладарства == [[Файл:VKL-1462-ru.png|thumb|Вялікае Княства Літоўскае пры Вітаўце]] У часы Вітаўта Вялікае Княства Літоўскае дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад [[Пскоў]]скай мяжы да [[Чорнае мора|Чорнага мора]] і ад Акі і [[Курск]]а да [[Галіцыя|Галіцыі]]. Каб узмацніць свае пазіцыі Вітаўт двойчы, у 1429 і 1430 гадах, склікаў з’езды ўладароў [[Еўропа|Еўропы]] і хацеў каралеўскі тытул. Але польскія [[магнат]]ы затрымалі імператарскіх паслоў, што везлі карону. Стары Вітаўт не дачакаўся здзяйснення гэтага свайго плану, памёр у [[Тракай|Троках]], пахаваны ў [[Архікафедральны сабор Святога Станіслава (Вільнюс)|Віленскім кафедральным касцёле]]. Падчас княжання Вітаўта самакіраванне паводле [[Магдэбургскае права|магдэбургскага права]] атрымалі [[Брэст|Берасце]] (1390) і [[Гродна|Горадня]] (няпоўнае ў 1391). У 1413 годзе [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Вільнюс|Вільню]] і [[Гродна|Горадню]] ў почце Вітаўта наведаў [[Геранім Пражскі]] (паплечнік [[Ян Гус|Яна Гуса]]), які пераконваў Вітаўта прыязна ставіцца да гусітаў<ref>А. Будилович. Не был ли православным человеком Иероним Пражский? // Христианское чтение. 1870, ч. I.</ref>. У 1422 годзе на запрашэнне руху гусітаў у [[Чэхія|Чэхію]] прыбыў намеснік Вітаўта, [[Жыгімонт Карыбутавіч]] з 5-тысячным войскам. У 1424 годзе Жыгімонт Карыбутавіча заняў [[Прага|Прагу]] і абвясціў сябе каралём, пэўны час імкнуўся ўмацаваць сваю ўладу. Але з прычыны ўскладненай сітуацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім вярнуўся туды. Пасля смерці Вітаўта вялікім князем абралі [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлу]], неўзабаве праз пераварот велікакняжаскі сталец заняў брат Вітаўта [[Жыгімонт Кейстутавіч]]. == У літаратуры і мастацтве == Паэт-лацініст [[Мікалай Гусоўскі]] ў паэме «[[Песня пра зубра]]» (1523) паказвае Вітаўта легендарным князем «залатога века», узорам уладара<ref>Мікульскі Ю. Князь Вітаўт вачыма нашых продкаў// Беларуская думка. — 2012. — № 5.</ref>. На заказ літоўскіх уладаў [[Мсціслаў Валерыянавіч Дабужынскі|Мсціслаў Дабужынскі]] напісаў партрэт Вітаўта<ref>{{артыкул|аўтар=Горный Сергей.|загаловак=«Витовт» М. В. Добужинского|спасылка=http://www.russianresources.lt/archive/Dobuj/Dobuj_20.html|выданне=Наше эхо|месца=Коўна|год=1931|нумар=698|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814042025/http://www.russianresources.lt/archive/Dobuj/Dobuj_20.html|archive-date=14 жніўня 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170814042025/http://www.russianresources.lt/archive/Dobuj/Dobuj_20.html|archivedate=14 жніўня 2017}}</ref>. Князю Вітаўту пасвечана п’еса [[Аляксей Ануфрыевіч Дудараў|Аляксея Дударава]] «Князь Вітаўт». У 2013 годзе ў [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета]] адбылася прэм’ера балета «[[Вітаўт (балет)|Вітаўт]]» кампазітара Вячаслава Кузняцова<ref>Бунцэвіч Н. Балет «Вітаўт»: Вітаміны перамогі ці поўны аўт?// Беларуская думка. — 2013, ноябрь. -№ 11.</ref>. == Памяць == У гонар вялікага князя Вітаўта названы мноства аб’ектаў у [[Літва|Літве]], [[Беларусь|Беларусі]] і [[Польшча|Польшчы]]. {{нп3|Імя Вітаўтас|Вітаўтас|ru|Витаутас (имя)}} — папулярнае імя ў Літве ({{lang-lt|Vytautas}}), меней папулярна яго ў Беларусі (Вітаўт) і Польшчы ({{lang-pl|Witold}}). Імя Вітаўта Вялікага нададзена [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|ўніверсітэту]] у [[Коўна]]. Помнікі вялікаму князю стаяць у [[Каўнас]]е, [[Мястэчка Кярнаве|Кярнаве]], [[Вільнюс]]е, {{нп3|Сянеі-Тракаі||lt|Senieji Trakai}}, [[Бірштанас]]е, {{нп3|Бятыгала|Бятыгале|lt|Betygala}}, [[Пярлая|Пярлаі]], {{нп3|Вялюана|Вялюане|lt|Veliuona}} і {{нп3|Помнікі Вітаўту ў Літве|многіх іншых гарадах Літвы|lt|Sąrašas:Vytauto Didžiojo paminklai}}, а таксама ў [[Гродна|Гродне]]. Скульптурная фігура Вітаўта ёсць часткай манумента «[[Тысячагоддзе Расіі]]»<ref>''Смирнов В. Г.'' Россия в бронзе. Памятник «Тысячелетию России» и его герои. — [2-е изд., перераб. и доп.]. — Москва: Вече, 2002. — 302 c. — ISBN — 5-945382-01-9.</ref> і помніка {{нп3|Грунвальд, помнік|«Грунвальд»|pl|Pomnik Grunwaldzki w Krakowie}} у [[Кракаў|Кракаве]]<ref>''Urbańczyk A.'' [http://books.google.com.by/books?ei=FvxbTLjWAY2kOInZsKQP&ct=result&hl=ru&id=kpRLAAAAIAAJ&dq=Pomnik+Grunwaldzki+w+Krakowie+Witold&q=Witold#search_anchor Pomnik Grunwaldzki w Krakowie]. — Kraków: Wydawn. Literackie, 1974. — 153 s. — S. 151</ref>. 25 ліпеня 2009 года ў [[Брэст|Брэсце]] адкрылася [[Помнік Тысячагоддзя Брэста|скульптурная кампазіцыя]], прысвечаная 990-гадовай гісторыі горада. Сярод шасці бронзавых фігур у кампазіцыі помніка тры скульптуры гістарычных дзеячаў — Вітаўта, [[Мікалай Радзівіл Чорны|Мікалая Радзівіла «Чорнага»]] і князя [[Уладзімір Васількавіч|Васількавіча]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=28027 Вітаўт, Радзівіл Чорны і князь Васількавіч] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[26 ліпеня]] [[2009]].</ref>. <center><gallery perrow="3" widths="200px" heights="240px"> Выява:1000 Vitovt.jpg|<center>[[Тысячагоддзе Расіі|Помнік «Тысячагоддзе Расіі»]] у Вялікім Ноўгарадзе, [[1862]]</center> Выява:Veliuona vytautas.jpg|<center>Помнік у Вялюане, [[1930]]</center> Выява:Grunwald (Žalgiris) monument in Krakow (detail Vytautas).jpg|<center>{{нп3|Грунвальд, помнік|Помнік «Грунвальд»|pl|Pomnik Grunwaldzki w Krakowie}} у Кракаве <br />([[1910]], адноўлены ў [[1976]])</center> Staue of Vitaut.JPG|<center>Драўляны помнік у Гродне</center> </gallery></center> Апошні па часе помнік усталяваны 23 верасня 2010 года ў [[Пеляса|Пелясе]] [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]] Гродзенскай вобласці Беларусі. Аўтар — літоўскі скульптар {{нп3|Альгімантас Сакалаўскас||lt|Algimantas Sakalauskas}}. Скульптура вышынёй больш за 6 метраў выраблена з дуба асаблівага віду. Імем «Вітаўт» называны [[тралейбус]] [[АКСМ-420]] вытворчасці [[Белкамунмаш]] (2007). === У беларускай тапаніміцы === Памяць пра Вітаўта стала замацавалася ў беларускай тапаніміі XVI—XVII стагоддзяў. Даследчыкі адзначаюць, што ў дакументах гэтага перыяду фігуруе дастаткова шмат назваў геаграфічных і іншых аб’ектаў, знітаваных з імем Вітаўта. Вось толькі некаторыя з іх: Вітаўтавы (Вітавы) дарогі, шляхі, брады, масты, калодзежы і іншыя аб'екты вядомы ў розных частках Беларусі і беларускіх этнічных зямель.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/29527197/|аўтар=[[Зміцер Скварчэўскі]]|загаловак=Вобраз князя Вітаўта ў міфалагічнай свядомасці беларусаў|год=2011|выданне=Druvis|нумар=3|старонкі=103―111}}</ref> * Вітаўтаў брод ([[Бабруйскі раён]]), * Вітаўтаў дуб ([[Бешанковіцкі раён]]), * Вітаўтаў мост (на [[Цна (прыток Свіслачы)|Цне]] пад [[Мінск]]ам) * Вітаўтавы талеркі і Вітаўтавы відэльцы — камяні з шасцю адшліфаванымі паглыбленнямі і выявамі відэльцаў каля Ушачаў. * Поле Вітаўка ([[Бярэзінскі раён]]) * Вітаўтава студня ([[Барысаўскі раён]]) * Вітаў лог ([[Барысаўскі раён]]) * [[Вітаў калодзеж]] ([[Гомельскі раён]]) * Вітава возера (Ушацкі раён) і іншыя. === У фальклоры === У канцы XIX стагоддзя на Смаленшчыне запісана паданне, згодна з якім Вітаўт меў беларускае сялянскае паходжанне, а перад смерцю наказаў разбудзіць яго, калі на дзяржаву нападуць ворагі. Пасля смерці Вітаўта людзі вырашылі праверыць абяцанне і разбудзілі яго проста так, за што ён пракляў іх і асудзіў на вечныя [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|бунты]].<ref>[http://elib.bspu.by/bitstream/doc/30523/1/образ%20князя%20витовта%20в%20народной%20культуре%20белорусов.pdf]</ref> == Галерэя == <center><gallery widths="150" heights="150" caption="Іканаграфія вялікага князя Вітаўта" perrow="4"> Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (XVII).jpg|З [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай)|Троцкага касцёла Найсв. Дзевы Марыі]]. Невядомы мастак, кан. [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (A. Guagnini, 1578).jpg|[[Аляксандр Гваньіні|А. Гваньіні]], [[1578]] Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (1836).jpg|[[Міхал Балінскі|М. Балінскі]], [[1836]] Выява:Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (1837-38).jpg|[[Леанард Ходзька|Л. Ходзька]], [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] </gallery></center> == Гл. таксама == * [[Пояс Вітаўта]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Скварчэўскі Д.'' [http://www.arche.by/by/page/science/14693 Вобраз князя Вітаўта ў міфалагічнай свядомасці беларусаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130515044659/http://www.arche.by/by/page/science/14693 |date=15 мая 2013 }} // DRUVIS. 2011. № 3. — С. 102—111. * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/36252601/|аўтар=Микульский Ю. Н.|загаловак=Литовский князь Витовт как православный ктитор (1392-1430 гг.)|выданне=Беларуская Даўніна|нумар=2|старонкі=28-33|рік=2015}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=448|артыкул=Вітаўт|аўтар=[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}} * {{Літаратура/ЭГБ|2}} * Уладзімір Прышляк. [http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/08/10.htm Гістарычная постаць Вітаўта ў сучаснай беларускай гістарыяграфіі і навукова-папулярнай літаратуры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081007193647/http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/almanach/08/10.htm |date=7 кастрычніка 2008 }} // «[[Гістарычны Альманах]]». Том 8, 2003. * [http://slounik.org/27667.html Vitaŭt] // {{Літаратура/Гістарычны слоўнік Беларусі (1998)}} * Міхась Белямук. Вялікі князь Вітаўт і ягоная маестатная пячатка [http://kamunikat.org/download.php?item=12283-8.pdf&pubref=12283] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110826011111/http://kamunikat.org/download.php?item=12283-8.pdf&pubref=12283 |date=26 жніўня 2011 }} // «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]» № 31, чэрвень 2009. ISSN 1232-7468. * [http://vn.belinter.net/vkl/book7.html Пакаленне шостае: Ягайла, Вітаўт і іх старэйшыя сучаснікі (1370-ыя — 1390-ыя гады)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090105234642/http://vn.belinter.net/vkl/book7.html |date=5 студзеня 2009 }} // [[Вячаслаў Насевіч|Насевіч В. Л.]]. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: Падзеі і асобы. — Мн.: Полымя, 1993. — 160 с.: іл. — ISBN 5-345-00627-Х. * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1932c/%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B0_%D0%BF%D0%BE%D1%88%D1%83%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%8B_%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0.html Артыкулы пра пошукі магілы Вітаўта // Наша слова.pdf № 50, 14 снежня 2022.] // на [[pawet.net]] == Спасылкі == {{Commons|Category:Vytautas the Great}} * [http://www.beljews.info/xiv.html Яўрэйскі погляд на Вітаўта // Эл.рэсурс beljews.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050822145700/http://www.beljews.info/xiv.html |date=22 жніўня 2005 }} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Wikidata/Ancestors}} {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Князі гарадзенскія]] [[Катэгорыя:Князі троцкія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Князі луцкія]] m2dmufed33n2ygooqoksav1vammkj95 Віня-Пых (кніга) 0 19609 5149351 4651024 2026-05-31T17:13:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149351 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Віня-Пых (значэнні)}} {{Літаратурны твор |Назва = Віня-Пых |Назва-арыгінал = {{lang-en|Winnie the Pooh}} |Выява = [[Выява:Vinia-Pych.jpeg|200px]] |Памер = 200px |Подпіс выявы = Вокладка кнігі. |Жанр = |Аўтар = |Мова арыгіналу = |Напісаны = |Публікацыя = |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |Серыя = |Колькасць старонак = |Ілюстратар = |Афармленне = |Пераклад = |Перакладчык = |Носьбіт = |Папярэдні твор = |Наступны твор = |ISBN = |Электронная версія = |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Віня-Пых»'''<ref>У аўтарскім перакладзе Воранава.</ref>, '''«Віні-Пух»'''<ref>Паводле: Мілн // {{крыніцы/БелЭн|10}}</ref> ({{lang-en|Winnie the Pooh}}) — першая кніга прыгод мядведзіка [[Віня-Пых]]а, аўтарства [[Алан Аляксандр Мілн|A. A. Мілна]] ([[1926]]). Працяг прыгод у кніжцы «''Пыхаў Закуток''». == Гісторыя == Некаторыя часткі кнігі былі папярэдне надрукаваны ў форме апавяданняў. Першая частка, напрыклад, была адаптавана з апавядання «Падазроныя Пчолы», апублікаванага ў [[London Evening News]], у час Божага Нараджэння [[1925]] г. == Пераклады == Кніга была перакладзена на больш чым 30 моў, у тым ліку, на [[лацінская мова|лацінскую]] і [[эсперанта]]. На беларускай мове кніга была надрукавана ў 2007 годзе (перакладзена ў 2003 годзе). Аўдыёкніга з беларускім перакладам выйшла ў 2022 годзе, у выдавецтве Кніжны Воз. Ролі агучылі Андрэй Дробыш, Алег Гарбуз (Віня-Пых), [[Крысціна Дробыш]], Андрэй Мілюхін (апавядальнік, Парсючок, Іа). == Беларускія пераклады == * [https://kamunikat.org/?pubid=11339 Віня-Пых] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221130041301/https://kamunikat.org/?pubid=11339 |date=30 лістапада 2022 }} / Перакладчык: [[Віталь Воранаў]]. — Познань, «Белы крумкач» 2007. — 128 с. * [https://audiobooks.by/books/vinia-pykh Аўдыёкніга], «Кніжны Воз», 2022. == Змест<ref>Імёны паводле перакладу Воранава.</ref> == # ''У якой мы знаёмімся з Віня-Пыхам і грамадкай Пчол, і тут акурат пачынаюцца ўсе прыгоды'' # ''У якой Пых ідзе ў госці і захрасае ў дзірцы'' # ''У якой Пых і Парсючок пайшлі на паляванне і ледзь не злавілі Лыску'' # ''У якой Вослік Іа губляе хвост, а Пых ягоны хвост знаходзіць'' # ''У якой Парсючок сустракае Мамантука'' # ''У якой Іа святкуе свой Дзень Нараджэння і атрымлівае два падарункі'' # ''У якой Кенга і Малеча Ру з’яўляюцца ў Лесе, а Парсючку даюць лазню'' # ''У якой Крыштусь Родзька вядзе палярную Экспедыцыю на Паўночнае Канцавоссе'' # ''У якой Парсючок цалкам акружаны вадою'' # ''У якой Крыштусь Родзька ладзіць мерапрыемства ў гонар Пыха, а пасля мы ўсе развітваемся'' == Цытаты == <blockquote>Спярша ён падумаў: «Гэтае бзыканне мусіць нешта азначаць. Так не бывае, каб нейкае бзыканне гудзела і бзыкала проста так, з ніадкуль. Калі я чую бзыканне, значыць, хтосьці бзыкае, а дзеля таго, каб бзыкаць, наколькі я разумею, трэба быць пчалой».</blockquote> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://vinia-pych.voranau.com Аўтарскі пераклад Воранава на беларускую мову] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080302140333/http://www.vinia-pych.voranau.com/ |date=2 сакавіка 2008 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Дзіцячая літаратура]] [[Катэгорыя:Літаратурныя персанажы]] [[Катэгорыя:Кнігі пра Віня-Пыха]] 3oerfpg23unp3jisdv7q95u288kv4ww Гара 0 22958 5149445 5128709 2026-06-01T05:07:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149445 wikitext text/x-wiki [[Файл:Marzellspitze and Hintere Schwärze.jpg|thumb|right|[[Альпы]]]] '''Горы''' — участкі зямной паверхні, якія ўзняты над узроўнем мора вышэй за 500 м і характарызуюцца значнымі і рэзкімі ваганнямі вышынь на параўнальна кароткіх адлегласцях<ref>{{кніга|аўтар=Лукашов А. А.|частка=Гора|загаловак=Большая российская энциклопедия|адказны=Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов|месца=М.|выдавецтва=«Большая Российская энциклопедия»|год=2007|том=7|старонкі=418|isbn=978-5-85270-337-8}}</ref>. Горы бываюць [[нізкія горы|нізкімі]], [[сярэднія горы|сярэднімі]] і [[высокія горы|высокімі]] (па вышыні), [[складкаватыя горы|складкаватымі]], [[глыбавыя горы|глыбавымі]], [[складкавата-глыбавыя горы|складкавата-глыбавымі]] і [[вулканічныя горы|вулканічнымі]] (па паходжанню)<ref>{{крыніцы/РБФГС-94}} С.75.</ref>. На [[Раўніна|раўнінных]] тэрыторыях гарамі называюць таксама і невялікія падняцці, фактычна з’яўляючыяся [[Узгорак|ўзгоркамі]]<ref name="bel">{{Крыніцы/БелЭн|5}}</ref><ref>{{кніга|частка=Гора|загаловак=Географический энциклопедический словарь. Понятия и термины|адказны=Гл. ред. [[Аляксей Фёдаравіч Трошнікаў|А. Ф. Трёшников]]|месца=М.|выдавецтва=«Советская энциклопедия»|год=1988|старонкі=73}}</ref><ref name="Викитека ЭСБЕ">{{ВТ-ЭСБЕ|Горы|[[Аляксандр Аляксандравіч Інастранцаў|Иностранцев А. А.]]}}</ref>. Горы займаюць 64 % [[Азія|Азіі]], 36 % [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]], 25 % [[Еўропа|Еўропы]], 22 % [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], 17 % [[Аўстралія|Аўстраліі]] і 3 % [[Афрыка|Афрыкі]]. У цэлым 24 % зямной поверхні прыходзіцца на горы. 10 % усіх людзей жыве на тэрыторыі гор. У гарах бярэ свой пачатак большасць рэк [[Планета Зямля|Зямлі]]. Найвышэйшая гара на Зямлі — [[Джамалунгма]] (Эверэст) у [[Гімалаі|Гімалаях]]. Яе [[вышыня над узроўнем мора]] складае 8848 [[метр]]аў. == Элементы горнага мікрарэльефу == У горах, асабліва высокіх, сустракаецца вялікая колькасць відаў [[мікрарэльеф]]аў (дробных форм рэльефу, якія не перавышаюць у папярочніку і ў вышыню некалькіх метраў), нехарактэрных для раўнінных пляцовак зямной паверхні. Да элементаў горнага мікрарэльефу адносяць: * [[Вяршыня мясцовасці|вяршыні]] * [[падножжы]] * [[схіл]]ы * [[перавал]]ы * [[даліна|даліны]] * [[Грэбень, тапаграфія|грабяні]] * [[ледавік]]і * [[Марэна|марэны]] * і інш. У высакагор’і многія элементы мікрарэльефу (напрыклад, марэны) маюць ледавіковае паходжанне і таму не сустракаюцца ў сярэднегор’і і раўніннай мясцовасці, дзе з часоў існавання ледавікоў прайшоў занадта вялікі перыяд часу. == Вышыня гор == [[Файл:Mauna Kea from the ocean.jpg|thumb |200 px|Адна з найвышэйшых гор у свеце па адноснай вышыні — [[Гара Мауна-Кеа|Мауна-Кеа]] (4205 м) з сезоннай снегавой шапкай.]] У залежнасці ад адноснай і абсалютнай вышыні горы прынята дзяліць на<ref>{{cite web|url=http://www.niols.ru/gory/kakoj-vysoty-mogut-byt-gory.html|title=Какой высоты могут быть горы?|work=Туризм и отдых. Полезные советы туристам|accessdate=2011-09-24|archiveurl=https://www.webcitation.org/65AHCWfo5?url=http://www.niols.ru/gory/kakoj-vysoty-mogut-byt-gory.html|archivedate=3 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>: * высокія, з адноснай вышынёй звыш 2 км, абсалютнай — звыш 3 км * сярэднія, з адноснай вышынёй 0,8-2 км, абсалютнай — 1-3 км * нізкія, з адноснай вышынёй 500—800 м, абсалютнай — да 1000 м == Найвышэйшыя горы па [[кантынент]]ах і [[Часткі свету|частках свету]] == {{main|Спіс найвышэйшых вяршынь свету}} * [[Джамалунгма|Джамалунгма (Эверэст)]], [[Азія]] (абсалютная вышыня — 8848 м)<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/international/2010/04/100407_everest_height.shtml BBC Russian — В мире — Китай согласился «приподнять» Эверест на 4 метра]</ref> * [[Аканкагуа]], [[Паўднёвая Амерыка]] (6959 м) * [[Гара Дэналі|Дэналі]], [[Паўночная Амерыка]] (6194 м) * [[Кіліманджара]], [[Афрыка]] (5895 м) * [[Эльбрус]], [[Еўропа]] (5642 м) ([[Мяжа паміж Еўропай і Азіяй|існуе спрэчка]] — адносіцца Эльбрус да Еўропы ці Азіі) * [[Масіў Вінсан]], [[Антарктыда]] (4897 м) * [[Манблан]], [[Еўропа]] (4808 м) (калі [[Мяжа паміж Еўропай і Азіяй|спрэчны Эльбрус адносяць да Азіі]], то тады Манблан * [[Гара Касцюшка|Касцюшка]], [[Аўстралія]] (2228 м) == Горы і чалавек == У антрапагеаграфічным дачыненні горы з’яўляюцца вельмі разнастайным і нярэдка складаным комплексам геаграфічных умоў. Пры аналізе гэтых умоў [[антрапагеаграфія]] на першы план ставіць індывідуальна-геаграфічныя ўмовы таго ці іншага горнага ландшафту, і прытым у іх сувязі з умовамі гістарычнымі, эканамічнымі і іншымі. Так, напрыклад, пры выбары для шляхоў зносін тых ці іншых перавалаў, гістарычныя, эканамічныя і стратэгічныя ўмовы нярэдка ігралі большую ролю, чым умовы прыродныя. Але і сярэднія гіпсаметрычныя і кліматычныя даныя далёка не абыякавыя для антрапагеаграфіі, асабліва сярэднія вышыні над узроўнем мора, бо ў залежнасці ад іх стаіць размеркаванне насельніцтва. === Вышыня і населенасць === Некаторыя з гор засяліліся вельмі даўно. У [[Альпы|Альпах]] яшчэ да [[Старажытны Рым|рымскіх]] селішчаў былі селішчы [[Лігуры|лігураў]], [[Кельты|кельтаў]], [[Рэты|рэтаў]], [[Ілірыйцы|ілірыйцаў]]. Цяжкасць існавання ў горах прыводзіць да рэдкасці насельніцтва ў іх і да павольнага росту насельніцтва, а нярэдкае да змяншэння яго, асабліва з тых часоў, як стала развівацца міграцыя з сёл у гарады. Напрыклад, высакагорныя альпійскія дэпартаменты [[Францыя|Францыі]] адрозніваюцца найбольшым у краіне змяншэннем насельніцтва. У [[Еўропа|Еўропе]] амаль усе прамысловыя вобласці займаюць нізіны і невысокія ўзгорыстыя краіны. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах Амерыкі]] ольшая частка насельніцтва жыве ніжэй 300 метраў над узроўнем моры, насельніцтва ж, што займаецца гандлем і прамысловасцю, разводзіць [[бавоўна|бавоўну]], [[рыс]] і [[цукровы трыснёг]], жыве ніжэй 150 метраў. Толькі паступова насельніцтва займае вялікія вышыні. Сярэдняя вышыня, на якой жыло насельніцтва [[ЗША]] у [[1870]] годзе, была 210 метраў, а ў [[1890]] годзе — 240 метраў (сярэдняя вышыня тэрыторыі ЗША — 750 метраў). Вышэй 900 метраў у ЗША жылі: у [[1870]] годзе — 0,4 мільёна чалавек, у [[1880]] годзе — 0,8 млн, у [[1890]] годзе — 1,5 млн, у [[1900]] годзе — 2,1 млн чалавек. Змяншэнне шчыльнасці насельніцтва з вышынёй залежыць не толькі ад кліматычных умоў, але таксама і ад цяжкасці камунікацый і зносін у горных умовах. === Горы і клімат === Змена асобных кліматычных параметраў адпаведна вышыні не заўсёды з’яўляецца адмоўнай з пункту гледжання гаспадарчых інтарэсаў чалавека. [[Тэмпература]] з вышынёй зніжаецца, але колькасць ападкаў да вядомай вышыні расце. Сугор’і ва ўмераным клімаце маюць халодны клімат, у гарачым — умераны, у сухім — вільготны. Адсюль — развіццё сенажацяў на сугор’ях [[Сярэдняя Азія|Сярэдняй Азіі]], высакагорных культур — у Цэнтральнай і Паўднёвай Амерыцы. Дадатным бокам з’яўляецца разнастайнасць кліматычных умоў, што ствараецца разнастайнасцю араграфіі, тады як аднастайная [[араграфія]] суправаджаецца і аднастайным кліматам. У гарачым поясе (паўночны край [[Індыя|Індыі]], трапічныя вобласці Амерыкі) на ўзвышшах да 3—4 [[км]] адзін над адным ляжаць гарачы, умераны і халодны паясы. Разнастайнасць кліматычных умоў у горах узмацняецца ўплывам араграфіі на паветраныя плыні і на сонечнае асвятленне. З прычыны ўзмоцненага выпадзення ападкаў на наветраным боку змяншаецца іх колькасць на зацішным. Перагароджваючы шлях ветру, горы ствараюць асаблівыя ўмовы пералівання паветранага патоку праз іх грабяні і звальванне яго па схілах ([[фён]], [[бора]], [[Містраль, вецер|містраль]], нордост). Больш спрыяльнае становішча адносна сонца прымушае ўсе вёскі ў альпійскіх далінах мясціцца на сонечным боку, бо на ценевым занадта холадна. Кліматычны ўплыў гор важны яшчэ ў тым дачыненні, што горы, што ідуць папярок кірункі пераважных вятроў, з’яўляюцца кліматычным бар’ерам, затрымваючы асадкі на наветраным боку і ствараючы такім чынам сухасць зацішных схілаў гор і далін, што ляжаць на зацішным боку, і, асабліва, баронячы ад дзеяння халодных вятроў. Так, Альпійская сістэма ўтварае рэзкую кліматычную мяжу паміж дзвюма кліматычнымі правінцыямі: субтрапічнай Міжземнаморскай і правінцыяй умеранага клімату астатняй Еўропы. === Занальнасць і межы селішчаў === Вышыннай кліматычнай занальнасцю вызначаецца раслінная [[занальнасць]], а паралельнае з ёю — занальнасць гаспадарчая, часам і [[Этнаграфія|этнаграфічная]]. У Цэнтральнай Азіі зусім розна выкарыстоўваюцца зоны раўнінных [[стэп]]аў, горных ускраін і горных вышынь: стэпы заняты качэўнікамі; горныя ўскраіны густа заселены: тут убору з вёскамі земляробаў шмат гарадоў з рамесным і гандлёвым насельніцтвам; на саміх жа горах рэдкае насельніцтва, вядучая прымітыўная земляробская і гавядніцкая гаспадарка. Добрым прыкладам вертыкальнай занальнасці элементаў сельскай гаспадаркі з’яўляецца [[Закаўказзе]]. То ж дзяленне назіраецца і ў краінах, дзе знаходзяцца горы [[Атлас (горы)|Атласа]], але тут яно ўскладняецца этнічнай дыферэнцыяцыяй: у пустыні жывуць [[туарэгі]], па ўскраінах гор і ў горах — [[берберы]]. У Альпах назіраецца павярховае месцаванне вінаградарства, земляробства, гавядніцтва. На гары [[гара Этна|Этне]] (38° з. ш.) у вышынным кірунку адрозніваюць культурную, лясную і пустэльную зоны. Культурная зона распасціраецца да вышыні 1550 метраў (мяжа хлебных раслін), а калі лічыць і [[Каштан засевак|ядомы каштан]], давалы сурагат хлеба, тое да 1850 метраў. Ніжняя частка культурнай зоны занята [[вінаграднік]]амі, [[апельсін]]амі, [[лімон]]амі і [[Аліўкавае дрэва|аліўкавымі]] гаямі; усяго вышэй, да 800 метраў, падымаюцца аліўкавыя дрэвы. Потым вынікае зона садовых дрэў умеранага клімату і хлебных раслін. Вёскі сканчаюцца на Этне ў аліўкавай зоне. Найболей высока заходзяць хаты леснікоў (на вышыню 1400—1500 метраў). У Альпах асобныя вёсачкі ў [[Ціроль (гістарычная вобласць)|Ціролі]] і [[Швейцарыя|Швейцарыі]] падымаюцца амаль да 2000 метраў, але большай часткай на такой вышыні знаходзяцца толькі халупы, што займаюцца пастухамі і сыраварамі ў гадовы сезон, сталыя ж вёскі ў сярэднім сканчаюцца на вышыні 1000—1300 метраў. Але калі ва ўмераным клімаце ў выглядзе агульнага правіла назіраецца з павелічэннем вышыні рэзкае скарачэнне селішчаў, тое ў трапічных абласцях, дзе жыццё ў нізінах нярэдка з’яўляецца вельмі шкоднай для здароўя, назіраецца канцэнтрацыя насельніцтва на вялікіх вышынях. Вялікая частка гарадоў, у тым ліку буйных, знаходзіцца на вышыні больш 2000 метраў. Ва ўмеранай палосе найболей высокія селішчы знаходзяцца на [[Каўказ]]е, але і тут яны не заходзяць вышэй 2,5 кіламетра (паселішча [[Куруш, Докузпарынскі раён|Куруш]]); ёсць гарады на вышыні звыш 1,5 [[км]] ([[Шуша]] — 1547 м, [[Ленінакан]] — 1548 м, [[Карс]] — 1776 м). Удвая вялікія вышыні знаходзім у [[Тыбет|Тыбеце]], каля 30-й паралелі: [[Лхаса]] на вышыні 3630 метраў, [[Гарток]] — каля 4,5 км. У [[Эфіопія|Эфіопіі]] мяжа гадоўлі хлеба і сталых селішчаў дасягае вышыні 3900 метраў. Такой жа і яшчэ большай вышыні дасягаюць селішчы ў трапічнай частцы Паўднёвай Амерыкі: [[Сера-дэ-Паска]] ў [[Перу]] ляжыць на вышыні 4350 м, горад [[Патосі]] у [[Балівія|Балівіі]] — на вышыні 3960 метраў, а рудакопнае мястэчка пры ім (срэбныя рудні) — на вышыні 5000 метраў над роўнем мора. === Горныя схілы і даліны === Важнай акалічнасцю, што палегчыла засяленне горных абласцей, было тое, што горы рэдка крута падымаюцца над раўнінай. Дзякуючы [[Выветрыванне|выветрыванню]], размыванню і згладжванню плыннымі водамі, стромкасць схілаў мякчэе, атрымваецца паступовы нахіл ці ступеністы будынак, даліны паглыбляюцца і высока падымаюцца ў горы, утвараючы зручныя шляхі для ўздыму знізу высока ў горы. Таму горы рэдка з’яўляюцца зусім недаступнымі. Культуры нізін могуць па схілах і далінах пракрадацца высока ўгару і глыбока ўнутр горнай краіны, і, назад — горныя культуры спускаюцца ўніз. На пакатых схілах і ў далінах гор расліннасць таму адрозніваецца асабліва вялікай разнастайнасцю. Невысокія схілы, дзякуючы разнастайнасці сваёй расліннасці і добраму абвадненню, а таксама лёгкай даступнасці для зносін, заўсёды былі ўпадабаным месцам рассялення чалавека ў горных абласцях; на невялікіх прасторах тут ствараліся ўмовы для самага размаітага падзелу працы, дзякуючы камбінацыі адрознення прыродных умоў з выгодамі зносін. У вузкіх далінах насельніцтва аддае перавагу схілы падэшве даліны таксама і па кліматычных меркаваннях: яны лепш асветлены і лепш ветраюць, тады як на глыбіні вузкай даліны мала сонца, застойваюцца выпарэнні, доўга стаіць густы туман. Усё ж жыццё чалавека ў горных краінах засяроджваецца пераважна ў [[даліна]]х. Па іх ідуць зносіны, уздоўж іх запасіцца найболей густое насельніцтва. Дзякуючы асыпкам і наносам у іх раўней і ўрадлівей зямля; дзякуючы абароненасці ад ветру і ніжэйшаму роўню над роўнем моры — мякчэйшы клімат, чым на грэбені гор; тут ствараюцца больш палегчаныя ўмовы для зносін і па галоўных далінах і па іх разгалінаваннях. Багацце далінамі і іх месцаванне вельмі важныя таму доўжачы засваенні гор. У складкаватых горах горныя сістэмы прарэзаны доўгімі і большай часткай шырокімі падоўжнымі далінамі. Параўнальная лёгкасць зносін, урадлівасць і шырокасць многіх з такіх далін зрабілі іх гістарычна важнымі (Верхнеронская і Верхнярэйнская даліны, даліны Іна і Адыджэ) (Эча). Масіўныя горы праразаюцца звычайна не падоўжнымі, а папярочнымі далінамі, кароткімі, нешырокімі, замкнёнымі. Такія даліны большай часткай маюць толькі мясцовае значэнне, злучаючы ўнутраныя часткі масіву з яго ўскраінай. Асабліва важнае антрапагеаграфічнае значэнне маюць пашыраныя катлавіны ў далінах. Звычайна да гэтых катлавін падыходзяць бакавыя даліны, і, тады як уся даліна з’яўляецца шляхам зносін, яе пашыраная частка робіцца іх вузлом. Частка такіх катлавін з’яўляецца правальнымі (у правальных катлавінах ляжаць [[Фларэнцыя]], [[Вена]], [[Майнц]] і Любляна). Але найчасцей катлавіна бывае пашыранай часткай, утворанай запрудай даліны, разгалінаваннем даліны на рукавы, упадзеннем бакавых рэк. Звычайна да пашыраных частак даліны і прымеркаваны селішчы, астатняя даліна служыць толькі для перасоўвання. Прыпынкавыя пункты даводзяцца як-разоў на пашыраныя, больш плоскія пляцоўкі. Але даліны не на ўсім сваім працягу з’яўляюцца бездакорнымі шляхамі. Шырокія пляцоўкі нярэдка змяняюцца вузкімі [[цясніна]]мі; паводкі ў горах робяць дарогі па дне даліны непраходнымі. Пасоўванне па вузкіх далінах было ў свой час небяспечна і ў сэнсе рабаўніцкіх налётаў. У эпоху грунтовых дарог, убору з даліннымі дарогамі, існавалі таму і нагорныя. Дарогі гэтыя суправаджаліся мястэчкамі, сцены і вартаўнічыя вежы якіх кажуць пра ранейшую трасу нагорных дарог. Па меры таго як жыццё рабілася спакайней, у даліну з горных уступаў спускаліся прыгарады гарадоў. Сюды пераносіўся цэнтр цяжару гарадскога жыцця, сюды ж спускаліся і галоўныя струмені зносін. Сляды такога перасоўвання ўніз паселішчаў і дарог можна дагэтуль назіраць у [[Вагезы|Вагезах]] і ў [[Шварцвальд]]зе. Буйнейшыя паселішчы ўзнікалі звычайна па краі гор, там, дзе даліны падыходзілі да раўніны. Тут узнікалі размеркавальныя пункты таварапамену. Тутака ж уладкоўваліся ўмацаванні жыхарамі нізін, якія засцерагалі сябе ад уварвання насельнікаў з гор. Там, дзе выйсці горных далін перасякаліся дарогамі, што ідуць па нізіне ўздоўж падэшвы гор, узнікалі даволі вялікія гандлёвыя гарады ([[Тбілісі]] ў [[Закаўказзе]], [[Мілан]] у Паўночнай Італіі, [[Мюнхен]] у Баварыі, [[Ліма]] ў Перу). === Горы і зносіны === На пераадоленне кожнай няроўнасці патрабуецца выдатак лішняй энергіі, таму няроўнасці абцяжарваюць перасоўванне. Асабліва абцяжарвае яго масавая скупнасць няроўнасцяў — гары. Рух таму скіроўваецца галоўным чынам па раўнінах, у горах ідзе па далінах, унікаючы стромкасці. Але цяжкасці, што ствараюцца горамі для руху, з’яўляюцца адноснымі, а не абсалютнымі. [[Альпы]] не засталіся назаўжды непраходным бар’ерам для шырання рымлянаў да поўначы і захаду ад іх. Хрыбет Вендыя ў [[Індастан]]е толькі часова затрымаў перасоўванне [[Арыі|арыйцаў]]. Пры засяленні якой-небудзь краіны асабліва важным з’яўляецца месцаванне гор у адносінах да берага. Горныя хрыбты, што ідуць па ўсходнім і заходнім краі Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі, вельмі доўгае (асабліва ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыцы]]) затрымвалі засваенне ўнутраных прастор. Прайшло больш паўстагоддзя, пакуль англійскія асаднікі [[Аўстралія|Аўстраліі]] пракраліся з усходняга ўзбярэжжа па той бок параўнальна невысокага хрыбта [[Аўстралійскія Альпы|Аўстралійскіх Альп]]. Але берагавыя горы былі сур’ёзнай перашкодай, асабліва ў пару грунтовых дарог. Пры сучасным роўні тэхнікі няма горных хрыбтоў, праз якія нельга было б пракласці рэйкавых шляхоў. Вялікая ці меншая абцяжаранасць руху праз горы залежыць ад таго, ці з’яўляюцца яны масіўнымі ці рассечанымі. Перавага складкаватых гор складаецца ў багацці іх падоўжнымі далінамі, што дазваляюць глыбока пракрадацца ўнутр горнай краіны. Але нароўні з падоўжнымі далінамі павінны быць і западзіны ў хрыбце, перавалы, што палягчаюць папярочны рух праз хрыбет. Нават пры невялікай абсалютнай вышыні, горы ствараюць значныя перашкоды для зносін, калі ў іх няма такіх западзін. Такія [[Юрскія горы]], [[Скандынаўскія горы|Скандынаўскія]], не мелыя значных западзін на працягу 15°, [[Апалацкія горы]], якія маюць толькі адну западзіну на працягу ўсяго даволі высокага хрыбта. Асабліва вялікая цяжкасць ствараецца пры адсутнасці западзін, што палягчаюць папярочны рух, масіўным будынкам гор, як у Скандынаўскіх гор. Ад багацця пераваламі ці праходамі залежыць даступнасць і праходнасць гор. Пры беднаце гор праходамі наяўныя нешматлікія праходы набываюць сусветнае значэнне, як прыкладам Хайберскі, вядучы з Індыі ў [[Афганістан]]. Размеркаванне праходаў вельмі нераўнамернае. У [[Вагезы|Вагезах]] няма ніводнага сапраўднага праходу на ўсім працягу паміж Больфарам і Цабернскім праходам. У Заходніх Альпах побач з Коцкімі Альпамі, багатымі праходамі (імі шырока карысталіся ўжо старажытныя рымляне), ляжаць бедныя праходамі Грайские Альпы. На ажыўленасці зносін адлюстроўваецца вышыня і шырыня праходу. У Альпах вышыня праходаў расце з захаду на ўсход. У Пірэнеях праходы вышэй, чым у Альпах. Меншае выкарыстанне пірэнейскіх праходаў у параўнанні з альпійскімі тлумачыцца, аднак, не толькі іх большай вышынёй, але і тым, што па абодва бакі Альп ляжаць значна больш лепшыя па сваіх гаспадарчых асаблівасцях краіны, чым па абодва бакі [[Пірэнеі|Пірэнейскіх гор]]. Дзяржава ці племя, што трымала ў сваіх руках праходы, займала выгаднае становішча ў параўнанні з суседзямі, якія карысталіся гэтымі праходамі. Уладанне найважнымі альпійскімі праходамі было ў свой час важнай перавагай маленькай Швейцарыі. [[Афрыдыі]] на паўднёва-усходняй мяжы Афганістана ў мінулым заўсёды збіралі пошліны за праезд праз [[Хайберскі праход]]. Разам з асобнымі праходамі ёсць цэлыя прахадныя горныя краіны. [[Памір]]скае сугор’е вышынёй да 4000 метраў, што ляжыць сярод гор, што ўстаюць да 7000—8000 метраў, здаўна было прахадной краінай. Абсалютна Памір уяўляе вялікія цяжкасці для зносін, але адносна, у параўнанні з атачальнымі горамі, умовы для перасоўвання тут здатнае лягчэй. У гэтым дачыненні горныя прахадныя краіны напамінаюць горныя праходы, нярэдка таксама вельмі цяжкія, але лягчэйшыя для пераадолення, чым скалістыя грабні. Але ад праходаў прахадныя горныя краіны адрозніваюцца сваёю шырокасцю. Праз іх ідуць многія дарогі, тады як праз праходы — толькі адна. === Вынікі ізаляцыі жыцця ў горах === Там, дзе горнае насельніцтва адрэзана ад навакольнага свету цяжкасцю зносін, яно доўга застаецца пры старых норавах і звычаях, нават пры малалікасці сваёй можа захаваць свая ўласная мова. [[Сваны]], якія жывуць у вярхоўях Інгуры Цхенісцхалі, утвараюць самабытны ў этнічным і лінгвістычным адносінах народ, хоць налічваюць толькі каля 60 тысяч чалавек. То ж ставіцца да [[Тушыны|тушаным]], [[Павы|павам]], [[Хеўсуры|хеўсурам]], а таксама да [[Асяціны|асяцінам]], займальным найболей высокія даліны вакол [[Казбек]]а. Падаючы падвышаныя фізіялагічныя вымогі да сэрца, мускулаў і нерваў, горы ў той жа час падаюць толькі ўмераныя крыніцы існавання. Пачынаючы з пісьменнікаў старажытнасці і да нашых дзён, супрацьстаўляюць загартаваных горных жыхароў спешчаным насельнікам прылеглых нізін, асабліва ў трапічных абласцях (прыкладам у [[Індыя|Індыі]], дзе энергічныя насельнікі [[Гімалаі|Гімалайскіх гор]] рэзка адрозніваюцца ад млявых насельнікаў гарачых нізін). Але толькі ў нешматлікіх выпадках горныя жыхары здабывалі верх над насельнікамі раўнін. Гэта тлумачыцца тым, што, у звязку з араграфічнымі асаблівасцямі гор, раздробненай з’яўляецца і жыццё іх насельніцтва. Аднастайнасць умоў існавання ў тых дробных ёмішчах, на якія пабіты горныя краіны, і абцяжаранасць зносін не дапушчаюць развіцця сувязяў паміж асобнымі народцамі. Толькі выйдучы з вузкіх рамак маленькіх горных западзін на шырэйшыя прасторы, можна было знаходзіць умовы, спрыяльныя для з’яднання і для шырокага грамадскага падзелу працы. Такія ўмовы ўяўляюць плоскія сугор’і сярод гор. Яны ніколі не бываюць зусім плоскімі. Яны не толькі атачаюцца, але і прарэзваюцца горнымі хрыбтамі. Дзякуючы скупнасці ападкаў на гэтых хрыбтах сугор’я атрымваюць дастатковае абвадненне, маюць [[рэкі]] і [[Возера|азёры]]; усё гэта было магчыма скарыстаць для штучнага абваднення. Такія нагорныя вобласці з’явіліся агменямі ранняй культуры. У прыватнасці гэта ставіцца да амерыканскіх сугор’яў, што яднаюцца ў дзве вялікія групы: адна ідзе ад [[Мексіка|Мексікі]] да [[Юкатан]]а, іншая цягнецца па [[Анды]]йскім сугор’ям ад [[Калумбія|Калумбіі]] да Балівіі. На гэтых сугор’ях, а не ва ўрадлівых нізінах з іх трапічнымі лясамі і не ў стэпах Лаплатской нізіны, утварыліся агмені ранняй культуры ў Амерыцы. Такія ж агмені ранняй культуры ўтварыліся на сугор’ях Пярэдняй Азіі і на сугор’ях [[Эфіопія|Эфіопіі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5}} * {{кніга|аўтар=Галай И. П.|загаловак=География: термины и понятия: словарь для учащихся и абитуриентов|адказны=И. П. Галай, Е. И. Галай|месца=Мн.|выдавецтва=Белкартография|год=2011|старонкі=51|старонак=223|isbn=978-985-508-082-5|тыраж=1000}}{{ref-ru}} * Горы/Антропологический очерк ([[Леонцій Данілавіч Сініцкі|Л. Синицкий]]) Большая советская энциклопедия (первое издание), Т. 18 (1930 год), С. 215—223. == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/node/31400 Горы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131016024617/http://krugosvet.ru/node/31400 |date=16 кастрычніка 2013 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] * {{Commons|Category:Mountains|Горы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Горы|*]] [[Катэгорыя:Геаграфічная тэрміналогія]] [[Катэгорыя:Формы рэльефу]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] cv0l5rjbatlovvvxmx4fdhxz8dqnigc TUT.BY 0 24689 5149499 5132879 2026-06-01T09:41:23Z 5149499 wikitext text/x-wiki {{Картка:Сайт |назва=Tut.by |лагатып=[[File:Тут бай лого.png|236px]] |url=http://www.tut.by/ |скрыншот= |commercial=так |размяшчэнне= |тып=інтэрнэт-партал |рэгістрацыя= |уладальнік= ООО «ТУТ БАЙ МЕДЫЯ» |аўтар= [[Юрый Анатольевіч Зісер]] |пачатак працы=[[5 кастрычніка]] [[2000]] |бягучы статус= Не працуе<ref>{{Cite journal|last=Пульша|first=Сяргей|date=2021-07-23|title=З рагаткі па хмарачосе|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=28 (736)|pages=4|quote=... усе “разгромленыя” СМІ ў цэлым перабудаваліся і працуюць як раней. Працуе TUT.BY, працуе “Еўрарадыё”, працуе “Наша Ніва”. Якасць кантэнту не змянілася ў цэлым, рэгулярнасць выхаду – таксама.}}</ref> |абарот= |прыбытак= |дата заканчэння працы=8 ліпеня 2021}} '''TUT.BY''' — папулярнае беларускае анлайн-медыя, якое змяшчала спецыялізаваныя раздзелы і сэрвісы: ад прагноза надвор’я і афішы мерапрыемстваў да курса валют. Па дадзеных на 2019 год рэсурс ахопліваў<ref>[https://tutby.com/news/5352.html 62,58 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815101722/https://tutby.com/news/5352.html |date=15 жніўня 2020 }}</ref> усіх інтэрнэт-карыстальнікаў Беларусі. З 8 ліпеня 2021 года часова працуе ў выглядзе новай медыяплатформы — [[Zerkalo.io]], якая з’яўляецца копіяй парталу<ref name="zapuskat" />. == Гісторыя == Распрацоўка партала пачалася ў ліпені 2000 года, а ўжо 5 кастрычніка 2000 года ён адкрыўся для наведвальнікаў. Рэсурс уключаў навіны, бясплатную электронную пошту<ref>[https://mail.tut.by/ Пошта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190617215717/https://mail.tut.by/|date=17 чэрвеня 2019}}</ref>, прагноз надвор’я<ref>[https://pogoda.tut.by/ Прагноз надвор’я] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190619164953/http://pogoda.tut.by/|date=19 чэрвеня 2019}}</ref>, курсы валют<ref>[https://finance.tut.by/kurs/minsk/dollar/ Курсы валют] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190703131137/http://finance.tut.by/kurs/minsk/dollar/|date=3 ліпеня 2019}}</ref> і кошты на паліва. Назву TUT.BY прыдумаў паэт [[Мікола Раманоўскі]], унук [[Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]]. У канцы 2000 года з’явіліся форумы і пачаўся продаж інтэрнэт-рэкламы. У чэрвені 2004 года адчыняецца сэрвіс «Афіша TUT.BY»<ref>[https://afisha.tut.by/ Афіша TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190618164152/http://afisha.tut.by/|date=18 чэрвеня 2019}}».</ref>. У 2005 годзе з’явіўся раздзел «Фінансы TUT.BY»<ref>[https://finance.tut.by/ Фінансы TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190620133246/http://finance.tut.by/|date=20 чэрвеня 2019}}</ref>. У 2008 годзе з’явілася ўласная сацыяльная сетка «Я тут!». У 2015 годзе яна спыніла працу<ref>[https://dev.by/news/v-belarusi-zakrylas-poslednyaya-natsionalnaya-sotsialnaya-set Спыніла працу]</ref> па тэхнічных прычынах. У 2010 годзе на сайце з’яўляецца тэматычны раздзел «Спорт TUT.BY»<ref>[https://sport.tut.by/ Спорт TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190730214231/https://sport.tut.by/|date=30 ліпеня 2019}}</ref>. І пачынае працаваць Галерэя TUT.BY<ref>[https://news.tut.by/tag/1209-galereya-tutby.html Галерэя TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190325064002/https://news.tut.by/tag/1209-galereya-tutby.html|date=25 сакавіка 2019}}</ref>, дзе праводзяцца выставы, творчыя сустрэчы і лекцыі. У сакавіку 2012 года — адчыняецца раздзел для жанчын «Лэдзі TUT.BY»<ref>[https://lady.tut.by/ Лэдзі TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190619015600/http://lady.tut.by/|date=19 чэрвеня 2019}}</ref>. У жніўні 2016 года TUT.BY запусціў англамоўны праект пра Беларусь на сусветную аўдыторыю — BelarusFeed<ref>[https://belarusfeed.com/ BelarusFeed] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190602144609/http://belarusfeed.com/|date=2 чэрвеня 2019}}</ref>. У сакавіку 2018 года TUT.BY абагнаў па колькасці беларускай аўдыторыі такія буйныя пляцоўкі, як [[Яндэкс]], {{нп3|Mail.ru|Mail.ru|ru|Mail.ru}} і [[YouTube]]. У студзені 2019 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] зарэгістравала TUT.BY у якасці сеткавага выдання. У лютым 2019 года TUT.BY атрымаў «[[Сярэбраная кнопка|Сярэбраную кнопку]]»<ref>[https://web.facebook.com/tut.by/photos/a.198103840254936/2154060457992588/?type=3&theater TUT.BY атрымаў «Сярэбраную кнопку»]</ref> ад платформы [[YouTube]] (узнагароду ў сувязі з тым, што відэаканал партала перасягнуў мяжу ў 100 тысяч падпісчыкаў). У маі 2019 года быў зафіксаваны абсалютны рэкорд у гісторыі партала: навіны ўсіх паддаменаў TUT.BY сабралі 178 млн праглядаў<ref>[https://tutby.com/news/5352.html 178 млн праглядаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815101722/https://tutby.com/news/5352.html|date=15 жніўня 2020}}</ref> (вэб + apps, па дадзеных «[[Яндэкс. Метрыка]]»). == Рэпрэсіі (2020—2021) == {{main|Справа TUT.BY}} 25 верасня 2020 года стала вядома, што па пазове [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі]] партал хочуць пазбавіць рэгістрацыі ў якасці СМІ<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Пасяджэнне суда па іску прызначана на 8 кастрычніка 2020 года<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-09-25|title=TUT.by грозит потеря статуса СМИ|url=https://euroradio.fm/ru/tutby-grozit-poterya-statusa-smi|archive-url=https://archive.today/20200925175608/https://euroradio.fm/ru/tutby-grozit-poterya-statusa-smi|archive-date=25 верасня 2020|access-date=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2020-09-25|title=TUT.by пагражае страта статусу СМІ|url=https://euroradio.fm/tutby-pagrazhae-strata-statusu-smi|archive-url=https://archive.today/20200925180111/https://euroradio.fm/tutby-pagrazhae-strata-statusu-smi|archive-date=25 верасня 2020|access-date=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=live}}</ref>. 1 кастрычніка 2020 года ў падтрымку сваёй іскавой заявы і за асвятленне парталам [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў у Беларусі (2020)]] Міністэрствам інфармацыі была прыпынена рэгістрацыя TUT.BY у якасці СМІ на тры месяцы<ref name="Deutsche Welle" />. Сам рэсурс заявіў, што пакуль мае намер працягнуць працу<ref name="Deutsche Welle">{{Cite web|date=2020-10-01|title=Belarus: Tut.by news site ban comes into force {{!}} DW {{!}} 01.10.2020|url=https://www.dw.com/en/belarus-tutby-news-site-ban-comes-into-force/a-55114400|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001093515/https://www.dw.com/en/belarus-tutby-news-site-ban-comes-into-force/a-55114400|archive-date=2020-10-01|access-date=2020-10-01|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=en}}</ref>. Міжнародная арганізацыя «[[Рэпарцёры без межаў]]» раскрытыкавала такую палітыку ў адносінах да медыя<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.reporter-ohne-grenzen.de/pressemitteilungen/meldung/kritik-an-lukaschenkos-medienpolitik|title=Kritik an Lukaschenkos Medienpolitik|date=2020-10-06|publisher=[[Рэпарцёры без межаў]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006151951/https://www.reporter-ohne-grenzen.de/pressemitteilungen/meldung/kritik-an-lukaschenkos-medienpolitik|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-06|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2020 года [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] і рэдакцыі шэрагу незалежных СМІ выступілі з сумеснай заявай з нагоды ціску на партал TUT.BY і абмежавання доступу да незалежных сайтаў<ref name="ER1">{{Cite web|date=2020-11-30|title=Друкарня адмаўляецца друкаваць незалежную "Брэсцкую газету"|url=https://euroradio.fm/drukarnya-admaulyaecca-drukavac-nezalezhnuyu-bresckuyu-gazetu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201092848/https://euroradio.fm/drukarnya-admaulyaecca-drukavac-nezalezhnuyu-bresckuyu-gazetu|archive-date=2020-12-01|access-date=2020-12-01|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref><ref name="ER2">{{Cite web|date=2020-11-30|title=Типография отказывается печатать независимую "Брестскую газету"|url=https://euroradio.fm/ru/tipografiya-otkazyvaetsya-pechatat-nezavisimuyu-brestskuyu-gazetu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201093820/https://euroradio.fm/ru/tipografiya-otkazyvaetsya-pechatat-nezavisimuyu-brestskuyu-gazetu|archive-date=2020-12-01|access-date=2020-12-01|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru}}</ref>. У сумеснай заяве [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і яшчэ больш за пяцідзесяці краін і [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі ад 26 кастрычніка 2020 года было сказана, што «нядаўнія захады адносна Tut.by, найбуйнейшага беларускага незалежнага СМІ, павінны спыніцца»<ref>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Joint Statement on the Human Rights Situation in Belarus|url=http://by.usembassy.gov/joint-statement-on-the-human-rights-situation-in-belarus/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028135200/https://by.usembassy.gov/joint-statement-on-the-human-rights-situation-in-belarus/|archive-date=2020-10-28|access-date=2020-10-28|publisher=U.S. Embassy in Belarus|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Сумесная заява аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі|url=http://by.usembassy.gov/be/сумесная-заява-аб-сітуацыі-з-правамі-ч/|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028135013/https://by.usembassy.gov/be/%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D0%B2%D0%B0-%D0%B0%D0%B1-%D1%81%D1%96%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96-%D0%B7-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D1%96-%D1%87/|archive-date=28 кастрычніка 2020|access-date=2020-10-28|publisher=Амбасада ЗША ў Беларусі|language=be|url-status=live}}</ref>. Блогер [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] ў лісце да рэдакцыі «[[Брестская газета|Брестской газеты]]» ў лістападзе 2020 года асудзіў рэпрэсіі ўладаў у адносінах да журналісцкай супольнасці, у прыватнасці тое, што TUT.BY «душаць»<ref>{{артыкул|загаловак=Сергей Тихановский: «Очень переживаю за давление на журналистов и журналистику»|выданне=[[Брестская газета]]|год=2020|мова=ru|месяц=11|чысло=20|дата доступу=2020-11-21|старонкі=8|нумар=47 (936)}}</ref>. Журналістка [[Кацярына Анатольеўна Барысевіч|Кацярына Барысевіч]], якая напісала артыкул пра забітага [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнку]] ў 2020 годзе, была арыштавана ў Мінску 19 лістапада 2020 года<ref>{{Cite web|last=Гуштын|first=Адар'я|date=2020-11-27|title=Журналиста TUT.BY Катерину Борисевич перевели в СИЗО на Володарского. Письма ей почти не доходят|url=https://news.tut.by/society/709395.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130111737/https://news.tut.by/society/709395.html|archive-date=2020-11-30|access-date=2020-11-30|publisher=TUT.BY|language=ru}}</ref>. 2 сакавіка 2021 года была прыгавораная да шасці месяцаў пазбаўлення волі і штрафу ў 100 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]]<ref name="AP news">{{Cite web|title=Belarus journalist sentenced for report on protester’s death|language=en|publisher=[[Associated Press]]|date=2021-03-02|url=https://apnews.com/article/katsiaryna-barysevich-sentenced-belarus-protester-death-1309daeee6882331bbc68181dd2ab868|url-status=live|access-date=2021-03-04}}</ref>. "ТАА «Тут бай Медыя» ў 2019 годзе атрыманы статус рэзідэнта [[Парк высокіх тэхналогій|Парку высокіх тэхналогій]] (ПВТ). Пасля гэтага кампанія стала плаціць меншыя падаткі. Аднак паводле звестак Дэпартамента фінансавых расследаванняў [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі]] Tut.by была атрыманая выручка, не абумоўленая дзейнасцю, дазволенай для рэзідэнтаў ПВТ. На падставе прадастаўленых ДФР звестак аб дапушчаных ТАА парушэннях Назіральнай радай ПВТ 18 мая 2021 года прынята рашэнне аб страце ТАА «Тут бай Медыя» права на падатковыя льготы. Органы фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржкантролю пачалі неадкладныя следчыя і іншыя працэсуальныя дзеянні. У дачыненні да службовых асоб Tut.by распачата крымінальная справа па нясплаце падаткаў у асабліва буйным памеры. [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] у гэты ж дзень заявіла, што Tut.by распаўсюджваў інфармацыю ад фонда салідарнасці «[[Байсол]]», які не мае рэгістрацыі ў Беларусі (хоць зарэгістраваны за мяжой). Чыноўнікі палічылі, што гэтага дастаткова для блакіроўкі сайта. Ператрусы праходзяць у офісах і дома ў многіх журналістаў<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=273104 nn.by]</ref>. Па стане на 25 мая 2021 года па справе TUT.BY 12 чалавек былі змешчаны ў [[Ізалятар часовага ўтрымання|СІЗА]] (генеральная дырэктарка Людміла Чэкіна, галоўная рэдактарка [[Марына Золатава]], рэдактарка Вольга Лойка, намесніца дырэктара Ірына Рыбалка, журналістка Алена Талкачова, галоўная бухгалтарка Анжэла Асад, намесніца галоўнай бухгалтаркі Марыя Новік, галоўная інжынерка Ала Лапатко, намеснік генеральнага дырэктара па тэхнічных пытаннях Аляксандр Дайнека, менеджэр Андрэй Аўдзееў, дырэктар Hoster.by Сяргей Павалішаў, дырэктарка Rocket Data, TAM.BY Дар’я Данілава); тры чалавекі (юрыстка Кацярына Ткачэнка, былая юрыстка Ірына Касцючэнка, удава [[Юрый Анатольевіч Зісер|Юрыя Зісера]] [[Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская|Юлія Чарняўская]]) знаходзіліся пад хатнім арыштам<ref name="Заява" />. 25 мая 2021 года дзевяць арганізацый ([[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]] і іншыя) выступілі з сумеснай заяваю і прызналі ўсіх 15 [[Палітычныя зняволеныя|палітычнымі зняволенымі]]<ref name="Заява">{{Cite web|date=2021-05-25|title=Заява аб прызнанні 15 затрыманых па справе TUT.BY палітычнымі зняволенымі|url=http://spring96.org/be/news/103526|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525092704/https://spring96.org/be/news/103526|archive-date=2021-05-25|access-date=2021-05-25|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language=be}}</ref>. 8 ліпеня 2021 года частка журналістаў TUT.BY, якая засталася на волі, прэзентавала часовы сайт [[Zerkalo.io]]<ref name="zapuskat" />. Паводле рэдакцыі, ён скончыць сваё існаванне, калі TUT.BY зможа легальна аднавіць сваю працу ў Беларусі з усім архівам публікацый<ref name="zapuskat">{{Cite web|date=2021-07-08|title=«Когда независимых медиа в Беларуси становится меньше, пора запускать новые»: Команда TUT.BY запустила Zerkalo.io|url=https://www.b-g.by/news/kogda-nezavisimyih-media-v-belarusi-stanovitsya-menshe-pora-zapuskat-novyie-komanda-tut-by-zapustila-zerkalo-io/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711112226/https://www.b-g.by/news/kogda-nezavisimyih-media-v-belarusi-stanovitsya-menshe-pora-zapuskat-novyie-komanda-tut-by-zapustila-zerkalo-io/|archive-date=2021-07-11|access-date=2021-07-13|publisher=[[Брестская газета]]|language=ru}}</ref>. У той жа дзень доступ да сайту [[Zerkalo.io]] ў Беларусі быў заблакаваны<ref name="Massive">{{Cite web|date=2021-07-08|title=Massive crackdown on independent media throughout Belarus|url=https://belsat.eu/en/news/08-07-2021-massive-crackdown-on-independent-media-in-belarus/|url-status=live|access-date=2021-07-08|publisher=[[Белсат]]|language=en}}</ref>. 13 жніўня [[Суд Цэнтральнага раёна (Мінск)|суд Цэнтральнага раёна Мінска]] на падставе пазовы [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнаў [[экстрэмізм|экстрэмісцкімі]] матэрыялы партала і яго сацыяльных сетак, а таксама «[[Zerkalo.io]]»<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/1547.html Матэрыялы Zerkalo.io і яго сацыяльных сетак (як і TUT.BY) прызналі экстрэмісцкімі]</ref><ref>[https://news.zerkalo.io/economics/1572.html?tg Заява Zerkalo.io: Расцэньваем рашэнне суда як фактычнае забойства журналістыкі і спробу сцерці гісторыю]</ref><ref name=dw1>{{Cite web |url=https://www.dw.com/ru/sud-v-minske-priznal-jekstremistskimi-izdanija-tutby-i-zerkaloio/a-58856506 |title=Суд в Минске признал экстремистскими издания Tut.by и Zerkalo.io |access-date=2021-08-14 |archive-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814085039/https://www.dw.com/ru/sud-v-minske-priznal-jekstremistskimi-izdanija-tutby-i-zerkaloio/a-58856506 |url-status=live }}</ref>. 14 чэрвеня 2022 года Эканамічны суд горада Мінска прызнаў «ТУТ БАЙ МЕДЫЯ» «экстрэмісцкай арганізацыяй»<ref>[https://novychas.online/hramadstva/tut-baj-medyja-pryznali-ekstremisckaj-arhanizac «ТУТ БАЙ МЕДЫЯ» прызналі «экстрэмісцкай арганізацыяй»]</ref>. 17 сакавіка 2023 года ў Мінскім гарадскім судзе быў абвешчаны прысуд: былую гендырэктарку Людмілу Чэкіну і галоўную рэдактарку партала Марыну Золатаву асудзілі на 12 гадоў калоніі агульнага рэжыма<ref>[https://novychas.online/hramadstva/maryna-zolatava-mocnaja-ulada-ne-zmahaecca-z-insz Марына Золатава: Моцная ўлада не змагаецца з іншадумствам]</ref>. У чэрвені 2023 г. МУС Беларусі аб'явіла «Люстэрка», уключаючы яго сайт, сацыяльныя сеткі і лагатып, [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|title=МВД Беларуси объявило «экстремистским формированием» издание «Зеркало», основанное бывшими сотрудниками Tut.by|url=https://meduza.io/news/2023/06/12/mvd-belarusi-ob-yavilo-ekstremistskim-formirovaniem-izdanie-zerkalo-osnovannoe-byvshimi-sotrudnikami-tut-by|website=[[Meduza]]|date=2023-06-12|lang=ru}}</ref>. За стварэнне экстрэмісцкага фарміравання або ўдзел у ім беларускія законы прадугледжваюць крымінальную адказнасць<ref>{{cite web|language=ru|url=https://www.bbc.com/russian/news-59165793|title=Интерпол отказался разыскивать Светлану Тихановскую; Путин и Лукашенко утвердили союзные программы. Главное в Беларуси за неделю|publisher=[[BBC]]|date=2021-11-03|access-date=2021-11-05|archive-date=2021-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105071302/https://www.bbc.com/russian/news-59165793|url-status=live}}</ref>. == Узнагароды і рэйтынгі == * 1-е месца ў намінацыі «Самы папулярны і наведвальны інтэрнэт-партал у РБ» (Міжнародны [https://choice-of-the-year.com/ фестываль-конкурс] «Выбар года — 2002»). * Лепшы нерасійскі сайт у СНД у намінацыі «Інфармацыйны партал» па [https://www.kv.by/archive/index2005292101.htm выніках] інтэрнэт-конкурса «[http://2018.goldensite.ru/ Залаты сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220122221546/http://2018.goldensite.ru/ |date=22 студзеня 2022 }} — 2005». * Спажывецкая намінацыя «Брэнд-лідар» па выніках нацыянальнага апытання ў таварнай групе "Інфармацыйныя інтэрнэт-парталы (конкурс «[https://brendgoda.by/ Брэнд года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220129075051/https://brendgoda.by/ |date=29 студзеня 2022 }}» у 2007−2010, 2012, 2013, 2014 і 2015 гадах). * У 2015 годзе беларускі партал TUT.BY быў названы «Сацыяльна адказным СМІ» за рэгулярнае асвятленне [https://jobs.tut.by/article/16523 КСА-праектаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160823010109/https://jobs.tut.by/article/16523 |date=23 жніўня 2016 }} беларускага бізнесу. * 1-е месца сярод інтэрнэт-парталаў у спажывецкай намінацыі на рэспубліканскім прафесійным конкурсе «Брэнд года» у 2016 і 2017 гадах. * У студзені 2018 года [https://tutby.com/news/5299.html 42.TUT.BY перамог] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180228223412/https://tutby.com/news/5299.html |date=28 лютага 2018 }} у міжнароднай прэміі «Інтэрнэт-медыя» па версіі сэрвіса рэдакцыйнай аналітыкі «Медыятар». * У 2018 годзе галоўны рэдактар TUT.BY [[Марына Золатава]] стала [https://nn.by/?c=ar&i=222312&lang=ru «Чалавекам года»] па версіі выдання «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]». * У красавіку 2019 года Марына Золатава стала лаўрэатам прэміі [https://naviny.by/article/20190409/1554802323-marina-zolotova-stala-laureatom-premii-gonar-zhurnalistyki-imeni-alesya «Гонар журналістыкі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200415015303/https://naviny.by/article/20190409/1554802323-marina-zolotova-stala-laureatom-premii-gonar-zhurnalistyki-imeni-alesya |date=15 красавіка 2020 }} імя [[Алесь Ліпай|Алеся Ліпая]]. Яна ўручаецца журналістам, якія сумяшчаюць прафесійныя дасягненні з грамадзянскім дзеяннем, спрыяючы развіццю медыйнага рынку і станаўленню Беларусі як дэмакратычнай дзяржавы. * У маі 2019 года TUT.BY апынуўся на першым месцы ў вясновым [https://tutby.com/news/5348.html рэйтынгу Media IQ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190620140243/https://tutby.com/news/5348.html |date=20 чэрвеня 2019 }}, які прысвечаны захаванню журналісцкіх стандартаў сярод беларускіх медыя. * 12 жніўня 2021 года прысуджана Прэмія імя {{нп3|Герд Буцэрыўс|Герда Буцэрыўса|ru|Буцериус, Герд}} «{{нп3|Вольная прэса Усходняй Еўропы|Вольная прэса Усходняй Еўропы|ru|Свободная пресса Восточной Европы}}»<ref>{{Cite web|last=Кепински|first=Ольга|date=2021-08-12|title=Все награды Free Media Awards присуждены белорусским журналистам|url=https://ru.euronews.com/2021/08/12/free-media-awards-belarus-journalists|archive-url=https://archive.today/20210812204758/https://ru.euronews.com/2021/08/12/free-media-awards-belarus-journalists|archive-date=12 жніўня 2021|access-date=2021-08-12|publisher=[[euronews]]|language=ru|url-status=live}}</ref>. == Бізнес == У студзені 2002 года з’явілася камерцыйная служба TUT.BY. Яе мэта — аказанне платных і бясплатных паслуг для беларускіх арганізацый: распрацоўка і прасоўванне сайтаў, кансалтынг, хостынг і г.д. Камерцыйная служба забяспечвае прыбытковую частку TUT.BY. На 2021 год асноўным уладальнікам «Тут Бай Медыя» з’яўлялася Яўгенія Чарняўская, дачка [[Юрый Анатольевіч Зісер|Юрыя Зісера]] і [[Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская|Юліі Чарняўскай]]<ref>{{cite web|url=https://www.the-village.me/village/city/news-city/288583-chey-tutby|title=Стало известно, кто основной владелец TUT.BY|date=2021-05-21|publisher=The Village Беларусь|language=ru|url-status=dead|access-date=2 лютага 2022|archive-date=28 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328230901/https://www.the-village.me/village/city/news-city/288583-chey-tutby}}</ref>. == TUT.BY і грамадства == 5-6 кастрычніка 2006 года TUT.BY правёў першую канферэнцыю «[https://di.by/ Дзелавы Інтэрнэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220124084727/https://di.by/ |date=24 студзеня 2022 }}». У чэрвені на партале адкрылася [https://news.tut.by/society/640236.html летняя школа журналістыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190610205846/https://news.tut.by/society/640236.html |date=10 чэрвеня 2019 }} для падлеткаў ад 14 да 20 гадоў. == Статыстыка == * TUT.BY змяшчае 12 рубрык навін і 10 карысных сэрвісаў. * Кожны дзень на сайце выходзіць больш за 200 навін. * Партал ахоплівае 69 % беларускай аўдыторыі ({{num|3681243}} чытача ў месяц).<ref name=tut>{{Cite web|ref=tut|url=https://news.tut.by/society/702489.html|title=Сегодня TUT.BY — 20 лет. Интересные факты о нас и истории сотрудников|last=Беницевич|first=Наталья.|language=ru|publisher=TUT.BY|date=5 кастрычніка 2020 у 11:15|access-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126170204/https://news.tut.by/society/702489.html|archive-date=26 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref> * TUT.BY запускае 43 рэкламныя кампаніі кожны дзень.<ref name=tut/> * Колькасць праглядаў — 10 мільёнаў кожны дзень. * На партал заходзяць 16,5 мільёна ўнікальных карыстальнікаў у месяц. * TUT.BY прытрымліваецца прынцыпаў адкрытасці і празрыстасці. Статыстыка па аўдыторыі і наведвальнасці партала змяшчаецца ў [https://img.tyt.by/tutbycom/n/08/e/mediakit_tut.by_22.04.2019.pdf адкрытым доступе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190530142117/https://img.tyt.by/tutbycom/n/08/e/mediakit_tut.by_22.04.2019.pdf |date=30 мая 2019 }}. * Самы папулярны артыкул на TUT.BY быў прачытаны больш за 1 млн 800 тысяч разоў. Гэта навіна аб тым, як 16 жніўня 2020 года людзі па ўсёй краіне выхадзілі на мітынгі пасля выбараў прэзідэнта: «За Лукашенко — один, против — все остальные. Как по всей стране в воскресенье выходили на митинги. Онлайн». * Першая навіна, якую апублікавалі на TUT.BY, не захавалася. Але другая навіна была пра тое, што Цэнтральнае канструктарскае бюро марскіх тэхналогій «Рубін» і нарвежскае аддзяленне карпарацыі «Halliburton» падпісалі кантракт аб правядзенні аперацыі па ўздыме целаў маракоў з «Курска». Яе прачыталі 3939 разоў, яна была апублікавана 3 кастрычніка 2000 года. * Самы доўгі артыкул за ўсю гісторыю працы партала апублікаваны 20 красавіка 2010 года. У ім {{num|26255}} слоў. Гэта матэрыял прэс-службы прэзідэнта з пасланнем Лукашэнкі беларускаму народу і Нацыянальнага сходу. * У кампаніі станам на 5 кастрычніка 2020 года працавалі 265 чалавек. * На YouTube ёсць канал TUT.BY, які першым з беларускіх медыя перасягнуў адзнаку ў мільён падпісчыкаў. * У запуск партала ў 2000 годзе было інвесціравана ўсяго $ 10 тыс. * За 20 гадоў працы форумаў пад артыкуламі TUT.BY самы актыўны ўдзельнік пакінуў {{num|55463}} каментары (першы быў 7 жніўня 2015 года ў 18.26) == Ацэнкі == Палітычны аналітык [[Аляксандр Класкоўскі]] адзначыў, што TUT.by быў не проста СМІ, нейкім медыйным рэсурсам, гэта быў феномен у жыцці Беларусі, унікальны прыклад паспяховага бізнес-праекту ў медыйнай сферы ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму. == Гл. таксама == * [[LookByMedia]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://savetutby.info savetutby.info] * [https://zerkalo.io zerkalo.io] * [http://www.tut.by/ TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518082035/http://www.tut.by/ |date=18 мая 2021 }} — беларускі інфармацыйны партал. * TUT.BY у [https://www.facebook.com/tut.by/ Facebook] * TUT.BY у [https://vk.com/tutby VK] * TUT.BY у [https://twitter.com/tutby Twitter] * TUT.BY у [https://www.instagram.com/tutbylive/ Instagram] * TUT.BY у [https://www.youtube.com/user/TUTBYtv Youtube] * TUT.BY у [https://chats.viber.com/tut.by/en Viber] * TUT.BY у [https://t.me/tutby_official Telegram] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларускія інтэрнэт-парталы}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сэрвісы электроннай пошты]] [[Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»]] [[Катэгорыя:TUT.BY]] 2dl1j6vmnvhmq8mz1zumnmr98zn3yk8 Віленская губерня 0 25470 5149318 5126986 2026-05-31T15:37:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149318 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Віленская губерня |Арыгінальная назва = Виленская губернія |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |Герб = Coat of arms of Vilna Governorate 1878.svg |Сцяг = |Краіна = [[Расійская імперыя]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = [[Вільнюс|Горад Вільнюс]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1 550 057 |Год перапісу = 1909 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Vilna Governorate Map (1897).jpg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Віленская губерня''' (1795—1796, 1801—1920) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка рэгіянальнага ўзроўню, утворана ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзела Рэчы Паспалітай]] (1795). Губерня ўваходзіла ў склад [[Літоўскае генерал-губернатарства|Літоўскага (Віленскага) генерал-губернатарства]], а таму была складовай часткай [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]] Расійскай імперыі. Цэнтрам быў горад [[Вільнюс|Вільня]]. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя пераўтварэнні == Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзела Рэчы Паспалітай]] [[14 снежня]] [[1795]] г. захопленыя тэрыторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], якія яшчэ з [[30 кастрычніка]] [[1794]] г. падпарадкоўваліся літоўскаму генерал-губернатару Рапніну, былі падзелены на [[Слонімская губерня|Слонімскую]] (тэрытарыяльна правобраз будучай [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]) і Віленскую губерні і засталіся пад кіраваннем [[Літоўскае генерал-губернатарства|літоўскага генерал-губернатара]]<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17417.</ref>. Першапачаткова з 1795 г. падзялялася на паветы: * [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскі]] * [[Браслаўскі павет (Расійская імперыя)|Браслаўскі]] (з 1806 г. — [[Новааляксандраўскі павет|Новааляксандраўскі]]) * [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскі]] * [[Вількамірскі павет (Расійская імперыя)|Вількамірскі]] * [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Завілейскі (у 1842 г. перайменаваны ў Свянцянскі)]] * [[Ковенскі павет (Расійская імперыя)|Ковенскі]] * [[Расіенскі павет|Расіенскі]] * [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкі]] * [[Панявежскі павет (Расійская імперыя)|Упіцкі]] (Панявежскі) * [[Цельшаўскі павет|Цельшаўскі]] * [[Шавельскі павет|Шавельскі]] [[Файл:Division of Vilno Governorate within 1795-1842.jpg|thumb|Cтаронка з артыкула [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Ганорыя Кіркора]] «Этнографический взгляд на Виленскую губернию» (1858)]] [[18 чэрвеня]] [[1796]] г. літоўскі генерал-губернатар князь Мікалай Рапнін спланаваў рэарганізацыю падначаленай яму тэрыторыі ў Віленскае і Слонімскае намесніцтвы<ref>''Анішчанка, Я. К.'' Інкарпарацыя… С. 383.</ref>. Указ імператрыцы Кацярыны ІІ ад [[8 жніўня]] [[1796]] г. Рапніну загадваў стварыць Віленскае і Слонімскае намесніцтвы, але па прычыне смерці імператрыцы яны не былі створаны<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 23, № 17494, 17525.</ref>. Падчас адміністрацыйна-тэрытарыяльных рэформ [[Павел I (імператар расійскі)|Паўла I]] паводле ўказа ад [[12 снежня]] [[1796]] г. Віленская і Слонімская губерні аб’ядноўваліся ў адну [[Літоўская губерня|Літоўскую губерню]] (1796—1801) з цэнтрам у [[Вільнюс|Вільні]]. Літоўская губерня ўваходзіла ў склад [[Літоўскае генерал-губернатарства|Літоўскага генерал-губернатарства]] (з адной Літоўскай губерняй)<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 24, № 17634.</ref>. Расійскі імператар (1801—1825) [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр I]] сваім указам ад 9 (21) верасня 1801 г. падзяліў [[Літоўская губерня|Літоўскую губерню]] на дзве — Літоўска-Віленскую губерню (1801—1840) і [[Гродзенская губерня|Літоўска-Гродзенскую губерні]] (1801—1840), якія ўвайшлі ў склад [[Літоўскае ваеннае губернатарства|Літоўскага ваеннага губернатарства]] (1801—1830) з цэнтрам у Вільні<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 26, № 20004.</ref>. У 1819 г. прыморскае мястэчка [[Паланга]] з акругай са складу Цельшаўскага павета былі перададзены ў склад [[Курляндская губерня|Курляндскай губерні]], але ў 1827 г. зноў вернуты ў склад Літоўска-Віленскай губерні, а пасля [[23 красавіка]] [[1829]] г. зноў уключана ў склад Курляндскай губерні<ref>Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния… С. 22.</ref>. [[18 ліпеня]] [[1840]] г. расійскі імператар [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалай I]] загадаў Сенату перайменаваць Літоўска-Віленскую губерню ў Віленскую губерню (1840—1917), а Літоўска-Гродзенскую губерню ў Гродзенскую губерню<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі. Т. 15, аддзяленне 1, № 13678; История Литовской ССР… С. 176; Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — T. 28. — С. 997.</ref>. [[18 снежня]] [[1842]] г. са складу Віленскай губерні былі вылучаны паветы з пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам губерні, з якіх была створана [[Ковенская губерня]] (1842—1917)<ref>Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор другі, Т. 17, аддзял. 2, № 16347.</ref>, атрымаўшая неафіцыйную назву [[Жамойць|«Самагіція» («Жамойць», «Жмудзь»)]]<ref>''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае… С. 4, 20, 22; ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России… С. 180—181.</ref><ref>История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — С. 112.</ref>. У складзе Віленскай губерні засталіся Віленскі, Ашмянскі, [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі]] (былы Завілейскі) і Троцкі паветы, а таксама перададзеныя з Гродзенскай губерні [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі павет]], а з [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] — [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі]] і [[Дзісенскі павет (Расійская імперыя)|Дзісенскі паветы]]. <gallery perrow="5"> File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 24366 - p 370 - 1810 AD.jpg|''Імператарскі ўказ Сенату аб базыліянскім духоўным ордэне і вучылішчах, ім трыманых''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №24366 (фрагмент), 1810 год File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii. Sobranie 1 T 31 nr 24370 - p0378.jpg|Палажэнне 6 кастрычніка 1810 г. ''Аб размежаванні Літоўска-Віленскай губерні''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №24370. File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 667 - 1811 AD.jpg|''Указ Сената аб заснаванні ў Гродзенскай губерні асаблівых судоў для размежавання зямель''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (пачатак), 1811 год File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii - Т 31 nr 25665 - p 668 - 1811 AD.jpg|''Указ Сената аб заснаванні ў Гродзенскай губерні асаблівых судоў для размежавання зямель''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 31, №25665 (заканчэнне), 1811 год File:Polnoe sobranie zakonov Rossijskoj imperii. Sobranie 1 Т 32 nr 25005 - p0199.jpg|Меркаванне Дзяржаўнага Савета 18 снежня 1811 г. ''Аб распаўсюджанні палажэння пра размежаванне Віленскай губерні і на Мінскую губерню''. Поўны збор законаў Расійскай імперыі. Збор першы. Т. 32, №25005. File:Vitebsk district marshal of nobility Waclaw Kossow certificate to Victor Gejnysz - page 1 - 1813 AD.JPG|Пасведчанне віцебскага павятовага маршалка Вацлава Косава музычнаму артысту шляхціцу Вількамірскага павета Літоўска-Віленскай губерні Віктару Гейнышу, 27 жніўня 1813 г. ''(пярэдняя старонка)'' File:Vitebsk district marshal of nobility Waclaw Kossow certificate to Victor Gejnysz - page 2 - 1813 AD.JPG|Пасведчанне віцебскага павятовага маршалка Вацлава Косава музычнаму артысту шляхціцу Вількамірскага павета Літоўска-Віленскай губерні Віктару Гейнышу, 27 жніўня 1813 г. ''(адваротная старонка)'' File:Document of Minsk governorship office about noble election - 1 - 1814 AD.jpg|Рашэнне Мінскага губернскага праўлення аб скліканні схода дваранства губерні для правядзення дваранскіх выбараў і накіраванні аб тым аб'явы ў [[Віленскі ўніверсітэт|Літоўска-Віленскі імператарскі ўніверсітэт]] для надрукавання ў газеце [[Kurier Litewski (1793)|«Kurier Litewski»]], 12 ліпеня 1814 г. ''(фрагмент)'' File:1820 Виленская Губерния.jpg|Літоўска-Віленская губерня (1801—1840), карта 1820 г. File:Vilna Governorate Map (1897).jpg|Віленская губерня (1842—1917), карта 1897 г. </gallery> 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] беларуская частка Віленскай губерні абвяшчалася часткай [[БНР]]. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі большая частка Віленскай губерні (без Вільні) увайшла ў [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Беларускую ССР]], а 27 лютага 1919 года было аформлена стварэнне [[ЛітБел ССР]]. Пасля 1920 года [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскі]], [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі]], [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкі]], [[Віленскі павет (Расійская імперыя)|Віленскі]], [[Браслаўскі павет (Расійская імперыя)|Браслаўскі]] і [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі]] паветы поўнасцю ці часткова ахоплівала [[Сярэдняя Літва]], астатняя тэрыторыя адышла да Літвы і Польшчы, невялікая частка Вілейскага павета — да БССР. == Насельніцтва == На 1897 год насельніцтва губерні налічвала 1591,2 тысяч чалавек, у тым ліку гарадскога насельніцтва 198 тысяч чалавек. З іх [[каталікі|каталікоў]] 59 %, [[праваслаўе|праваслаўных]] 26 %, [[іудаізм|іудзеяў]] 13 %<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_rel_97.php?reg=27 Демоскоп Weekly — Дадатак. Даведнік статыстычных паказчыкаў<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref> [[Файл:Ethnographic map of Vilno governorate of Russian empire - made by an officer A. Koreva - 1861 AD.jpg|thumb|Тэндэнцыйная этнаграфічная карта Віленскай губерні (у кнізе «Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния»), зробленая афіцэрам Генеральнага штаба Расійскай імперыі А. Коравам, 1861 г. Мяжа паміж літоўцамі і нелітоўскім насельніцтвам была праведзена на падставе канфесійнай прыкметы: [[каталіцызм|каталіцкае]] насельніцтва было аўтаматычна аднесена да «літоўцаў», а [[праваслаўе|праваслаўнае]] насельніцтва было аднесена да славян — «беларусаў», «[[крывічы|крывічоў]]» (славянскага племені з часоў [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]) і «чарнарусаў»<ref>''Анисимов, В.'' Виленская губерния / В. Анисимов // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1912. — Т. 10: Вех — Воздух. — С. 157—158.</ref>]] Нацыянальны склад паводле перапісу 1897 года:<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=87 Демоскоп Weekly — Дадатак. Даведнік статыстычных паказчыкаў<!-- Загаловак дададзены ботам -->]</ref>: {| class="wikitable sortable" |- ! Павет ! [[беларусы]] ! [[літоўцы]] ! [[яўрэі]] ! [[палякі]] ! [[рускія|вялікарусы]] |- | Губерня ў цэлым | '''56,1 %''' | 17,6 % | 12,7 % | 8,2 % | 4,9 % |- | Вілейскі | '''86,9 %''' | 0,1 % | 9,5 % | 2,5 % | 0,9 % |- | Віленскі | '''25,8 %''' | 20,9 % | 21,3 % | 20,1 % | 10,4 % |- | Дзісненскі | '''81,1 %''' | 0,3 % | 10,1 % | 2,4 % | 5,9 % |- | Лідскі | '''73,2 %''' | 8,7 % | 12,0 % | 4,7 % | 1,2 % |- | Ашмянскі | '''80,0 %''' | 3,7 % | 12,1 % | 1,7 % | 2,3 % |- | Свенцянскі | '''47,5 %''' | 33,8 % | 7,1 % | 6,0 % | 5,4 % |- | Троцкі | 15,7 % | '''58,1 %''' | 9,5 % | 11,3 % | 4,6 % |} == Вядомыя асобы == * [[Язэп Гайлевіч]] * [[Францішак Карлавіч Будзька]] * [[Адам Лісоўскі]] * [[Канстанцін Аляксееўскі]] * [[Георгій Георгіевіч Замыслоўскі]] == Гл. таксама == * [[Літоўская губерня]] {{зноскі}} == Літаратура == * ''Анисимов, В.'' Виленская губерния / В. Анисимов // Энциклопедический словарь Русского библиографического института Гранат. — Москва: Изд. тов. А. Гранат и К°, 1912. — Т. 10: Вех — Воздух. — С. 153—171. * ''Арсеньев, К.'' Статистические очерки России / К. Арсеньев. — Санкт-Петербург : Тип. Импер. академии наук, 1848. — 503 с. * Живописная Россия: Отечество наше в его земельном, историческом, племенном, экономическом и бытовом значении: Литовское и Белоруское Полесье / под общ. ред. П. П. Семенова. — репринт. воспр. изд. 1882 г. — Минск : БелЭн, 1993. — 550 с. * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — М. : Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * История Литовской ССР / А. Таутавичюс, Ю. Юргинис, М. Ючас и др.; Ред. колл. Б. Вайткявичюс (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс : Мокслас, 1978. — 676 с. * История Литвы / А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. — Вильнюс : Eugrimas, 2013. — 318 с. * ''[[Адам Ганоры Кіркор|Киркор, А.]]'' [http://pawet.net/files/kirkor1.djvu Этнографический взгляд на Виленскую губернию] / А. Киркор // Этнографический сборник, издаваемый Императорским Русским географическим обществом. — Санкт-Петербург : Тип. Э. Праца, 1858. — С. 115—276. * {{Крыніцы/БЭ|4|Віленская губерня|Кісялёў, Г.}} * ''Корнилов, И.'' Русское дело в Северо-Западном крае. Материалы для истории Виленского учебного округа преимущественно в муравьевскую эпоху / И. Корнилов. — Санкт-Петербург : Тип. А. Лопухина, 1901. — 420 с. * [http://www.runivers.ru/upload/iblock/b3d/Book_4_Tom_3_Vilenskaya.pdf Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Виленская губерния] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924131928/http://www.runivers.ru/upload/iblock/b3d/Book_4_Tom_3_Vilenskaya.pdf |date=24 верасня 2015 }} / сост. А. Корева. — Санкт-Петербург : Тип. И. Огризко, 1861. — 804 с. * Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба. Ковенская губерния / сост. Д. Афанасьев. — Санкт-Петербург : Общественная польза, 1861. — 745 с. * ''Rodkiewicz, W.'' Russian Nationality Policy in the Western Provinces of the Empire (1863—1905) / W. Rodkiewicz. — Lublin: Scientific Society of Lublin, 1998. — 257 s. * Żmudź / Encyklopedia Powszechna. — Warszawa : S. Orgelbrand, 1868. — T. 28 (Wybrzeże-Żyżmory). — S. 973—997. == Спасылкі == {{Commons|Category:Vilno Governorate}} * [http://www.runivers.ru/lib/book3130/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140530161039/http://www.runivers.ru/lib/book3130/ |date=30 мая 2014 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3136/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Второе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308003703/http://www.runivers.ru/lib/book3136/ |date=8 сакавіка 2016 }} // Руниверс * [http://www.runivers.ru/lib/book3139/ Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Третье] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110819174043/http://runivers.ru/lib/book3139/9995/ |date=19 жніўня 2011 }} // Руниверс {{Віленская губерня}} {{Адміністрацыйны падзел Расійскай імперыі}} [[Катэгорыя:Віленская губерня| ]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі (1795—1918)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Літвы]] mnvzi6sc05m5vt9pgncqc69kcr85tmh Напалеон Орда 0 26252 5149439 5084971 2026-06-01T04:08:06Z ~2026-32557-16 169092 /* */ 5149439 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Орда}} {{Мастак |імя = Напалеон Орда |імя пры нараджэнні = Напалеон Мацей Тадэвуш Орда |партрэт =Napoleon Orda (58971).jpg |дата нараджэння = |дата смерці = |жанр =[[жывапіс]] (малюнак) |вікісховішча = |месца нараджэння= }} '''Напалеон Орда''' ({{lang-pl|Napoleon Mateusz Tadeusz Orda}}; {{ДН|11|2|1807}}, в. [[Варацэвічы]] Кобрынскага павета Гродзенскай губерні — {{ДС|26|4|1883}}, {{МС|Варшава||}}, [[Царства Польскае]], [[Расійская імперыя]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[мастак]], кампазітар, піяніст і педагог. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === [[Файл:Юзэфа з Бутрымовічаў Орда.jpg|міні|злева|Маці Юзэфа з Бутрымовічаў Орда.]] Нарадзіўся [[11 лютага]] [[1807]] года ў радавым маёнтку [[Варацэвічы]] [[Кобрынскі павет (Расійская імперыя)|Кобрынскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] (цяпер вёска ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]) у сям’і палескай шляхты. Яго бацька — Міхал, паводле адукацыі інжынер-фартыфікатар, амаль увесь час працаваў на будаўніцтве дарог і каналаў, у час [[Падзелы Рэчы Паспалітай|падзелаў]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] з’яўляўся [[Маршалак павятовы|маршалкам]] [[Кобрынскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Кобрынскага павета]]. Пачатковую адукацыю мастак атрымаў у родным доме. З існых крыніц дакладна невядома<ref name="nestyarchuk18">{{Кніга|аўтар=Л. М. Несцярчук. |загаловак=Напалеон Орда. Шлях да Бацькаўшчыны : кніга-альбом|месца=Мн.|выдавецтва=Маст. літ.|год=2009|старонкі=18|isbn=}}</ref>, ці былі ў іх доме [[гувернёр]]ы; хутчэй за ўсё так, але галоўным яго выхавальнікам і дарадцай на працягу ўсяго жыцця была маці — Юзафіна, дачка пінскага суддзі і мечніка [[Мацей Бутрымовіч|Мацея Бутрымовіча]]. Яна валодала [[французская мова|французскай мовай]] і была таленавітай піяністкай<ref name="nestyarchuk18" />. Юзафіна вучылася граць на клавіры ў запрошанага ў нясвіжскі тэатр чэшскага кампазітара і клавесініста [[Францішак Яржомбка|Францішка Яржомбкі]]<ref>Дадиомова О. Указ. соч.{{удакладніць}} С. 113.</ref>. А першыя ўрокі ігры на фартэпіяна свайму сыну, будучаму кампазітару, яна дала сама. === Далейшае жыццё: паўстанне, эміграцыя і вяртанне на Радзіму === Скончыў [[Свіслацкая гімназія|Свіслацкую гімназію]]. У 1823 годзе паступіў у [[Віленскі ўніверсітэт]]. Але за ўдзел у тайным студэнцкім таварыстве «Заране» быў арыштаваны і выключаны з універсітэта. Удзельнічаў у [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанні 1830—1831 гадоў]], падчас якога камандаваў партызанскай адзінкай, атрымаў чын капітана і быў узнагароджаны крыжом [[Virtuti Militari]] за бітву пад [[Коцк]]ам. Пасля падаўлення паўстання эміграваў у [[Францыя|Францыю]]. Там пазнаёміўся з [[Фрыдэрык Шапен|Фрэдэрыкам Шапенам]], у якога браў урокі музыкі. Напісаў шэраг твораў для [[фартэпіяна]] (рамансы, паланэзы, серэнады, мазуркі). У сярэдзіне 1830-х гадоў — дырэктар Італьянскай оперы ў Парыжы. Вучыўся ў студыі [[П. Жэрар]]а ў [[Парыж]]ы і ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]]. З 1856 года жыве ў Варацэвічах, [[Гродна|Гродне]], на Валыні. Пакінуў па сабе архітэктурныя замалёўкі вёсак, маёнткаў, замкаў, палацаў, гарадоў [[Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]] і [[Украіна|Украіны]]. === Напалеон Орда і Гродна === Некаторыя даследчыкі лічаць, што Орда жыў у Гродне ў 1863—64 гадах. Дакладна вядома, што з 15 мая 1866 па красавік 1867 ён знаходзіўся ў [[Гродзенская турма|гродзенскай турме]] па падазрэнні ва ўдзеле ў паўстанні 1863 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/napaleon-orda/|title=Н - Напалеон Орда. 5 фактаў пра мастака, што быў гродзенцам не заўжды па сваёй волі|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2024-02-27|access-date=2024-02-27}}</ref>. Як мінімум тры малюнкі Орды зробленыя з двара гродзенскай вязніцы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://styl.hrodna.life/archive/9093|title=Топ-7 палітвязняў гарадзенскай турмы – Твой стыль|date=2012-11-16|access-date=2024-02-27|archive-date=19 студзеня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119182710/https://styl.hrodna.life/archive/9093|url-status=dead}}</ref>. Некаторыя гродзенскія малюнкі Орда, верагодна, маляваў па памяці, знаходзячыся пазней у [[Кобрын]]е. Іншыя, імаверна, былі намаляваныя з тэрыторыі [[Новы замак (Гродна)|Новага замка]]. Гэта адбывалася ў час знаходжання ў гродзенскай турме, калі мастак захварэў і быў пераведзены ў шпіталь, які знаходзіўся ў замку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2022/12/01/grodno-sam-i-o-sebe/|title=“Гродно сам и о себе” – выставка видов города последних 100 лет работает в Новом замке|last=HL|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2022-12-01|access-date=2024-02-27}}</ref>. Агулам ён намаляваў больш за 30 відарысаў з выявамі архітэктурных збудаванняў Гродна: як адметных помнікаў, так і шараговай забудовы<ref>{{Артыкул|аўтар=Вітаўт Чаропка|загаловак=Творчы геній Напалеона Орды|год=2007|выданне=Беларускі Гістарычны Часопіс|нумар=2}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/collections/orda/hrodnamensk/%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%96_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%96.html|title=Беларусь у малюнках Напалеона Орды: Гродзенская і Мінская губерні|website=pawet.net|access-date=2024-02-27}}</ref>. У час побыту ў Гродне Орда спыняўся ў доме Румеляў на вуліцы Манастырскай. Ён стаяў у двары сённяшняга дома па вуліцы Давыда Гарадзенскага, 2, недалёка ад Свята-Раства-Багародзіцкай царквы. Сям’я Румеляў мела там вялікі двор з садам. Пра Орду ўзгадваў у сваіх мемуарах Юліуш Румель<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://supron-licvin.livejournal.com/139432.html|title=Які быў гродзенскі адрас Напалеона Орды?|first=Мечыслаў|last=Супрон|website=supron-licvin.livejournal.com|access-date=2024-02-27|last2=supron_licvin|first2=Блог гарадзенскага краязнаўцы}}</ref>. Далейшы лёс таксама быў звязаны з Гроднам: у рапарце пінскага спраўніка мінскаму губернатару ад 7 красавіка 1880 года напісана, што ''«па вяртанні ў Расію па недаказанасці праў дваранства Напалеон Орда залічаны да мяшчан горада Гродна»''<ref name=":0" />. == Творчасць == Наведаў шмат мясцін Беларусі, [[Украіна|Украіны]], [[Польшча|Польшчы]], Літвы. Замалёўваў пейзажы і будынкі, звязаныя з жыццём вядомых людзей. Даў абяцанне намаляваць усе замкі Беларусі, пакуль яны не разбурыліся. == Уплыў на культуру == Выявы [[Мірскі замак|Мірскага]] і [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Нясвіжскага]] замкаў, замаляваныя Напалеонам Ордам, былі выкарыстаны для афармлення беларускіх грашовых купюраў. == Памяць == [[Файл:Napaleon Orda (silver coin, reverse).gif|thumb|Памятная манета [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|НБ Беларусі]], прысвечаная 200-годдзю з народзінаў Напалеона Орды.]] Імем Напалеона Орды названы вуліцы ў [[Мінск]]у<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=9920 У Мінску з’явіліся мікрараён Брылевічы і вуліца Ігнатоўскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110929171141/http://nn.by/index.php?c=ar&i=9920 |date=29 верасня 2011 }} // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», 2 ліпеня 2007.</ref>, [[Брэст|Брэсце]] і [[Гродна|Гродне]]<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=55051 У Гродна з’явяцца вуліцы Агінскага, Багушэвіча, Караткевіча і Орды] // «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», 20 мая 2011.</ref>. У верасні [[2018]] года імя Напалеона Орды прысвоена Пінскай мастацкай школе<ref>[https://www.sb.by/articles/pinskoy-khudozhestvennoy-shkole-prisvoeno-imya-napoleona-ordy.html Пинской художественной школе присвоено имя Наполеона Орды] {{ref-ru}}</ref>. Выява [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Нясвіжскага замка]] [[Радзівілы|Радзівілаў]] рукі мастака была змешчана на другой па намінале беларускай банкноце ўзору 2000 года ([[100 000 беларускіх рублёў|100 000 рублёў]]). У [[1997]] годзе ў цэнтры горада [[Іванава]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] пастаўлены адзіны ў Еўропе помнік Напалеону Орду (скульптар І. Голубеў, архітэктар [[В. Касяк]]). Дзейнічае [[Раённы музейны комплекс Напалеона Орды]] ў вёсцы [[Варацэвічы]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]. 26 лістапада 2021 года была адкрыта для наведвальнікаў адноўленая сядзіба Ордаў ва ўрочышчы Чырвоны Двор, дзе нарадзіўся Напалеон Орда<ref>{{cite web|url=http://napoleon.museum.by/node/59931|title=Открытие экспозиции «Усадебный дом Наполеона Орды в урочище Красный Двор»|lang=ru|date=27 студзеня 2022}}</ref>. 200-годдзе: * У лютым [[2007]] года былі выпушчаны памятныя сярэбраныя (20 рублёў, 5 тысяч штук) і медна-нікелевыя (1 рубель, 7 тысяч штук) манеты «Напалеон Орда. 200 год», прысвечаныя юбілею мастака і кампазітара<ref>{{cite web|datepublished=05.02.2007|url=http://www.belta.by/by/print?id=136300|title=Нацбанк Беларусі 6 лютага 2007 года ўводзіць у абарачэнне памятныя манеты «Напалеон Орда. 200 год»|publisher=БЕЛТА|accessdate=15 августа 2008|lang=be|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100122232225/http://www.belta.by/by/print?id=136300|archivedate=2010-01-22}}</ref>. * У культурна-асветніцкім цэнтры сучаснага мастацтва імя Язэпа Драздовіча праходзіла выстаўка па выніках пленэру, які праходзіў на [[Глыбоцкі раён|Глыбоччыне]] з 25 снежня, прысвечаная 200-годдзю з дня нараджэння Напалеона Орды<ref>{{Cite web |url=http://news.vitebsk.cc/2007/09/25/svet-napaleona-ordyi-vachyima-belaruskih-mastakow/ |title=Свет Напалеона Орды вачыма беларускіх мастакоў |access-date=2 ліпеня 2019 |archive-date=4 лістапада 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104131910/http://news.vitebsk.cc/2007/09/25/svet-napaleona-ordyi-vachyima-belaruskih-mastakow/ |url-status=dead }}</ref>. [[11 лютага]] [[2010]] года кампанія [[Google]] адзначыла народзіны Напалеона Орды, змясціўшы [[Google Doodle|адмысловае лога]] з малюнкам мастака [[палац Чацвярцінскіх (Гродна)|палаца Чацвярцінскіх]] у [[Гродна]] на сваім пошукавым сэрвісе<ref>[http://www.euroradio.fm/by/1122/subscr/43945/ «Google» павіншаваў беларусаў з угодкамі Напалеона Орды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120415150833/http://euroradio.fm/by/1122/subscr/43945/ |date=15 красавіка 2012 }} // [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], 11 лютага 2010.</ref>. <gallery widths="150" heights="150" perrow="4" caption="Працы Напалеона Орды"> Файл:Białyničy, Rynak. Бялынічы, Рынак (N. Orda, 1877) (2).jpg|[[Бялынічы]], касцёл і манастыр [[кармеліты|кармелітаў]] Файл:Orda Troki.jpg|[[Тракай|Трокі]] ([[1877]]) Файл:MohylewNO.jpg|[[Магілёў]] ([[1877]]) Файл:Dukora.jpg|Дукора, палац [[Агінскія|Агінскіх]] Файл:Lohojsk.jpg|[[Лагойск]] Файл:Werki1877.jpg|[[Вяркяйскі палац]], [[Вільнюс|Вільня]] Файл:Mirski zamak. Мірскі замак (N. Orda, 1877).jpg|[[Мірскі замак]] ([[1876]]) Файл:Orda Kazimierz.jpg|Руіны замка ў [[Казімеж Дольны|Казімежы]] ([[1870]]) Файл:Horadnia, Haradnica, Čaćviarcinski. Горадня, Гарадніца, Чацьвярцінскі (N. Orda, 1861-69).jpg|Палац Чацвярцінскіх у [[Гродна|Гродне]] ([[1861]]-[[1869]]) </gallery> {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Napoleon Orda}} * [http://szliachta.org/p07_art/orda01-05/orda01.html Напалеон Орда ў Юркавым куточку] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111111437/http://szliachta.org/p07_art/orda01-05/orda01.html |date=11 студзеня 2012 }} * [http://pawet.net/collections/orda/Напалеон_Орда.html Напалеон Орда на pawet.net] * [http://vandrouka.by/2011/puteshestviya-napoleona-ordyi/ Падарожжы Напалеона Орды на мапе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110929153615/http://vandrouka.by/2011/puteshestviya-napoleona-ordyi/ |date=29 верасня 2011 }} * [http://vandrouka.by/2011/vorotsevichi-muzey-napoleona-ordyi/ Музейны комплекс Напалеона Орды ў Варацэвічах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111211014951/http://vandrouka.by/2011/vorotsevichi-muzey-napoleona-ordyi/ |date=11 снежня 2011 }} * [http://adradjency.narod.ru/zmagary/orda.html ОРДА Напалеон] * [http://harodnia.com/h02.php Гродна на малюнках Напалеона Орды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110517025151/http://harodnia.com/h02.php |date=17 мая 2011 }} * [http://imago.by/album-raz/orda-k.html Выбраныя літаграфіі Напалеона Орды на imago.by] * {{YouTube|title = Мастацкі подзвіг Напалеона Орды|id = RZRVdtlPmsU}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Орда Напалеон}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віленскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Удзельнікі паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] [[Катэгорыя:Навучэнцы Свіслацкай гімназіі]] [[Катэгорыя:Піяністы Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Іванаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Напалеон Орда| ]] 5tf3uzzj4xatup03mumrkd75xa8wfca Геаграфія Албаніі 0 27132 5149502 4420462 2026-06-01T09:49:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149502 wikitext text/x-wiki [[File:Albania map-ru.svg|thumb|Фізічная карта Албаніі]] [[Албанія]] размешчана ў заходняй частцы [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]] ў паўднёва-ўсходняй [[Еўропа|Еўропе]]. Краіна мае сухапутныя межы з [[Чарнагорыя]]й на паўночным захадзе, з часткова прызнанай Рэспублікай [[Рэспубліка Косава|Косава]] на паўночным усходзе, з [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніяй]] на ўсходзе і з [[Грэцыя]]й на поўдні і паўднёвым усходзе. Ад [[Італія|Італіі]] краіну аддзяляе [[праліў Атранта]] шырынёй у 72 км. Албанія абмываецца [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным морам]] на захадзе і [[Іанічнае мора|Іанічным морам]] на паўднёвым захадзе. Большую частку тэрыторыі Албаніі займаюць сярэдневысокія горы. Клімат узбрэжжа субтрапічны міжземнаморскі, у гарах — умераны кантынентальны. Памежныя азёры — [[Скадарскае возера|Скадарскае]], [[Ахрыдскае возера|Ахрыдскае]], [[Прэспа]] — маюць вялікія памеры і славяцца сваёй прыгажосцю. Прыродныя раслінны і жывёльны свет захаваліся лепш, чым у іншых міжземнаморскіх краінах. Уражвае разнастайнасць ландшафтаў у краіне плошчай (28 748 км²) меншай нават за [[Магілёўская вобласць|Магілёўскую вобласць]]. == Геаграфічнае становішча == [[Файл:Coastline in Albania.jpg|thumb|left|Берагавая лінія ў паўднёвай Албаніі]] Плошча Албаніі складае 28,7 тыс. км² — трохі менш за [[Бельгія|Бельгію]] і [[Арменія|Арменію]] і крыху больш за Паўночную Македонію. Размешчана ў заходняй частцы [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]]. Албанія выцягнутая на 340 км з поўначы на поўдзень і на 150 км з захаду на ўсход. Агульная працягласць мяжы краіны складае 2508 км. Мае сухапутныя межы з [[Чарнагорыя]]й на паўночным захадзе, з часткова прызнанай Рэспублікай [[Рэспубліка Косава|Косава]] на паўночным усходзе, з [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніяй]] на ўсходзе і з [[Грэцыя]]й на поўдні і паўднёвым усходзе. Ад [[Італія|Італіі]] краіну аддзяляе [[праліў Атранта]] шырынёй у 72 км у самым вузкім месцы. Албанія абмываецца [[Адрыятычнае мора|Адрыятычным морам]] на захадзе і [[Іанічнае мора|Іанічным морам]] на паўднёвым захадзе, якія з'яўляюцца часткамі [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]]. Агульная даўжыня марскога ўзбярэжжа 362 км. У Адрыятычным моры Албаніі належыць востраў Сазані. === Межы === {{Карта Албаніі}} Калі не лічыць берагавой лініі, то варта прызнаць, што ўсе межы Албаніі былі праведзеныя штучна. У асноўным яны былі вызначаныя на канферэнцыі амбасадараў вялікіх дзяржаў у [[Лондан]]е ([[1912]]—[[1913]]). Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Албанія апынулася акупаваная [[Італія|італьянскімі]], [[Сербія|сербскімі]], [[Грэцыя|грэчаскімі]] і [[Францыя|французскімі]] войскамі, але ў [[1921]] годзе дзяржавы-пераможцы ў асноўным пацвердзілі раней усталяваныя межы. Межы праводзіліся такім чынам, каб аддзяліць тэрыторыі кампактнага пражывання [[албанцы|албанцаў]] ад суседніх народаў — [[сербы|сербаў]], [[чарнагорцы|чарнагорцаў]] і [[грэкі|грэкаў]], імкнучыся пры гэтым максімальна ўлічваць інтэрасы ўсіх бакоў і, пры магчымасці, выкарыстаць пры правядзенні межаў самыя прыкметныя элементы рэльефу. Пры гэтым азёрны край заходняй Македоніі быў падзелены паміж трыма дзяржавамі — Албаніяй, Грэцыяй і Каралеўствам Югаславія. Падзел азёрнага края паміж трыма дзяржавамі рабіўся такім чынам, каб кожны з бакоў атрымаў сваю долю нізін, прылеглых да азёр. Такі штучны падзел, зразумела, паўплываў на прасціранне меж у паўночным і паўднёвым кірунку ад азёр. Мяжа, што ідзе да поўначы, мае адпавядаць лініі горнага хрыбта на ўсходзе, але ляжыць прыкладна за 16 — 32 км ад [[водападзел]]а. Мяжа Албаніі на крайняй поўначы і паўночным усходзе — там, дзе яна праходзіць па горных раёнах, — праведзеная такім чынам, што злучае найбольш высокія кропкі рэльефу і паўтарае лінію горных хрыбтоў праз амаль непраходныя Паўночныя Албанскія Альпы. На ўчастку паўночна-заходняй мяжы паміж высакагор'ем і [[Адрыятычнае мора|Адрыятыкай]] натуральныя межы ў асноўным адсутнічаюць, калі не лічыць [[Скадарскае возера]] і ўчастак ракі [[Буна]] на поўдзень ад яго. На поўдзень і паўднёвы захад ад азёрнага края ў кірунку [[Іанічнае мора|Іанічнага мора]] паўднёва-ўсходняя мяжа Албаніі не адпавядае формам рэльефу, а наўпрост шыбуе праз некалькі горных хрыбтоў. Тым не менш, даволі значная частка албанскага насельніцтва апынулася за межамі нацыянальнай дзяржавы, што ў наступным прывяло да шматлікіх канфліктаў паміж шматлікай албанскай дыяспарай і ўладамі дзяржаў пражывання. == Рэльеф і карысныя выкапні == [[File:Korab (detail).jpg|thumb|Гара [[Кораб (гара)|Кораб]], від з албанскага боку. Вяршыня (2764) знаходзіцца на заднім плане справа пад белай кропкай]] Цэнтральная частка ўзбярэжжа — раўніна; астатняя тэрыторыя (каля 70 %) занятая гарамі, што агулам вядомыя як Балканскія: Паўночнымі Албанскімі Альпамі (або Праклецце); хрыбтамі [[Таморы]], [[Карабі]] (да апошняга належыць найвышэйшая кропка краіны — гара [[Кораб (гара)|Кораб]] (або па-албанску Карабі, 2764 м) на мяжы з Паўночнай Македоніяй); на паўднёвым захадзе размешчаны [[Акракераўнскія горы]], што спускаюцца адхонамі проста ў Іанічнае мора; на паўднёвым усходзе — горы [[Пінд]], На тэрыторыі Албаніі ёсць радовішчы [[Нафта|нафты]], [[Прыродны газ|прыроднага газу]], [[Вугаль|вуглю]], [[хром]]у, [[Медзь|медзі]], [[Нікель|нікеля]]. == Клімат == [[File:Gjipe beach, Albania.JPG|thumb|left|Каньён і пляж Джыпэ, частка Албанскай Рыўеры. Тут судакранаюцца [[Іанічнае мора|Іанічнае]] і [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнае]] моры]] Клімат субтрапічны, на ўзбярэжжы міжземнаморскі, на ўсходзе — кантынентальны. У гарах клімат умераны. Сярэдняя тэмпература складае −1°C узімку і 21.8°C улетку, але чаргаванне гор і раўнін стварае значныя кантрасты паміж рознымі часткамі невялікай краіны. На ўзбярэжжы, у вобласці міжземнаморскага клімату, сярэдняя тэмпература студзеня складае 8—9°С, ліпеня — 24—25°С, у гарах зімовыя тэмпературы адмоўныя. Ападкаў 800—2000 мм у год, што болей чым у сярэднім па Міжземнамор’і, большая частка выпадае зімой у выглядзе дажджу. Некаторыя схілы Паўночных Албанскіх Альпаў атрымліваюць больш за 3000 мм ападкаў, што робіць іх адным з самых "вільготных куткоў" Еўропы. == Гідраграфія == Самая вялікая рака — [[Дрын]], што, пачынаючыся ў Праклецці са зліцця Чорнага і Белага Дрынаў, цячэ свае 148 км з усходу на захад у паўночнай частцы краіны. Самая доўгая рака — В'ёса (192 км), што мае выток у Грэцыі. Найбуйнейшыя азёры: [[Скадарскае возера|Скадарскае]] (памежнае з Чарнагорыяй), [[Ахрыдскае возера|Ахрыдскае]], [[Прэспа]] (абодва на мяжы з Паўночнай Македоніяй). Усе азёры чымсьці геаграфічна адметныя: Скадарскае — найбуйнейшае ў Паўднёвай Еўропе; Ахрыдскае возера занесена ў спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны]], да таго ж, лічыцца адным з самых старажытных азёр свету; Прэспа — надзвычай высакагорнае. На Дрыне маецца нізка вадасховішчаў. З Праклецця спускаюцца ледавікі, прычым снегавая лінія дзе-нідзе праходзіць на вышыні 2000 м. — з'ява незвычайная для гэткіх цёплых шырот. == Раслінны і жывёльны свет == [[File:Golden eagle (13434882845).jpg|thumb|[[Беркут]] (ці арол-маркут) — нацыянальная птушка Албаніі]] Раслінны і жывёльны свет Албаніі, дзякуючы рэльефу, клімату і гідраграфіі, вельмі разнастайны; а дзякуючы невялікай шчыльнаці насельніцтва — яшчэ і няблага захаваны. Звыш 2/5 тэрыторыі Албаніі пакрыта [[Лес|лясамі]] з сасны, елкі, бярозы і дубу ды [[хмызняк]]амі, каля 1/4 — [[луг]]амі. Лясы лепей захаваліся ў гарах. На месцы зведзеных лясоў утварыліся фармацыі тыпу [[маквіс]]у. Жывёльны свет даволі багаты, сустракаюцца буйныя млекакормячыя: мядзведзь, алень, рысь — усе яны знаходзяцца пад пагрозай знікнення; шмат ліс, [[Шакал звычайны|шакалаў]], ваўкоў, [[Лясны кот|лясных катоў]]. У эстуарыях рэк, на азёрах і балотах гняздуецца мноства птушак, у тым ліку фламінга, [[Баклан малы|малы баклан]], курчавы пелікан; на узбярэжжах кладуць яйкі розныя віды чарапах. У эстуарыі ракі В'ёса створаны рэзерват В'ёса–Нарта, даліна ж самой ракі лічыцца адной з рэдкіх малакранутых чалавекам рачных далін у Еўропе і яе сённяшні стан выклікае заклапочанасць эколагаў. Усягоў Албаніі 14 нацыянальных паркаў, 4 водна-балотных угоддзі, 1 марскі парк.<ref>https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200726213843/https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |date=26 ліпеня 2020 }}</ref> Албанія займае самыя высокія сярод краін Паўднёвай Еўропы пазіцыі ў розных экалагічных рэйтынгах. Тэрыторыя Албаніі адносіцца да чатырох [[Экалагічны рэгіён|экарэгіёнаў]]: Ілірыйскія лістападныя лясы, Дынарскія горныя мяшаныя лясы, горныя мяшаныя лясы Пінду, Балканскія мяшаныя лясы. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://archive.travel.ru/albania/geo/ Геаграфічнае становішча Албаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080325053045/http://archive.travel.ru/albania/geo/ |date=25 сакавіка 2008 }} {{краіна ў тэмах |краіна = Албанія |краіны = Албаніі |краіне = Албаніі |выява = {{сцяг Албаніі|35px}} }} [[Катэгорыя:Геаграфія Албаніі| ]] a1rqoucx7iuzhyqikqioxs4yevlqepw Вінцук Вячорка 0 31472 5149348 4914461 2026-05-31T16:55:48Z 5149348 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вячорка}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Вінцук Вячорка |выява = |шырыня = |пасада = 1-ы Старшыня [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] |перыядпачатак = 1999 |перыядканец = 2007 |прэзмдэнт = |прэм’ер-міністр = |папярэднік = пасада заснавана |пераемнік = [[Лявон Баршчэўскі]] |пасада_2 = Намеснік старшыні [[БНФ Адраджэньне|БНФ]] |перыядпачатак_2 = 1995 |перыядканец_2 = 1999 |дзеці = Радаслава, Ружана, [[Франак Вячорка|Франак]] |бацька = }} '''Валянці́н Рыго́равіч Вячо́рка''', вядомы таксама як '''Вінцу́к Вячо́рка''' (нар. {{ДН|7|7|1961}}, [[Брэст]]) — беларускі мовазнаўца, палітык, выкладчык, журналіст. Старшыня [[партыя БНФ|Партыі БНФ]] (1999—2007). == Біяграфія == Нарадзіўся 7 ліпеня 1961 года ў [[Брэст|Брэсце]].<ref name="slounik.org">[https://slounik.org/80031.html Вечерко Винцук] — [[slounik.org|Электронная Энцыкляпэдыя slounik.org]] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220331184551/http://slounik.org/80031.html|date=31 {{realmonth|3}} 2022}}</ref><ref name="vytoki.net">{{Cite web |title=Вячорка Вінцук |url=https://vytoki.net/?person=wiaczorka-wintsuk |accessdate=5 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210513152642/https://vytoki.net/?person=wiaczorka-wintsuk |archivedate=13 мая 2021 |url-status= }} — Грамадскі вэб-архіў Вытокі</ref> Бацька быў памочнікам Першага сакратара [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]] [[Пётр Міронавіч Машэраў|Пятра Машэрава]], затым — намеснікам старшыні [[Дзяржплан БССР|Дзяржплана БССР]]. З 1975 года жыве ў [[Мінск]]у. Яшчэ падчас вучобы ў школе ў яго заўважылі праявы вальнадумства. У 1983 годзе скончыў [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці беларуская і руская мова і літаратура, у 1986 годзе аспірантуру [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Акадэміі навук БССР]]. Працаваў выкладчыкам у [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мінскім дзяржаўным педагагічным інстытуце]], з 1988 года — журналіст, з 1990 года — выкладчык [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускага гуманітарнага ліцэя]], з 1 студзеня 1991 года — супрацоўнік, потым намеснік галоўнага рэдактара часопіса «[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]». Няўдала балатаваўся ў [[Вярхоўны Савет Беларусі|Вярхоўны Савет]] XII і XIII скліканняў. Адзін з стваральнікаў і кіраўнікоў моладзевых груп і арганізацый «[[Беларуская спеўна-драматычная майстроўня|Майстроўня]]» (1979—1984), «[[Талака (таварыства)|Талака]]» (1986—1989), Канфедэрацыі беларускіх маладзёжных аб’яднанняў (1988—1989). У 1979—1985 гг. браў удзел у дзейнасці самвыдавецкай суполкі «Беларуская Талеранцыйная Грамада». У 1985 г. быў адным з заснавальнікаў Клуба імя Уладзіміра Караткевіча. У 1986—1990 гг. уваходзіў у групу «Незалежнасць». У 1986—1987 гадах разам з [[Сяргей Іванавіч Дубавец|Сяргеем Дубаўцом]] і [[Алесь Бяляцкі|Алесем Бяляцкім]] выдаваў самвыдавецкі часопіс «Бурачок», які выклікаў пільную ўвагу [[КДБ]]. З 1990 па 1993 уваходзіў у склад рэдакцыі «[[Навіны БНФ «Адраджэньне»|Навін БНФ „Адраджэньне“]]». З 1979 года актыўна ўдзельнічае ў нацыянальна-дэмакратычным руху Беларусі, неаднаразова арыштоўваўся і штрафаваўся за ўдзел у масавых грамадскіх акцыях. 13 чэрвеня 1984 года ён быў затрыманы за ўдзел у мітынгу пратэсту супраць зносу будынка тэатра 19 стагоддзя ў [[Мінск]]у ў раёне кансерваторыі<ref>{{Cite web|url=https://palitviazni.info/viazen/%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%86%D1%83%D0%BA-%D0%B2%D1%8F%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B0|title=Вінцук Вячорка — palitviazni.info|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150615161911/https://palitviazni.info/viazen/%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%86%D1%83%D0%BA-%D0%B2%D1%8F%D1%87%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B0|archivedate=15 чэрвеня 2015|accessdate=10 кастрычніка 2017|url-status=}}</ref>. Супраць Вінцука Вячоркі была распачата крымінальная справа ў сувязі з падзеямі 25 сакавіка 1996 г., калі было разагнана святочнае шэсце ў гонар [[Дзень Волі|Дня Волі]]. В. Вячорка быў абвінавачаны ў ціску на супрацоўніка Цэнтральнага райаддзела міліцыі [[Мінск]]а. Акрамя таго, раніцай 27 красавіка 1996 года, пасля разагнанага напярэдадні «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскага Шляху]]», Вінцука Вячорку затрымала міліцыя ў двары дома, дзе ён жыў. Чацвёра сутак палітык правёў пад арыштам і быў вызвалены толькі таму, што адразу ж пачаў галадоўку пратэсту. Крымінальная справа супраць В. Вячоркі была спынена толькі праз паўтара года. Адзін з заснавальнікаў [[Беларускі народны фронт «Адраджэньне»|БНФ]] (член Аргкамітэта, 1988), узначальваў Камісію праграмных дакументаў, член Сойма. Намеснік старшыні БНФ (1995—1999), старшыня БНФ «Адраджэнне» і партыі БНФ (1999—2007). Адзін з аўтараў тэксту праграмы БНФ. Стваральнік і кіраўнік няўрадавай грамадскай арганізацыі асветніцкай скіраванасці — Цэнтра «Супольнасць» (з 1995). Старшыня працоўнай групы Асамблеі няўрадавых арганізацый Беларусі (1999—2000). Падчас кампаніі па [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|выбарах Прэзідэнта Беларусі 2006 года]] быў даверанай асобай адзінага кандыдата ў прэзідэнты ад дэмакратычных сіл [[Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]]. 8 сакавіка 2006 года В. Вячорка, як давераная асоба [[Аляксандр Мілінкевіч|А. Мілінкевіча]], у адным з раёнаў [[Мінск]]а ўдзельнічаў у сустрэчы апазіцыйнага кандыдата ў прэзідэнты з выбаршчыкамі. Праваахоўныя органы расцанілі гэтую сустрэчу як несанкцыянаваны мітынг. В. Вячорка быў прызнаны адным з арганізатараў і актыўных удзельнікаў несанкцыянаванага мітынгу і асуджаны да 15 сутак адміністрацыйнага арышту<ref>{{Cite web|url=http://newyork.ru/common/humor/story.php/256421?id_cr=|title=Доверенное лицо единого кандидата в президенты Белоруссии получил 15 суток ареста за встречу с избирателями|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526121106/http://newyork.ru/common/humor/story.php/256421?id_cr=|archivedate=26 мая 2022|accessdate=10 кастрычніка 2017|url-status=}}</ref>. 17 снежня 2005 перавыбраны старшынёй Партыі БНФ і грамадскага аб’яднання «Беларускі народныя фронт „Адраджэнне“». Намеснікамі кіраўніка партыі абраныя [[Аляксей Антонавіч Янукевіч|Аляксей Янукевіч]], [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Юрый Хадыка]], [[Віктар Антонавіч Івашкевіч|Віктар Івашкевіч]], [[Аляксей Анатольевіч Міхалевіч|Алесь Міхалевіч]]. У снежні 2007 на 9 з’ездзе Партыі БНФ кіраўніком партыі абраны [[Лявон Пятровіч Баршчэўскі|Лявон Баршчэўскі]]. На з’ездзе Партыі БНФ 9 снежня 2007 года абраныя намеснікі старшыні партыі. Першым намеснікам, кіраўніком камісіі па міжнароднай дзейнасці абраны Вінцук Вячорка. За яго кандыдатуру прагаласавалі 173 дэлегаты з’езда з 237. З мая 2007 года — сустаршыня Палітычнага савета аб’яднаных дэмакратычных сіл, адказвае за інфармацыйна-мабілізацыйную працу і міжнародныя адносіны. В. Вячорка спрабаваў зарэгістравацца кандыдатам у дэпутаты на [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008)|выбарах]] дэпутатаў [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палаты прадстаўнікоў]] [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага сходу]] [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] у 2008 г. Але выбаркам адмовіў яму ў рэгістрацыі<ref>[https://spring96.org/be/news/24186 Апазіцыя лічыць адмову ў рэгістрацыі кандыдатаў палітычным рашэннем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210720190308/https://spring96.org/be/news/24186|date=20 {{realmonth|7}} 2021}}</ref>. Выступае ў беларускім і замежным перыядычным друку па грамадска-палітычных пытаннях. Кандыдат у дэпутаты [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскага гарадскога савета]] па 43-й Мірашнічэнкаўскай акрузе на [[Выбары ў Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў (2010)|выбарах]] дэпутатаў [[Спіс дэпутатаў Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў 26-га склікання|Мінскага гарсавета 26-га склікання]] у 2010 годзе<ref>[http://news.21.by/politics/2010/04/26/20857.html Вінцук Вячорка будзе абскарджваць вынікі галасавання па выбарах дэпутатаў Мінгарсавета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210517225618/https://news.21.by/politics/2010/04/26/20857.html|date=17 {{realmonth|5}} 2021}}</ref>. З 9 чэрвеня 2020 года — сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]<ref>{{cite web|url=https://lit-bel.org/news/prynyatyya-syabry-sayuza-belaruskikh-pismennika/|title=Прынятыя ў сябры Саюза беларускіх пісьменнікаў|date=11 чэрвеня 2020|publisher=[[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СПБ]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200611155335/https://lit-bel.org/news/prynyatyya-syabry-sayuza-belaruskikh-pismennika/|archivedate=11 чэрвеня 2020|accessdate=11 чэрвеня 2020|url-status=live}}</ref>. == Сям’я == Удавец, трое дзяцей — Радаслава, Ружана і [[Франак Вячорка|Францішак]]. == У мовазнаўстве == Як мовазнаўца вывучаў мову выданняў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] міжваеннага часу, ініцыяваў сучаснае ўпарадкаванне беларускага [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|класічнага правапісу]] (тарашкевіцы), укладаў беларускія праграмы і чытанкі для дашкольных устаноў. Аўтар і ўкладальнік навукова-папулярных тэкстаў і кніг, у тым ліку пра нацыянальную сімволіку.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/author/94005.html|title=Вінцук Вячорка - Пра аўтара РС - Радыё Свабода {{!}}{{!}} Радио Свобода|website=www.svaboda.org|access-date=2024-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Vincuk_Viacorka/|title=Вінцук Вячорка {{!}} Беларуская Палічка|website=knihi.com|access-date=2024-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livelib.ru/author/437913-vintsuk-vyachorka|title=Вінцук Вячорка — биография, книги, отзывы, цитаты|website=www.livelib.ru|access-date=2024-01-05}}</ref> У 2016 г. Вінцук Вячорка выпусціў кнігу навукова-папулярных нарысаў пра адметнасці беларускай мовы. Прэзентацыя выдання «Па-беларуску з Вінцуком Вячоркам» адбылася 19 мая 2016 года ў мінскай [[Галерэя Ў|галерэі «Ў»]]<ref>{{Cite web |title=Вінцук Вячорка прэзентаваў кнігу нарысаў пра адметнасці беларускай мовы |url=https://naviny.by/rubrics/culture/2016/05/20/ic_news_117_475263 |accessdate=26 мая 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809032346/https://naviny.by/rubrics/culture/2016/05/20/ic_news_117_475263 |archivedate=9 жніўня 2020 |url-status= }}</ref>. У кнізе сабраны нарысы пра беларускую мову, пісаныя для [[Радыё Свабода]] у 2014—2016 гг<ref name="svaboda.org">[https://www.svaboda.org/a/29262068.html Усе кнігі Бібліятэкі Свабоды] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220520100100/https://www.svaboda.org/a/29262068.html|date=20 {{realmonth|5}} 2022}}</ref>. 7 жніўня 2017 Вінцук Вячорка прэзентаваў у [[Баранавічы|Баранавічах]] кнігу «Не смяшыце мае прыназоўнікі»<ref>[https://www.svaboda.org/a/28662800.html Вінцук Вячорка прэзэнтаваў у Баранавічах кнігу «Не смяшыце мае прыназоўнікі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220526115206/https://www.svaboda.org/a/28662800.html|date=26 {{realmonth|5}} 2022}}</ref>. Аўтар расказвае, як пісьменна гаварыць па-беларуску<ref name="svaboda.org"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль да стагоддзя БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220419155727/https://www.svaboda.org/a/29838254.html|date=19 {{realmonth|4}} 2022}}</ref> (2022), [[Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі)|медалём Францыска Скарыны]] (21 люты 2024)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32829229.html|title=АПК узнагародзіў Вячорку, Някляева, Смулкову, Сурвілу, Шупу і іншых за ўнёсак у захаваньне і папулярызацыю беларускай мовы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-02-21|access-date=2025-01-12}}</ref>. == Творы == === Кнігі === * Кароткая граматыка літоўскай мовы / В. Р. Вячорка; [пад агул. рэд. Л. Баршчэўскага]. — Мн.: Радыёла-плюс, 2010. — 113, [1] с. — (Беларускія ЕўраГраматыкі). — ISBN 978-985-448-091-6. * {{кніга |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = Па-беларуску зь Вінцуком Вячоркам |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=36869 |адказны = |месца = |мова = be |выдавецтва = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |год = 2016 |старонак = 352 |серыя = Бібліятэка Свабоды, XXI стагоддзе |isbn = 978-0-929849-79-9 |тыраж = |ref = |archive-date = 25 сакавіка 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220325083427/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=36869 }} * {{кніга |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = Не сьмяшыце мае прыназоўнікі |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=46145 |адказны = |месца = |мова = be |выдавецтва = Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода |год = 2017 |старонак = 316 |серыя = Бібліятэка Свабоды, XXI стагоддзе |isbn = 978-0-929849-84-3 |тыраж = |ref = |archive-date = 7 лістапада 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20211107210209/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=46145 }} * {{кніга |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = Пра герб і сцяг |спасылка = |адказны = Мастацкі рэдактар: [[Пятро Драчоў]] |месца = Мінск |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |год = 1993 |старонак = 20 |isbn = 5-338-01080-1 |тыраж = 90000 |ref = }} * «Выбраныя вершы». [[Томас Венцлава|Т. Вянцлава]]. Пераклад. (З [[Андрэй Хадановіч|А. Хадановічам]], [[Алесь Разанаў|А. Разанавым]], [[Алег Мінкін|А. Мінкіным]], [[Лявон Баршчэўскі|Л. Баршчэўскім]]), Мн.: Зміцер Колас, 2019. ISBN 978-985-23-0053-7. === Артыкулы === * {{артыкул |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = Асноўныя графіка-арфаграфічныя асаблівасці мовы перыёдыкі Заходняй Беларусі (1920—1939) |спасылка = |мова = be |выданне = [[Беларуская_лінгвістыка_(1972)|Беларуская лінгвістыка]] |год = 1986 |нумар = 29 |старонкі = 32—39 |doi = |issn = 0320-7552 }} * {{артыкул |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = Асаблівасці лексічнай сістэмы беларускай літаратурнай мовы Заходняй Беларусі |спасылка = |мова = be |выданне = [[Беларуская_лінгвістыка_(1972)|Беларуская лінгвістыка]] |год = 1986 |нумар = 30 |старонкі = 50—54 |doi = |issn = 0320-7552 }} * {{артыкул |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = «Кроў лягла чырвонай паласой» |спасылка = |мова = be |месца = Мінск |выдавецтва = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]] |выданне = [[З гісторыяй на «Вы»]] |год = 1991 |нумар = |старонкі = 369 |тып = Публіцыстычныя артыкулы |doi = |issn = }} * {{артыкул |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = Правапіс — люстэрка гісторыі |спасылка = |мова = be |выданне = [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год = 1991 |нумар = 4 |старонкі = 2—10 |doi = |issn = 0236-1019 }} * {{артыкул |аўтар = Вінцук Вячорка |загаловак = Правапіс. Спроба сучаснае нармалізацыі |спасылка = |мова = be |выданне = [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] |год = 1995 |нумар = 5 |старонкі = 247—288 |doi = |issn = 0236-1019 }} {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭХЁХ|Вячорка Винцук}} * {{крыніцы/ХЁХ-1999|Вечёрка Винцук}} * ''[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Дубавец, С.]]'' Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду / Сяргей Дубавец; фота А. Канцавога. — [Б. м.] : Радыё СвабоднаяЕўропа / Радыё Свабода, 2012, — 457 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вячорка Вінцук}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай спеўна-драматычнай майстроўні]] [[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]] [[Катэгорыя:Члены Талакі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дысідэнты Беларусі]] [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] gvqz9iqowbs63cq0fd30k6x3r7dpfhb Гарадзец (Быхаўскі раён) 0 41534 5149447 5128710 2026-06-01T05:22:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149447 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Спасылка=Гарадзец}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Гарадзец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 32|lat_sec = 50 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 02|lon_sec = 12 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Быхаўскі |сельсавет = Холстаўскі |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 16 ст. |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 293 |насельніцтва = 745 |год перапісу = 1990 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243035054 }} '''Гарадзе́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haradziec}}, {{lang-ru|Городец}}) — [[вёска]] ў [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Холстаўскі сельсавет|Холстаўскага сельсавета]]. Размешчана за 16 км на захад ад [[Быхаў|Быхава]], за 67 км ад [[Магілёў|Магілёва]], каля ракі [[Грэза]]. 745 жыхароў<ref name="1990 год">1990 год.</ref>, 293 двары<ref name="1990 год"/>. == Гісторыя == === Рэч Паспалітая === Вядома з 16 ст. як мястэчка [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Віцебскае ваяводства|Віцебскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1758 г. у Быхаўскім графстве, уласнасць памешчыка: 155 жыхароў мужчынскага полу, 60 двароў, карчма, млын, пякарня, 2 бровары. Непадалёку быў [[фальварак]]. === Расійская імперыя === Паводле [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу]] [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вёска з 1772 г. адышла да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1780 у [[Быхаўскі павет|Быхаўскім павеце]]: 514 жыхароў, 69 двароў, царква (у 1802 годзе пабудавана новая драўляная). З 1842 г. дзейнічала гарбарня. У 1866 годзе адкрыта народнае вучылішча, у якім у 1889 годзе навучалася 30 хлопчыкаў, у 1907 годзе — 118 хлопчыкаў і 25 дзяўчынак. У 1880 г. у вёсцы 618 жыхароў, 96 двароў. Частка вяскоўцаў займалася кавальскім промыслам. Дзейнічала бальніца. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы 921 жыхар, 148 двароў; цэнтр воласці Быхаўскага павета. Дзейнічалі 2 ветракі, кузня, крама, піцейны дом, хлебазапасны магазін. У 1909 годзе было 966 жыхароў, 165 дамоў. Пасля [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] з лютага па лістапад 1918 г. вёска акупіравана германскімі захопнікамі. === СССР === Пасля вызвалення створана працоўная школа 1-й ступені. У пачатку 1920-х гадоў у вёсцы дзейнічае майстэрня па рамонце сельскагаспадарчага інвентару. З 20.8.1924 да 11.4.1960 і з 5.4.1963 цэнтр сельсавета ў Быхаўскага раёна. У 1924 годзе створана сельскагаспадарчая камуна. У 1930 годзе арганізаваны [[калгас]] «Перамога». Перад Вялікай Айчыннай вайной у вёсцы жыло 1060 чалавек у 303 дварах<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/1005 Городец] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306073843/http://db.narb.by/search/1005 |date=6 сакавіка 2016 }} {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] 26 ліпеня 1943 года гітлераўцамі было спалена 297 двароў, забіта 460 чалавек<ref name="Бер"/>. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінула 50 вяскоўцаў. Пасля вайны вёска адбудавана. З 1962 г. цэнтр саўгаса «Спадарожнік», з 1963 г. цэнтр сельсавета ў Быхаўскім раёне. У 1970 годзе 783 жыхары. 280 двароў. У вёсцы сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, 2 магазіны. Да [[23 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад і з'яўлялася адміністрацыйным цэнтрам [[Гарадзецкі сельсавет (Быхаўскі раён)|Гарадзецкага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * '''[[XVIII стагоддзе]]''': [[1758]] — 155 муж.; [[1780]] — 514 чал. * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1880]] — 618 чал.; [[1897]] — 921 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1909]] — 966 чал.; [[1919]] — 1172 чал.; [[1926]] — 1262 чал.; [[1941]] — 1060 чал.; [[1970]] — 783 чал.; [[1990]] — 745 чал.<ref>''Удальцоў В.'' Гарадзец // {{крыніцы/ЭГБ|2к}} — С. 471.</ref>; 1996 — 797<ref name="bel5">{{Крыніцы/БелЭн|5}}</ref> чал. === Інфраструктура === У Гарадцы працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, дом культуры, бібліятэка. == Турыстычная інфармацыя == [[File:Анёл у Мастацкім музеі.JPG|thumb|злева|Анёл з Гарадца, XVIII ст., [[Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]]] [[File:Анёл у Мастацкім музеі1.JPG|thumb|Анёл з Гарадца, XVIII ст., [[Нацыянальны мастацкі музей Беларусі]]]] === Страчаная спадчына === * Царква (XVIII ст.; грэка-каталіцкая) == Выбітныя ўраджэнцы == * [[Канстанцін Ігнатавіч Лукашоў]] == Памятныя мясціны == * Магіла савецкіх воінаў і партызан<ref name="bel5" />. * Магіла ахвяр фашызму<ref name="bel5" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭГБ|2}} * {{Крыніцы/БелЭн|5|||39}} * Horodec (9) // {{крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|15-1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.1/578 578]. * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=25|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Холстаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Холстаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віцебскага ваяводства]] aouf5k2ighi44p264j9rd9qvk2uqnf1 Віталь Рыжкоў 0 43226 5149374 4988465 2026-05-31T18:53:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149374 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Рыжкоў}} {{Пісьменнік}} '''Віталь Рыжкоў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі паэт, перакладчык. == Творчасць == Аўтар кнігі вершаў «Дзверы, замкнёныя на ключы» (2010). Перавыдавалася ў калекцыі «Профілі» ва ўкраінскім выдавецтве «Крок» (Цярнопаль) у 2014 годзе. Вершы перакладзеныя на англійскую, украінскую, рускую, польскую, чэшскую, шведскую, нямецкую, італьянскую, літоўскую, грузінскую і грэцкую мовы. Песні на вершы і пераклады тэкстаў выконвалі [[Ганна Сяргееўна Хітрык|Ганна Хітрык]], гурты [[Глюкі (гурт)|Глюкі]], [[Nizkiz]], [[BarRokka]], [[Zatoczka]], Пані Хіда і іншыя. Мае ўласны музычны рэп-праект Angst, удзельнічае ў гурце [[Belaroots]]. == Прызнанне == * Лаўрэат прэміі «[[Дэбют (літаратурная прэмія)|Дэбют]]» імя М. Багдановіча (2011) за найлепшую дэбютную кнігу * Лаўрэат прэміі «[[Залаты апостраф]]» часопіса «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]» у 2008-м і ў 2015 гадах. * Фіналіст конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|беларускага ПЭН-цэнтра]] да стагоддзя газеты «Наша Ніва» (Мінск, 2007) * Фіналіст конкурсу [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|імя Карласа Шэрмана]] (Мінск, 2009) * Фіналіст конкурсу фестываля «Пластылінавы бусел» (2005) * Пераможца паэтычных слэмаў у Беларусі і Украіне. == Кнігі == * Дзверы, замкнёныя на ключы (Мінск, [[Логвінаў]], 2010) ** Дзверы, замкнёныя на ключы (выпраўленае і дапоўненае) (Цярнопаль, Крок, 2014) == Пераклады == === Проза === * [[Эдгар Алан По]], «Вільям Вільсан» — апавяданне, пер. з англійскай, (зборнік «Маска Чырвонае Смерці», Мінск: Кнігазбор, 2011) * [[Віктар Валер’евіч Марціновіч|Віктар Марціновіч]], «Сфагнум»— раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2013) * [[Міхаіл Валодзін]], «Наш стары добры Вавілон», — раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2015) * Віктар Марціновіч, «Возера Радасці» — раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2016) * Віктар Марціновіч, «Рэвалюцыя» — раман, пер. з рускай, (Мінск: Кнігазбор, 2020) === Паэзія === * Тэйлар Мэлі — вершы пер. з англійскай, «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Майкл Сэлінджэр]] — вершы пер. з англійскай, Дзверы, замкнёныя на ключы" (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Уістан Х’ю Одэн]] — вершы пер. з англійскай, «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Георгій Нахуцрышвілі]] — вершы, пер. з грузінскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Рышард Крыніцкі]] — вершы пер. з польскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010) * [[Рычард Бротыган]] — вершы пер. з англійскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Тэрнопаль, Крок, 2014) * [[Сяргей Віктаравіч Жадан|Сяргій Жадан]] — вершы пер. з украінскай: «Дзверы, замкнёныя на ключы» (Мінск, Логвінаў, 2010), Выбранае «Украінскія авіялініі» (Тэрнопаль, Крок, 2015) * [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзімір Маякоўскі]] — паэма «Воблака ў штанах» (урывак), «Размова з фініспектарам пра паэзію» пер. з рускай (серыя «Паэты планеты», Выдавец Зміцер Колас, 2019) == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * [http://litradio.by/fanateka/205-vital-ryzhko.html Аўдыёзапісы вершаў на «Літаратурным радыё»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190528003344/http://litradio.by/fanateka/205-vital-ryzhko.html |date=28 мая 2019 }} * [https://www.lyrikline.org/fr/poemes/dva-skrypachy-7464 Старонка на lyrikline.org] {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Рыжкоў Віталь}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Магілёве]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларуска-Расійскага ўніверсітэта]] 15ksd2o53hqywkyqgy2ltb7fp3912mv Ілья Яфімавіч Рэпін 0 43505 5149442 5121017 2026-06-01T04:29:18Z ~2026-32557-16 169092 /* */ 5149442 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = | арыгінальнае імя = {{lang-ru|Илья Ефимович Репин}} | імя пры нараджэнні = | партрэт =Ilya Efimovich Repin in the Photographers studio Rentz and Schrader.jpg | шырыня = | загаловак =Фатаграфія 1900-х гадоў | жанр = [[партрэт]], гістарычны, жанравы жывапіс | вучоба = * Рысавальная школа {{нп3|Імператарскае таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыства заахвочвання мастацтваў|ru|Императорское общество поощрения художеств}} майстэрня [[Іван Мікалаевіч Крамской|І.&nbsp; М.&nbsp;Крамскога]], [[Рудольф Казіміравіч Жукоўскі]]. * [[Імператарская Акадэмія мастацтваў]], майстэрня {{нп3|Пётр Васілевіч Басін|П.&nbsp;В.&nbsp;Басіна|ru|Басин, Пётр Васильевич}}, [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф.&nbsp;А.&nbsp;Бруні]] і {{нп3|Цімафей Андрэевіч Неф|Ц.&nbsp;А.&nbsp;фон&nbsp;Нефа|ru|Нефф, Тимофей Андреевич}}. | стыль = рэалізм | працы =«{{нп3|Бурлакі на Волзе|Бурлакі на Волзе|ru|Бурлаки на Волге}}», «{{нп3|Запарожцы, карціна|Запарожцы пішуць пісьмо турэцкаму султану|ru|Запорожцы (картина)}}», «{{нп3|Урачыстае пасяджэнне Дзяржаўнага савета 7 мая 1901 года||ru|Торжественное заседание Государственного совета 7 мая 1901 года}}». | заступнікі ={{нп3|Фёдар Іванавіч Пранішнікаў|Ф. І. Пранішнікаў|ru|Прянишников, Фёдор Иванович}} | уплыў = [[Павел Пятровіч Чысцякоў|П. П. Чысцякоў]], [[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамской]] | уплыў на =[[Даміян Васілевіч Шыбнёў|Даміян Шыбнёў]], [[Іван Альбертавіч Пуні|Іван Пуні]] | узнагароды = Медалі [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]: * Тры малых і вялікая сярэбраныя (1865, 1866, 1867); * Малая залатая (1869) за карціну «Іоў і яго сябры»; * Залатая «за экспрэсію» (1872) за карціну «[[Бурлакі на Волзе]]». * Вялікая залатая (1873) за карціну «Уваскрашэнне дачкі {{нп3|Яір, Новы Запавет|Яіра|uk|Яір (Новий Завіт)}}». '''Дзяржаўныя:''' {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Кавалер ордэна Ганаровага легіёна}} {{!}}} | сайт =[http://ilya-repin.ru/ Энцыклапедыя І. Я. Рэпіна.] | вікісховішча =Category:Ilya Yefimovich Repin }} {{цёзкі2|Рэпін}} '''Ілья Яфімавіч Рэпін''' ({{ДН|5|8|1844|24|7}}, г. [[Чугуеў]], цяпер [[Харкаўская вобласць]], Украіна — {{ДС|29|9|1930}}, [[Рэпіна (Санкт-Пецярбург)|Куакала]], {{Месца смерці|Выбаргская губерня|у Выбаргскай губерні}}, [[Фінляндыя|Рэспубліка Фінляндыя]]) — украінскі [[мастак]]-[[жывапісец]], майстар [[партрэт]]у, гістарычных і бытавых сцэн<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/498358/Ilya-Yefimovich-Repin Ilya Yefimovich Repin — Britannica Online Encyclopedia]</ref>. Акадэмік [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]. Мемуарыст, аўтар шэрагу нарысаў, якія склалі кнігу ўспамінаў «Далёкае блізкае»<ref>Гл., напрыклад, {{кніга |аўтар = Репин И. |загаловак = Далекое близкое |спасылка = http://www.zakharov.ru/component/option,com_books/task,book_details/id,339/Itemid,53/ |месца = М. |выдавецтва = Захаров |год = 2002 |старонак = 400 |серыя = |isbn = 5-8159-0204-7 |тыраж = }}</ref>. Выкладчык, быў прафесарам — кіраўніком майстэрні (1894—1907) і рэктарам (1898—1899) [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Акадэміі мастацтваў]], адначасова выкладаў у школе-майстэрні [[Марыя Клаўдзіеўна Ценішава|Ценішавай]]; сярод яго вучняў — [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Б. М. Кустодзіеў]], [[Ігар Эмануілавіч Грабар|І. Э. Грабар]], {{нп3|Іван Сямёнавіч Кулікоў, мастак|І. С. Кулікоў|ru|Куликов, Иван Семёнович}}, [[Піліп Андрэевіч Малявін|П. А. Малявін]], [[Ганна Пятроўна Астравумава-Лебедзева|Г. П. Астравумава-Лебедзева]], даваў таксама прыватныя ўрокі [[Валянцін Аляксандравіч Сяроў|В. А. Сярову]]. == Радавод == [[Выява:Tatyana Stepanovna by Repin.jpg|thumb|left|250px|Партрэт 1867 года Таццяны Сцяпанаўны, маці І. Я. Рэпіна (памерла 6 мая 1880 года). Палатно, алей. 64 × 50 см. Нацыянальная галерэя, Прага.]] [[Выява:Yefim Vasilyevich by Repin.jpg|thumb|left|Партрэт 1879 Яфіма Васілевіча Рэпіна, бацькі мастака. (Памёр у 1894 годзе).]] [[Выява:Radov by Repin.jpg|thumb|250px|«Мужык з дурным вокам» Партрэт дзядзькі Івана Фёдаравіча Радава. 1877. Палатно, алей. 60 × 49 см. ДТГ.]] На думку Іллі Яфімавіча, іх род паходзіць ад маскоўскіх стральцоў. Два дзеда — Рэпін Васіль Яфімавіч і Бачароў Сцяпан Васілевіч. Бабуля — Анастасія Цітаўна Рэпіна (у дзявоцтве Кастрамыціна). У сям’і дзеда — Рэпіна было 5 дачок і 3 сыны, старэйшы Яфім стаў бацькам мастака. Цётка Марфа Васілеўна, па мужу Радава, была хроснай маці І. Я. Рэпіна. Яе муж майстар срэбных спраў Радаў Іван Фёдаравіч быў напісаны Рэпіным пад назвай «Мужык з дурным вокам». Хросным бацькам І. Я. Рэпіна быў Чугуеўскай кравец Касьянаў. Стрыечная сястра Алімпіяда Васільеўна Барысава, манашка Мікалаеўскага жаночага манастыра намаляваная на партрэце [[1887]] года. У дзеда мастака па маці — Бачарова Сцяпана Васільевіча і яго жонкі Пелагеі Мінаеўны было 4 дачкі і 2 сына. Дачка Таццяна стала маці мастака. Стрыечны брат Рэпіна Трафім Пятровіч Чаплыгіна быў блізкім сябрам дзяцінства. Менавіта з ім Ілля Яфімавіч звязваў сваё першае захапленне маляваннем. Сучасныя прадстаўнікі сям’і Чаплыгіных, гэтай галіны сваякоў Рэпіна ў цяперашні час жывуць і працуюць у Санкт-Пецярбургу. У сям’і Яўхіма Васільевіча і Таццяны Сцяпанаўны Рэпіных, па ўспамінах мастака, акрамя яго было яшчэ трое дзяцей — Усця, Іван і Васіль. А трое сыноў, народжаныя да з’яўлення на свет Іллі, памерлі немаўлятамі. Старэйшая сястра Усціння была бліжэйшым сябрам і дарадцам маленькага Іллі. Гора ад яе смерці ў 15 гадоў мастак памятаў ўсё жыццё. Карціна «Уваскрашэнне дачкі Яіра», якая прынесла Рэпіну вялікі залаты медаль у Акадэміі мастацтваў, была напісана пад уражаннем гэтых успамінаў. Малодшы брат Іван быў хваравітым і таксама памёр у дзяцінстве. Брат Васіль, які праявіў талент у музыцы, зрабіў добрую кар’еру музыкі — скончыў кансерваторыю і іграў у Марыінскім тэатры ў Санкт-Пецярбургу<ref>[http://repin.chuguev.net/rodoslovna.htm Новая страница 1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131018003343/http://repin.chuguev.net/rodoslovna.htm |date=18 кастрычніка 2013 }}</ref>. == Біяграфія == === 1850—1860 === Грамаце і арыфметыцы навучыўся ў мясцовых чугуеўскіх дзяка і дыякана. Потым займаўся ў тапаграфічнай школе. У 1857 годзе пачаў вучыцца жывапісу ў Чугуеве. Першым настаўнікам малявання стаў І. Бунакоў. У гэтым жа годзе памерла сястра Усця, смерць якой моцна ўразіла будучага мастака і ўспаміналася і праз шмат гадоў. Ужо праз два гады, ў 1859 І. Рэпін быў вядомым у акрузе майстрам і разам з хаўрусамі іканапісцаў і рамеснікаў працаваў па падраду ў сельскіх цэрквах. Першая яго вялікая праца была ў Маліноўскай царкве: ён напісаў абраз «Укрыжаванне» па вядомай карціне [[Карл Карлавіч Штэйбен|К. Штэйбена]] «Галгофа», якая знаходзіцца ў [[Ісакіеўскі сабор|Ісакіеўскім саборы]]. === 1860—1870 === Восенню 1863 года, атрымаўшы грошы за працу ў сіроцінскай царкве, І. Я. Рэпін адправіўся ў Пецярбург. Па шляху 31 кастрычніка першы раз пабываў у Маскве, дзе паступіў спачатку ў малявальную школу Таварыства заахвочвання мастакоў у Пецярбургу. Там ён пазнаёміўся з [[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамскім]], які стаў яго настаўнікам. Таксама вучыўся ў [[Рудольф Казіміравіч Жукоўскі|Р. К. Жукоўскага]]. У студзені 1864 года вытрымаў уступныя іспыты і паступіў у [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Акадэмію мастацтваў]] у Пецярбургу па класе гіпсавых галоў, у снежні таго ж года яго перавялі ў натурны клас. У 1865 годзе стаў «класным мастаком», атрымаў званне вольнага мастака, пазбавіўся ад становішча ваеннага пасяленца. Падчас навучання І. Рэпін тройчы прыязджаў у Чугуеў на канікулы. Асабліва плённым было лета 1867 года. Тут Рэпін зрабіў мноства малюнкаў, эскізаў, накідаў, у тым ліку алейныя партрэты маці і брата Васіля. У 1869 годзе быў узнагароджаны малым залатым медалём за карціну «Іоў і яго сябры». Летам 1870 года І. Рэпін упершыню адправіўся на Волгу, пад Саратаў, дзе падарожнічаў і напісаў шэраг эскізаў і эцюдаў да карціны «{{нп3|Бурлакі на Волзе||ru|Бурлаки на Волге}}», замоўленай вялікім князем {{нп3|Уладзімір Аляксандравіч|Уладзімірам Аляксандравічам|ru|Владимир Александрович}}. Гэта карціна, якая паказвае цяжкую працу бурлакоў, што цягнуць баржу, зрабіла моцнае ўражанне на публіку і крытыкаў. === 1870—1880 === [[Image:REPIN Ivan Terrible&Ivan.jpg|250px|thumb|«Іван Грозны і яго сын Іван», 1870—1873. [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]]] [[Image:Ilia Efimovich Repin (1844-1930) - Volga Boatmen (1870-1873).jpg|250px|thumb|«Бурлакі на Волзе», 1870-73. [[Дзяржаўны Рускі музей]]]] [[Image:Ilya Repin - Sadko - Google Art Project.jpg|250px|thumb|left|«{{нп3|Садко, карціна Рэпіна|Садко|ru|Садко (картина Репина)}}», 1876. [[Дзяржаўны Рускі музей]]]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin 002.jpg|250px|thumb|left|«Яблыкі з лісцем», 1879. [[Дзяржаўны Рускі музей]]]] [[Image:Sophia Alekseyevna, by Ilya Repin.jpg|250px|thumb|Соф’я Аляксееўна]] У 1871 годзе «Бурлакі на Волзе» як скончаны твор упершыню былі паказаны на выстаўцы. 11 лютага 1872 года абвянчаўся з Верай Аляксееўнай Шаўцовай. Браць шлюб пайшоў у акадэмічную царкву са студыі, прама з працы, з алоўкам у кішэні, а пасля шлюбу вярнуўся назад працаваць. Летам 1872 года па рэкамендацыі [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. В. Стасава]] працаваў над карцінай «{{нп3|Славянскія кампазітары||ru|Садко (картина Репина)}}» па замове {{нп3|Аляксандр Аляксандравіч Парахаўшчыкоў, прадпрымальнік|А. А. Парахаўшчыкова|ru|Пороховщиков, Александр Александрович (предприниматель)}}, уладальніка рэстарана «Славянскі базар» на {{нп3|Нікольская вуліца, Масква|Нікольскай вуліцы|ru|Никольская улица (Москва)}} ў Маскве. Алоўкавыя партрэты кампазітараў [[Мілій Аляксеевіч Балакіраў|М. А. Балакірава]], [[Эдуард Францавіч Напраўнік|Э. Ф. Напраўніка]] і [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|М. А. Рымскага-Корсакава]]. Таксама пазнаёміўся з [[Мікалай Рыгоравіч Рубінштэйн|М. Р. Рубінштэйнам]] і [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|І. С. Тургеневым]]. У 1872 годзе ў Рэпіных нарадзілася дачка Вера. У тым жа годзе падарожнічаў з жонкай па Волзе, вынікам чаго стала новая серыя малюнкаў бурлакоў, у тым ліку карціна для [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. М. Трацякова]] «Бурлакі, якія ідуць уброд» і яшчэ адзін варыянт «Бурлакоў на Волзе». Таксама за праграмную працу «Уваскрасенне дачкі Яіра», напісаную паводле сваіх успамінаў пра колішнюю смерць сястры, атрымаў Вялікі залаты медаль і права 6-гадовага навучання ў Італіі і Францыі, дзе скончыў сваю мастацкую адукацыю ў статусе {{нп3|Пенсіянер, Акадэмія мастацтваў|пенсіянера Акадэміі|ru|Пенсионер (Академия художеств)}}. У маі 1873 года падарожнічаў за мяжой з жонкай і дачкой у Італіі, дзе падчас знаходжання ў Рыме пазнаёміўся з [[Сава Іванавіч Мамантаў|С. І. Мамантавым]], а потым — у Францыі, дзе спачатку некаторы час быў у Парыжы, а потым выехаў у прыморскі гарадок Вель. Пасля Веля зноў вярнуўся ў Парыж. У 1874 годзе стварыў афорт-партрэт польскага мастака {{нп3|Панталеон Шындлер|П. Шындлера|ru|Шиндлер, Панталеон}}. Восенню 1874 года ў Парыжы нарадзілася другая дачка Надзя. У тым жа годзе далучыўся да [[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак]]. Летам 1876 года вярнуўся ў Расію, дзе жыў да 1877 года спачатку на дачы ў Араніенбаўме, а потым 11 месяцаў у Чугуеве. 29 сакавіка 1877 года тут нарадзіўся сын мастака {{нп3|Юрый Ільіч Рэпін|Юрый|ru|Репин, Юрий Ильич}}. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага, у маі, першы раз пабываў у {{нп3|Абрамцава, музей-запаведнік|Абрамцаве|ru|Абрамцево (музей-заповедник)}}, падмаскоўным маёнтку пісьменніка {{нп3|Сяргей Цімафеевіч Аксакаў|С. Ц. Аксакава|ru|Аксаков, Сергей Тимофеевич}}, якую ў яго спадчыннікаў набыў С. І. Мамантаў. Каб мастакам было зручней працаваць, Мамантаў пабудаваў для іх спецыяльны дом, у якім Рэпін правёў два лета. У канцы мая 1877 года Рэпін паехаў у Маскву, каб зняць кватэру, на некалькі дзён з’ездзіў у Пецярбург, а на зваротным шляху пабываў у Ніжнім Ноўгарадзе, але лета правёў у сяле непадалёк ад Чугуева. Ваколіцы гэтага сяла і самога Чугуева мастак захаваў у шматлікіх акварэлях. У пачатку верасня перабраўся ў Маскву. Восенню працаваў над аўтапартрэтам і партрэтамі [[Васіль Дзмітрыевіч Паленаў|В. Д. Паленава]] і [[Іван Ягоравіч Забелін|І. Я. Забеліна]], а таксама пасмяротным партрэтам {{нп3|Фёдар Васілевіч Чыжоў|Ф. В. Чыжова|ru|Чижов, Фёдор Васильевич}}. У канцы кастрычніка 1879 года Рэпін пераехаў на новую кватэру непадалёк ад старой, але жыў там у асноўным толькі ў халодны час года, перасяляючыся летам у Падмаскоўе. === 1880—1890 === [[Image:Modest Músorgski, por Iliá Repin.jpg|250px|left|thumb|{{нп3|Партрэт Мадэста Мусаргскага||pl|Portret Modesta Musorgskiego}}, 1881]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin 001.jpg|250px|thumb|«Вечарынка», 1883. [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]]]] [[Image:RepinPaintersDaughter.jpg|250px|thumb|Партрэт дачкі]] [[Image:Grand Duke's bride by Repin.jpg|250px|thumb|«Выбар нявесты князя». 1885. [[Пермская мастацкая галерэя]]]] [[Image:Ilya Efimovich Repin (1844-1930) - Portrait of Leo Tolstoy (1887).jpg|250px|left|thumb|«Партрэт Льва Талстова», 1887]] [[Image:Rubinstein repin.jpg|250px|thumb|left|Партрэт Антона Рубінштейна]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin - Saint Nicholas of Myra saves three innocents from death.jpg|250px|thumb|«Святы Мікалай у Мірах, у Лікіі», 1889]] [[Image:Medeleeff by repin.jpg|250px|thumb|Партрэт [[Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў|Мендзялеева Д. І.]]]] У маі-верасні 1880 года ездзіў на Украіну для збору матэрыяла да карцін. У кастрычніку таго ж года майстэрню Рэпіна наведаў [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстой]]. У гэтым годзе мастак выканаў скульптурны партрэт С. І. Мамантава, партрэты [[Віктар Міхайлавіч Васняцоў|В. М. Васняцова]], [[Аляксей Феафілактавіч Пісемскі|А. Ф. Пісемскага]], [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|С. М. Салаўёва]], {{нп3|Ілья Сямёнавіч Астравухаў|І. С. Астравухава|ru|Остроухов, Илья Семёнович}}, [[Мікалай Мікалаевіч Гэ|М. М. Гэ]]. У маі 1880 года памёрла маці І. Рэпіна, які на некалькі дзён спазніўся на яе пахаванне. На гарадскіх могілках на магіле маці стаіць сціплы помнік, зроблены па яго малюнку мясцовымі кавалямі. Пасля яе смерці І. Я. Рэпін вельмі доўга, 27 гадоў, не быў у родным горадзе. 25 ліпеня 1880 года нарадзілася дачка Таццяна, адзіная з дзяцей, якая працягнула род мастака. На працягу гэтага і наступнага дзесяцігоддзяў быў зроблены цэлы шэраг прац з Л. М. Талстым у ролі галоўнага героя, партрэтаў яго сям’і, відаў Яснай Паляны, а таксама малюнкаў-ілюстрацый да твораў Талстога — усяго звыш 70 твораў. У 1881-82 гадах былі мастак наведаў Пецярбург для ўдзелу ў IX Перасоўнай выстаўцы, а таксама працаваў над партрэтамі [[Мадэст Пятровіч Мусаргскі|М. П. Мусаргскага]], [[Мікалай Іванавіч Пірагоў|М. І. Пірагова]], {{нп3|Аляксандр Іванавіч Урусаў|А. І. Урусава|ru|Урусов, Александр Иванович}}, {{нп3|Сяргей Міхайлавіч Трацякоў, мецэнат|С. М. Трацякова|ru|Третьяков, Сергей Михайлович (меценат)}}, [[Антон Рыгоравіч Рубінштэйн|А. Р. Рубінштэйна]], [[Апанас Апанасавіч Фет|А. А. Фета]], {{нп3|Паліна Анціп'еўна Стрэпетава|П. А. Стрэпетавай|ru|Стрепетова, Полина Антипьевна}}, {{нп3|Павел Іванавіч Бларамберг|П. І. Бларамберга|ru|Бларамберг, Павел Иванович}}, {{нп3|Васіль Кірылавіч Сютаеў|В. К. Сютаева|ru|Сютаев, Василий Кириллович}}, {{нп3|Андрэй Іванавіч Дэльвіг|А. І. Дэльвіга|ru|Дельвиг, Андрей Иванович}}. У верасні-кастрычніку спрабаваў паступіць у [[Маскоўскі ўніверсітэт]], пасля чаго пераехаў на пастаяннае жыхарства ў Пецярбург, дзе становіцца дзейным членам [[Таварыства перасоўных мастацкіх выставак]]. У 1883 годзе ажыццявіў падарожжа разам з [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. В. Стасавым]] па Італіі, Галандыі, Іспаніі, Германіі і іншых краінах, але ў сакавіку-красавіку прыязджаў у Маскву на выстаўку карцін [[Васіль Васілевіч Верашчагін|В. В. Верашчагіна]]. Вясной 1884 года зноў прыехаў у Маскву, дзе наведаў Л. М. Талстога. Напісаў партрэты [[Апалон Рыгоравіч Белапольскі|А. Р. Белапольскага]], {{нп3|Іван Яўграфавіч Ададураў, інжынер|І. Я. Ададурава|ru|Ададуров, Иван Евграфович (инженер)}}, {{нп3|Усевалад Міхайлавіч Гаршын|У. М. Гаршына|ru|Гаршин, Всеволод Михайлович}} Вясной 1885 года прыехаў у Маскву на Перасоўную выстаўку, дзе 1 красавіка з выстаўкі «па найвысокаму загаду» знялі карціну «{{нп3|Іван Грозны і сын яго Іван 16 лістапада 1581 года|Іван Грозны і яго сын Іван|ru|Иван Грозный и сын его Иван 16 ноября 1581 года}}», якая там экспанавалася. Такім чынам, яна стала першай карцінай, цэнзураванай у Расійскай імперыі<ref name="tanais.info">{{артыкул |загаловак = Илья Репин. Иван Грозный и сын его Иван 16 ноября 1581 |выданне = tanais.info |спасылка = http://www.tanais.info/art/repin74more.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20171214071832/http://www.tanais.info/art/repin74more.html |archivedate = 14 снежня 2017 }}</ref>. У 1887 годзе развёўся з жонкай Верай Аляксееўнай Рэпінай (Шаўцовай), ад шлюбу ў мастака засталося чацвёра дзяцей: [[Юрый Ільіч Рэпін|сын Юрый]] і тры дачкі, Вера, Надзея і Таццяна. У тым жа годзе выйшаў з Таварыства мастацкіх перасоўных выставак. Падарожнічаў па Італіі. Напісаў партрэты кампазітараў [[Ферэнц Ліст|Ферэнца Ліста]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|Міхаіла Глінкі]] і [[Антон Рыгоравіч Рубінштэйн|Антона Рубінштэйна]], таксама партрэт стрыечнай сястры Алімпіяды, аўтапартрэт, партрэт піяністак [[Марыя Карлаўна Бенуа-Ефрон|Марыі Бенуа-Ефрон]], жонкі {{нп3|Альберт Мікалаевіч Бенуа|А. Бенуа|ru|Бенуа, Альберт Николаевич}}, і {{нп3|Соф'я Восіпаўна Ментэр|Соф'і Ментэр|ru|Ментер, Софья Осиповна}} У 1888 годзе ездзіў па Кубані і Каўказу. Цягам года былі напісаны партрэты вучаніцы І. Рэпіна {{нп3|Марыяна Уладзіміраўна Вяроўкіна|Марыяны Вяроўкінай|ru|Верёвкина, Марианна Владимировна}}, кампазітара [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін|Аляксандра Барадзіна]], [[Соф'я Міхайлаўна Драгамірава|Соф’і Драгаміравай]], [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|Уладзіміра Стасава]], [[Іван Міхайлавіч Сечанаў|Івана Сечанава]]. У гэты ж перыяд створаны партрэты {{нп3|Лізавета Мікалаеўна Званцава|Лізаветы Званцавай|ru|Званцева, Елизавета Николаевна}}, [[Іван Мікалаевіч Крамской|Міхаіла Крамскога]], [[Іван Сяргеевіч Тургенеў|Івана Тургенева]], [[Васіль Васілевіч Самойлаў|Васіля Самойлава]], [[Міхаіл Сямёнавіч Шчэпкін|Міхаіла Шчэпкіна]], {{нп3|Варвара Іванаўна Ікскуль фон Гільдэнбанд|баранесы Ікскуль|ru|Икскуль фон Гильденбанд, Варвара Ивановна}} і многіх іншых. === 1890—1900 === [[Image:Belarus-Zdrawneva-Manor of Ilya Repin-1.jpg|thumb|left|250px|Музей-сядзіба І.Я Рэпіна «[[Здраўнёва]]». [[Руба]], [[Беларусь]].]] [[Image:Byelorussian by Repin.jpg|250px|thumb|«[[Беларус (карціна)|Беларус]]», 1892]] [[Image:Ilja Jefimowitsch Repin 004.jpg|250px|thumb|left|Партрэт Льва Талстова, 1893]] [[Image:Zhirkiewicz1894.jpg|250px|thumb|Партрэт пісьменніка Аляксандра Жыркевіча, 1894]] [[Image:Wedding of Nicholas II and Alexandra Feodorovna by Ilja Repin (1894, Russian museum).jpg|250px|thumb|«Вянчанне [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]] і Аляксандры Фёдараўны», 1894]] У 1890 годзе І. Рэпін працягвае маляваць партрэты, у тым ліку стварае партрэты {{нп3|Луіза дэ Мерсі-Аржанта|Л. дэ Мерсі-Аржанта|ru|Мерси-Аржанто, Луиза де}}, [[Вольга Сяргееўна Аляксандрава-Гейнс|В. Аляксандравай-Гейнс]], {{нп3|Уладзімір Рыгоравіч Чарткоў|У. Р. Чарткова|ru|Чертков, Владимир Григорьевич}}, [[Цэзар Антонавіч Кюі|Ц. Кюі]], {{нп3|Пётр Францавіч Лесгарт|П. Лесгарта|ru|Лесгафт, Пётр Францевич}} У наступным годзе скончана карціна «{{нп3|Запарожцы, карціна|Адказ запарожцаў|ru|Запорожцы (картина)}}», праца над якой вялася 10 гадоў. Таксама створаны партрэты {{нп3|Элеанора Дузе|Э. Дузе|ru|Дузе, Элеонора}}, вялікага князя [[Канстанцін Канстанцінавіч|Канстанціна Канстанцінавіча]], [[Уладзімір Сяргеевіч Салаўёў|У. Салаўёва]], [[Уладзімір Данілавіч Спасовіч|Уладзіміра Спасовіча]]. 12 лютага 1892 ў залах Гістарычнага музея ў Маскве адкрылася персанальная выстаўка І. Рэпіна. У маі таго ж года набыў маёнтак у [[Здраўнёва]] пад Віцебскам. Таксама ў 1892 годзе былі напісаны партрэты {{нп3|Іван Раманавіч Тарханаў|І. Тарханава|ru|Тарханов, Иван Романович}}, {{нп3|Яўген Васілевіч Паўлаў|Я. Паўлава|ru|Павлов, Евгений Васильевич}}. У 1893 годзе пазнаёміўся з вядомым віцебскім краязнаўцам [[Уладзімір Казіміравіч Стукаліч|У. К. Стукалічам]]. Цікавасць да гісторыі Віцебшчыны паслужыла напісанню малюнка «Пропаведзь І. Кунцэвіча ў Беларусі». Таксама створаны партрэты [[Уладзімір Мікалаевіч Герард|У. Герарда]], [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|М. Рымскага-Корсакава]], {{нп3|Таццяна Львоўна Сухоціна-Талстая|Т. Сухоцінай-Талстой|ru|Сухотина-Толстая, Татьяна Львовна}}. У 1893 годзе І. Рэпін стаў правадзейным членам [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскай Акадэміі мастацтваў]] і разам з сынам Юрыем падарожнічаў па Германіі, Францыі, Італіі, наведваючы мастацкія выстаўкі і музеі. У наступныя 14 гадоў шмат часу аддаваў выкладчыцкай працы. У 1894—1907 гадах — прафесар-кіраўнік майстэрні ў Акадэміі мастацтваў. У 1894 годзе сканаў бацька І. Рэпіна, якога пахавалі ў Здраўнёве. У 1894-96 гадах мастак выканаў партрэты дачкі Надзеі, [[Лідзія Паўлаўна Штэйнгель|Л. П. Штэйнгель]], [[Іван Іванавіч Шышкін|І. Шышкіна]], {{нп3|Аляксандр Уладзіміравіч Жыркевіч|А. Жыркевіча|ru|Жиркевич, Александр Владимирович}}, [[Зінаіда Мікалаеўна Гіпіус|З. Гіпіус]], [[Рыгор Рыгоравіч Ге|Р. Ге]], імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], {{нп3|Аляксандр Валерыянавіч Вержбіловіч|А. Вержбіловіча|ru|Вержбилович, Александр Валерианович}}, {{нп3|Якаў Пятровіч Палонскі|Я. Палонскага|ru|Полонский, Яков Петрович}}, [[Марыя Клаўдзіеўна Ценішава|М. Ценішавай]], {{нп3|Дзмітрый Мікалаевіч Кардоўскі|Д. Кардоўскага|ru|Кардовский, Дмитрий Николаевич}}, {{нп3|Аляксандр Канстанцінавіч Гейнс|А. Гейнса|ru|Гейнс, Александр Константинович}}, групавы партрэт {{нп3|Уладзімір Аляксандравіч Беклямішаў|У. Беклямішава|ru|Беклемишев, Владимир Александрович}}, {{нп3|Міхаіл Пятровіч Боткін|М. П. Боткіна|ru|Боткин, Михаил Петрович}} і {{нп3|Леанід Уладзіміравіч Пазен|Л. Пазена|ru|Позен, Леонид Владимирович}}, [[Аляксей Канстанцінавіч Талстой|А. Талстога]], [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццякова]], {{нп3|Соф'я Львоўна Пяроўская|С. Пяроўскай|ru|Перовская, Софья Львовна}}, [[Валянцін Аляксандравіч Сяроў|В. Сярова]] і іншыя. У 1898 годзе ажыццявіў паломніцтва ў Іерусалім. У 1898-99 гадах займаў пасаду рэктара Акадэміі мастацтваў і згадзіўся стаць супрацоўнікам новага часопіса «{{нп3|Мир Искусства||ru|Мир искусства (журнал)}}». У наступным годзе ажаніўся з {{нп3|Наталля Барысаўна Нордман|Наталляй Нордман|de|Natalia Nordman}} і набыў на яе імя зямлю ў пасёлцы Куокала ў Фінляндыі, на якой пабудаваў маёнтак і назваў «{{нп3|Пенаты, сядзіба|Пенаты|ru|Пенаты (усадьба)}}». У кастрычніку ў Пецярбургу пазнаёміўся з [[Максім Горкі|М. Горкім]]. У канцы года Рэпін парваў зносіны з «Миром Искусства», які ўзначальваў [[Сяргей Паўлавіч Дзягілеў|С. П. Дзягілеў]]. У 1897—1900 гадах між іншых намаляваў партрэты {{нп3|Дзмітрый Анфімавіч Шчарбіноўскі|Д. Шчарбіноўскага|ru|Щербиновский, Дмитрий Анфимович}}, [[Анатоль Фёдаравіч Коні|А. Коні]], [[Адрыян Віктаравіч Прахаў|В. Прахава]], [[Максім Горкі|М. Горкага]], {{нп3|Уладзімір Аляксеевіч Гіляроўскі|У. Гіляроўскага|ru|Гиляровский, Владимир Алексеевич}}, [[Васіль Фёдаравіч Свіньін|В. Свіньіна]], {{нп3|Аляксандр Ніканоравіч Памяранцаў|А. Памяранцава|ru|Померанцев, Александр Никанорович}}, {{нп3|Пётр Пятровіч Гнедзіч|П. Гнедзіча|ru|Гнедич, Пётр Петрович}}, паасобныя партрэты дачкі і сына [[Канстанцін Міхайлавіч Фафанаў|К. Фафанава]] і іншыя. У 1892—1900 жыў наездамі і працаваў ва ўласным маёнтку Здраўнёва на беразе [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]] (цяпер [[Віцебскі раён]]). Тут створаны карціны «[[Беларус (карціна)|Беларус]]», «{{нп3|Асенні букет||ru|Осенний букет}}». «Паляўнічы з ружжом», «На Заходняй Дзвіне. Усход сонца» (эцюд; усе 1892), «Святочнае гулянне ў Здраўнёве» (1893), «Касец-літвін» (1894), «Дуэль», «Месячная ноч. Здраўнёва», «Партрэт сына Юрыя на тэрасе здраўнёўскага дома» (усе 1896), абразы «Хрыстос» (1894) і «Маці Божая» (1896) для царквы суседняй вёсцы Слабада, партрэты дачок Веры і Надзеі і інш. У Здраўнёве Рэпін часта наведвалі вядомыя людзі Віцебска і наваколляў: гісторык [[Аляксей Парфенавіч Сапуноў|А. П. Сапуноў]], краязнавец і грамадскі дзеяч [[Уладзімір Казіміравіч Стукаліч|У. К. Стукаліч]], фатограф С. А. Юркоўскі і інш. Пад уплывам Стукаліча Рэпін збіраўся напісаць гістарычную карціну пра Віцебскае паўстанне 1623 (не здзейснена, захаваўся эскіз «Пропаведзь Кунцэвіча ў Віцебску», (1893)). === 1900—1910 === [[Image:Repin state council2.jpg|250px|thumb|«Урачыстае пасяджэнне Дзяржаўнага савета», 1900]] [[Image:Pobedonostsev by repin.jpg|250px|thumb|Канстанцін Пабеданосцаў]] У маі 1900 года Рэпіны з’ехалі ў Парыж, дзе І. Рэпін быў членам міжнароднага журы па жывапісе на [[Сусветная выстаўка (1900)|Сусветнай выстаўцы]]. Падчас года І. Рэпін напісаў партрэты паміраючай {{нп3|Луіза дэ Мерсі-Аржанто|Луізы дэ Мерсі-Аржанто|ru|Мерси-Аржанто, Луиза де}}, жонкі {{нп3|Наталля Барысаўна Нордман|Наталлі Нордман|de|Natalia Nordman}}, [[Дзмітрый Сяргеевіч Меражкоўскі|Д. Меражкоўскага]], [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. Стасава]], [[Цэзар Антонавіч Кюі|Ц. Кюі]], [[Марк Мацвеевіч Антакольскі|М. Антакольскага]]. У 1901 годзе Рэпін атрымаў заказ ад імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]]: напісаць юбілейнае паседжанне [[Дзяржаўны Савет (Расійская імперыя)|Дзяржаўнага Савета]]. Палатно плошчай 35 м², у рабоце над якім прымалі ўдзел мастакі [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Б. М. Кустодзіеў]] (правая частка карціны) і {{нп3|Іван Сямёнавіч Кулікоў, мастак|І. С. Кулікоў|ru|Куликов, Иван Семёнович}} (левая частка карціны), было выканана на працягу 1901—1903 гг. На карціне намалявана больш за восемдзесят чалавек — членаў Дзяржаўнага Савета, на чале з царом. Да карціны Рэпін напісаў каля пяцідзесяці партрэтных эцюдаў. У 1902—1903 гадах Рэпін таксама стварыў партрэты [[Васіль Васілевіч Самойлаў|В. Самойлава]], {{нп3|Іван Іванавіч Шамшын|І. Шамшына|ru|Шамшин, Иван Иванович}}, {{нп3|Дзмітрый Мартынавіч Сольскі|Д. Сольскага|ru|Сольский, Дмитрий Мартынович}}, {{нп3|Канстанцін Іванавіч Пален|К. Палена|ru|Пален, Константин Иванович}}, [[Міхаіл Іванавіч Хілкоў|М. Хілкова]], {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Обручаў|М. Обручава|ru|Обручев, Николай Николаевич}}, {{нп3|Міхаіл Мікалаевіч Галкін-Враской|М. Галкіна-Враскога|ru|Галкин-Враской, Михаил Николаевич}}, [[Аляксей Мікалаевіч Курапаткін|А. Курапаткіна]], {{нп3|Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі|П. Сямёнава-Цян-Шанскага|ru|Семёнов-Тян-Шанский, Пётр Петрович}}, [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццякова]], {{нп3|Фёдар Густававіч Цёрнер|Ф. Цёрнера|ru|Тернер, Фёдор Густавович}}, [[Павел Пятровіч Чысцякоў|П. Чысцякова]], [[Анатоль Канстанцінавіч Лядаў|А. Лядава]], [[Вячаслаў Канстанцінавіч Плевэ|В. Плевэ]], [[Сяргей Юльевіч Вітэ|С. Вітэ]], {{нп3|Аляксей Паўлавіч Ігнацьевў|А. Ігнацьева|ru|Игнатьев, Алексей Павлович}}, {{нп3|Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў|К. Пабеданосцаў|ru|Победоносцев, Константин Петрович}} У 1904 годзе Рэпін апошні раз у жыцці наведаў [[Здраўнёва]]. У наступным годзе пасля двухмесячнага падарожжа па Італіі Рэпін падаў прашэнне аб адстаўцы. Быў звольнены загадам па Міністэрству двара ад 31 снежня 1905 года. Пасля 1905 правая рука канчаткова перастала яму служыць, прыкладна з 1907 мастак канчаткова перайшоў да пісанню левай рукой. 24 кастрычніка 1906 года зноў прызначаны на пасаду прафесара-кіраўніка з 1 чэрвеня 1906 года. У 1907 годзе наведаў Чугуеў. У верасні канчаткова пакінуў Акадэмію Мастацтваў. У 1904—1907 гадах былі напісаныя партрэты {{нп3|Іван Яўменьевіч Цвяткоў|І. Цвяткова|ru|Цветков, Иван Евменьевич}}, [[Леанід Мікалаевіч Андрэеў|Л. Андрэева]], {{нп3|Марыя Фёдараўна Андрэева|М. Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}}, {{нп3|Леў Львовіч Талстой|Л. Талстога|ru|Толстой, Лев Львович}}, [[Вера Пятроўна Струкава|В. Струкавай]], {{нп3|Іван Раманавіч Тарханаў|І. Тарханава|ru|Тарханов, Иван Романович}}, {{нп3|Мікалай Аляксандравіч Марозаў, рэвалюцыянер|М. Марозава|ru|Морозов, Николай Александрович (революционер)}}, {{нп3|Яўген Мікалаевіч Чырыкаў|Я. Чырыкава|ru|Чириков, Евгений Николаевич}}, [[Мара Канстанцінаўна Свярбеева|М. Оліў]], [[Архіп Іванавіч Куінджы|А. Куінджы]], [[Сцяпан Пятровіч Крачкоўскі|С. Крачкоўскага]], {{нп3|Аляксандр Дзмітрыевіч Зіноўеў|А. Зіноўева|ru|Зиновьев, Александр Дмитриевич}}, [[Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў|Д. Мендзялеева]] У 1908 годзе пачалі друкавацца першыя главы ўспамінаў І. Я. Рэпіна «Далёкае блізкае». У 1908—1910 гадах напісаны партрэты [[Марыя Барысаўна Чукоўская|М. Чукоўскай]], [[Людамір Вацлававіч Свентаржэцкі|Л. Свентаржэцкага]], {{нп3|Соф'я Уладзіміраўна Паніна|С. Панінай|ru|Панина, Софья Владимировна}}, {{нп3|Васіль Дзмітрыевіч Міліоці|В. Міліоці|ru|Милиоти, Василий Дмитриевич}}. === 1910—1920 === [[Image:Pushkin derzhavin.jpg|250px|thumb|«[[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкін]] чытае сваю паэму перад [[Гаўрыла Раманавіч Дзяржавін|Дзяржавіным]]». 1911]] У 1910—1913 гадах былі напісаны партрэты {{нп3|Сцяпан Міхайлавіч Муратаў|С. Муратава|ru|Муратов, Степан Михайлович}}, {{нп3|Уладзімір Аляксандравіч|Уладзіміра Аляксандравіча|ru|Владимир Александрович}}, [[Пётр Аркадзевіч Сталыпін|П. Сталыпіна]], {{нп3|Ісаак Ізраілевіч Бродскі|І. Бродскага|ru|Бродский, Исаак Израилевич}}, {{нп3|Вільгельм Казімір Вільгельмавіч Бітнер|В. Бітнера|ru|Битнер, Вильгельм Казимир Вильгельмович}}, {{нп3|Ілья Сямёнавіч Астравухаў|І. Астравухава|ru|Остроухов, Илья Семёнович}}, {{нп3|Міхаіл Пятровіч Салаўёў|М. Салаўёва|ru|Соловьёв, Михаил Петрович}}, [[Уладзімір Міхайлавіч Бехцераў|У. Бехцерава]], [[Адэлаіда Іванаўна Андрэева-Шкілондзь|А. Андрэевай-Шкілондзь]], {{нп3|Іеранім Іеранімавіч Яскінскі|І. Ясінскага|ru|Ясинский, Иероним Иеронимович}}, [[Карней Іванавіч Чукоўскі|К. Чукоўскага]], [[Уладзімір Галакціёнавіч Караленка|У. Караленкі]]. У 1911 годзе на {{нп3|Сусветная выстаўка, 1911|Сусветнай выстаўцы|ru|Turin International}} ў асобным павільёне была арганізавана персанальная выстаўка І. Рэпіна. 16 студзеня 1913 года І. Я. Рэпін прыехаў у Маскву ў сувязі з пашкоджваннем карціны «{{нп3|Іван Грозны і сын яго Іван 16 лістапада 1581 года|Іван Грозны|ru|Иван Грозный и сын его Иван 16 ноября 1581 года}}». 28 чэрвеня 1914 года ў Швейцарыі ад сухот памёрла жонка мастака. Рэпін, які прыехаў туды, не заспеў Наталлю Барысаўну ў жывых, змог толькі замаляваць магілу. Пасля смерці Нордман, стаў пажыццёвым уладальнікам сядзібы «Пенаты», апублікаваўшы завяшчанне, унёс на рахунак Акадэміі каля 30 тысячы рублёў на будучае ўтрыманне музея ў свой гонар — «Пенатаў». Толькі пасля смерці мачыхі Пенаты пачалі наведваць дочкі І. Рэпіна. У 1914 годзе напісаны партрэты [[Фёдар Іванавіч Шаляпін|Ф. Шаляпіна]], [[Сяргей Мітрафанавіч Гарадзецкі|С. Гарадзецкага]] з жонкай, {{нп3|Таццяна Львоўна Шчэпкіна-Купернік|Т. Шчэпкінай-Купернік|ru|Щепкина-Куперник, Татьяна Львовна}}, {{нп3|Мікалай Дзмітрыевіч Ермакоў|М. Ермакова|ru|Ермаков, Николай Дмитриевич}}, У ліпені прыехаў у Чугуеў, поўны творчых планаў і спадзяванняў. Набліжаўся сямідзесяцігадовы юбілей мастака. Ён марыў пасяліцца ў Чугуеве, стварыць свабодныя мастацкія майстэрні пад назвай, памятнай яму з дзяцінства, — «Дзелавы двор». Спадзяваўся, што майстэрні стануць цэнтрам развіцця народнага мастацтва Украіны. Паводле задумы, тут павінны былі рыхтаваць жывапісцаў, скульптараў, майстроў прыкладнога мастацтва. Меркавалася стварыць такія майстэрні, як керамічная, пазалотная, разьбы па дрэве дэкаратыўнага пано, ткацкая, ліцейная, такарная і сталярная. Школа павінна была ўтрымліваць вучняў бясплатна, мець практычнае прызначэнне і выконваць заказы насельніцтва. У гонар гэтай падзеі гарадскія ўлады выдзелілі для будаўніцтва «Дзелавога двара» шэсць дзесяцін зямлі ў лепшым месцы горада — над Данцом. Але школа так і не была пабудавана — пачалася першая сусветная вайна. Прыезд у Чугуеў у 1914 годзе быў апошнім. У 1915-16 гадах намаляваў партрэты [[Анатоль Фёдаравіч Коні|А. Коні]], [[Антон Рыгоравіч Рубінштэйн|А. Рубінштэйна]], {{нп3|Васіль Сямёнавіч Сварог|В. Сварога|ru|Сварог, Василий Семёнович}}, {{нп3|Барыс Дзмітрыевіч Грыгор'еў|Б. Грыгор'ева|ru|Григорьев, Борис Дмитриевич}}, {{нп3|Мікалай Мікалаевіч Яўрэінаў|М. Яўрэінава|ru|Евреинов, Николай Николаевич}}, [[Павел Васілевіч Самойлаў|П. Самойлава]], [[Антон Міхайлавіч Камашка|А. Камашкі]], {{нп3|Канстанцін Канстанцінавіч Восіпаў|К. Восіпава|ru|Олимпов, Константин Константинович}} У 1918 годзе працы Рэпіна былі выстаўлены ў салоне Стрындберга ў Хельсінкі. У 1917-20 гадах І. Рэпіным створаны партрэты [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|А. Керанскага]], {{нп3|Мікалай Уладзіміравіч Рэмізаў|М. Рэмізава|ru|Ремизов, Николай Владимирович}}, {{нп3|Сямён Восіпавіч Грузенберг|С. Грузенберга|ru|Грузенберг, Семён Осипович}}. У кастрычніку 1919 падараваў {{нп3|Фінскае мастацкае таварыства|Фінскаму мастацкаму таварыству|ru|Suomen Taideyhdistys}} 7 уласных твораў, якія знаходзіліся ў Пенатах, і 23 карціны рускіх мастакоў. У тым жа годзе адбылася выстаўка яго карцін у [[Стакгольм]]е. === 1920—1930 === У сакавіку 1920 года абраны ганаровым членам Фінскага мастацкага таварыства. Праз 2 месяцы, у маі 1920 года, падараваныя Рэпіным карціны былі выстаўлены ў музеі [[Атэнеум (Хельсінкі)|Атэнеум]] у Хельсінкі. У гэтым жа годзе ў газеце «Мір» Рэпін публікуе шэраг артыкулаў супраць савецкай улады. Для газеты «Агульная справа», якая выходзіла ў Парыжы, Рэпін піша ўспаміны пра Л. М. Талстога, прымеркаваныя да 10-годдзя з дня смерці пісьменніка. У 1920-я гады Рэпін стаў наведваць праваслаўны храм у пасёлку Куокала і спяваў на [[клірас]]е. У 1921 годзе быді праведзены выстаўкі ў Тэрыёкі і ў Выбаргу. У наступнае дзесяцігоддзе ладзіліся рэгулярныя выстаўкі як у Фінляндыі, так і ў іншых краінах. У лютым у газеце «Руль» выйшаў яго заклік «Людзі рускія», а ў газеце «Шлях» — нататка аб сучасным становішчы Расіі. У гэтым жа годзе адбылася выстаўка ў Нью-Ёрку. 22 сакавіка 1924 года атрымаў першае пасведчанне асобы — від на жыхарства, якая дазволіў пражываць у Фінляндыі, тэрмінам на два гады. Гэта адбылося ў Хельсінкі, у памяшканні Цэнтральнай доказнай паліцыі. У 1920-30 гадах былі створаны партрэты {{нп3|Панталеон Шындлер|П. Шындлера|ru|Шиндлер, Панталеон}}, [[Іван Пятровіч Паўлаў|І. Паўлава]], [[Акселі Гален-Калела]], [[Абрам Яфімавіч Архіпаў|А. Архіпава]], {{нп3|Іван Цімафеевіч Савянкоў||ru|Савенков, Иван Тимофеевич}}, [[Уладзімір Васілевіч Стасаў|У. Стасава]]. Мастак памёр [[29 верасня]] [[1930]] года ў [[Куокала|Куокале]], дзе і быў пахаваны ў парку сваіх любімых «Пенатаў», непадалёк ад дома і «Чугуевай горкі» — як мастак называў пагорак, які ўзвышаўся на яго ўчастку. {{нп3|Юрый Ільіч Рэпін|Сын Рэпіна Юрый|ru|Репин, Юрий Ильич}} таксама стаў мастаком. Род Рэпіна цяпер прадстаўляюць нашчадкі яго брата, якія жывуць у [[Ярвенпяа]]. Пляменнік мастака Ілья Рэпін вырабіў дзве [[праваслаўе|праваслаўных]] святыні ({{нп3|Рака, мастацтва|ракі|ru|Рака}}) для [[іканастас]]аў з дрэва: для малельні ў Ярвенпяа ў 1948 і праз 10 гадоў для новай праваслаўнай царквы на могілках у Хельсінкі. == Творчасць == У творчасці Рэпіна ўвасоблены лепшыя дасягненні дэмакратычнага мастацтва таго часу. У жанравых палотнах адлюстраваў супярэчнасці грамадскага жыцця паслярэформенай Расіі, паказаў сілу, веліч і чалавечую годнасць абяздоленага народа, раскрыў мужнасць і высакароднасць рэвалюцыянераў — «Бурлакі на Волзе» (1870—1873), «{{нп3|Хрэсны ход у Курскай губерні||ru|Крестный ход в Курской губернии}}», 1880—1883, «Адмова ад споведзі» (1879—1885), «[[Не чакалі (карціна)|Не чакалі]]» (1884—1888). У шматлікіх партрэтах стварыў глыбокапсіхалагічныя вобразы прадстаўнікоў розных пластоў рускага грамадства — «Мужычок з баязлівых», «Протадыякан» (абодва 1877), партрэты {{нп3|Партрэт Мадэста Мусаргскага|М. П. Мусаргскага|pl|Portret Modesta Musorgskiego}} (1881), [[Антон Антонавіч Дэльвіг|А. А. Дэльвіга]] (1882), [[Леў Мікалаевіч Талстой|Л. М. Талстога]] (1877), [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. М. Траццякова]] (1901), групавы партрэт «Урачыстае пасяджэнне Дзяржаўнага савета» (1901—1903) і інш.). У гістарычных карцінах імкнуўся паказаць трагічныя пераплаценні чалавечых пачуццяў, моцныя драматычныя характеры — «Царэўна Соф’я» (1879), «Іван Грозны і яго сын Іван» (1885), раскрыць вольналюбівы дух народа — «Запарожцы пішуць пісьмо турэцкаму султану» (1878—1891). Творам Рэпіна ўласцівы глыбіня зместу, энергія і пластыка жывапіснай формы, цэльнасць кампазіцыі, выразнасць колеру і малюнка, майстэрства ў перадачы святло-паветранага асяроддзя. Дзейнасць Рэпіна зрабіла вялікі ўплыў на творчасць беларускіх партрэтыстаў канца 19 — пач. 20 ст. == Рэпін і Беларусь == Сярод вучняў І. Я. Рэпіна мастак [[Леў Абрамавіч Альпяровіч|Леў Альпяровіч]]. У 1988-м годзе адкрылі музей-сядзібу І. Я. Рэпіна «Здраўнёва». У Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь захоўваюцца 13 жывапісных палоцен Рэпіна, сярод іх: «Украінка каля плятня» (1876), «Запарожцы» (эскіз да карціны, 1880-я г.), партрэты [[Марыя Клаўдзіеўна Ценішава|М. К. Ценішавай]] (1893), {{нп3|Марыя Фёдараўна Андрэева|М. Ф. Андрэевай|ru|Андреева, Мария Фёдоровна}} (1905). == Рэпін і Украіна == Жыццё і творчасць Іллі Яфімавіча цесна былі звязаны з Украінай. Мастак ведаў украінскую мову і гісторыю ўкраінскага народа. Ён з’яўляўся членам журы камісіі па ўзвядзенню помніка [[Т. Шаўчэнка|Т. Шаўчэнкі]]. Нездаволены рашэннем камісіі, выйшаў з яе складу, як і некаторыя ўкраінскія мастакі. Ілья Яфімавіч асабіста зрабіў некалькі чарнавікоў праекта помніка, паколькі высока цаніў асобу Шаўчэнкі, называючы яго «апосталам свабоды». {{нп3|Вячаслаў Канстанцінавіч Развадоўскі|В. К. Развадоўскі|ru|Розвадовский, Вячеслав Константинович}} меў намер стварыць мастацкую паштоўку, атрыманыя грошы ад якой былі накіраваны на збудаванне помніка. Для гэтага Рэпін напісаў акварэллю «Праметэя» з паэмы Шаўчэнкі «{{нп3|Каўказ, паэма|Каўказ|ru|Кавказ (поэма)}}». Таксама ён стаў членам-заснавальнікам Таварыства па ахове помнікаў Т. Шаўчэнкі, статут якога не быў зацверджаны ўрадам<ref>Коваленко А. Н. Передвижники и Украина (страницы русско-украинских культурных связей), Киев, «Наукова думка», 1979 (с. 70-72)</ref>. І. Рэпін аказваў дапамогу камітэту пры Таварыстве прыгожых мастацтваў імя В. Верашчагіна ў г. [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеве]]. Таксама ён з’яўляўся ганаровым членам {{нп3|Кіеўскае літаратурна-артыстычнае таварыства|Кіеўскага літаратурна-артыстычнага таварыства|uk|Київське літературно-артистичне товариство}} і Кіеўскага таварыства старажытнасцей і мастацтва. == Рэпін і Фінляндыя == Рэпін захапляўся Фінляндыяй, называючы [[Хельсінкі|Гельсінгфорс]] кавалачкам [[Парыж]]а. Ён быў знаёмы са многімі дзеячамі фінскай культуры, напрыклад з мастаком [[Альберт Эдэльфельт]] і з паэтам [[Эйна Лейна]]. У 1919 годзе Рэпін падарыў {{нп3|Фінскае мастацкае таварыства|Фінскаму мастацкаму таварыству|ru|Suomen Taideyhdistys}} сваю калекцыю з 23 работ рускіх мастакоў і сямі ўласных. Так пачалася калекцыя Рэпіна [[Атэнеум (Хельсінкі)|Атэнеум]]<ref>[http://www3.lappeenranta.fi/museot/verkkonayttelyt/kesa2006/repin/repin/repin_ja_suomi.pdf Helena Soini, Ilja Repin ja Suomi.]</ref>. Пазней, у 1960-х гадах, вядомыя малюнкі і карціны Рэпіна з калекцыі Шувалава, якія знаходіліся ў Фінляндыі, былі прапанаваны Музею Атэнеум для пакупкі. Музей адхіліў прапанову, патлумачыўшы, што твораў Рэпіна ўжо дастаткова. У выніку вялікая частка прапанаваных твораў апынулася ў [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]]<ref>Mejias-Ojajärvi, s. 117</ref>. У 1920 фінскія мастакі выбралі Рэпіна ганаровым членам Таварыства мастакоў Фінляндыі. З гэтай нагоды ў рэстаране гатэля кают-кампанія ў Хельсінкі адбылася ўрачыстая вячэра, а потым мастакі пачалі пісаць вялікую карціну ''Знакамітасці Фінляндыі''<ref>Mejias-Ojajärvi, s. 105</ref>, якая была скончана шмат гадоў праз. У цяперашні час карціна выстаўлена ў кафэ Атэнеум. == Палітычныя погляды == Рэпін адмоўна ставіўся да [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая Другога]], называў яго «гнюсным варварам», «высокадзяржымордзіем», марыў «што гэтая „брыдота“ абваліцца»<ref>Корней Чуковский. Современники. Серия: Жизнь замечательных людей. Издательство: Молодая гвардия</ref>. Аднак пасля рэвалюцыі, у [[1918]] годзе, ён піша карціну «Быдла імперыялізму», своеасаблівы працяг тэмы бурлакоў, дзе яны выглядаюць бруднымі, тупымі і выродлівымі. Сам Рэпін аб гэтай карціне казаў: «„Быдла“ — глыбока разбэшчаная істота: пастаянна сутыкаючыся з паліцыяй, яно засвойвае яе здольнасці драпежнічаць па-воўчы, падхалімнічаць, але хутка прыходзіць да расправы над сваімі гаспадарамі, калі яны слабеюць…»<ref>[http://www.radiorus.ru/news.html?rid=4342&date=29-07-2009&id=367304 «Пенаты» — усадьба Ильи Репина, на берегу Финского залива | Радио России]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}</ref>. Спробы Савецкага ўрада вярнуць Рэпіна ў [[СССР]] не ўдаліся, угаворы сяброў не падзейнічалі; у прыватных лістах ён сцвярджаў, што пакуль ва ўладзе [[бальшавікі]], не жадае мець з Расіяй нічога агульнага. У апошнія гады жыцця Рэпін стварыў шэраг карцін на рэлігійныя тэмы. Рэзка адмоўна ставіўся да {{нп3|Рэформа рускай арфаграфіі 1918 года|рэформы рускай арфаграфіі 1917-1918 гг.|ru|Реформа русской орфографии 1918 года}}<ref name="autogenerated1">Если Вы так любите Репина, разрешите ему букву ять. Ничего другого он не хочет. [http://www.chukfamily.ru/Elena/Articles/Repin.htm Елена Чуковская. Почему Репин не приехал в СССР?] [[Литературная газета]], 11.09.1997 года</ref><ref name="autogenerated2">Репин не верит большевикам и боится их. Все их нововведения — такие как «новый стиль» и «новая орфография» — для него непереносимы. Особенно ненавистна новая орфография. Умиляют его просьбы к другу, чтобы книга его печаталась по «старой» орфографии. И чудо — по закону любви Чуковский приостанавливает печатание книги (которая так и не выйдет в свет) и идет в Государственное издательство для получения разрешения на «яти». Но, оказывается, все «яти» в типографиях конфискованы. — [http://www.seagullmag.com/article.php?id=1345 Переписка творцов: Репин и Чуковский] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071023005504/http://www.seagullmag.com/article.php?id=1345|date=23 кастрычніка 2007}}. [http://www.seagullmag.com/author.php?id=213 Ирина Чайковская] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012094706/http://www.seagullmag.com/author.php?id=213|date=12 кастрычніка 2008}} ([[Бостон]]).</ref>. Хоць рэформу гэту падрыхтавалі задоўга да рэвалюцыі, і пастанова камісіі выйшла яшчэ ў маі 1917<ref name="реф11051917">[http://www.textology.ru/article.aspx?aId=196 Постановления Совещания по вопросу об упрощении русского правописания, принятые 11 мая 1917 г.] — Изв. Российской Академии наук 6-я серия, 1917, № 15, 1 нояб., стр. 1183—1187.</ref>, «Прыдуманая [[Часовы ўрад Расіі|Часовым урадам]] арфаграфічная рэформа стала трывала асацыявацца ў яго з бальшавікамі»<ref name="рефЪ">[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=418989 100 лет сплошного буквоедства]</ref>. «Антырэформенная» пазіцыя Рэпіна ў пытанні арфаграфіі сфарміравалася, аднак, не на палітычнай, а на асабліва асобаснай аснове. Замена «яць» на «е» ў яго прозвішчы стварала перадумовы магчымасці чытання Р''е''пин як Р''ё''пін, што літаральна яго злавала. І калі ў «Пенаты» пасля [[1918]] года сталі прыходзіць лісты, адрасаваныя Р''е''пину, мастак з абурэннем вяртаў іх фінскім паштарам, паказваючы на канверт: «ніякага Рёпіна тут не жыве!»<ref name=autogenerated1 />. == Памяць == У 1930-я гады пачынаецца сапраўдны культ Рэпіна на радзіме, калі яго працы сталі ўзорамі перыяду ''сацыялістычнага рэалізму'' ў СССР. Імя Рэпіна ўстала ў адным шэрагу з імёнамі [[Леў Мікалаевіч Талстой|Талстога]], [[Мадэст Пятровіч Мусаргскі|Мусаргскага]] і [[Мікалай Андрэевіч Рымскі-Корсакаў|Рымскага-Корсакава]]. Рэпін сам напісаў працы на тэмы рэвалюцыі, такія як: «Расстрэл дэманстрантаў», «Чырвонае пахаванне» і «Ля царскай шыбеніцы», якія ён падарыў музею рэвалюцыі з нагоды візіту дэлегацыі савецкіх мастакоў летам 1926 года<ref>[http://ryibak.pravoverie.ru/node/81 Картина крови] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081214110107/http://ryibak.pravoverie.ru/node/81 |date=14 снежня 2008 }}</ref><ref>Maria Karpenko, Jelena Kirillina, Galina Pribulskaja, Natalia Vatenina Ilja Repin — Maalauksia, grafiikkaa, 1984, стр 242, Tammi, Helsinki & Aurora, Leningrad,ISBN 951-30-5800-X</ref>. Сярод гэтых карцін ёсць партрэт [[Аляксандр Фёдаравіч Керанскі|Керанскага]]<ref>[http://evtushenko75.livejournal.com/26758.html Малоизвестный Репин] {{ref-ru}}</ref>. Рэпін стаў адным з нямногіх эмігрантаў, якія атрымалі прызнанне ў СССР, у прыватнасці, у 30-я гады. Апошняя прыжыццёвая біяграфія І. Я. Рэпіна, якая пачынаецца са слоў «выбітны рускі жывапісец», выйшла ў СССР у сёмым томе {{нп3|Малая савецкая энцыклапедыя|Малой Савецкай энцыклапедыі|ru|Малая советская энциклопедия}}<ref name="МСЭ_Р">Репин И. Е.// Малая советская энциклопедия. Т. 7. — М.: АО Сов. энциклопедия. 1930. — стлб. 305—306.</ref>. Па запісе на абароце тытульнай старонкі, рэдакцыйная праца над томам была завершана 31 жніўня 1930 — менш, чым за месяц да смерці мастака. == Гл. таксама == * [[Здраўнёва]] * [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Москвинов В., Репин в Москве, М., 1955; * Иванов С., Москва в жизни и творчестве И. Е. Репина, М., 1960; * Грабарь И. Э., Репин, т. 1—2, М., 1963—64; * Новое о Репине, Л., 1969; * Лясковская О. А., И. Е. Репин, 3 изд., М., 1982; * Стернин Г. Ю., И. Е. Репин. Альбом, Л., 1985; * Федоров-Давыдов А. А., И. Е. Репин, 2 изд., М., 1989. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/repin_zdravnjovo_bibliograficheskij Репин и Здравнёво. Библиографический указатель. 1995—2001 / Сост. Шишанов В. А. Витебск: Витебский областной краеведческий музей, 2001. 20 с.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160324123627/https://issuu.com/linkedin63/docs/repin_zdravnjovo_bibliograficheskij |date=24 сакавіка 2016 }} * Сухоруков А., Шишанов В. К истории создания музея-усадьбы И. Е. Репина «Здравнёво» // Белорусско-русское культурное взаимодействие конца XIX-начала XX в.: Материалы научной конференции, посвящённой 150-летию со дня рождения И. Е. Репина и 100-летию пребывания художника в Беларуси. Витебск, 1995. С.111-117. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/1996_oblik_zdravnevo Шишанов В. Здравнёво. Исторический облик и музеефикация усадьбы // Матэрыялы II Міжнароднай канферэнцыі па праблемах музеефікацыі унікальных гістарычных тэрыторый. Полацк, 1996. С.38-44.] * Сухарукаў А., Шышанаў В. Музей-сядзіба І. Я. Рэпіна «Здраўнёва» як цэнтр развіцця беларуска-рускіх культурных сувязяў// Нацыянальныя меншасці Беларусі. Кн.3. Брэст-Мінск, 1996. С.18-19. * Шишанов В. Репин в Белоруссии // Служба спасения 01 (Минск). 2000. № 5. С.54-57. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2000_vicebski_sshytak_zdraunjova Шышанаў В. Невядомае Здраўнёва // Віцебскі сшытак. 2000. № 4. С.90-115.] * Шышанаў В. Беларусь і беларусы вачыма Іллі Рэпіна // Гісторыя, культуралогія, мастацтвазнаўства: Матэрыялы III Міжнар. кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (Мінск, 21-25 мая, 4-7 снеж. 2000 г.). Мн.: «Беларускі кнігазбор», 2001. (Беларусіка = Albaruthenica; Кн. 21). С.311-316. * Сухарукаў А., Шышанаў В. Рэпіна І. Я. Музей-сядзіба «Здраўнёва» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т.6. Кн.1. Мн.: БелЭн, 2001. С.174. * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2004_repinskie_chtenija Шишанов В. А. Здравнёво: после октября 1917 // Репинские чтения: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). СПБ.: «ИП Комплекс», 2004. С.80-89.h] * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2004_repinskie_chtenija Шишанов В. А. К истории коллекции работ Репина в Витебском областном краеведческом музее // Репинские чтения: Материалы чтений в Музее-усадьбе И. Е. Репина «Пенаты» (2003—2004). СПБ.: «ИП Комплекс», 2004. С.90-97.] * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2010_zdravnevskaja_shkola Шишанов, В. А. Материалы Государственного архива Витебской области о школе в усадьбе «Здравнево» / В. А. Шишанов // Адукацыя на Віцебшчыне: гісторыя і сучаснасць: матэрыялы рэспуб. навук.-практ. канф., Віцебск, 30-31 сакавіка 2010 г., Віц. дзярж. ун-т, редкал.: В. У. Акуневіч (адк. рэд.). — Віцебск: УА «ВДУ імя П. М. Машэрава», 2010. — С.128-132.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160202213601/http://issuu.com/linkedin63/docs/2010_zdravnevskaja_shkola |date=2 лютага 2016 }} * Шишанов, В. А. [https://issuu.com/linkedin63/docs/2015_repin_zdravnevo_gtg Здравнёвские работы И. Е. Репина в русской художественной критике конца XIX — начала ХХ в. / В. А. Шишанов // Творчество И. Е. Репина и проблемы современного реализма. К 170-летию со дня рождения: материалы Международной научной конференции / ред. кол. Т. В. Юденкова, Л. И. Иовлева, Т. Л. Карпова. — Москва: Гос. Третьяковская галерея, 2015. — С. 117—130.] * [http://issuu.com/linkedin63/docs/2013_ik_zdravnevskij_dom Шишанов, В. А. «Все вытекло из удобств и необходимости…» (Главный дом усадьбы И. Е. Репина «Здравнёво») / В. А. Шишанов // Искусство и культура (Витебск). — 2013. — № 4. — С. 95 — 100.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160916045718/https://issuu.com/linkedin63/docs/2013_ik_zdravnevskij_dom |date=16 верасня 2016 }} * [http://www.academia.edu/49327797/2019_Repin_GTG_Shishanov Шишанов, В. А. «Ниспровержение на пьедестал»: Илья Репин в советской печати 1920-1930-х годов / В. А. Шишанов // Архип Куинджи и его роль в развитии художественного процесса в ХХ веке. Илья Репин в контексте русского и европейского искусства. Василий Дмитриевич Поленов и русская художественная культура второй половины XIX — первых десятилетий XX века : материалы научных конференций. — М. : Гос. Третьяковская галерея, 2020. — С. 189—206.] == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/280833|title=Рэпін назваў Мураўёва-Вешальніка «агідным гноем» і іншыя малавядомыя факты пра мастака, яго віцебскі перыяд ды як ён «мацаў» беларусаў|website=Наша Ніва|date=2024-06-09|access-date=2024-06-10}} * [http://www.abcgallery.com/R/repin/repin.html Ilya Repin at Olga’s Gallery] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150502142446/http://www.abcgallery.com/R/repin/repin.html |date=2 мая 2015 }} * [http://smallbay.ru/repin.html Илья Репин. Картины и биография] * [http://repin.chuguev.net/Zdravnevo.htm Шишанов В. А. К истории коллекции работ Репина в Витебском областном краеведческом музее] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929081748/http://repin.chuguev.net/ |date=29 верасня 2008 }} * [http://repin.chuguev.net/Zdravnevo.htm Шишанов В. А. РЕПИН И БЕЛАРУСЬ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929081748/http://repin.chuguev.net/ |date=29 верасня 2008 }} * [http://repin.chuguev.net Художественно-мемориальный музей И. Е. Репина (г. Чугуев)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080929081748/http://repin.chuguev.net/ |date=29 верасня 2008 }} * [http://oiru.archeologia.ru/phorum/read.php?15,5626,5626 Валерий Шишанов Здравнёво: После октября 1917] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090111181252/http://oiru.archeologia.ru/phorum/read.php?15,5626,5626 |date=11 студзеня 2009 }} * [http://www.russianmuseums.info/M267 Penaty, currently a museum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070927014550/http://www.russianmuseums.info/M267 |date=27 верасня 2007 }} * [http://www.art-drawing.ru/gallery/category/714-repin-ilya-e Рэпін Ілля Яхімавіч. Карціны] [http://www.art-drawing.ru/biographies/brief-biographies/1228-ilya-repin і біяграфіі] * [http://zviazda.by/2014/12/65706.html Карціна Рэпіна «Здраўнёва»]{{Недаступная спасылка}} {{Перасоўнікі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рэпін Ілья Яфімавіч}} [[Катэгорыя:Перасоўнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Карціны Ільі Рэпіна|*]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Расіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-рэалісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Рускія эмігранты першай хвалі ў Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Постаці Сестрарэцка]] [[Катэгорыя:Выяўленчае мастацтва ў філатэліі]] [[Катэгорыя:Пенсіянеры Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Правадзейныя члены Імператарскай Акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]] jqhknxl94dd7o9lj9kko8ohwsb385mc Ганг 0 45108 5149431 4756254 2026-06-01T02:40:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149431 wikitext text/x-wiki {{Рака |Назва = Ганг |Нацыянальная назва = hi/गङ्गा |Выява = Bend_in_ganges_garhwal2008a.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = Ганг ва [[Утаракханд]]зе |Даўжыня = 2700 |Плошча вадазбору = 1060000 |Расход вады = 12 тыс. |Месца вымярэння = |Выток = Заходнія [[Гімалаі]] |Месцазнаходжанне вытока = |Вышыня вытока = 7756 |Каардынаты вытока = |Вусце = [[Бенгальскі заліў]] |Месцазнаходжанне вусця = |Вышыня вусця = |Каардынаты вусця = |Ухіл ракі = |Басейн = |Карта = River Ganges and tributaries.png |Подпіс карты = Ганг з прытокамі |Краіна = Індыя/Непал/Бангладэш |Рэгіён = |Раён = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Ганг''' ({{lang-hi|गंगा}}, {{IAST|gaṅgā}}, {{Audio-IPA|hi-Ganga.ogg|[ˈɡəŋɡaː]}}, {{lang-en|Ganges}}) — найбуйнейшая рака [[Індыйскі субкантынент|Індыйскага субкантынента]]. Адна з самых паўнаводных рэк у свеце, займае 3-е месца па ваданосным патоку пасля [[Амазонка|Амазонкі]] і [[Конга (рака)|Конга]]. У [[Індыя|Індыі]] Ганг лічыцца нацыянальнай ракой<ref>[http://india.gov.in/knowindia/national_river.php National River] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100616102320/http://india.gov.in/knowindia/national_river.php |date=16 чэрвеня 2010 }}{{Ref-en}}</ref>. Плошча басейна складае 2055 тыс. км²<ref>[http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Ганг/ Ганг. Большая советская энциклопедия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130525041335/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B3/ |date=25 мая 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. Утвараецца на горным схіле Заходніх [[Гімалаі|Гімалаяў]] з дзвюх рэк, Багіратхі-Ганга і Алакнанда-Ганга, якія бяруць пачатак з ледавіка [[Ганготры, ледавік|Ганготры]] ў штаце [[Утаракханд]], працякае на паўднёвы ўсход, перасякаючы [[Інда-Гангская раўніна|Інда-Гангскую раўніну]] на поўначы [[Індыя|Індыі]], і ўпадае ў [[Бенгальскі заліў]], фармуючы разам з рэкамі [[Брахмапутра]]й і [[Мегхна]] [[Дэльта Ганга|дэльту Ганга-Брахмапутры]] (пераважна на тэрыторыі [[Бангладэш]]), частка якой пакрыта лясамі [[Сундарбан]]. Ганг у індуісцкай міфалогіі — нябесная рака, якая спусцілася на зямлю. З даўніх часоў лічыцца святой ракой для [[Індуізм|індуістаў]]. Індуісты здзяйсняюць да яе пілігрымкі, асабліва да яе вытокаў і гарадох [[Харыдвар]], [[Варанасі]] і [[Алахабад]] (месца ўпадзення [[Джамна|Джамны]]). На яе берагах праходзяць крэмацыі, у вадзе рассейваецца попел памерлых індуістаў і ажыццяўляюцца рытуальныя абмыванні. Рака актыўна выкарыстоўваецца для арашэння. Басейн Ганга, плошчай больш за 1 млн км², з'яўляецца адным з найбольш густанаселеных рэгіёнаў Зямлі. [[Суднаходства]] на рацэ зараз некалькі ўскладнілася і магчыма толькі ад вусця да горада [[Канпур]] на пласкадонных лодках. Ганг з'яўляецца галоўнай воднай артэрыяй [[Бенгалія|Бенгаліі]] і паўночна-ўсходніх штатаў Індыі, часта разглядаецца ў якасці сімвалу ўсёй краіны. == Флора і фаўна == [[Выява:Indian Gharial Crocodile Digon3.JPG|left|thumb|230px|[[Гавіял]]]] Як вядома з гістарычных сведчанняў, даліны Ганга і [[Джамна|Джамны]] былі пакрыты густымі лясамі, яшчэ ў 16—17 стст. тут заставаліся значныя некранутыя ўчасткі. У гэтых лясах вадзіліся [[Індыйскі слон|сланы]], [[Азіяцкі буйвал|буйвал]], [[насарогі]], [[Леў|ільвы]], [[тыгр]]ы. Прыбярэжная зона Ганга з яе спакойным і жыватворным асяроддзем прыцягвала мноства разнавіднасцей вадаплаўных птушак, прынамсі 140 відаў рыб, 35 відаў паўзуноў і 42 віды сысуноў. На гэтай тэрыторыі і цяпер распаўсюджаны рэдкія віды жывёл, якія знаходзяцца пад абаронай — [[буры мядзведзь]], [[лісіца]], [[леапард]], [[снежны барс]], [[Аленевыя|некалькі відаў аленяў]] (у тым ліку [[плямісты алень]]), [[кабарга]], [[дзікабраз]] і іншыя. Таксама тут распаўсюджаны [[Лускакрылыя|матылі]] і іншыя насякомыя розных колераў. [[Выява:Schnabeldelphin-drawing.jpg|міні|250px|[[Гангскі дэльфін|Гангскі рачны дэльфін]]]] З-за павышэння дэмаграфічнага ціску з боку людзей, уся фаўна павольна перамяшчалася з даліны Ганга да рэштак лясоў. На [[Інда-Гангская раўніна|Інда-Гангскай раўніне]] можна часам сустрэць аленяў, [[дзік]]а, [[Лясная кошка|дзікага ката]], [[воўк|ваўка]], шматлікія віды [[Лісіца|лісіц]]. У рацэ сустракаюцца [[Гангскі дэльфін|прэснаводныя дэльфіны]] двух відаў, рачная і гангская [[акула|акулы]] і іншыя прэснаводныя рыбы. Больш за ўсё [[біяразнастайнасць]] захавалася ў вусці ракі, на стыку з [[Бенгальскі заліў|Бенгальскім залівам]] у раёне [[Сундарбан]], дзе ўсё яшчэ распаўсюджана вельмі шмат формаў малавывучанай і рэдкай флоры і жамчужына жывёльнага свету рэгіёна — [[бенгальскі тыгр]]. Тыповымі рыбамі гэтага раёна з'яўляюцца [[Notopteridae|натаптэрыды]] (''Notopteridae''), [[карпавыя]] (''Cyprinidae''), [[прамысловы кларыяс]] (''Clarias batrachus''), [[Лабірынтавыя рыбы|лабірынтавыя]] (''Anabantidae'') і [[Ханас, рыба|ханас]] (''Chanos chanos''). == Гісторыя == === Старажытны свет === У часы [[Ведыйская цывілізацыя|ранняй ведыйскай цывілізацыі]] Ганг не меў вялікага значэння, а галоўнымі рэкамі [[Рыг-веда|Рыг-веды]] былі [[Інд]] і легендарная [[рака Сарасваці|Сарасваці]]. Але ўжо познія [[Веды]] сталі надаваць Гангу значна больш увагі, што пацвярджаецца шматлікімі згадваннямі пра яго<ref name="indianetzone">[http://www.indianetzone.com/29/history_ganga_river.htm History of Ganga River] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130126045118/http://www.indianetzone.com/29/history_ganga_river.htm |date=26 студзеня 2013 }} ''Geography of India''</ref>. Верагодна, першым сярод прадстаўнікоў заходняй культуры гэту раку ўзгадаў [[Мегасфен]] у сваім рукапісе ''«Індыка»'': <blockquote> «Індыя мае шмат рэк, вялікіх і суднаходных, якія пачынаюцца з паўночных гор і перасякаюць краіну, і большасць з іх, аб'ядноўваючыся разам, упадаюць у раку, званую Гангам. Гэта рака, шырынёй да 30 [[стадый]], цячэ з поўначы на поўдзень, і ўпадае ў акіян у дзяржаве Гангарыдаі, якая мае вялікую армію са сланоў»<ref name="indianetzone"/>. </blockquote> === Сярэднявечча === Гістарычна [[Інда-Гангская раўніна]] была цэнтрам шматлікіх цывілізацый [[Індыя|Індыі]], якія змянялі адна адну. На берагах Ганга знаходзіўся цэнтр [[Імперыя Маур’яў|імперыі Маур'яў]] — горад Паталіпутра (цяпер [[Патна]]). [[Канаўдж]], ізноў жа на беразе Ганга, быў цэнтрам імперыі [[Харша|Харшы]], якая ў [[VII]] стагоддзі ахоплівала ўсю Паўночную Індыю. Цэнтрамі [[Імперыя Вялікіх Маголаў|імперыі Вялікіх Маголаў]] былі [[Агра]] і [[Дэлі]], размешчаныя на берагах галоўнага прытоку Ганга — [[Джамна|Джамны]]. Падчас панавання [[Мусульмане|мусульман]] іх улада распаўсюдзілася на ўсю даўжыню ракі, уключаючы [[Бенгалія|Бенгалію]]. Іншымі цэнтрамі ўлады мусульманскіх дзяржаў былі гарады ў дэльце Ганга — [[Дака]] і [[Муршыдабад]]<ref name="Брытаніка"/>. === Новы і найноўшы час === [[Выява:Print1861.jpg|left|250px|thumb|Бенарэс ([[Варанасі]]) у [[1861]] годзе]] Найноўшая гісторыя Ганга звязана перш за ўсё з брытанскім панаваннем. [[Брытанская Ост-Індская кампанія|Ост-Індская кампанія]] заснавала горад [[Калькута]] (цяпер Колката) на берагах рукава [[Рака Хуглі|Хуглі]] ў канцы [[XVII]] стагоддзя і паступова распаўсюдзіла свой уплыў на ўсю тэрыторыю даліны Ганга, дасягнуўшы [[Дэлі]] ў пачатку [[XIX]] стагоддзя. У [[1848]] годзе кампанія была рэарганізавана ў [[Гісторыя Брытанскай Індыі|Брытанскую Індыю]], якая панавала па ўсім цячэнні Ганга і большай частцы яго басейна да здабыцця Індыяй незалежнасці ў [[1947]] годзе<ref name="Брытаніка"/>. У выніку [[падзел Брытанскай Індыі|падзелу Брытанскай Індыі]] большая частка ракі адышла да Індыі, а частка яе дэльты — да [[Пакістан]]а. З [[1971]] года [[Бенгалія|бенгальскія тэрыторыі]] Пакістана аддзяліліся ў выніку [[вайна за незалежнасць Бангладэш|вайны за незалежнасць]] з утварэннем незалежнай дзяржавы [[Бангладэш]].ўсю Паўночную Індыю. Цэнтрамі [[Імперыя Вялікіх Маголаў|імперыі Вялікіх Маголаў]] былі [[Агра]] і [[Дэлі]], размешчаныя на берагах галоўнага прытоку Ганга — [[Джамна|Джамны]]. Падчас панавання [[Мусульмане|мусульман]] іх улада распаўсюдзілася на ўсю даўжыню ракі, уключаючы [[Бенгалія|Бенгалію]]. Іншымі цэнтрамі ўлады мусульманскіх дзяржаў былі гарады ў дэльце Ганга — [[Дака]] і [[Муршыдабад]]<ref name="Брытаніка">{{cite web|author=Encyclopaedia Britannica.|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/225359/Ganges-River|title=Ganges River|accessdate=2010-3-22|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226125919/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/225359/Ganges-River|archivedate=26 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Ганг| ]] [[Катэгорыя:Памежныя рэкі]] [[Катэгорыя:Свяшчэнныя рэкі]] [[Катэгорыя:Рэкі Бангладэш]] [[Катэгорыя:Рэкі Індыі]] [[Катэгорыя:Індуізм]] [[Катэгорыя:Рэкі, якія ўпадаюць у Індыйскі акіян]] ttlenpatmq3679h3o6ozzhnherd61em Вікторыя Іллінічна Багінская 0 46708 5149302 4580966 2026-05-31T14:27:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149302 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Картка:Асоба |імя = Вікторыя Іллінічна Багінская |арыгінал_імя = Виктория Ильинична Багинская (Гурджи) |партрэт = Багинская Виктория И. для Википедии.jpg |памер = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = 30.06.1926 |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = 07.01.2012 |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Вікто́рыя Іллі́нічна Багі́нская''' ({{ДН|30|6|1926}}, {{МН|Краснадар||}}) — савецкая і расійская пісьменніца, педагог, збіральнік песень і фальклору [[крымчакі|крымчакоў]], адна з апошніх носьбітаў жывой крымчакскай мовы. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям'і крымчакоў Іллі Якаўлевіча і Веры Пятроўны Гурджы, якія прыехалі ў Краснадар з Керчы (Крым) у галодны 1921 год. У 1974 годзе запрошаная супрацоўнічаць у "Настаўніцкую газету" як пераможца (1-я прэмія) Усесаюзнага літаратурнага конкурсу нарысаў "Настаўнік нашых дзён", прысвечанага 50-годдзю "Настаўніцкай газеты". Артыкулы В. Багінскай аб нестандартных уроках, прыёмах і метадах выхавання, нарысы, навелы і г.д. друкуюцца ў "Настаўніцкай газеце" па сённяшні дзень. Надрукавана больш 250 артыкулаў ва Усесаюзнай і краявой перыёдыцы: у часопісах "Літаратура ў школе", "Урокі літаратуры", "Сям'я і школа", "Сяброўства народаў", "Савецкая жанчына" (пазней «Мір жанчыны»), «Прырода і чалавек», «Навука і жыццё» і шматлікіх іншых; у цэнтральных газетах: "Настаўніцкая газета", "Праўда", "Гудок" і іншых выданнях. Вікторыя Багінская — лаўрэат пяці літаратурных конкурсаў на лепшы нарыс: Міжнародных (дзве першых і адна трэцяя прэміі), Усесаюзных (першая і трэцяя прэміі). == Грамадская дзейнасць == Усе сем чалавек сям'і Гурджы, якая жыла ўдалечыні ад Крыму, хаты гутарылі па-крымчакску, ведалі крымчакскія песні, захоўвалі крымчакскія прыказкі і прымаўкі, прыпавесці, падданні, не забывалі звычаі і традыцыі. На пачатку 1960-х гадоў Багінская адправіла ў Дзяржаўны музей этнаграфіі СССР 12 песень, перакладзеных ёю на рускую мову. Музей прыняў яе ў сябры рады садзейнічання музею. У 1983 годзе ў газеце «Праўда» выйшаў артыкул В. Багінскай «Прыпадаю да крыніцы», дзе яна ўпершыню распавяла аб сваім народзе і аб неабходнасці захаваць народную творчасць крымчакоў. Багінская сабрала 100 песень, 230 прыказак, прыпавесцяў, казкі і прымаўкі, пераклала ўсё на рускую мову, але выдаць не атрымоўвалася некалькі дзясяткаў гадоў. У 2003 годзе Багінскай з дапамогай мужа і сыноў атрымалася выдаць за свой кошт 100 асобнікаў зборніка «Народных песень і прыказак крымчакоў». Зборнік раздарылі аматарам фальклору. Кніга занесеная ў каталог Бібліятэкі Кангрэса ЗША. Багінская пераклала падборкі вершаў [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Пушкіна]] і [[Лермантаў|Лермантава]] на крымчакскую мову. ==Творчасць== Вікторыя Багінская піша мініяцюрныя копіі карцін І.К. Айвазоўскага, ілюструе творы пісьменнікаў-фантастаў (А.Н. Талсты, "Аэліта"; А.Р. Бяляеў, "Чалавек-амфібія" і інш.). У літаратурным жанры спецыялізуецца на навукова-фантастычнай паэзіі і навелах ("Кантакт", "Покліч" і г.д.). ==Вершы== * [http://www.ug.ru/02.30/t10.htm Мой зялёны карабель], «Настаўніцкая газета» * Першая падборка вершаў B. Багинской з прадмовай І. Варавы [http://picasaweb.google.com/lh/photo/GBcjITUFOmYYebPiU2VaJA?feat=directlink «Доброго пути»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603144439/http://picasaweb.google.com/lh/photo/GBcjITUFOmYYebPiU2VaJA?feat=directlink |date=3 чэрвеня 2016 }}, «Савецкая Кубань», 23 студзеня 1965 u/ ==Пераклады== * Народныя песні і прыказкі крымчакоў, Краснадар, 2003 ([http://catalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?SC=Redirect%7CN&SA=Baginskai%EF%B8%A0a%EF%B8%A1%2C%20Viktorii%EF%B8%A0a%EF%B8%A1%2C%201926%2D&PID=3R9CJuq7HWh_OkhcujvnC5F2Rf9&BROWSE=1&HC=1&SID=2 Библиотека Конгресса США]) * [http://www.nkj.ru/archive/articles/732/ Сувязь часоў] (аб А. Пушкіне, яго праўнуку і перакладах вершаў паэта на крымчакский мова), «Навука і жыццё», 2005, № 6 ==Артыкулы== * [http://picasaweb.google.com/lh/photo/35zBw2Cv-prGXJoA5yU_lw?feat=directlink «Прыпадаю да крыніцы»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160528083101/http://picasaweb.google.com/lh/photo/35zBw2Cv-prGXJoA5yU_lw?feat=directlink |date=28 мая 2016 }}, «Праўда» ад 6 студзеня 1983 гады * [http://books.google.com/books?id=KU8wAAAAMAAJ&q=%D0%B1%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%87%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%B1%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F+%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%87%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2&lr=&hl=ru&pgis=1 Забытае багацце: побыт крымчакоў], «Сяброўства народаў», 1990, № 1 * [http://picasaweb.google.com/lh/photo/-9yf8ov0ecGJZhmleEYDPg?feat=directlink Вяселле ў крымчакской сям'і] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603035341/http://picasaweb.google.com/lh/photo/-9yf8ov0ecGJZhmleEYDPg?feat=directlink |date=3 чэрвеня 2016 }}, «Сяброўства народаў», 1993, № 8. * Песня Ашик-Кериба (аб крымчакском фальклоры), «Літаратура ў школе» * [http://www.ug.ru/issue/?action=topic&toid=1480 Чую галасы іх днём і ўначы я…], «Настаўніцкая газета», 2003, № 34 * [http://picasaweb.google.com/lh/photo/yuzqCL0MqZ7ZI2NOAFP1eA?feat=directlink Алена Лубинец, «Збіральніца вясёлкі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160528031720/http://picasaweb.google.com/lh/photo/yuzqCL0MqZ7ZI2NOAFP1eA?feat=directlink |date=28 мая 2016 }}, «Расійская газета», № 221 ад 4 кастрычніка 2005 * B. Багинская ў [http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%96%D1%8F_%D1%81%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D1%97_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8 Енциклопедії Сучасної України] ([http://picasaweb.google.com/lh/photo/wXe6o3HKEW-SqNW4Qc7A3Q?feat=directlink 2003 г., Том 2, стр. 57] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160529045059/http://picasaweb.google.com/lh/photo/wXe6o3HKEW-SqNW4Qc7A3Q?feat=directlink |date=29 мая 2016 }} [http://picasaweb.google.com/lh/photo/bHm-DE9t_ef1KJNB-umdlw?feat=directlink стр. 58] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160528053309/http://picasaweb.google.com/lh/photo/bHm-DE9t_ef1KJNB-umdlw?feat=directlink |date=28 мая 2016 }}) ==Перапіска== * [http://poetry.myriads.ru/%CC%E0%F0%F8%E0%EA+%D1%E0%EC%F3%E8%EB/873/396.htm Ліст Самуіла Маршака Вікторыі Багинскай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080505073517/http://poetry.myriads.ru/%CC%E0%F0%F8%E0%EA+%D1%E0%EC%F3%E8%EB/873/396.htm |date=5 мая 2008 }}, C. Маршак, Абраныя лісты. Збор складанняў, т.8 * [http://picasaweb.google.com/lh/photo/zBObFnbsrvjFMhH1PUSJAg?feat=directlink Адказ на ліст Вікторыі Багинской з ЮНЕСКА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603043600/http://picasaweb.google.com/lh/photo/zBObFnbsrvjFMhH1PUSJAg?feat=directlink |date=3 чэрвеня 2016 }} ==Ілюстрацыі да кніг== * [http://nauka.relis.ru/50/0510/50510116.htm Загадкавыя карціны], «Навука і жыццё» ==Песні== * Мала гневу, мала болі (вершы Вікторыі Багинской, музыка і выкананне Ігара Мея). [http://music.lib.ru/editors/p/pesni_na_stihi Слухаць] {{зноскі}} == Спасылкі == * Першая падборка вершаў B. Багінскай [http://picasaweb.google.com/lh/photo/GBcjITUFOmYYebPiU2VaJA?feat=directlink «Добрага шляху»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603144439/http://picasaweb.google.com/lh/photo/GBcjITUFOmYYebPiU2VaJA?feat=directlink |date=3 чэрвеня 2016 }} з прадмовай І. Вараввы, «Савецкая Кубань», 23 студзеня 1965 г. * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?pg=00206 UNESCO Interactive Atlas of the World’s Languages in Danger] {{ref-en}} * Багинская І. Вікторыя Багинская-Гурджи дужаецца за крымчакскую ідэнтычнасць. [http://www.cpcs.kubsu.ru/bull/16-index-to-previous-volumes-1-6.html Цэнтр понтийско-каўказскіх даследаванняў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208200208/http://www.cpcs.kubsu.ru/bull/16-index-to-previous-volumes-1-6.html |date=8 лютага 2009 }} * [https://archive.today/20121225090120/turkolog.narod.ru/info/I69.htm О. Мормуль, Крымчакі (кърымчаки): гісторыя і рэальнасць], Тюркологические публікацыі {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.stihi.ru/author.html?vbaginsky Вершы] {{DEFAULTSORT:Багінская Вікторыя Іллінічна}} fiecbbcsh2ut4va4f9kmk56uwzopcgg Рыгор Антоні Агінскі 0 47528 5149463 4449663 2026-06-01T08:07:08Z Aliaksei Lastouski 75892 замяніў партрэт на лепшай якасці 5149463 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч |імя = Рыгор Агінскі |арыгінал_імя = |партрэт = [[File:Grzegorz Antoni Ogiński (1654-1709).jpg|thumb|]] |шырыня партрэта = 250px |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = |дата нараджэння = 23.6.1654 |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = 17.10.1709 |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды = {{Ордэн Белага арла (Рэч Паспалітая)}} |сайт = |Commons = Grzegorz Antoni Ogiński |Rodovid = }} '''Рыгор Антоні Агінскі''' (? — {{ДС|17|11|1709}}) — дзяржаўны дзеяч [[ВКЛ]]. З [[Агінскія|роду Агінскіх]], сын [[Ян Агінскі|Яна]]. У [[1686]] узяў шлюб з Тэафілай з Чартарыйскіх, якая нарадзіла яму сына [[Казімір Агінскі|Казіміра]]. [[Вялікі харунжы літоўскі]] (1687), [[староста жмудскі]] (1698), [[польны гетман літоўскі]] (1703), [[вялікі гетман літоўскі]], маршалак Трыбунала ВКЛ (1706). Быў адным з актывістаў шляхецкага паўстання супраць панавання [[Сапегі|Сапегаў]] у [[ВКЛ|Вялікім княстве Літоўскім]]. Прыхільнік караля [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] [[Аўгуст II|Аўгуста II]]. У 1700 разбіў войска Сапегаў у бітве пад Алькенікамі. У час Паўночнай вайны 1700—21 ваяваў супраць шведаў. Кавалер [[Ордэн Белага Арла|ордэна Белага арла]] з [[1705]] года. == Сям’я == Быў у шлюбе з Тэафіліяй [[Чартарыйскія|Чартарыйскай]] (пам. пасля 1711), дачкой падкаморага [[кракаў]]скага [[Ян Караль Чартарыйскі|Яна Караля Чартарыйскага]] ([[1626]]—[[1680]]) і Ганны [[Зебжыдоўскія|Зебжыдоўскай]] (пам. [[1668]]), ад якой меў двух сыноў і трох дачок{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Дзеці: * [[Эльжбета Магдалена Агінская]] (пам. [[1767]]), 1-ы муж Казімір [[Гелгуды|Гелгуд]], 2-і муж князь [[Антоні Міхал Пузына]] * Анэля Агінская, жонка [[стольнік]]а [[браслаў]]скага Фелікса Парыса * Ефрасіння Агінская (пам. каля [[1765]]), жонка з [[1726]] года старосты вілейскага і пінскага [[Пётр Пац (староста вілейскі)|Пятра Паца]] (пам. [[1756]]) * Ян Агінскі (пам. [[1710]]), [[кухмістр вялікі літоўскі]] і староста [[мсцібаў]]скі * [[Казімір Марцыян Агінскі]] (пам. [[1727]]), [[падстолі вялікі літоўскі]], староста мсцібаўскі {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БЭ|1|Агінскія|аўтар=Грыцкевіч А.}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=|артыкул=Агінскія|аўтар=Пазднякоў В.}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Гетманы вялікія літоўскія}} {{Гетманы польныя літоўскія}} {{DEFAULTSORT:Агінскі Рыгор Антоні}} [[Катэгорыя:Агінскія|Рыгор Антоні]] [[Катэгорыя:Гетманы вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Старосты жамойцкія]] [[Катэгорыя:Харунжыя вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Чашнікі вялікія літоўскія]] olrizxkvvjn5tfrjqse93226x6crkha Раіса Андрэеўна Баравікова 0 54246 5149332 5149003 2026-05-31T16:19:23Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5149332 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская паэтэса, празаік, [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Друкавацца пачала ў юнацкія гады. Першы верш быў апублікаваны ў бярозаўскай раённай газеце «Маяк камунізму» ў 1960 годзе. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладала з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. * Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1998). == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * {{Крыніцы/БЭ|2|Баравікова Раіса Андрэеўна||287}} * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135257}} {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] oc4soet8xpr2ksg9dx7zpqexvsoujvw 5149336 5149332 2026-05-31T16:20:32Z JerzyKundrat 174 /* Творчасць */ 5149336 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раіса Андрэеўна Баравікова''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская паэтэса, празаік, [[перакладчыца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1947 годзе ў сям’і служачага на Брэстчыне. У 1965 годзе скончыла сярэднюю школу № 1 г. [[горад Бяроза|Бярозы]]. У гэтым жа годзе сям’я Баравіковых пераехала на радзіму бацькі на Магілёўшчыну. Друкавацца пачала ў юнацкія гады. Першы верш быў апублікаваны ў бярозаўскай раённай газеце «Маяк камунізму» ў 1960 годзе. Працавала літаратурным супрацоўнікам у Быхаўскай раённай газеце «[[Маяк Прыдняпроўя]]». Скончыла аддзяленне мастацкага перакладу [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага|Літаратурнага інстытута ў Маскве]] (1971). Працавала рэдактарам кінастудыі «[[Беларусьфільм]]» (1971—1972). У 1972—1977 гадах — карэспандэнтка газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», у 1983—88 — літаратурная кансультантка рэдакцыі газеты «[[Чырвоная змена]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў БССР]] і [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] (з 1977). У 1996—2000 гадах намесніца, у 2000—2002 гадах галоўная рэдактарка часопіса «[[Алеся (1924)|Алеся]]». Галоўная рэдактарка часопіса «[[Маладосць (1953)|Маладосць]]» (2002—2011). Супрацоўніца газеты «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]» (2011—2012). Памерла ў 2026 годзе. == Творчасць == У зборніках паэзіі «Рамонкавы бераг» (1974), «Слухаю сэрца» (1978), «Такое кароткае лета» (1981), «Адгукнуся голасам жалейкі» (1984), «Каханне» (1987), «Пад небам першага спаткання» (1990), «Люстэрка для самотнай» (1992) дамінуе тэма кахання, прага высокага духоўнага ідэалу, роздум пра час, нацыянальна-патрыятычная тэматыка. Піша пра долю жанчыны, пошук чалавечага шчасця. Эпізоды беларускай гісторыі адлюстраваны ў вострасюжэтнай драматычнай паэме «Барбара Радзівіл» (1992). Вершы і паэмы Раісы Баравіковай надзвычай эмацыянальныя, напоўненыя экспрэсіяй, вызначаюцца вытанчанасцю лірычных пачуццяў. Важнымі вынікамі творчасці лічацца кнігі выбранай паэзіі «Сад на капялюшыку каханай» (1998), «Дрэва для райскай птушкі» (2007). Аўтарка аповесці «Кватарантка» (1980) пра моладзь, пошукі свайго месца ў жыцці. Выдала кніжку казак і апавяданняў для дзяцей «Галенчыны „Я“, альбо Планета Цікаўных Хлопчыкаў» (1990), зборнік апавяданняў «Вячэра манекенаў» (2002). Аўтарка п’ес «Барбара Радзівіл» (паст. 1994), «Пятля часу» (1996). Перакладала з рускай, украінскай і польскай моў. == Прэміі і ўзнагароды == * [[Літаратурная прэмія імя Аркадзя Куляшова|Літаратурная прэмія СП БССР імя А. Куляшова]] (1988) за кнігу лірыкі «Каханне». * [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь]] у галіне літаратуры, мастацтва і архітэктуры (1994) — ''за кнігу паэзіі «Люстэрка для самотнай»''. * Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (1998). == Выбраная бібліяграфія == * Люстэрка для самотнай: вершы, пераклады і драматычная паэма / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1992. — 206 с. * Казкі астранаўта: касмічныя падарожжы беларусаў: для дзяцей сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2006. — 158 с. * Дрэва для райскай птушкі: лірыка / Раіса Баравікова. — Мінск: Мастацкая лiтаратура, 2007. — 270 с. — (Залатое пяро). * Барбара Радзівіл / Раіса Баравікова // Звон — не малітва: п’есы / уклад. І. Дабрыян. — Мінск, 2008. C. 148—207. (Бiблiятэка школьнiка). * Казкі з гербарыя / Раіса Баравікова. — Мінск: Литература и искусство, 2008. — 139 с. * Казачныя аповесці пра міжпланетнага Пажарніка і іншых мамурыкаў: для сярэд. шк. узросту / Раіса Баравікова. — Мінск: Лiтаратура i Мастацтва, 2010. — 141 с. * Распагоджаныя дні: аповесць / Раіса Баравікова // Полымя. 2013. № 3. С. 8-36. * Свята ў хату: народны каляндар часопіса «Вясёлка» / Раіса Баравікова. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 39 с.: іл. — (Бібліятэка часопіса «Вясёлка»). * Пра кашэчага караля Варгіна і мышку Паднорку: казкі з міфалагічнага люстэрка / Раіса Баравікова. — Мінск: Звязда, 2017. — 121 с.: iл. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП 1917-90|Баравікова Раіса}} * {{крыніцы/БП (1992-95)||Раіса Баравікова}} * {{Крыніцы/БЭ|2|Баравікова Раіса Андрэеўна||287}} * ''Куртаніч В.'' Што поспехі, што адчуванне ўлады супраць гарачай волі пачуцця?! // Вольга Куртаніч // Крыніца. Славянскі свет. — 2003. — № 2. — С. 202—214. * ''[[Зоя Іванаўна Падліпская|Падліпская З.]]'' Яно і нараканне, і сонца, і пякучай цемры сплаў : духоўны свет лірычнай гераіні Р. Баравіковай / Зоя Падліпская // Роднае слова. — 2006. — № 3. — С. 11-13. * ''Смаль В.'' А на душы і светла, і шчымліва: паэтычная сцяжына Р.Баравіковай / Вячаслаў Смаль // Полымя. — 2005. — № 11. — С. 188—194. * ''Шынкарэнка В.'' Слухаць сэрцам / Вольга Шынкарэнка // Полымя. — 2002. — № 3/4. — С. 239—258. == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|135257}} {{Галоўныя рэдактары часопіса Алеся}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Баравікова Раіса}} [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] 3gxil0iexvt1r95hihd2nk9fc5wepkh Генадзь Браніслававіч Давыдзька 0 61627 5149548 5100183 2026-06-01T11:25:15Z 5149548 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = Генадзь Давыдзька | жанчына = | выява = | шырыня партрэта = | подпіс = | тытул = Кіраўнік [[НДТРК]] РБ | перыядпачатак = [[28 снежня]] [[2010]] | перыядканец = [[6 лютага]] [[2018]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Міхаіл Мясніковіч]] | папярэднік = [[Аляксандр Зімоўскі]] | пераемнік = [[Іван Міхайлавіч Эйсмант]] | тытул_2 = Старшыня грамадскай арганізацыі «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]» | перыядпачатак_2 = [[19 студзеня]] [[2018]] | перыядканец_2 = [[18 чэрвеня]] [[2022]] | папярэднік_2 = [[Аляксандр Радзькоў]] | пераемнік_2 = [[Алег Раманаў]] | прэм’ер_2 = [[Андрэй Кабякоў]] | прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = [[беларусы|беларус]] | назва_палітычнай_арганізацыі = | партыя = | жонка = Наталля Давыдзька | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | рэлігія = | узнагароды = }} '''Генадзь Браніслававіч Давыдзька''' ({{ДН|29|9|1955}}, {{МН|Сянно|у Сянне|горад Сянно}} [[Віцебская вобласць]]) — беларускі палітык, [[акцёр]], тэлевядучы. [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]] ([[1999]]). Аўтар праграм і вядучы на [[БТ|Беларускім тэлебачанні]], прапагандыст [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. == Біяграфія == У [[1977]] г. скончыў [[Далёкаўсходні дзяржаўны інстытут мастацтваў|Далёкаўсходні педагагічны інстытут мастацтваў]], акцёр драматычнага тэатра і кіно. У [[1992]] г. скончыў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў]], рэжысёр драмы. У [[1977]] годзе пачаў працоўную дзейнасць у {{нп3|Арэнбургскі абласны драматычны тэатр імя М. Горкага|Арэнбургскім абласным драматычным тэатры імя М. Горкага|ru|Оренбургский областной драматический театр имени М. Горького}}. З [[1978]] да [[1980]] гг. служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. З [[1980]] па [[1982]] гг. працаваў акцёрам [[Магілёўскі абласны тэатр драмы і камедыі імя Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча|Магілёўскага абласнога тэатра драмы і камедыі імя В. Дуніна-Марцінкевіча]], акцёрам, рэжысёрам, генеральным дырэктарам [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Я.Купалы]] (да [[2004]]). У [[1995]] годзе заснаваў тэатр «Бульвар смеху». Стваральнік тэлівізійнага цыкла «АРТ-клуб»; кіраўнік курса «рэжысура эстрады» ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]. Член праўлення Саюза тэатральных дзеячаў Рэспублікі Беларусь. З’яўляўся дэпутатам [[ПП НС|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу]] Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання, быў членам Сталай камісіі па адукацыі, культуры, навуцы і навукова-тэхнічнаму прагрэсу ([[2004]]—[[2008]] гг.). Дэпутат Парламенцкага Сходу [[Саюз Беларусі і Расіі|Саюза Беларусі і Расіі]], старшыня Камісіі па інфармацыйнай палітыцы. Член грамадска-кансультатыўнай рады пры [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта]] Рэспублікі Беларусь. Старшыня савета фонду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтвы. Старшыня асацыяцыі грамадскіх аб’яднанняў «Беларуская канфедэрацыя творчых саюзаў». Намеснік старшыні Сталай камісіі ПП НС Рэспублікі Беларусь па правах чалавека, нацыянальным адносінам і сродкам масавай інфармацыі. У [[2004]] г. прысвоена ганаровае званне «Мінчанін года». [[28 снежня]] [[2010]] года прызначаны кіраўніком [[НДТРК]] Беларусі. У [[2011]] годзе разам з прадстаўнікамі беларускіх органаў дзяржаўнага кіравання быў ўключаны ў [[Чорны спіс Еўрасаюза|санкцыйны спіс Еўрапейскага Саюза]], у сувязі з [[Плошча 2010|хваляй рэпрэсій]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]] Г. Давыдзьку быў забаронены ўезд на тэрыторыю [[Спіс краін Еўрапейскага саюза|краін ЕС]], а актывы падлягалі замарожванню<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=61552 Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС]</ref>. Паводле [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскага савета]] Генадзь Давыдзька: ''«апісваючы сябе як „аўтарытарны дэмакрат“, нёс адказнасць за распаўсюджванне па тэлебачанні дзяржаўнай прапаганды, якая падтрымлівала і апраўдвала рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці пасля выбараў у снежні 2010 года. Дэмакратычная апазіцыя і грамадзянская супольнасць сістэматычна паказваліся ў негатыўным і прыніжальным выглядзе, выкарыстоўваючы сфальсыфікаваную інфармацыю»''<ref>[http://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus = Рашэнне Еўрапейскага савета аб рэстрыктыўных мерах супраць Беларусі, 15 кастрычніка 2012 г. {{ref-en}}]</ref>. У 2016 г. забарона была знята. У тым жа годзе выступіў па тэлебачанню з шэрагам абвінавачванняў недзяржаўнай прэсы, сцвярджаючы, што яна працуе на развал дзяржавы<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=165170 Давыдзька: «Дзяржаве аб’яўлена інфармацыйная вайна» // Наша Ніва]</ref>. Пад яго кіраўніцтвам па дзяржаўным тэлебачанні быў паказаны сканадальны фільм «Жалезам па шкле» пра масавую акцыю пратэсту ў Беларусі супраць вынікаў прэзідэнцкіх выбраў 2010 года, якая адбылася 19 снежня 2010 года і была жорстка разагнаная. Давыдзька адзначыў, што цалкам згодны з тэкстамі фільма і гатовы адказваць за яго<ref>[https://euroradio.fm/genadz-davydzka-idze-boyka-i-za-zroblenyya-bt-filmy-mne-ne-soramna Генадзь Давыдзька: Ідзе бойка, і за зробленыя БТ фільмы мне не сорамна // Еўрарадыё]</ref>. [[19 студзеня]] [[2018]] года абраны старшынёй прапрэзідэнцкага грамадскага аб’яднання [[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|«Белую Русь»]]. [[6 лютага]] [[2018]] г. Прэзідэнт [[А. Лукашэнка]] зняў Г. Давыдзьку з пасады кіраўніка НДТРК РБ<ref>[http://www.belta.by/president/view/lukashenko-obnovil-rukovodstvo-tsentralnyh-smi-288140-2018/ Лукашенко обновил руководство центральных СМИ // БЕЛТА {{ref-ru}}]</ref>. У той жа дзень прызначаны [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі 6-га склікання]]<ref>[https://news.tut.by/economics/580373.html?#tw Глава «Белой Руси» Геннадий Давыдько назначен сенатором] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201027064449/https://news.tut.by/economics/580373.html#tw |date=27 кастрычніка 2020 }}</ref>. На [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2019)|парламенцкіх выбарах]], якія прайшлі [[17 лістапада]] [[2019]] г., балатаваўся ў [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палату прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] 7-га склікання па выбарчай акрузе № 107 «Усходняя». У Палаце прадстаўнікоў заняў пасаду старшыні Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў па правах чалавека, нацыянальных адносінах і сродках масавай інфармацыі. У канцы студзеня [[2020]] г. узначаліў працоўную групу па вывучэнні пытання аб адмене смяротнай кары. Раней Давыдзька неаднаразова выказваўся ў падтрымку смяротнай кары. У [[2014]] г. Давыдзька заклікаў расстрэльваць гандляроў спайсамі<ref>{{cite web|url = https://euroradio.fm/genadz-davydzka-uznachalic-grupu-pa-vyvuchenni-admeny-smyarotnay-kary|title = Генадзь Давыдзька ўзначаліць групу па вывучэнні адмены смяротнай кары|author = |date = 2020-01-30|work = [[Еўрарадыё]] |language = |accessdate = 2020-02-02}}</ref>. У жніўні 2019 г. выказваўся супраць чарговага рэферэндуму па адмене смяротнай кары: дастаткова, маўляў, і таго, што прайшоў у [[1996]] г.<ref>{{cite web|url = https://www.sb.by/articles/davydko-vopros-otmeny-smertnoy-kazni-ne-prosto-politicheskiy-no-i-nravstvennyy.html|title = Давыдько: вопрос отмены смертной казни не просто политический, но и нравственный|author = |date = 2019-08-30|work = [[СБ. Беларусь сегодня]] |language = ru|accessdate = 2020-02-02}}</ref> 21 чэрвеня 2021 г. Давыдзька быў паўторна ўнесены ў санкцыйны спіс [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]<ref name="EU21062021">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32021R0997&from=EN COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2021/997] — [[Афіцыйны часопіс Еўрапейскага саюза]], 21.06.2021</ref>. 6 ліпеня да чэрвеньскага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Чарнагорыя<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain third countries with the Council Decision (CFSP) 2021/1002 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/07/06/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-07-06|accessdate=2021-09-10|language=en}}</ref>, 7 ліпеня ў свой санкцыйны спіс Давыдзьку ўнесла Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. 9 жніўня 2021 года таксама быў унесены ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] ЗША<ref>{{Cite web|language=en|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|title=Treasury Holds the Belarusian Regime to Account on Anniversary of Fraudulent Election|website=|date=2021-08-09|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210809161340/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0315|archivedate=2021-08-09|accessdate=2021-08-10|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|title=США расширили санкции в отношении официального Минска. Полный список|website=|date=2021-08-09|publisher=[[zerkalo.io]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809213314/https://news.zerkalo.io/economics/1392.html|archivedate=2021-08-09|accessdate=2021-08-10|url-status=live|lang=ru}}</ref>. === Сям’я === Жанаты, мае дачку. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |- ! '''Год''' !! '''Фільм''' !! '''Роля''' |- | [[1983 год у гісторыі кіно|1983]] || Дело для настоящих мужчин || Антон Фралоў |- | [[1985 год у гісторыі кіно|1985]] || Мама, я жив || партызан |- | [[2000 год у гісторыі кіно|2000]] || В августе 44-го || палкоўнік |- | [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] || Поводырь || дэкан |- | [[2002 год у гісторыі кіно|2002]] || Закон || Паліванаў |- | [[2003 год у гісторыі кіно|2003]] || [[Анастасія Слуцкая (фільм)|Анастасія Слуцкая]] || князь [[Сямён Алелькавіч]] |- | [[2010 год у гісторыі кіно|2010]] || Брестская крепость || Новікаў |- | [[2010 год у гісторыі кіно|2010]] || Журов-2 || Зяленскі |- | [[2011 год у гісторыі кіно|2011]] || ПираМММида || міністр |} == Узнагароды == * [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] ([[2005]]), * прэмія Федэрацыі прафсаюзаў Рэспублікі Беларусь, * [[ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]], * гран-пры 1-га Усебеларускага фестывалю народнага гумару, * гран-пры Міжнароднага фестывалю сатыры і гумару ў намінацыі «пісьменнік, сатырык», * гран-пры Міжнароднага фестывалю вячэрніх забаўляльных праграмаў краін СНД і Балтыі (за стварэнне тэлецыкла «Налівай»). == Міжнародныя санкцыі == 24 верасня 2020 года [[Сейм Літвы]] ўключыў Генадзя Давыдзьку ў спіс асоб, якім забаронены ўезд на тэрыторыю Літвы. Гэта рашэнне было прынята ў адказ на фальсіфікацыю вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|рэпрэсіі супраць мірных пратэстоўцаў]]<ref name="sankcijos">{{cite web|lang=lt|url=https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalAct/2d92fe3002e011ebb74de75171d26d52|title=LIETUVOS RESPUBLIKOS SEIMAS REZOLIUCIJA DĖL SANKCIJŲ BALTARUSIJOS PAREIGŪNAMS|date=2020-09-24|publisher=Сейм Літоўскай Рэспублікі|accessdate=2026-02-16}}</ref>.{{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|}} * [http://telegraf.by/by/2012/01/persona-gennadii-davidko-predatelei-ya-na-televidenie-ne-pozovu Персона. Генадзь Давыдзька: здраднікаў я на ТБ не паклічу] {{Архівавана|url=https://archive.today/20121205220436/http://telegraf.by/by/2012/01/persona-gennadii-davidko-predatelei-ya-na-televidenie-ne-pozovu |date=5 снежня 2012 }} — [[Telegraf.by]] {{Прадстаўнікі горада Мінска ў Нацыянальным сходзе}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Давыдзька Генадзь Браніслававіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай акадэміі мастацтваў]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Парламенцкага сходу Беларусі і Расіі]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] mzv2rd13no21rti5es8j0gamp8wifua Сяргей Сцяпанавіч Лінг 0 68793 5149381 4994191 2026-05-31T19:31:57Z Rotondus 11765 /* Біяграфія */ дапаўненне 5149381 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Сяргей Сцяпанавіч Лінг | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Пастаянныя прадстаўнікі БССР і Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі Аб'яднаных Нацый|Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры Арганізацыі Аб'яднаных Нацый]] | парадак = 3 | сцяг = Flag of Belarus.svg | перыядпачатак = [[11 жніўня]] [[2000]] | перыядканец = [[16 кастрычніка]] [[2002]] | папярэднік = [[Аляксандр Мікалаевіч Сычоў]] | пераемнік = [[Андрэй Вадзімавіч Дапкюнас]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | каментар = | тытул_2 = [[Прэм’ер-міністр Беларусі]] | парадак_2 = 3 | сцяг_2 = Flag of Belarus.svg | перыядпачатак_2 = [[18 лістапада]] [[1996]] | перыядканец_2 = [[18 лютага]] [[2000]] | папярэднік_2 = [[Міхаіл Мікалаевіч Чыгір|Міхаіл Чыгір]] | пераемнік_2 = [[Уладзімір Ярмошын]] | прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | каментар_2 = | тытул_3 = Намеснік [[Прэм’ер-міністр Беларусі]] | парадак_3 = | сцяг_3 = | перыядпачатак_3 = [[22 ліпеня]] [[1994]] | перыядканец_3 = [[19 лютага]] [[1997]] | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | каментар_3 = | тытул_4 = [[Старшыня Мінскага аблвыканкама]] | парадак_4 = 12 | сцяг_4 = | перыядпачатак_4 = [[1982]] | перыядканец_4 = [[1986]] | папярэднік_4 = [[Мікалай Андрэевіч Сухій|Мікалай Сухій]] | пераемнік_4 = [[Альфонс Ілліч Тышкевіч|Альфонс Тышкевіч]] | прэзідэнт_4 = | каментар_4 = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | рэлігія = | адукацыя = | партыя = | узнагароды = {{Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі}} {{Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} | аўтограф = | Commons = }} '''Сярге́й Сцяпа́навіч Лінг''' ({{ДН|7|5|1937}}, {{МН|Мінск||}}) — трэці Прэм’ер-міністр Беларусі ([[1996]]—[[2000]]). == Біяграфія == Скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію]] ([[1960]]), [[Вышэйшая партыйная школа пры ЦК КПСС|Вышэйшую партыйнай школу пры ЦК КПСС]] ([[1976]]). Першыя дзесяць гадоў працоўнай дзейнасці былі непасрэдна звязаныя з сельскай гаспадаркай. Працаваў аграномам, галоўным аграномам, начальнікам шэрагу раённых кіраванняў сельскай гаспадаркі. З [[1971]] г. знаходзіўся на савецкай і партыйнай працы, займаў шэраг кіраўнічых пасад, быў сакратаром Мінскага абкама КПБ, сакратаром ЦК КПБ, міністрам эканомікі. Член ЦК ([[1986]]—[[1990]]), Бюро [[ЦК КПБ]] ([[1990]]—[[1991]]). Пасля ўводзін паста прэзідэнта быў прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра, а затым ([[18 лістапада]] [[1996]] года, пасля адстаўкі прэм’ер-міністра [[Міхаіл Чыгір|Міхаіла Чыгіра]]), выканаўцам абавязкаў прэм’ер-міністра. Пасля адстаўкі з паста прэм’ер-міністра прызначаны сталым прадстаўніком Беларусі пры [[ААН]]. [[16 кастрычніка]] [[2002]] г. вызвалены ад пасады сталага прадстаўніка Беларусі пры ААН «па ўласным жаданні ў сувязі з станам здароўя яго жонкі». Жанаты. Мае дзвюх дочак і сына. Паводле звестак СМІ, зяцем Лінга з’яўляецца бізнесмен Сяргей Бацяноўскі, які звязаны з ваеннымі прадпрыемствамі і кантралюе беларускую авіякампанію-аператара бізнес-джэтаў<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/adziny-pryvatny-aperatar-biznes-dzhetau-u-belarusi-nalezhyc-zyacyu-eks-premera|title=Адзіны прыватны аператар бізнэс-джэтаў у Беларусі належыць зяцю экс-прэм'ера|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. == Кар’ера == Працаваў аграномам у Капыльскім, Салігорскім і Любанскім раёнах Мінскай вобласці, намеснікам начальніка Любанскага, начальнікам Салігорскага раённых вытворчых калгасна-саўгасных кіраванняў сельскай гаспадаркі, старшынёй Слуцкага райвыканкама ([[1960]]—[[1972]]). * У [[1972]]-1982 гг. — першы сакратар Смалявіцкага райкама КПБ, загадчык сельскагаспадарчым аддзелам, сакратаром Мінскага абкама КПБ. * У [[1982]]—[[1986]] гг. — першы намеснік старшыні, старшыня Мінскага аблвыканкама. * У [[1986]] г. узначаліў [[Дзяржкамітэт БССР]] па коштах. * У [[1991]] г. прызначаны старшынёй Дзяржаўнага Камітэта Рэспублікі Беларусь па эканоміцы і планаванні, міністрам эканомікі. * У [[1991]]—[[1994]] гг. працаваў намеснікам Старшыні Рады Міністраў. * [[22 ліпеня]] [[1994]] г. пасля ўводзін паста прэзідэнта і абранні новага складу ўрада ўказам № 4 быў прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра Міхаіла Чыгіра. * [[18 лістапада]] [[1996]] г. пасля адстаўкі прэм’ер-міністра Міхаіла Чыгіра, указам прэзідэнта № 475 быў прызначаны выканаўцам абавязкаў прэм’ер-міністра. * [[19 лютага]] [[1997]] г. прымае пост прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь. * [[18 лютага]] [[2000]] г. [[Аляксандр Лукашэнка]] прыняў адстаўку прэм’ер-міністра Сяргея Лінга і падпісаў указ N 77 з незвычайнай назвай «Аб Ярмошыне У. В.» * [[11 жніўня]] 2000 г. указам прэзідэнта № 439 прызначаны сталым прадстаўніком Беларусі пры ААН. * [[22 верасня]] 2000 г. у штаб-кватэры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у [[Нью-Ёрк]]у ўручыў даверчыя граматы генеральнаму сакратару ААН [[Кофі Анан]]у. * [[16 кастрычніка]] [[2002]] г. вызвалены ад пасады сталага прадстаўніка Беларусі пры ААН. == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, радам медалёў, Ганаровымі граматамі Вярхоўнай Рады БССР. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Лінг Сяргей Сцяпанавіч|427}} == Спасылкі == * [http://who.bdg.by/obj.php?&kod=144 Профіль на праекце «Хто ёсць хто ў РБ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110828083136/http://who.bdg.by/obj.php?&kod=144 |date=28 жніўня 2011 }}{{ref-ru}} * [http://charter97.org/bel/news/2000/02/18/01 Прэм`ер-міністр Беларусі Сяргей Лінг адпраўлены 18 лютага ў адстаўку]{{Недаступная спасылка}} {{Кіраўнікі ўрадаў Беларусі}} {{Пастаянныя прадстаўнікі Беларусі пры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый}} {{Міністры эканомікі Рэспублікі Беларусь}} {{Старшыні Дзяржплана БССР}} {{Старшыні Мінскага аблвыканкама}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лінг Сяргей Сцяпанавіч}} [[Катэгорыя:Намеснікі прэм’ер-міністраў Беларусі]] [[Катэгорыя:Аграномы СССР]] [[Катэгорыя:Аграномы Беларусі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Мінскага абласнога выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Міністры эканомікі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Сакратары ЦК КПБ]] [[Катэгорыя:Старшыні Дзяржплана БССР]] [[Катэгорыя:Намеснікі Старшыні Савета Міністраў БССР]] [[Катэгорыя:Першыя сакратары райкамаў КПБ]] [[Катэгорыя:Сакратары Мінскага абкама КПБ]] [[Катэгорыя:Члены бюро ЦК КПБ]] 8awr1fto8ui0l9dxtwsgds8ccpqrbdc Дварэц (Дзятлаўскі раён) 0 78045 5149303 5128791 2026-05-31T14:28:09Z Modallwmbw 165843 5149303 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Дварэц}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дварэц |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Костёл Божьего Тела деревня Дворец.jpg |подпіс = [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Дварэц)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] |lat_dir =N|lat_deg =53|lat_min =24|lat_sec =28 |lon_dir =E|lon_deg =25|lon_min =34|lon_sec =7 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Дварэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =302 |насельніцтва = 810 |год перапісу = 1997 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код =+375 1563 |паштовы індэкс = 231474 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Dvarec |сайт = }} '''Дварэ́ц'''<ref name=":0">[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Гродзенскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1982. — 319 с.</ref> ({{Lang-ru|Дворец}}) — [[аграгарадок]] у [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]]. Цэнтр [[Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|сельсавета]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Насельніцтва 810 чал. ([[1997]]). Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы ўсход ад [[Дзятлава]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Наваельня]]. Размешчаны прыпыначны пункт [[Дварэц (прыпыначны пункт)|Дварэц]]. Дварэц — даўняе [[мястэчка]] [[Новагародскі павет|гістарычнай Наваградчыны]]. == Гісторыя == Упершыню Дварэч згадваецца ў [[15 стагоддзе|XV стагоддзі]] як уладанне князя Фёдара Даўголдавіча, пазней [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлы]], з [[1451]] — канцлера літоўскага [[Міхал Кезгайлавіч|Міхала Кезгайлы]]. У 1516 годзе [[Мікалай Янавіч Кезгайла|Мікалай Кезгайла]] збудаваў тут касцёл, паселішча атрымала статус мястэчка. Мясцовасць уваходзіла ў склад [[Наваградскі павет|Наваградскага павета]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]]. [[Выява:Dvarec. Дварэц (1900).jpg|thumb|злева|250px|Стары касцёл, фота пач. [[20 стагоддзе|XX ст.]]]] У [[1554]]—[[1555]] Дварэц знаходзіўся ва ўладанні [[Іван Гарнастай|Івана Гарнастая]], з [[1555]] да канца [[16 стагоддзе|XVI стагоддзя]] — Соф'і Кезгайлаўны. У канцы [[16 стагоддзе|XVI ст.]] маёнтак перайшоў да [[Завішы|Завішаў]]. У [[17 стагоддзе|XVII стагоддзі]] ў тутэйшым касцёле знаходзіўся цудоўны абраз Маці Боскай. У выніку [[Рэч Паспалітая|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Дварэц апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]]. Станам на [[1804]] у мястэчку было 59 двароў, у [[1870-я]] — 77 двароў, 2 царквы, касцёл, капліца, 2 малітоўныя дамы, школа, багадзельня, 9 крамаў, 3 шынкі, [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] Дварэц занялі нямецкія войскі, пазней бальшавікі. [[15 красавіка]] [[1919]] згуртаванне польскага войска пад камандаю маёра {{нп3|Лявон Завістоўскі|Лявона Завістоўскага|pl|Antoni Zawistowski}} адбіла мястэчка з рук бальшавікоў<ref>{{нп3|Лех Вышчальскі|Lech Wyszczelski|pl|Lech Wyszczelski}}. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. T. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 52—53.</ref>. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Дварэц апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Слонімскім павеце. У [[1939]] Дварэц увайшоў у склад [[БССР]], дзе стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. 3 [[25 снежня]] [[1962]] да [[6 студзеня]] [[1965]] Дварэц уваходзіў у склад Навагрудскага раёна. Станам на [[1971]] у вёсцы было 222 двары, на [[1993]] — 311 двароў, на [[1997]] — 302 двары. У складзе каўгаса імя К. С. Заслонава<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * '''[[19 стагоддзе|XIX стагоддзе]]''': [[1830]] — 296 муж., з іх шляхты 4, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іўдзеяў 143, мяшчан-хрысціян і сялян 145, жабракоў 2<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 414.</ref>; [[1878]] — 625 чал, з іх 170 іўдзеяў<ref>Dworzec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/236 236].</ref> * '''[[20 стагоддзе|XX стагоддзе]]''': [[1901]] — 1373 чал.; [[1971]] — 609 чал.; [[1993]] — 850 чал.<ref>[[Валерый Уладзіміравіч Шаблюк|Валерый Шаблюк]]. Дварэц // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 218.</ref>; [[1997]] — 810 чал. === Інфраструктура === У Дварцы працуюць сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, бальніца, амбулаторыя, аптэка, пошта. == Эканоміка == Ільнозавод, дрэваапрацоўчае прадпрыемства «Палац», сельская гаспадарка. == Турыстычная інфармацыя == [[Выява:Dvarec, Navahradzkaja, Śviatoha Antonija. Дварэц, Наваградзкая, Сьвятога Антонія (1918).jpg|thumb|250px|Новы касцёл, фота [[1918]]]] === Славутасці === * Вадзяны млын (канец [[19 стагоддзе|19]] — пачатак [[20 стагоддзе|20]] стст.) * [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Дварэц)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] ([[1904]]) * Магіла ахвяр фашызму * [[Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (Дварэц)|Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы]] (пачатак 20 ст.) === Страчаная спадчына === * Касцёл == Вядомыя асобы == У вёсцы жыў і пахаваны беларускі грамадскі дзеяч і паэт [[Віталь Губарэвіч]]. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Дварца" perrow="4"> Выява:Dvarec. Дварэц (2010).jpg|Панарама Выява:Dvarec. Дварэц (3.06.2010).jpg|Касцёл Выява:Orthodox church of the Protection of the Holy Virgin in Dvarec (2010).jpg|Царква Выява:Old water mill in Dvarec (2010).jpg|Вадзяны млын </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * Шаблюк, В. Дварэц / Валерый Шаблюк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 523 с. — С. 218. — ISBN 985-11-0041-2. * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * Dworzec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/236 236]—237. * {{Крыніцы/БелЭн|6|||77}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dvarec}} * [http://radzima.org/be/pub/1004_m/ г. п. Дварэц] на [[Radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/dvorec_dya/index.htm}} {{Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} [[Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Дварэц (Дзятлаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] bmqoq92fcwdivzx6ofjl15fmrjvlhyq 5149307 5149303 2026-05-31T14:35:25Z Modallwmbw 165843 5149307 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Дварэц}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Дварэц |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Костёл Божьего Тела деревня Дворец.jpg |подпіс = [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Дварэц)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] |lat_dir =N|lat_deg =53|lat_min =24|lat_sec =28 |lon_dir =E|lon_deg =25|lon_min =34|lon_sec =7 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Дзятлаўскі |сельсавет2 = Дварэцкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =302 |насельніцтва = 810 |год перапісу = 1997 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код =+375 1563 |паштовы індэкс = 231474 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons =Dvarec |сайт = }} '''Дварэ́ц'''<ref name=":0">[[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч, Я. Н.]] Слоўнік назваў населеных пунктаў Гродзенскай вобласці / Я. Н. Рапановіч; Рэд. П. П. Шуба. — Мінск: Навука і тэхніка, 1982. — 319 с.</ref> ({{Lang-ru|Дворец}}) — [[аграгарадок]] і [[Дварэц (прыпыначны пункт)|чыгуначная станцыя]] ў [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Моўчадзь (рака)|Моўчадзь]]. Цэнтр [[Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|сельсавета]] [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Насельніцтва 810 чал. ([[1997]]). Знаходзіцца за 13 км на паўднёвы ўсход ад [[Дзятлава]], за 5 км ад чыгуначнай станцыі [[Наваельня]]. Дварэц — даўняе [[мястэчка]] [[Новагародскі павет|гістарычнай Наваградчыны]]. == Гісторыя == Упершыню Дварэч згадваецца ў [[15 стагоддзе|XV стагоддзі]] як уладанне князя Фёдара Даўголдавіча, пазней [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлы]], з [[1451]] — канцлера літоўскага [[Міхал Кезгайлавіч|Міхала Кезгайлы]]. У 1516 годзе [[Мікалай Янавіч Кезгайла|Мікалай Кезгайла]] збудаваў тут касцёл, паселішча атрымала статус мястэчка. Мясцовасць уваходзіла ў склад [[Наваградскі павет|Наваградскага павета]] [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскага ваяводства]]. [[Выява:Dvarec. Дварэц (1900).jpg|thumb|злева|250px|Стары касцёл, фота пач. [[20 стагоддзе|XX ст.]]]] У [[1554]]—[[1555]] Дварэц знаходзіўся ва ўладанні [[Іван Гарнастай|Івана Гарнастая]], з [[1555]] да канца [[16 стагоддзе|XVI стагоддзя]] — Соф'і Кезгайлаўны. У канцы [[16 стагоддзе|XVI ст.]] маёнтак перайшоў да [[Завішы|Завішаў]]. У [[17 стагоддзе|XVII стагоддзі]] ў тутэйшым касцёле знаходзіўся цудоўны абраз Маці Боскай. У выніку [[Рэч Паспалітая|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Дварэц апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам воласці [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскага павета]]. Станам на [[1804]] у мястэчку было 59 двароў, у [[1870-я]] — 77 двароў, 2 царквы, касцёл, капліца, 2 малітоўныя дамы, школа, багадзельня, 9 крамаў, 3 шынкі, [[год|рэгулярна]] праводзіліся 2 кірмашы. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] Дварэц занялі нямецкія войскі, пазней бальшавікі. [[15 красавіка]] [[1919]] згуртаванне польскага войска пад камандаю маёра {{нп3|Лявон Завістоўскі|Лявона Завістоўскага|pl|Antoni Zawistowski}} адбіла мястэчка з рук бальшавікоў<ref>{{нп3|Лех Вышчальскі|Lech Wyszczelski|pl|Lech Wyszczelski}}. Wojna polsko-rosyjska 1919—1920. Wyd. 1. T. 1. — Warszawa: Bellona, 2010. S. 52—53.</ref>. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] ([[1921]]) Дварэц апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Слонімскім павеце. У [[1939]] Дварэц увайшоў у склад [[БССР]], дзе стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. 3 [[25 снежня]] [[1962]] да [[6 студзеня]] [[1965]] Дварэц уваходзіў у склад Навагрудскага раёна. Станам на [[1971]] у вёсцы было 222 двары, на [[1993]] — 311 двароў, на [[1997]] — 302 двары. У складзе каўгаса імя К. С. Заслонава<ref name=":0" />. == Насельніцтва == * '''[[19 стагоддзе|XIX стагоддзе]]''': [[1830]] — 296 муж., з іх шляхты 4, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іўдзеяў 143, мяшчан-хрысціян і сялян 145, жабракоў 2<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 414.</ref>; [[1878]] — 625 чал, з іх 170 іўдзеяў<ref>Dworzec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/236 236].</ref> * '''[[20 стагоддзе|XX стагоддзе]]''': [[1901]] — 1373 чал.; [[1971]] — 609 чал.; [[1993]] — 850 чал.<ref>[[Валерый Уладзіміравіч Шаблюк|Валерый Шаблюк]]. Дварэц // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} С. 218.</ref>; [[1997]] — 810 чал. === Інфраструктура === У Дварцы працуюць сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, бальніца, амбулаторыя, аптэка, пошта. == Эканоміка == Ільнозавод, дрэваапрацоўчае прадпрыемства «Палац», сельская гаспадарка. == Турыстычная інфармацыя == [[Выява:Dvarec, Navahradzkaja, Śviatoha Antonija. Дварэц, Наваградзкая, Сьвятога Антонія (1918).jpg|thumb|250px|Новы касцёл, фота [[1918]]]] === Славутасці === * Вадзяны млын (канец [[19 стагоддзе|19]] — пачатак [[20 стагоддзе|20]] стст.) * [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Дварэц)|Касцёл Святога Антонія Падуанскага]] ([[1904]]) * Магіла ахвяр фашызму * [[Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (Дварэц)|Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы]] (пачатак 20 ст.) === Страчаная спадчына === * Касцёл == Вядомыя асобы == У вёсцы жыў і пахаваны беларускі грамадскі дзеяч і паэт [[Віталь Губарэвіч]]. == Галерэя == <center><gallery widths=150 heights=150 caption="Краявіды Дварца" perrow="4"> Выява:Dvarec. Дварэц (2010).jpg|Панарама Выява:Dvarec. Дварэц (3.06.2010).jpg|Касцёл Выява:Orthodox church of the Protection of the Holy Virgin in Dvarec (2010).jpg|Царква Выява:Old water mill in Dvarec (2010).jpg|Вадзяны млын </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * Шаблюк, В. Дварэц / Валерый Шаблюк // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 523 с. — С. 218. — ISBN 985-11-0041-2. * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * Dworzec // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|2}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/236 236]—237. * {{Крыніцы/БелЭн|6|||77}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Dvarec}} * [http://radzima.org/be/pub/1004_m/ г. п. Дварэц] на [[Radzima.org]] * {{ГБ|http://globustut.by/dvorec_dya/index.htm}} {{Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}} [[Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзятлаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Дварэц (Дзятлаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] mj0brtgzvt9g8i3gv6evwg5rm4luy2z Жупраны 0 79163 5149389 5107425 2026-05-31T20:37:16Z Bk1949 50943 5149389 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Жупраны |выява = Church of Saints Apostles Peter and Paul, Zhuprany.jpg |подпіс = [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёл Св. Пятра і Паўла ў Жупранах]] |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Жупранскі |першае згадванне = [[XV стагоддзе]] |ранейшыя назвы = Зубраны }} '''Жупра́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Župrany}}, {{lang-ru|Жупраны}}) — [[аграгарадок]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Жупранскі сельсавет|Жупранскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны ў самай высокай частцы [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышша]], на левым беразе ракі [[Ашмянка|Ашмянкі]]; за 10 км на паўночны ўсход ад [[Ашмяны|Ашмян]], 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Ашмяны (станцыя)|Ашмяны]] (на лініі [[Маладзечна]] — [[Вільнюс]]), 240 км ад Гродна{{sfn|ГВБ| 2015|с=246}}. Праз паселішча праходзіць рэспубліканская аўтадарога Барысаў — Вілейка — Ашмяны {{Таблічка-by|Р|63}}. == Назва == Фіксавалася старое прозвішча Жупра ([[Вялікія Эйсманты|Эйсманты]])<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=4881&search_lastname=zuprowna&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1</ref>. Версію пра сувязь жупранскай назвы з зубрамі ўпершыню выказаў, абапіраючыся на фанетытычнае сугучча (''Жупр- : зубр),'' паэт [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]] (у нататцы 1885 г. у польскамоўны часопіс "Kraj"). Таксама не больш чым на фанетычным сугуччы грунтуецца версія пра сувязь з літоўскім ''žuobris'' "саха"<ref name="art">{{артыкул|аўтар=Лукша, Г.|загаловак=А памяць жыве: 25 гадоў музею Ф. Багушэвіча ў Жупранах|выданне=Роднае слова|месца=Мн.|год=1995|нумар=3|старонкі=70—71}}</ref><ref>[http://www.osh.by/?p=34817] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180210063009/http://www.osh.by/?p=34817|date=10 лютага 2018}}[http://www.osh.by/?p=34817 Віктар ШУКЕЛОВІЧ, ''Ці сапраўды Жупраны атрымалі назву ад зуброў?'' // «Ашмянскі веснік» ад 05.09.2017] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180210063009/http://www.osh.by/?p=34817|date=10 лютага 2018}}</ref>. == Гісторыя == Першая пісьмовыя згадка датавана XV ст. У 1407 годзе вялікі князь [[Вітаўт]] даў Жупраны віленскаму ваяводзе [[Войцех Манівід|Войцеху Манівіду]]. Пазней, каля 300 гадоў належала [[Радзівілы|Радзівілам]], апошні з дзевяці ўладальнікаў гэтага роду — [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|Караль Станіслаў «Пане Каханку»]]. Пасля перайшло да [[Чапскія|Чапскіх]]. Мястэчка моцна пацярпела падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]]. Калі ў 1652 годзе [[Багуслаў Радзівіл]] аддаваў Жупраны ў заклад за 40 000 злотых, то ў 1666 годзе пад заклад мястэчка змог пазычыць толькі 24 000 злотых<ref>Czesław Jankowski. [https://polona.pl/item/powiat-oszmianski-materjaly-do-dziejow-ziemi-i-ludzi-cz-1,NTAxMzEz/69/#item Powiat oszmiański: materjały do dziejów ziemi i ludzi.] Cz. 1 — Kraków, 1896</ref>. У 1692—1694 гадах адноўлены мясцовы касцёл, пад кіраўніцтвам цесляра з [[Баруны (Ашмянскі раён)|Барунаў]] закладзены новыя сцены, з Вільні замоўлены жалезны крыж даўжынёй у [[сажань]]. У канцы XVIII ст. у Жупранах было толькі 35 дамоў і тры вуліцы — Дворская, Сольская і Астравецкая. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] праз Жупраны ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]] на Вільню адступалі напалеонаўскія войскі. Французы спалілі ў мястэчку 180 пабудоў, французскі генерал Філіп-Поль дэ Сегюр пісаў пра гэтыя падзеі і мястэчка ў мемуарах, прысвечаных напалеонаўскаму паходу: <blockquote>{{Цытата|У Жупранах, той самай вёсцы, дзе імператар толькі на гадзіну размінуўся з рускім партызанам Сеславіным, салдаты цалкам палілі дамы проста каб пагрэцца на некалькі хвілін. Святло гэтых вогнішчаў прыцягвала некаторых з гэтых няшчасных, якіх празмерны холад і пакуты прывялі ў трызненне; яны беглі да іх, як вар'яты, і, скрыгочучы зубамі і смеючыся, як дэманы, кідаліся ў гэтыя печы, дзе і гінулі ў самых жудасных канвульсіях. Іх галодныя спадарожнікі глядзелі на іх без жаху; былі нават некаторыя, хто выцягваў гэтыя целы, знявечаныя і абпаленыя полымем, і гэта праўда, што яны адважыліся забрудзіць сабе рот гэтай агіднай ежай.|аўтар=''Philippe-Paul de Ségur'' [https://www.gutenberg.org/cache/epub/18113/pg18113-images.html#vol2 History of the expedition to Russia, undertaken by the emperor Napoleon, in the year 1812. Vol. II.] — London, 1825}}</blockquote> У 1854 годзе пачалося будаўніцтва мураванага [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёла Святых апосталаў Пятра і Паўла]]. Мясцовыя сяляне прымалі ўдзел у [[Паўстанне 1863-1864|паўстанні 1863—1864 гадоў]], падзеі адбываліся на рынкавай плошчы ў Жупранах. У 1900 годзе у Жупранах пахаваны беларускі паэт [[Францішак Багушэвіч]], магіла знаходзіцца на могілках за касцёлам. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Жупраны ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскім павеце]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. [[Выява:Župrany, Rynak. Жупраны, Рынак (1915-18) (2).jpg|thumb|200px|злева|У цэнтры мястэчка, пачатак [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У 1939 годзе Жупраны ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр сельсавета Ашмянскага раёна. У 1958 годзе ў вёсцы адкрыты помнік Багушэвічу, адзін з двух помнікаў паэту на тэрыторыі Беларусі. 22 сакавіка 1970 годзе адкрыты Музей Францішка Багушэвіча, дзе захоўваецца каля 300 экспанатаў, датычных жыцця класіка<ref name="art" />. == Насельніцтва == * 1885 год — каля 285 чал., 60 двароў. * 1931 год — 657 чал., 124 двары; * 1971 год — 423 чал., 121 двор; * 1993 год — 734 чал., 248 двароў<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Жупраны // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 375.</ref>; * 1997 год — 795 чал., 288 двароў<ref name="БЭ6">{{Крыніцы/БелЭн|6|Жупраны}} — С. 449.</ref>. * 2010 год — 745 чал. * 2015 год — 687 чал., 245 гаспадарак{{sfn|ГВБ| 2015|с=246}}. == Інфраструктура == У Жупранах ёсць паштовае аддзяленне, бібліятэка, Дом культуры, школа, сельсавет, дзіцячы сад, гандлёвы цэнтр, амбулаторыя<ref name=reg>{{Спасылка| аўтар = Марына Сліж| дата публікацыі = 25 лютага 2010| url = http://rh.by/by/62/10/1325/?tpl=105| загаловак = У Жупраны - да Багушэвіча| выданне = // [[Рэгіянальная газета]]| выдавецтва = Рэгіянальная газета| дата = 9 верасня 2011| title = Архіўная копія| access-date = 9 верасня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20160303214524/http://www.rh.by/by/62/10/1325/?tpl=105| archive-date = 3 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>. == Эканоміка == Свінагадоўчая і малочнатаварная фермы, механізаваны двор<ref name=reg/>. == Культура == У школе дзейнічае [[Музей Францішка Багушэвіча]]. == Славутасці == [[Image:Grave of Fratsishak Bagushevich.jpg|thumb|160px|Магіла Ф. Багушэвіча]] * [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла]] (1854—1875) * Могілкі яўрэйскія * [[Плябанія]] (кан. XIX — пач. XX стст.) * [[Помнік Францішку Багушэвічу (Жупраны)|Помнік Францішку Багушэвічу]] ([[1958]]) — {{ГККРБ 4|}} == Вядомыя асобы == * [[Браніслаў Іпалітавіч Загорскі]] (нар. 1935) — беларускі гісторык, педагог, кандыдат гістарычных навук (1971). * [[Якаў Ромбра]] (1858—1922) — яўрэйскі асветнік, пісьменнік, журналіст. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-1|Жупраны|246|sfn|}} * Żuprany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/855 855]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.osh.by/?p=399 Артыкул «Жыў, служыў і тварыў для народа» ў «Ашмянскім Весніку»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304212836/http://www.osh.by/?p=399 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://globustut.by/zhuprany/index.htm Жупраны на партале globustut.by] {{ref-ru}} * {{SKP|XIV|855|Żuprany}} {{Жупранскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жупранскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Жупраны| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] g8hs1ung527z0lmv4ik325nbqx0xkaj 5149394 5149389 2026-05-31T21:20:29Z Bk1949 50943 5149394 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Жупраны |выява = Church of Saints Apostles Peter and Paul, Zhuprany.jpg |подпіс = [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёл Св. Пятра і Паўла ў Жупранах]] |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Жупранскі |першае згадванне = [[XV стагоддзе]] |ранейшыя назвы = Зубраны }} '''Жупра́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Župrany}}, {{lang-ru|Жупраны}}) — [[аграгарадок]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Жупранскі сельсавет|Жупранскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчаны ў самай высокай частцы [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышша]], на левым беразе ракі [[Ашмянка|Ашмянкі]]; за 10 км на паўночны ўсход ад [[Ашмяны|Ашмян]], 7 км ад чыгуначнай станцыі [[Ашмяны (станцыя)|Ашмяны]] (на лініі [[Маладзечна]] — [[Вільнюс]]), 240 км ад Гродна{{sfn|ГВБ| 2015|с=246}}. Праз паселішча праходзіць рэспубліканская аўтадарога Барысаў — Вілейка — Ашмяны {{Таблічка-by|Р|63}}. == Назва == Фіксавалася старое прозвішча Жупра ([[Вялікія Эйсманты|Эйсманты]])<ref>https://geneteka.genealodzy.pl/index.php?op=gt&lang=pol&bdm=D&w=22br&rid=4881&search_lastname=zuprowna&search_name=&search_lastname2=&search_name2=&from_date=&to_date=&exac=1</ref>. Версію пра сувязь жупранскай назвы з зубрамі ўпершыню выказаў, абапіраючыся на фанетытычнае сугучча (''Жупр- : зубр),'' паэт [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіч]] (у нататцы 1885 г. у польскамоўны часопіс "Kraj"). Таксама не больш чым на фанетычным сугуччы грунтуецца версія пра сувязь з літоўскім ''žuobris'' "саха"<ref name="art">{{артыкул|аўтар=Лукша, Г.|загаловак=А памяць жыве: 25 гадоў музею Ф. Багушэвіча ў Жупранах|выданне=Роднае слова|месца=Мн.|год=1995|нумар=3|старонкі=70—71}}</ref><ref>[http://www.osh.by/?p=34817] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180210063009/http://www.osh.by/?p=34817|date=10 лютага 2018}}[http://www.osh.by/?p=34817 Віктар ШУКЕЛОВІЧ, ''Ці сапраўды Жупраны атрымалі назву ад зуброў?'' // «Ашмянскі веснік» ад 05.09.2017] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180210063009/http://www.osh.by/?p=34817|date=10 лютага 2018}}</ref>. == Гісторыя == Першая пісьмовыя згадка датавана XV ст. У 1407 годзе вялікі князь [[Вітаўт]] даў Жупраны віленскаму ваяводзе [[Войцех Манівід|Войцеху Манівіду]]. Пазней, каля 300 гадоў належала [[Радзівілы|Радзівілам]], апошні з дзевяці ўладальнікаў гэтага роду — [[Караль Станіслаў Радзівіл «Пане Каханку»|Караль Станіслаў «Пане Каханку»]]. Пасля перайшло да [[Чапскія|Чапскіх]]. Мястэчка моцна пацярпела падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]]. Калі ў 1652 годзе [[Багуслаў Радзівіл]] аддаваў Жупраны ў заклад за 40 000 злотых, то ў 1666 годзе пад заклад мястэчка змог пазычыць толькі 24 000 злотых<ref>Czesław Jankowski. [https://polona.pl/item/powiat-oszmianski-materjaly-do-dziejow-ziemi-i-ludzi-cz-1,NTAxMzEz/69/#item Powiat oszmiański: materjały do dziejów ziemi i ludzi.] Cz. 1 — Kraków, 1896</ref>. У 1692—1694 гадах адноўлены мясцовы касцёл, пад кіраўніцтвам цесляра з [[Баруны (Ашмянскі раён)|Барунаў]] закладзены новыя сцены, з Вільні замоўлены жалезны крыж даўжынёй у [[сажань]]. У канцы XVIII ст. у Жупранах было толькі 35 дамоў і тры вуліцы — Дворская, Сольская і Астравецкая. У [[Вайна 1812 года|вайну 1812 года]] праз Жупраны ад [[Бярэзіна|Бярэзіны]] на Вільню адступалі напалеонаўскія войскі. Французы спалілі ў мястэчку 180 пабудоў, французскі генерал Філіп-Поль дэ Сегюр пісаў пра гэтыя падзеі і мястэчка ў мемуарах, прысвечаных напалеонаўскаму паходу: <blockquote>{{Цытата|У Жупранах, той самай вёсцы, дзе імператар толькі на гадзіну размінуўся з рускім партызанам Сеславіным, салдаты цалкам палілі дамы проста каб пагрэцца на некалькі хвілін. Святло гэтых вогнішчаў прыцягвала некаторых з гэтых няшчасных, якіх празмерны холад і пакуты прывялі ў трызненне; яны беглі да іх, як вар'яты, і, скрыгочучы зубамі і смеючыся, як дэманы, кідаліся ў гэтыя печы, дзе і гінулі ў самых жудасных канвульсіях. Іх галодныя спадарожнікі глядзелі на іх без жаху; былі нават некаторыя, хто выцягваў гэтыя целы, знявечаныя і абпаленыя полымем, і гэта праўда, што яны адважыліся забрудзіць сабе рот гэтай агіднай ежай.|аўтар=''Philippe-Paul de Ségur'' [https://www.gutenberg.org/cache/epub/18113/pg18113-images.html#vol2 History of the expedition to Russia, undertaken by the emperor Napoleon, in the year 1812. Vol. II.] — London, 1825}}</blockquote> У 1854 годзе пачалося будаўніцтва мураванага [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёла Святых апосталаў Пятра і Паўла]]. Мясцовыя сяляне прымалі ўдзел у [[Паўстанне 1863-1864|паўстанні 1863—1864 гадоў]], падзеі адбываліся на рынкавай плошчы ў Жупранах. У 1900 годзе у Жупранах пахаваны беларускі паэт [[Францішак Багушэвіч]], магіла знаходзіцца на могілках за касцёлам. Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Жупраны ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у [[Ашмянскі павет (1920—1940)|Ашмянскім павеце]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. [[Выява:Župrany, Rynak. Жупраны, Рынак (1915-18) (2).jpg|thumb|200px|злева|У цэнтры мястэчка, пачатак [[XX стагоддзе|XX ст.]]]] У 1939 годзе Жупраны ўвайшлі ў [[БССР]], з 12 кастрычніка 1940 года вёска — цэнтр Жупранскага сельсавета Ашмянскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай воблаці]]. З канца чэрвеня 1941 да сярэдзіны 1944 года [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупіравана нямецка-фашысцкімі войскамі]], спалена 49 дамоў, загінулі 10 жыхароў. У час вайны ў вёсцы размяшчаўся лагер для ваеннапалонных. З 20 верасня 1944 года веска ў [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]], з 20 студзеня 1960 года ў Гродзенскай абласцях. У 1949 годзе быў створаны [[калгас]] імя Багушэвіча{{sfn|ГВБ| 2015|с=246}}. У 1958 годзе ў вёсцы адкрыты [[Помнік Францішку Багушэвічу (Жупраны)|помнік Багушэвічу]], адзін з двух помнікаў паэту на тэрыторыі Беларусі. 22 сакавіка 1970 годзе адкрыты Музей Францішка Багушэвіча, дзе захоўваецца каля 300 экспанатаў, датычных жыцця класіка<ref name="art" />. == Насельніцтва == * 1885 год — каля 285 чал., 60 двароў. * 1931 год — 657 чал., 124 двары; * 1971 год — 423 чал., 121 двор; * 1993 год — 734 чал., 248 двароў<ref>[[Валерый Шаблюк]]. Жупраны // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 375.</ref>; * 1997 год — 795 чал., 288 двароў<ref name="БЭ6">{{Крыніцы/БелЭн|6|Жупраны}} — С. 449.</ref>. * 2010 год — 745 чал. * 2015 год — 687 чал., 245 гаспадарак{{sfn|ГВБ| 2015|с=246}}. == Інфраструктура == У Жупранах ёсць паштовае аддзяленне, бібліятэка, Дом культуры, школа, сельсавет, дзіцячы сад, гандлёвы цэнтр, амбулаторыя<ref name=reg>{{Спасылка| аўтар = Марына Сліж| дата публікацыі = 25 лютага 2010| url = http://rh.by/by/62/10/1325/?tpl=105| загаловак = У Жупраны - да Багушэвіча| выданне = // [[Рэгіянальная газета]]| выдавецтва = Рэгіянальная газета| дата = 9 верасня 2011| title = Архіўная копія| access-date = 9 верасня 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20160303214524/http://www.rh.by/by/62/10/1325/?tpl=105| archive-date = 3 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>. == Эканоміка == Свінагадоўчая і малочнатаварная фермы, механізаваны двор<ref name=reg/>. == Культура == У школе дзейнічае [[Музей Францішка Багушэвіча]]. == Славутасці == [[Image:Grave of Fratsishak Bagushevich.jpg|thumb|160px|Магіла Ф. Багушэвіча]] * [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Жупраны)|Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла]] (1854—1875) * Могілкі яўрэйскія * [[Плябанія]] (кан. XIX — пач. XX стст.) * [[Помнік Францішку Багушэвічу (Жупраны)|Помнік Францішку Багушэвічу]] ([[1958]]) — {{ГККРБ 4|}} == Вядомыя асобы == * [[Браніслаў Іпалітавіч Загорскі]] (нар. 1935) — беларускі гісторык, педагог, кандыдат гістарычных навук (1971). * [[Якаў Ромбра]] (1858—1922) — яўрэйскі асветнік, пісьменнік, журналіст. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|3}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-1|Жупраны|246|sfn|}} * Żuprany // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/855 855]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.osh.by/?p=399 Артыкул «Жыў, служыў і тварыў для народа» ў «Ашмянскім Весніку»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304212836/http://www.osh.by/?p=399 |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://globustut.by/zhuprany/index.htm Жупраны на партале globustut.by] {{ref-ru}} * {{SKP|XIV|855|Żuprany}} {{Жупранскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Жупранскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Жупраны| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 2r7ccarjt0zvw5i4ezp4wk346b1vbg2 Віталь Уладзіміравіч Клічко 0 81285 5149375 4082711 2026-05-31T18:56:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149375 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Віталь Уладзіміравіч Клічко | арыгінальнае імя = Віталій Володимирович Кличко | партрэт = 2014-09-12 - Vitali Klitschko - 9019.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Гарадскі галава Кіева]] | парадак = 4 | сцяг = COA of Kyiv Kurovskyi.svg | перыядпачатак = [[5 чэрвеня]] [[2014]] | перыядканец = | папярэднік = [[Леанід Чарнавецкі]] <br/> [[Галіна Герэга]] (в. а.) | пераемнік = | тытул_2 = Народны дэпутат Украіны | сцяг_2 = Logo of the Verkhovna Rada of Ukraine.svg | перыядпачатак_2 = [[15 снежня]] [[2012]] | перыядканец_2 = [[5 чэрвеня]] 2014 | тытул_3 = Лідар [[Украінскі дэмакратычны альянс за рэформы|Украінскага дэмакратычнага альянсу за рэформы]] | парадак_3 = | сцяг_3 = | перыядпачатак_3 = [[24 красавіка]] [[2010]] | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = [[Раман Раманюк]] | пераемнік_3 = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[партыя УДАР|УДАР]] | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = [[Пераяслаў-Хмельніцкі педагагічны інстытут]] <br/> [[Нацыянальная акадэмія дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны]] | вучоная ступень = Кандыдат навук фізічнага выхавання і спорта | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = Vitali_Klitschko_signature.png | Commons = Vitali Klitschko }}'''Віталь Уладзіміравіч Клічко''' ({{lang-uk|Віталій Володимирович Кличко}}, нар. {{ДН|19|7|1971}}, сяло Белаводск, [[Кіргізская ССР]], [[СССР]]) — [[Украіна|украінскі]] [[бокс|баксёр]]-прафесіянал, які выступае ў цяжкай вагавой катэгорыі, кікбаксёр. Украінскі палітык, грамадскі дзеяч. Кандыдат навук у вобласці фізічнага выхавання і спорту. Чэмпіён свету па боксе сярод прафесіяналаў па версіях WBO (1999—2000) і WBC (2004—2005, 2008-с.ч.). Шасціразовы ўладальнік тытулаў чэмпіёна свету па кікбоксінгу па версіях розных арганізацый (чатыры разы сярод прафесіяналаў і двойчы сярод аматараў). Трохразовы чэмпіён Украіны па боксе сярод аматараў. Гарадскі галава [[Кіеў|Кіева]] з 2014 года<ref>[http://kiev.segodnya.ua/kpower/vybory-v-kieve-kak-prohodit-golosovanie-522985.html Выборы в Киеве: Кличко принял присягу мэра и получил удостоверение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141011120036/http://kiev.segodnya.ua/kpower/vybory-v-kieve-kak-prohodit-golosovanie-522985.html |date=11 кастрычніка 2014 }},[[Сегодня (газета, Украина)]], (5 Июня 2014)</ref>. Затым двойчы пераабіраўся на гэтую пасаду. Старэйшы брат прафесійнага баксёра [[Уладзімір Клічко|Уладзіміра Клічко]], уладальніка тытулаў чэмпіёна свету па боксе ў звышцяжкай вазе па версіях IBF і WBO. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клічко Віталь Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Баксёры Украіны]] [[Катэгорыя:Палітыкі Украіны]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі гарадоў Украіны]] [[Катэгорыя:Кандыдаты навук]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны VII склікання]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Кіева]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Рыгора Скаварады ў Пераяславе]] [[Катэгорыя:Члены партыі УДАР]] llfxw7k5j9ttj0yfs5bddpxarj70ea4 Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску 0 82549 5149248 5138086 2026-05-31T12:44:28Z Aliaksei Lastouski 75892 5149248 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску |альтэрнатыўная = {{lang-pl|Polskie Towarzystwo «Oświata» w Mińsku}} |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = |тып_цэнтра = Сядзіба |цэнтр = [[{{#property:p159}}]] |тып = асветніцкая |мовы = [[польская мова|польская]] і [[руская мова|руская]] |мова = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = <!-- ... --> |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = Заснаванне |дата_заснавання1 = 1905 |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = Рэгістрацыя |дата_заснавання2 = 11 студзеня 1907 |падзея_ліквідацыі = Афіцыйнае самаскасаванне |дата_ліквідацыі = 5 снежня 1909 |заўвага1 = пасля самаскасавання працягвала дзейнасць у канспірацыі да 20 красавіка (3 мая) 1917 |адрас = |сайт = |вікісховішча = }} '''По́льскае тавары́ства «Асве́та» ў Мі́нску''', '''Тавары́ства «Асве́та»''', альбо '''«Асве́та»''' ({{lang-pl|Polskie Towarzystwo «Oświata» w Mińsku}}) — грамадская арганізацыя, якая была заснавана ў [[1905]] і дзейнічала ў [[Мінск]]у і на тэрыторыі [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Да [[1907]] таварыства дзейнічала ў канспірацыі, у [[1907]]—[[1909]] — легальна, пазней — зноў у канспірацыі (верагодна, аж да [[1917]]). Вызначальная роля ў стварэнні і фінансаванні таварыства належала членам самай уплывовай у канцы XIX — пачатку XX ст. грамадскай арганізацыі Мінскай губерні — [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскаму таварыству сельскай гаспадаркі]] (МТСГ), якое згрупоўвала ў сваіх шэрагах, галоўным чынам, прадстаўнікоў карэннага каталіцкага і польскамоўнага дваранства губерні, што менаваліся адначасова і як «літоўцы» (ці па-польску — «літвіны»), і як «палякі», лічачы сябе прамымі нашчадкамі шляхты [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У дзейнасці і развіцці таварыства значную ролю ігралі і жанчыны, што былі блізкімі сваячкамі членам [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]]. Задачай «Асветы» было выхаванне жыхароў Мінскай губерні (асабліва дзяцей) у духу «польскасці», каб супрацьстаяць [[русіфікацыя|русіфікацыі]] края, — галоўным чынам праз арганізацыю і падтрымку прыватнай польскамоўнай і рэлігійнай (каталіцкай) адукацыі. Таварыства ўхілялася ад палітызацыі сваёй дзейнасці, афіцыйна дэкларуючы толькі асветніцка-культурныя мэты, але само распаўсюджанне [[польская мова|польскай мовы]] і падтрымка [[каталіцызм]]а выклікалі негатыўную рэакцыю і пераслед з боку афіцыйнай расійскай улады, бо ўваходзілі ў супярэчанне з неафіцыйнай (пасля ўвядзення ў [[1905]] законаў [[Указ аб умацаванні асноў верацярпімасці|аб верацярпімасці]] і свабоды друку на роднай мове) палітыкай урада па [[русіфікацыя|русіфікацыі]] [[Заходні край|Заходняга края]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Гэта стала галоўным повадам самаскасавання таварыства ў [[1909]] і пераходу яго на нелегальныя ўмовы работы. == Абставіны стварэння == [[Файл:Zemskija shkoly u Minskaj guberni - Kuryer Litewski 1905 nr 7 s 3 c.jpg|150px|thumb|[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zemskija_shkoly_u_Minskaj_guberni_-_Kuryer_Litewski_1905_nr_7_s_3_c.jpg Артыкул «Земскі камітэт»] аб справах арганізацыі асветы ў Мінскай губерні, газета «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]» (№ 7, 1905 г.)]] Пасля падаўлення [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863—1864 гадоў]] расійская ўлада пачала актыўную палітыку [[русіфікацыя|русіфікацыі]] [[Паўночна-Заходні край|паўночна-заходніх губерняў]] — як беларускамоўнага сялянства, так і мясцовага польскамоўнага і каталіцкага дваранства, аб’яўляючы забарону выкладання і ўжывання [[польская мова|польскай мовы]] ў сферы адукацыі і ў публічных установах, а таксама ўводзячы жорсткія абмежаванні ў адносінах да [[Каталіцтва ў Беларусі|каталіцкага касцёла]]. Галоўная роля ў масавай русіфікацыі адводзілася школе, асабліва царкоўна-прыходскай — для сялян. Цэнтрамі супраціўлення русіфікацыі і аправаслаўлення сталі каталіцкія касцёлы і шляхецкія двары, пры якіх пачалі стварацца нелегальныя польскамоўныя школы і рэлігійныя курсы ([[каталіцызм]]а), асабліва актыўна з 1880-х<ref>''Łęska, M.'' Działalność popowstaniowa… С. 39—40; Porowski, M. Praca społeczna… С. 3—4.</ref>. Толькі [[рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|рэвалюцыя 1905—1907 гадоў]] увяла свабоду веравызнання і выкарыстання нацыянальных моў. Самай уплывовай грамадскай арганізацыяй Мінскай губерні напярэдадні рэвалюцыі, дзе мясцовае каталіцкае дваранства мела перавагу і вызначальны ўплыў, было [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі (МТСГ)]], якое аб’ядноўвала мясцовых сярэднезаможных і заможных маянткоўцаў і было арганізацыяй гаспадарчага характару, але дзейнасць таварыства ўжо даўно ахоплівала значна больш шырокі спектр інтарэсаў — таварыства мела свае ўласныя ці цесна з ім звязаныя моцныя фінансавыя, гандлёвыя, гуманітарныя (дабрачынныя) і нават навуковыя ўстановы<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia… С. 75—78; ''Мельнікаў, І.'' [http://www.istpravda.ru/bel/research/766/ Польская гістарыяграфія дзейнасці Мінскага сельскагаспадарчага таварыства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160328123724/http://www.istpravda.ru/bel/research/766/ |date=28 сакавіка 2016 }}.</ref>. Лідары МТСГ актыўна супрацоўнічалі з губернскай уладай і мелі на апошнюю пэўны ўплыў. Па-за сферай легальнага ўплыву МТСГ у губерні знаходзілася сфера польскамоўнай адукацыі і рэлігійнага раўнапраўя. З увядзеннем ліберальных свабод лідары МТСГ (Эдвард Вайніловіч, Аляксандр Скірмунт, князь Геранім Друцкі-Любецкі і інш.) пачалі актыўна выступаць за скасаванне ўсіх абмежаванняў у адносінах да католікаў і польскамоўнага навучання. Так, [[4 верасня]] [[1905]] у [[Мінск]]у на пасяджэнні губернскага камітэта па справам гаспадаркі гласны [[Аляксандр Аляксандравіч Скірмунт|Аляксандр Скірмунт]] (1830—1909)<ref>Бацька [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Рамана Аляксандравіча Скірмунта]] (1868—1939) — члена Нагляднай рады Польскага таварыства «Асвета» у Мінску.</ref> выступіў супраць фінансавання праваслаўных царкоўна-прыходскіх школ за кошт земскіх збораў з грамадзян усіх веравызнанняў; гласны князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]] (1861—1919) звярнуў увагу, што [[Дзяржаўны савет Расійскай імперыі]] прадугледзеў у бюджэце 1903 г. неабавязковасць фінансавання царкоўна-прыходскіх школ з асігнаванняў земскіх збораў; а гласны [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] (1847—1928), віцэ-старшыня (1888—1907) [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]], выказаўся, што земскія школы альбо школы міністэрства асветы лепш за царкоўна-прыходскія, бо танней і маюць больш абшырную праграму<ref>''X.'' Komitet Ziemski / X. // Kuryer Litewski. — 1905. — № 7. — С. 3.</ref>. Захаванне абмежаванняў і пагрозы [[русіфікацыя|абрусення]] падштурхоўвала лідараў МТСГ да заснавання ўласнай скаардынаванай сістэмы тайнага навучання, каб наглядаць за адасобленымі дагэтуль нелегальнымі школамі пры касцёлах і маёнтках<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 3—4.</ref>. Расійскія ўлады з [[1904]] прымалі рашэнні аб магчымасці выкладання ў [[Заходні край|Заходнім краі]] польскай мовы ў якасці факультатыўнага прадмета ў школе (за дадатковую плату), аднак на практыцы выкладанне [[польская мова|польскай мовы]] і асноў [[каталіцызм]]а па-польску сярод моладзі сустракаліся з непрыхаваным супрацьдзеяннем афіцыйных улад. Напрыклад, у [[Мінск]]у з [[1907]] была толькі адна мужская рэальная школа, дзе выкладалася польская мова, што не задавальняла патрэбы жадаючых<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 30—33.</ref>. Акрамя таго, у дзяржаўных школах [[гісторыя]] выкладалася з пункту гледжання афіцыйнай ідэалогіі «[[заходнерусізм]]а», якая сцвярджала, што [[Паўночна-Заходні край]] з’яўляецца «існа рускім», «вернутым ад Польшчы» (г.зн. [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]), [[праваслаўе|праваслаўнае]] насельніцтва (у тым ліку дваране) лічылася «рускім народам», адзіным у трох галінах (вялікарусах, маларусах і беларусах), а католікаў края адносіла да «палякаў»<ref>''Самбук, С. М.'' Политика царизма… С. 13—14; Западные окраины… С. 209—252, 343—353, 361—378.</ref>. З той прычыны расійскія ўлады не дазвалялі адкрываць беларускамоўныя і ўкраінскамоўныя школы, а мовай навучання ў дзяржаўных школах для [[беларусы|беларусаў]] і [[украінцы|ўкраінцаў]] абвяшчалася і прапаноўвалася толькі [[руская мова|руская мова (вялікаруская мова)]]<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 222—223, 273—274.</ref>. Расійская ўлада (з ініцыятывы праваслаўнага духавенства) нават рабіла крокі ўвесці рускую мову ў дадатковае набажэнства ў каталіцкіх касцёлах, калі ў парафіі меліся беларусы-католікі, што грамадскасцю расцэньвалася як чарговы прыкрыты намер моўнай русіфікацыі беларусаў<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 273.</ref>. == Заснаванне == У [[1905]] членамі МТСГ было прынята рашэнне арганізаваць нелегальнае Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску, што было даручана пачаць [[Мечыслаў Пароўскі|Мечыславу Пароўскаму]], уплывоваму члену [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]] і блізкаму сябру Эдварда Вайніловіча<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 69.</ref>, а таксама [[Міхаліна Ленская|Міхаліне Ленскай]] (1882—1940), якая была блізкай сваячкай Міхала Ленскага — члена Рады МТСГ<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 259—260; Kalendarz ilustrowany «Kurjera Litewskiego» na rok 1909… С. 148.</ref>. Галоўнай задачай таварыства была каардынацыя польскамоўнага тайнага навучання, якое — паводле рапартаў царскай паліцыі — ў Мінскай губерні было шырока распаўсюджана дэгэтуль<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 33.</ref>. <gallery perrow=5> File:Zakrycce polskaj shkoly gramaty u Karalevym Stane - Minsk region Russian empire - 1906 AD - title page.JPG|Паведамленне дырэктара народных вучылішч Мінскай губерні да мінскага павятовага спраўніка аб неабходнасці закрыцця тайнай польскай школы пісьменнасці ў вёсцы Каралёў Стан (Мінскі павет), 24 сакавіка 1906 г. (пярэдні бок) File:Zakrycce polskaj shkoly gramaty u Karalevym Stane - Minsk region Russian empire - 1906 AD - back page.JPG|Паведамленне дырэктара народных вучылішч Мінскай губерні да мінскага павятовага спраўніка аб неабходнасці закрыцця тайнай польскай школы пісьменнасці ў вёсцы Каралёў Стан (Мінскі павет), 24 сакавіка 1906 г. (адваротак) File:Edward Woynillowicz - prezes MTR - Kuryer Litewski 1907 nr 60 s 2 c.jpg|Паведамленне аб сходзе [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]] і абранні [[Эдвард Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]] на пасаду яго старшыні ў газеце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№60, 1907 г., старонка 2) File:Edward Woynillowicz - prezes MTR - Kuryer Litewski 1907 nr 60 s 3 Oswiata - c.jpg|Паведамленне аб сходзе [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]] і заснаванні таварыства «Асвета» ў Мінску ў газеце [[Kurier Litewski (1905)|«Kurier Litewski»]] (№60, 1907 г., старонка 3) </gallery> Пасля выдання ў сакавіку [[1906]] расійскім урадам больш ліберальнай уставы аб таварыствах і саюзах, члены МТСГ вырашылі пачаць адкрытую дзейнасць у галіне польскамоўнай і рэлігійнай (каталіцкай) адукацыі, што, на іх погляд, магло прынесці большы плён. Так, [[11 студзеня]] [[1907]] расійскімі ўладамі было афіцыйна зарэгістравана Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску. [[12 сакавіка]] [[1907]] у Мінску адбыўся сход [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]] (каля 130 асоб), на якім [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] быў аднагалосна абраны з пасады віцэ-старшыні на пасаду старшыні МТСГ, а таксама вырашаліся пытанні дзейнасці МТСГ<ref>''Ż.A.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edward_Woynillowicz_-_prezes_MTR_-_Kuryer_Litewski_1907_nr_60_s_2_c.jpg#.7B.7Bint:filedesc.7D.7D Listy z Białejrusi. Mińsk, 12 marca (I)] / A.Ż. // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1907. — № 60. — С. 2.</ref>. А праз перапынак вечарам у зале Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі адбыўся заснаваўчы сход (каля 300 асоб), дзе прысутнічалі члены МТСГ і іншыя асобы, у тым ліку жанчыны (Эдвард Вайніловіч, Раман Скірмунт, князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]], граф [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскі]], граф [[Канстанцін Прушынскі]], [[Міхал Ленскі]], [[Ігнат Ігнатавіч Віткевіч|Ігнат Віткевіч]], [[Вітальд Мельхіёравіч Ваньковіч|Вітальд Ваньковіч]], ксёндз Казімір Міхалкевіч і інш.)<ref>''Ż.A.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edward_Woynillowicz_-_prezes_MTR_-_Kuryer_Litewski_1907_nr_60_s_3_Oswiata_-_c.jpg Listy z Białejrusi. Mińsk, 12 marca (II)] / A.Ż. // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1907. — № 60. — С. 3.</ref>. Узначальваў сход Мечыслаў Пароўскі. На сходзе прынялі статут арганізацыі і абралі галоўнае кіраўніцтва: старшыня — ксёндз [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімір Міхалкевіч]]; намеснік старшыні — лекар [[Ян Якуб Офенберг|Ян Офенберг]] (1867—1953); скарбнік — адвакат Зыгмунт Венцлавовіч, уплывовы член МТСГ — дырэктар Таварыства ўзаемнага сельскагаспадарчага страхавання; сакратар — лекар Чэслаў Грабавецкі; члены рады: [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая|Ядвіга Кастравіцкая]] — родная сястра старшыні МТСГ [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]]; Міхаліна Ленская; [[Эдмунд Леанардавіч Івашкевіч|Эдмунд Івашкевіч]] — уплывовы член МТСГ; К. Главацкая; [[Вольга Лапа|В. Лапа]]; Ванда Абрампальская; Т. Паўлікоўская; Станіслаў Корзан, Леў Красоўскі; Занеўская; Вендарф; ксёндз [[Казімір Букраба]]; ксёндз [[Адам Лісоўскі]]<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 260; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 34; Kalendarz ilustrowany «Kurjera Litewskiego» na rok 1909… С. 148.</ref>. З [[25 сакавіка]] [[1907]] у склад Нагляднай рады таварыства ўваходзіў [[Раман Аляксандравіч Скірмунт]] (1868—1939), віцэ-старшыня (1907—1917) [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]]<ref>''Brzoza, Cz.'' Skirmunt Roman… С. 185.</ref><ref>У тыя часы Раман Скірмунт разам са сваім сябрам [[Ежы Асмалоўскі]]м (1872—1952), які таксама паходзіў з Пінскага павета і быў адным з блізкіх сябраў князя [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Гераніма Друцкага-Любецкага]], фінансава падтрымліваў «[[Наша ніва (1906)|Нашу Ніву]]» — галоўную газету беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руха. Гл.: ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 208.</ref>. У складзе кіраўніцтва таварыства было шмат жанчын, бо мужчыны былі заняты працай у маёнтках, МТСГ і палітычнай дзейнасці. Акрамя таго, галоўныя лідары МТСГ (у першую чаргу — [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]]) былі занятыя рэалізацыяй ідэй [[краёўцы|ліберальна-кансерватыўнага кірунку «краёвасці»]] (аўтаномія свайго края ў складзе Расійскай імперыі, скасаванне саслоўных адрозненняў, прававая роўнасць народаў, моў, культур, канфесій і інш.) у парламенцкіх інстытутах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], разумеючы, што без ліквідацыі прававой дыскрымінацыі і зняцця розных абмежаванняў у адносінах да розных катэгорый насельніцтва [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губерняў]] цяжка захаваць традыцыйнае культурнае і канфесійнае аблічча свайго края. Пасля таго як у кастрычніку [[1907]] ксёндз Казімір Міхалкевіч пакінуў Мінск, паехаўшы ў [[Вільнюс|Вільню]]<ref>Прычынай пераезду Міхалкевіча ў Вільню было тое, што пасля высылкі ў кастрычніку 1907 г. віленскага біскупа [[Эдвард Роп|Эдварда Ропа]], мінскі дэкан Казімір Міхалкевіч пачаў выконваць абавязкі адміністратара Віленскай дыяцэзіі. Гл.: ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 260.</ref>, на пасаду расійскімі ўладамі быў прызначаны князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі]] (член Рады МТСГ), які займаў пасаду да [[1908]], пасля чаго пасада старшыні «Асветы» заставалася вакантнай да афіцыйнай ліквідацыі таварыства. Абавязкі старшыні ў [[1908]]—[[1909]] выконваў тагачасны намеснік старшыні [[Мечыслаў Пароўскі]]<ref>''Jurkowski, R.'' Polacy-mińszczanie… С. 91; Kalendarz ilustrowany «Kurjera Litewskiego» na rok 1909… С. 148.</ref>. <gallery perrow=5> File:Roman Skirmunt.jpg|[[Раман Аляксандравіч Скірмунт]] (1868—1939) File:Kazimierz Mikołaj Michalkiewicz.png|ксёндз [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімір Міхалкевіч]] File:Adam Lisowski.jpeg|ксёндз [[Адам Лісоўскі]] File:Kazimierz Bukraba.png|ксёндз [[Казімір Букраба]] </gallery> == Праграма == Мэтай таварыства ставілася ''«узняцце ўзроўня разумовага і маральнага развіцця ўсіх слаёў польскага грамадства, галоўным жа чынам — распаўсюджанне сярод палякаў асветы на роднай мове»''<ref>Statut Polskiego Towarzystwa «Oświata»… С. 1.</ref>. Акрамя таго, адной з галоўных мэт было супрацьстаянне прымусовай русіфікацыі (''«змаскавічэнню»'') праз падтрымку польскай мовы, культуры былой Рэчы Паспалітай і каталіцкай веры, а таксама выхаванне дзяцей у духу «польскага патрыятызму» для рэалізацыі ''«польскай ідэі»''<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 4, 15.</ref>. Прафесар [[Марыян Здзяхоўскі]] (1861—1938), ураджэнец бацькоўскага маёнтка [[Ракаў]], вядомы навуковец і ў будучым рэктар (1925—1927) [[Віленскі ўніверсітэт|віленскага ўніверсітэта]], у сваім рэфераце «Польская ідэя на ўскраінах», чытаным у [[Вільнюс|Вільні]] ў [[1923]] у часы [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]], казаў, што «польская ідэя» ў [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] Расійскай імперыі — былых землях Вялікага Княства Літоўскага — была ідэяй адраджэння былой федэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (саюза [[Польскае каралеўства|Польскага каралеўства]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]), у межах да [[Падзелы Рэчы Паспалітай|яе першага падзелу (1772)]]. А стварэнне [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]] не як федэрацыйнай, а як унітарнай дзяржавы Здзяхоўскі палічыў за крыўду: ''«Разнастайны этнічна наш край з’яўляецца часткай [[ВКЛ|гістарычнай Літвы]], і нас — людзей майго пакалення — выхоўвалі як літоўцаў, вядома, у тым значэнні, у якім быў ім [[Адам Міцкевіч|Міцкевіч]], калі казаў „Літва, мая айчына“. У дзяцінстве мяне вучылі, разам з гісторыяй Польшчы, таксама і гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Літвы]]. Дзякуючы гэтаму я лічыў нацыянальнымі героямі не толькі тых, якія будавалі Польшчу, але і таго, хто імкнуўся адарваць Літву ад Польшчы — вялікага князя [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўта]]. Але хто ж тады задумваўся над гэтай непаслядоўнасцю? І калі б мяне сёння запыталі, кім я сябе адчуваю ў глыбіні душы, адказаў бы, што адчуваю сябе грамадзянінам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], непарыўнай уніяй звязанага з [[Польскае каралеўства|Польшчай]]. Калі я бачу сцяг з [[герб Польшчы|Арлом]], але без [[Пагоня|Пагоні]], які развіваецца тут з вышыні Замкавай гары, то ўспрымаю гэта як нанесеную мне крыўду»''<ref>''Zdziechowski, M.'' Idea polska na kresach… С. 3.</ref><ref>Бацька Марыяна — [[Эдвард Фартунатавіч Здзяхоўскі]] (1836—1900) — яшчэ з 1878 г. разам з Эдвардам Адамавічам Вайніловічам стаў членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі і быў адным з яго ветэранаў.</ref>. [[Мечыслаў Пароўскі]], падсумоўваючы вынікі 12-гадовай дзейнасці таварыства і аддаючы павагу працы ў ёй жанчынам, падкрэсліў, што стварэннем «Асветы» хацелі падтрымаць ''«неўміручы польскі дух, які на ўсходніх рубяжах [[Рэч Паспалітая|Вялікай Рэчы Паспалітай]] бараніў яе межы перад маскоўскай прагнасцю і кідаў пасевы [[заходняя культура|заходняй культуры]]»''<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 15.</ref>. [[Файл:Hieranim Drucki-Lubecki 1861-1919 - foto 1906 AD.jpg|thumb|князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі]] (1861—1919)]] «Польскасць» ў дзейнасці таварыства разумелася як падтрымка [[польская мова|польскай мовы]], культуры былой Рэчы Паспалітай і [[каталіцызм]]а<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 4.</ref>, а свядомасць заставалася той, якая была раней, бо лідары МТСГ і іншыя дваране, Мінскай губерні, за кошт якіх і ішло галоўнае фінансаванне арганізацыі, вызначалі сябе і як «літоўцы» (ці па-польску «літвіны»), і як «палякі». Самавызначэнне «літоўцы» («літвіны») зыходзіла ад таго, што карэнныя дваране (заможныя маянткоўцы; збяднелыя, што сталі гарадской інтэлігенцыяй; ці дэкласаваныя ў катэгорыю сялян ці «засцянкоўцаў») былі прамымі нашчадкамі шляхты ВКЛ і лічылі сябе пераемнікамі гісторыі і традыцый ВКЛ, а самавызначэнне «палякі» звязвалася з прыналежнасцю да гісторыі ўсёй «Польшчы» — былой федэрацыйнай [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref>''Szpoper, D.'' Gente Lithuana… С. 8—9; ''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 115—124, 360, 361—366.</ref>. Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску дзейнічала інтэнсіўна як раз у [[1905]]—[[1909]], калі быў самы апагей дамінавання [[краёўцы|ліберальна-кансерватыўнай плыні «краёвасці»]], што была ў многім працягам г.зв. «літоўскага сепаратызму» ў Рэчы Паспалітай (калі шляхта ВКЛ супраціўлялася ўсялякім захадам скасаваць унію ВКЛ і Польскага каралеўства і ператварыць Рэч Паспалітую з польска-літоўскай федэрацыі ва ўнітарную і польскую дзяржаву), а таксама спробай супрацьстаяць ператварэнню свайго [[Паўночна-Заходні край|краю]] ў звычайную акраіну Расіі ці Польшчы ў цяперашні час<ref>''Szpoper, D.'' Sukcesorzy… С. 49—61.</ref>. Напрыклад, старшыня Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]] (1861—1919) быў плённым творцам тэатральных п’ес (асабліва патрыятычнага характару), сярод якіх самую вялікую папулярнасць у [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] атрымала драма «Так паміралі літоўцы», якую [[Гелена Ромер-Ахенкоўская]] так ацаніла: ''«складанай была драма князя Г. Друцкага-Любецкага, пастаўленая некалькі разоў па прычыне свайго зместу (здабыццё крэпасці і смерць на вогнішчы незалежных літоўцаў)<ref>Маецца на ўвазе патрыятычны змест „незалежнасці Літвы“.</ref>, але не прадстаўляла мастацкай вартасці»''<ref>''Jurkowski, R.'' Polacy-mińszczanie… С. 91—92.</ref><ref>Газета «Kurier Litewski» давала вельмі станоўчую характарыстыку князю Гераніму Друцкаму-Любецкаму, выбранаму дэпутатам (1906) у I Дзяржаўную Думу Расійскай імперыі: «Адзін з найсімпатычнейшых і найпапулярнейшых грамадзян Міншчыны <…> у яго асобе мінская зямля атрымлівае здольнага дэпутата, адданага справе дабра для ўсіх і неаспрэчна сумленнага. Гарачы патрыёт, вельмі прывязаны да сялян, з якімі працуе, робіць ён, без сумнення, вельмі важную паслугу нашым памкненням, як народным, так і грамадскім». Гл.: Akcja wyborcza mińska. Hier. ks. Drucki-Lubecki // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1906. — № 86. — С. 2.</ref>. Самавызначэнне «беларусы» было непапулярным сярод многіх карэнных каталіцкіх дваран Беларусі, што азначала б факт [[русіфікацыя|абрусення]], бо ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] «беларусы» (галоўным чынам, сялянскае праваслаўнае насельніцтва края) паводле афіцыйнай расійскай ідэалогіі і навукі лічыліся за складовую частку [[трыадзіны рускі народ|«рускага народа», адзінага ў трох галінах («вялікарусах», «беларусах» і «маларусах»)]]<ref>Графіня [[Марыя Чапская]] (дачка члена Рады МТСГ — графа [[Ежы Эмерыкавіч Чапскі|Ежы Чапскага]]) у сваім эсэ «Florian Czarnyszewicz» (1965 г., Парыж) напісала пра палеміку паміж польскамоўным пісьменнікам {{нп3|Фларыянам Чарнышэвічам||pl|Florian Czarnyszewicz}} (1895—1964) і беларускамоўным пісьменнікам [[Кастусь Акула|Кастусём Акулам]] (1925—2008), калі апошні, жадаючы польска-беларускага паразумення, усё ж папракаў Чарнышэвіча ў фальшаванні гісторыі Беларусі і казаў, што землеўласнікі-«палякі» і беззямельная шляхта гэта чарвякі, якія крывавілі цела яго айчыны і сялян-«беларусаў». У эсе графіня патлумачыла, якія адносіны былі ў карэннага дваранства да сялян і чаму «польскія» дваране не прымалі слова «беларусы», прыводзячы вытрымкі з палемічных лістоў Фларыяна Чарнышэвіча, напісаных па-беларуску да Кастуся Акулы і перасланых копіяй пазней Марыі Чапскай: «Сяляне станавіліся шляхтай, а шляхта выгасала, пераходзячы ў становішча сялян. <…> Важна тое, што спадар з’яўляецца сынам свайго краю. Я таксама ёсць сын Вялікага Княства Літоўскага. Мой бацька і дзед, і дзед майго дзеда нарадзіліся і злажылі свае косці ў гэтай зямлі; і суджу, што можна мне родны край кахаць і тужыць па ім, і думаць аб ім, і цешыцца, калі гаспадары чыняць штось мудрае і шляхетнае, і самоціцца, калі памнажаюць памылкі. <…> І не былі гэта [[Польскае каралеўства|караняжы]], а сыны Вялікага Княства Літоўскага, многія ў доме не мовілі па-польску, але назвы „бела-“ ці „чарнарусаў“ не прымалі, бо „рускі“ для іх азначаў тры чацвёртых маскаля. Называлі сябе палякамі, але чулі сваю своеасаблівасць. І калі б тады якая мудрасць, якісь аўтарытэт пагадзіўся і прывёў у жыццё найменне „літоўца“ (у значэнні міцкевічаўскім) альбо крывічаніна, ахвотна бы тое прынялі». (Гл.: ''Czapska, M.'' Florian Czarnyszewicz … С. 166—167.). Фларыян Чарнышэвіч, хоць і не належаў да ідэолагаў «краёвасці», выказваў тыповыя для краёўцаў думкі.</ref>. Беларускі гісторык Алесь Смалянчук, апісваючы сітуацыю ў «[[Краёвае кола Літвы і Русі|Краёвага кола Літвы і Русі]]», дэпутатам якой быў князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]] (1861—1919), адзначае, што граф Юзаф Патоцкі прызнаваў існаванне супярэчнасцяў і з раздражненнем заўважыў пра дэпутатаў «Краёвага кола Літвы і Русі»: «Я заўсёды выказваюся як паляк, а некаторыя іншым разам выступаюць як беларусы». Алесь Смалянчук таксама дадае, што ў польскамоўнай газеце «Дзеннік Кіёўскі» у 1906 г. быў апублікаваны ананімны ліст «грамадзяніна Забранага краю П. В.», дзе аўтар быў абураны паводзінамі польскіх дэпутатаў ад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], якія нібыта публічна прызналі, што з’яўляюцца «тутэйшымі», а таксама «беларусамі польскай культуры», а ў якасці гэтых «здраднікаў» фігуравалі дэпутаты «Краёвага кола Літвы і Русі» ад Мінскай губерні — князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]], Віктар Янчэўскі, [[Раман Аляксандравіч Скірмунт|Раман Скірмунт]] і [[Пётр Пятровіч Масоніус|Пётр Масоніус]]<ref name="kamunikat.org">''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=43185-1.pdf&pubref=43185 «Краёвец» у Дзяржаўнай Думе Расейскай імперыі («думскі эпізод» палітычнай біяграфіі Рамана Скірмунта. 1906)] // [http://kamunikat.org/download.php?item=43185-1.pdf&pubref=43185 «Краёвая ідэя» ў беларускай гісторыі: зборнік навуковых артыкулаў] / Аляксандр Смалянчук. — Мінск : Зміцер Колас, 2017. — С. 284.</ref>. У ананімным лісце сцвярджалася існаванне ў «Краёвым коле Літвы і Русі» двух дэпутатцкіх груповак, якія змагаюцца паміж сабой — пры гэтым дэпутаты-«беларусы» нібыта абзываюць дэпутатаў апанентаў «ляхамі» і г.д. Беларускі гісторык Алесь Смалянчук заўважае, што «ляхамі» аказаліся якраз дэпутаты «Краёвага кола Літвы і Русі» з украінскіх губерняў («[[Паўднёва-Заходні край|паўднёва-заходніх губерняў]]»), у т.л. дэпутат граф Юзаф Патоцкі<ref name="kamunikat.org"/>. Для дасягнення адукацыйных і выхаваўчых мэт планавалася засноўваць і ўтрымліваць прытулкі, школы розных тыпаў, чытальні, бібліятэкі, курсы ліквідацыі непісьменнасці для дарослых; выдаваць падручнікі і перыёдыку на польскай мове, прадстаўляць моладзі стыпендыі для атрымання адукацыі; апрацоўваць дадзеныя аб стане і патрэбах школьнай сістэмы<ref>Statut Polskiego Towarzystwa «Oświata»… С. 2.</ref>. На практыцы план стварэння польскамоўных школ не рэалізаваўся, бо для адкрыцця кожнай школы быў патрэбны новы дазвол расійскай улады. За ўвесь перыяд легальнай дзейнасці таварыства ўлады не далі ні аднаго дазволу адчыніць польскамоўную школу на тэрыторыі [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] і на іншых зямлях былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] на ўсход ад [[Мінск]]а<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 35.</ref>. == Польскамоўнае і каталіцкае насельніцтва Мінскай губерні == У ходзе [[Першы ўсеагульны перапіс насельніцтва Расійскай імперыі|Першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі (1897)]], не праводзілася апытанне насельніцтва аб этнічнай прыналежнасці асобы (ці як казалі ў тыя часы [[руская мова|па-руску]] — «народности»), а толькі аб роднай (ужыванай) мове і веравызнанні. Дакладнасць вынікаў перапіса аспрэчваецца, але іншай усеахопнай статыстычнай інфармацыі няма. Так, перапіс паказаў, што ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[польская мова|польскую мову]] ўказалі роднай 64 617 чалавек (3 % ад усяго насельніцтва губерні)[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=757], а ў [[Мінск]]у — 10 369 чалавек (11,4 % ад усяго насельніцтва горада)[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=761]. Да [[каталіцызм|рымска-каталіцкай канфесіі]] ў Мінскай губерні належала 217 959 чалавек (10,14 % ад усяго насельніцтва губерні)[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_rel_97.php?reg=45]. Чарговы перапіс насельніцтва Міншчыны (з-за баявых дзеянняў у час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]) быў праведзены толькі ў [[1919]] [[Грамадзянская управа ўсходніх зямель|Грамадзянскай управай усходніх зямель]] (часовай польскай грамадзянскай адміністрацыяй на літоўска-беларускіх землях, не інкарпараваных у склад Польшчы, а занятых у [[1919]]—[[1920]] польскім войскам), паказаў, што на тэрыторыі [[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінскай акругі]] колькасць палякаў складала 159 706 чалавек (14,6 % ад усяго насельніцтва акругі), а ў Мінску — 18 713 чалавек (18,3 % ад усяго насельніцтва горада)<ref>''Romer, E.'' Spis Ludności… С. 31.</ref><ref>У 1916 г. нямецкая акупацыйная ўлада праводзіла перапіс, але ён быў не ўсеагульным.</ref>. Польскай адміністрацыяй крытэрыем прыналежнасці да палякаў было выбрана каталіцкае веравызнанне<ref>''Мельнікаў, І.'' [http://www.istpravda.ru/bel/research/766/ Польская гістарыяграфія дзейнасці Мінскага сельскагаспадарчага таварыства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160328123724/http://www.istpravda.ru/bel/research/766/ |date=28 сакавіка 2016 }}… С. 114.</ref>. == Структура і дзейнасць == [[Файл:Tavarystva Asveta u Minsku - Mechislau Parouski i persanal 1907-1908 AD.jpg|thumb|Члены рады і настаўніцы Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску<ref>Сядзяць (злева — направа): Розум, Вайткевіч, Ганна Чакатоўская, Міхаліна Ленская, Мечыслаў Пароўскі. Стаяць (злева — направа): (скарбнік) Людамір Брадоўскі, Барсукова, Вітвінская, Пятроўская, Цякавая, М. Чарноцкая, (настаўніцы) Лернянтовіч, Кажалоўская, Янкайціс, Макарэвіч, Моенк, Залуцкая, Язвінская, Прыялгоўская.</ref>, фота 1907—1908 гг.]] Паводле статуту дзейнасць таварыства распаўсюджвалася на Мінск і ўсю Мінскую губерню. Таварыства мела галоўную сядзібу ў Мінску і пяць філіялаў (адзяленняў) у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]: у [[Мазыр]]ы, [[Пінск]]у (кіраваў філіялам [[Ежы Асмалоўскі]]), [[Узда|Уздзе]], [[Наваградак|Наваградку]] і [[Ракаў|Ракаве]] (кіраваў фліліялам [[Казімір Здзяхоўскі]]). Просьбы аб адкрыцці дадатковых аддзяленняў Польскага таварыства «Асвета» ў іншых гарадах сустракалі адмовы ў мясцовых павятовых улад, якім з Мінска ад губернскай адміністрацыі высылаліся цыркуляры «няўхільна адмаўляць у рэгістрацыі іншародцкіх таварыстваў»<ref name="ReferenceA">''Матусевич, О.'' Польское общество «Освята» в Минске… С. 135.</ref>. Многія структурныя аддзелы таварыства (пачатковае навучанне, настаўніцкая семінарыя, дзіцячыя летнікі, лекцыя, бібліятэка) узніклі тайна яшчэ ў [[1905]]<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 5—7.</ref>. Таварыства падзялялася на секцыі, якія займаліся рознымі галінамі дзейнасці: пачатковае навучанне, адукацыя непісьменных дарослых, настаўніцкая семінарыя, дзіцячыя летнікі, лекцыя, бібліятэка, чытальня, фінансаванне асветы<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 8; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 35.</ref>. * Секцыя пачатковага навучання — займалася навучаннем дзяцей на тайных занятках. Дзейнасць з’яўлялася нелегальнай. Вучоба дзяцей мела скаардынаваны характар і адбывалася на аснове аднолькавай дыдактычнай праграмы. З улікам умоў канспірацыі, яе дакладны маштаб невядомы. Паводле [[Мечыслаў Пароўскі|Мечыслава Пароўскага]], толькі ў Мінску адначасова вучылася ў 32 групах каля 500 дзяцей, а цалкам у [[1909]] (на момант афіцыйнага закрыцця таварыства) колькасць дзяцей, якія вучыліся ў школках налічвала 7—8 тысяч. Секцыяй кіравалі адныя жанчыны — Станіслава Сільвестровіч, Фялінская, Страневіч і Баброўская. Галоўная ўвага надавалася польская мове і рэлігіі, але выкладаліся і іншыя прадметы. У пачатковым перыядзе існавання таварыства, гэтая праца была не вельмі інтэнсіўнай і пераследавалася расійскімі ўладамі. У [[1911]] годзе, ва ўмовах ўзросту эфектыўнасці дзейнасці паліцыі, колькасць вучняў зменшылася, напрыклад у Мінску прыблізна да 400<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 8, 10; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 35, 39—40.</ref>. * Секцыя адукацыі непісьменных дарослых — навучала вечарам непісьменных дарослых чытанню і пісьму. У Мінску ў ёй навучаліся 180 асоб, у асноўным рамеснікі, якія яшчэ і далучаліся ў грамадскую працу ў таварыстве. Секцыяй кіравалі жанчыны — Чарнеўская, Легатовіч, Дуброўская, а таксама Славінскі і доктар Чэслаў Грабавецкі<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 8; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 39—40.</ref>. * Секцыя настаўніцкай семінарыі — займалася падрыхтоўкай настаўніц на хуткіх моўных курсах да працы ў польскамоўных школах. Ад пачатку да канца існавання яна дзейнічала нелегальна. Кіравалі ёй [[Міхаліна Ленская]] і [[Ганна Чакатоўская]]. Спачатку гэта былі адкрытыя ў снежні [[1905]] шасцімесячныя курсы для «народных настаўніц». Неўзабаве яны атрымалі падтрымку з боку таварыства і паступова ператварыліся ў настаўніцкую семінарыю. У семінарыі былі створаны два аддзяленні: вышэйшае, сканчэнне якога давала званне «народнай настаўніцы»; і ніжэйшае, выпускніцы якога атрымлівалі назву «людуўка» («сяляніца»). Гэтая дзейнасць мела вялікае значэнне, таму што пашырэнне асветніцкай працы прывяло да ўзросту запатрабаванасці «народных настаўніц». Адчуваўся недахоп кандыдатаў з адпаведнай кваліфікацыяй, асабліва ў плане добрага ведання [[Польская мова|польскай мовы]]. На настаўніцкіх курсах выкладалі польскую мову і літаратуру, гісторыю «Польшчы» (г.зн. Рэчы Паспалітай), каталіцкую рэлігію, а таксама прыродазнаўства, арыфметыку, спевы, дзяцячыя гульні, педагогіку і методыку. Выкладалася таксама [[беларуская мова|беларуская]] і [[руская мова]]. Вучні знаёміліся таксама з навінкамі беларускамоўных кніг<ref>Porowski, M. Praca społeczna… С. 5; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 35.</ref>. Мінскі маянтковец і мемуарыст [[Міхал Крыспін Паўлікоўскі]] напісаў у сваіх мемуарах аб стаўленні дваран Беларусі да [[беларуская мова|беларускай мовы]] ў канцы XIX — пачатку ХХ ст.: ''«Маёнтак быў, як правіла, прыхільны да беларушчыны. З селянінам размаўлялі па-беларуску. Правільная і беглая беларуская гаворка была як бы своеасаблівым стылем. Заахвочванне беларускай мовы, фальклору і звычаю і клопат пра іх лічыліся адзіным плённым, і прытым легальным, спосабам змагання з [[русіфікацыя]]й»''<ref>''Pawlikowski, M.K.'' Mińszczyzna… С. 301.</ref>. [[Файл:Jadwiga Woyniłłowicz.jpg|thumb|150px|[[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая]] (1867—1935)]] * Секцыя гутарак і публічных лекцый — займалася арганізацыяй чытанняў і папулярных дыскусій. Дзейнасць пачала [[29 красавіка]] [[1907]] года. Кіраваў ёю Ян Офенберг, актыўны ўдзел бралі правінцыйныя колы «Асветы». У Мінску галоўным месцам яе сустрэч была самавя вялікая ў горадзе зала «Парыж», дзе збіралася да 1000 чалавек. Найчасцей прамаўлялі князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]], граф [[Канстанцін Прушынскі]], Аляксандр Яноўскі і інш.<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 8.</ref> Напрыклад, у [[Пінск]]у аддзяленне займалася толькі арганізацыяй лекцый па [[польская літаратура|польскай літаратуры]] і слоўніцтву, што, паводле рапарту павятовай паліцыі, «выклікала ўзрост польскай нацыянальнай свядомасці». Мерапрыемствы, арганізаваныя секцыяй выкладання, выклікалі вялікую зацікаўленасць з боку слухачоў<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 36—37.</ref>. * Секцыя бібліятэк і пракату кніг — была створана пасля дазволу расійскіх уладаў [[22 снежня]] [[1907]] стварыць «польскую» бібліятэку. Бібліятэка імя [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] была афіцыйна адкрыта [[4 мая]] [[1908]] і знаходзілася ў плябаніі [[касцёл Святога Сымона і Святой Алены|касцёла Святога Сымона і Святой Алены]] ў Мінску<ref name="ReferenceB">''Матусевич, О.'' Польское общество «Освята» в Минске… С. 134.</ref>. Спачатку мела 700 кніг, з якіх большасцю былі падарункам графа Юзафа Тышкевіча з [[Лагойск]]у, астатнія былі набытыя ў кнігарні Вацлава Макоўскага. У [[1915]] [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая|Ядвіга Кастравіцкая]] перадала бібліятэцы шмат кніг з маёнтка Савічы. Бібліятэкай найчасцей загадваў Чэслаў Грабавецкі. Расійскія ўлады, хоць і дазволілі адчыніць гэтую ўстанову, несупынна адмаўлялі ў просьбах з боку правінцыйных аддзяленняў таварыства на адкрыццё сваіх бібліятэк. Напрыклад, [[14 кастрычніка]] [[1908]] яны далі такую адмову на просьбу аддзялення таварыства «Асвета» ў [[Пінск]]у<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 8—9; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 48.</ref>. * Секцыя дзіцячых летнікаў — была створаная для самых бедных дзяцей з гарадоў, напрыклад з Мінску. Секцыяй кіравалі жанчыны — [[Ядвіга Адамаўна Кастравіцкая|Ядвіга Кастравіцкая]], Станіслава Сільвестровіч і Баброўская. Летнікі арганізоўваліся пры дваранскіх маёнтках, у тым ліку: у [[Савічы (Капыльскі раён)|Савічах]] — [[Вайніловічы|Вайніловічаў]], [[Вёска Устронь, Салігорскі раён|Устроні]] — [[Прушынскія|Прушынскіх]], [[Вёска Нача, Брэсцкая вобласць|Начы]] — [[род Чарноцкіх|Чарноцкіх]], [[Вёска Ігнатычы|Ігнатычах]] — [[Род Ельскіх|Ельскіх]], Грошаве — [[род Рэйтанаў|Рэйтанаў]]. Іх мэтай было псіхічнае і фізічнае развіццё дзяцей, адпачынак на прыродзе<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 6, 9; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 36.</ref>. * Секцыя фінансаў — займалася зборам сродкаў на дзейнасць таварыства і асветніцкую працу. Сярод сяброў збіралася ўнёскі, якія аднак былі няздольныя задавальніць патрэбы. Фінансаванне таварыства заўсёды было праблематычным і часта «трымалася на пазыках і надзеях». Каб здабыць дадатковыя крыніцы фінансавання, арганізоўваліся канцэрты, лекцыі, штогадовыя «паненскія балі». «Асвету» падтрымлівалі таксама мецэнаты. Значныя гранты на яе дзейнасць перадалі: ксёндз [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімір Міхалкевіч]], Вільгельм Ельскі, Марыян Абязерскі і граф [[Канстанцін Прушынскі]] з Устроні. Дакладных звестак пра фінансаванне таварыства няма. Хоць таварыства публікавала звесткі пра свой бюджэт, у тым ліку пра выдаткі, аднак заяўляныя сумы часта былі несапраўднымі, бо кіраўніцтва хавала інфармацыі аб сродках, якія вылучаліся членамі таварыства і мецэнатамі<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 37.</ref>. Члены таварыства падзяляліся на ганаровых, дзейных і звычайных. Членскі ўзнос у касу таварыства складаў 6 рублёў штогадова, што ў сукупнасці было невялікай сумай. Большасць членаў належала да катэгорыі гараджан і малазаможнага дваранства, але актыўную і галоўную ролю спаўняла невялікая колькасць чалавек<ref name="ReferenceB"/>. Таварыства моцна залежала ад пазачленскіх узносаў. == Праект газеты «Pogoń» == [[17 кастрычніка]] [[1907]] года таварыства «Асвета» прэзентавала праект выдання ў [[Мінск]]у польскамоўнай газеты пад сімвалічнай назвай «Pogoń» («Пагоня») — ад назвы [[Пагоня|герба «Пагоня»]], што быў гербам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Планавалася, што гэта павінен быў быць штотыднёвік, які б у першую чаргу публікаваў артыкулы рэлігійна-маральнай тэматыкі, а таксама артыкулы аб гісторыі, грамадскіх і палітычных падзеях, літаратурнага і спецыялізаванага характару. Маючы падтрымку ад таварыства, просьбу даць дазвол на яго выданне накіраваў афіцыйным уладам паляк Уладзімеж Дваржачак<ref>Нарадзіўся ў Варшаўскай губерні і скончыў Венскі ўніверсітэт.</ref> — кіраўнік мінскага аддзела газеты «[[Kurier Litewski (1905)|Kurier Litewski]]», галоўнай газеты [[краёўцы|«краёўцаў»-кансерватараў]]<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 258—259; Kalendarz ilustrowany «Kurjera Litewskiego» na rok 1909… С. 258.</ref>. [[18 студзеня]] [[1908]] года расійскія ўлады далі станоўчы адказ. Ідэя выклікала вялікую зацікаўленасць: наконт характару будучай газеты ладзіліся абмеркаванні і дыскусіі, у тым ліку ў польскамоўнай прэсе ў [[Вільня|Вільні]]. Ішлі спрэчкі, ці павінна газета «Pogoń» быць штодзённікам альбо штотыднёвікам. Канчаткова аднак ідэя выдання газеты не была здзейснена, бо не ўдалося атрымаць 4000 падпісчыкаў, што б дазволіла акупіць выданне газеты. Звычайна стварэнне новых польскамоўных перыядычных выданняў і іх актывізацыя ў Мінску ініцыявалася ў час сходаў [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі]], калі з’язджаліся заможныя ўласнікі, што маглі выдаткаваць грошы<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 50, 54.</ref>. == Умовы працы настаўніц == Да працы ў нелегальныя школы накіроўваліся як выпускніцы настаўніцкай семінарыі таварыства «Асвета», так і непадрыхтаваныя спецыяльна асобы, у тым ліку мужчыны. Умовы працы былі цяжкімі. Настаўніцы і настаўнікі атрымлівалі невялікую зарплату, якой ледзь хапала на пражытак, у дадатак яна не выплочвалася ў перыяд вакацыяў. Асаблівую праблему гэта рабіла на вёсцы, дзе з улікам працы ў сельскай гаспадарцы школьны год трываў з [[1 кастрычніка]] па [[1 красавіка]], а часам яшчэ карацей. Часта галоўным фактарам, які вырашаў лёс далейшай асветніцкай працы была ''«удзячнаць і прывязанасць дзяцей»''<ref name="ReferenceC">''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 36.</ref>. == Стаўленне з боку насельніцтва == Тайныя школы для дзяцей ініцыянаваліся дваранамі-каталікамі і арганізоўваліся таварыствам у першую чаргу для дзяцей мяшчан і асабліва сялян [[каталіцызм|каталіцкага веравызнання]]. Стаўленне сялян-каталікоў Мінскай губерні да асветніцкай дзейнасці таварыства звычайна было прыхільным. Бацькі ахвотна адпраўлялі сваіх дзяцей на вучобу ў тайныя школы, нягледзячы на тое, што ў выпадку раскрыцця дзейнасці школы [[паліцыя]]й, ім пагражала пакаранне. На вёсцы лічылася, што гэтыя школы даюць значна большы аб’ём ведаў, чым царкоўна-прыходскія ці свецкія ўрадавыя (на [[руская мова|рускай мове]]), таму бацькі праваслаўнага веравызнання таксама хацелі аддаць сваіх дзяцей у тайныя школы. Аднак дзеці [[праваслаўе|праваслаўнага веравызнання]] прымаліся ў школы зрэдку — у тактычных мэтах (каб у выніку выкрыцця тайнай школы не было асабліва жорсткіх рэпрэсій з боку ўлады), бо праваслаўнае святарства заўсёды рэзка негатыўна рэагавала на выпадкі навучання праваслаўных дзяцей<ref name="ReferenceD">''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 10.</ref>. Звычайна тайныя школы на вёсцы знаходзіліся пад патранажам жанчын-землеўласніц каталіцкага веравызнання і мясцовых ксяндзоў<ref name="ReferenceD"/>. Здараліся выпадкі даносаў уладам на «народных настаўніц». Часам іх рабілі нават [[ксёндз|ксяндзы]] і маянткоўцы-каталікі, якія традыцыйна асацыяваліся на гэтых землях з польскасцю. Верагодна, што імі кіраваў страх рэпрэсій альбо нежаданне асветы ніжэйшых сацыяльных слаёў як шкоднае для іх інтарэсаў. Аднак гэта былі адзінкавыя выпадкі. Здаралася таксама, што сяляне тлумачылі адпраўку сваіх дзяцей у школы таму, што «так хацеў пан»<ref name="ReferenceC"/>. Супраць пашырэння польскамоўнай і каталіцкай адукацыі пратэставалі некаторыя расійскія арганізацыі, у тым ліку «[[Саюз рускага народа|чарнасоценцы]]». [[28 жніўня|28]]—[[31 жніўня]] [[1908]] у Мінску адбыўся сход «праваслаўнага брацтва», які прапанаваў зрабіць больш жорсткімі законы ў справе пакарання за сакрэтнае навучанне. Негатыўныя каментарыі з’яўляліся таксама ў расійскай прэсе<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 39.</ref>. == Стаўленне з боку польскіх «эндэкаў» == Віленскія прыхільнікі [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|Польскай нацыянальна-дэмакратычнай партыі]] (т.зв. «[[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|эндэкаў]]»), што былі галоўнымі супернікамі і праціўнікамі «[[краёўцы|краёўцаў]]», негатыўна савіліся да азнаямлення вучняў з навінкамі беларускамоўнай літаратуры і навучання [[беларуская мова|беларускай мовы]] ў школах Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску побач з рускай і польскай мовамі. Ананімны аўтар пад крыптанімам «Z» у калонцы пра навіны з Мінска ў галоўнай газеце віленскіх «эндэкаў» у [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губернях]] «Dziennik Wileński», не прыводзячы доказы, напісаў, што настаўніц, якія выказвалі думку, што школы не павінны мець рэлігійны (каталіцкі) характар або выкладанне ў іх варта весці толькі на беларускай мове, звальняліся з працы<ref>''Z.'' Mińsk / Z. // Dziennik Wileński. — 1906. — № 68. — С. 3.</ref><ref>Польскі гісторык Дарыуш Тарасюк, прыводзячы гэты адзінкавы бяздоказны факт з газеты галоўных супернікаў «краёўцаў», лічыць, што кіраўнікі Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску не падтрымлівалі беларускі нацыянальна-дэмакратычны рух. Гл.: ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 36.</ref>. == Стаўленне з боку расійскай ўлады == Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску ад заснавання да афіцыйнай рэгістрацыі ў [[1907]] вяло сваю дзейнасць у падполлі і нелегальна. Яшчэ з [[1905]] таварыства знаходзілася пад пільным наглядам расійскай улады, якая рабіла пераслед арганізацыі, але не вельмі інтэнсіўна. Легалізацыя ў [[1907]] дзейнасці таварыства не значыла, што яго праца была цалкам простай. Праводзіліся несупынныя і падрабязныя праверкі, падчас якіх шукаліся парушэнні статуту, што дало б падставу для закрыцця таварыства. Улады лічылі, што такая дзейнасць ідзе ''«насуперак з асноўнымі задачамі рускай дзяржаўнай палітыкі ў краі»'', бо з’яўляецца перашкодай да ''«стварэння нацыянальна-палітычнага адзінства ў мэтах асімілявання рускай народнасцю <…> польскага элемента»'', таму рознымі спосабамі стваралі цяжкасці ў дзейнасці «Асветы» і іншых падобных арганізацый ў [[Заходні край|Заходнім краі]] Расійскай імперыі<ref name="ReferenceA"/>. Па гэтай прычыне праваслаўная царква негатыўна глядзела на існаванне тайных «польскіх» школ. Хоць у статуце таварыства было ўказана, што арганізацыя не ставіць перад сабой палітычных мэт, расійскі ўрад вырашыў, што ''«сілаю абставін і нават міжволі сваіх заснавальнікаў [таварыства] непазбежна стане на слізкі шлях вузка-нацыянальнай палітычнай дзейнасці»''<ref name="ReferenceA"/>. Самай шкоднай урад лічыў дзейнасць таварыства на вёсцы, бо з-за адлегласці ад Мінска і павятовых цэнтраў і слабаразвітой сеткі ўрадавых і царкоўна-прыходскіх школ кантраляваць установы «Асветы» было цяжка<ref name="ReferenceA"/>. З [[1908]] у Расійскай імперыі рэакцыйная палітыка ўрада, пасля завяршэння [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|агульнарасійскай рэвалюцыі 1905—1907 гадоў]], пачала няўхільна пашырыцца амаль ва ўсіх сферах жыцця дзяржавы. З [[1909]] пачалося ўзмацненне барацьбы супраць польскамоўнага нелегальнага навучання. Повадаў для закрыцця таварыства знаходзілася шмат, бо «Асвета» арганізоўвала тайныя школы без дазволу ўлад, мелі месца выпадкі прыцягнення да судовай адказнасці за такую дзейнасць<ref name="ReferenceA"/>. У верасні [[1909]] у Мінску адбылася беспрэцэдэнтая рэвізія ўсіх дакументаў таварыства, але нічога нелегальнага не было знойдзена<ref name="ReferenceE">''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 11.</ref>. == Афіцыйнае самаскасаванне і пераход на нелегальную дзейнасць (1909) == У снежні [[1909]] мінскі губернатар палічыў, што дзейнасць таварыства з’яўляецца «шкоднай для рускай дзяржаўнасці»<ref name="ReferenceF">''Матусевич, О.'' Польское общество «Освята» в Минске… С. 136.</ref>. Неўзабаве начальнік паліцыі [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] выдаў рапарт, у якім заявіў, што мясцовае аддзяленне таварыства «Асвета» нелегальна трымае там 5 школ. Школы не былі выяўлены, таму падставай для закрыцця таварыства сталі знойдзеныя ў мазырскім аддзяленні дакументы таварыства «Асвета» на польскай мове, бо таварыства павінна было весці сваю дакументацыю на [[руская мова|рускай мове]]<ref name="ReferenceF"/>. [[5 снежня]] [[1909]] Польскае таварыства «Асвета» ў Мінску было афіцыйна самаскасавана на агульным сходзе і перайшло зноў на нелегальную дзейнасць, якая з рознымі поспехамі працягвалася аж да [[1917]]. Прычым галоўная роля ў практычнай дзейнасці належала [[жанчына]]м, многія з якіх арыштоўваліся і прыцягваліся да судовай адказнасці (5—10 сутак арышту ці 5—10 рублёў штрафу)<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 11—12.</ref>. Раней былі скасаваны і перайшлі на нелегальную работу падобныя арганізацыі ў [[Кіеў|Кіеве]] і [[Вільня|Вільні]]<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 10.</ref>. == Работа на нелегальнай аснове (1909—1917) == [[Файл:Kosciol Sw Szymona i Sw Heleny in Minsk - before 1917 AD - versia 2.jpeg|thumb|[[Касцёл Святога Сымона і Святой Алены]] ў Мінску. На першым плане драўляны дом-плябанія, дзе з [[4 мая]] [[1908]] знаходзілася бібліятэка імя [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску. Фота раней 1917 г.]] Каб зменшыць верагоднасць раскрыцця тайных школ, у [[1911]] кіраўніцтва «Асветы» пастанавіла, каб яны налічвалі не больш за 4 дзяцей кожная<ref name="ReferenceE"/>. Гэта значна абмежавала колькасць вучняў, аднак разам з тым мацней уцягнула ў польскамоўную асвету гараджан Мінска. Напрыклад, у кастрычніку [[1911]] паліцыя атрымала даносы пра тое, што [[Мечыслаў Пароўскі]] разам з ксяндзом [[Казімір Букраба|Казімірам Букрабам]] арганізуюць цэнтры нелегальнай польскамоўнай адукацыі ў Мінску. Таварыства кожны год арганізоўвала нелегальныя сходы сваіх настаўніц, дзе чыталіся рэфераты, рабіліся дыскусіі, абмен вопытам і г.д. Настаўніцы мелі свае касы ўзаемадапамогі на выпадак хваробы ці няздольнасці працаваць<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 13.</ref>. Пасля пераходу таварыства на нелегальны, канспіратыўны характар дзейнасці ўзрастала колькасць тайных школ, але сукупная колькасць вучняў у іх змяншалася<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 257.</ref>. Нелегальныя школы працавалі бясплатна, хоць імкнуліся ўвесці прынцып выплаты па 20 капеек з вучня штомесяц, аднак галоўнае фінансаванне зыходзіла ад штогадовых складак з боку членаў таварыства. На карысць школ таксама паступалі прыбыткі ад арганізацыі канцэртаў і «паненскіх баляў»<ref name="ReferenceG">''Porowski, M.'' Praca społeczna… С. 14.</ref>. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] пераслед тайных школ трошкі зменшыўся, бо ўлады былі заняты ваеннымі праблемамі, аднак адначасова спадала зацікаўленнасць людзей удзельнічаць у нелегальнай польскамоўнай адукацыі і памяншаліся ахвяраванні з-за цяжкасцей ваеннага часу<ref name="ReferenceG"/>. Адначасова ў Мінск і Мінскую губерню прыбывалі ссыльныя і шмат бежанцаў з [[Варшаўскае генерал-губернатарства|польскіх губерняў]] (да 100 тысяч чалавек<ref>''Jurkowski, R.'' Rada Polska Ziemi Mińskiej… С. 72.</ref>), занятых нямецкімі войскамі. Былі створаны [[Цэнтральны грамадзянскі камітэт]] і [[Польскае таварыства дапамогі ахвярам вайны]], якія арганізавалі для гэтых польскіх бежанцаў асобную сетку школ, да якіх пераходзілі некаторыя настаўніцы з «Асветы», бо там аплата працы была больш высокай<ref name="ReferenceG"/>. Фінансаванне гэтых школ зыходзіла ад польскіх эмігранцкіх арганізацый, самаападаткавання і ахвяраванняў польскіх бежанцаў<ref>Эдвард Вайніловіч у сваіх мемуарах дадаў, што калі аб польскіх бежанцах спачатку ніхто не апекаваўся, то пасля расійскія ўлады кінуліся ў іншую крайнасць і стварылі празмерную колькасць арганізацый і таварыстваў дапамогі бежанцам, дзе пачала квітнець карупцыя, хабарніцтва, крадзёж, а ўмовы забеспячэння бежанцаў харчаваннем і жытлом часта былі лепш, чым мелі мясцовыя жыхары, якія самі працавалі на свой пражытак. Гл.: ''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 187—189.</ref>. == Пераемніца таварыства == {{асноўны артыкул|Польская школьная маціца Мінскай зямлі}} [[Файл:Hieranim Drucki-Lubecki 1861-1919 - belarus 1- 1917 AD.jpg|thumb|Картка Усерасійскага сельскагаспадарчага перапісу 1917 года, дзе старшыня (1907—1908) Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі|Геранім Друцкі-Любецкі]] ўласна пазначыў сваю нацыянальнасць як «беларус».]] Непасрэднай пераемніцай Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску стала [[Польская школьная маціца Мінскай зямлі]], якая была ўрачыста заснавана ў дзень ўгодак [[Канстытуцыя 3 мая 1791 года|Канстытуцыі 3 мая 1791 года]] ўплывовымі членамі [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]] 20 красавіка (3 мая) 1917 у Мінску падчас арганізацыйнага сходу ў залі Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі<ref name="ReferenceG"/>. На пасаду старшыні «маціцы» быў абраны [[Мечыслаў Пароўскі]], а з [[15 лютага]] [[1918]] яго месца заняў [[Канстанцін Яўгеневіч Рдултоўскі|Канстанцін Рдултоўскі]] (1880—1953), уплывовы член МТСГ<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 42.</ref>. Пасля няўдачы рэалізаваць ідэю «[[краёўцы|краёўцаў]]» аб адзінстве ўсіх [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губерняў]] і [[Лютаўская рэвалюцыя|звяржэння расійскага самаўладдзя ў лютым 1917]], лідары [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]], якім была падначалена [[Польская маціца Мінскай зямлі]] — пераемніца Польскага таварыства «Асвета», узялі арыенцір на палітычную суб’ектнасць Беларусі, праявілі сябе патрыётамі Беларусі і выказваліся супраць інкарпарацыі [[Беларусь|Беларусі]] ў склад [[Польшча|Польшчы]], дапускаючы толькі дзяржаўны саюз з ёй<ref>''Jurkowski, R.'' Rada Polska … С. 72—73; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 184.</ref>. У Мінску, які падпарадкоўваўся тады ўладзе [[Часовы ўрад Расіі|Часовага ўрада Расіі]] на чале з князем [[Георгій Яўгеневіч Львоў|Георгіем Львовым]], [[Мечыслаў Пароўскі]] 2 красавіка 1917 г. выступіў у гарадской думе з патрабаваннем увядзення школьніцтва на [[беларуская мова|беларускай мове]], якога афіцыйна не было ў Расійскай Імперыі, і выказаўся, што [[беларусы]] маюць права адрадзіць сваё пісьменства, якім шырока карысталіся яшчэ ў XVI ст.<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 184.</ref> Акрамя таго, Польская маціца Мінскай зямлі планавала ліквідаваць ці падпарадкаваць сабе сетку часовых польскіх школ, што былі створаны ў [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] арганізацыямі бежанцаў з [[Варшаўскае генерал-губернатарства|польскіх губерняў]]. А сярод тых польскіх бежанцаў вызначальны ўплыў мелі [[Польская нацыянальна-дэмакратычная партыя|польскія «эндэкі»]], якія выказваліся супраць палітычнай суб’ектнасці Беларусі і за інкарпарацыю Беларусі (ці яе часткі) у склад польскай дзяржавы ў статусе звычайных польскіх зямель з далейшай [[паланізацыя]]й мясцовых жыхароў<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 42—43; ''Jurkowski, R.'' Rada Polska … С. 70—71.</ref>. Рознасць поглядаў на лёс і статус беларускіх зямель прывялі да канфлікту бакоў (лідараў МТСГ і лідараў польскіх бежанцаў) у складзе [[Польская рада Мінскай зямлі|Польскай рады Мінскай зямлі]], які завершыўся ў канечным выніку перамогай лідараў МТСГ у той арганізацыі, насаджэннем у шэрагах «польскай рады» ідэі палітычный суб’ектнасці Беларусі і заняццем у канцы 1917 — пачатку 1918 членам [[Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі|МТСГ]] [[Эдмунд Леанардавіч Івашкевіч|Эдмундам Івашкевічам]] пасады кіраўніка адукацыйнага аддзела Польскай рады Мінскай зямлі, які загадваў сеткай школ для польскіх бежанцаў, хоць дзве сеткі польскамоўных школ у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] не былі аб’яднаны арганізацыйна<ref>''Jurkowski, R.'' Rada Polska … С. 66—80; ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 43.</ref><ref>Аналагічныя працэсы праходзілі і ў іншых «польскіх радах» у Віцебскай і Магілёўскай губернях. Гл.: ''Jurkowski, R.'' Rada Polska … С. 66—80.</ref>. Пазней, у [[1927]] лідар МТСГ [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдвард Вайніловіч]] выказваўся, што паланізаванасць карэннага каталіцкага дваранства беларускіх зямель мела павярхоўны характар ([[беларуская мова]] не забывалася), а таксама, што пасля «адарвання» Беларусі ад Расіі і стварэння беларускай дзяржавы магчыма адмова ад тагачаснай павяхоўнай [[паланізацыя|паланізаванасці]] мясцовага дваранства і інтэлігенцыі і вяртанне да пастаяннага выкарыстання [[беларуская мова|беларускай мовы]]<ref>''Woyniłłowicz, E.'' Wspomnienia … С. 212; ''Woyniłłowicz, E.'' Granice Polski w 1771-m i w 1920-m roku / Edward Woyniłłowicz // Słowo. — 1927. — № 96. — С. 3.</ref><ref>''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_26.pdf Чэшскі вопыт адраджэння ў асэнсаванні каталіцкіх дваран-кансерватараў Беларусі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст.] — С. 307—312.</ref>. == Ацэнка дзейнасці == У многім тайны, канспіратыўны характар дзейнасці Польскага таварыства «Асвета» ў Мінску, што прывяло да адсутнасці поўнай інфармацыі аб маштабе дзейнасці арганізацыі, фінансаванні і колькасці вучняў, этнічным і канфесійным складзе, не дае магчымасці поўнасцю аб’ектыўна ацаніць вынікі дзейнасці таварыства, а таксама прывесці статыстычныя паказчыкі (напрыклад, дынаміку ліквідацыі непісьменнасці, якасць выкладання і г.д.). Польскі гісторык [[Дарыуш Тарасюк]], імкнучыся вызначыць колькасць прадстаўнікоў [[палякі|польскага этнасу]] ў Беларусі ў той перыяд, лічыць, што галоўным крытэрыем польскасці з’яўляецца веравызнанне, у прыватнасці — прыналежнасць асобы да [[каталіцызм]]а, што, на думку гісторыка, у большасці выпадкаў уплывала на зацікаўленасць асобы да польскамоўнай адукацыі і звязвалася з польскасцю<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 17.</ref>. Тарасюк характарызуе дзейнасць «Асветы» як арганізацыі, дзе дзейнічалі [[палякі]] для мэт польскай адукацыі, польскай культуры і польскага патрыятызма, а тэрмін «літоўцы» ў сваіх даследаваннях ужывае толькі ў адносінах да балтамоўных сялян [[Ковенская губерня|Ковенскай]] і [[Віленская губерня|Віленскай губерняў]]<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 17, 29—47.</ref>. На яго думку, вынік дзейнасці тайнай польскай асветы быў меншым, чым чакалася арганізатарамі<ref>''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją… С. 47.</ref>. Беларускі гісторык [[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Аляксандр Смалянчук]] адзначае, што для карэннага каталіцкага дваранства Літвы і Беларусі ў той перыяд яшчэ было характэрным вызначаць сябе і як «літоўцы» («літвіны»), і як «палякі». Ён адхіляе меркаванне, што каталіцкае веравызнанне было крытэрыем прыналежнасці да [[палякі|польскага этнасу]], бо ў касцёле традыцыйна панавала [[польская мова]] набажэнстваў, што лагічна і выклікала зацікаўленасць вернікаў да польскай мовы. Смалянчук сцвярджае, што слова «паляк» не мела этнічнага зместу, а было палітонімам (звязвалася з ідэяй адраджэння федэрацыйнай Рэчы Паспалітай). На яго думку, толькі пасля распада [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў ходзе [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі (1917)]] і грамадзянскай вайны ў Расіі «палякі» [[Паўночна-Заходні край|літоўска-беларускіх губерняў]], калі [[Заходняя Беларусь]] увайшла ў склад [[Другая Рэч Паспалітая|Другой Рэчы Паспалітай]] па выніках [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскага мірнага дагавора]], пачалі ўцягвацца ў працэс фармавання сучаснай польскай нацыі, а слова «паляк» пачало набываць у Літве і Беларусі этнічны змест<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 115—124, 360, 361—366</ref>. Смалянчук так сцвярджае пра нацыянальную свядомасць т.зв. «палякаў» («польскай грамадскасці») Літвы і Беларусі ў часы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]: ''«Відавочна, што нацыянальная свядомасць гэтых колаў краёвай грамадскасці трымалася не на культурнай і моўнай ідэнтыфікацыі, а на ўсведамленні свайго паходжання і сваёй сувязі з мінуўшчынай і сучаснасцю гістарычнай Літвы»''<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 126.</ref><ref>Пад «гістарычнай Літвой» маюцца на ўвазе землі Вялікага Княства Літоўскага ў межах напярэдадні 1772 г.</ref>. Смалянчук характарызуе дзеянні таварыства «Асвета» як «польскамоўную адукацыю», а таксама як яшчэ адзін эпізод канфлікту паміж «заходняй» і «праваслаўнай цывілізацыяй» у барацьбе за культурнае дамінаванне ў [[Беларусь|Беларусі]]<ref>''Смалянчук, А. Ф.'' Паміж краёвасцю… С. 257, 259, 362.</ref>. == Старшыні таварыства == * 1905 — 12 сакавіка 1907 — ''(нелегальна)'' [[Мечыслаў Пароўскі]] (1878—1965) і [[Міхаліна Ленская]] (1882—1940) * 12 сакавіка 1907 — кастрычнік 1907 — ксёндз [[Казімір Мікалай Міхалкевіч|Казімір Міхалкевіч]]<ref name="ReferenceH">''Łęska, M.'' Działalność popowstaniowa… С. 35; ''Jurkowski, R.'' Polacy-mińszczanie… С. 91.</ref> * кастрычнік 1907—1908 — князь [[Геранім Эдвінавіч Друцкі-Любецкі]] (1861—1919)<ref name="ReferenceH"/> * 1908 — 5 снежня 1909 — ''вакансія''. Выконваў абавязкі [[Мечыслаў Пароўскі]] (1878—1965)<ref name="ReferenceH"/> * 5 снежня 1909 — 20 красавіка (3 мая) 1917 — ''(нелегальна)'' [[Мечыслаў Пароўскі]] (1878—1965)<ref>''Porowski, M.'' Praca społeczna … С. 14.</ref> == Гл. таксама == * [[Польскае таварыства «Асвета» ў Нясвіжы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Западные окраины Российской империи / Л. А. Бережная [и др.]; науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — Москва: Новое литературное обозрение, 2006. — 608 с. * ''Матусевич, О.'' Польское общество «Освята» в Минске / О. Матусевич // Знакамітыя мінчане : Матэрыялы VI Беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 9 лістап. 2005 г. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка; рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. — Мінск: БДПУ, 2005. — С. 133—136. * ''Мельнікаў, І.'' [http://www.istpravda.ru/bel/research/766/ Польская гістарыяграфія дзейнасці Мінскага сельскагаспадарчага таварыства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160328123724/http://www.istpravda.ru/bel/research/766/ |date=28 сакавіка 2016 }} // Знакамітыя мінчане : Матэрыялы VI Беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 9 лістап. 2005 г. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка; рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. — Мінск: БДПУ, 2005. — С. 108—115. * ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_26.pdf Чэшскі вопыт адраджэння ў асэнсаванні каталіцкіх дваран-кансерватараў Беларусі ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2019. — Вып. 26. — С. 307—312. * ''[[Сусана Міхайлаўна Самбук|Самбук, С. М.]]'' Политика царизма в Белоруссии во второй половине XIX века / Ред. В. П. Панютич. — Минск : Наука и техника, 1980. — 224 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А.]]'' [http://kamunikat.org/download.php?item=43185-1.pdf&pubref=43185 «Краёвец» у Дзяржаўнай Думе Расейскай імперыі («думскі эпізод» палітычнай біяграфіі Рамана Скірмунта. 1906)] // [http://kamunikat.org/download.php?item=43185-1.pdf&pubref=43185 «Краёвая ідэя» ў беларускай гісторыі: зборнік навуковых артыкулаў] / Аляксандр Смалянчук. — Мінск : Зміцер Колас, 2017. — 460 с. * ''[[Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук|Смалянчук, А. Ф.]]'' Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с. * Akcja wyborcza mińska. Hier. ks. Drucki-Lubecki // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1906. — № 86. — С. 2. * ''Brzoza, Cz.'' Skirmunt Roman / Cz. Brzoza, K. Stepan // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa etc.: Ossolineum, 1998. — T. XXXVIII/2. — Zesz. 157: Skimbrowicz Hipolit — Skowroński Ignacy. — S. 184—187. * ''[[Марыя Чапская|Czapska, M.]]'' Florian Czarnyszewicz // Ostatnie odwiedziny i inne szkice / M. Czapska. — Warszawa : Więź, 2006. — S. 164—171. * ''[[Раман Юркоўскі|Jurkowski, R.]]'' Polacy-mińszczanie z kręgu Mińskiego Towarzystwa Rolniczego / R. Jurkowski // Знакамітыя мінчане : Матэрыялы VI Беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 9 лістап. 2005 г. / Бел. дзярж. пед. ун-т імя М. Танка; рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. — Мінск: БДПУ, 2005. — С. 80—108. * ''[[Раман Юркоўскі|Jurkowski, R.]]'' Rada Polska Ziemi Mińskiej wobec I Korpusu polskiego gen. J. Dowbór-Muśnickiego / R. Jurkowski // Знакамітыя мінчане: Матэрыялы Беларуска-польскай навук. канф., Мінск, 9 ліст. 2006 г. / Польскі Ін-т у Мінску; рэдкал. А. Вялікі [і інш.]; навук. рэд. А. Вялікі і З. Вінніцкі. — Мінск: Польскі Ін-т у Мінску, 2007. — С. 65—81. * Kalendarz ilustrowany «Kurjera Litewskiego» na rok 1909. — Wilno: Nakładem «Kurjera Litewskiego», 1909. * ''[[Міхаліна Ленская|Łęska, M.]]'' Działalność popowstaniowa Polaków na ziemi Mińskiej: materiały i wspomnienia / L. Życka, M. Łęska. — Warszawa : Wydano nakł. Koła Przyjaciół Uchodźców z Mińszczyzny, 1939. — 312 s. * ''[[Міхал Крыспін Паўлікоўскі|Pawlikowski, M.K.]]'' Mińszczyzna, Pamiętnik Wileński / M.K. Pawlikowski; Polska Fundacja Kulturalna. — Londyn, 1972. * ''[[Мечыслаў Пароўскі|Porowski, M.]]'' Praca społeczna kobiety-Polki w Mińszczyźnie na polu oświaty ludowej w okresie 1900—1916 roku / M. Porowski. — Nieśwież : Druk. «Wspólnej Sprawy», 1917. — 16 s. * ''Romer, E.'' Spis Ludności Na Terenach Administrowanych Przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich / E. Romer. — Grodno : Książnica Polska Towarzystwa Nauk Szkół Wyższych, 1920. — Zesz. VII. — 55 s. * Statut Polskiego Towarzystwa «Oświata». — Wilno, 1907. * ''[[Дарыуш Шпопер|Szpoper, D.]]'' Gente Lithuana, Natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851—1934) / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 2009. — 487 s. * ''[[Дарыуш Шпопер|Szpoper, D.]]'' Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s. * ''Tarasiuk, D.'' Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905—1918 / D. Tarasiuk. — Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007. — 211 s. * ''X.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zemskija_shkoly_u_Minskaj_guberni_-_Kuryer_Litewski_1905_nr_7_s_3_c.jpg Komitet Ziemski] / X. // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1905. — № 7. — С. 3. * ''[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Woyniłłowicz, E.]]'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Slowo_-_1927,_nr_96_Edward_Woynillowicz_article_-_p_3.jpg Granice Polski w 1771-m i w 1920-m roku (I)] // [[Słowo (1922)|Słowo]]. — 1927. — № 96. * ''[[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Woyniłłowicz, E.]]'' Wspomnienia. 1847—1928 / E. Woyniłłowicz. — Wilno : Józef Zawadzki, 1931. — cz. 1. — 368 s. * ''Z.'' Mińsk / Z. // Dziennik Wileński. — 1906. — № 68. — С. 3. * ''[[Марыян Здзяхоўскі|Zdziechowski, M.]]'' Idea polska na kresach / M. Zdziechowski // Widmo przyszłości : szkice historyczno-publicystyczne / M. Zdziechowski. — Wilno : Grafika, 1939. — S. 1—17. * ''Ż.A.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edward_Woynillowicz_-_prezes_MTR_-_Kuryer_Litewski_1907_nr_60_s_2_c.jpg#.7B.7Bint:filedesc.7D.7D Listy z Białejrusi. Mińsk, 12 marca (I)] / A.Ż. // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1907. — № 60. — С. 2. * ''Ż.A.'' [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Edward_Woynillowicz_-_prezes_MTR_-_Kuryer_Litewski_1907_nr_60_s_3_Oswiata_-_c.jpg Listy z Białejrusi. Mińsk, 12 marca (II)] / A.Ż. // [[Kurier Litewski (1905)|Kuryer Litewski]]. — 1907. — № 60. — С. 3. == Спасылкі == * [http://demoscope.ru/weekly/ssp/census_types.php?ct=8 Переписи населения Российской Империи, СССР, 15 новых независимых государств] // Демоскоп. Институт демографии Национального исследовательского университета «Высшая школа экономики» {{Вонкавыя спасылкі}} {{Добры артыкул|Гісторыя Беларусі|Мінск}} [[Катэгорыя:Польскія арганізацыі на Беларусі]] [[Катэгорыя:Мінскае таварыства сельскай гаспадаркі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1905 годзе]] [[Катэгорыя:1905 год у Мінску]] 9p992050db3atkdtpvzrjcgpxq5yn3z Добасна (аграгарадок) 0 96030 5149500 5131774 2026-06-01T09:43:51Z JerzyKundrat 174 5149500 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Добасна |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Добасненскі }} {{Значэнні2|Добасна}} '''До́басна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Старо́е До́басна, н.. Даба́сна, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Dobasna}}, {{lang-ru|Добосна}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910m0034751&q_id=4396533|title=Решение Кировского районного Совета депутатов от 6 марта 2009 гола № 16-7 "О преобразовании деревень Кировского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Добасненскі сельсавет|Добасненскага сельсавета]]. Побач з вёскай цячэ рака [[Добасна (рака)|Добасна]]. == Гісторыя == Паблізу знаходзіцца [[Палацава-паркавы комплекс Булгакаў (Жылічы)|палацава-паркавы комплекс Булгакаў]], пабудаваны ў 1830-я гады. У 1839—1862 гадах у маёнтку Булгакаў працавала [[Дабаснянская цукровая мануфактура]]. У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Віталь Дзмітрыевіч Савіцкі]] (1935—2016) — беларускі пісьменнік. * [[Ядвігін Ш.]] (1869—1922) — беларускі празаік, публіцыст. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_kirovsk/map.shtml Добасна на карце раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200131042836/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_kirovsk/map.shtml |date=31 студзеня 2020 }} {{Добасненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Добасненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Добасна (аграгарадок)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] 1yvhh35ad46x94m6rx2b138q6c2ym7k 5149501 5149500 2026-06-01T09:44:45Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5149501 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Добасна |вобласць = Магілёўская |раён = Кіраўскі |сельсавет = Добасненскі }} {{Значэнні2|Добасна}} '''До́басна'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Старо́е До́басна, н.. Даба́сна, ж.'''</ref> ({{lang-be-trans|Dobasna}}, {{lang-ru|Добосна}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d910m0034751&q_id=4396533|title=Решение Кировского районного Совета депутатов от 6 марта 2009 гола № 16-7 "О преобразовании деревень Кировского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Добасненскі сельсавет|Добасненскага сельсавета]]. Побач з вёскай цячэ рака [[Добасна (рака)|Добасна]]. == Гісторыя == Паблізу знаходзіцца [[Палацава-паркавы комплекс Булгакаў (Жылічы)|палацава-паркавы комплекс Булгакаў]], пабудаваны ў 1830-я гады. У 1839—1862 гадах у маёнтку Булгакаў працавала [[Дабаснянская цукровая мануфактура]]. У 1943 годзе пад нямецкай акупацыяй дзейнічала пачатковая школа<ref>ДАМВ, ф. 866, воп. 1, спр. 2</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Віталь Дзмітрыевіч Савіцкі]] (1935—2016) — беларускі пісьменнік. * [[Ядвігін Ш.]] (1869—1922) — беларускі празаік, публіцыст. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_kirovsk/map.shtml Добасна на карце раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200131042836/http://www.emaps-online.com/rus_win/maps/oblast/obl_mogilev/regions/reg_kirovsk/map.shtml |date=31 студзеня 2020 }} {{Добасненскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Добасненскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]] [[Катэгорыя:Добасна (аграгарадок)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Менскага ваяводства]] c7hd7zfl81y2q17qai7gj6j7miedey5 Генадзь Аляксандравіч Лаўрэцкі 0 97364 5149543 4734826 2026-06-01T11:10:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149543 wikitext text/x-wiki {{архітэктар}} '''Генадзь Аляксандравіч Лаўрэ́цкі''' (нар. {{ДН|3|7|1958}}, г.п. [[Вышкаў (Расія)|Вышкаў]], [[Бранская вобласць]], [[РСФСР]]) — беларускі [[архітэктар]] і [[гісторык архітэктуры]]. [[Кандыдат мастацтвазнаўства]] ([[2000]]). Узначальвае архітэктурна-мастацкі савет [[Беларускі Экзархат Рускай Праваслаўнай Царквы|Беларускага экзархату]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]].<ref>[http://www.ais.by/users/lavreckij Геннадий Лаврецкий]{{Недаступная спасылка}} на сайце часопіса «[[Архитектура и строительство]]»</ref>. Лаўрэт прэміі [[За духоўнае адраджэнне|«За духоўнае адраджэнне»]] 1999. == Біяграфія == Скончыў у [[1980]] годзе [[БПІ]], у [[1988]] — [[Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна|Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя Рэпіна]] ў [[Ленінград]]зе. З [[1979]] года ў інстытуце «[[Белспецпраектрэстаўрацыя]]», з [[1989]] у [[БНТУ]]. Выкладае тэорыю і гісторыю архітэктуры на [[Архітэктурны факультэт БНТУ|архітэктурным факультэце]]. == Дзейнасць == [[Файл:VITEBSK. Annunciation (Дабравешчанская) church (XII century). (cropped).jpg|thumb|Адноўленая [[Віцебская Дабравешчанская царква|Дабравешчанская царква]] ў [[Віцебск]]у]] [[Навуковы кіраўнік]] і аўтар праектаў [[рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]] помніка архітэктуры [[12 ст.]] — [[Віцебская Дабравешчанская царква|Віцебскай Дабравешчанскай царквы]] ([[1992]]—[[1999]]), [[Гродзенская Барысаглебская царква|Гродзенскай Барысаглебскай царквы]] (з [[1997]]) і інш. Даследуе гісторыю [[старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]], помнікі [[культавая архітэктура|культавай архітэктуры]]. Аўтар [[мемарыял ахвярам трагедыі на Нямізе|мемарыяла ахвярам трагедыі на Нямізе]] ([[2000]], у сааўтарстве з архітэктарамі [[Людміла Аляксандраўна Жлоба|Людмілай Жлоба]], [[Святлана Барысовіч|Святланай Барысовіч]] і скульптарам [[Міхаіл Міхайлавіч Інькоў|Міхаілам Іньковым]]<ref name="bdg">{{cite web|url=http://bdg.by/news/news.htm?27781,1|title=Открытие мемориала жертвам трагедии на Немиге|date=2002-05-30|publisher=[[БДГ Деловая Газета]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305081425/http://bdg.by/news/news.htm%3F27781%2C1|archive-date=11.3.2016}} </ref>). == Крытыка == === Рэканструкцыя Спаскай царквы === Г. Лаўрэцкі з’яўляецца навуковым кіраўніком рэстаўрацыі [[Спаса-Праабражэнская царква (Полацк)|царквы Св. Спаса]] ў [[Полацк]]у<ref>[http://www.poiskturov.by/cgi-bin/newspaper.cgi?t=text&id=2069 «Журналісты за гістарычную спадчыну»]{{Недаступная спасылка}} // «Туризм и отдых» № 32/2007</ref> і выступае за захаванне выгляду святыні, які тая набыла ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]<ref>[http://pda.sb.by/post/54666/ Фрески в лесах]{{Недаступная спасылка}} // [[Советская Белоруссия]], 19 октября 2006</ref> На цяперашні момант надбудаваны ў тыя часы [[цыбулепадобны купал]] пакрылі пазалотай, якой там ніколі не было. === Рэканструкцыя Каложскай царквы === У [[2009]] годзе Г. Лаўрэцкі распрацаваў праект рэканструкцыі [[Каложская царква|Каложскай царквы]] ў [[Гродна]], згодна з якім з бажніцы зробяць гібрыд ХII і XIX стст. Сам Лаўрэцкі арыентуецца на XIX ст., але пры гэтым не збіраецца прытрымлівацца тагачаснага гістарычнага выгляду царквы<ref>[http://euroradio.fm/by/727/reports/27344/?ILStart=230 З Каложскай царквы зробяць гібрыд ХII і XIX стагоддзяў]{{Недаступная спасылка}} // [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], [[1 снежня]] [[2009]]</ref>. Беларускі гісторык [[Алесь Краўцэвіч]] не ўхваляе магчымага пераўтварэння<ref>[http://old.nv-online.info/index.php?c=nw&i=11018 Ці зможа свет ацаніць цуды Каложы?]{{Недаступная спасылка}} // «Немецкая волна», 25.02.2008</ref>: {{Цытата|Так званыя рэстаўратары пры актыўным удзеле праваслаўнай царквы хочуць яе аднавіць. Пабудаваць «цыбуліны», купалы адбудаваць. І вось гэта самая вялікая пагроза для Гродна. Таму што такіх помнікаў у краіне няма. Яго могуць проста знішчыць}} === Рэканструкцыя Барысаглебскай царквы === [[File:Navahradak Church N Orda.jpg|thumb|Барысаглебская царква ў Навагрудку: першая вядомая выява і праект рэканструкцыі бажніцы з надбудовай залатых [[купал-цыбуліна|купалоў-цыбулінаў]]]] Улетку [[2010]] беларуская грамадскасць выпадкова даведалася пра распрацаваны Лаўрэцкім праект рэканструкцыі [[Навагрудская Барысаглебская царква|Барысаглебскай царквы]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]], згодна з якім на гатычна-рэнесансны храм мусяць паставіць шатровыя завяршэнні з [[купал-цыбуліна|купаламі-цыбулінамі]] і [[Какошнік (архітэктура)|какошнікамі]] ў стылі [[Масковія|маскоўскай сярэднявечнай]] архітэктуры. Беларускія архітэктары, мастацтвазнаўцы, гісторыкі і [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] выступілі з рэзкай крытыкай праекта. Старшыня Таварыства аховы помніка [[Антон Астаповіч]] каментуе сітуацыю наступным чынам<ref>[http://www.belsat.eu/generator.php?p=1,10,27,8598,8611 Цыбуліна на гатычнай бажніцы]{{Недаступная спасылка}} // «Аб’ектыў» на [[Белсат]], [[30 чэрвеня]] [[2010]]</ref>: {{Цытата|Ён [Лаўрэцкі] прапанаваў рэстаўрацыю гэтак званых пазнейшых наслаенняў аб'екту, а не самога аб'екту. Метадычна гэта проста абсурдна}} Беларускі архітэктар [[Уладзімір Папруга]] паказвае на тое, што У. Лаўрэцкі выйшаў за межы сваёй кампетэнцыі<ref>[http://www.nn.by/?c=ar&i=40493 Архітэктар Папруга: Хочуць цыбуліны на царкве — няхай будуюць новы храм] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [[1 ліпеня]] [[2010]]</ref>: {{Цытата|Сп. Лаўрэцкі найбольш і грашыць тым, што абсалютна неабгрунтавана дазваляе сабе адвольную «рэстаўрацыю» ад галавы, цалкам ігнаруючы галоўны рэстаўрацыйны прынцып: рэстаўрацыя кожнага канкрэтнага помніка заканчваецца там, дзе пачынаецца здагадка. Ён, як і РПЦ, застаўся галавой у пачатку — сярэдзіне 19 ст., калі ўсе гэтыя цыбуліны і пачалі на беларускія помнікі вешацца. Ці мае такі чалавек права выкладаць рэстаўрацыю студэнтам? Ніякім чынам прафесійныя пытанні рэстаўрацыі не вызначаюцца заказчыкам, бо гэта адразу тады сплывае ў [[кіч]], з бязлітасным разбурэннем самога помніка. Гэта і амаральна, і незаконна}} == Працы == * Православное зодчество Беларуси. Мн., 1995 * [http://www.ais.by/story/316 Назад в будущее] // «[[Архитектура и строительство]]», 12 ноября 2004. {{Зноскі}} {{DEFAULTSORT:Лаўрэцкі, Генадзь}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі архітэктуры Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэстаўратары Беларусі]] om0wqwte944gxz438siknebg5q8y5th Павел Караль Сангушка 0 106018 5149469 4540327 2026-06-01T08:23:49Z Aliaksei Lastouski 75892 замяніў партрэт на лепшай якасці 5149469 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч | беларускае імя = Павел Караль Сангушка | поўнае імя = | арыгінальнае імя =Paweł Karol Sanguszko | партрэт =[[File:Portret Pawła Karola Sanguszki (1680-1750), marszałka wielkiego litewskiego.jpg|thumb]] | шырыня партрэта =200px | подпіс =Павел Караль Сангушка | герб= POL COA Pogoń Litewska Książęca.svg | шырыня герба =100px | подпіс герба= [[Герб «Літоўская Пагоня»]] <!-- ІНФАРМАЦЫЯ АБ ТЫТУЛАХ --> | тытул =[[Вялікі маршалак літоўскі]] | парадак = | перыядпачатак =[[4 лютага]] [[1734]] | перыядканец =[[15 красавіка]] [[1750]] | перыяд праўлення = | папярэднік =[[Аляксандр Павел Сапега]] | пераемнік = [[Ігнацы Агінскі]] | тытул_2 =[[Маршалак надворны літоўскі]] | парадак_2 = | перыядпачатак_2 =[[10 красавіка]] [[1713]] | перыядканец_2 =[[4 лютага]] [[1734]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 =[[Юзаф Мнішак]] | пераемнік_2 = [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька]] | тытул_3 =[[Падскарбі надворны літоўскі]] | парадак_3 = | перыядпачатак_3 =[[1711]] | перыядканец_3 =[[10 красавіка]] [[1713]] | перыяд праўлення_3 = | папярэднік_3 =[[Мікалай Францішак Агінскі]] | пераемнік_3 = [[Юзаф Францішак Сапега]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | пахаваная = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | Rodovid= }} '''Павел Караль Сангушка''' ([[1680]] — [[14 красавіка]] [[1750]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Сын [[Геранім Сангушка|Гераніма Сангушкі]] і Канстанцыі [[Сапегі]], дачкі [[вялікія гетманы літоўскія|вялікага літоўскага гетмана]] [[Павел Ян Сапега|Паўла Яна Сапегі]]. == Біяграфія == [[Стольнік ВКЛ]] у 1708—1709 (прызначаны [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіславам Ляшчынскім]]), палкоўнік гвардыі ВКЛ (1711), [[падскарбі надворны літоўскі|падскарбі дворны]] ў 1711—1713, [[маршалак надворны літоўскі|маршалак дворны]] ў 1713—1734 і [[Вялікія маршалкі літоўскія|вялікі]] з 1734. Прыхільнік [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]]. Пасля яго смерці (1733) быў сярод прэтэндэнтаў на трон [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (меў падтрымку [[Расійская імперыя|Расіі]]), пасля падтрымаў абранне [[Аўгуст III|Аўгуста III]]. Валодаў [[Смальяны|Смалянамі]], Палоннай, Гаўрылкавам і Янавам у [[Віцебскае ваяводства|Віцебскім ваяводстве]], Дабраўлянамі і [[Смаргонь|Смаргонню]] ў [[Віленскае ваяводства|Віленскім ваяводстве]], палацамі ў [[Гродна|Гародні]] і Дабраўлянах, маёнткамі на [[Украіна|Украіне]], у [[Польшча|Польшчы]] і [[Славакія|Славакіі]]. == Сям’я == Быў тройчы жанаты. Першы раз ажаніўся [[18 лютага]] [[1706]] з удавой свайго брата [[Казімір Сангушка|Казіміра]] Браніславай [[Пянёнжкі|Пянёнжак]], якая памерла ў наступным годзе. Другі раз ажаніўся з князёўнай Марыянай [[Любамірскія|Любамірскай]] (1693—1729), праз гэты шлюб атрымаў [[Астрожская ардынацыя|Астрожскую ардынацыю]] на Украіне. Ад другога шлюбу меў сына [[Януш Аляксандр Сангушка|Януша Аляксандра]]. Трэцяй яго жонкай [[17 красавіка]] [[1735]] года стала Барбара [[Дуніны|Дунін]] (1718—1791). Меў з ёй дзяцей: * Ганну (19 ліпеня 1739 — 2 студзеня 1766), якая была замужам за [[Кашталяны кракаўскія|кракаўскім кашталянам]] [[Антоні Барнаба Ябланоўскі|Антоніем Ябланоўскім]], * [[Юзаф Сангушка|Юзафа]] (1740—1781), [[Вялікія маршалкі літоўскія|вялікага літоўскага маршалка]], * Крысціну (1741—1778), якая была замужам за вялікім каронным пісарам [[Францішак Бялінскі (1742—1809)|Францішкам Бялінскім]], * [[Януш Уладзіслаў Сангушка|Януша Уладзіслава]] (? — 1806), [[Вялікія стражнікі каронныя|вялікага кароннага стражніка]], * [[Геранім Януш Сангушка|Гераніма Януша]] (1743—1812), [[Ваяводы валынскія|валынскага ваяводу]], * Кунегунду, якая была замужам за [[Вялікія стражнікі каронныя|вялікім каронным стражнікам]] [[Францішак Чацкі|Францішкам Чацкім]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=540|артыкул=Сангушкі|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} {{Вялікія маршалкі літоўскія}} {{Надворныя маршалкі літоўскія}} {{Падскарбіі надворныя літоўскія}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сангушка Павел Караль}} [[Катэгорыя:Сангушкі|Павел Караль]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Маршалкі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі надворныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Падскарбіі надворныя літоўскія]] [[Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Цярнопальскай вобласці]] k2xrfoj71xqcfh7t9yxh04wi1z7co6q Маўленне 0 109589 5149349 4382119 2026-05-31T17:02:46Z ~2026-32429-81 169073 5149349 wikitext text/x-wiki [[Файл:1997 shenkar010-2.jpg|міні|Маўленне]] '''Маўленне''' — канкрэтнае гаварэнне, якое адбываецца ў часе і ўвасоблена ў вуснай ці пісьмовай форме. Адзін з відаў камунікатыўнай дзейнасці [[чалавек]]а. Маўленне мае індывідуальны характар, эмацыянальную афарбоўку, адлюстроўвае прафесійнае майстэрства, культуру і інтэлект. Адрозніваюць знешняе і ўнутранае маўленне. Знешнім лічыцца вуснае (дыялагічнае і маналагічнае) і пісьмовае маўленне. Унутранае маўленне — гэта размова чалавека з самім сабой. Яно не накіравана на зносіны з іншымі людзьмі і фарміруецца на аснове знешняга маўлення ў дзяцей ва ўзросце каля трох гадоў. Вуснае маўленне на беларускай мове характарызуецца больш павольным тэмпам у параўнанні, напрыклад, з маўленнем на [[руская мова|рускай]] і [[украінская мова|ўкраінскай мовах]], але ў бабкі Трындычыхі з суседняга пад'езду хуткасць беларускай мовы дасягаіць 250 сл./сек, таму гэта спрэчна. У ім адлюстроўваюцца індывідуальныя і сацыялінгвістычныя асаблівасці, псіха-фізіялагічны, эмацыйны стан асобы, якая гаворыць, яе стаўленне да субяседніка, камунікатыўная задача, таму яно мае шматлікія вызначэнні: экспрэсіўнае, эмацыйнае, шчырае, далікатнае, ліслівае і інш. Застаючыся камунікатыўным, «знешняе» маўленне можа выконваць адначасова розныя дадатковыя функцыі (паэтычную, этычную, магічную, намінатыўную і інш.), у якіх яно набывае спецыфічныя заканамернасці ўнутранай арганізацыі, што дазваляе гаварыць пра паэтычнае, магічнае і іншае маўленне. Паводле сэнсавай структуры адрозніваецца маўленне інтэлектуальнае, лагічнае, змястоўнае, асэнсаванае, пустое, блытанае. Адна з асноўных прыкметаў маўлення — яго індывідуальнасць. У розных сацыяльных сферах з'явы яго тыпізуюцца, утвараюць адносна самастойныя сістэмы — функцыянальныя стылі. Маўленне рэгулюецца, галоўным чынам, левым паўшар'ем [[галаўны мозг|галаўнога мозга]]. Зоны кары, адказныя за разуменне сэнсу маўлення, размешчаны ў скроневай долі. Пры парушэнні іх работы (напрыклад, у выніку [[інсульт]]у) чалавек траціць здольнасць адрозніваць, пазнаваць словы, у выніку чаго страчваецца і здольнасць да асэнсаванага маўлення. У лобнай долі галаўнога мозга размешчаны вобласці, якія забяспечваюць вымаўленне слоў. Пры іх пашкоджанні чалавек не можа сказаць ніводнага слова, хаця разумее іх сэнс ([[немата]]). == Літаратура == * Выгонная Л. Маўленне // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000. [[Катэгорыя:Маўленне| ]] [[Катэгорыя:Псіхіка]] eodbgdcm1tv1bpkt4r696nj8t7dowrw 5149373 5149349 2026-05-31T18:43:11Z Hanylka 41646 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-32429-81|~2026-32429-81]]) і адноўлена версія 4382119, зробленая Beafk 5149373 wikitext text/x-wiki [[Файл:1997 shenkar010-2.jpg|міні|Маўленне]] '''Маўленне''' — канкрэтнае гаварэнне, якое адбываецца ў часе і ўвасоблена ў вуснай ці пісьмовай форме. Адзін з відаў камунікатыўнай дзейнасці [[чалавек]]а. Маўленне мае індывідуальны характар, эмацыянальную афарбоўку, адлюстроўвае прафесійнае майстэрства, культуру і інтэлект. Адрозніваюць знешняе і ўнутранае маўленне. Знешнім лічыцца вуснае (дыялагічнае і маналагічнае) і пісьмовае маўленне. Унутранае маўленне — гэта размова чалавека з самім сабой. Яно не накіравана на зносіны з іншымі людзьмі і фарміруецца на аснове знешняга маўлення ў дзяцей ва ўзросце каля трох гадоў. Вуснае маўленне на беларускай мове характарызуецца больш павольным тэмпам у параўнанні, напрыклад, з маўленнем на [[руская мова|рускай]] і [[украінская мова|ўкраінскай мовах]]. У ім адлюстроўваюцца індывідуальныя і сацыялінгвістычныя асаблівасці, псіха-фізіялагічны, эмацыйны стан асобы, якая гаворыць, яе стаўленне да субяседніка, камунікатыўная задача, таму яно мае шматлікія вызначэнні: экспрэсіўнае, эмацыйнае, шчырае, далікатнае, ліслівае і інш. Застаючыся камунікатыўным, «знешняе» маўленне можа выконваць адначасова розныя дадатковыя функцыі (паэтычную, этычную, магічную, намінатыўную і інш.), у якіх яно набывае спецыфічныя заканамернасці ўнутранай арганізацыі, што дазваляе гаварыць пра паэтычнае, магічнае і іншае маўленне. Паводле сэнсавай структуры адрозніваецца маўленне інтэлектуальнае, лагічнае, змястоўнае, асэнсаванае, пустое, блытанае. Адна з асноўных прыкметаў маўлення — яго індывідуальнасць. У розных сацыяльных сферах з'явы яго тыпізуюцца, утвараюць адносна самастойныя сістэмы — функцыянальныя стылі. Маўленне рэгулюецца, галоўным чынам, левым паўшар'ем [[галаўны мозг|галаўнога мозга]]. Зоны кары, адказныя за разуменне сэнсу маўлення, размешчаны ў скроневай долі. Пры парушэнні іх работы (напрыклад, у выніку [[інсульт]]у) чалавек траціць здольнасць адрозніваць, пазнаваць словы, у выніку чаго страчваецца і здольнасць да асэнсаванага маўлення. У лобнай долі галаўнога мозга размешчаны вобласці, якія забяспечваюць вымаўленне слоў. Пры іх пашкоджанні чалавек не можа сказаць ніводнага слова, хаця разумее іх сэнс ([[немата]]). == Літаратура == * Выгонная Л. Маўленне // БЭ ў 18 т. Т. 10. Мн., 2000. [[Катэгорыя:Маўленне| ]] [[Катэгорыя:Псіхіка]] mtmjujnsel0lv1ob0s96b1juy1tdyv5 Гваздзіковы алей 0 111557 5149490 5054346 2026-06-01T09:25:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149490 wikitext text/x-wiki [[File:CloveEssOil.png|thumb|Гваздзіковы алей]] '''Гваздзіковы алей''' — [[Эфірныя алеі|эфірны алей]], які вырабляюць з зялёнай масы і драўніны [[гваздзіковае дрэва|гваздзіковага дрэва]] праз паравую дыстыляцыю. Гваздзіковыя дрэвы растуць на астравах [[Ява]], [[Занзібар]], [[Мадагаскар]], [[Шры-Ланка|Шры-Ланцы]], у [[Кітай|Кітаі]] і іншых краінах. == Хімічны склад == * [[Эўгенол]] — 79-92% == Фізічныя ўласцівасці == * Жаўтаватая празрыстая вадкасць. * Шчыльнасць — 1040 кг/м³. * Тэмпература кіпення — 250-260 С°. * Смак — пякучы. * Пах — рэзкі, з выяўленымі кветкавымі, крыху ванільнымі і садавінавымі нотамі<ref>{{Cite web |url=https://azbukametalla.ru/entsiklopediya/g/gvozdichnoe-maslo.html |title=Гваздзіковы алей |access-date=20 чэрвеня 2022 |archive-date=24 лістапада 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124092257/https://azbukametalla.ru/entsiklopediya/g/gvozdichnoe-maslo.html |url-status=dead }}</ref>. == Ужыванне == * Духмянае рэчыва ў [[парфумерыя|парфумерыі]]. Пах гваздзіковага алею вельмі спецыфічны, таму ў парфумерыі алей ужываюць толькі разведзеным і ў камбінацыі з іншымі кампанентамі, такіх як ружа<ref>{{Cite web |url=https://kosarev39.ru/efirnoe-maslo-gvozdiki.html |title=Эфірны алей гваздзіка: уласцівасці і прымяненне |access-date=20 чэрвеня 2022 |archive-date=22 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022134125/https://kosarev39.ru/efirnoe-maslo-gvozdiki.html |url-status=dead }}</ref>. * Сыравіна вытворчасці эўгенолу * Рэпелент (ад [[камары|камароў]]) * Традыцыйны сродак догляду ляза [[Катана|катаны]]<ref>[https://galitravel.ru/katana-mech/ Катана - традыцыйны японскі меч]</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гваздзіковы алей||}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Лекавыя сродкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Спецыі]] [[Катэгорыя:Эфірныя алеі]] 136uulo23x7w8t8zwd3m89s7tla3fy5 Віктар Сувораў 0 112720 5149268 5124344 2026-05-31T13:18:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149268 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Віктар Сувораў | Фота = Suworow Wiktor.jpg | Шырыня = 200px | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = Уладзімір Багданавіч Разун | Псеўданім = Віктар Сувораў | Месца нараджэння = | Грамадзянства = {{USSR}}, {{GBR}} | Род заняткаў = | Кірунак = гісторыя Другой сусвенай вайны | Жанр = гісторыка-дакументальная проза, публіцыстыка | Прэміі = Залаты медаль Франца Кафкі [http://apia-world.org/2011/05/nagrazhdenie-viktora-suvorova/] | Сайт = http://suvorovrezun.com/ }} {{Цёзкі2|Сувораў}} '''Віктар Сувораў''', сапраўднае '''Уладзімір Багданавіч Разун''' ({{ДН|20|4|1947}}, с. [[Барабаш]], [[Прыморскі край]], [[СССР]]) — былы супрацоўнік савецкай ваеннай разведкі, пісьменнік-публіцыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1947 г. ў сяле Барабаш Прыморскага края. Вучыўся ў Сувораўскім ваенным вучылішчы і Кіеўскім агульнавайсковым ваенным вучылішчы. У 1968 г. прызначаны камандзірам танкавага ўзводу. У жніўні таго ж года знаходзіўся ў складзе савецкіх войскаў, якія ўвайшлі на тэрыторыю Чэхаславакіі каб спыніць мясцовую палітыку «сацыялізму з чалавечым тварам». Пасля гэтага працягваў служыць у танкавых войсках, потым у ваеннай разведкі. У 1971—1974 гг. вучыўся ў Ваенна-дыпламатычнай акадэміі. Пасля працаваў у рэзідэнтуры Галоўнага разведвальнага ўпраўлення (ГРУ) ў [[Жэнева|Жэневе]] да 10 чэрвеня 1978 г., калі ён разам з сям’ёй папрасіў палітычнага прытулку ў пасольстве Вялікабрытаніі. З гэтага часу жыве ў Брысталі ([[Вялікабрытанія]]), выкладае некаторыя дысцыпліны ў ваеннай акадэміі і піша кнігі і артыкулы на ваенна-гістарычную тэму; таксама з’яўляецца аўтарам некаторых мастацкіх твораў дэтэктыўнага жанру. За пабег завочна асуджаны на смяротную кару, згодна яго ўласнаму сведчанню<ref>В. Суворов. Очищение: Зачем Сталин обезглавил свою армию? М.: АтСТ, 2006, с 335</ref>, пацверджанаму інтэрв’ю кіраўніка ГРУ генерала Ф. І. Ладыгіна газеце «Камсамольская праўда»<ref>«Комсомольская правда» от 14 августа 1999 г.</ref>. З другога боку, у 1994 г. прэс-служба Ваеннай калегіі Вярхоўнага суда РФ паведаміла, што ні Ваенная калегія Вярхоўнага суда СССР, ні іншыя судовыя інстанцыі СССР і Расіі не разглядалі справы па абвінавачанні У. Рэзуна ў здрадзе Радзіме<ref>Следствия, приговоры//Комерсантъ 21.04.1994, № 72 http://www.kommersant.ru/doc/76684</ref>. Жанаты, мае сына, дачку і двух унукаў. == Літаратурная спадчына == Для кніг і артыкулаў В. Суворава характэрны выкарыстанне простай рускай мовы, падчас нават з жарганізмамі і ненарматыўнай лексікай і наяўнасць шматлікіх цытат з іншых крыніц, якія пацвярджаюць думку аўтара. Пры гэтым Сувораў аддае перавагу пісьмовым і друкаваным крыніцам, а не рэсурсам Інтэрнэту. Многія кнігі змяшчаюць аўтабіяграфічныя ўспаміны аўтара. Шмат увагі надаецца палеміцы з апанентамі на Захадзе і ў былым СССР. === «Вызваліцель» === Першай кнігай Суворава стала «Апавяданне вызваліцеля» больш вядомае пад назвай «Вызваліцель». Напісана ў 1981 г. на падставе аўтабіяграфічных успамінаў. Гэта кніга апавядае пра побыт Савецкай арміі 1960-х гг. і шматлікіх прававых парушэннях у ей, у тым ліку дзедаўшчыну. Далей у кнізе апавядаецца пра ўвод армій Арганізацыі Варшаўскага дагавора ў Чэхаславакію і знішчэнне «сацыялізму з чалавечым тварам». === «Акварыўм» === Наступны твор аўтара на рускай мове — «Акварыўм» (1985 г.). Кніга аўтабіяграфічная, напісана пра дзейнасць ваеннай разведкі [[СССР]], у тым ліку [[ГРУ]], апісвае дзейнасць Суворава, як рэзідэнта ГРУ ў Вене і яго пабег у Вялікабрытанію. === «Ледакол» і «Дзень „М“» === У кнігах «Ледакол» і «Дзень „М“» Віктар Сувораў выкладае сваю асноўную гістарычную канцэпцыю: СССР рыхтаваўся да агрэсіўнай вайны ў Еўропе і карыстаўся нацысцкай Германіяй як «ледаколам» (рэжым [[Іосіф Сталін|Сталіна]] рыхтваў ваенныя кадры Германіі і ўзбройваў Трэці Рэйх дзеля разгрому краін Заходняй Еўропы рукамі [[Адольф Гітлер|Гітлера]], пасля чаго планавалася раптоўна ўдарыць у германскі тыл і такім чынам захапіць усю Еўропу). Асноўныя доказы канцэпцыі — факты тайнай мабілізацыі насельніцтва ў Чырвоную Армію падчас увядзення агульнай ваеннай павіннасці ў 1939 г.<ref>В. Суворов. Ледокол. День «М». М.: «АСТ», 1995, с. 472</ref> і канцэнтрацыя буйных ваенных груповак на заходняй мяжы Савецкага саюза, масавая падрыхтоўка парашутыстаў, пілотаў і іншых ваенных спецыялістаў напярэдадні Другой сусветнай вайны і праца эканомікі СССР у рэжыме ваеннага часу яшчэ з 1940 г.<ref>В. Суворов. Ледокол. День «М». М.: «АСТ», 1995, с. 499—501</ref>. Шмат увагі надаецца апісанню ўнікальных характарыстык савецкіх танкаў (Т-34, КВ, ІС і інш.) і авіяцыі. У «Дні „М“» аўтар выказвае гіпотэзу калі б Германія не напала першай 22 чэрвеня 1941 г. напад СССР на Трэці Рэйх адбыўся б 7 ліпеня таго ж года. У «Ледаколе» можна знайсці паралель паміж разбурэннем лініі [[Іосіф Сталін|Сталіна]] напярэдадні вайны і ліквідацыяй лініі Зігфрыда ў Германіі, каб, на думку В. Суворава, абарончыя збудаванні не рабілі перашкод наступленню Чырвонай Арміі і Вермахта на тэрыторыю патенцыяльнага ворага<ref>В. Суворов. Ледокол. День «М». М.: «АСТ», 1995, с. 104</ref>. === «Апошняя рэспубліка» === Кніга «Апошняя рэспубліка» была напісана ў 1995 г. У гэтым творы В. Сувораў працягвае раскрываць сваю канцэпцыю падрыхтоўкі [[СССР]] да захопу Еўропы падчас Другой сусветнай вайны. Напрыклад, ён узгадвае тэрмін «белафіны», які панаваў у савецкай гістарыяграфіі Фінскай вайны 1939—1940 гг. і піша: «Ужо сам тэрмін „белафіны“ сведчыў аб тым, што наша мэта — пераўтварыць іх у чырвоных»<ref>В. Суворов. Последняя республика: Почему Советский Союз проиграл Вторую мировую войну? ч.1 М.: ТКО АСТ, 1995, с. 217</ref>. Аўтар звяртае ўвагу чытачоў да будаўніцтва ў Маскве буйнога комплексу Дома Саветаў, якое спынілася падчас Вялікай Айчыннай вайны, і выказвае гіпотэзу, што гэты комплекс павінен быў стаць сімвалам СССР як сусветнай камуністычнай дзяржавы. Калі планы [[Іосіф Сталін|Сталіна]] па захопу ўлады ва ўсім свеце праваліліся па прычыне прэвентыўнага ўдару [[Адольф Гітлер|Гітлера]], будаўніцтва Дому Саветаў больш не мела сэнсу і спынілася. === «Ачышчэнне» === Кніга «Ачышчэнне», напісаная ў 1998 г., з’яўляецца фактычным працягам «Ледакола» і іншых кніг па гісторыі Вялікай Айчыннай вайны. Асноўная думка кнігі перадаецца ў наступным выказванні аўтара: «Ці не час задумацца над дзіўнымі абставінамі? Перад вайной [[Іосіф Сталін|Сталін]] знішчаў геніяльных палкаводцаў, але завяршыў вайну з несакрушымай арміяй і цэлым ансамблем не менш выдатных генералаў і маршалаў: [[Канстанцін Ракасоўскі|Ракасоўскі]], [[Аляксандр Васілеўскі|Васілеўскі]], Драгунскі, Маліноўскі, Говараў, Жадаў, [[Іван Конеў|Конеў]], Ватуцін, [[Іван Чарняхоўскі|Чарняхоўскі]], Новікаў, Кузняцоў, Малінін, Баданаў, Багданаў, Антонаў, Мерацкоў, Крэйзер, Ротмістраў, Рыбалка, Лелюшенка, Катукоў, Берзарын, Пухаў, Пуркаеў, Галаванаў. Але хіба ўсіх пералічышь! А [[Адольф Гітлер|Гітлер]] сваю армію не абязгаловіў, але завяршыў вайну з разгромленнай дзяржавай, з разбітай і безгаловай арміяй.»<ref>В. Суворов. Очищение: Зачем Сталин обезглавил свою армию? М.: АСТ, 2006, с 19</ref>. На працягу ўсей кнігі ен прыводзіць доказы таго, што падчас рэпрэсій 1930-х гг. загінулі зусім бяздарныя палкаводцы, да якіх ен адносіць наркама Дыбенку, маршалаў [[Міхаіл Тухачэўскі|Тухачэўскага]] і [[Васіль Блюхер|Блюхера]]. На думку аўтара, Сталін знішчаў тых, ваенных, якія не мелі ні стратэгічнага мыслення, ні патрэбнай дысцыплінаванасці, дзеля ўзмацнення баяздольнасці Чырвонай Арміі. === «Самагубства» === У творы «Самагубства» (2000) разглядае пытанне гатоўнасці Германіі да вайны з [[СССР]]. Прыводзіцца шмат доказаў поўнай негатоўнасці: [[Вермахт]] адставаў ад [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]] па тэхнічным забяспячэнні; [[Адольф Гітлер]] ужо быў уцягнуты ў вайну з Брытаніяй і яе саюзнікамі і не мог ваяваць на два фронты, [[Адольф Гітлер]] значна саступаў [[Іосіф Сталін|Сталіну]] ў навыках таленавітага арганізатара і кіраўніка, нямецкія генералы не былі гатовыя спрачацца з [[Адольф Гітлер|Гітлерам]], калі ён памыляўся, армія і разведка былі забюракратызаваны і не маглі эфектыўна дзейнічаць. Таму раптоўны напад на [[СССР]] аўтар лічыць непазбежным крокам, бо Гітлер у пэўнай ступені разумеў планы Сталіна напасці першым, але гэты крок быў самагубствам для Германіі і ў той жа час канцом спадзяванняў [[СССР]] на ўладарства ў якасці сусветнай камуністычнай дзяржавы. === «Цень перамогі» і «Бяру свае словы зваротна» === Кнігі «Цень перамогі» (2002 г.) і «Бяру свае словы зваротна» (2005 г.) прысвечаны асобе [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгія Жукава]], як палкаводца. Ранні Віктар Сувораў лічыў яго адметым стратэгам і пісаў аб гэтым у «Вызваліцелі». У «Цені перамогі» і «Бяру свае словы зваротна» Жукаў апісаны як бяздарны военачальнік, хвалько і жорскі чалавек. В. Сувораў прыводзіць доказы таго, што [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Георгій Жукаў]] не планаваў Сталінградскае наступленне, правеў непатрэбныя аперацыі пад Масквой, Ленінградам і ў Берліне, што значна павялічыла савецкія людскія страты, і прывяло да блакады Ленінграда. === Іншыя кнігі === Сярод іншых кніг В. Суворава — «Разгром», «Святая справа», «Кузькіна маці», дэтэктывы «Кантроль» і «Выбар» і навуковыя творы на англійскай мове «Inside the Soviet Army» (Унутры Савецкай арміі), «Spetsnaz» (Войскі асобага прызначэння) і «Soviet Military Intelligence» (Савецкая ваенная разведка). Таксама В. Сувораў напісаў шмат навуковых і публіцыстычных артыкулаў. Адзін з апошніх — «Сказанне аб Вялікай перамозе і таварышы Сталіне, стаўленніку сусветнага яўрэйства». У гэтым артыкуле аўтар палемізуе з навуковым калектывам выдаўцоў 6-томнай працы «65 год Вялікай перамогі». В. Сувораў піша пра шматлікія гістарычныя, стылістычныя і арфаграфічныя недакладнасці 6-томніка і пра выкладанне ў ім ідэй, якія з’яўляюцца прапагандай нацыянальнай нянавісці і экстрэмізму<ref>В. Суворов. СКАЗ О ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЕ И ТОВАРИЩЕ СТАЛИНЕ, СТАВЛЕННИКЕ МИРОВОГО ЕВРЕЙСТВА http://www.suvorovrezun.com/medved.html</ref>. == Ацэнка творчасці аўтара і яго навуковых канцэпцый == Кнігі Суворава распаўсюджваліся з дапамогай [[самвыдат]]а яшчэ ў час існавання СССР і камуністычнага блоку. Адначасова яны друкаваліся масавымі тыражамі на Захадзе, як у арыгінале, так і ў перакладзе. І на постсавецкай прасторы, і ў краінах Захаду яго кнігі і артыкулы выклікалі значны рэзананс. Некаторыя даследчыкі даюць станоўчую ацэнку творам В. Суворава. «… разважанні аўтара пра вопыт Першай сусветнай, Грамадзянскай і Айчыннай вайны яўна блішчаюць навізной і арыгінальнасцю. Пры жаданні ў іх можна знайсці недасканаласці, агаворкі, але ў цэлым кніга — свайго роду дапаможнік для пачынаючага вывучаць гісторыю войн і ваеннага мастацтва.»<ref>Вилен Люлечник ПЕРВАЯ МИРОВАЯ — ГРАЖДАНСКАЯ И ОТЕЧЕСТВЕННАЯ (РАЗМЫШЛЕНИЯ О НОВОЙ КНИГЕ ВИКТОРА СУВОРОВА «РАЗГРОМ») http://www.suvorovrezun.com/protivnikiisouzniki.html</ref>. Падобныі чынам яго творы характарызуе І. Паўлава<ref>И. В. Павлова ПОИСКИ ПРАВДЫ О КАНУНЕ ВТОРОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ http://www.tapirr.com/texts/history/suvorov/pravda/pavlova.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120418190906/http://tapirr.com/texts/history/suvorov/pravda/pavlova.htm |date=18 красавіка 2012 }}</ref>. Афіцыйная постсавецкая гістарыяграфія, у тым ліку ў Расіі і Беларусі, не падтрымлівае канцэпцыю прэвентыўнага ўдару Германіі па СССР і іншыя гіпотэзы Віктара Суворава. Сярод асноўных апанентаў Суворава ў Расіі — гісторык Д. А. Валкагонаў. Ен і шэраг іншых постсавецкіх гісторыкаў Расіі ў сваіх публікацыях крытыкавалі В. Суворава за недахоп спасылак на архіўныя матэрыялы, ненавуковы стыль выкладання праблемы і тэндэнцыезнасць. Былі напісаны зборы даследванняў, адзінай мэтай якіх было аправяржэнне канцэпцый Суворава<ref>Михаил Мельтюхов — ГЛАВНАЯ ЛОЖЬ ВИКТОРА СУВОРОВА http://forums.vif2.ru/showthread.php?p=1108</ref>. Многія заходняеўрапейскія гісторыкі таксама прытрымліваюцца пункту гледжання савецкай і расійскай гістарычнай навукі на пытанні гатоўнасці СССР да вайны з Германіяй, уплыву сталінскіх рэпрэсій на баяздольнасць Чырвонай Арміі і інш. Таму «нетрадыцыйныя» погляды на гісторыю Другой сусветнай вайны В. Суворава не знаходзяць шырокай падтрымкі ў навуковых колах. З іншага боку, Віктар Сувораў з’яўляецца ганаровым акадэмікам The International Academy of Sciences, Industry & Art (Міжнародная акадэмія дакладных, прыкладных і гуманітарных навук), яго нярэдка запрашаюць на ток-шоу, бяруць інтэрв’ю, што служыць доказам прызнанасці яго як эксперта ў пытаннях ваеннай гісторыі. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.suvorovrezun.com/ сайт Віктара Суворава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110409011103/http://www.suvorovrezun.com/ |date=9 красавіка 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сувораў Віктар}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] 1c14npqkx3w45fkzksvm1u2ap5sc3az Сусветная выстаўка (1893) 0 117193 5149496 5141366 2026-06-01T09:39:59Z Γλωσσολαλιά 164873 5149496 wikitext text/x-wiki [[Выява:Viking, replica of the Gokstad Viking ship, at the Chicago World Fair 1893.jpg|thumb|260px|Нарвежцы аспрэчылі першынство Калумба ў адкрыцці Амерыкі, прыплыўшы у Чыкага на дакладнай копіі [[гокстадскі карабель|гокстадскага дракара]].]] '''[[Сусветная выстаўка]] [[1893]] года''', якая праходзіла ў [[Чыкага]], стала адной з самых маштабных у гісторыі. Быўшы прысвечана 400-годдзю [[адкрыццё Амерыкі|адкрыцця Амерыкі]], яна была нарачона «[[Хрыстафор Калумб|Калумбаўскай]]» (англ. ''World's Columbian Exposition'').<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11369/ |title = Bird's-Eye View of the World's Columbian Exposition, Chicago, 1893 |website = [[World Digital Library]] |date = 1893 |accessdate = 2013-07-17 |archive-date = 26 мая 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150526030205/http://www.wdl.org/en/item/11369/ |url-status = dead }}</ref> У архітэктурным стаўленні гэта быў трыўмф прынцыпаў [[боз-ар]]а ва ўжыванні да амерыканскага горадабудаўніцтва. Выставачны гарадок праектавалі вядучыя архітэктары таго часу — [[Дэніэл Хадсан Бернхэм|Дэніэл Хадсан]] і [[Фрэдэрык Олмстэд]]. Падрыхтоўка да выстаўкі праходзіла адначасова з аднаўленнем горада пасля [[вялікі чыкагскі пажар|вялікага пажара 1871 года]].<ref name="WDL"/> На тэрыторыі ў 600 акраў былі прадстаўлены 200 збудаванняў, [[Канал (гідраграфія)|каналы]] і [[лагуна|лагуны]], людзі і культуры з усяго свету. За 6 месяцаў выстаўку наведалі 27 млн чалавек. Гэта была сур'ёзная заяўка Чыкага на званне лідара сярод гарадоў ЗША, а самой [[ЗША|Амерыкі]] — на сусветнае лідарства. У выстаўке удзельнічала 39 мастакоў з земляў былой [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], у тым ліку гродзенскі мастак [[Марыя Гажыч]]<ref>{{кніга|аўтар = Марыя Грамыка|частка = |загаловак =Беларускі пейзажны жывапіс першай паловы ХХ стагоддзя|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца =Мінск |выдавецтва =«Беларуская навука» |год =2011 |том = |старонкі =147 |старонак =168|серыя = |isbn =978-985-08-1348-0 |тыраж = }}</ref> == Гл. таксама == * [[Японскі сад (Чыкага)]] {{Зноскі}} {{Сусветныя выстаўкі}} [[Катэгорыя:Сусветныя выстаўкі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Чыкага]] [[Катэгорыя:Падзеі 1893 года]] 1ezru1e0hdvc9dyuku7rf50h1g2hola Газпрам 0 119730 5149414 4833186 2026-05-31T23:00:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149414 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = ААТ «Газпрам» | лагатып = | тып = [[Адкрытае акцыянернае таварыства]] | лістынг на біржы = {{ММВБ|GAZP}}, {{РТС|GAZP}} | дэвіз = Нацыянальны здабытак | заснавана = [[1989]] | размяшчэнне = {{сцягафікацыя|Расія}}: [[Масква]] | ключавыя фігуры = [[Аляксей Барысавіч Мілер|Аляксей Мілер]] (старшыня кіравання, намеснік старшыні савета дырэктараў) <br /> [[Віктар Аляксеевіч Зубкоў|Віктар Зубкоў]] (старшыня савета дырэктараў) | галіна = Здабыча, транспартаванне [[прыродны газ|газу]] | прадукцыя = | абарот = {{рост}} 4637,1 млрд руб. (2011 год, [[МСФС]]) | аперацыйны прыбытак = {{рост}} 1656,8 млрд руб. (2011 год, МСФС) | чысты прыбытак = {{рост}} 1342,4 млрд руб (2011 год, МСФС) | колькасць супрацоўнікаў = {{падзенне}} 492,2 тыс. (2023 год) | аўдытар = [[Прайсватэрхаўскуперс|ЗАТ «Прайсватэрхаўскуперс Аўдыт»]] ([[2006]], [[2007]]) | сайт = [http://www.gazprom.ru www.gazprom.ru] }} [[Выява:Gazprom hq.jpg|thumb|Галаўны офіс Газпрама]] '''ААТ «Газпрам»''' — [[Расія|расійская]] газаздабыўная і газаразмеркавальная кампанія, найбуйнейшая кампанія ў [[Расія|Расіі]] ([[Спіс найбуйнейшых кампаній Расіі часопіса «Эксперт»|па даных часопіса «Эксперт»]])<ref name="exp1">[https://web.archive.org/web/20091010232604/http://www.expert.ru/tables/expert/2009/38/document544353 Спіс найбуйнейшых кампаній па рыначным кошце (капіталізацыі) на 1 верасня 2009 года] Эксперт, № 38 (675), 5-11 кастрычніка 2009</ref>, найбуйнейшая газавая кампанія свету, валодае самай працяглай [[Газатранспартная сістэма|газатранспартнай сістэмай]] (больш 160 000 км)<ref>[http://www.vedomosti.ru/politics/news/2010/04/30/1006357 ВЕДОМОСТИ — Пуцін прапанаваў аб’яднаць «Газпрам» і «Нафтагаз Украіны»]</ref>. Лічыцца сусветным лідарам галіны<ref>[https://web.archive.org/web/20070313041930/http://www.iht.com/articles/2005/09/29/business/gazprom.php $13 billion Sibneft deal fulfills Gazprom quest — The New York Times]</ref>. Паводле спісу [[Forbes 2000]] ([[2010]] год), «Газпрам» па выручцы займае 24-е месца сярод сусветных кампаній<ref>[http://www.forbes.com/lists/2010/18/global-2000-10_The-Global-2000_Sales.html The Global 2000 — Forbes.com]</ref>. Паводле рэйтынгу [[Fortune Global 500]], па выніках 2009 года «Газпрам» стаў самай прыбытковай кампаніяй у свеце, апярэдзіўшы амерыканскую [[Exxon Mobil]], заняўшы пры гэтым 50-е месца па агульным аб’ёме выручкі<ref>[http://top.rbc.ru/economics/09/07/2010/433424.shtml Газпрам у 2009 г. стаў самай прыбытковай кампаніяй свету]</ref>. Кампанія займае агульнае 22 месца ў [[Fortune Global 500]]<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/full_list/ |title=Fortune Global 500 |access-date=29 чэрвеня 2012 |archive-date=3 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210503170536/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2009/full_list/ |url-status=dead }}</ref> ([[2009]] год). Поўнае [[фірменнае найменне]] — ''Адкрытае акцыянернае таварыства «Газпрам»''; папярэдняя назва — ''Расійскае акцыянернае таварыства «Газпрам»''. Зарэгістраваныя [[Таварны знак|таварныя знакі]] і [[Знак абслугоўвання|знакі абслугоўвання]] — Газпром (ГАЗПРОМ) і Gazprom (GAZPROM)<ref>[http://www.gazprom.ru/articles/article32721.shtml Зарэгістраваныя таварныя знакі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090122012713/http://gazprom.ru/articles/article32721.shtml |date=22 студзеня 2009 }} ААТ Газпрам.</ref>. [[Штаб-кватэра]] — у [[Масква|Маскве]]. == Даччыныя кампаніі == [[5 чэрвеня]] [[2018]] г. суд у [[Нідэрланды|Нідэрландах]] арыштаваў долі ў галандскіх даччыных кампаніях «Газпрама» па пазове «Нафтагаза Украіны». Арышт накладзены для выканання лютаўскага рашэння Стакгольмскага арбітражу аб спагнанні з расійскай кампаніі больш за 2,5 млрд долараў ЗША кампенсацыі за недапастаўкі «Газпрамам» узгодненых аб’ёмаў газу для транзіту<ref>[http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180609204551/http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& |date=9 чэрвеня 2018 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180609204551/http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& |date=9 чэрвеня 2018 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180609204551/http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& |date=9 чэрвеня 2018 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180609204551/http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& |date=9 чэрвеня 2018 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180609204551/http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& |date=9 чэрвеня 2018 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180609204551/http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& |date=9 чэрвеня 2018 }} Суд арестовал голландские активы Газпрома для выплаты Нафтогазу 2,6 млрд долл. по решению Стокгольмского арбитража {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180609204551/http://www.naftogaz.com/www/3/nakwebru.nsf/0/001788854138938CC22582A30023B109?OpenDocument&year=2018&month=06&nt=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8& |date=9 чэрвеня 2018 }}</ref>. Акружны суд Амстэрдама заблакаваў 100% акцый кампаніі South Stream Transport BV, якая адказвае за будаўніцтва і ўпраўленне «[[Турэцки паток|Турэцкага патока]]». Гэта зроблена ў сувязі з разглядам справы «Газпрома» праз перадачу названых акцый кампаніі «Трансгаз Краснадар»<ref>[https://tass.ru/ekonomika/7046605?utm_source=twitter.com&utm_medium=social&utm_campaign=smm_social_share Директор «Нафтогаза» сообщил о блокировании акций «дочки» «Газпрома» судом Амстердама]</ref>. == Актывы == Няпоўны спіс паводле краін<ref>[http://www.gazprom.ru/f/posts/21/499896/gazprom-emitent-report-1q-2012.pdf Штоквартальная справаздача за I квартал 2012 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924022213/http://www.gazprom.ru/f/posts/21/499896/gazprom-emitent-report-1q-2012.pdf |date=24 верасня 2015 }}</ref> ==== Беларусь ==== * «[[Белгазпрамбанк]]» (49 %) * «[[Белтрансгаз]]» (100 %) * «[[Брэстгазаапарат]]» (51 %) * «Газпрам трансгаз Захад» (100 %) ==== Расія ==== * Даччыннае прадпрыемства АТ «Газпром центрэнергогаз», якое займаецца комплекснымі работамі па тэхнічным абслугоўванні, капітальным рамонце, рэканструкцыі, пуска-наладцы, тэхпераўзбраенні, інжынерным забеспячэнні і суправаджэнні работ на аб’ектах кампрэсарных станцый, газапрамысловых упраўленняў, газаперапрацоўчых заводаў.<ref>https://newizv.ru/news/2022-08-24/dmitriy-doev-obhod-habarovska-pozvolit-otkryt-novyy-vyhod-na-dorozhnuyu-set-kitaya-367529</ref><ref>https://rus.team/people/dmitriy-doev-iz-gruppy-vis-put-ot-ryadovogo-inzhenera-do-effektivnogo-upravlenca</ref><ref>{{Cite web |url=https://hrmonitor.ru/bio/dmitriy-doev-biography.html |title=Архіўная копія |access-date=22 сакавіка 2023 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321121917/https://hrmonitor.ru/bio/dmitriy-doev-biography.html |url-status=dead }}</ref> == Гл. таксама == * [[Паўночна-Еўрапейскі газаправод]] * [[Блакітны паток]] * [[Ямал — Еўропа]] * [[Энергетычная палітыка ЕС]] * [[Расійска-беларускі энергетычны канфлікт (2006)|Расійска-беларускі энергетычны канфлікт, 2006]] * [[Расійска-беларускі энергетычны канфлікт (2010)|Расійска-беларускі энергетычны канфлікт, 2010]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.gazprom.ru Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160112114926/http://www.gazprom.ru/ |date=12 студзеня 2016 }} * Артыкулы (на англійскай) ** [http://www.axisglobe.com/article.asp?article=51 Schroeder — Putin Pact: Germany and Russia Divide Europe Again] ** [http://www.gasandoil.com/goc/company/cnr31095.htm Alexander’s Gas & Oil Connections — Gazprom] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060620154442/http://www.gasandoil.com/goc/company/cnr31095.htm |date=20 чэрвеня 2006 }} ** [http://www.guardian.co.uk/business/story/0,3604,1042838,00.html Guardian.co.uk: Gazprom bond in heavy demand] ** [http://www.businessweek.com/2000/00_47/b3708212.htm Артыкул з Businessweek пра скандалы 1998—2000 года] ** [http://www.oilandgaseurasia.com/articles/p/102/article/959/ Gazprom’s Management Needs to Look at Post-Crisis Market]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Газпрам| ]] [[Катэгорыя:Нафтагазаздабыўныя кампаніі Расіі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Расіі, якія займаюцца вытворчасцю і размеркаваннем газу]] [[Катэгорыя:Холдынгі Расіі]] 2nf2uh17yvsonc379i6nomm4e1o0jrm Гавайская мова 0 120454 5149407 4935894 2026-05-31T22:17:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149407 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыя пра мову| Назва мовы = Гавайская | Назва мовы ў арыгінале = ʻōlelo Hawaiʻi | Краіны ўжывання = [[ЗША]]| Рэгіён = [[Гаваі|Штат Гаваі]] | Афіцыйная мова ў = [[Гаваі|Штат Гаваі]] | Колькасць носьбітаў = 24000 (2010) | Класіфікацыя = Аўстранезійская<br/> &nbsp;Малайска-палінезійская<br/> &nbsp;&nbsp; | Рэгулюецца = — | Код па ISO 639-1 = - | Код па ISO 639-2(B) = haw | Код па ISO 639-2(T) = haw | Код па SIL = - }} '''Гава́йская мова''' (''ʻōlelo Hawaiʻi'') — [[палінезійцы|палінезійская]] мова, [[гавайцы|родная мова гавайцаў]]. Нароўні з [[англійская мова|англійскай]], афіцыйная мова [[Гаваі|Гаваяў]]. == Пісьмовасць == Пісьмовасць складзена пасля 1820 г. на [[лацінскі алфавіт|лацінцы]]. '''Арфаграфія''' {| class="wikitable" |- style="text-align:center;" ! Aa || Ee || Ii || Oo || Uu || Hh || Kk || Ll || Mm || Nn || Pp || Ww || |- style="text-align:center;" | {{IPA|/a/}} || {{IPA|/e/}} || {{IPA|/i/}} || {{IPA|/o/}} || {{IPA|/u/}} || {{IPA|/h/}} || {{IPA|/k~t/}} || {{IPA|/l/}} || {{IPA|/m/}} || {{IPA|/n/}} || {{IPA|/p/}} || {{IPA|/v~w/}} || {{IPA|/ʔ/}} |} == Распаўсюджанасць == На гавайскай мове былі напісаны [[Канстытуцыя]] Гавайскага каралеўства, шэраг [[Кніга|кніг]], перакладзена [[Біблія]]. Цяпер на гавайскай мове выдаецца часопіс, выкарыстоўваецца ў штаце Гаваі на [[радыё]] і [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Выкладаецца ў пачатковых школах. На аснове гавайскай і англійскай моў існуе гаворка ''гавайскі піджын'' (''Hawaiian Pidgin''). == Размоўнік == {| class="wikitable" |- ! Гавайская мова !! Беларуская мова |- | Aloha || Прывітанне, сардэчна запрашаю, да пабачэння |- | Aloha kakahiaka || Добрай раніцы |- | Aloha 'auinalā || Добры дзень |- | Aloha ahiahi || Добры вечар |- | Pō maika’i || Дабранач (развітанне) |- | 'Ae || Так |- |'A’ole || Не |- | 'A’ole maopopo || Не разумею |- | 'O wai kou inoa? || Як тваё імя? |- | 'O Mikalaj ko’u inoa || Мяне завуць Мікалай |- | No Belarusa mai au || Я з Беларусі |- | E kala mai ia’u! || Прабачце |- | Mahalo || Дзякуй |- | He mea iki || Калі ласка |} {{rq|refless|sources|translate}} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.instanthawaii.com/cgi-bin/hawaii?Language Гавайская мова] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120728194234/http://www.instanthawaii.com/cgi-bin/hawaii?Language |date=28 ліпеня 2012 }} * [http://www.alohafriends.com/words.html Папулярныя гавайскія словы і выразы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140113182726/http://www.alohafriends.com/words.html |date=13 студзеня 2014 }} [[Катэгорыя:Культура Гаваяў]] [[Катэгорыя:Мовы ЗША]] [[Катэгорыя:Палінезійскія мовы]] acumebz15x4ry8tzw1ofovswr1ea4oj Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5149322 5148802 2026-05-31T15:50:57Z NirvanaBot 40832 +16 новых 5149322 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Лорэн Мак-Малан|2026-05-31T14:24:02Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ядвіга Тэйшэрская|2026-05-31T14:06:27Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вацлаў Макоўскі|2026-05-31T13:33:43Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ева Гульбінова|2026-05-31T12:53:53Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Апалонія Макоўская|2026-05-31T11:31:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Музы́чны кура́тар|2026-05-31T11:24:21Z|~2026-32362-63}} {{Новы артыкул|Беларускі працэс|2026-05-31T10:38:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Святая Марыя (станцыя метро)|2026-05-31T10:30:04Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ян Кудраўцоў|2026-05-31T10:19:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Якуб Кастылюк|2026-05-31T10:14:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мікалай Іваноў (настаўнік)|2026-05-31T10:10:46Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ханна|2026-05-31T10:03:12Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Яніс Плоніс|2026-05-31T09:04:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вацлаў Леан Макоўскі|2026-05-31T08:52:31Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Ян Шаберт|2026-05-30T22:42:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Валерый Уладзіміравіч Лагошын|2026-05-30T19:05:58Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Стэфан Офенберг|2026-05-30T13:05:53Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вілбэртс Краснайс|2026-05-30T12:56:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Франц Оруб|2026-05-30T12:51:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Клагіш|2026-05-30T10:32:46Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> k41uv75erzp7g7894tbw4q5kvbo6s4c Віталь Віктаравіч Гайдучык 0 122584 5149370 4717916 2026-05-31T18:29:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149370 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Віталь Гайдучык | поўнае імя = Віталь Віктаравіч Гайдучык | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2007—2012| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Брэст]]|133 (0) |2013—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК БАТЭ|БАТЭ (Барысаў)]]|57 (1) |2017| {{Арэнда}} {{Сцяг|Грэцыя||20px}} [[ФК Астэрас Трыпалі|Астэрас (Трыпалі)]]|5 (0) |2018| {{Сцяг|Літва||20px}} [[ФК Судува Марыямпале|Судува (Марыямпале)]]|22 (0) |2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ (Жодзіна)]]|16 (1) |2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Рух Брэст|Рух (Брэст)]]|21 (0) |2021| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Брэст|Дынама (Брэст)]]|14 (0) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2008—2011|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-21|Беларусь (да 21)]]|5 (0) |2011—2012|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Алімпійская зборная Беларусі па футболе|Беларусь (алімпійская)]]|4 (0)}} | медалі = {{турнір|Дзяржаўныя і ведамасныя ўзнагароды}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа}} {{!}}} }} '''Віталь Гайдучык''' (нар. {{ДН|12|7|1989}}, {{МН|Брэст}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[абаронца (футбол)|абаронца]]. == Клубная кар’ера == Выхаванец брэсцкага футбола, з 2007 года выступаў за брэсцкае «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]», дзе стаў адным з асноўных абаронцаў. У лютым 2012 года быў абраны капітанам каманды. У верасні 2012 года падпісаў кантракт з барысаўскім [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], за які пачаў выступаць з сезона 2013<ref>{{cite web|date = 2012-09-05|url = https://football.by/news/37142 |title = Виталий Гайдучик подписал контракт с БАТЭ |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Дэбютаваў у адказным матчы 1/16 фінала [[Ліга Еўропы УЕФА|Лігі Еўропы]] супраць турэцкага «[[ФК Фенербахчэ|Фенербахчэ]]» 21 лютага 2013 года. У далейшым замацаваўся ў цэнтры абароны барысаўчан. У сезоне 2014, аднак, пазбавіўся месца ў аснове і з’яўляўся на полі звычайна ў выпадку траўмы асноўных ігракоў ([[Ягор Філіпенка|Ягора Філіпенкі]] і [[Дзяніс Палякоў|Дзяніса Палякова]]). У сезоне 2015 ужо трывала асеў на лаўцы. Толькі ў кастрычніку, з-за траўм іншых абаронцаў, стаў з’яўляцца ў стартавым складзе, у тым ліку ў двух матчах групавога этапу Лігі чэмпіёнаў супраць «[[ФК Барселона|Барселоны]]». У студзені 2016 года падоўжыў кантракт з барысаўчанамі<ref>{{cite web|date = 2016-01-20|url = https://football.by/news/80541 |title = Гайдучик подписал новый контракт с БАТЭ |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пачатак сезона правёў на лаўцы, толькі ўвосень, у сувязі з траўмамі [[Каспарс Дубра|Каспарса Дубры]] і [[Няманя Мілунавіч|Нямані Мілунавіча]], выхадзіў у стартавым складзе. У студзені 2017 года быў аддадзены ў паўгадавую арэнду грэчаскаму «[[ФК Астэрас Трыпалі|Астэрасу]]»<ref>{{cite web|date = 2017-01-07|url = https://football.by/news/94793 |title = БАТЭ на полгода отдал Гайдучика в аренду "Астерасу" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. За паўгады згуляў за «Астэрас» у пяці матчах чэмпіянату і трох матчах Кубка Грэцыі. У маі 2017 года, па заканчэнні чэмпіянату Грэцыі, вярнуўся з арэнды ў БАТЭ<ref>{{cite web|date = 2017-05-03|url = https://football.by/news/99156 |title = Гайдучик и Сигневич возвращаются в БАТЭ |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Спачатку ў асноўным заставаўся на лаўцы запасных БАТЭ, а са жніўня стаў гуляць у стартавым складзе. У студзені 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў барысаўскі клуб<ref>{{cite web|date = 2018-01-16|url = https://football.by/news/108955 |title = БАТЭ расстался с Гайдучиком |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Некаторы час трэніраваўся з брэсцкім «[[ФК Рух Брэст|Рухам]]», а ў лютым адправіўся на прагляд у казахстанскі клуб «[[ФК Актабэ|Актабэ]]», які скончыўся беспаспяхова<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1060025774.html |title = Гайдучик не подошел «Актобе» |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>. У выніку падпісаў кантракт з чэмпіёнам Літвы — марыямпальскай «[[ФК Судува Марыямпале|Судувай]]»<ref>{{cite web|date = 2018-02-20|url = https://football.by/news/110104 |title = Виталий Гайдучик перебрался в стан чемпиона Литвы |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Стаў адным з асноўных ігракоў каманды, дапамог ёй другі раз запар атрымаць чэмпіёнскі тытул. Па заканчэнні сезона 2018 пакінуў каманду<ref>{{cite web|date = 2018-12-28|url = https://football.by/news/121711 |title = Гайдучик не нужен "Судуве"? |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У студзені 2019 года вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы кантракт з жодзінскім «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»<ref>{{cite web|date = 2019-01-22|url = https://football.by/news/122465 |title = "Торпедо-БелАЗ" заключило контракт с защитником, ставшим в минувшем сезоне чемпионом Литвы |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пачынаў сезон трывалым іграком стартавага складу, аднак у жніўні страціў месца ў аснове, стаў гуляць за дубль, толькі ў лістападзе зноў стаў з’яўляцца ў асноўнай камандзе. У студзені 2020 года пакінуў жодзінскі клуб<ref>{{cite web|date = 2020-01-27|url = https://football.by/news/136066 |title = Гайдучик и Щадин покинули "Торпедо-БелАЗ" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У лютым 2020 года перайшоў у брэсцкі «[[ФК Рух Брэст|Рух]]»<ref>{{cite web|date = 2020-02-21|url = https://football.by/news/136917 |title = Гайдучик перешел в "Рух" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пачынаў сезон 2020 у стартавым складзе каманды, з жніўня стаў радзей з’яўляцца на полі. У студзені 2021 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з «Рухам»<ref>{{cite web|date = 2021-01-08|url = https://football.by/news/147415 |title = "Рух" расстался с Гайдучиком |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У студзені 2021 года стаў трэніравацца з брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]», з якім у лютым падпісаў пагадненне<ref>{{cite web|date = 2021-02-10|url = https://football.by/news/148514 |title = Гайдучик стал игроком бресткого "Динамо" |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Быў трывалым іграком стартавага складу каманды. У ліпені 2021 года пакінуў клуб<ref>{{cite web|date = |url = http://by.tribuna.com/football/1098848692.html |title = Гайдучик и Байдук ушли из брестского «Динамо» из-за нежелания играть в одном команде с теми, кто подписал провластное письмо |website = by.tribuna.com |access-date = |language = ru}}</ref>. Некаторы час заставаўся ў Брэсце, а пасля, завяршыўшы кар’еру, пераехаў у Варшаву<ref>{{cite web |date = 2024-02-29 |url = https://by.tribuna.com/be/blogs/footboll/3095338-eti-futbolisty-sexali-iz-belarusi-odin-smenil-pivo-na-kriptu-d/ |title = Гэтыя футбалісты з’ехалі з Беларусі: адзін змяніў піва на крыпту, іншы прарываецца з Мексікі ў ЗША |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-04-24 |language = be |archive-date = 24 красавіка 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240424072611/https://by.tribuna.com/be/blogs/footboll/3095338-eti-futbolisty-sexali-iz-belarusi-odin-smenil-pivo-na-kriptu-d/ |url-status = dead }}</ref>. == Міжнародная кар’ера == Гуляў за [[Моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую зборную Беларусі]], з ёй выйграў бронзавы медаль [[Моладзевы чэмпіянат Еўропы па футболе 2011|чэмпіяната Еўропы 2011 у Даніі]] (выхадзіў на замену ў адным матчы). Гуляў за [[Алімпійская зборная Беларусі па футболе|алімпійскую зборную Беларусі]], на [[Летнія Алімпійскія гульні 2012|Алімпіядзе ў Лондане]] з’яўляўся рэзервовым іграком. == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]] (5): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|2014]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]]: [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|2015]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} Уладальнік [[Суперкубак Беларусі па футболе|Суперкубка Беларусі]] (3): [[Суперкубак Беларусі па футболе 2013|2013]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2014|2014]], [[Суперкубак Беларусі па футболе 2016|2016]] * {{Сцяг|Літва||20px}} {{Зл}} [[A Ліга Літвы|Чэмпіён Літвы]]: 2018 * {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Моладзевы чэмпіянат Еўропы па футболе|моладзевага чэмпіянату Еўропы]]: [[Моладзевы чэмпіянат Еўропы па футболе 2011|2011 (Данія)]] == Грамадзянская пазіцыя == Пасля жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі<ref>{{cite web|date = 2020-09-12|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=258896 |title = 93 беларускія футбалісты выступілі з асуджэннем гвалту ВІДЭА |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2024-04-24|language = be}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад моладзевай зборнай Беларусі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2011}} {{DEFAULTSORT:Гайдучык Віталь Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Брэст]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК БАТЭ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Астэрас Трыпаліс]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Судува Марыямпале]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Рух Брэст]] aguekkd3kpnojdzzpiym47wo7wbw3oh Віталь Вячаслававіч Сіліцкі 0 131049 5149369 5127017 2026-05-31T18:24:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149369 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Імя = Віталь Сіліцкі | Фота = Vitali Silitski.jpg | Подпіс = Віталь Сіліцкі ў 2008 годзе | Навуковая сфера = [[паліталогія]], [[сацыялогія]] | Месца працы = [[Беларускі інстытут стратэгічных даследванняў]] ([[Вільнюс]]) | Альма-матэр = [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]<br />[[Цэнтральна-Еўрапейскі ўніверсітэт]]<br />[[Ратгерскі ўніверсітэт]] | Навуковы кіраўнік = Роберт Р.Каўфман | Вядомы як = першы дырэктар БІСС, распрацоўшчык канцэпцый прэвентыўнага аўтарытарызма і аўтарытарнага інтэрнацыяналу, палітолаг, сацыёлаг, аналітык }} {{цёзкі2|Сіліцкі}} '''Віта&#769;ль Вячасла&#769;вавіч Сілі&#769;цкі''' ({{ДН|25|12|1972}}, {{МН|Мінск||}}, [[Беларуская ССР]] — {{ДатаСмерці|11|06|2011}}, Мінск, [[Рэспубліка Беларусь]])<ref>[http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1337%3Anone&catid=17%3Aadvert&Itemid=29&lang=be У памяць Віталя Сіліцкага]</ref> — беларускі палітолаг, аналітык, першы дырэктар Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў<ref>{{Cite web |url=http://belinstitute.eu/ |title=Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў |access-date=2 верасня 2012 |archive-date=26 жніўня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120826094946/http://www.belinstitute.eu/ |url-status=dead }}</ref>. Доктар паліталогіі Ратгерскага ўніверсітэта (Нью-Джэрсі, ЗША), распрацоўшчык канцэпцый «прэвентыўнага аўтарытарызму» і «аўтарытарнага інтэрнацыяналу», грамадскі дзеяч і блогер. Памёр у 38 год ад рака. == Біяграфія == Нарадзіўся ў Мінску, маці — выхавацельніца ў дзіцячым садку, бацька і брат — працоўных спецыяльнасцей. У 1989—1994 гг. навучаўся на аддзяленні сацыялогіі філасофска-эканамічнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Атрымаў «чырвоны» дыплом. Тэма дыпломнай працы: «Фарміраванне палітычнай эліты ў Беларусі».<ref name="cv">[http://www.pl.boell.org/alt/download_en/V.Silitski.cv_en.pdf Vitali Silitski. Curriculum Vitae]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref> У 1993—1994 гг. навучаўся ў [[магістратура|магістратуры]] Цэнтральна-Еўрапейскага ўніверсітэта<ref>[http://alumnicareer.ceu.hu/alumni-note/2011-08-18/vitali-silitski Vitali Silitski: CEU Alumni & Careers]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}}</ref> ([[Будапешт]], [[Венгрыя]]). Атрымаў ступень магістра палітычных навук у 1994 г. Тэма магістарскай працы: «Палітычныя аспекты працэсаў прыватызацыі ва Усходняй Еўропе».<ref name="cv" /> У 1994—1999 гг. навучаўся ў дактарантуры Ратгерскага ўніверсітэта (Нью-Джэрсі, ЗША). У 1999 г. абараніў дысертацыю на атрыманне навуковай ступені доктара палітычных навук на тэму «Знешнія абмежаванні і кааліцыі: палітыка эканамічных рэформ у краінах Цэнтральна-Усходняй Еўропы пасля вяртання левых».<ref name="cv" /> Навуковы кіраўнік — Роберт Р. Каўфман.<ref>[http://fas-polisci.rutgers.edu/kaufman/ Robert R. Kaufman]{{ref-en}}</ref> У 1999—2003 гг. — дацэнт [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (ЕГУ) у Мінску. За публічную крытыку палітыкі прэзідэнта [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] зведаў ціск з боку ўладаў і адміністрацыі ЕГУ, у выніку чаго быў змушаны звольніцца.<ref name="cv" /> У ЕГУ распрацаваў і выкладаў курсы: «Палітэканомія палітычнай рэформы ва Усходняй Еўропе і Лацінскай Амерыцы», «Уводзіны ў міжнародную палітэканомію», «Міжнародная палітэканомія індустрыялізацыі ва Усходняй Азіі», «Эканамічная палітыка», «Палітычная эканоміка еўрапейскай інтэграцыі», «Ад таталітарызму да грамадзянскай супольнасці: сацыяльная і палітычная трансфармацыя Цэнтральна-Усходняй Еўропы».<ref name="cv" /> У 2004—2005 гг. стажыраваўся ў межах стыпендыяльнай праграмы Рэйгана-Фасэла<ref>[http://www.ned.org/fellowships/reagan-fascell-democracy-fellows-program Reagan-Fascell Democracy Fellows Program]{{ref-en}}</ref> пры Нацыянальным фондзе падтрымкі дэмакратыі (ЗША). У 2006—2007 гг. быў запрошаным даследчыкам Цэнтра вывучэння дэмакратыі, развіцця і прававой дзяржавы ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]], [[ЗША]].<ref name="cv" /> У якасці незалежнага эксперта браў удзел у даследаваннях няўрадавай арганізацыі [[Freedom House]] (ЗША), супрацоўнічаў з [[Радыё Свабода]] (Radio Free Europe/Radio Liberty) і міжнароднай кансалтынгавай кампаніяй Oxford Analytica.<ref name="cv" /> У 2007—2011 гг. — першы дырэктар Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў,<ref>{{Cite web |url=http://belinstitute.eu/index.php?lang=be |title=Архіўная копія |access-date=2 верасня 2012 |archive-date=10 верасня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910042725/http://www.belinstitute.eu/index.php?lang=be |url-status=dead }}</ref> аналітычнага цэнтра, заснаванага ў кастрычніку 2006 г. групай вядомых грамадскіх дзеячаў і інтэлектуалаў. Інстытут распрацоўвае і прапануе станоўчыя альтэрнатыўныя сцэнарыі палітычнай, эканамічнай і сацыяльнай трансфармацыі краіны, а таксама шукае шляхі падвышэння канкурэнтаздольнасці Беларусі і дабрабыту яе грамадзян.<ref>{{Cite web |url=http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |title=Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў: пра інстытут |access-date=2 верасня 2012 |archive-date=23 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023113147/http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |url-status=dead }}</ref> Ва ўспамінах аб Віталі Сіліцкім сябры і калегі адзначалі, што з ім проста немагчыма было не сябраваць, ён трывала ўваходзіў у жыццё ўсіх, хто з ім сутыкаўся. Віталь Сіліцкі быў таксама ярым заўзятарам футбольнага клуба Ліверпуль. Іншымі цікавымі звесткамі пра сябе падзяліўся сам у публікацыі «25+1 выпадковых фактаў» у сваім фэйсбуку.<ref name="fb25">[https://www.facebook.com/notes/vitali-silitski/251-random-facts-about-me/54999421362 Vitali Silitski. 25+1 random facts about me.]{{ref-en}}</ref>. Калі ў ліпені 2010 г. Віталь даведаўся аб сваёй хваробе — раку ныркі — сябры і калегі падтрымалі яго. Аперацыя па выдаленні ныркі, праведзеная ў Беларусі, не дапамагла, і тады была арганізавана міжнародная кампанія падтрымкі і збору сродкаў на лячэнне. Доўгі час Віталь лячыўся ў Бельгіі, аднак хвароба прагрэсавала, і ён вярнуўся ў Беларусь, дзе правёў апошнія дні з сябрамі і сям’ёй. «Я паміраю. Але зрабіце ўсё, каб жылі тыя ідэі, якімі я жыў», — пакінуў запавет сваім сябрам Віталь Сіліцкі ў адзін са сваіх апошніх дзён.<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=55624 Памёр палітолаг Віталь Сіліцкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141017095107/http://nn.by/index.php?c=ar&i=55624 |date=17 кастрычніка 2014 }}</ref> == Асноўныя канцэпцыі == '''Прэвентыўны (апераджальны) аўтарытарызм''': від аўтарытарызму, пры якім захаванне ўлады ажыццяўляецца праз апераджальныя (прэвентыўныя) удары (у адрозненні ад рэактыўных пры маніпулятыўным аўтарытарызме) супраць патэнцыйных пагрозаў (палітычных апанентаў, непадкантрольных сродкаў масавай інфармацыі, грамадзянскай супольнасці, праваабаронцаў, недзяржаўных арганізацый), а таксама праз парушэнне выбарчага заканадаўства нават пры наяўнасці безумоўных пераваг і магчымасці чэснай перамогі.<ref>Preempting Democracy: The Case of Belarus, Journal of Democracy Volume 16, Number 4, October 2005 pp. 83-97.</ref> '''Аўтарытарны інтэрнацыянал''': сумесныя высілкі аўтарытарных рэжымаў па барацьбе з распаўсюдам дэмакратычнага «вірусу» і іх здольнасць да арганізаванасці на міжнародным узроўні і стварэння чагосьці кшталту самаабароны. Гэта апярэджванне на міжнародным узроўні і здольнасць аўтарытарных кіраўнікоў вучыцца на памылках сваіх калегаў і рабіць высновы з поспехаў пабудовы дэмакратыі ў іншых краінах. Гэта працэс, люстэркавы працэсу «віруснага» распаўсюду дэмакратыі ў міжнародным вымярэнні.<ref name="cddrl">[http://iis-db.stanford.edu/pubs/21152/Silitski_No_66.pdf Vitali Silitski. Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus). CDDRL working papers, 2006.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070610223430/http://iis-db.stanford.edu/pubs/21152/Silitski_No_66.pdf |date=10 чэрвеня 2007 }}{{ref-en}}</ref> Прэвентыўны аўтарытарызм (у тым ліку і на прыкладзе Беларусі) і яго развіццё да аўтарытарнага інтэрнацыяналу апісаныя ў працы Віталя Сіліцкага «Вірус стрыманы: прэвентыўны аўтарытарызм на постсавецкай прасторы (прыклад Беларусі)» (арыгінал анг. Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus)<ref name="cddrl" />, 2006, для Цэнтра вывучэння дэмакратыі, развіцця і прававой дзяржавы ў Стэнфардскім універсітэце (англ. Center on Democracy, Development, and The Rule of Law). '''Тэрыторыя свабоды''': незалежная прастора, арганізацыя жыцця людзей, не згодных з дзеючым рэжымам, але аб’яднаных агульнымі цікаўнасцямі і заняткамі; паралельнае грамадства, выдаткі існавання ў якім кампенсуюцца высокім узроўнем узаемадапамогі і каардынацыі, што дае шанц дысідэнцкаму руху перарасці ў будучыні ў рэальную палітычную сілу.<ref>[http://arche.bymedia.net/2006-7/silicki706.htm Віталь Сіліцкі. Памятаць, што дыктатуры руйнуюцца // ARCHE 2006, № 7-8.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120203185421/http://arche.bymedia.net/2006-7/silicki706.htm |date=3 лютага 2012 }}</ref> '''Адкладзеная свабода''': выданне аднаго з найбольш істотных тэкстаў Віталя Сіліцкага, у якім на аснове параўнальнага аналізу апісваюцца працэсы зараджэння і фарміравання персаналісцкіх рэжымаў у Сербіі і Беларусі. Роджар Патоцкі, старшы дырэктар Еўразійскай праграмы Нацыянальнага фонду падтрымкі дэмакратыі, ЗША сфармуляваў шэраг тэзаў, якія лейтматывам праходзілі праз асноўныя тэксты Віталя Сіліцкага: * Працаваць у краіне, а не за яе межамі (Inside and Not Outside): Сіліцкі выступаў у падтрымку арганізацый, якія працуюць у Беларусі, і супраць стварэння «дыяспары на Захадзе». * Аб’яднаная апазіцыя (Unified Opposition): Віталь заўсёды выступаў супраць таго, каб дазваляць прыватным амбіцыям палітыкаў раз’ядноўваць апазіцыю, сцвярджаў, што моцная апазіцыя — гэта аб’яднаная апазіцыя. * Палітычныя НДА (Political NGOs): Сіліцкі быў упэўнены, што недзяржаўныя арганізацыі павінны ўдзельнічаць у палітыцы, каб падтрымліваць і натхняць людзей. * Уключанасць (Be Engaged): Віталь верыў у абмеркаванне, размову з Расіяй і Захадам. Патоцкі падкрэсліў важнасць міжнароднага дыялогу для Беларусі сёння. * Глыбокі скептыцызм у адносінах да Расіі (Profound Skepticism of Russia): «Віталь зноў і зноў пісаў аб адмоўным уплыве Расіі ў тым, што тычыцца дэмакратычных каштоўнасцей». Роджар Патоцкі ўдакладніў: Віталь не верыў, што станоўчыя дэмакратычныя змены могуць прыйсці ў Беларусь з Расіі. * Развіццё дэмакратыі як годны ўчынак (Democracy Promotion as a Noble Act): Віталь разглядаў прасоўванне дэмакратыі не як дыверсію, але як жаданы, годны чын.<ref>[http://nn.by/index.php?c=ar&i=75635&lang=en R. Potocki. Decalogue for a Democratic Activist.]{{ref-en}}</ref> == Ацэнка прафесійнай дзейнасці калегамі == Па меркаванні дацэнта паліталогіі ўніверсітэта [[Таронта]] Лукана Уэя, Віталь Сіліцкі быў сярод першых, хто ўключыў аўтарытарныя рэжымы ў міжнародны кантэкст. Многія навукоўцы ў 1990-х гг. і напачатку 2000-х пісалі пра распаўсюджанне дэмакратыі, а Сіліцкі распачаў дыскусію аб супрацьлеглым працэсе. У пэўным сэнсе ён сфармуляваў новую праблематыку ў сферы распаўсюду аўтарытарызму. Сярод іншага, Віталь акрэсліў канцэпцыю «прэвентыўнага аўтарытарызму» — па сутнасці, гэта імкненне рэагаваць на кожны выклік звонку ўзмацненнем каардынацыі дзеянняў паміж недэмакратычнымі дзяржавамі.<ref>Andrew Kuchins, Cory Welt, Mitchell Orenstein, Lucan Way, Rodger Potocki, «Vitali Silitski (1972—2011)», Journal of Democracy Volume 23, Number 1, January 2012 pp. 188—189.</ref> Крысці Фрыланд, рэдактарка выдання Томсан Рэйтэрс Дыджытал (анг. Thomson Reuters Digital), належыць да кола экспертаў, якія рэгулярна спасылаліся на працы Віталя Сіліцкага. Адна з апошніх яе спасылак — на канцэпцыю аўтарытарнага інтэрнацыяналу ў сваім аналізе для Рэйтэрс падзей у Егіпце і Тунісе, пад назвай «Аўтарытарны інтэрнацыянал займае абарону» (арыгінал анг. The Authoritarian International goes on the defensive), 4 лютага 2011 г.<ref>[http://blogs.reuters.com/chrystia-freeland/2011/02/04/the-authoritarian-international-goes-on-the-defensive/ Chrystia Freeland. The authoritarian international goes on the defensive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120819052026/http://blogs.reuters.com/chrystia-freeland/2011/02/04/the-authoritarian-international-goes-on-the-defensive/ |date=19 жніўня 2012 }}{{ref-en}}</ref> На думку Паўла Данейкі, дырэктара Беларускага эканамічнага даследча-адукацыйнага цэнтра<ref>[http://www.beroc.by/ Белорусский экономический исследовательско-образовательный центр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120918210823/http://www.beroc.by/ |date=18 верасня 2012 }}</ref>, Віталь Сіліцкі прадэманстраваў высокі ўзровень акадэмічнай аналітыкі. Да яго аналітыка ў Беларусі існавала альбо як эсэістыка, альбо мела ідэалагічную сутнасць. Віталь прыцягнуў і з’яднаў вакол сябе новае кола экспертаў. Гэтыя спецыялісты зараз маюць разуменне і здольнасці прадстаўляць свае даследаванні на міжнародным узроўні.<ref name="belheadlines">[http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf Belarus Headlines. Памяці Віталя Сіліцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121008015743/http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf |date=8 кастрычніка 2012 }}</ref> Штэфан Малерыус, Фонд [[Конрад Адэнаўэр|Конрада Адэнаўэра]], [[Германія]] (арыгінал ням. Konrad Adenauer Stiftung), засмучаны, што побач з Віталём не апынулася чалавека, здольнага распрацаваць на аснове яго даследаванняў план палітычных дзеянняў. Малерыус адзначае, што, з’яўляючыся аналітыкам і вучоным, Сіліцкі кансультаваў і даваў парады, калі яго пыталі, але ён не быў паліттэхнолагам і не жадаў ім станавіцца.<ref name="belheadlinesIX">[http://democraticbelarus.eu/files/bulletins/new/BelarusHeadlinesIX.pdf Belarus Headlines ІХ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121008040725/http://democraticbelarus.eu/files/bulletins/new/BelarusHeadlinesIX.pdf |date=8 кастрычніка 2012 }}</ref> Аб Віталі Сіліцкім таксама ўзгадвалі ў студзеньскім нумары «[[:en:Journal of Democracy|Journal of Democracy]]» (2012), дзе ён быў названы «лепшым палітолагам свайго пакалення, які толькі мог з’явіцца на постсавецкай прасторы». Таксама ў маі 2012 г. падчас святкавання дзесяцігоддзя праграмы Рэйгана-Фасэла, аб Віталі Сіліцкім узгадвалі як аб «пладавітым аўтары і вядучым грамадскім актывісце».<ref name="ned-legacy">[http://www.ned.org/for-reporters/advancing-the-legacy-of-vitali-silitski Advancing the Legacy of Vitali Silitski | National Endowment for Democracy] {{Архівавана|url=http://webarchive.loc.gov/all/20130704165837/http://www.ned.org/for%2Dreporters/advancing%2Dthe%2Dlegacy%2Dof%2Dvitali%2Dsilitski |date=4 ліпеня 2013 }}{{ref-en}}</ref> == Грамадская дзейнасць == Віталь Сіліцкі жадаў бачыць яе дэмакратычнай і еўрапейскай краінай, дзе паважаюцца беларуская мова і нацыянальная культура.<ref>[http://budzma.info/projects/byc-byelarusam/byc-byelarusam-vital-silicki.html Быць беларусам: Віталь Сіліцкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141018075038/http://budzma.info/projects/byc-byelarusam/byc-byelarusam-vital-silicki.html |date=18 кастрычніка 2014 }}</ref> Віталь як шараговы грамадзянін прымаў удзел у мітынгах і шэсцях апазіцыі, у тым ліку і ў пратэстах супраць фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў у снежні 2010 г.]] Віталь пайшоў на плошчу, калі быў ужо хворы<ref>[http://www.novychas.org/facts/бог-пацалаваў-яго Бог пацалаваў яго…]{{Недаступная спасылка}}{{ref-be}}</ref>, і брутальны разгон мірных дэманстрантаў аказаў гнятлівы ўплыў на яго стан. Пазней ён удзельнічаў у акцыях салідарнасці з затрыманымі і палітзняволенымі. У 1992 г. Віталь Сіліцкі, тады яшчэ студэнт, далучыўся да [[Аб’яднаная дэмакратычная партыя Беларусі|Аб’яднанай дэмакратычнай партыі Беларусі]] (пазней [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]]), займаўся яе моладзевай арганізацыяй. І хоць доўгі час не браў актыўнага ўдзелу ў жыцці партыі, афіцыйна выйшаў адтуль толькі ў 2010 г., у знак нязгоды з паводзінамі [[Яраслаў Чэслававіч Раманчук|Яраслава Раманчука]], партыйнага кандыдата ў прэзідэнты на выбарах 2010 г., пасля разгону мірных дэманстрантаў і арышту кандыдатаў у прэзідэнты.<ref>[http://old.euroradio.fm/by/1434/news/58477/ Віталь Сіліцкі выходзіць з АГП.]{{Недаступная спасылка}}</ref> Віталь Сіліцкі быў вядомым і ў беларускай благасферы як карыстальнік [[Жывы журнал|Жывога журнала]] nescerka. Але ўласнаручна выдаліў свой акаўнт, нягледзячы на папулярнасць і больш за 500 падпісчыкаў. У хуткім часе ён вярнуўся ў жывы журнал пад сваім імем, што, па яго прызнанні, «накладае пэўную адказнасць за базар», папярэдзіўшы, што «хуліганства і тролінга феміністак» ад яго больш не дачакаюцца<ref>[http://vitalsilitski.livejournal.com/ Жывы журнал Віталя Сіліцкага.]{{ref-be}}</ref>. Аднак у ЖЖ vitalsilitski з’явілася толькі тры запісы і Віталь Сіліцкі перайшоў у [[Facebook]], дзе яго профіль пераўтварыўся ў своеасаблівую дошку памяці.<ref>[https://www.facebook.com/silitski Профіль Віталя Сіліцкага ў сацыяльнай сетцы Facebook.]</ref> == Прэміі == У маі 1991 г. стаў пераможцам усесаюзнай алімпіяды юных сацыёлагаў, якая праходзіла ў [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|Маскоўскім дзяржаўным універсітэце імя Ламаносава]] (г. [[Масква]], [[Расія]]). Тэма даклада: «Токвіль і дэмакратычныя змены ва Усходняй Еўропе».<ref name="cv" /> У 1999 г. атрымаў<ref name="fb25" /> прэмію імя [[Маргарэт Тэтчэр]] ад [[:en:European Young Conservatives|Маладых еўрапейскіх кансерватараў]] {{ref-en}}. == Памяць == У 2011 г. у Цэнтральна-Еўрапейскім універсітэце (г. Будапешт, Венгрыя), дзе Віталь Сіліцкі атрымаў ступень магістра, была заснавана стыпендыя яго імя для беларускіх студэнтаў гэтага ўніверсітэта. Кандыдаты павінны прадэманстраваць поспехі ў навучанні, удзел у грамадскай дзейнасці і патрэбу ў дадатковай фінансавай падтрымцы. Заснавальнікі стыпендыі лічаць, што памяць аб Віталі Сіліцкім стане прыкладам для будучых пакаленняў беларускіх спецыялістаў.<ref>[http://alumnicareer.ceu.hu/vitali-silitski-scholarship Vitali Silitski Supplementary Annual Scholarship at CEU ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130622050657/http://alumnicareer.ceu.hu/vitali-silitski-scholarship |date=22 чэрвеня 2013 }}{{ref-en}}</ref> Таксама ў 2011 г. Інстытутам еўрапейскіх даследванняў і міжнародных адносін (анг. The Institute of European Studies and International Relations (IESIR, Slovakia)) і Беларускім інстытутам стратэгічных даследаванняў, пры падтрымцы [[:en:Slovak Agency for International Development Cooperation|Славацкай агенцыі па кааперацыі міжнароднага развіцця]]{{ref-en}} (анг. Slovak Agency for International Development Cooperation (Slovak Aid)) была заснавана стыпендыяльная праграма імя Віталя Сіліцкага для беларускіх студэнтаў на 5-6-месячнае навучанне ў Славакіі.<ref>[http://www.belinstitute.eu/images/doc-pdf/VSilitski-Fellowship-Sl.pdf/ Vitali Silitski Fellowship ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220106200059/http://www.belinstitute.eu/images/doc-pdf/VSilitski-Fellowship-Sl.pdf/ |date=6 студзеня 2022 }} {{ref-en}}</ref> 8 верасня 2011 г. у Вашынгтоне Нацыянальным фондам у падтрымку дэмакратыі (ЗША), Цэнтрам стратэгічных і міжнародных даследаванняў (анг. Center for Strategic and International Studies) і PONARS Eurasia была арганізавана экспертная панэль «Палітычная будучыня Беларусі», прысвечаная памяці Віталя Сіліцкага.<ref name="ned-legacy" /> 29 лютага 2012 г. адбылася прэзентацыя пасмяротна выдадзенай кнігі Віталя Сіліцкага «Адкладзеная свабода» (кніжная серыя «Бібліятэка „Беларускі калегіюм“»). У гадавіну смерці Віталя Сіліцкага, 11 чэрвеня 2012 г., прайшоў вечар памяці з удзелам сяброў, калег, родных, прадстаўнікоў дыпламатычнага корпусу. Памяці Віталя Сіліцкага быў прысвечаны першы беларускамоўны выпуск англамоўнага штомесячніка Belarus Headlines.<ref name="belheadlines" /> 18 чэрвеня 2012 г. у Фондзе Карнегі, што ў Вашынгтоне (ЗША), адбыўся круглы стол «Беларусь: стабільная нестабільнасць?», прысвечаны памяці Віталя Сіліцкага.<ref>[http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1340%3A2012-07-14-19-04-37&catid=12%3Aroundtables&Itemid=29&lang=ru Беларусь: стабильная нестабильность?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120814101542/http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1340%3A2012-07-14-19-04-37&catid=12%3Aroundtables&Itemid=29&lang=ru |date=14 жніўня 2012 }} {{ref-ru}}</ref> У маі 2012 г., напярэдадні гадавіны смерці Віталя Сіліцкага, быў утвораны Камітэт па ўшанаванні яго памяці. Туды ўвайшлі вядомыя грамадскія і навуковыя дзеячы, якія добра ведалі Віталя.<ref>[http://naviny.by/rubrics/society/2012/06/06/ic_news_116_394585/ Cоздан комитет по увековечению памяти первого директора BISS Виталия Силицкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120614190931/http://naviny.by/rubrics/society/2012/06/06/ic_news_116_394585/ |date=14 чэрвеня 2012 }} {{ref-ru}}</ref> Камітэт памяці Віталя Сіліцкага будзе займацца арганізацыяй мерапрыемстваў памяці, падрыхтоўкай да выдання кніг Сіліцкага, заснаваннем фонда і прэміі яго імя, арганізацыяй стыпендыальнай праграмы і г.д. == Працы == === Кнігі === Аўтар кнігі «[http://vitalisilitski.org/sites/default/files/Silitski-Adkladzenaja_svaboda.pdf Адкладзеная свабода: посткамуністычны аўтарытарызм у Сербіі і Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141018073438/http://vitalisilitski.org/sites/default/files/Silitski-Adkladzenaja_svaboda.pdf |date=18 кастрычніка 2014 }}», апублікавана ў часопісе «ARCHE» ў 2002 г.,<ref>[http://arche.bymedia.net/2003-5/sili503.html Адкладзеная свабода: Посткамуністычны аўтарытарызм у Сербіі і Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120416100647/http://arche.bymedia.net/2003-5/sili503.html |date=16 красавіка 2012 }}</ref> выдадзена пасмяротна ў 2012 г.).<ref>{{Cite web |url=http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1168:2012-02-24-12-37-04&catid=15:presentations&Itemid=29&lang=be |title=Прэзентацыя кніг В.Сіліцкага і А.Анціпенка |access-date=3 верасня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304220853/http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1168:2012-02-24-12-37-04&catid=15:presentations&Itemid=29&lang=be |url-status=dead }}</ref> Суаўтар другога выдання «Гістарычнага слоўніка Беларусі», разам з [[Янка Запруднік|Янам Запруднікам]] (Vitali Silitski and Jan Zaprudnik, Historical Dictionary of Belarus (Historical Dictionaries of Europe), 2007, ISBN 0810858126).<ref>[http://www.amazon.com/Historical-Dictionary-Belarus-Dictionaries-Europe/dp/0810858126 Amazon.com: Historical Dictionary of Belarus (Historical Dictionaries of Europe)]{{ref-en}}</ref> У 2015 выйшла кніга «Доўгая дарога ад тыраніі: посткамуністычны аўтарытарызм і барацьба за дэмакратыю ў Сербіі і Беларусі» — зборнік прац Віталя Сіліцкага ў перакладах з англійскай пад рэдакцыяй Алеся Лагвінца. Значная частка надрукаванага накладу была знішчана пры няясных абставінах.<ref>http://belisrael.info/?p=5661</ref> === Кнігі пад рэдакцыяй Віталя Сіліцкага === * [http://www.research.by/webroot/delivery/files/challenges2011r.pdf Беларусь: вызовы социально-экономического развития] / Под ред. В.Силицкого. — СПб.: Невский простор, 2011. — 192 с. (на рускай мове) * [http://www.actngo.info/files/BISS-booksc.pdf Социальные контракты в современной Беларуси]{{Недаступная спасылка}} / Под ред. К.Гайдука, Е.Раковой и В.Силицкого. — СПб.: Невский простор, 2009. — 224 с. (на рускай мове) * Беларуская палітычная сцэна і прэзідэнцкія выбары 2006 года / Пад рэд. В.Булгакава і В.Сіліцкага. — Інстытут Беларусістыкі, 2006. === Главы ў кнігах === * Шэраг главаў // [http://www.arche.by/by/page/print/10913 Палітычная гісторыя незалежнай Беларусі (да 2006)]{{Недаступная спасылка}} / Вільня: Беларускае гістарычнае таварыства; Беласток, Інстытут беларусістыкі. Вільня, 2012. * Беларусь в международном контексте // [http://www.kas.de/wf/doc/kas_4804-1442-21-30.pdf?111117101055 Беларусь и Европейский Союз: от изоляции к сотрудничеству] {{ref-ru}} / Ханц-Георг Вик, Штэфан Малериус. — Вильнюс: Фонд Конрада Аденауэра, 2011. * Дилеммы выбора // [http://arche.bymedia.net/2007-knihi/silicki_bnenr_ru.htm Беларусь: ни Европа, ни Россия. Мнения белорусских элит] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111105093247/http://arche.bymedia.net/2007-knihi/silicki_bnenr_ru.htm |date=5 лістапада 2011 }} {{ref-ru}} / Валерий Булгаков. — Варшава, 2006. * Расклад і тэндэнцыі пасьля выбараў і рэфэрэндуму 2004 г. // [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=3390 Найноўшая гісторыя беларускага парлямэнтарызму] / Валер Булгакаў. — Беласток, 2005. * Беларусь: анатомія прэвэнтыўнага аўтарытарызму // Геапалітычнае месца Беларусі ў Эўропе і сьвеце / Валер Булгакаў. — Варшава: Вышэйшая школа гандлю і права, 2006. — С. 47-81. — 242 с. ISBN 978-83-60694-01-5. * Дыягназ беларускай эканомікі; Матывацыя эканамічных рэформаў у Беларусі; Пэрспэктывы эўрапейскай інтэграцыі Беларусі // [http://kamunikat.fontel.net/pdf/knihi/reformy/by.pdf Беларусь: сцэнары рэформаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141016114011/http://kamunikat.fontel.net/pdf/knihi/reformy/by.pdf |date=16 кастрычніка 2014 }} / Алесь Анціпенка, Валер Булгакаў. — Варшава: Фонд імя Сцяпана Батуры, 2003. * Рэжым Лукашэнкі паміж дзьвюма выбарчымі кампаніямі: вонкавыя і ўнутраныя фактары (дэ)легітымізацыі; Крызыс апазіцыі пасьля прэзыдэнцкіх выбараў 2001 году; Зьмяненьне палітычнага раскладу пасьля мясцовых выбараў і пэрспэктывы наступных выбарчых кампаній // [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=1977&lang=PL Мясцовыя выбары ў найноўшай палітычнай гісторыі Беларусі] / Валер Булгакаў. — Менск: Аналітычны Грудок, 2003. * Эканамічная палітыка Лукашэнкі // Беларуска-расейская інтэграцыя. Аналітычныя артыкулы / Валер Булгакаў. — Менск: Энцыклапедыкс, 2002. * Belarus // Nations in Transit 2007—2011: Democratization from Central Europe to Eurasia / {{нп3|Rowman & Littlefield|Rowman & Littlefield|pl|Rowman & Littlefield}} Publishers, Inc. (Freedom House publication), 2007—2011. (на англійскай мове) * Belarus (with Balazs Jarabik) // [http://www.fride.org/descarga/librofride.pdf Is the European Union Supporting Democracy in its Neighbourhood?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100621180550/http://fride.org/descarga/librofride.pdf |date=21 чэрвеня 2010 }}{{ref-en}} / Richard Youngs. — FRIDE in association with the European Council on Foreign Relations (2008) * Belarus and Russia: Comradeship-in-arms in Preempting Democracy // [http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/pub781.pdf Political Trends in the New Eastern Europe: Ukraine and Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120916210619/http://www.strategicstudiesinstitute.army.mil/pdffiles/PUB781.pdf |date=16 верасня 2012 }}{{ref-en}} / Vitali Silitski and Arkady Moshes. — Strategic Studies Institute U.S. Army War Co (2007). * Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus) // Waves and Troughs of Post-Communist Transitions / Michael McFaul and Kathryn Stoner-Weiss, eds.- Johns Hopkins University Press, 2007. (на англ.) * Different Authoritarianisms, Different Patterns of Change // Civil society and Electoral Change in Central and Eastern Europe / Bratislava: German Marshall Fund, 2006. (на англійскай мове) * Signs of Hope Rather Than Electoral Revolution // Prospects for Democracy in Belarus / Pavol Deves, [[Дэвід Роджэр Марплз|David Marples]], and Joergg Forbig — German Marshall Fund, 2006. (на англійскай мове) * Internal Developments in Belarus // Changing Belarus. Chaillot Paper / Don Lynch. — Paris: Institute for Security Studies, 2005. (на англійскай мове) * Belarusian Economy: Diagnosis and Motivation for Reform; Perspectives of European Integration for Belarus // [http://www.batory.org.pl/doc/pogon_ang.pdf Belarus: Catching Up with Europe]{{ref-en}} / Warsaw: The Bathory Foundation, 2004. === Артыкулы === * [http://www.belinstitute.eu/images/doc-pdf/Vitali%20Silicki%202009-by.pdf Грамадскі сектар у Беларусі — паўсядзённае жыццё і арганізацыйныя працэсы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141018064139/http://www.belinstitute.eu/images/doc-pdf/Vitali%20Silicki%202009-by.pdf |date=18 кастрычніка 2014 }}, 2009 г., апублікавана ў 2012 г. * [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=22785 Балючае вяртанне ў рэальнасць] // Наша Ніва — 2009. * [http://www.journalofdemocracy.org/article/debating-color-revolutions-what-are-we-trying-explain Debating the Color Revolutions: What Are We Trying to Explain?]{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 20, no. 1, 2009. * [http://www.journalofdemocracy.org/article/reading-russia-tools-autocracy Reading Russia: Tools of Autocracy]{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 20, no. 2, 2009. * [http://www.iss.europa.eu/uploads/media/cp119.pdf Belarus — a country in transition? The State, elections, and opposition] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091126203315/http://www.iss.europa.eu/uploads/media/cp119.pdf |date=26 лістапада 2009 }}{{ref-en}} // Back from the cold? The EU and Belarus in 2009 / Chaillot Paper. no. 119, 2009. * [http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski Belarus: Learning from Defeat] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304000716/http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 17, no. 4, 2006. * [http://cddrl.stanford.edu/publications/contagion_deterred_preemptive_authoritarianism_in_the_former_soviet_union_the_case_of_belarus/ Contagion Deterred: Preemptive Authoritarianism in the Former Soviet Union (the Case of Belarus)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100703225409/http://cddrl.stanford.edu/publications/contagion_deterred_preemptive_authoritarianism_in_the_former_soviet_union_the_case_of_belarus/ |date=3 ліпеня 2010 }}{{ref-en}} // Center on Democracy, Development, and the Rule of Law, Working Paper, 2006 * [https://archive.today/20121214173328/hir.harvard.edu/article-authors/vitali-silitski-0 Still Soviet? Why Dictatorship Persists in Belarus]{{ref-en}} // Harvard International Review, Vol. 29, no. 1, 2006 * [http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski Preempting Democracy: The Case of Belarus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304000716/http://www.journalofdemocracy.org/authoreditor/vitali-silitski |date=4 сакавіка 2016 }}{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 16, no. 4, 2005. * [http://muse.jhu.edu/journals/jod/summary/v016/16.3silitski.html The Quintessential Dissident]{{ref-en}} // Journal of Democracy, vol. 16, no. 3, 2005. * [http://www.foreignpolicy.com/articles/2005/11/09/color_blind_in_belarus Color Blind in Belarus]{{ref-en}} // Foreign Policy, 2005. * [http://www.democratictransitions.net/articles/2005/age-post-soviet-electoral-revolutions-over Is the Wave of Post-Soviet Electoral Revolutions Over?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111113111702/http://www.democratictransitions.net/articles/2005/age-post-soviet-electoral-revolutions-over |date=13 лістапада 2011 }}{{ref-en}} // Democracy at Large, September 2005. * The Deadlock of Brotherhood: Politics of Russia-Belarus Integration // Ab Imperio, no. 3, 2002. (на англ.) * [http://arche.by/by/page/search/?q=%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96 Усе артыкулы Віталя Сіліцкага]{{Недаступная спасылка}} у часопісе [[ARCHE Пачатак]] {{ref-be}} * [http://nmnby.eu/authors/91.html Усе артыкулы Віталя Сіліцкага] на партале «[[Наше мнение]]» === Супраца са сродкамі масавай інфармацыі === Сталы аўтар часопіса [[ARCHE Пачатак, 1998|«ARCHE»]]<ref>[http://arche.by/by/page/search/?q=%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96 Артыкулы Віталя Сіліцкага ў часопісе «ARCHE»]{{Недаступная спасылка}}</ref> і газеты [[Наша ніва (1991)|«Наша ніва»]], партала «{{нп3|Наше мнение|Наше мнение|ru|Наше мнение}}»<ref>[http://nmnby.eu/authors/91.html Артыкулы Віталя Сіліцкага на партале «Наше Мнение»]</ref>, эксперт беларускай службы [[Радыё Свабодная Еўропа|Радыё Свабода]] і інш. Меў больш за 100 публікацый у выданнях Беларусі, ЗША, краін [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], Расіі. Спецыялізаваўся ў пытаннях палітыкі эканамічных рэформ, дэмакратызацыі на [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]], электаральных рэвалюцыях і прэвентыўным аўтарытарызме, палітыкі Еўрапейскага Саюза на постсавецкай прасторы, адносінах Беларусі з Расіяй і ЕС.<ref>{{Cite web |url=http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |title=Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў: пра нас |access-date=3 верасня 2012 |archive-date=23 кастрычніка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023113147/http://belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=4&Itemid=33&lang=be |url-status=dead }}</ref> === Спасылкі === * [http://www.belinstitute.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1337%3Anone&catid=17%3Aadvert&Itemid=29&lang=be Раздзел, прысвечаны Віталю Сіліцкаму і яго памяці, на сайце Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў] * [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/journal_of_democracy/v023/23.1.kuchins.html Andrew Kuchins, Cory Welt, Mitchell Orenstein, Lucan Way, Rodger Potocki. ''Vitali Silitski (1972—2011)'', Journal for Democracy, Volume 23, Number 1, January 2012]{{ref-en}} * [http://www.svaboda.org/content/transcript/24232093.html Вянок памяці: Віталь Сіліцкі, Беларуская служба Радыё Свабода, 11 июня 2011] * [http://www.pyx.by/bel/naviny/ruh/838/ Памяці Віталя Сіліцкага, Рух «За Свабоду»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110817071822/http://pyx.by/bel/naviny/ruh/838 |date=17 жніўня 2011 }} * [http://www.demdigest.net/blog/2011/06/democrats-mourn-vitali-silitski-analyst-activist-and-the-voice-of-independent-belarus/ Democrats mourn Vitali Silitski, analyst, activist and ‘the voice of independent Belarus’, Democracy Digest, June 13, 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110623124544/http://www.demdigest.net/blog/2011/06/democrats-mourn-vitali-silitski-analyst-activist-and-the-voice-of-independent-belarus/ |date=23 чэрвеня 2011 }}{{ref-en}} * [http://democraticbelarus.eu/news/memoriam-vitali-silitski In Memoriam: Vitali Silitski, Office for Democratic Belarus] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130106143622/http://democraticbelarus.eu/news/memoriam-vitali-silitski |date=6 студзеня 2013 }}{{ref-en}} * [http://pasos.org/3852/in-memorium-vitali-silitski/ In memorium: Vitali Silitski, PASOS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120826111600/http://pasos.org/3852/in-memorium-vitali-silitski/ |date=26 жніўня 2012 }}{{ref-en}} * [http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf Спецыяльны беларускі выпуск англамоўнага выдання Belarus Headlines, прысвечаны Віталю Сіліцкаму і яго спадчыне, чэрвень 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121008015743/http://democraticbelarus.eu/files/belbulletins/BelarusHeadlinesSpecI.pdf |date=8 кастрычніка 2012 }} * [http://www.ned.org/events/belarus%E2%80%99-political-prospects-a-panel-discussion-with-tribute-to-vitali-silitsky/tribute-to-vi Sally Blair, Tribute to Vitali Silitsky, National Endowment for Democracy, Sep. 8, 2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121015095721/http://www.ned.org/events/belarus%E2%80%99-political-prospects-a-panel-discussion-with-tribute-to-vitali-silitsky/tribute-to-vi |date=15 кастрычніка 2012 }}{{ref-en}} * [http://euroradio.fm/ru/report/silitskii-rol-analitika-seichas-ochevidnee-tak-kak-obshchestvo-v-otchayanii Силицкий: Роль аналитика сейчас очевиднее, так как общество в отчаянии, подборка интервью на Еврорадио] {{ref-ru}} * [http://nmnby.eu/news/express/4849.html Принцип доверия. Памяти Виталия Силицкого, Наше Мнение, 11 июня 2012] {{ref-ru}} * [http://www.svaboda.org/media/video/24610125.html Год таму ня стала Віталя Сіліцкага, видео на сайте Белорусской службы Радио Свобода, 11 июня 2012] * {{cite web|author=Тамковіч А.|url=http://www.novychas.org/person/%D0%B2%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8C-%D1%81%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%86%D0%BA%D1%96|title=Віталь Сіліцкі|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|access-date=2012-9-2|lang=be|archive-url=https://www.webcitation.org/6BmaRIVKK?url=http://novychas.info/asoba/|archive-date=29 кастрычніка 2012|url-status=dead}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіліцкі, Віталь Вячаслававіч}} [[Катэгорыя:Дактары філасофіі]] [[Катэгорыя:Сацыёлагі Беларусі]] e6sk1e6bihth32hs539wueloxkboyib Віталь Валер’евіч Трубіла 0 132123 5149368 4758672 2026-05-31T18:16:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149368 wikitext text/x-wiki {{футбаліст | імя = Віталь Трубіла | поўнае імя = Віталь Валер’евіч Трубіла | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[абаронца (футбол)|абаронца]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2002—2005| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|6 (0) |2002| {{Фарм-клуб}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама-2 Мінск|Дынама-БНТУ (Мінск)]]|10 (0) |2003—2004| {{Фарм-клуб}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама-Юні Мінск|Дынама-Юні (Мінск)]]|14 (0) |2005| {{Арэнда}} {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дарыда|Дарыда (Мінскі раён)]]|20 (2) |2006—2009| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Банік Мост|СІАД (Мост)]]|47 (2) |2009| {{Арэнда}} {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Фастаў Злін|Тэскама (Злін)]]|13 (0) |2009—2012| {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Славія Прага|Славія (Прага)]]|47 (3) |2010| {{Арэнда}} {{Сцяг|Чэхія||20px}} [[ФК Багеміянс 1905|Багеміянс 1905 (Прага)]]|15 (1) |2012—2013| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]|24 (1) |2014| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Гомель|Гомель]]|5 (0) |2015| {{Сцяг|Расія||20px}} [[ФК Сокал Саратаў|Сокал (Саратаў)]]|12 (0) |2015| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр (Салігорск)]]|8 (0) |2016—2017| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Мінск|Мінск]]|46 (1) |2018—2020| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Слуцк|Слуцк]]|63 (2) }} | нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2001|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-17|Беларусь (да 17)]]|2 (0) |2005|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе U-20|Беларусь (да 20)]]|2 (0) |2011—2014|{{Сцяг|Беларусь||20px}} [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]]|16 (0)}} }} '''Віталь Трубіла''' (нар. {{ДН|7|1|1985}}, {{МН|Брэст}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[абаронца (футбол)|абаронца]]. Ігрок [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальнай зборнай Беларусі]] (2011—2014). == Клубная кар’ера == Выхаванец брэсцкага футбола, хутка апынуўся ў [[Мінск]]у, а ў 2006—2012 гадах гуляў у [[Чэхія|Чэхіі]]. У жніўні 2012 года вярнуўся ў Беларусь, падпісаўшы кантракт з мінскім «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]». У мінскім клубе стаў выступаць на пазіцыі левага абаронцы. З’яўляўся на полі нерэгулярна: многа прапускаў праз траўмы, прайграваў канкурэнцыю за месца ў аснове [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыю Молашу]]. У выніку па заканчэнні сезона 2013 пакінуў мінскі клуб. У студзені 2014 года падпісаў кантракт з «[[ФК Гомель|Гомелем]]»<ref>{{cite web|date = 2014-02-01 |url = https://www.pressball.by/news/football/158073 |title = Футбол. Виталий Трубило подписал контракт с "Гомелем" |website = pressball.by |language = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20140310011230/https://www.pressball.by/news/football/158073| archive-date = 2014-03-10 |url-status = dead}}</ref>. Спачатку гуляў на пазіцыі левага абаронцы, але хутка страціў месца ў аснове. Пазней, у жніўні 2014 года, быў выстаўлены гомельскім клубам на трансфер<ref>{{cite web|date = 2014-08-01|url = https://football.by/news/60336 |title = "Гомель" выставил Романюка и Трубило на трансфер |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref> і перастаў з’яўляцца нават на лаўцы запасных. У снежні 2014 года кантракт з «Гомелем» быў разарваны<ref>{{cite web|date = 2015-01-01|url = https://football.by/news/65359 |title = "Гомель" расторг контракт с Трубило |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. У студзені 2015 года некаторы час трэніраваўся з брэсцкім «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]»<ref>{{cite web|date = 2015-01-29 |url = http://by.tribuna.com/football/1026846174.html |title = Трубило тренируется с брестским «Динамо» |website = by.tribuna.com|access-date = 2024-05-02 |language = ru}}</ref>. Пазней прыбыў на прагляд у саратаўскі «[[ФК Сокал Саратаў|Сокал]]», з якім у лютым 2015 года падпісаў кантракт<ref>{{cite web|date = 2015-02-15|url = https://football.by/news/66784 |title = Виталий Трубило подписал контракт с "Соколом" |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. У складзе «Сокала» стаў пастаянным іграком асновы, у 12 матчах зрабіў тры галявыя перадачы<ref>{{cite web |date = 2015-05-09 |url = http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/letmespeak/777453.html |title = Дело – Труба. Виталий Трубило вернулся в большой футбол |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-05-02 |language = ru |archive-date = 10 мая 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150510225626/http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/letmespeak/777453.html |url-status = dead }}</ref>. Па заканчэнні сезона, аднак, не атрымаў прапановы аб падаўжэнні кантракта. 6 ліпеня 2015 года было абвешчана аб пераходзе Трубілы ў салігорскі «[[ФК Шахцёр Салігорск|Шахцёр]]»<ref>{{cite web|date = 2015-07-06|url = https://football.by/news/71960 |title = Виталий Трубило подписал контракт с солигорским "Шахтером" |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. Аднак Віталь спачатку заставаўся на лаўцы запасных і толькі з кастрычніка замацаваўся ў стартавым складзе на пазіцыі левага абаронцы. У студзені 2016 года падпісаў кантракт з футбольным клубам «[[ФК Мінск|Мінск]]»<ref>{{cite web|date = 2016-01-11|url = https://football.by/news/80200 |title = Виталий Трубило подписал контракт с "Минском" |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. У складзе «Мінска» замацаваўся ў якасці асноўнага левага абаронцы. У студзені 2017 года падоўжыў пагадненне са сталічным клубам яшчэ на год<ref>{{cite web|date = 2017-01-20|url = https://football.by/news/95185 |title = Виталий Трубило продлил контракт с "Минском" |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. У сезоне 2017 працягваў выступаць у аснове мінчан, толькі ў маі і з кастрычніка не гуляў праз траўмы. У снежні 2017 года пакінуў сталічны клуб<ref>{{cite web|date = 2017-12-28 |url = https://by.tribuna.com/football/1058792303/ |title = Омельянчук, Чесновский и Трубило покинули «Минск» |website = by.tribuna.com|access-date = 2024-05-02 |language = ru}}</ref>. У лютым—сакавіку 2018 года рыхтаваўся да новага сезона з «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачамі]]», аднак пасля ўзнікнення ў клуба праблем з атрыманнем ліцэнзіі на ўдзел у Вышэйшай лізе ў сакавіку 2018 года далучыўся да «[[ФК Слуцк|Слуцка]]», з якім неўзабаве падпісаў кантракт<ref>{{cite web|date = 2018-03-28|url = https://football.by/news/111349 |title = Виталий Трубило подписал контракт со "Слуцком" |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. Сезон 2018 пачынаў на лаўцы запасных, а з мая замацаваўся ў стартавым складзе каманды. У снежні 2018 года падоўжыў кантракт са «Слуцкам»<ref>{{cite web|date = 2018-12-07|url = https://football.by/news/121117 |title = Не игравший с января 2017 года Бамба вернулся в "Слуцк", восемь игроков продлили контракты с клубом |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. У сезоне 2019 заставаўся іграком асновы, толькі ў красавіку і маі не гуляў з-за траўмы. У снежні 2019 года падпісаў новае пагадненне з клубам<ref>{{cite web|date = 2019-12-15|url = http://sfc-slutsk.by/publications/vitaliy-trubilo-prodolzhit-vystupat-za-slutsk-2019-12-15 |title = Виталий Трубило продолжит выступать за "Слуцк" |work = Афіцыйны сайт «Слуцка» |access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref>. У сезоне 2020 з’яўляўся на полі нерэгулярна. У снежні 2020 года пакінуў «Слуцк»<ref>{{cite web|date = 2020-12-16|url = https://football.by/news/146862 |title = Трубило покинул "Слуцк" |website = football.by|access-date = 2024-05-02|language = ru}}</ref> і неўзабаве абвясціў аб завяршэнні кар’еры<ref>{{cite web|url = https://www.pressball.by/news/football/374445 |title = Футбол. Виталий Трубило завершил карьеру |website = pressball.by |language = ru |url-status = dead}}</ref>. == Міжнародная кар’ера == У студзені 2005 года выступаў за [[Малодшая моладзевая зборная Беларусі па футболе|моладзевую зборную Беларусі]] на турніры ў [[Доха|Досе]], але больш у моладзевую каманду не ангажаваўся. У 2011 годзе дэбютаваў за [[Зборная Беларусі па футболе|нацыянальную зборную]]. Галоўны трэнер [[Георгій Кандрацьеў]] стаў пастаянна выклікаць Трубілу ў зборную, нават нягледзячы на тое што ён не мог замацавацца ў аснове мінскага «Дынама». == Дасягненні == * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Зл}} [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Чэмпіён Беларусі]]: [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|2004]] * {{Сцяг|Беларусь||20px}} {{Бр}} Бронзавы прызёр [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|2012]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|2013]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] == Грамадзянская пазіцыя == Пасля жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], выкліканых масавымі фальсіфікацыямі на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, разам з 92 іншымі беларускімі футбалістамі выступіў з асуджэннем гвалту ў Беларусі<ref>{{cite web|date = 2020-09-12|url = https://nashaniva.by/?c=ar&i=258896 |title = 93 беларускія футбалісты выступілі з асуджэннем гвалту ВІДЭА |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2024-05-02|language = be}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{dinamo-minsk.by|trubilo}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трубіла Віталь Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-2 Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама-Юні Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дарыда]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Банік Мост]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Фастаў Злін]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Славія Прага]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Багеміянс 1905]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Гомель]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сокал Саратаў]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Шахцёр Салігорск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Слуцк]] ely3htj01yhvcehzrb3o28cjn3rc60u Віктар Віктаравіч Слінко 0 135227 5149244 4418835 2026-05-31T12:11:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149244 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Віктар Віктаравіч Слінко''', таксама '''Віктар Слінка''' ({{ДН|4|6|1972}}, [[Козікі (Івацэвіцкі раён)|в. Козікі]], {{МН|Івацэвіцкі раён|у Івацэвіцкім раёне|}}, [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі [[паэт]]. Вершы піша з пятнаццаці гадоў. Друкуецца ў беларускіх газетах і часопісах. З самага пачатку заявіў пра сябе як пра паэта, здольнага на эмацыянальны палёт і рэфлексійны пошук <ref>{{Cite web |url=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18687 |title=Архіўная копія |access-date=22 верасня 2012 |archive-date=4 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115007/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18687 |url-status=dead }}</ref>. Лаўрэат літаратурнай прэміі [[Таварыства вольных літаратараў]] «[[Гліняны Вялес]]» за кнігу «Штольні вясны», прэміі часопіса «[[Дзеяслоў (2002)|Дзеяслоў]]» і «[[Залаты апостраф]]» за лепшую паэтычную публікацыю 2005 года. == Паэтычныя зборнікі == * «[http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18687 Апошні снег] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304115007/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18687 |date=4 сакавіка 2016 }}» (1995) * «[http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=18631 Штольні вясны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240404121326/https://kamunikat.org/shtolni-vyasny-slinka-viktar |date=4 красавіка 2024 }}» (2001) * «Арахна» (2011) {{зноскі}} {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{DEFAULTSORT:Слінко Віктар Віктаравіч}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] 0zn4dzwwpyfhurpa9rmhwhlxv113jop Віктар Уладзіміравіч Ярац 0 145400 5149283 4832415 2026-05-31T13:52:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149283 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Ві́ктар Уладзі́міравіч Я́рац''' ({{ДН|23|10|1948}}, [[Красны Мост|пасёлак Красны Мост]], {{МН|Рэчыцкі раён|у Рэчыцкім раёне|}}, [[Гомельская вобласць]]) — беларускі [[паэт]], [[літаратуразнавец]], [[крытык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1966 г. паступіў на філалагічны факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У кастрычніку 1968 г. разам з [[Алесь Сцяпанавіч Разанаў|Алесем Разанавым]] і Львом Барташам выступіў ініцыятарам калектыўнага ліста студэнтаў філфака ў ЦК КПБ на імя Пятра Машэрава. Подпісы пад лістом паставіла большасць студэнтаў факультэта. У лісце патрабавалася перавесці выкладанне на беларускім аддзяленні філфака на беларускую мову. Ліст выклікаў вялікую незадаволенасць партыйнага начальства, яго ініцыятараў бэсцілі на партыйных і камсамольскіх сходах. За студэнтаў заступаліся некаторыя выкладчыкі, у тым ліку [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Ніл Гілевіч]] (які быў куратарам іх групы) і [[Алег Антонавіч Лойка|Алег Лойка]]<ref>Гілевіч, Ніл. Між роспаччу і надзеяй. Абрыс пройдзенага шляху ў сьвятле адной мары // [http://kamunikat.org/dziejaslou.html?pub_start=60&pubid=6333 Дзеяслоў. 2006. №4(23)].</ref>. Леў Барташ прыгадваў, як іх траіх вадзілі да рэктара ўніверсітэта [[Антон Нічыпаравіч Сеўчанка|Сеўчанкі]] і як гэты вучоны-оптык высокага ўзроўню, калі трое толькі пераступілі парог кабінету, адразу пачаў называць іх «буржуазнымі нацыяналістамі»<ref>Бартош, Леў. Яны баранілі Беларусь // Новы час. 2008. 3 кастрычніка. С. 15.</ref>. Пасля таго як Алесь Разанаў, Віктар Ярац і Валянціна Тоўкун з'ездзілі ў [[Зэльва|Зэльву]] да [[Ларыса Антонаўна Геніюш|Ларысы Геніюш]], два першыя ўзімку 1969 былі выключаны з БДУ праз няздачу заліку па ваеннай падрыхтоўцы (да гэтага яны былі выдатнікамі вучобы). Ярац узгадваў, як яму казалi тады: «Як можа быць, вы ж – не заходнiк, i пайшлi на такое»<ref>Ярац, Віктар. «Нашы людзі сачылі за вамі...» // Літаратура і мастацтва. 1993. 1 кастрычніка. С. 14.</ref>. З дапамогай [[Максім Танк|Максіма Танка]] працягнуў навучанне ў [[Гомельскі педагагічны інстытут|Гомельскім педагагічным інстытуце]], на базе якога ў 1969 г. быў адкрыты ўніверсітэт (скончыў у 1970). Быў некалькі месяцаў загадчыкам сельгасаддзела рагачоўскай раённай газеты «Камунар». У 1970—1971 гг. служыў у Савецкай Арміі. Працаваў на Гомельскай студыі тэлебачання. У 1975 г. скончыў аспірантуру пры кафедры беларускай літаратуры Гомельскага ўніверсітэта, у 1976 г. абараніў [[Кандыдат філалагічных навук|кандыдацкую дысертацыю]] «Рытмічны лад сучаснай беларускай лірыкі»<ref>Ярец, В. В. Ритмический строй современной белорусской лирики: автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук: специальность 10.01.03 Литература народов СССР / Ярец Виктор Владимирович; Академия наук Белорусской ССР, Институт литературы им. Янки Купалы. - Минск, 1976. - 11, [1] с.</ref>. Працуе выкладчыкам гэтага ўніверсітэта, з 1978 г. — дацэнт. == Творчасць == Першыя вершы апублікаваў у газеце «Піянер Беларусі» ў школьныя гады. Актыўна пачаў выступаць у друку з 1966 г. Аўтар зборнікаў вершаў «Уваходзіны» (1976), «Добрыца» (бібліятэка часопіса «Маладосць», 1989), «Дняпроўскі бакен» (1992). У 1980 годзе ўступіў у [[Саюз беларускіх пісьменнікаў]]. Выступае ў перыядычным друку па праблемах развіцця сучаснай беларускай паэзіі. Напісаў вучэбна-метадычны дапаможнік для студэнтаў-філолагаў «Беларускія паэты — лаўрэаты Ленінскай і Дзяржаўнай прэмій СССР» (Гомель, 1983). Перакладае творы балгарскіх, літоўскіх, рускіх, украінскіх паэтаў на беларускую мову. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Віктар Уладзіміравіч Ярац}} * Дзярновіч, Алег. [http://slounik.org/153722.html Ярац Віктар] // Дэмакратычная апазыцыя Беларусі: 1956-1991. Пэрсанажы і кантэкст. Менск: Архіў Найноўшае Гісторыі, 1999. * Дзярновіч, Алег. Ярац Віктар Уладзіміравіч // [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 Нонканфармізм у Беларусі: 1953-1985. Даведнік. Том 1 / Аўтар-уклад. Алег Дзярновіч. Мінск, 2004] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180627023344/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=9487 |date=27 чэрвеня 2018 }}. *Івашчанка, А. Справа Разанава: як у 1968-м трое мінскіх студэнтаў кінулі выклік сістэме // Наша гісторыя, №5, 2018, с. 36-39. ISBN 2617-2305 == Спасылкі == * [http://www.lit-bel.org/by/friends/682/726.html Асабістая старонка Віктара Яраца на сайце Саюза беларускіх пісьменнікаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170620084516/http://www.lit-bel.org/by/friends/682/726.html |date=20 чэрвеня 2017 }}. {{DEFAULTSORT:Ярац Віктар}} [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з балгарскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з літоўскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] 3tyhb0qyriacpqa02xrss550btzm03n Уладзімір Мінавіч Мазго 0 146400 5149371 4836648 2026-05-31T18:34:00Z ~2026-32474-49 169081 абнаўленне звестак 5149371 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мазго}} {{Пісьменнік | Прэміі = [[Літаратурная прэмія імя Васіля Віткі]] [[Залаты купідон]] [[Прэмія Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі]] [[Нацыянальная літаратурная прэмія (Беларусь)|Нацыянальная літаратурная прэмія]]}} '''Уладзімір Мінавіч Мазго''' (нар. {{ДН|5|3|1959}}, г. п. [[Зэльва]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларускі {{паэт|СССР|Беларусі|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 5 сакавіка 1959 года ў гарадскім пасёлку Зэльва Гродзенскай вобласці. У 1964—1968 гадах жыў з бацькамі ў [[Кемераўская вобласць|Кемераўскай вобласці]] [[РСФСР]]. У 1985 годзе завочна скончыў [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Служыў у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]] (1979—1981), быў карэспандэнтам шматтыражнай газеты «Інтэграл», супрацоўнікам рэдакцыі літаратурна-драматычных праграм [[БТ|Беларускага тэлебачання]]. У 1984—2002 гадах быў рэдактарам, загадчыкам рэдакцыі літаратуры для малодшага школьнага ўзросту выдавецтва «[[Юнацтва (выдавецтва)|Юнацтва]]». Затым працаваў у выдавецтве «[[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]]», у часопісах «[[Вясёлка (часопіс)|Вясёлка]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Нёман (часопіс)|Нёман]]». Член [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] з 1984 года. Ганаровы член [[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюза пісьменнікаў Беларусі]] (2019). З 2021 года — намеснік старшыні Мінскага гарадскога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі. == Творчасць == Друкавацца пачаў у 1972 годзе ў зэльвенскай раённай газеце «Праца». У школьныя гады выступаў на старонках рэспубліканскага друку (газеты «[[Раніца (газета, 1929)|Піянер Беларусі]]», «[[Чырвоная змена]]», «[[Знамя юности]]», «[[Літаратура і мастацтва (1932)|Літаратура і мастацтва]]», часопісы «[[Бярозка (1924)|Бярозка]]», «[[Вожык (часопіс)|Вожык]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]»). Аўтар паэтычных кніг: * «Пад спеў крыніц» (1982) * «Вершаліна» (1987) * «Марафон» (1992) * «Анёл нябесны» (2007) * «Сакавіны» (2012, паэзія і проза) * «У нябёсах вясны» (2013, выбраныя творы) * «Знiчкi вечнасцi» (2020, паэзія і проза) * «Золак залаты» (2026, паэзія і проза) Аўтар кніг для дзяцей: * «Калі спрачаюцца маланкі» (1989) * «Суседзі па сусвеце» (1994) * «Смехапад» (1999) * «Прыгоды марахода» (2002) * «Цуда-вуда» (2008) * «Таямнічая планета» (2008) * «Лепшыя сябры» (2012) * «Загадкавая азбука» (2012) * «Адвечныя скарбы Радзімы» (2013) * «Адкрывай свой родны край» (2013) * «Завітала ў госці казка» (2014) * «Слоны с Луны» (2014, пераклад з беларускай) * «Вавёркі лушчаць зоркі» (2019) * «Хутка стану чэмпіёнам» (2021) * «Казкі ката-марахода» (2022) * «Загадка — розуму зарадка» (2023) * «Пеўнік-спеўнік» (2024) * «Водар маленства» (2025) Асобныя творы перакладзены на рускую, англійскую, таджыкскую, чувашскую і іншыя мовы. Аўтар слоў многіх папулярных песень, што ўвайшлі ў рэпертуар зорак беларускай эстрады: [[Іна Афанасьева|Іны Афанасьевай]], [[Анатоль Іванавіч Ярмоленка|Анатоля Ярмоленкі]], [[Алеся (спявачка)|Алесі]], [[Ядвіга Канстанцінаўна Паплаўская|Ядвігі Паплаўскай]] і [[Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч|Аляксандра Ціхановіча]], [[Валерый Дайнека|Валерыя Дайнекі]], [[Якаў Паўлавіч Навуменка|Якава Навуменкі]], [[Ірына Аркадзьеўна Дарафеева|Ірыны Дарафеевай]], [[Алег Цівуноў|Алега Цівунова]], [[Андрэй Хлястоў|Андрэя Хлястова]], [[Дзмітрый Качароўскі|Дзмітрыя Качароўскага]], [[Алена Саўленайтэ|Алены Саўленайтэ]], [[Наталля Бярнацкая|Наталлі Бярнацкай]], [[Валерый Разанаў|Валерыя Разанава]], ансамбляў «[[Сябры (гурт)|Сябры]]», «[[Бяседа (ансамбль)|Бяседа]]» (песні «Варажба», «Дачнікі», «Вербніца», «Святло вачэй», «Косы твае», «Мне ўсё верыцца», «Гадзіна пік», «Вечарынка», «Чараўніца ёлка», «Купальская» і інш.). Яго вершы сталі песнямі дзякуючы кампазітарам [[Алег Елісеенкаў|Алегу Елісеенкаву]], [[Эдуард Сямёнавіч Ханок|Эдуарду Ханку]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Леаніду Захлеўнаму]], [[Уладзімір Іванавіч Буднік|Уладзіміру Будніку]], [[Валерый Кірылавіч Іваноў|Валерыю Іванову]], [[Мікалай Уладзіміравіч Сацура|Мікалаю Сацуру]], [[Дзмітрый Яўтуховіч|Зміцеру Яўтуховічу]], [[Павел Яроменка|Паўлу Яроменку]], [[Дзмітрый Даўгалёў|Дзмітрыю Даўгалёву]] і інш. Песні гучалі на міжнародным фестывалі мастацтваў «[[Славянскі базар]]» у Віцебску, нацыянальным фестывалі песні і паэзіі «[[Маладзечанскі фестываль беларускай песні і паэзіі|Маладзечна]]», міжнародных фестывалях у Вільнюсе і Беластоку. == Прызнанне == * Лаўрэат прэміі Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі ў галіне літаратуры (2005) * Лаўрэат літаратурнай прэміі імя Васіля Віткі (2005) * Выдатнік друку Беларусі (2007) * Лаўрэат Рэспубліканскага конкурсу «Лепшы твор 2007 года» ў галіне песеннага жанру * Лаўрэат літаратурнай прэміі [[Залаты купідон]] (2008) * Ганаровы грамадзянін Зэльвенскага раёна (2008)<ref>[https://zelva.grodno-region.by/ru/pochetnye-grajdane-ru/ Почетные граждане. Зельвенский районный исполнительный комитет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201028211849/https://zelva.grodno-region.by/ru/pochetnye-grajdane-ru/ |date=28 кастрычніка 2020 }}</ref> * [[Медаль Францыска Скарыны]] (2016) * Пераможца конкурсу на лепшы літаратурны, мастацкі і музычны твор, прысвечаны 100-годдзю пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь, у намінацыі «Лепшая песня аб пагранічнай службе» (2018) * Ганаровы член Саюза пісьменнікаў Беларусі (2019) * Ганаровы знак Беларускага прафесійнага саюза работнікаў культуры, інфармацыі, спорту і турызму (2019) * Падзяка старшыні Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта (2021) * Лаўрэат літаратурнай прэміі імя Янкі Маўра (2023) * Лаўрэат Нацыянальнай лiтаратурнай прэмii (2024) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БП (1992-95)||Уладзімір Мінавіч Мазго}} {{DEFAULTSORT:Мазго Уладзімір Мінавіч}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты Купідон»]] m59cnlglif95mnqx2qeqj9iy2in9wfu Вішнева (Смаргонскі раён) 0 146747 5149393 5140156 2026-05-31T21:14:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149393 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Вішнева}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Вішнева |краіна = Беларусь |першае згадванне = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = 391 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = |двароў = |тэлефонны код = +375 1592 |паштовы індэкс = 231005 |аўтамабільны код = 4 |выява = |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Смаргонскі |сельсавет2 = Вішнеўскі }} '''Ві́шнева'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Višnieva}}, {{lang-ru|Вишнево}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023051&q_id=4336049|title=Решение Сморгонского районного Совета депутатов от 17 февраля 2009 года № 109 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Сморгонского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], на беразе возера [[Вішнеўскае]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]. Насельніцтва 391 чал. (2004). Знаходзіцца за 32 км на поўнач ад [[Смаргонь|Смаргоні]]. == Назва == Назва Вішнева дала назву возеру [[Вішнеўскае|Вішнеўскаму]]. == Гісторыя == Упершыню Вішнева згадваецца ў сярэдзіне XVI стагоддзя як мястэчка ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскім павеце]] [[Віленскае ваяводства|Віленскім ваяводстве]]. У розныя часы паселішчам валодалі [[Гідыговічы]], [[Баганскія]], [[Дуброўскія (род)|Дуброўскія]], [[Сулістроўскія]]. У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Вішнева апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У 1820 годзе Сулістроўскія збудавалі тут мураваны касцёл Святога Тадэвуша. Па здушэнні [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|нацыянальна-вызваленчага паўстання]] (1863—1864) расійскія ўлады гвалтоўна перарабілі тутэйшы касцёл у царкву [[Маскоўскі патрыярхат|Маскоўскага патрыярхату]]. Станам на 1866 год у мястэчку было 49 двароў. На 1886 год — 34 двары, царква, сінагога, шынок, крама. У 1892 годзе адкрылася царкоўнапрыходская школа. У 1893 годзе побач з мястэчкам існавала аднайменная сядзіба (17 жыхароў), дзе мелася бібліятэка, у якой было каля 4 тыс. тамоў кніг. У 1905 годзе маёнткам валодалі Карловічы. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) мястэчка апынулася ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе зрабілася цэнтрам [[Вішнева (гміна, Віленскае ваяводства)|гміны Вішнева]] [[Свянцянскі павет (Польская Рэспубліка)|Свянцянскага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]]. У 1939 годзе Вішнева ўвайшло ў [[БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года стала цэнтрам сельсавета Свірскага раёна (з 1959 года ў Смаргонскім раёне). Статус паселішча панізілі да вёскі. Станам на 1970 год тут быў 121 двор, на 1 студзеня 2004 года — 167. <center><gallery caption="Мястэчка на старых здымках" widths=150 heights=150> Выява:Višnieŭ, Śviatoha Tadevuša. Вішнеў, Сьвятога Тадэвуша (1916).jpg|Агульны выгляд Выява:Višnieŭ, Śviatoha Tadevuša. Вішнеў, Сьвятога Тадэвуша (1920).jpg|Касцёл і званіца Выява:Višnieŭ. Вішнеў (1920) (2).jpg|Касцёл Выява:Višnieŭ. Вішнеў (1915-18).jpg|Ралля </gallery></center> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1866 год — 289 чал., з іх 259 каталікоў, 16 праваслаўных і 14 іўдзеяў{{sfn|SgKP|1893}}; 1880 год — 405 чал.; 1886 год — 412 чал. * '''XX стагоддзе''': 1905 год — 240 чал.; 1970 год — 396 чал. * '''XXI стагоддзе''': 1 студзеня 2004 года — 391 чал.{{sfn|Памяць. Смаргонскі раён|2004|с=609}} == Інфраструктура == У Вішневе працуе сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта. == Эканоміка == Асноўнае прадпрыемства — СВК «Савецкая Беларусь», які спецыялізуецца на жывёлагадоўлі ([[буйная рагатая жывёла]]) і раслінаводстве ([[ячмень]], [[кукуруза]], [[авёс]], [[жыта]], [[пшаніца]], [[бульба]], [[гарох]], [[лён]] і [[рапс]]). Працуюць прадпрыемствы харчовай прамысловасці (вытворчасць [[вяршкі|вяршкоў]], [[смятана|смятаны]] і [[малако|малака]]). == Транспарт == Праз вёску праходзіць шаша {{таблічка-by|Р|95}}. Курсуе рэйсавы аўтобус [[Смаргонь]] — Вішнева. == Славутасці == * [[Вішнеўскае|Возера Вішнеўскае]], нароўні з возерам [[Нарач (возера)|Нарач]], з’яўляецца адным з самых маляўнічых прыродных месцаў у [[Беларусь|Беларусі]]. Каля возера знаходзіцца база адпачынку<ref>[http://www.beltransfer.by/?objb=411%20 Краткое описание — база отдыха Станкостроитель]</ref> і дайвінг-база<ref>[http://extreme.by/addons/id202.html Подводный клуб «Параллельный мир»]</ref>. Таксама маецца пракат [[катамаран]]аў. * [[Касцёл Святога Тадэвуша (Вішнева)|Касцёл Святога Тадэвуша]] (1820), помнік архітэктуры [[класіцызм]]у{{sfn|Памяць. Смаргонскі раён|2004|с=571—572}}; пры касцёле — [[званіца]], збудаваная ў 1811 годзе [[Крыштаф Сулістроўскі|Крыштафам Сулістроўскім]] * Капліцы прыдарожныя Святога Яна Хрысціцеля (XVIII ст.) * Капліца прыдарожная (XIX ст.) * Парк * [[Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Вішнева)|Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай]] (2001) == Страчаная спадчына == * [[Сядзібна-паркавы комплекс Сулістроўскіх, Вішнева|Сядзібна-паркавы комплекс Сулістроўскіх]] (XVIII ст.) == Вядомыя асобы == === Ураджэнцы === * [[Мечыслаў Карловіч]] (1876—1909) — кампазітар і дырыжор === Жыхары === * [[Міхал Эльвіра Андрыёлі]] * [[Францішак Багушэвіч]] * [[Ян Карловіч]] * [[Альфрэд Ромер]] * [[Кастусь Скірмунт]] * [[Крыштаф Сулістроўскі]] * [[Ірэна Сулістроўская]] * [[Эдвард Сулістроўскі]] * [[Зыгмунт Чаховіч]] * [[Ігнат Чаховіч]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Смаргонскі раён}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|623—624|Wiszniew (2)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{radzima2|vishneva|Вішнева}} {{Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)}} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Смаргонскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смаргонскага раёна]] [[Катэгорыя:Вішнева (Смаргонскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] nxtlsknha5fhbl993j7xvxnaajqq50a Андрэй Бароўскі 0 153934 5149259 5149206 2026-05-31T13:06:10Z M.L.Bot 261 /* Другая сусветная вайна і смерць */ 5149259 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Ігар Барынаў параўноўвае Бароўскага ў гэты час з іншым беларускім актывістам — Яўсеем Канчаром, адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным меншавіком, а Бароўскі — хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133-134}}. У адрозненне ад Канчара, Бароўскі не займаўся павышэннем кваліфікацыі на курсах і не публікаваўся ў профільных выданнях{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, актывіст кубанскага і затым украінскага рухаў, якія спалучалі сацыяльныя і нацыянальныя лозунгі, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы, хаця па выхаванні ён відавочна не меў духоўных сувязяў з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным: асабістыя лісты Бароўскага да лідараў БНР напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў (напрыклад, «сябры», «грамадзяне»), на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці, але пазней усё ж троху глыбей пагрузіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак){{sfn|Баринов|2024|p=140}}. Ён быў найлепшай кандыдатурай, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=140}}. Праз немагчымасць палітычных поспехаў пасля Рыжскага міру, Бароўскі засяродзіўся на эканамічных пытаннях, у прыватнасці на супрацоўніцтве з фірмай IWEG (Internationale Waren Export- und Import-Gesellschaft){{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У мемарандуме для IWEG (жнівень 1921) Бароўскі апісваў Літву як «астравок стабільнасці» на Усходзе і прапаноўваў правы на распрацоўку прыродных багаццяў Беларусі ў абмен на прамысловыя тавары для кааператываў Заходняй Беларусі{{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У чэрвені 1921 года да яго звярталіся камерсанты з Кёнігсберга з пытаннем ці магчыма атрымаць «ахоўныя граматы» для паездак па Беларусі{{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У камерцыйных справах ён выяўляў неабачлівасць: мог перадаць перапіску з IWEG пабочным асобам і пасля патрабаваць яе вяртання{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Супрацоўніцтва з IWEG мела складаную сістэму ўзаемаразлікаў з залучэннем пазык у трэціх асоб пад будучыя паступленні{{sfn|Баринов|2024|p=141-142}}. Камерцыйныя авантуры скончыліся фінансавым крахам, бо фірма IWEG імкнулася збыць неліквідныя тавары, а рынак быў закрыты праз польска-літоўскі канфлікт{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. У студзені 1925 года Бароўскі пісаў пра «катастрафічнае» матэрыяльнае становішча і пагрозу судовага прыстава{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Аляксандр Цвікевіч у 1922 годзе крытыкаваў яго за адсутнасць ініцыятывы, называючы «слабаватым» палітыкам, які «не дурань выпіць і пабалбатаць»{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Місія афіцыйна ліквідавана ў кастрычніку 1925 года, але да гэтага амаль год не функцыянавала{{sfn|Баринов|2024|p=142-143}}. У сакавіку 1926 года Бароўскі перадаў архіў місіі ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе, за што атрымаў «суровую адповедзь» ад Вацлава Ластоўскага{{sfn|Баринов|2024|p=138-139}}. На думку Барынава, прычынай продажу архіва было менавіта цяжкае фінансавае становішча{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. ==== Адначасова з місіяй ==== Тым самым часам, у 1921 годзе Бароўскі стаў сузаснавальнікам рускамоўнага выдавецтва «Фаланга», якое выпускала часопіс «Война и мир» (веснік навукі і тэхнікі, блізкі да «сменавехаўцаў»){{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У верасні 1921 года ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока ў Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Аднак, пра сувязі Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак. ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся ў беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясна чым і колькі ён там займаўся — або толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] q5wsua1u41alo2ji9httxc14nj6h22e 5149287 5149259 2026-05-31T13:58:26Z M.L.Bot 261 /* Дыпламатычная місія БНР у Берліне */ 5149287 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Ігар Барынаў параўноўвае Бароўскага ў гэты час з іншым беларускім актывістам — Яўсеем Канчаром, адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным меншавіком, а Бароўскі — хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133-134}}. У адрозненне ад Канчара, Бароўскі не займаўся павышэннем кваліфікацыі на курсах і не публікаваўся ў профільных выданнях{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, актывіст кубанскага і затым украінскага рухаў, якія спалучалі сацыяльныя і нацыянальныя лозунгі, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы, хаця па выхаванні ён відавочна не меў духоўных сувязяў з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным: асабістыя лісты Бароўскага да лідараў БНР напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў (напрыклад, «сябры», «грамадзяне»), на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці, але пазней усё ж троху глыбей пагрузіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== Тым самым часам, у 1921 годзе Бароўскі стаў сузаснавальнікам рускамоўнага выдавецтва «Фаланга», якое выпускала часопіс «Война и мир» (веснік навукі і тэхнікі, блізкі да «сменавехаўцаў»){{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У верасні 1921 года ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока ў Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Аднак, пра сувязі Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак. ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся ў беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясна чым і колькі ён там займаўся — або толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 7323lh1xzhcjrrux8w8b3blvkqhjgnt 5149288 5149287 2026-05-31T14:04:35Z M.L.Bot 261 /* Другая сусветная вайна і смерць */ 5149288 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Ігар Барынаў параўноўвае Бароўскага ў гэты час з іншым беларускім актывістам — Яўсеем Канчаром, адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным меншавіком, а Бароўскі — хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133-134}}. У адрозненне ад Канчара, Бароўскі не займаўся павышэннем кваліфікацыі на курсах і не публікаваўся ў профільных выданнях{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, актывіст кубанскага і затым украінскага рухаў, якія спалучалі сацыяльныя і нацыянальныя лозунгі, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы, хаця па выхаванні ён відавочна не меў духоўных сувязяў з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным: асабістыя лісты Бароўскага да лідараў БНР напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў (напрыклад, «сябры», «грамадзяне»), на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці, але пазней усё ж троху глыбей пагрузіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== Тым самым часам, у 1921 годзе Бароўскі стаў сузаснавальнікам рускамоўнага выдавецтва «Фаланга», якое выпускала часопіс «Война и мир» (веснік навукі і тэхнікі, блізкі да «сменавехаўцаў»){{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У верасні 1921 года ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока ў Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Аднак, пра сувязі Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак. ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся "карэктарам тэкстаў"{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб'ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 0f3vz7q33kyhvo8flgqn8d90yvedzwt 5149297 5149288 2026-05-31T14:24:11Z M.L.Bot 261 /* Адначасова з місіяй */ 5149297 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Ігар Барынаў параўноўвае Бароўскага ў гэты час з іншым беларускім актывістам — Яўсеем Канчаром, адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным меншавіком, а Бароўскі — хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133-134}}. У адрозненне ад Канчара, Бароўскі не займаўся павышэннем кваліфікацыі на курсах і не публікаваўся ў профільных выданнях{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, актывіст кубанскага і затым украінскага рухаў, якія спалучалі сацыяльныя і нацыянальныя лозунгі, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы, хаця па выхаванні ён відавочна не меў духоўных сувязяў з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным: асабістыя лісты Бароўскага да лідараў БНР напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў (напрыклад, «сябры», «грамадзяне»), на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці, але пазней усё ж троху глыбей пагрузіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» «рускага жыцця». У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Магчыма, таксама нездарма ў сакавіку 1926 года Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак. Напэўна, з часам Бароўскі ўсё ж пагрузіўся ў «беларускае жыццё».{{sfn|Баринов|2024|p=138}} ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся "карэктарам тэкстаў"{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб'ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] a9phgjz0crkzuv4i8ql1z0iivo1qczu 5149300 5149297 2026-05-31T14:26:01Z M.L.Bot 261 /* Вяртанне ў Расію (1915—1917) */ 5149300 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Ігар Барынаў параўноўвае Бароўскага ў гэты час з іншым беларускім актывістам — Яўсеем Канчаром, адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным меншавіком, а Бароўскі — хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133-134}}. У адрозненне ад Канчара, Бароўскі не займаўся павышэннем кваліфікацыі на курсах і не публікаваўся ў профільных выданнях{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, актывіст кубанскага і затым украінскага рухаў, якія спалучалі сацыяльныя і нацыянальныя лозунгі, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы, хаця па выхаванні ён відавочна не меў духоўных сувязяў з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным: асабістыя лісты Бароўскага да лідараў БНР напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў (напрыклад, «сябры», «грамадзяне»), на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» «рускага жыцця». У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Магчыма, таксама нездарма ў сакавіку 1926 года Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак. Напэўна, з часам Бароўскі ўсё ж пагрузіўся ў «беларускае жыццё».{{sfn|Баринов|2024|p=138}} ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся "карэктарам тэкстаў"{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб'ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] hah7dwj2py3i1ipnl9xesqmvphjm0rk 5149549 5149300 2026-06-01T11:34:38Z M.L.Bot 261 /* Другая сусветная вайна і смерць */ 5149549 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Ігар Барынаў параўноўвае Бароўскага ў гэты час з іншым беларускім актывістам — Яўсеем Канчаром, адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным меншавіком, а Бароўскі — хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133-134}}. У адрозненне ад Канчара, Бароўскі не займаўся павышэннем кваліфікацыі на курсах і не публікаваўся ў профільных выданнях{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, актывіст кубанскага і затым украінскага рухаў, якія спалучалі сацыяльныя і нацыянальныя лозунгі, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы, хаця па выхаванні ён відавочна не меў духоўных сувязяў з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным: асабістыя лісты Бароўскага да лідараў БНР напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў (напрыклад, «сябры», «грамадзяне»), на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» «рускага жыцця». У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Магчыма, таксама нездарма ў сакавіку 1926 года Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак. Напэўна, з часам Бароўскі ўсё ж пагрузіўся ў «беларускае жыццё».{{sfn|Баринов|2024|p=138}} ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на зломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — Яўсея Канчара{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць гэты прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, дваранін Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні спрыяла звяртанню ў часы рэвалюцыйных падзей да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, што гэта прыйшло да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі, кіраўніком якой быў Фёдар Шчарбіна, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва) {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдна адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне»{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабраннасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным дуайенам беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні не былі Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] ckhqj1fzm1xmc5bp53ick1uvuuztvqz 5149551 5149549 2026-06-01T11:40:34Z M.L.Bot 261 5149551 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы і сувязі з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным, а на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» «рускага жыцця». У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Магчыма, таксама нездарма ў сакавіку 1926 года Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак. Напэўна, з часам Бароўскі ўсё ж пагрузіўся ў «беларускае жыццё».{{sfn|Баринов|2024|p=138}} ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на зломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — Яўсея Канчара{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць гэты прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, дваранін Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні спрыяла звяртанню ў часы рэвалюцыйных падзей да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, што гэта прыйшло да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі, кіраўніком якой быў Фёдар Шчарбіна, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва) {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдна адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне»{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабраннасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным дуайенам беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні не былі Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] ays2c61ob1rp7lv5qj1lz7qlo9phgdy 5149553 5149551 2026-06-01T11:47:50Z M.L.Bot 261 /* Паходжанне і сям’я */ 5149553 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барысава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы і сувязі з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным, а на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» рускага жыцця. У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі. Магчыма, нездарма пазней, у сакавіку 1926 года, Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе, за што атрымаў «суровую водпаведзь» ад былога кіраўніка ўраду БНР Вацлава Ластоўскага. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на зломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — Яўсея Канчара{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць гэты прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, дваранін Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні спрыяла звяртанню ў часы рэвалюцыйных падзей да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, што гэта прыйшло да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі, кіраўніком якой быў Фёдар Шчарбіна, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва) {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдна адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне»{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабраннасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным дуайенам беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні не былі Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] gp8knvmycda8163pe6ek5d5gb0gfzvf 5149554 5149553 2026-06-01T11:51:00Z M.L.Bot 261 /* Асоба на зломе эпох */ 5149554 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы і сувязі з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным, а на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» рускага жыцця. У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі. Магчыма, нездарма пазней, у сакавіку 1926 года, Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе, за што атрымаў «суровую водпаведзь» ад былога кіраўніка ўраду БНР Вацлава Ластоўскага. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на зломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — Яўсея Канчара{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць гэты прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, дваранін Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні ў часы рэвалюцыйных падзей спрыяла звароту да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, гэта магло прыйсці да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі, кіраўніком якой быў Фёдар Шчарбіна, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва) {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}. У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдна адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне»{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабраннасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным дуайенам беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні не былі Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] dkb2mf5qzwp5e3lz92fy0q1voi2x6n4 5149557 5149554 2026-06-01T11:55:08Z M.L.Bot 261 /* Асоба на пераломе эпох */ 5149557 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы і сувязі з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным, а на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» рускага жыцця. У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі. Магчыма, нездарма пазней, у сакавіку 1926 года, Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе, за што атрымаў «суровую водпаведзь» ад былога кіраўніка ўраду БНР Вацлава Ластоўскага. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на зломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — Яўсея Канчара{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць гэты прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні спрыяла ў часы рэвалюцыйных падзей звароту да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, гэта магло прыйсці да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі, кіраўніком якой быў Фёдар Шчарбіна, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва). На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдка адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне». Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабраннасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным дуайенам беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху.{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] mnmxlrdux9wtv3p935gzeam1dhv4lcd 5149558 5149557 2026-06-01T11:55:38Z M.L.Bot 261 /* Асоба на зломе эпох */ 5149558 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў і шукалі новыя калектыўныя самасвядомасці{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы і сувязі з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным, а на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» рускага жыцця. У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі. Магчыма, нездарма пазней, у сакавіку 1926 года, Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе, за што атрымаў «суровую водпаведзь» ад былога кіраўніка ўраду БНР Вацлава Ластоўскага. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на пераломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — Яўсея Канчара{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць гэты прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні спрыяла ў часы рэвалюцыйных падзей звароту да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, гэта магло прыйсці да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі, кіраўніком якой быў Фёдар Шчарбіна, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва). На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдка адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне». Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабраннасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным дуайенам беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху.{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] n0gq3qwk1z4kjjdy892ks534hg77sik 5149559 5149558 2026-06-01T11:58:01Z M.L.Bot 261 /* Паходжанне і сям’я */ 5149559 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са збяднелых дваран Магілёўскай губерні{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве, дзе служыў бацька{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Андрэй быў першым сынам і другім з шасці дзяцей у сям’і{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам, асноўным інструментам сацыяльнай мабільнасці, а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Дасягнуў, аднак, поспеху ў бюракратычнай галіне, як павятовы воінскі начальнік, узнагароджаны ўсімі асноўнымі ордэнамі, у тым ліку Св. Уладзіміра 3-й ступені, даволі высокага для звычайнага армейскага афіцэра{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Андрэя Бароўскага як прыклад «транзіту ідэнтычнасці» ад імперскай расійскай да беларускай нацыянальнай адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі, ператвараліся ў разначынцаў-інтэлігентаў{{sfn|Баринов|2024|p=128, 140, 145}}. У адрозненне ад малодшых братоў, якія не заспелі гарнізоннай службы і рабілі ваенную кар’еру (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай гімназіі, адкуль выбыў у пачатку 1896 года з 6-га класа. Прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з курляндскага Гольдынгена, на шэсць гадоў старэйшай за Бароўскага{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт па месцы прапіскі ў Сянне, пасля чаго пара выехала ў Маскву{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 14 ліпеня 1896 года яны вянчаліся ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы пасля лютэранскага абраду агалашэння ў Петрапаўлаўскім саборы{{sfn|Баринов|2024|p=131-132}}. 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, хрышчаны ў Уваскрасенскай царкве на Малой Броннай{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Сям’я спачатку жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, а пасля пераязджала на паўднёвы захад горада: у Грыбаедаў завулак (дом Бекез, кватэра Валахонскага) і Буцікоўскі завулак (дом Ульянава, кв. 14){{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У многіх публікацыях (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) згадана, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім і Пецярбургскім універсітэтах, яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху, крыніца такой версіі не даецца{{sfn|Баринов|2024|p=129}}. Гэтыя звесткі не пацвярджаюцца выяўленымі дакументамі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, Андрэй Бароўскі не меў універсітэцкай адукацыі{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай сельскагаспадарчай статыстыкай{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У гэты час прафесія і заняцце статыстыкай часта сведчыла пра сацыялістычную арыентацыю асобы{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У 1896 годзе Бароўскі ўпершыню трапіў пад нагляд паліцыі праз сувязі суседа па кватэры з рэвалюцыянерамі{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У пачатку 1897 года далучыўся да Экспедыцыі па даследаванні стэпавых абласцей (тэрыторыя сучаснага Казахстана), дзе загадваў самастойнай партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Яго бліжэйшымі супрацоўнікамі ў экспедыцыі былі былы нарадаволец Іван Уродкаў і будучы дэпутат I-й Дзяржаўнай думы ад працавікоў Рыгор Шапашнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, менавіта кіраўнік гэтай экспедыцыі Фёдар Шчарбіна, мог аказаць уплыў на ўсведамленне Бароўскім сваёй малой радзімы і сувязі з беларускасцю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што вымусіла Бароўскага тэрмінова зноў з’ехаць у экспедыцыю{{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у ацэначна-статыстычным бюро Пецярбургскага земства, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Таварыства Маскоўска-Казанскай чыгункі, займаўся камерцыйнай чыгуначнай статыстыкай. 15 студзеня 1904 года ён падаў прашэнне пра працаўладкаванне пры Маскоўскай гарадской управе і 9 лютага прызначаны на часовую працу па зборы звестак пра бедных, якія звярталіся ў гарадское папячыцельства, пры дабрачынным стале з акладам 50 рублёў (павышаны да 75 рублёў у сакавіку 1905 года).{{sfn|Баринов|2024|p=133}} Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву. Маскоўскае ахоўнае аддзяленне ў сакрэтных паведамленнях называла яго «сур’ёзным дзеячам мясцовай групы сацыялістаў-рэвалюцыянераў» і «асобай, крайне небяспечнай для грамадства». Пасля разгрому маскоўскай групы эсэраў у чэрвені 1905 года збег за мяжу і жыў у Берліне, аднак ужо 24 лістапада 1905 года вярнуўся ў Расію.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} У ноч на 4 лютага 1906 года арыштаваны ў доме Торапава на Малай Мікіцкай вуліцы і змешчаны ў «Таганку»; пры вобыску знайшлі нелегальную літаратуру і каробку з рэвальвернымі патронамі. У лістападзе 1906 года за намеры заняцца рэвалюцыйнай дзейнасцю ў ваенным асяроддзі быў прысуджаны да чатырох гадоў высылкі ў Туруханскі край{{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Прашэнні маці і жонкі пра замену Сібіры выдварэннем за мяжу былі адхілены. Праз хранічны нефрыт пакаранне было заменена на тры гады высылкі ў горад Тара Табольскай губерні. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў лістападзе 1913 года праз яго «без вестак адсутнасць» цягам пяці гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу.{{sfn|Баринов|2024|p=134}} === Першая эміграцыя (1907—1915) === Жыў у Германіі, у прыватнасці ў Хелераў каля Дрэздэна. Меў шырокае кола кантактаў, сярод якіх былі дзеячы эмігранцкай сацыял-дэмакратыі Рыгор Алексінскі і Максім Літвінаў, пісьменнік Мікалай Рубакін, адзін з лідараў эсэраў Андрэй Аргунаў, а таксама дзеячы мастацтва Сяргей Дзягілеў і Леў Бакст, з якімі яго мог пазнаёміць брат Сяргей.{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У гэты перыяд яго сацыялістычныя погляды набылі ўтапічныя рысы, што выявілася ў захапленні ідэямі стварэння чалавека новага тыпу праз гармонію чалавека і прыроды, а таксама сістэму рытмічнай гімнастыкі Эміля Жака-Далькроза, які адкрыў Інстытут рытму ў Хелераў у 1911 годзе. Бароўскі быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў гэтага інстытута і ўдзельнічаў у арганізацыі мерапрыемстваў гэтага інстытура. У Халераў стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада».{{sfn|Баринов|2024|p=135}} У 1911 годзе выступаў як «карэспандэнт з Масквы» на III Міжнародным кангрэсе па жыллёвай гігіене і як «прадстаўнік ад Расіі» на XXI кангрэсе Саюза нямецкіх зямельных рэфарматараў у Дрэздэне{{sfn|Баринов|2024|p=137-138}}. Пасля пачатку ў 1914 годзе Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, дзе стаў упаўнаважаным Бюро па росшуку ваеннапалонных расійскага-германскага фронту, якое мусіла шукаць аўстра-германскіх ваеннапалонных у Расіі, у абмен на такую самую інфармацыю пра расійскіх палонных у Цэнтральных дзяржавах{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў, называючы яго «перадатачнай інстанцыяй сацыялістаў-рэвалюцыянераў і сацыял-дэмакратаў», былі зафіксаваны яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне, таксама праз другія рукі ён набыў расійскую дыпламатычную пошту з Берна{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. На думку Барынава, Бароўскага ў гэты час можна было ахарактарызаваць як «слугу ўсіх гаспадароў», ён мог выконваць рознага роду даручэнні каго заўгодна, улічваючы кола яго сувязяў{{sfn|Баринов|2024|p=136}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года кружным шляхам праз Англію, Нарвегію і Швецыю вярнуўся ў Петраград, афіцыйна — каб у Магілёве ўпарадкаваць справы пасля смерці бацькі. 11 лістапада 1915 года быў арыштаваны пасля назірання і адпраўлены на месца адбыцця ссылкі, дзе 21 снежня 1915 года заключаны ў Цюменскую павятовую турму. Вызвалены 4 студзеня 1916 года пасля прашэння брата Аляксандра на імя таварыша міністра ўнутраных спраў Бялецкага, у якім сцвярджалася, што Андрэй «раскайваецца», раней хацеў уступіць у армію добраахвотнікам і цяпер спадзяецца «паслужыць чым-небудзь» айчыне.{{sfn|Баринов|2024|p=136}} Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі «распрацоўкай пытанняў гарадской гаспадаркі»{{sfn|Баринов|2024|p=136}}, пасля вызвалення Бароўскі паехаў у Маскву, невядома ці атрымаў нейкую пасаду і гарадской гаспадарцы, але выехаць за мяжу яму не дазволілі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. У беларускім кантэксце Андрэй Бароўскі ўпершыню згаданы сярод кіраўніцтва Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. У 1919 годзе быў членам Беларускага нацыянальнага камітэту ў Вільні як прадстаўнік беларускіх эсэраў і актыўна ўдзельнічаў у развіцці кааператываў у Віленскім краі{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны сацыялістычны праект «грамадства роўных»{{sfn|Баринов|2024|p=139, 141}}. Працэс яго «(рэ)беларусізацыі» быў няпоўным і непаслядоўным, а на пачатку другой эміграцыі ён яўна вяртаўся да рускасці{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Дыпламатычная місія БНР у Берліне ==== 4 красавіка 1921 года прызначаны кіраўніком місіі БНР у Берліне з месячным акладам у 3 тысячы марак (у ліпені 1921 года павышаны да 4 тысяч марак). Бароўскі напэўна быў найлепшай кандыдатурай на гэтую пасаду, бо выхаваны ў «старой» Курляндыі не меў моўнага і культурнага бар’ера для працы ў Германіі, таксама меў досвед жыцця ў краіне і талент завязваць знаёмствы.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} Магчыма, на пачатку другой эміграцыі Бароўскі спадзяваўся на вяртанне «старога» рускага жыцця. У 1921 годзе, разам юрысконсультам місіі Бруна Мілерам, заснаваў рускамоўнае выдавецтва «Фаланга», яно выпускала прадукцыю з «галіны ваеннай навукі», у тым ліку часопіс «Вайна і мір», «веснік навукі і тэхнікі», заснаваны былымі афіцэрамі расійскага Генштаба і ідэйна блізкі да «зменавехаўцаў». У верасні 1921 года Бароўскі ўдзельнічаў у вечары памяці Аляксандра Блока, арганізаваным Саюзам рускіх журналістаў і літаратараў у Германіі. Магчыма, нездарма пазней, у сакавіку 1926 года, Бароўскі перадаў архіў берлінскай місіі БНР на захоўванне менавіта ў Рускі загранічны гістарычны архіў у Празе, за што атрымаў «суровую водпаведзь» ад былога кіраўніка ўраду БНР Вацлава Ластоўскага. Аднак, пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй у 1930-я гады няма ніякіх звестак.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} Ва ўмовах пасля Рыжскага міру, імаверна, Бароўскі ўсведамляў{{sfn|Баринов|2024|p=139}}, што разлічваць па палітычныя поспехі не выпадае і засяродзіўся на эканамічных пытаннях, бо беларускага руху тады меў вострую патрэбу ў грошах. На беларускія аб’явы ў нямецкіх профільных выданнях з прапановай удзелу ў распрацоўцы прыродных рэсурсаў было даволі шмат водгукаў. Аднак, урад БНР не кантраляваў беларускую тэрыторыю і не мог даць доступ да гэтых рэсурсаў. Напрыклад, у чэрвені 1921 года ў берлінскую місію БНР звярнуўся прадпрымальнік з Кенігсберга з запытам ці можна атрымаць ахоўныя граматы для паездак па Беларусі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Буйнейшым партнёрам таго часу была фірма IWEG (Internationale Waren Export- und ImportGesellschaft, Міжнароднае экспартна-імпартнае таварнае таварыства). Урад БНР разлічваў з яе дапамогай насыціць прамтаварамі кааператывы Заходняй Беларусі. Бароўскі спрабаваў граць на антыпольскіх настроях немцаў, у падрыхтаваным для IWEG мемарандуме ў жніўні 1921 года ён адзначаў, што Літва і Беларусь, якія «стагоддзямі складалі адну дзяржаву» і цяпер эканамічна і палітычна звязаны адна з адной, выступаюць супрацьвагай агульнаму ворагу — Польшчы. Літву Бароўскі апісваў як «астравок стабільнасці» на Усходзе і абяцаў партнёрам прэферэнцыі, хай і без манапольнага права. Партнёрства з IWEG характарызавалася складанымі ўзаемаразлікамі. Напрыклад, для хуткага атрымання грошай меркавалася браць пазыкі ў трэцяга боку, а затым гасіць іх за кошт грашовых паступленняў ад фірм-пасрэднікаў, якія рэалізуюць тавары IWEG. Часам да такіх схем прыцягвалі і фізічных асоб, прычым, каб зменшыць або абнуліць камісію, беларуская місія крэдытавала іх яшчэ не атрыманымі грошамі, прымаючы пад іх даўгавыя распіскі.{{sfn|Баринов|2024|p=140}} Пра бізнес якасці Бароўскага сведчыць і перадача перапіскі з IWEG для азнаямлення іншым контрагентам, а потым патрабаванне яе вяртання. Урэшце, пралічыліся абодва бакі. IWEG не арыентавалася ў беларускіх рэаліях, відавочна, намервалася проста збыць неліквідныя тавары, якімі быў перапоўнены нямецкі рынак. Беларускі бок чакаў ад урада Літвы мытных і транзітных ільгот, аднак, праз абвастрэнне польска-літоўскіх адносін заходнебеларускі рынак, падкантрольны палякам, аказаўся недаступным. Урад БНР быў вымушаны выплачваць няўстойкі і вяртаць нерэалізаваны тавар нямецкім пасрэднікам за свой кошт. Наступствы гэтай авантуры адчуваліся доўга: нават у студзені 1925 года Бароўскі пісаў у Коўна, што матэрыяльнае становішча «зусім катастрафічнае», і ён жыве «пад пастаяннай пагрозай судовага выканаўцы». Магчыма, адчайная фінансавая сітуацыя прымусіла Бароўскага прадаць архіў былой місіі ў Прагу.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Заняты фінансамі, Бароўскі запусціў палітычную работу. У сакавіку 1922 года міністр замежных спраў Аляксандр Цвікевіч пісаў кіраўніку ўрада БНР Вацлаву Ластоўскаму: «У Берліне наша справа зусім заглухла. Трэба прызнаць, што Андрэй Аляксандравіч чалавек хоць і добры, але як палітычны дзеяч — слабаваты. Не дурань выпіць і пабалбатаць, але далей за гэта звычайна не ідзе. Яго трэба падштурхоўваць, яму трэба даваць работу, бо ў яго самога мала ініцыятывы». Перашкаджалі дзейнасці місіі ўзаемны недавер супрацоўнікаў і адсутнасць нармальнай арганізацыі яе дзейнасці.{{sfn|Баринов|2024|p=141}} Паводле Уладзіміра Ляхоўскага, палітычныя заявы таго часу «перасягалі арганізацыйныя магчымасці і людскія рэсурсы беларускага нацыянальнага руху». Фармальна місія спыніла дзейнасць у кастрычніку 1925 года, пасля таго як Цвікевіч, які ўзначаліў урад БНР пасля Ластоўскага, перадаў паўнамоцтвы ўраду БССР, але фактычна не функцыянавала ўжо амаль год.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} ==== Адначасова з місіяй ==== ==== Па скасаванні місіі ==== Па скасаванні жыў як прыватная асобы. Алесь Вініцкі, які збіраў звесткі пра беларускую эміграцыю ў Германіі, указваў, што Бароўскі трымаў у Берліне бюро перакладаў. Аднак, у адрасных кнігах Берліна за 1926—1943 гады Бароўскі ні сярод уладальнікаў такіх арганізацый, ні сярод зарэгістраваных перакладчыкаў не знойдзены. Імаверна, працаваў у розных арганізацыях паза штатам. У даведніках прафесія Бароўскага пазначана як Schriftsteller («пісьменнік», «літаратар»). У 1926 годзе ў берлінскім выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў зборнік твораў Льва Талстога «Wie die Liebe vergeht und andere Werke» ў перакладзе Бароўскага. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў лагеры для перамешчаных асоб Ватэнштэт.{{sfn|Баринов|2024|p=142}} Не пазней за 1927 год Бароўскі пераехаў з цэнтра Берліна ў набыты ўласны дом у раёне Мальсдорф па адрасе Брукзалерштрасэ (Bruchsaler Str.), дом 38{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. З 1936 года па гэтым жа адрасе зарэгістравана трэцяя жонка Бароўскага, Клара Самойлаўна Пергамс, ураджэнка Кёнігсберга{{sfn|Баринов|2024|p=142}}, разам яны жылі яшчэ падчас першай эміграцыі (да 1915 года){{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Прафесія жонкі спачатку пазначалася як «майстрыха», пазней як «краўчыха», прозвішча сужэнцаў не мела ўстойлівага напісання: у даведніках сустракаюцца такія варыянты, як Borovskoy, Borowsky, Barovsky{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Беларуская справа, аднак, не стала для Бароўскага чужой. У 1932 годзе ў яго доме пасяліліся студэнты Анатоль Шкутка і Міхаіл Маскалік, яны заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі»; дом у Мальсдорфе стаў рэзідэнцыяй гэтай арганізацыі, а Бароўскі — яе сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. ==== Другая сусветная вайна і смерць ==== Паводле Юрыя Туронка, з пачаткам Другой сусветнай вайны Бароўскі непрацяглы час быў першым старшынёй Беларускага камітэта самапомачы, створанага вясной 1940 года пры Беларускім прадстаўніцтве (Weissruthenische Vertrauensstelle; узнікла на мяжы 1939 і 1940), гэтыя арганізацыі займаліся беларусамі-ваеннапалоннымі пасля паражэння Польшчы. Паводле Барынава, роля Бароўскага ў гэтым кантэксце застаецца няяснай, у кожным разе, неўзабаве вядучыя месцы ў абедзвюх структурах занялі беларускія актывісты маладога пакалення, у першую чаргу Анатоль Шкутка, былы кватарант Бароўскага, і Мікола Абрамчык.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} З 6 жніўня 1941 года Бароўскі лічыўся «карэктарам тэкстаў»{{sfn|Баринов|2024|p=138}} у беларускай рэдакцыяй прапагандысцкай службы «Вінета», аднак, няясны аб’ём яго дзейнасці, магчыма, ён толькі атрымліваў заробак. Удзел Бароўскага ў Беларускай цэнтральнай радзе быў намінальным: з 16 кастрычніка 1944 года на працягу трох месяцаў ён лічыўся перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў на ганарарнай аснове.{{sfn|Баринов|2024|p=143}} Раптоўна памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года на 72-м годзе жыцця падчас бамбардзіровак. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пахаванне не захавалася, бо ліквідавана як безгаспадарнае.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} == Асоба на пераломе эпох == На думку Барынава, біяграфія Бароўскага адлюстроўвае грамадска-палітычныя змены позняй Расійскай імперыі і пераломнага рэвалюцыйнага часу, праз яго асобу можна адсачыць транзіт ад імперскай ідэнтычнасці да беларускай нацыянальнай, абумоўлены шэрагам суб’ектыўных і аб’ектыўных фактараў і агулам характэрны для таго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=128}} З практычнай стратай прывілеяў да канца XIX ст. дваране сустрэліся з праблемамі, раней вядомымі прасталюдзінам — немагчымасцю атрымаць адукацыю і займацца ўпадабанай справай. Крызіс і распад старога дваранскага ўкладу вымушаў прадстаўнікоў раней паноўнага стану станавіцца шараговымі службоўцамі. Усё гэта ставіла расійскіх дваран перад пошуках новых калектыўных ідэнтычнасцей. Здаралася, асабліва на нацыянальных ускраінах, у дваранскіх нашчадкаў узнікала цікаўнасць да рэгіянальнай гісторыі і ўсведамлення сябе ў ёй і такім чынам нараджаўся лакальны патрыятызм. У яго спалучэнні з палітычнай актыўнасцю нараджаліся рэгіянальныя актывісты, якія нярэдка станавіліся «бацькамі-заснавальнікамі» мясцовых нацыяналізмаў. Падобнае «вяртанне да каранёў» рэльефна адчуваецца ў беларускім выпадку, дзе на пачатковым этапе пратаганістамі нацыянальнага руху былі выхадцы з паланізаванай або русіфікаванай шляхты. Відавочна, такую эвалюцыю прайшоў і Бароўскі, дваранін, які стаў разначынцам, захопленым сацыялістычнымі ідэямі, і займаўся папулярнай справай таго часу — земскай статыстыкай і кааперацыя, ён быў характэрным тыпажам свайго часу.{{sfn|Баринов|2024|p=144}} Сімпатыі Бароўскага да левых яўна праявіліся яшчэ да рэвалюцыі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Тым часам заняцці, звязаныя з зямельным і сялянскім пытаннямі, часта спадарожнічалі цікавасці да грамадскіх пераўтварэнняў{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Прафесія статыстыка і спецыялізацыя ў сельскагаспадарчай каланізацыі, якія набіралі папулярнасць на пярэдадні сталыпінскай рэформы, амаль заўсёды значылі сацыялістычную арыентацыю чалавека{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Пры гэтым спектр палітычных поглядаў быў вельмі шырокі — ад радыкалаў (эсэраў і анархістаў) да практычна «сістэмнай» апазіцыі як левыя кадэты{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Ігар Барынаў параўноўвае біяграфію Бароўскага з жыццёвым шляхам іншага беларускага актывіста — Яўсея Канчара{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар таксама не меў належнай падрыхтоўкі, але імкнуўся запоўніць гэты прагал вывучэннем прадмета на практыцы{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Канчар быў імпэтным арганізатарам кааперацыі і сельскай гаспадаркі, як і Бароўскі паспеў папрацаваць на ўскраінах імперыі — на Каўказе і ў Туркестане{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Энергічны Канчар актыўна павышаў кваліфікацыю на розных курсах і пастаянна публікаваўся ў профільных выданнях, Бароўскі ж не рабіў нічога з гэтага{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. Погляды Канчара і Бароўскага таксама былі розныя: сабраны і метадычны Канчар духам быў меншавіком, а парывісты Бароўскі хутка эвалюцыяніраваў ад сацыял-дэмакратаў да эсэраў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Пасля рэвалюцыі абое па-свойму асэнсавалі беларускі складнік сваіх палітычных поглядаў{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Канчар разглядаў беларускія рэаліі хутчэй у межах агульнарасійскага кантэксту, хоць і з выразнымі лакальнымі асаблівасцямі, урэшце ён схіліўся да бальшавіцкага цэнтралізму{{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Бароўскі ж надаваў большае значэнне мясцовым праблемам. Урэшце яны аказаліся па розныя бакі барыкад: Канчар у чырвоным Петраградзе, а Бароўскі — у «буржуазнай» БНР.{{sfn|Баринов|2024|p=133}} У адрозненне ад іншых беларускіх сацыялістаў, Бароўскі вырас у руска-імперскім (і часткова імперска-нямецкім) акружэнні і відавочна не меў духоўнай сувязі з «беларускасцю»{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Магчыма, юнацтва ў Магілёўскай губерні спрыяла ў часы рэвалюцыйных падзей звароту да беларускай ідэнтычнасці{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. На думку Барынава, не выключана, гэта магло прыйсці да Бароўскага падчас Стэпавай экспедыцыі, кіраўніком якой быў Фёдар Шчарбіна, у свой час удзельнік «хаджэння ў народ», потым кубанскі, а затым і ўкраінскі актывіст{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Такое спалучэнне сацыяльных і нацыянальных лозунгаў уласціва палітыкам у аграрных рэгіёнах — Украіне, Каўказе, беларускіх і часткова балтыйскіх губернях{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Апроч гэтага, рэвалюцыйныя змены нярэдка наводзілі «агульнарасійскіх» левых на думку пра патрэбу ў пераменах на нацыянальных тэрыторыях і ў мясцовых грамадах. Датычна гэтага сацыялістычная і нацыяналістычная арыентацыя не толькі не супярэчылі, але дапаўнялі адна другую{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Напэўна адносіны Бароўскага з беларускімі актывістамі былі ўзаемавыгадным супрацоўніцтвам{{sfn|Баринов|2024|p=138}}. Камунікатыўныя здольнасці і навыкі Бароўскага былі вельмі дарэчы беларусам у іх палітычнай ізаляцыі. Тым часам дыпкур’еры БНР снавалі паміж дзяржавамі, дастаўлялі дакументы і грошы, фарміравалі сетку беларускіх палітычных цэнтраў. На думку Барынава, магчыма, Бароўскі нейкі час выконваў менавіта такія даручэнні. Для самога Бароўскага ўдзел у развіцці і падтрымцы беларускай ідэі, на думку Барынава, маглі быць звязаны з шэрагам пачуццяў. Імаверна, гэта была і рамантыка малой радзімы, і штодзённа-побытавыя інтарэсы, звязаныя з паляпшэннем грамадскага і матэрыяльнага стану, але, на думку Барынава, яны не былі вырашальнымі. У асобе Бароўскага спалучаліся прагматызм і натхнёнасць сацыяліста-ўтапіста. У абодвух рэчышчах ён імкнуўся да паляпшэння навакольнага свету — нездарма ён выбраў для работы сферы, прызваныя садзейнічаць гэтаму (зямельныя адносіны, дабрачыннасць, літаратура і мастацтва). На думку Барынава, для Бароўскага БНР была найперш унікальным праектам грамадства роўных, яму былі даспадобы сацыялістычныя погляды яе кіраўнікоў і іх праграма, ажыццяўлення якой магло стаць прыкладам для іншых народаў.{{sfn|Баринов|2024|p=139}} У часы крах старой грамадскай сістэмы і звязанага з ёю духоўна-інтэлектуальнага асяроддзя ў шэрагу выпадкаў адбываўся адыход ад рускай як мовы адукаванага класу да нацыянальных моў. Такое «вяртанне да каранёў» нярэдка адбывалася няпоўна і непаслядоўна, аднак фарміравала новыя патэрны ідэнтычнасці, вельмі патрэбнай у новай рэальнасці. Як адзначае Барынаў, такое адбывалася і з Бароўскім, яго лісты да лідараў БНР у пачатку — сярэдзіне 1920-х гадоў напісаны рускай з украпваннем асобных беларускіх слоў і выразаў, узору «сябры» і «грамадзяне». Болей за гэта, на пачатку берлінскага перыяду жыцця Бароўскім яўна спадзяваўся на вяртанне да «старога» рускага жыцця. Але ўжо ў 1930-я гады нічога не вядома пра кантакты Бароўскага з рускай эміграцыяй. З часам, імаверна, усё ж паглыбіўся ў беларускае жыццё.{{sfn|Баринов|2024|p=138}} На думку Барынава, беларуская ідэя не стала для Бароўскага глыбокім асабістым перакананнем, як для многіх яго паплечнікаў{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Ён быў хутчэй глыбокім сімпатызантам, чым палымяным змагаром, у якім прагматызм спалучаўся з ідэалізмам і асабістай несабраннасцю{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. На думку Барынава, несумненна, Бароўскі адыграў немалую ролю ў беларускім палітычным прадстаўніцтве{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Бароўскі імкнуўся як мага даўжэй падтрымліваць работу берлінскай місіі БНР, а калі гэта стала немагчымым — аднаасобна сімвалічна прадстаўляў яе ў Германіі{{sfn|Баринов|2024|p=129}}{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Да 1940-х гадоў ён быў прызнаным дуайенам беларускай грамады ў Германіі. Паплечнікі згадвалі яго «добрае сэрца» і «чулую душу»{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, характарызавалі як «вернага сына беларускага народа»{{sfn|Баринов|2024|p=128}}. Жыццёвыя памкненні Бароўскага не былі арыентаваны на ўтрыманне старога сацыяльнага статусу або набыццё болей высокага, што часта сустракалася тым часам. Асаблівасці яго асобы і ўвесь лад жыцця пацвярджае шчырасць яго памкненняў і аблуд. Імаверна, адзначае Барынаў, менавіта такая пераменлівасць і прычынілася практычна поўнаму забыццю з часам на біяграфію «патрыярха» беларускага руху.{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са збяднелых дваран Магілёўскай губерні, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе ў жніўні 1867 года ў чыне прапаршчыка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}, вярнуўся ў 113-ы полк. У лютым 1869 года пераведзены ў 114-ы Наваторжскі пяхотны полк (Мітава){{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік (28.3.1869), паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі стаў оперным спеваком і, імаверна, менавіта ён пазнаёміў Андрэя з Сержам Дзягілевым і Львом Бакстам{{sfn|Баринов|2024|p=131, 136}}. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. * '''Фёдар''', таксама быў афіцэрам.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] rm7uk3ps55tih41fxp9mx1hh2fckod8 Віктар Міхайлавіч Бачкоў 0 157908 5149253 4418856 2026-05-31T12:48:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149253 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Віктар Міхайлавіч Бачкоў | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Пракурор]] [[СССР]] | парадак = 4 | пад імем = | сцяг = Flag_of_the_Soviet_Union.svg | перыядпачатак = [[7 жніўня]] [[1940]] | перыядканец = [[13 лістапада]] [[1943]] | перыяд праўлення = | папярэднік = [[Міхаіл Іванавіч Панкрацьеў]] | пераемнік = [[Канстанцін Пятровіч Гаршэнін]] | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | бацька = | маці = | жонка = Марыя Павлаўна (у дзявоцтве — Дзегцярэнка) | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[КПСС]] с 1919 | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн Леніна}}{{Ордэн Леніна}}{{ордэн Чырвонага Сцяга}}{{ордэн Чырвонага Сцяга}}{{ордэн Чырвонага Сцяга}}{{Ордэн Суворава 2 ступені}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені}}{{Ордэн Айчыннай вайны 1-й ступені}}{{ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга}} 13 медалёў {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} {{цёзкі2|Бачкоў}} '''Віктар Міхайлавіч Бачкоў''' ({{ДН|11|11|1900|29|10}}, в. [[Казімірава Слабада]], [[Мсціслаўскі павет]], [[Магілёўская губерня]], [[Расійская імперыя]]<ref>Цяпер у гарадской рысе Мсціслава</ref>) — савецкі дзяржаўны дзеяч, Пракурор СССР у 1940—1943, генерал-лейтэнант (1944). == Біяграфія == Нарадзіўся 29 кастрычніка (11 лістапада па новаму стылю) 1900 у сям'і селяніна, беларус. У 1919 прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|РСЧА]], служыў у асобным эскадроне коннай разведкі Асобай кавалерыйскай брыгады 15-й арміі, у складзе брыгады патрапіў на Заходні фронт, дзе ваяваў з белапалякамі. У лістападзе — снежні 1921 гады ваяваў у складзе асобнага кавалерыйскага эскадрона 6-й стралковай дывізіі, пасля чаго быў накіраваны камандаваннем Заходняга фронту на 43. Полацкія камандныя курсы Заходняга ваеннай акругі, пасля заканчэння якіх у 1922 атрымаў званне чырвонага камандзіра. У Гомелі камандаваў узводам 3-га кавалерыйскага дывізіёна войскаў ВЧК. У лютым 1923 накіраваны на ахову дзяржаўнай мяжы, служыў камандзірам узвода 9-га пагранічнага батальёна Заходняга ваеннай акругі. У 1924—1932 займаў пасады начальніка заставы, манеўранай групы 23 і 24 пагранатрадаў, начальніка штаба 8-га кавалерыйскага палка. З 1932 па 1935 камандаваў дывізіёнам 1-й школы памежаховы і войскаў АГПУ. У 1935 −1938 вучыўся ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі РСЧА імя М. В. Фрунзэ]]. Пасля заканчэння акадэміі — начальнік Галоўнага турэмнага кіравання [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] (лістапад-снежань 1938), начальнік [[Асобы аддзел|4-га (Асобага) аддзела]] [[ГУГБ]] НКУС (снежань 1938 г.-жнівень 1940). Удзельнік баёў з японцамі на Халхін-Голе, а таксама [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|вайны з Фінляндыяй 1939—1940]]. 7 жніўня 1940 Указам [[Вярхоўны Савет СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] прызначаны Пракурорам СССР і знаходзіўся на гэтай пасадзе да лістапада 1943. Супрацоўнікі Пракуратуры СССР успрынялі прыход Бачкова як перамогу Берыі. У пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]], 5 ліпеня 1941 года В. М. Бачкоў рашэннем Стаўкі быў прызначаны членам Ваеннага Савета [[Паўночна-Заходні фронт (Чырвоная Армія)|Паўночна-Заходняга фронту]] і непасрэдна ўзначаліў асобы аддзел фронту. З гэтага часу і да пачатку студзеня 1942 абавязкі Пракурора Саюза ССР выконваў [[Рыгор Мікалаевіч Сафонаў|Г. М. Сафонаў]]. У 1940—1941 гг. уваходзіў у склад сакрэтнай камісіі Палітбюро ЦК ВКП (б) па судовых справах. Па ініцыятыве В. М. Бачкова ў 1943 з мэтай умацавання працоўнай і выканальніцкай дысцыпліны былі ўведзеныя класныя чыны і форменнае адзенне для супрацоўнікаў пракуратуры<ref>[http://genproc.gov.ru/65let/history/ Органы прокуратуры в Великой Отечественной войне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150703044104/http://genproc.gov.ru/65let/history/ |date=3 ліпеня 2015 }}</ref>. Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 верасня 1943 «Аб устанаўленні класных чыноў для пракурорска-следчых работнікаў органаў пракуратуры» прадугледжваў увядзенне класных чыноў, а пастановай Саўнаркама СССР ад 16 верасні 1943 года была ўведзена форменная адзенне для пракурорска-следчых работнікаў. 22 верасня 1943 года Бачкоў выдаў загад «Аб парадку аттестования пракурорска-следчых работнікаў органаў Пракуратуры Саюза ССР». Мерапрыемства меркавалася правесці з 1 кастрычніка 1943 года па 1 красавіка 1944 года. Але ў лістападзе 1943 Бачкоў падаў заяву ў ЦК ВКП(б) з просьбай аб вызваленні яго ад займаемай пасады, і 13 лістапада 1943 Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ён быў вызвалены ад пасады Пракурора СССР і вярнуўся на службу ў наркамат унутраных спраў. У 1944 −1951 — начальнік Упраўлення канвойных войскаў НКУС (з 1946 — МУС) СССР. У 1951—1959 — намеснік начальніка [[ГУЛАГ]] [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|МУС СССР]], з мая 1959 — у адстаўцы. У 1961—1963 — начальнік сектара Усесаюзнага праектна-тэхналагічнага інстытута «Стройдормаш» Маскоўскага СНГ, у 1963 −1969 — намеснік начальніка аддзела Праектна-канструктарскага тэхналагічнага інстытута машынабудавання Маскоўскага СНГ. Памёр у Маскве 2 жніўня 1981, пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]]. {{зноскі}} == Літаратура == * [http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/biogr/gb55.htm Бочков В. М.] // {{кніга|аўтар=Петров Н. В., Скоркин К. В.|загаловак=Кто руководил НКВД, 1934—1941 : справочник|адказны=Под ред. Н. Г. Охотина и А. Б. Рогинского|спасылка=http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm|месца=М.|выдавецтва=Звенья|год=1999|старонак=502|тыраж=3000|isbn=5-7870-0032-3|archive-date=1 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm}} {{Генеральныя пракуроры СССР}} {{DEFAULTSORT:Бачкоў Віктар Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Пракуроры СССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі савецка-фінскай вайны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мсціславе]] 0m3epbvi0v3vxxsw2ot6q3pg69y65ay Віслакрылыя 0 164913 5149363 5129115 2026-05-31T17:47:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149363 wikitext text/x-wiki {{Таксон | name = Віслакрылыя | regnum = Жывёлы | image file = Florfliege Alderfly Sialis lutaria.jpg | image descr = {{bt-bellat|Віслакрылка звычайная|Sialis lutaria}} | image title = ''Sialis lutaria'' | parent = | rang = Атрад | latin = Megaloptera | author = [[Latreille]], [[1802]] | syn = | children name= | children = | wikispecies = Megaloptera | commons = Category:Megaloptera | itis = 115000 | ncbi = 50553 | eol = | grin = }} '''Віслакрылыя''', '''віслакры{{націск}}лкі'''<ref>ЭПБ у 5-і т. Т. 1</ref> (''Megaloptera'') — [[Атрад (біялогія)|атрад]] [[насякомыя|насякомых]]. == Апісанне == Адрозніваецца каля 40 відаў. Пашыраны ва ўсім свеце. Жывуць каля вады, на прыбярэжнай расліннасці, лічынкі ў вадзе. На Беларусі найбольш вядомая {{bt-bellat|віслакрылка звычайная|Sialis lutaria}}. Маларухомыя насякомыя цёмнага колеру. Маюць дзве пары аднатыпных перапончатых шырокіх крылаў (размах 2—4 см), якія ў спакоі стрэхападобна прыкрываюць брушка. Вусікі шчацінкападобныя, шматчленікавыя, вочы фасетачныя, буйныя. Вылет дарослых насякомых вясной або ў пачатку лета. Яйцы адкладваюць на лісце водных раслін. [[Лічынкі]] жывуць у вадзе 2 гады, кормяцца дробным насякомымі і іх лічынкамі, акукліваюцца ў глебе; пажыва для рыб. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Віслакрылыя}} == Спасылкі == * [http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/NASEKOMIE.html?page=0,6 Насекомые] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116184828/http://krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/biologiya/NASEKOMIE.html?page=0,6 |date=16 лістапада 2012 }} // [[Энцыклапедыя Кругасвет]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Віслакрылыя| ]] [[Катэгорыя:Атрады насякомых]] sb4gsieuganhhl2n1if47jmeddu5eso Інталія 0 172999 5149382 4404858 2026-05-31T19:38:49Z DenisBorum 139498 5149382 wikitext text/x-wiki [[Файл:Intaille en améthyste.JPG|thumb|Інталія. Выява імператара [[Каракала]] на [[аметыст|аметысце]]]] '''Інталія''' (ад {{lang-it|intaglio}} — разьба, разьба па камені) — разнавіднасць [[Гема|гемы]], [[Ювелірныя вырабы|ювелірны выраб]] або ўпрыгожванне, выкананы ў тэхніцы паглыбленага (адмоўнага) [[Рэльеф (скульптура)|рэльефу]] на [[Каштоўныя камяні|каштоўных]] ці [[Каштоўныя камяні|напаўкаштоўных камянях]] ці на [[Шкло|шкле]]. У супрацьлегласць [[Камея|камеі]], якая выконваецца ў тэхніцы выпуклага рэльефу. Тэхніка інталія часта ўжываецца для вырабу пячатак, адбітак з якіх выглядае выпуклым. Таму шматлікія кольцы-пячаткі выконваліся ў тэхніцы інталія. == Літаратура == * Boardman, John. ''Island Gems'', 1963. * Boardman, John. ''Archaic Greek Gems'', 1968. * Brown, Clifford M. (ed). ''Engraved Gems : Survivals and Revivals'', National Gallery of Art Washington, 1997. ISBN 0894682717, 9780894682711 == Спасылкі == {{Commons|Category:Intaglios}} * [http://www.beazley.ox.ac.uk/gems/ Beazley Archive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100819090533/http://www.beazley.ox.ac.uk/gems/ |date=19 жніўня 2010 }} * [http://www.getty.edu/art/exhibitions/gems/ ''Carvers and Collectors''] * [http://sites.google.com/site/digitallibrarynumis/subjects/32-engraved-gems/01-general-texts Digital Library Numis (DLN)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110816092540/http://sites.google.com/site/digitallibrarynumis/subjects/32-engraved-gems/01-general-texts |date=16 жніўня 2011 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Упрыгажэнні]] [[Катэгорыя:Ювелірная справа]] qzaqimwt5s1qmwlamtzd04n9ehniq0p Галіна Канстанцінаўна Васіленка 0 177991 5149420 5113822 2026-06-01T01:18:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149420 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Васіленка}} {{Асоба}} '''Галіна Канстанцінаўна Васіленка''' ({{ДН|18|8|1935}}, в. [[Будкі (Нараўлянскі раён)|Будкі]], [[Нараўлянскі раён]]) — палявод, жывёлавод, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Василенко Галина Константиновна |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 103 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == З 1952 года палявод<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 360.</ref>, з 1960 — свінарка, з 1966 — загадчык жывёлагадоўчай фермай калгаса «XXII з’езд КПСС» [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]. Званне Героя нададзена за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса. Член ЦК КПБ у 1971—1976 гадах. Дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]] у 1967—1971 гадах<ref name="БС"/>. Дэлегат XXVII з’езда КПБ<ref>Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 360.</ref>. == Ушанаванне памяці == Імя і фатаграфія Галіны Васіленка размешчаны на [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы Нараўлянскага раёна]] (адкрыта 6 лістапада 2010) ў [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya/ |title=Аллея Славы |access-date=17 сакавіка 2026 |archive-date=23 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623170518/http://narovlya.gov.by/ru/alleya/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Васіленка Галіна Канстанцінаўна}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены ЦК КПБ]] pyzba8k47cgpw6oxega6c0uynzyx8mi ФК Тарпеда-БелАЗ 0 180741 5149475 5146109 2026-06-01T08:45:52Z Reteeeee 3133 132326 /* Цяперашні склад */ 5149475 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Тарпеда-БелАЗ |Лагатып = TorpedoZhodinoLogo.png |ШырыняЛагатыпа = 210px |ПоўнаяНазва = ТАА «Футбольны клуб „Тарпеда-БелАЗ“» |Мянушкі = |Горад = [[Жодзіна]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1961]] |Стадыён = «[[Тарпеда (стадыён, Жодзіна)|Тарпеда]]» |Умяшчальнасць = 6500 |Кіраўнік = Станіслаў Вазняк |ПасадаКіраўніка = Дырэктар |Трэнер = Дзмітрый Лянцэвіч |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 6 месца |Сайт = http://torpedo-belaz.by | pattern_la1 = _adidascondivot22wb | pattern_b1 = _adidascondivot22wb | pattern_ra1 = _adidascondivot22wb | pattern_sh1 = _adidaswhite | pattern_so1 = _color_3_stripes_black | leftarm1 = ffffff | body1 = ffffff | rightarm1 = ffffff | shorts1 = 000000 | socks1 = ffffff | pattern_la2 = _adidascondivo22bw | pattern_b2 = _adidascondivo22bw | pattern_ra2 = _adidascondivo22bw | pattern_sh2 = _adidascondivo20ww | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 000000 }} '''«Тарпеда-БелАЗ»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Жодзіна]], заснаваны ў [[1961]] годзе. З 1992 года ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]] (акрамя 1994—2001 гадоў). Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2016, 2023). == Гісторыя == Каманда была заснавана ў [[1961]] годзе, на базе [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]]. Першапачаткова мела назву «Ракета». Першы матч у гісторыі футбольны клуб з Жодзіна правёў 6 мая 1962 года. У [[Мінск]]у аўтазаводцам супрацьстаяла моцная каманда «Гвардзеец». Сустрэча праходзіла ў роўнай барацьбе, аднак перамогу атрымалі гаспадары — 3:2. Менавіта гэты паядынак і стаў адпраўным пунктам у гісторыі каманды. Адраджэнне калектыву звязана з імем [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якава Шапіры]], трэнера, які вывеў «аўтабудаўнікоў» у вышэйшы дывізіён у 2001 годзе. У 2012 годзе клуб заняў апошняе месца ў Вышэйшай лізе і патрапіў у стыкавыя матчы з «[[ФК Гарадзея|Гарадзеяй]]», што заняла другое месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лізе]]. У першым матчы «Тарпеда» саступіла з лікам 0:1, але ў другім здолела ўзяць рэванш — 4:0 — і захавала месца ў эліце. У верасні 2019 года галоўным трэнерам жодзінскай каманды стаў [[Юрый Пунтус]], які ў 2020 годзе здолеў прывесці клуб да яго першых у гісторыі бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі. === 2021 год === У пачатку [[Сезон 2021 ФК Тарпеда-БелАЗ|2021 года]] фан-рух клуба адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}</ref>. У кваліфікацыі [[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|Лігі канферэнцый УЕФА 2020/2021]] клуб сустракаўся з дацкім «[[ФК Капенгаген|Капенгагенам]]». Праз міжнародныя санкцыі і [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978#Наступствы|паветраную блакаду]] «Тарпеда-БелАЗ» вымушана было правесці хатнюю гульню па-за межамі Беларусі. Першапачаткова разглядаўся варыянт з [[Тула|тульскім]] стадыёнам «[[Арсенал (стадыён, Тула)|Арсенал]]», аднак жодзінцам адмовілі, праз што хатняя гульня прайшла на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Казань)|Цэнтральны]]» ў горадзе [[Казань]], дзе каманда прайграла з лікам 0:5. Сезон у чэмпіянаце Беларусі атрымаўся няўдалым, каманда хутка апынулася ў ніжняй палове табліцы. У ліпені 2021 года Пунтус пакінуў пасаду галоўнага трэнера, якую заняў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]]. Трохі палепшыўшы вынікі ў другой палове сезона, жодзінская каманда фінішавала на восьмым месцы. === 2022 год === Сезон 2022 жодзінская каманда пачала пад кіраўніцтвам новага трэнера [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыя Молаша]]. Старт чэмпіянату атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела паразы ў першых трох матчах, але неўзабаве выправіла становішча і апынулася ў сярэдзіне табліцы. Добрая гульня ў другой палове сезона дазваляла змагацца за больш высокія месцы, аднак няўпэўнены фініш пакінуў жодзінцаў на восьмым радку. === 2023 год === У 2023 годзе «Тарпеда-БелАЗ» добра пачало чэмпіянат, хутка апынуўшыся сярод лідараў у табліцы. 28 мая 2023 года клуб у другі раз здабыў Кубак Беларусі, перайграўшы ў фінале барысаўскі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] (2:0). Дзякуючы гэтаму жодзінцы атрымалі месца ў Лізе канферэнцый УЕФА, дзе, аднак, адразу саступілі кіпрскаму [[ФК АЕК Ларнака|АЕКу]] і выбылі з далейшага розыгрышу. У чэмпіянаце праз шматлікія нічыі «Тарпеда-БелАЗ» хутка перастала прэтэндаваць на чэмпіёнства, аднак працягвала прэтэндаваць на бронзавыя медалі і ў выніку фінішавала на трэцім месцы, другі раз у гісторыі заваяваўшы медалі айчыннага чэмпіянату. == Папярэднія назвы == * 1961—1967: «Ракета» * 1967—1969: «Аўтазаводзец» * 1969—1988: «Тарпеда» * 1989—1992: «БелАЗ» * 1992—2010: «Тарпеда» * з 2011: «Тарпеда-БелАЗ» == Дасягненні == === БССР === * {{Зл}} [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]] (4): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1971|1971]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1980|1980]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1981|1981]] * {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1972|1972]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1985|1985]] * {{Бр}} Бронзавы [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1975|1975]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1982|1982]] * Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка БССР]] (8): [[Кубак БССР па футболе 1969|1969]], [[Кубак БССР па футболе 1971|1971]], [[Кубак БССР па футболе 1972|1972]], [[Кубак БССР па футболе 1977|1977]], [[Кубак БССР па футболе 1978|1978]], [[Кубак БССР па футболе 1981|1981]], [[Кубак БССР па футболе 1982|1982]], [[Кубак БССР па футболе 1983|1983]] === Рэспубліка Беларусь === * {{Бр}} Бронзавы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2023]] * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * Самая буйная перамога — 7:1 («[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]», 2021). * Самая буйная параза — 1:8 («[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск, 1992; «[[ФК Дынама-93 Мінск|Беларусь]]» Мінск, 1992/93). == Цяперашні склад == ''Станам на красавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=Основной состав|url=http://torpedo-belaz.by/team/osnovnoy-sostav/|work=Афіцыйны сайт «Тарпеда-БелАЗ»|date=|access-date=2024-03-28|lang=ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Сяргей Ігнатовіч]]||1992}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Цімафей Юрасаў]]||2003}} {{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Макар Масленікаў||2007}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|3|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|Яўген Чагавец||1998}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзімір Манаеў||2004}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Кірыл Прамудраў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1992}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Залескі]]||1994}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Руцкі]]||1999}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Рыгор Марцьянаў]]||2002}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Баранок||2006}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Міхайрын||2005}} {{Ігрок|90|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|Ненад Перавіч||2002}} {{Ігрок|96|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзіслаў Мялько||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|2|{{Сцяг|Кот-д'Івуар}}|ПА|Ламін Махамед Бамба||2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Быкаў]]||1992}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Будзько||2004}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Украіна}}|ПА|[[Аляксандр Бацішчаў]]||1991}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Міхаіл Ладуцька||2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Кролік||2005}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Гаявы||2002}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Вадзім Пабудзей]]||1994}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Віталь Лісаковіч]]||1998}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Наджы Агба||2006}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Стэфан Альфрэд||1997}} {{Ігрок|89|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Аляксандр Французаў]]|у арэндзе з «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыва]]»|2004}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Раман Жалезны|у «[[ФК Ліда|Лідзе]]» да снежня 2026 года|2004}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} Дзмітрый Лянцэвіч (нар. 1983) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Алег Чарнуха (нар. 1974) — начальнік каманды * {{Сцяг|Беларусь}} Валянцін Міхееў (нар. 1979) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Юрэвіч]] (нар. 1979) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Андрэй Арэхва (нар. 1989) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Уладзімір Чарнуха (нар. 1995) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Гаеў]] (нар. 1977) — трэнер брамнікаў === «Тарпеда-БелАЗ-2» === У сезоне 2026 рэзервовая каманда пад назвай «Тарпеда-БелАЗ-2» выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]] {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Кітаеў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Назар Чыж||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Вішнякоў||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Гардзей Кавалеўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кароткі||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дзмітрый Маклак||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Вячаслаў Астроўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Іван Садоўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Серада||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Фамін||2007}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Станіслаў Бальцэвіч||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Кірыл Бязрукаў||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Павел Бязрукаў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Канстанцін Багдановіч||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яраслаў Голубеў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Адрыян Каралёў||2008}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Стануль||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Чалей||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Чаркас||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Чаркас||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Яроцкі||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Платон Каролік||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Матусевіч||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Расія}}|Нап|Уладзіслаў Налівайка||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Скаўпнёў||2006}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб «Тарпеда-БелАЗ-2» === * {{Сцяг|Беларусь}} Дзяніс Каролік (нар. 1979) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Гранькоў]] (нар. 1978) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Чаркас (нар. 1989) — трэнер брамнікаў == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !width=150|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) || '''13''' || 15 || 5 || 0 || 10 || <nowiki>13–31</nowiki> || '''10''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/16 фіналу]] || |- | 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''17''' || 32 || 2 || 4 || 26 || <nowiki>17–68</nowiki> || '''8''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1993/94 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Другая]] (Д2) || '''8''' || 28 || 8 || 10 || 10 || <nowiki>24–29</nowiki> || '''26''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/8 фіналу]] || |- | 1994/95 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Другая]] (Д2) || '''10''' || 30 || 11 || 6 || 13 || <nowiki>37–35</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/16 фіналу]] || |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая]] (Д2) || '''11''' || 14 || 3 || 6 || 5 || <nowiki>13–15</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || |- | 1996 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Другая]] (Д2) || '''7''' || 24 || 8 || 9 || 7 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Другая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 14 || 8 || 8 || <nowiki>37–25</nowiki> || '''50''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/16 фіналу]] || |- | 1998 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Першая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 15 || 10 || 5 || <nowiki>58–31</nowiki> || '''55''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/16 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 11 || 11 || 8 || <nowiki>55–43</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/16 фіналу]] || |- | 2000 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 13 || 6 || 11 || <nowiki>44–36</nowiki> || '''45''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Першая]] (Д2) ||style="background:gold"| '''1''' || 28 || 21 || 3 || 4 || <nowiki>56–13</nowiki> || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 13 || 4 || 9 || <nowiki>38–27</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || <nowiki>44–25</nowiki> || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фіналу]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 19 || 2 || 9 || <nowiki>57–28</nowiki> || '''59''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/16 фіналу]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 14 || 5 || 7 || <nowiki>40–25</nowiki> || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 9 || 10 || <nowiki>21–27</nowiki> || '''30''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Чвэрцьфінал]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 11 || 10 || 5 || <nowiki>28–21</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 10 || 13 || <nowiki>25–36</nowiki> || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/8 фіналу]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || <nowiki>31–22</nowiki> || '''37''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Фіналіст]] || |- |rowspan="2"| 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 33 || 7 || 7 || 19 || <nowiki>33–58</nowiki> || '''28''' || rowspan="2"|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/16 фіналу]] || |- | Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць [[ФК СКВІЧ|СКВІЧа]], другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі 2010]].}} || || 2 || 1 || 1 || 0 || <nowiki>3–1</nowiki> || || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 33 || 9 || 14 || 10 || <nowiki>37–41</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/16 фіналу]] || |- |rowspan="2"| 2012 ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 30 || 5 || 9 || 16 || <nowiki>17–39</nowiki> || '''24''' ||rowspan="2" style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Паўфінал]] || |- | Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]», другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лігі 2012]].}} || || 2 || 1 || 0 || 1 || <nowiki>4–1</nowiki> || || |- | [[Сезон 2013 ФК Тарпеда-БелАЗ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 32 || 12 || 6 || 14 || <nowiki>33–38</nowiki> || '''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Тарпеда-БелАЗ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 32 || 13 || 11 || 8 || <nowiki>38–30</nowiki> || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Тарпеда-БелАЗ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>31–29</nowiki> || '''36''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Тарпеда-БелАЗ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 13 || 9 || 8 || <nowiki>47–33</nowiki> || '''48''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 14 || 9 || 7 || <nowiki>43–27</nowiki> || '''51''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2018 ФК Тарпеда-БелАЗ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 16 || 7 || 7 || <nowiki>36–18</nowiki> || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Тарпеда-БелАЗ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 6 || 11 || <nowiki>41–36</nowiki> || '''45''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Чвэрцьфінал]] || |- | 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || style="background:#cc9966"|'''3''' || 30 || 16 || 8 || 6 || <nowiki>55–37</nowiki> || '''56''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Паўфінал]] || |- | 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 6 || 14 || <nowiki>38–43</nowiki> || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 10 || 9 || <nowiki>35–32</nowiki> || '''43''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Уладальнік]] || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || style="background:#cc9966"|'''3''' || 28 || 12 || 13 || 3 || <nowiki>33–18</nowiki> || '''49''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Паўфінал]] || |- |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === Дэбют клуба ў еўракубках адбыўся 1 ліпеня 2010 года: у першым кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы УЕФА 2010/11 жодзінцы (якія трапілі ў турнір у як фіналісты Кубка) упэўнена перамаглі ісландскі «[[ФК Фюлкір|Фюлкір]]», але ў другім саступілі клубу [[ОФК Бялград|ОФК]] з Сербіі. {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2|Клуб ! Першыя матчы ! Матчы ў адказ ! colspan=2|Вынік |- |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/2011]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Фюлкір|Фюлкір (Рэйк’явік)]] |align="center"|3:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''6:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ОФК Бялград|ОФК (Бялград)]] |align="center"|2:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''2:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|2015/2016]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Кукесі|Кукесі]] |align="center"|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''0:2'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/2017]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''3:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |3 к/р |{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]] |align="center"|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''0:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|2020/2021]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Капенгаген|Капенгаген]] |align="center"|1:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''1:9'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]] |align="center"|2:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''3:4'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Алег Волах]] (1973—1976) * [[Міхаіл Якаўлевіч Андружэйчык|Міхаіл Андружэйчык]] (1993—1994)<ref>{{Cite web |title=Футбол. На 85-м году жизни умер заслуженный тренер Беларуси Михаил Андружейчик |url=https://www.pressball.by/news/football/376949 |language=ru |website=pressball.by |date=2021-01-21 |access-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302192720/https://www.pressball.by/news/football/376949 |archive-date=2021-03-02 |url-status=dead }}</ref> * [[Пётр Міхееў]] (да 1999) * [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якаў Шапіра]] (2001 — ліпень 2004) * [[Юрый Малееў]] (ліпень 2004 — ліпень 2006) * [[Уладзімір Журавель]] (в. а. у ліпені — лістападзе 2006) * [[Алег Кубараў]] (лістапад 2006 — снежань 2009) * [[Аляксандр Бразевіч]] (студзень — ліпень 2010) * [[Сяргей Гурэнка]] (ліпень 2010 — май 2012) * [[Вадзім Бразоўскі]] (в. а. у маі — ліпені 2012; ліпень — лістапад 2012) * [[Ігар Крывушэнка]] (лістапад 2012 — ліпень 2017) * [[Алег Кубараў]] (ліпень 2017 — снежань 2018) * [[Вадзім Скрыпчанка]] (студзень — верасень 2019) * [[Сяргей Зяневіч]] (в.а. у верасні 2019) * [[Юрый Пунтус]] (верасень 2019 — ліпень 2021) * [[Сяргей Зяневіч]] (ліпень — снежань 2021) * [[Дзмітрый Молаш]] (снежань 2021 — снежань 2025) * [[Дзмітрый Лянцэвіч]] (са снежня 2025) {{div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://torpedo-belaz.by Афіцыйны сайт] * {{globalsportsarchive|fk-tarpeda-belaz-zodzina/18863}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Тарпеда-БелАЗ}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:ФК Тарпеда-БелАЗ| ]] 7pkldfuh72zz8776ploie5leb9ncrkp Гарады Славакіі 0 189375 5149451 4757497 2026-06-01T06:22:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149451 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} '''Гарады́ [[Славакія|Слава́кіі]]''' — населеныя пункты Славакіі, якія афіцыйна маюць статус горада ({{lang-sk|mesto}}). Артыкул 70 [[Канстытуцыя Славакіі|Канстытуцыі Славацкай Рэспублікі]] замацоўвае магчымасць абвяшчэння абшчыны горадам у парадку, прадугледжаным законам<ref>{{cite web |url = http://www.mzv.sk/App/wcm/media.nsf/vw_ByID/ID_F38FE30121A6A4BAC1257648004A9230_SK/$File/ustava.pdf |title = Ústava Slovenskej republiky |publisher = Ministerstvo zahraničných vecí a európskych záležitostí Slovenskej republiky |lang = sk |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GsC2hZbg?url=http://www.mzv.sk/App/wcm/media.nsf/vw_ByID/ID_F38FE30121A6A4BAC1257648004A9230_SK/$File/ustava.pdf |archivedate = 25 мая 2013 |accessdate = 30 студзеня 2014 |url-status = dead }}</ref>. Гэты парадак усталёўваецца палажэннямі Закона 369/1990 Zb. «Аб муніцыпалітэтах». У § 22 сказана, што статус горада мае населены пункт, які з’яўляецца эканамічным, адміністрацыйным, культурным, турыстычным ці курортным цэнтрам, ажыццяўляе паслугі для жыхароў суседніх абшчын, мае транспартныя сувязі з суседнімі муніцыпалітэтамі, мае гарадскі характар забудовы, дзе колькасць насельніцтва складае не менш за 5 000 жыхароў. Абшчына можа атрымаць статус горада пасля правядзення рэферэндуму жыхароў населенага пункта, рашэннем [[Парламент Славакіі|Нацыянальнага Савета Славацкай Рэспублікі]], па прадстаўленні муніцыпалітэта<ref>{{cite web |url = http://www.vyvlastnenie.sk/predpisy/zakon-o-obecnom-zriadeni |title = Zákon o obecnom zriadení - Zákon č. 369/1990 Zb |publisher = Vyvlastnenie.sk |lang = sk |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GsC3Pzv4?url=http://www.vyvlastnenie.sk/predpisy/zakon-o-obecnom-zriadeni |archivedate = 25 мая 2013 |accessdate = 30 студзеня 2014 |url-status = live }}</ref>. Усяго ў Славакіі налічваецца 138 гарадоў, у якіх пражываюць 2 939 180 жыхароў<ref>{{cite web |url = http://app.statistics.sk/mosmis/sk/uroven.jsp?txtUroven=100000 |title = Slovenská republika |publisher = Mestská a obecná štatistika |lang = sk |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GsC4Josa?url=http://app.statistics.sk/mosmis/sk/uroven.jsp?txtUroven=100000 |archivedate = 25 мая 2013 |accessdate = 30 студзеня 2014 |url-status = dead }}</ref>, што складае 54,38 % ад колькасці насельніцтва краіны. Пераважаюць гарады з колькасцю насельніцтва менш за 10 тыс. жыхароў — 66 гарадоў, ад 10 да 30 тыс. жыхароў — 51 горад, ад 30 да 50 тыс. — 11, ад 50 да 100 тыс. — 8, больш за 100 тыс. — 2. Найбуйнейшы горад — сталіца Славакіі [[Браціслава]] з 413 192 жыхарамі<ref>{{cite web |url = http://app.statistics.sk/mosmis/sk/zaklad.jsp?txtUroven=410190&lstObec=582000 |title = Mesto Bratislava |publisher = Mestská a obecná štatistika |lang = sk |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GsC5Gg4T?url=http://app.statistics.sk/mosmis/sk/zaklad.jsp?txtUroven=410190 |archivedate = 25 мая 2013 |accessdate = 30 студзеня 2014 |url-status = dead }}</ref>. У ніжэйпрыведзеным спісе ў алфавітным парадку прадстаўлены ўсе гарады Славацкай Рэспублікі. Спіс утрымлівае інфармацыю пра колькасць насельніцтва<ref>Даныя пра колькасць насельніцтва прыведзены па стане на 31 снежня 2011 года</ref>, плошчу, дату заснавання населенага пункта, геаграфічныя каардынаты, ілюстрацыі. Асобна вылучана зборная статыстыка па краях, а таксама размяшчэнне гарадоў на карце. == Спіс гарадоў == {| class="toccolours mw-datatable sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- ! !! class="unsortable" | Герб !! Назва !! Край !! Раён ! Насел.<br><small>(2019)<ref>{{cite web | lang = en | url = http://datacube.statistics.sk/#!/view/en/VBD_DEM/om7101rr/v_om7101rr_00_00_00_en | title = Number of the Population by Sex - Municipalities (yearly) | publisher=Statistical Office of the Slovak Republic}}</ref> ! Плошч.<br><small>(км²)</small><ref>{{cite web | lang = sk | url = http://app.statistics.sk/mosmis/sk/run.html | title = Demografia | publisher = Mestská a obecná štatistika | archiveurl = https://www.webcitation.org/6GsC67S1A?url=http://app.statistics.sk/mosmis/sk/run.html | archivedate = 2013-05-25}}</ref> ! Год ! width=120px | Каардынаты |- | align=right height=45 | 1 || {{#invoke:wd|property|raw|Q1780|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Браціслава]]<br><small>({{lang-sk|Bratislava}})</small> | [[Браціслаўскі край]] || - || align=right | {{nts|437725}} || align=right | 367,66 || align=right | 907 || <small>{{Coord|48|8|41|N|17|6|46|E}}</small> |- | align=right height=45 | 2 || {{#invoke:wd|property|raw|Q25409|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Кошыцы]]<br><small>({{lang-sk|Košice}})</small> | [[Кошыцкі край]] || - || align=right | {{nts|238593}} || align=right | 243,75 || align=right | 1230 || <small>{{Coord|48|43|20|N|21|15|39|E}}</small> |- | align=right height=45 | 3 || {{#invoke:wd|property|raw|Q26119|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Прэшаў]]<br><small>({{lang-sk|Prešov}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Прэшаў|Прэшаў]] || align=right | {{nts|88464}} || align=right | 70,43 || align=right | 1247 || <small>{{Coord|48|59|53|N|21|14|22|E}}</small> |- | align=right height=45 | 4 || {{#invoke:wd|property|raw|Q25797|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Жыліна]]<br><small>({{lang-sk|Žilina}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Жыліна|Жыліна]] || align=right | {{nts|80727}} || align=right | 80,02 || align=right | 1297 || <small>{{Coord|49|13|15|N|18|44|32|E}}</small> |- | align=right height=45 | 5 || {{#invoke:wd|property|raw|Q144983|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Банска-Бістрыца]]<br><small>({{lang-sk|Banská Bystrica}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Банска-Бістрыца|Банска-Бістрыца]] || align=right | {{nts|78084}} || align=right | 103,37 || align=right | 1255 || <small>{{Coord|48|44|8|N|19|8|43|E}}</small> |- | align=right height=45 | 6 || {{#invoke:wd|property|raw|Q26397|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Нітра (горад)|Нітра]]<br><small>({{lang-sk|Nitra}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Нітра|Нітра]] || align=right | {{nts|76533}} || align=right | 100,47 || align=right | 825 || <small>{{Coord|48|18|21|N|18|4|50|E}}</small> |- | align=right height=45 | 7 || {{#invoke:wd|property|raw|Q26175|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Трнава]]<br><small>({{lang-sk|Trnava}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Трнава (раён)|Трнава]] || align=right | {{nts|65033}} || align=right | 71,53 || align=right | 1211 || <small>{{Coord|48|22|29|N|17|35|10|E}}</small> |- | align=right height=45 | 8 || {{#invoke:wd|property|raw|Q145002|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Трэнчын]]<br><small>({{lang-sk|Trenčín}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Трэнчын|Трэнчын]] || align=right | {{nts|55383}} || align=right | 81,99 || align=right | 1111 || <small>{{Coord|48|53|37|N|18|2|13|E}}</small> |- | align=right height=45 | 9 || {{#invoke:wd|property|raw|Q27001|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Марцін (горад)|Марцін]]<br><small>({{lang-sk|Martin}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Марцін|Марцін]] || align=right | {{nts|54168}} || align=right | 67,73 || align=right | 1284 || <small>{{Coord|49|3|49|N|18|55|17|E}}</small> |- | align=right height=45 | 10 || {{#invoke:wd|property|raw|Q26393|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Попрад]]<br><small>({{lang-sk|Poprad}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Попрад|Попрад]] || align=right | {{nts|51235}} || align=right | 63,11 || align=right | 1256 || <small>{{Coord|49|3|18|N|20|17|40|E}}</small> |- | align=right height=45 | 11 || {{#invoke:wd|property|raw|Q208750|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Пр’евідза]]<br><small>({{lang-sk|Prievidza}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Пр’евідза|Пр’евідза]] || align=right | {{nts|45634}} || align=right | 43,06 || align=right | 1113 || <small>{{Coord|48|46|32|N|18|37|32|E}}</small> |- | align=right height=45 | 12 || {{#invoke:wd|property|raw|Q11874|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Зволен]]<br><small>({{lang-sk|Zvolen}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Зволен|Зволен]] || align=right | {{nts|42167}} || align=right | 98,72 || align=right | 1135 || <small>{{Coord|48|34|36|N|19|8|3|E}}</small> |- | align=right height=45 | 13 || {{#invoke:wd|property|raw|Q319787|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Поважска-Бістрыца]]<br><small>({{lang-sk|Považská Bystrica}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Поважска-Бістрыца|Поважска-Бістрыца]] || align=right | {{nts|39271}} || align=right | 90,55 || align=right | 1316 || <small>{{Coord|49|6|43|N|18|26|41|E}}</small> |- | align=right height=45 | 14 || {{#invoke:wd|property|raw|Q460925|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Міхалаўцы]]<br><small>({{lang-sk|Michalovce}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Міхалаўцы|Міхалаўцы]] || align=right | {{nts|38776}} || align=right | 52,81 || align=right | 1244 || <small>{{Coord|48|45|2|N|21|54|53|E}}</small> |- | align=right height=45 | 15 || {{#invoke:wd|property|raw|Q276362|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Нове-Замкі]]<br><small>({{lang-sk|Nové Zámky}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Нове-Замкі|Нове-Замкі]] || align=right | {{nts|37512}} || align=right | 72,56 || align=right | 1573 || <small>{{Coord|47|59|11|N|18|9|49|E}}</small> |- | align=right height=45 | 16 || {{#invoke:wd|property|raw|Q462840|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Спішска-Нова-Вес]]<br><small>({{lang-sk|Spišská Nová Ves}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Спішска-Нова-Вес|Спішска-Нова-Вес]] || align=right | {{nts|37007}} || align=right | 66,67 || align=right | 1268 || <small>{{Coord|48|56|40|N|20|33|41|E}}</small> |- | align=right height=45 | 17 || {{#invoke:wd|property|raw|Q210796|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Комарна]]<br><small>({{lang-sk|Komárno}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Комарна|Комарна]] || align=right | {{nts|33751}} || align=right | 103,16 || align=right | 1265 || <small>{{Coord|47|45|49|N|18|7|42|E}}</small> |- | align=right height=45 | 18 || {{#invoke:wd|property|raw|Q502264|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Гуменне]]<br><small>({{lang-sk|Humenné}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Гуменне|Гуменне]] || align=right | {{nts|32834}} || align=right | 28,63 || align=right | 1317 || <small>{{Coord|48|56|6|N|21|54|35|E}}</small> |- | align=right height=45 | 19 || {{#invoke:wd|property|raw|Q506693|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Левіцы]]<br><small>({{lang-sk|Levice}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Левіцы|Левіцы]] || align=right | {{nts|32735}} || align=right | 60,99 || align=right | 1156 || <small>{{Coord|48|12|49|N|18|36|25|E}}</small> |- | align=right height=45 | 20 || {{#invoke:wd|property|raw|Q27007|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Бардзеёў]]<br><small>({{lang-sk|Bardejov}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Бардзеёў|Бардзеёў]] || align=right | {{nts|32293}} || align=right | 72,33 || align=right | 1247 || <small>{{Coord|49|17|42|N|21|16|33|E}}</small> |- | align=right height=45 | 21 || {{#invoke:wd|property|raw|Q272040|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ліптаўскі Мікулаш]]<br><small>({{lang-sk|Liptovský Mikuláš}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Ліптаўскі Мікулаш|Ліптаўскі Мікулаш]] || align=right | {{nts|31000}} || align=right | 70,11 || align=right | 1286 || <small>{{Coord|49|4|52|N|19|37|5|E}}</small> |- | align=right height=45 | 22 || {{#invoke:wd|property|raw|Q728965|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Лучанец]]<br><small>({{lang-sk|Lučenec}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Лучанец|Лучанец]] || align=right | {{nts|27739}} || align=right | 47,78 || align=right | 1128 || <small>{{Coord|48|19|48|N|19|39|46|E}}</small> |- | align=right height=45 | 23 || {{#invoke:wd|property|raw|Q321074|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[П’ешцяны]]<br><small>({{lang-sk|Piešťany}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён П’ешцяны|П’ешцяны]] || align=right | {{nts|27336}} || align=right | 44,2 || align=right | 1113 || <small>{{Coord|48|35|30|N|17|49|41|E}}</small> |- | align=right height=45 | 24 || {{#invoke:wd|property|raw|Q27541|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ружамберак]]<br><small>({{lang-sk|Ružomberok}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Ружамберак|Ружамберак]] || align=right | {{nts|26558}} || align=right | 126,71 || align=right | 1233 || <small>{{Coord|49|4|47|N|19|18|4|E}}</small> |- | align=right height=45 | 25 || {{#invoke:wd|property|raw|Q750423|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Топальчаны]]<br><small>({{lang-sk|Topoľčany}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Топальчаны|Топальчаны]] || align=right | {{nts|24785}} || align=right | 27,57 || align=right | 1235 || <small>{{Coord|48|33|40|N|18|10|5|E}}</small> |- | align=right height=45 | 26 || {{#invoke:wd|property|raw|Q256301|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Трэбішаў]]<br><small>({{lang-sk|Trebišov}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Трэбішаў|Трэбішаў]] || align=right | {{nts|24649}} || align=right | 70,15 || align=right | 1254 || <small>{{Coord|48|37|29|N|21|43|10|E}}</small> |- | align=right height=45 | 27 || {{#invoke:wd|property|raw|Q337478|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Чадца]]<br><small>({{lang-sk|Čadca}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Чадца|Чадца]] || align=right | {{nts|23941}} || align=right | 56,79 || align=right | 1565 || <small>{{Coord|49|26|19|N|18|47|18|E}}</small> |- | align=right height=45 | 28 || {{#invoke:wd|property|raw|Q829812|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Рымаўска-Собата]]<br><small>({{lang-sk|Rimavská Sobota}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Рымаўска-Собата|Рымаўска-Собата]] || align=right | {{nts|23751}} || align=right | 77,55 || align=right | 1271 || <small>{{Coord|48|23|0|N|20|1|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 29 || {{#invoke:wd|property|raw|Q481528|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Дубніца-над-Вагам]]<br><small>({{lang-sk|Dubnica nad Váhom}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Ілава|Ілава]] || align=right | {{nts|23550}} || align=right | 49,13 || align=right | 1193 || <small>{{Coord|48|57|37|N|18|10|28|E}}</small> |- | align=right height=45 | 30 || {{#invoke:wd|property|raw|Q659424|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Пезінак]]<br><small>({{lang-sk|Pezinok}})</small> | [[Браціслаўскі край]] || [[Пезінак (раён)|Пезінак]] || align=right | {{nts|23034}} || align=right | 72,75 || align=right | 1208 || <small>{{Coord|48|17|24|N|17|16|6|E}}</small> |- | align=right height=45 | 31 || {{#invoke:wd|property|raw|Q646393|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Дунайска-Стрэда]]<br><small>({{lang-sk|Dunajská Streda}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Дунайска-Стрэда (раён)|Дунайска-Стрэда]] || align=right | {{nts|22684}} || align=right | 31,45 || align=right | 1238 || <small>{{Coord|47|59|38|N|17|37|4|E}}</small> |- | align=right height=45 | 32 || {{#invoke:wd|property|raw|Q754768|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Парцізанске]]<br><small>({{lang-sk|Partizánske}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Парцізанске|Парцізанске]] || align=right | {{nts|22269}} || align=right | 22,31 || align=right | 1938 || <small>{{Coord|48|37|37|N|18|22|37|E}}</small> |- | align=right height=45 | 33 || {{#invoke:wd|property|raw|Q842005|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Вранаў-над-Топляў]]<br><small>({{lang-sk|Vranov nad Topľou}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Вранаў-над-Топляў|Вранаў-над-Топляў]] || align=right | {{nts|22245}} || align=right | 34,36 || align=right | 1270 || <small>{{Coord|48|53|18|N|21|40|48|E}}</small> |- | align=right height=45 | 34 || {{#invoke:wd|property|raw|Q391361|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Шаля]]<br><small>({{lang-sk|Šaľa}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Шаля|Шаля]] || align=right | {{nts|21689}} || align=right | 44,96 || align=right | 1002 || <small>{{Coord|48|9|9|N|17|52|22|E}}</small> |- | align=right height=45 | 35 || {{#invoke:wd|property|raw|Q754773|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Глогавец]]<br><small>({{lang-sk|Hlohovec}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Глогавец|Глогавец]] || align=right | {{nts|21301}} || align=right | 64,12 || align=right | 1113 || <small>{{Coord|48|25|52|N|17|48|11|E}}</small> |- | align=right height=45 | 36 || {{#invoke:wd|property|raw|Q465312|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Брэзна]]<br><small>({{lang-sk|Brezno}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Брэзна|Брэзна]] || align=right | {{nts|20889}} || align=right | 121,95 || align=right | 1265 || <small>{{Coord|48|48|13|N|19|38|17|E}}</small> |- | align=right height=45 | 37 || {{#invoke:wd|property|raw|Q750407|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Сеніца (Славакія)|Сеніца]]<br><small>({{lang-sk|Senica}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Сеніца|Сеніца]] || align=right | {{nts|20289}} || align=right | 50,29 || align=right | 1256 || <small>{{Coord|48|40|50|N|17|22|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 38 || {{#invoke:wd|property|raw|Q754788|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Сніна]]<br><small>({{lang-sk|Snina}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Сніна|Сніна]] || align=right | {{nts|20289}} || align=right | 58,61 || align=right | 1364 || <small>{{Coord|48|59|17|N|22|9|24|E}}</small> |- | align=right height=45 | 39 || {{#invoke:wd|property|raw|Q376987|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Нове-Места-над-Вагам]]<br><small>({{lang-sk|Nové Mesto nad Váhom}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Нове-Места-над-Вагам|Нове-Места-над-Вагам]] || align=right | {{nts|20071}} || align=right | 32,58 || align=right | 1253 || <small>{{Coord|48|45|24|N|17|49|50|E}}</small> |- | align=right height=45 | 40 || {{#invoke:wd|property|raw|Q754790|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Сенец]]<br><small>({{lang-sk|Senec}})</small> | [[Браціслаўскі край]] || [[Сенец (раён)|Сенец]] || align=right | {{nts|19963}} || align=right | 38,71 || align=right | 1252 || <small>{{Coord|48|13|8|N|17|23|59|E}}</small> |- | align=right height=45 | 41 || {{#invoke:wd|property|raw|Q267888|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Рожнява]]<br><small>({{lang-sk|Rožňava}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Рожнява (раён)|Рожнява]] || align=right | {{nts|19045}} || align=right | 45,61 || align=right | 1281 || <small>{{Coord|48|39|25|N|20|32|2|E}}</small> |- | align=right height=45 | 42 || {{#invoke:wd|property|raw|Q393925|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ж’яр-над-Гронам]]<br><small>({{lang-sk|Žiar nad Hronom}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Ж’яр-над-Гронам|Ж’яр-над-Гронам]] || align=right | {{nts|18852}} || align=right | 39,08 || align=right | 1075 || <small>{{Coord|48|35|0|N|18|52|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 43 || {{#invoke:wd|property|raw|Q589309|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Долны Кубін]]<br><small>({{lang-sk|Dolný Kubín}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Долны Кубін (раён)|Долны Кубін]] || align=right | {{nts|18665}} || align=right | 55,05 || align=right | 1314 || <small>{{Coord|49|12|42|N|19|17|57|E}}</small> |- | align=right height=45 | 44 || {{#invoke:wd|property|raw|Q549849|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Банаўцы-над-Бэбраваў]]<br><small>({{lang-sk|Bánovce nad Bebravou}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Банаўцы-над-Бэбраваў|Банаўцы-над-Бэбраваў]] || align=right | {{nts|17750}} || align=right | 26,54 || align=right | 1232 || <small>{{Coord|48|43|7|N|18|15|29|E}}</small> |- | align=right height=45 | 45 || {{#invoke:wd|property|raw|Q258481|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Пухаў, Славакія|Пухаў]]<br><small>({{lang-sk|Púchov}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Пухаў|Пухаў]] || align=right | {{nts|17561}} || align=right | 41,49 || align=right | 1243 || <small>{{Coord|49|7|29|N|18|19|34|E}}</small> |- | align=right height=45 | 46 || {{#invoke:wd|property|raw|Q837464|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Малацкі]]<br><small>({{lang-sk|Malacky}})</small> | [[Браціслаўскі край]] || [[Малацкі (раён)|Малацкі]] || align=right | {{nts|17467}} || align=right | 27,17 || align=right | 1206 || <small>{{Coord|48|26|17|N|17|1|25|E}}</small> |- | align=right height=45 | 47 || {{#invoke:wd|property|raw|Q842011|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Гандлава]]<br><small>({{lang-sk|Handlová}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Пр’евідза|Пр’евідза]] || align=right | {{nts|16890}} || align=right | 85,52 || align=right | 1376 || <small>{{Coord|48|43|48|N|18|45|38|E}}</small> |- | align=right height=45 | 48 || {{#invoke:wd|property|raw|Q327977|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Кежмарак]]<br><small>({{lang-sk|Kežmarok}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Кежмарак|Кежмарак]] || align=right | {{nts|16346}} || align=right | 24,83 || align=right | 1251 || <small>{{Coord|49|8|18|N|20|25|45|E}}</small> |- | align=right height=45 | 49 || {{#invoke:wd|property|raw|Q605521|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Стара-Любаўня]]<br><small>({{lang-sk|Stará Ľubovňa}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Стара-Любаўня|Стара-Любаўня]] || align=right | {{nts|16327}} || align=right | 30,78 || align=right | 1292 || <small>{{Coord|49|17|58|N|20|41|18|E}}</small> |- | align=right height=45 | 50 || {{#invoke:wd|property|raw|Q429676|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Серадзь]]<br><small>({{lang-sk|Sereď}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Галанта|Галанта]] || align=right | {{nts|15444}} || align=right | 30,45 || align=right | 1313 || <small>{{Coord|48|17|21|N|17|43|57|E}}</small> |- | align=right height=45 | 51 || {{#invoke:wd|property|raw|Q649076|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Скаліца]]<br><small>({{lang-sk|Skalica}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Скаліца|Скаліца]] || align=right | {{nts|15022}} || align=right | 60,0 || align=right | 1218 || <small>{{Coord|48|50|41|N|17|13|34|E}}</small> |- | align=right height=45 | 52 || {{#invoke:wd|property|raw|Q460767|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Галанта]]<br><small>({{lang-sk|Galanta}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Галанта|Галанта]] || align=right | {{nts|14990}} || align=right | 33,91 || align=right | 1237 || <small>{{Coord|48|11|29|N|17|43|51|E}}</small> |- | align=right height=45 | 53 || {{#invoke:wd|property|raw|Q516578|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Кісуцке-Нове-Места]]<br><small>({{lang-sk|Kysucké Nové Mesto}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Кісуцке-Нове-Места|Кісуцке-Нове-Места]] || align=right | {{nts|14953}} || align=right | 26,41 || align=right | 1244 || <small>{{Coord|49|18|0|N|18|47|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 54 || {{#invoke:wd|property|raw|Q242478|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Левача]]<br><small>({{lang-sk|Levoča}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Левача|Левача]] || align=right | {{nts|14722}} || align=right | 114,76 || align=right | 1249 || <small>{{Coord|49|1|22|N|20|35|26|E}}</small> |- | align=right height=45 | 55 || {{#invoke:wd|property|raw|Q11857|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Дэтва]]<br><small>({{lang-sk|Detva}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Дэтва|Дэтва]] || align=right | {{nts|14545}} || align=right | 68,08 || align=right | 1638 || <small>{{Coord|48|33|38|N|19|25|12|E}}</small> |- | align=right height=45 | 56 || {{#invoke:wd|property|raw|Q391068|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Шамарын]]<br><small>({{lang-sk|Šamorín}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Дунайска-Стрэда (раён)|Дунайска-Стрэда]] || align=right | {{nts|13350}} || align=right | 44,34 || align=right | 1238 || <small>{{Coord|48|1|41|N|17|18|42|E}}</small> |- | align=right height=45 | 57 || {{#invoke:wd|property|raw|Q837478|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Сабінаў]]<br><small>({{lang-sk|Sabinov}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Сабінаў|Сабінаў]] || align=right | {{nts|12700}} || align=right | 23,37 || align=right | 1248 || <small>{{Coord|49|6|10|N|21|5|49|E}}</small> |- | align=right height=45 | 58 || {{#invoke:wd|property|raw|Q782928|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ступава]]<br><small>({{lang-sk|Stupava}})</small> | [[Браціслаўскі край]] || [[Малацкі (раён)|Малацкі]] || align=right | {{nts|12108}} || align=right | 67,54 || align=right | 1269 || <small>{{Coord|48|16|22|N|17|1|52|E}}</small> |- | align=right height=45 | 59 || {{#invoke:wd|property|raw|Q847213|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[горад Рэвуца|Рэвуца]]<br><small>({{lang-sk|Revúca}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Рэвуца|Рэвуца]] || align=right | {{nts|11949}} || align=right | 38,86 || align=right | 1357 || <small>{{Coord|48|41|0|N|20|7|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 60 || {{#invoke:wd|property|raw|Q673741|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Велькі Крціш]]<br><small>({{lang-sk|Veľký Krtíš}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Велькі Крціш|Велькі Крціш]] || align=right | {{nts|11755}} || align=right | 15,02 || align=right | 1245 || <small>{{Coord|48|12|40|N|19|20|57|E}}</small> |- | align=right height=45 | 61 || {{#invoke:wd|property|raw|Q837460|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Міява]]<br><small>({{lang-sk|Myjava}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Міява|Міява]] || align=right | {{nts|11514}} || align=right | 48,54 || align=right | 1586 || <small>{{Coord|48|45|14|N|17|34|4|E}}</small> |- | align=right height=45 | 62 || {{#invoke:wd|property|raw|Q207226|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Злата-Мораўцы]]<br><small>({{lang-sk|Zlaté Moravce}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Злата-Мораўцы|Злата-Мораўцы]] || align=right | {{nts|11375}} || align=right | 27,15 || align=right | 1113 || <small>{{Coord|48|23|10|N|18|23|40|E}}</small> |- | align=right height=45 | 63 || {{#invoke:wd|property|raw|Q27907|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Бітча]]<br><small>({{lang-sk|Bytča}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Бітча|Бітча]] || align=right | {{nts|11363}} || align=right | 43,16 || align=right | 1250 || <small>{{Coord|49|13|22|N|18|33|29|E}}</small> |- | align=right height=45 | 64 || {{#invoke:wd|property|raw|Q846440|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Молдава-над-Бодваў]]<br><small>({{lang-sk|Moldava nad Bodvou}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Кошыца-перыферыя|Кошыца-перыферыя]] || align=right | {{nts|11307}} || align=right | 19,76 || align=right | 1255 || <small>{{Coord|48|36|47|N|20|59|53|E}}</small> |- | align=right height=45 | 65 || {{#invoke:wd|property|raw|Q653326|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Голіч]]<br><small>({{lang-sk|Holíč}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Скаліца|Скаліца]] || align=right | {{nts|11156}} || align=right | 34,79 || align=right | 1205 || <small>{{Coord|48|48|37|N|17|9|42|E}}</small> |- | align=right height=45 | 66 || {{#invoke:wd|property|raw|Q249935|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Нова-Дубніца]]<br><small>({{lang-sk|Nová Dubnica}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Ілава|Ілава]] || align=right | {{nts|11040}} || align=right | 11,25 || align=right | 1951 || <small>{{Coord|48|56|0|N|18|8|44|E}}</small> |- | align=right height=45 | 67 || {{#invoke:wd|property|raw|Q833845|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Свіднік (Славакія)|Свіднік]]<br><small>({{lang-sk|Svidník}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Свіднік (раён)|Свіднік]] || align=right | {{nts|10752}} || align=right | 20,2 || align=right | 1944 || <small>{{Coord|49|18|28|N|21|34|23|E}}</small> |- | align=right height=45 | 68 || {{#invoke:wd|property|raw|Q374095|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Коларава, Славакія|Коларава]]<br><small>({{lang-sk|Kolárovo}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Комарна|Комарна]] || align=right | {{nts|10586}} || align=right | 106,82 || align=right | 1268 || <small>{{Coord|47|54|55|N|17|59|50|E}}</small> |- | align=right height=45 | 69 || {{#invoke:wd|property|raw|Q247620|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Філякава]]<br><small>({{lang-sk|Fiľakovo}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Лучанец|Лучанец]] || align=right | {{nts|10568}} || align=right | 16,17 || align=right | 1242 || <small>{{Coord|48|16|7|N|19|49|29|E}}</small> |- | align=right height=45 | 70 || {{#invoke:wd|property|raw|Q750413|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Стропкаў]]<br><small>({{lang-sk|Stropkov}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Стропкаў|Стропкаў]] || align=right | {{nts|10438}} || align=right | 24,66 || align=right | 1245 || <small>{{Coord|49|12|18|N|21|39|5|E}}</small> |- | align=right height=45 | 71 || {{#invoke:wd|property|raw|Q60038|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Штурава]]<br><small>({{lang-sk|Štúrovo}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[раён Нове-Замкі|Нове-Замкі]] || align=right | {{nts|10186}} || align=right | 13,44 || align=right | 1075 || <small>{{Coord|47|47|56|N|18|42|54|E}}</small> |- | align=right height=45 | 72 || {{#invoke:wd|property|raw|Q208110|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Банска-Шцьяўніца]]<br><small>({{lang-sk|Banská Štiavnica}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Банска-Шцьяўніца|Банска-Шцьяўніца]] || align=right | {{nts|10004}} || align=right | 46,73 || align=right | 1156 || <small>{{Coord|48|27|31|N|18|53|35|E}}</small> |- | align=right height=45 | 73 || {{#invoke:wd|property|raw|Q392704|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Шураны]]<br><small>({{lang-sk|Šurany}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[раён Нове-Замкі|Нове-Замкі]] || align=right | {{nts|9659}} || align=right | 59,81 || align=right | 1138 || <small>{{Coord|48|5|18|N|18|10|58|E}}</small> |- | align=right height=45 | 74 || {{#invoke:wd|property|raw|Q509715|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Тврдошын]]<br><small>({{lang-sk|Tvrdošín}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Тврдошын|Тврдошын]] || align=right | {{nts|9201}} || align=right | 56,54 || align=right | 1111 || <small>{{Coord|49|20|3|N|19|33|21|E}}</small> |- | align=right height=45 | 75 || {{#invoke:wd|property|raw|Q596044|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Модра]]<br><small>({{lang-sk|Modra}})</small> | [[Браціслаўскі край]] || [[Пезінак (раён)|Пезінак]] || align=right | {{nts|9046}} || align=right | 49,62 || align=right | 1158 || <small>{{Coord|48|19|59|N|17|18|25|E}}</small> |- | align=right height=45 | 76 || {{#invoke:wd|property|raw|Q842022|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Вельке-Капушаны]]<br><small>({{lang-sk|Veľké Kapušany}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Міхалаўцы|Міхалаўцы]] || align=right | {{nts|8862}} || align=right | 29,61 || align=right | 1211 || <small>{{Coord|48|33|15|N|22|4|30|E}}</small> |- | align=right height=45 | 77 || {{#invoke:wd|property|raw|Q512771|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Стара-Тура]]<br><small>({{lang-sk|Stará Turá}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Нове-Места-над-Вагам|Нове-Места-над-Вагам]] || align=right | {{nts|8764}} || align=right | 50,94 || align=right | 1392 || <small>{{Coord|48|46|34|N|17|41|37|E}}</small> |- | align=right height=45 | 78 || {{#invoke:wd|property|raw|Q842018|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Кромпахі]]<br><small>({{lang-sk|Krompachy}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Спішска-Нова-Вес|Спішска-Нова-Вес]] || align=right | {{nts|8684}} || align=right | 22,88 || align=right | 1282 || <small>{{Coord|48|55|0|N|20|52|28|E}}</small> |- | align=right height=45 | 79 || {{#invoke:wd|property|raw|Q740469|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Велькі Медар]]<br><small>({{lang-sk|Veľký Meder}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Дунайска-Стрэда (раён)|Дунайска-Стрэда]] || align=right | {{nts|8612}} || align=right | 55,54 || align=right | 1268 || <small>{{Coord|47|51|23|N|17|46|12|E}}</small> |- | align=right height=45 | 80 || {{#invoke:wd|property|raw|Q264708|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Врабле]]<br><small>({{lang-sk|Vráble}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Нітра|Нітра]] || align=right | {{nts|8551}} || align=right | 38,31 || align=right | 1265 || <small>{{Coord|48|14|37|N|18|18|30|E}}</small> |- | align=right height=45 | 81 || {{#invoke:wd|property|raw|Q847336|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Сечаўцы]]<br><small>({{lang-sk|Sečovce}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Трэбішаў|Трэбішаў]] || align=right | {{nts|8542}} || align=right | 32,65 || align=right | 1245 || <small>{{Coord|48|42|9|N|21|39|21|E}}</small> |- | align=right height=45 | 82 || {{#invoke:wd|property|raw|Q852318|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[горад Світ|Світ]]<br><small>({{lang-sk|Svit}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Попрад|Попрад]] || align=right | {{nts|7923}} || align=right | 4,47 || align=right | 1946 || <small>{{Coord|49|3|29|N|20|12|22|E}}</small> |- | align=right height=45 | 83 || {{#invoke:wd|property|raw|Q756667|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Крупіна]]<br><small>({{lang-sk|Krupina}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Крупіна|Крупіна]] || align=right | {{nts|7912}} || align=right | 88,66 || align=right | 1135 || <small>{{Coord|48|21|10|N|19|4|3|E}}</small> |- | align=right height=45 | 84 || {{#invoke:wd|property|raw|Q377650|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Наместава]]<br><small>({{lang-sk|Námestovo}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Наместава|Наместава]] || align=right | {{nts|7784}} || align=right | 44,44 || align=right | 1557 || <small>{{Coord|49|24|36|N|19|28|48|E}}</small> |- | align=right height=45 | 85 || {{#invoke:wd|property|raw|Q837456|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Вруткі]]<br><small>({{lang-sk|Vrútky}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Марцін|Марцін]] || align=right | {{nts|7748}} || align=right | 18,65 || align=right | 1255 || <small>{{Coord|49|6|43|N|18|55|28|E}}</small> |- | align=right height=45 | 86 || {{#invoke:wd|property|raw|Q182903|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Турзаўка]]<br><small>({{lang-sk|Turzovka}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Чадца|Чадца]] || align=right | {{nts|7515}} || align=right | 34,91 || align=right | 1598 || <small>{{Coord|49|24|18|N|18|37|34|E}}</small> |- | align=right height=45 | 87 || {{#invoke:wd|property|raw|Q135667|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Кралёўскі-Хлмец]]<br><small>({{lang-sk|Kráľovský Chlmec}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Трэбішаў|Трэбішаў]] || align=right | {{nts|7426}} || align=right | 23,81 || align=right | 1214 || <small>{{Coord|48|25|24|N|21|58|47|E}}</small> |- | align=right height=45 | 88 || {{#invoke:wd|property|raw|Q846431|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[горад Грынёва|Грынёва]]<br><small>({{lang-sk|Hriňová}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Дзетва|Дзетва]] || align=right | {{nts|7415}} || align=right | 126,48 || align=right | 1890 || <small>{{Coord|48|34|38|N|19|31|41|E}}</small> |- | align=right height=45 | 89 || {{#invoke:wd|property|raw|Q828850|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Гнушця]]<br><small>({{lang-sk|Hnúšťa}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Рымаўска-Собата|Рымаўска-Собата]] || align=right | {{nts|7411}} || align=right | 68,04 || align=right | 1334 || <small>{{Coord|48|34|25|N|19|57|11|E}}</small> |- | align=right height=45 | 90 || {{#invoke:wd|property|raw|Q856402|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Гурбанава]]<br><small>({{lang-sk|Hurbanovo}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Комарна|Комарна]] || align=right | {{nts|7397}} || align=right | 59,93 || align=right | 1242 || <small>{{Coord|47|52|37|N|18|11|42|E}}</small> |- | align=right height=45 | 91 || {{#invoke:wd|property|raw|Q338528|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ліптаўскі Градак]]<br><small>({{lang-sk|Liptovský Hrádok}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Ліптаўскі Мікулаш|Ліптаўскі Мікулаш]] || align=right | {{nts|7397}} || align=right | 18,32 || align=right | 1341 || <small>{{Coord|49|2|22|N|19|43|28|E}}</small> |- | align=right height=45 | 92 || {{#invoke:wd|property|raw|Q847350|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Трсцена]]<br><small>({{lang-sk|Trstená}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Тврдошын|Тврдошын]] || align=right | {{nts|7360}} || align=right | 82,53 || align=right | 1371 || <small>{{Coord|49|21|41|N|19|36|48|E}}</small> |- | align=right height=45 | 93 || {{#invoke:wd|property|raw|Q268463|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Нова-Баня]]<br><small>({{lang-sk|Nová Baňa}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Жарнавіца|Жарнавіца]] || align=right | {{nts|7314}} || align=right | 61,25 || align=right | 1337 || <small>{{Coord|48|25|36|N|18|38|22|E}}</small> |- | align=right height=45 | 94 || {{#invoke:wd|property|raw|Q390946|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Шагі]]<br><small>({{lang-sk|Šahy}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[раён Левіцы|Левіцы]] || align=right | {{nts|7219}} || align=right | 42,72 || align=right | 1245 || <small>{{Coord|48|4|31|N|18|56|59|E}}</small> |- | align=right height=45 | 95 || {{#invoke:wd|property|raw|Q909291|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Торналя]]<br><small>({{lang-sk|Tornaľa}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Рэвуца|Рэвуца]] || align=right | {{nts|7114}} || align=right | 57,76 || align=right | 1245 || <small>{{Coord|48|25|21|N|20|19|37|E}}</small> |- | align=right height=45 | 96 || {{#invoke:wd|property|raw|Q909281|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Красна-над-Кісуцаў]]<br><small>({{lang-sk|Krásno nad Kysucou}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Чадца|Чадца]] || align=right | {{nts|6799}} || align=right | 27,77 || align=right | 1325 || <small>{{Coord|49|23|44|N|18|50|6|E}}</small> |- | align=right height=45 | 97 || {{#invoke:wd|property|raw|Q393609|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Жэльезаўцы]]<br><small>({{lang-sk|Želiezovce}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Левіцы|Левіцы]] || align=right | {{nts|6746}} || align=right | 56,52 || align=right | 1274 || <small>{{Coord|48|3|2|N|18|39|33|E}}</small> |- | align=right height=45 | 98 || {{#invoke:wd|property|raw|Q605059|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Спішска-Бела]]<br><small>({{lang-sk|Spišská Belá}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Кежмарак|Кежмарак]] || align=right | {{nts|6733}} || align=right | 33,93 || align=right | 1263 || <small>{{Coord|49|11|19|N|20|27|21|E}}</small> |- | align=right height=45 | 99 || {{#invoke:wd|property|raw|Q847118|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ліпаны]]<br><small>({{lang-sk|Lipany}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Сабінаў|Сабінаў]] || align=right | {{nts|6542}} || align=right | 12,66 || align=right | 1312 || <small>{{Coord|49|9|0|N|20|58|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 100 || {{#invoke:wd|property|raw|Q578686|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Медзілабарцы]]<br><small>({{lang-sk|Medzilaborce}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Медзілабарцы|Медзілабарцы]] || align=right | {{nts|6531}} || align=right | 47,48 || align=right | 1374 || <small>{{Coord|49|16|18|N|21|54|15|E}}</small> |- | align=right height=45 | 101 || {{#invoke:wd|property|raw|Q852313|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Велькі Шарыш]]<br><small>({{lang-sk|Veľký Šariš}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Прэшаў|Прэшаў]] || align=right | {{nts|6426}} || align=right | 25,73 || align=right | 1217 || <small>{{Coord|49|2|32|N|21|11|57|E}}</small> |- | align=right height=45 | 102 || {{#invoke:wd|property|raw|Q389942|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Немшава]]<br><small>({{lang-sk|Nemšová}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Трэнчын|Трэнчын]] || align=right | {{nts|6414}} || align=right | 33,44 || align=right | 1242 || <small>{{Coord|48|58|1|N|18|7|1|E}}</small> |- | align=right height=45 | 103 || {{#invoke:wd|property|raw|Q241125|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Собранцы]]<br><small>({{lang-sk|Sobrance}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Собранцы|Собранцы]] || align=right | {{nts|6346}} || align=right | 10,68 || align=right | 1344 || <small>{{Coord|48|44|43|N|22|10|52|E}}</small> |- | align=right height=45 | 104 || {{#invoke:wd|property|raw|Q135647|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Турч’янске-Цепліцы]]<br><small>({{lang-sk|Turčianske Teplice}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Турч’янске-Цепліцы|Турч’янске-Цепліцы]] || align=right | {{nts|6330}} || align=right | 33,47 || align=right | 1281 || <small>{{Coord|48|51|53|N|18|51|36|E}}</small> |- | align=right height=45 | 105 || {{#invoke:wd|property|raw|Q393421|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Жарнавіца]]<br><small>({{lang-sk|Žarnovica}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Жарнавіца|Жарнавіца]] || align=right | {{nts|6170}} || align=right | 30,39 || align=right | 1332 || <small>{{Coord|48|29|2|N|18|43|24|E}}</small> |- | align=right height=45 | 106 || {{#invoke:wd|property|raw|Q842028|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Гэлніца]]<br><small>({{lang-sk|Gelnica}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Гэлніца|Гэлніца]] || align=right | {{nts|6047}} || align=right | 57,65 || align=right | 1264 || <small>{{Coord|48|51|18|N|20|56|23|E}}</small> |- | align=right height=45 | 107 || {{#invoke:wd|property|raw|Q846444|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Врбове]]<br><small>({{lang-sk|Vrbové}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён П’ешцяны|П’ешцяны]] || align=right | {{nts|5907}} || align=right | 13,96 || align=right | 1113 || <small>{{Coord|48|37|15|N|17|43|21|E}}</small> |- | align=right height=45 | 108 || {{#invoke:wd|property|raw|Q909333|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Раец]]<br><small>({{lang-sk|Rajec}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Жыліна|Жыліна]] || align=right | {{nts|5787}} || align=right | 31,45 || align=right | 1193 || <small>{{Coord|49|5|18|N|18|38|20|E}}</small> |- | align=right height=45 | 109 || {{#invoke:wd|property|raw|Q247240|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Светы-Юр]]<br><small>({{lang-sk|Svätý Jur}})</small> | [[Браціслаўскі край]] || [[Пезінак (раён)|Пезінак]] || align=right | {{nts|5724}} || align=right | 39,86 || align=right | 1209 || <small>{{Coord|48|15|0|N|17|13|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 110 || {{#invoke:wd|property|raw|Q279005|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Добшына]]<br><small>({{lang-sk|Dobšiná}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Рожнява (раён)|Рожнява]] || align=right | {{nts|5685}} || align=right | 82,72 || align=right | 1326 || <small>{{Coord|48|49|14|N|20|22|3|E}}</small> |- | align=right height=45 | 111 || {{#invoke:wd|property|raw|Q259694|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Полтар]]<br><small>({{lang-sk|Poltár}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Полтар|Полтар]] || align=right | {{nts|5584}} || align=right | 30,52 || align=right | 1330 || <small>{{Coord|48|25|43|N|19|47|37|E}}</small> |- | align=right height=45 | 112 || {{#invoke:wd|property|raw|Q389397|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Габчыкава]]<br><small>({{lang-sk|Gabčíkovo}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Дунайска-Стрэда (раён)|Дунайска-Стрэда]] || align=right | {{nts|5473}} || align=right | 52,4 || align=right | 1102 || <small>{{Coord|47|54|0|N|17|34|59|E}}</small> |- | align=right height=45 | 113 || {{#invoke:wd|property|raw|Q481564|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ілава, Славакія|Ілава]]<br><small>({{lang-sk|Ilava}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Ілава|Ілава]] || align=right | {{nts|5464}} || align=right | 24,30 || align=right | 1200 || <small>{{Coord|48|59|56|N|18|13|52|E}}</small> |- | align=right height=45 | 114 || {{#invoke:wd|property|raw|Q754776|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Крэмніца]]<br><small>({{lang-sk|Kremnica}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Ж’яр-над-Гронам|Ж’яр-над-Гронам]] || align=right | {{nts|5258}} || align=right | 43,13 || align=right | 1328 || <small>{{Coord|48|42|16|N|18|55|6|E}}</small> |- | align=right height=45 | 115 || {{#invoke:wd|property|raw|Q568249|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Сладкавічава]]<br><small>({{lang-sk|Sládkovičovo}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Галанта|Галанта]] || align=right | {{nts|5209}} || align=right | 29,09 || align=right | 1252 || <small>{{Coord|48|12|8|N|17|38|18|E}}</small> |- | align=right height=45 | 116 || {{#invoke:wd|property|raw|Q846424|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Гбэлы]]<br><small>({{lang-sk|Gbely}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Скаліца|Скаліца]] || align=right | {{nts|5073}} || align=right | 59,94 || align=right | 1392 || <small>{{Coord|48|43|1|N|17|7|16|E}}</small> |- | align=right height=45 | 117 || {{#invoke:wd|property|raw|Q629313|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Нясвады]]<br><small>({{lang-sk|Nesvady}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Комарна|Комарна]] || align=right | {{nts|5049}} || align=right | 57,86 || align=right | 1269 || <small>{{Coord|47|55|38|N|18|7|39|E}}</small> |- | align=right height=45 | 118 || {{#invoke:wd|property|raw|Q788753|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Бойніцы]]<br><small>({{lang-sk|Bojnice}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Пр’евідза|Пр’евідза]] || align=right | {{nts|4992}} || align=right | 19,92 || align=right | 1113 || <small>{{Coord|48|46|56|N|18|35|10|E}}</small> |- | align=right height=45 | 119 || {{#invoke:wd|property|raw|Q135649|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Шашцін-Стражэ]]<br><small>({{lang-sk|Šaštín-Stráže}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[раён Сеніца|Сеніца]] || align=right | {{nts|4965}} || align=right | 41,94 || align=right | 1218 || <small>{{Coord|48|38|16|N|17|8|56|E}}</small> |- | align=right height=45 | 120 || {{#invoke:wd|property|raw|Q258439|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Сліяч]]<br><small>({{lang-sk|Sliač}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Зволен|Зволен]] || align=right | {{nts|4959}} || align=right | 39,83 || align=right | 1244 || <small>{{Coord|48|36|53|N|19|8|31|E}}</small> |- | align=right height=45 | 121 || {{#invoke:wd|property|raw|Q135818|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Брэзава-пад-Брадлам]]<br><small>({{lang-sk|Brezová pod Bradlom}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Міява|Міява]] || align=right | {{nts|4768}} || align=right | 41,07 || align=right | 1263 || <small>{{Coord|48|39|55|N|17|32|14|E}}</small> |- | align=right height=45 | 122 || {{#invoke:wd|property|raw|Q135727|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Медзеў]]<br><small>({{lang-sk|Medzev}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Кошыца-перыферыя|Кошыца-перыферыя]] || align=right | {{nts|4482}} || align=right | 31,86 || align=right | 1241 || <small>{{Coord|48|42|1|N|20|53|34|E}}</small> |- | align=right height=45 | 123 || {{#invoke:wd|property|raw|Q1023443|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Тураны]]<br><small>({{lang-sk|Turany}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Марцін|Марцін]] || align=right | {{nts|4278}} || align=right | 46,75 || align=right | 1319 || <small>{{Coord|49|7|0|N|19|2|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 124 || {{#invoke:wd|property|raw|Q846434|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Стражске]]<br><small>({{lang-sk|Strážske}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Міхалаўцы|Міхалаўцы]] || align=right | {{nts|4250}} || align=right | 24,77 || align=right | 1337 || <small>{{Coord|48|52|26|N|21|50|25|E}}</small> |- | align=right height=45 | 125 || {{#invoke:wd|property|raw|Q909301|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Новакі]]<br><small>({{lang-sk|Nováky}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Пр’евідза|Пр’евідза]] || align=right | {{nts|4203}} || align=right | 19,29 || align=right | 1113 || <small>{{Coord|48|42|41|N|18|32|10|E}}</small> |- | align=right height=45 | 126 || {{#invoke:wd|property|raw|Q532555|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Трэнч’янске-Цепліцы]]<br><small>({{lang-sk|Trenčianske Teplice}})</small> | [[Трэнчынскі край]] || [[Раён Трэнчын|Трэнчын]] || align=right | {{nts|4162}} || align=right | 10,44 || align=right | 1247 || <small>{{Coord|48|54|32|N|18|10|5|E}}</small> |- | align=right height=45 | 127 || {{#invoke:wd|property|raw|Q690807|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Леапалдаў]]<br><small>({{lang-sk|Leopoldov}})</small> | [[Трнаўскі край]] || [[Раён Глогавец|Глогавец]] || align=right | {{nts|4097}} || align=right | 5,65 || align=right | 1665 || <small>{{Coord|48|26|35|N|17|45|47|E}}</small> |- | align=right height=45 | 128 || {{#invoke:wd|property|raw|Q550357|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Гіралтаўцы]]<br><small>({{lang-sk|Giraltovce}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Свіднік (раён)|Свіднік]] || align=right | {{nts|4089}} || align=right | 11,0 || align=right | 1383 || <small>{{Coord|49|6|42|N|21|31|0|E}}</small> |- | align=right height=45 | 129 || {{#invoke:wd|property|raw|Q370445|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Цісавец]]<br><small>({{lang-sk|Tisovec}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Рымаўска-Собата|Рымаўска-Собата]] || align=right | {{nts|4087}} || align=right | 123,42 || align=right | 1334 || <small>{{Coord|48|40|35|N|19|56|38|E}}</small> |- | align=right height=45 | 130 || {{#invoke:wd|property|raw|Q612516|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Высаке-Татры]]<br><small>({{lang-sk|Vysoké Tatry}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Попрад|Попрад]] || align=right | {{nts|4009}} || align=right | 359,78 || align=right | 1947 || <small>{{Coord|49|8|18|N|20|13|7|E}}</small> |- | align=right height=45 | 131 || {{#invoke:wd|property|raw|Q537778|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Спішске-Подграддзе]]<br><small>({{lang-sk|Spišské Podhradie}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Левача|Левача]] || align=right | {{nts|3985}} || align=right | 24,94 || align=right | 1249 || <small>{{Coord|49|0|1|N|20|45|8|E}}</small> |- | align=right height=45 | 132 || {{#invoke:wd|property|raw|Q780527|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ганушаўцы-над-Топляў]]<br><small>({{lang-sk|Hanušovce nad Topľou}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Вранаў-над-Топляў|Вранаў-над-Топляў]] || align=right | {{nts|3782}} || align=right | 14,37 || align=right | 1317 || <small>{{Coord|49|1|37|N|21|30|10|E}}</small> |- | align=right height=45 | 133 || {{#invoke:wd|property|raw|Q212590|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Ч’ерна-над-Цісаў]]<br><small>({{lang-sk|Čierna nad Tisou}})</small> | [[Кошыцкі край]] || [[Раён Трэбішаў|Трэбішаў]] || align=right | {{nts|3619}} || align=right | 9,37 || align=right | 1828 || <small>{{Coord|48|25|1|N|22|5|17|E}}</small> |- | align=right height=45 | 134 || {{#invoke:wd|property|raw|Q239637|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Тлмача]]<br><small>({{lang-sk|Tlmače}})</small> | [[Нітранскі край]] || [[Раён Левіцы|Левіцы]] || align=right | {{nts|3520}} || align=right | 4,64 || align=right | 1075 || <small>{{Coord|48|17|22|N|18|31|53|E}}</small> |- | align=right height=45 | 135 || {{#invoke:wd|property|raw|Q524405|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Спішске-Влахі]]<br><small>({{lang-sk|Spišské Vlachy}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Спішска-Нова-Вес|Спішска-Нова-Вес]] || align=right | {{nts|3459}} || align=right | 42,21 || align=right | 1243 || <small>{{Coord|48|56|50|N|20|47|50|E}}</small> |- | align=right height=45 | 136 || {{#invoke:wd|property|raw|Q846853|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Елшава]]<br><small>({{lang-sk|Jelšava}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Рэвуца|Рэвуца]] || align=right | {{nts|3289}} || align=right | 46,79 || align=right | 1243 || <small>{{Coord|48|37|35|N|20|14|29|E}}</small> |- | align=right height=45 | 137 || {{#invoke:wd|property|raw|Q852324|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Подалінец]]<br><small>({{lang-sk|Podolínec}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Стара-Любаўня|Стара-Любаўня]] || align=right | {{nts|3155}} || align=right | 33,77 || align=right | 1235 || <small>{{Coord|49|15|28|N|20|32|4|E}}</small> |- | align=right height=45 | 138 || {{#invoke:wd|property|raw|Q135655|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Раецке-Цепліцы]]<br><small>({{lang-sk|Rajecké Teplice}})</small> | [[Жылінскі край]] || [[Раён Жыліна|Жыліна]] || align=right | {{nts|3023}} || align=right | 11,84 || align=right | 1376 || <small>{{Coord|49|7|38|N|18|41|3|E}}</small> |- | align=right height=45 | 139 || {{#invoke:wd|property|raw|Q592301|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Спішска-Стара-Вес]]<br><small>({{lang-sk|Spišská Stará Ves}})</small> | [[Прэшаўскі край]] || [[Раён Кежмарак|Кежмарак]] || align=right | {{nts|2230}} || align=right | 17,53 || align=right | 1309 || <small>{{Coord|49|23|1|N|20|21|37|E}}</small> |- | align=right height=45 | 140 || {{#invoke:wd|property|raw|Q901050|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Модры Камень]]<br><small>({{lang-sk|Modrý Kameň}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Велькі Крціш|Велькі Крціш]] || align=right | {{nts|1624}} || align=right | 19,64 || align=right | 1290 || <small>{{Coord|48|14|27|N|19|20|5|E}}</small> |- | align=right height=45 | 141 || {{#invoke:wd|property|raw|Q531445|P94|format=\[\[File:%p{{!}}center{{!}}40x42px\]\]}} || [[Дудзінцы]]<br><small>({{lang-sk|Dudince}})</small> | [[Банскабістрыцкі край]] || [[Раён Крупіна|Крупіна]] || align=right | {{nts|1395}} || align=right | 6,84 || align=right | 1284 || <small>{{Coord|48|10|7|N|18|52|48|E}}</small> |} == Краі == {| class="toccolours sortable" border=1 cellpadding=3 style=border-collapse:collapse |- bgcolor=#CCCCFF !Герб !Назва !Цэнтр !Насельніцтва<br />(2012)<ref name="Край">{{cite web |url = http://app.statistics.sk/mosmis/sk/run.html |title = Úvodná stránka |publisher = Mestská a obecná štatistika |lang = sk |archiveurl = https://www.webcitation.org/6GsC67S1A?url=http://app.statistics.sk/mosmis/sk/run.html |archivedate = 25 мая 2013 |accessdate = 30 студзеня 2014 |url-status = dead }}</ref> !% ад краіны !Плошча<br />(км²)<ref name="Край" /> !% ад краіны !Кол-ць раёнаў !Кол-ць гарадоў |- |- bgcolor=#E6E6FA |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Slovakia.svg|50px]] |[[Славакія]] |[[Браціслава]] |align=center|5404322 |align=center|100 |align=center|49036,3 |align=center|100 |align=center|79 |align=center|138 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Banská Bystrica Region.svg|50px]] |[[Банскабістрыцкі край]] |[[Банска-Бістрыца]] |align=center|660128 |align=center|12,2 |align=center|9454,4 |align=center|19,3 |align=center|13 |align=center|24 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Bratislava Region.svg|50px]] |[[Браціслаўскі край]] |[[Браціслава]] |align=center|606537 |align=center|11,2 |align=center|2052,7 |align=center|4,2 |align=center|8 |align=center|7 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Žilina Region.svg|50px]] |[[Жылінскі край]] |[[Жыліна]] |align=center|689601 |align=center|12,8 |align=center|6808,7 |align=center|13,9 |align=center|11 |align=center|18 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Košice Region.svg|50px]] |[[Кошыцкі край]] |[[Кошыцы]] |align=center|792991 |align=center|14,7 |align=center|6754,5 |align=center|13,8 |align=center|11 |align=center|17 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Nitra Region.svg|50px]] |[[Нітранскі край]] |[[Нітра (горад)|Нітра]] |align=center|689564 |align=center|12,7 |align=center|6343,8 |align=center|12,9 |align=center|7 |align=center|15 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Prešov Region.svg|50px]] |[[Прэшаўскі край]] |[[Прэшаў]] |align=center|815806 |align=center|15,1 |align=center|8973,6 |align=center|18,3 |align=center|13 |align=center|23 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Trenčín Region.svg|50px]] |[[Трэнчынскі край]] |[[Трэнчын]] |align=center|594186 |align=center|11,0 |align=center|4502,0 |align=center|9,2 |align=center|9 |align=center|18 |- |align=center|[[Выява:Coat of Arms of Trnava Region.svg|50px]] |[[Трнаўскі край]] |[[Трнава]] |align=center|555509 |align=center|10,3 |align=center|4146,6 |align=center|8,4 |align=center|7 |align=center|16 |} == Карта == {{ На карце+|Славакія|width=792|float=center|caption=<center>Гарады Славакіі<br />[[Выява:Blue pog.svg|9px]] — Краявы цэнтр, [[Выява:Red pog.svg|9px]] — Раённы цэнтр</center>|places= {{На карце~|Славакія|marksize=17|lat_deg=48|lat_min=08|lon_deg=17|lon_min=06|label='''[[Браціслава]]'''}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=43|lon_deg=21|lon_min=15|mark=Blue_pog.svg|label=[[Кошыцы]]|position=bottom}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=59|lon_deg=21|lon_min=14|mark=Blue_pog.svg|label=[[Прэшаў]]|position=bottom}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=13|lon_deg=18|lon_min=44|mark=Blue_pog.svg|label=[[Жыліна]]}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=44|lon_deg=19|lon_min=08|mark=Blue_pog.svg|label=[[Банска-Бістрыца]]}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=18|lon_deg=18|lon_min=04|mark=Blue_pog.svg|label=[[Нітра (горад)|Нітра]]}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=22|lon_deg=17|lon_min=35|mark=Blue_pog.svg|label=[[Трнава]]}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=03|lon_deg=18|lon_min=55|link=горад Марцін|alt=Марцін}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=53|lon_deg=18|lon_min=02|mark=Blue_pog.svg|label=[[Трэнчын]]|position=bottom}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=03|lon_deg=20|lon_min=17|link=Попрад|alt=Попрад}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=46|lon_deg=18|lon_min=38|link=Пр’евідза|alt=Пр’евідза}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=34|lon_deg=19|lon_min=08|link=Зволен|alt=Зволен}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=06|lon_deg=18|lon_min=26|link=Поважска-Бістрыца|alt=Поважска-Бістрыца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=45|lon_deg=21|lon_min=54|link=Міхалаўцы|alt=Міхалаўцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=47|lat_min=59|lon_deg=18|lon_min=09|link=Нове-Замкі|alt=Нове-Замкі}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=56|lon_deg=20|lon_min=33|link=Спішска-Нова-Вес|alt=Спішска-Нова-Вес}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=56|lon_deg=21|lon_min=54|link=Гуменне|alt=Гуменне}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=12|lon_deg=18|lon_min=36|link=Левіцы|alt=Левіцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=47|lat_min=46.5|lon_deg=18|lon_min=07|link=Комарна, Славакія|alt=Комарна}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=17|lon_deg=21|lon_min=16|link=Бардзеёў|alt=Бардзеёў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=04|lon_deg=19|lon_min=37|link=Ліптаўскі-Мікулаш|alt=Ліптаўскі-Мікулаш}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=19|lon_deg=19|lon_min=39|link=Лучанец|alt=Лучанец}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=04|lon_deg=19|lon_min=18|link=Ружамберак|alt=Ружамберак}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=35|lon_deg=17|lon_min=49|link=П’ешцяны|alt=П’ешцяны}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=33|lon_deg=18|lon_min=10|link=Топальчаны|alt=Топальчаны}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=57|lon_deg=18|lon_min=10|mark=Green_pog.svg|link=Дубніца-над-Вагам|alt=Дубніца-над-Вагам}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=26|lon_deg=18|lon_min=47|link=Чадца|alt=Чадца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=23|lon_deg=20|lon_min=01|link=Рымаўска-Собата|alt=Рымаўска-Собата}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=37|lon_deg=21|lon_min=43|link=Трэбішаў|alt=Трэбішаў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=37|lon_deg=18|lon_min=22|link=Парцізанске|alt=Парцізанске}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=09|lon_deg=17|lon_min=52|link=Шаля, Славакія|alt=Шаля}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=53|lon_deg=21|lon_min=40|link=Вранаў-над-Топляў|alt=Вранаў-над-Топляў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=25|lon_deg=17|lon_min=48|link=Глогавец|alt=Глогавец}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=47|lat_min=59|lon_deg=17|lon_min=37|link=Дунайска-Стрэда|alt=Дунайска-Стрэда}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=48|lon_deg=19|lon_min=38|link=Брэзна|alt=Брэзна}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=17|lon_deg=17|lon_min=16|link=Пезінак|alt=Пезінак}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=59|lon_deg=22|lon_min=09|link=Сніна|alt=Сніна}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=45|lon_deg=17|lon_min=49|link=Нове-Места-над-Вагам|alt=Нове-Места-над-Вагам}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=40|lon_deg=17|lon_min=22|link=Сеніца, Славакія|alt=Сеніца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=35|lon_deg=18|lon_min=52|link=Ж’яр-над-Гронам|alt=Ж’яр-над-Гронам}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=39|lon_deg=20|lon_min=32|link=Рожнява|alt=Рожнява}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=12|lon_deg=19|lon_min=17|link=Долны-Кубін|alt=Долны-Кубін}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=43|lon_deg=18|lon_min=15|link=Банаўца-над-Бебраваў|alt=Банаўца-над-Бебраваў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=07|lon_deg=18|lon_min=19|link=Пухаў, Славакія|alt=Пухаў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=43|lon_deg=18|lon_min=45|mark=Green_pog.svg|link=Гандлава|alt=Гандлава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=13|lon_deg=17|lon_min=23|link=Сенец|alt=Сенец}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=26|lon_deg=17|lon_min=01|link=Малацкі|alt=Малацкі}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=08|lon_deg=20|lon_min=25|link=Кежмарак|alt=Кежмарак}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=17|lon_deg=20|lon_min=41|link=Стара-Любаўня|alt=Стара-Любаўня}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=17|lon_deg=17|lon_min=43|mark=Green_pog.svg|link=Серадзь|alt=Серадзь}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=18|lon_deg=18|lon_min=47|link=Кісуцке-Нове-Места|alt=Кісуцке-Нове-Места}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=11|lon_deg=17|lon_min=43|link=Галанта|alt=Галанта}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=33|lon_deg=19|lon_min=25|link=Дзетва|alt=Дзетва}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=01|lon_deg=20|lon_min=35|link=Левача|alt=Левача}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=50|lon_deg=17|lon_min=13|link=Скаліца|alt=Скаліца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=12|lon_deg=19|lon_min=20|link=Велькі-Крціш|alt=Велькі-Крціш}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=41|lon_deg=20|lon_min=07|link=горад Рэвуца|alt=Рэвуца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=01|lon_deg=17|lon_min=18|mark=Green_pog.svg|link=Шамарын|alt=Шамарын}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=06|lon_deg=21|lon_min=05|link=Сабінаў|alt=Сабінаў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=23|lon_deg=18|lon_min=23|link=Златэ-Мораўцы|alt=Златэ-Мораўцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=45|lon_deg=17|lon_min=34|link=Міява|alt=Міява}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=18|lon_deg=21|lon_min=34|link=Свіднік, Славакія|alt=Свіднік}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=56|lon_deg=18|lon_min=08|mark=Green_pog.svg|link=Нова-Дубніца|alt=Нова-Дубніца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=13|lon_deg=18|lon_min=33|link=Бітча|alt=Бітча}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=48|lon_deg=17|lon_min=09|mark=Green_pog.svg|link=Голіч|alt=Голіч}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=36|lon_deg=20|lon_min=59|mark=Green_pog.svg|link=Молдава-над-Бодваў|alt=Молдава-над-Бодваў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=12|lon_deg=21|lon_min=39|link=Стропкаў|alt=Стропкаў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=47|lat_min=47|lon_deg=18|lon_min=42|mark=Green_pog.svg|link=Штурава|alt=Штурава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=16|lon_deg=19|lon_min=49|mark=Green_pog.svg|link=Філякава|alt=Філякава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=47|lat_min=54|lon_deg=17|lon_min=59|mark=Green_pog.svg|link=Коларава, Славакія|alt=Коларава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=27|lon_deg=18|lon_min=53|link=Банска-Шцьяўніца|alt=Банска-Шцьяўніца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=05|lon_deg=18|lon_min=10|mark=Green_pog.svg|link=Шураны|alt=Шураны}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=33|lon_deg=22|lon_min=04|mark=Green_pog.svg|link=Вельке-Капушаны|alt=Вельке-Капушаны}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=20|lon_deg=19|lon_min=33|link=Тврдошын|alt=Тврдошын}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=16|lon_deg=17|lon_min=01|mark=Green_pog.svg|link=Ступава|alt=Ступава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=46|lon_deg=17|lon_min=41|mark=Green_pog.svg|link=Старая-Тура|alt=Старая-Тура}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=14|lon_deg=18|lon_min=18|mark=Green_pog.svg|link=Врабле|alt=Врабле}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=47|lat_min=51|lon_deg=17|lon_min=46|mark=Green_pog.svg|link=Велькі-Медар|alt=Велькі-Медар}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=19|lon_deg=17|lon_min=18|mark=Green_pog.svg|link=Модра|alt=Модра}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=55|lon_deg=20|lon_min=52|mark=Green_pog.svg|link=Кромпахі|alt=Кромпахі}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=42|lon_deg=21|lon_min=39|mark=Green_pog.svg|link=Сечаўцы|alt=Сечаўцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=21|lon_deg=19|lon_min=04|link=Крупіна|alt=Крупіна}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=24|lon_deg=19|lon_min=28|link=Наместава|alt=Наместава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=34|lon_deg=19|lon_min=31|mark=Green_pog.svg|link=горад Грынёва|alt=Грынёва}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=24|lon_deg=18|lon_min=37|mark=Green_pog.svg|link=Турзаўка|alt=Турзаўка}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=34|lon_deg=19|lon_min=57|mark=Green_pog.svg|link=Гнушця|alt=Гнушця}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=47|lat_min=52|lon_deg=18|lon_min=11|mark=Green_pog.svg|link=Гурбанава|alt=Гурбанава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=25|lon_deg=21|lon_min=58|mark=Green_pog.svg|link=Кралёўскі-Хлмец|alt=Кралёўскі-Хлмец}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=05|lon_deg=18|lon_min=56|mark=Green_pog.svg|link=Крокі|alt=Крокі}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=03|lon_deg=20|lon_min=12|mark=Green_pog.svg|link=горад Світ|alt=Світ}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=06|lon_deg=18|lon_min=55|mark=Green_pog.svg|link=Вруткі|alt=Вруткі}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=25|lon_deg=18|lon_min=38|mark=Green_pog.svg|link=Нова-Баня|alt=Нова-Баня}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=02|lon_deg=19|lon_min=43|mark=Green_pog.svg|link=Ліптаўскі-Градак|alt=Ліптаўскі-Градак}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=21|lon_deg=19|lon_min=36|mark=Green_pog.svg|link=Трсцена|alt=Трсцена}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=25|lon_deg=20|lon_min=19|mark=Green_pog.svg|link=Торналя|alt=Торналя}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=03|lon_deg=18|lon_min=39|mark=Green_pog.svg|link=Жэльезаўцы|alt=Жэльезаўцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=23|lon_deg=18|lon_min=50|mark=Green_pog.svg|link=Красна-над-Кісуцаў|alt=Красна-над-Кісуцаў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=16|lon_deg=21|lon_min=54|link=Медзілабарцы|alt=Медзілабарцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=51|lon_deg=18|lon_min=51|link=Турч’янске-Цепліцы|alt=Турч’янске-Цепліцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=29|lon_deg=18|lon_min=43|link=Жарнавіца|alt=Жарнавіца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=09|lon_deg=20|lon_min=58|mark=Green_pog.svg|link=Ліпаны|alt=Ліпаны}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=11|lon_deg=20|lon_min=27|mark=Green_pog.svg|link=Спішска-Бела|alt=Спішска-Бела}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=58|lon_deg=18|lon_min=07|mark=Green_pog.svg|link=Немшава|alt=Немшава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=51|lon_deg=20|lon_min=56|link=Гелніца|alt=Гелніца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=37|lon_deg=17|lon_min=43|mark=Green_pog.svg|link=Врбове|alt=Врбове}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=44|lon_deg=22|lon_min=10|link=Собранцы|alt=Собранцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=05|lon_deg=18|lon_min=38|mark=Green_pog.svg|link=Раец|alt=Раец}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=25|lon_deg=19|lon_min=47|link=Полтар|alt=Полтар}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=49|lon_deg=20|lon_min=22|mark=Green_pog.svg|link=Добшына|alt=Добшына}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=42|lon_deg=18|lon_min=55|mark=Green_pog.svg|link=Крэмніца|alt=Крэмніца}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=12|lon_deg=17|lon_min=38|mark=Green_pog.svg|link=Сладкавічава|alt=Сладкавічава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=59|lon_deg=18|lon_min=13|link=Ілава, Славакія|alt=Ілава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=02|lon_deg=21|lon_min=11|mark=Green_pog.svg|link=Велькі-Шарыш|alt=Велькі-Шарыш}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=15|lon_deg=17|lon_min=13|mark=Green_pog.svg|link=Светы-Юр|alt=Светы-Юр}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=43|lon_deg=17|lon_min=07|mark=Green_pog.svg|link=Гбелы|alt=Гбелы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=39|lon_deg=17|lon_min=32|mark=Green_pog.svg|link=Брэзава-пад-Брадлам|alt=Брэзава-пад-Брадлам}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=38|lon_deg=17|lon_min=08|mark=Green_pog.svg|link=Шашцін-Стражэ|alt=Шашцін-Стражэ}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=36|lon_deg=19|lon_min=08|mark=Green_pog.svg|link=Сліяч|alt=Сліяч}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=46|lon_deg=18|lon_min=35|mark=Green_pog.svg|link=Горад Байніцы|alt=Байніцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=52|lon_deg=21|lon_min=50|mark=Green_pog.svg|link=Стражске|alt=Стражске}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=40|lon_deg=19|lon_min=56|mark=Green_pog.svg|link=Цісавец|alt=Цісавец}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=42|lon_deg=18|lon_min=32|mark=Green_pog.svg|link=Новакі|alt=Новакі}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=42|lon_deg=20|lon_min=53|mark=Green_pog.svg|link=Медзеў|alt=Медзеў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=08|lon_deg=20|lon_min=13|mark=Green_pog.svg|link=Высаке-Татры|alt=Высаке-Татры}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=26|lon_deg=17|lon_min=45|mark=Green_pog.svg|link=Леапалдаў|alt=Леапалдаў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=54|lon_deg=18|lon_min=10|mark=Green_pog.svg|link=Трэнч’янске-Цепліцы|alt=Трэнч’янске-Цепліцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=06|lon_deg=21|lon_min=31|mark=Green_pog.svg|link=Гіралтаўцы|alt=Гіралтаўцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=00|lon_deg=20|lon_min=45|mark=Green_pog.svg|link=Спішске-Подграддзе|alt=Спішске-Подграддзе}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=25|lon_deg=22|lon_min=05|mark=Green_pog.svg|link=Ч’ерна-над-Цісаў|alt=Ч’ерна-над-Цісаў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=17|lon_deg=18|lon_min=31|mark=Green_pog.svg|link=Тлмачэ|alt=Тлмачэ}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=01|lon_deg=21|lon_min=30|mark=Green_pog.svg|link=Ганушаўцы-над-Топляў|alt=Ганушаўца-над-Топляў}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=56|lon_deg=20|lon_min=47|mark=Green_pog.svg|link=Спішске-Влахі|alt=Спішске-Влахі}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=15|lon_deg=20|lon_min=32|mark=Green_pog.svg|link=Подалінец|alt=Подалінец}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=37|lon_deg=20|lon_min=14|mark=Green_pog.svg|link=Елшава|alt=Елшава}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=07|lon_deg=18|lon_min=41|mark=Green_pog.svg|link=Раецке-Цепліцы|alt=Раецке-Цепліцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=49|lat_min=23|lon_deg=20|lon_min=21|mark=Green_pog.svg|link=Спішска-Стара-Вес|alt=Спішска-Стара-Вес}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=14|lon_deg=19|lon_min=20|mark=Green_pog.svg|link=Модры-Камень|alt=Модры-Камень}} {{На карце~|Славакія|marksize=8|lat_deg=48|lat_min=10|lon_deg=18|lon_min=52|mark=Green_pog.svg|link=Дудзінцы|alt=Дудзінцы}} {{На карце~|Славакія|marksize=23|lat_deg=47|lat_min=55|lon_deg=20|lon_min=25|mark=Civil Ensign of Hungary.svg|label=[[Венгрыя]]|position=right}} {{На карце~|Славакія|marksize=23|lat_deg=48|lat_min=31|lon_deg=22|lon_min=23|mark=Flag of Ukraine.svg|label=[[Украіна]]|position=right}} {{На карце~|Славакія|marksize=23|lat_deg=49|lat_min=35|lon_deg=20|lon_min=30|mark=Flag of Poland.svg|label=[[Польшча]]|position=right}} {{На карце~|Славакія|marksize=23|lat_deg=49|lat_min=21|lon_deg=17|lon_min=15|mark=Flag of the Czech Republic.svg|label=[[Чэхія]]|position=right}} {{На карце~|Славакія|marksize=23|lat_deg=48|lat_min=7|lon_deg=16|lon_min=48|mark=Flag of Austria.svg|label=[[Аўстрыя]]|position=bottom}} }} == Гл. таксама == * [[Славакія]] * [[Адміністрацыйны падзел Славакіі]] * [[Населеныя пункты Славакіі]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.mzv.sk/App/wcm/media.nsf/vw_ByID/ID_F38FE30121A6A4BAC1257648004A9230_SK/$File/ustava.pdf Ústava Slovenskej republiky]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110607133321/http://www.mzv.sk/App/wcm/media.nsf/vw_ByID/ID_F38FE30121A6A4BAC1257648004A9230_SK/$File/ustava.pdf |date=7 чэрвеня 2011 }}{{ref-sk}} Ministerstvo zahraničných vecí a európskych záležitostí Slovenskej republiky * [http://www.vyvlastnenie.sk/predpisy/zakon-o-obecnom-zriadeni Zákon o obecnom zriadení — Zákon č. 369/1990 Zb] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130518195158/http://www.vyvlastnenie.sk/predpisy/zakon-o-obecnom-zriadeni |date=18 мая 2013 }}{{ref-sk}} Vyvlastnenie.sk * [http://portal.statistics.sk/ Štatistický úrad Slovenskej republiky] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140329022711/http://portal.statistics.sk/ |date=29 сакавіка 2014 }}{{ref-sk}} * [http://app.statistics.sk/mosmis/sk/run.html Mestská a obecná štatistika]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130531083214/http://app.statistics.sk/mosmis/sk/run.html |date=31 мая 2013 }}{{ref-sk}} {{^}}{{Выдатны спіс}} {{Еўропа паводле тэм|Гарады}} {{Славакія ў тэмах}} [[Катэгорыя:Гарады Славакіі| ]] [[Катэгорыя:Спісы гарадоў паводле краін|Славакія]] [[Катэгорыя:Спісы:Славакія]] l590mxe7mnuofeb62tptcuxbgzc2tnq Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5149320 5148799 2026-05-31T15:50:30Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5149320 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Святая Марыя (станцыя метро)|2026-05-31T10:30:04Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Дзвінская беларуская тэатральная трупа|2026-05-29T21:56:46Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Парк Кіёта (Кіеў)|2026-05-29T08:46:56Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Музей Энігальдзі-Наны|2026-05-26T00:52:57Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|2026-05-25T23:16:21Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Уэна (парк)|2026-05-25T18:25:49Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Роан-дзі|2026-05-25T18:17:17Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Кансэн-эн|2026-05-25T18:07:14Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Афіны)|2026-05-25T11:58:10Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Генуэзская школа|2026-05-25T10:22:38Z|Ueschar}} {{Новы артыкул|Парк Інакасіра|2026-05-25T10:16:36Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Окума|2026-05-25T09:58:49Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сады Хамарыкю|2026-05-25T09:45:36Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Тофуку-дзі|2026-05-25T09:34:31Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Рыжскі беларускі народны тэатр|2026-05-24T10:21:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вавілонская астраномія|2026-05-23T23:23:22Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Штаб-кватэра UNESCO|2026-05-23T17:46:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Юкімі-даро|2026-05-23T14:11:34Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|2026-05-23T11:54:37Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> k01051ff67cwlc1geqksumk121ios5n Гуды 0 196157 5149312 4936788 2026-05-31T15:05:46Z DBatura 73587 5149312 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai (мн. л.), gudas (адз. л.)}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна — [Беларусь]] - '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, уступив место вариантам «балтарусы» (Baltarusiai) и «Балтарусия» (Baltarusija), которые стали нормативными в [[литовский язык|литовском языке]]. Однако старый вариант продолжает использоватся наряду с официальным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неодназначность ўжывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Федаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер, Аляксандр|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), {{НП1|Гудалаўка||be|Гудалаўка}}, гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава-Зямлянскае||Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай Гуды. Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] ng75dxu9v35gctdra9j5dlyv25v52h8 5149313 5149312 2026-05-31T15:06:06Z DBatura 73587 5149313 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai (мн. л.), gudas (адз. л.)}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, уступив место вариантам «балтарусы» (Baltarusiai) и «Балтарусия» (Baltarusija), которые стали нормативными в [[литовский язык|литовском языке]]. Однако старый вариант продолжает использоватся наряду с официальным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неодназначность ўжывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Федаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер, Аляксандр|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), {{НП1|Гудалаўка||be|Гудалаўка}}, гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава-Зямлянскае||Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай Гуды. Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] 51uj2njt660pnpb9pkpwhhp94fbxfpb 5149314 5149313 2026-05-31T15:06:51Z DBatura 73587 5149314 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai (мн. л.), gudas (адз. л.)}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйнай. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неодназначность ўжывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Федаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер, Аляксандр|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), {{НП1|Гудалаўка||be|Гудалаўка}}, гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава-Зямлянскае||Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай Гуды. Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] aejkybfo31oqepu8a07ggygx5al8ho1 5149315 5149314 2026-05-31T15:07:02Z DBatura 73587 5149315 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai (мн. л.), gudas (адз. л.)}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неодназначность ўжывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Федаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер, Аляксандр|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), {{НП1|Гудалаўка||be|Гудалаўка}}, гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава-Зямлянскае||Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай Гуды. Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] op0pep1emhx6jkc9l85lkk23e0hheac 5149316 5149315 2026-05-31T15:07:45Z DBatura 73587 /* Культурны след */ 5149316 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai (мн. л.), gudas (адз. л.)}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неодназначность ўжывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Федаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер, Аляксандр|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава-Зямлянскае|Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай Гуды. Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] h0jttytmzqz1zhpd78edomthta0b62w 5149317 5149316 2026-05-31T15:08:10Z DBatura 73587 /* Культурны след */ 5149317 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} [[File:Літоўская карта БССР 1941 года.jpg|thumb|300пкс|Карта Беларускай ССР («Gudijos TSR»), выдадзеная ў Каўнасе ў 1941 годзе.]] '''Гуды''', таксама '''гудасы''', '''гудай''', '''гудаі'''{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}} ({{lang-lt|gudai (мн. л.), gudas (адз. л.)}}) — [[экзаэтнонім]]{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}}, старажытная назва [[беларусы|беларусаў]] у [[літоўцы|літоўцаў]]. Адпаведна сама краіна [[Беларусь]] — '''Гудзія''' (Gudija). У [[Літва|Літве]] тэрмін таксама можа прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходнім славян]], да літоўцаў з іншай мясцовасці альбо наогул да жыхароў суседняга раёна па-за залежнасці ад нацыянальнасці. Навуковая супольнасць вылучала розныя версіі яго паходжання, але найбольш распаўсюджаная з іх звязана з германскімі плямёнамі [[готы|готаў]]. У сапраўдны момант лічыцца архаічным{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}, саступіўшы месца варыянтам «балтарусы» (baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), якія сталі нарматыўнымі ў [[літоўская мова|літоўскай мове]]. Аднак стары варыянт працягвае выкарыстоўвацца разам з афіцыйным. == Гісторыя і ўжыванне == === Этымалогія слова. Гоцкая і скіфскія версіі=== Найбольш распаўсюджаным меркаваннем у гісторыкаў (у прыватнасці, такую версію выказваў [[Эрнст Фрэнкель|Э. Фрэнкель]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Вандроўкі готаў}}) адносна паходжання этноніма — ад [[готы (народ)|готаў]] (саманазва Gutas, Gytos). Верагодна, балты засвоілі гэтую назву ў II—III стст., калі готы прасоўваліся з Павіслення ў Паўночнае Прычарнамор’е. Іх шляхі праходзілі праз сучасныя беларускія землі. Антычны аўтар Іардан у сваёй працы «Getica» паказваў, што ў ходзе [[Вялікае перасяленне народаў|міграцыі]] частка народа апынулася ў замкнёнай мясцовасці, акружанай зыбкімі балотамі і вірамі. Паводле археалагічных даных, готы, прасоўваючыся ўздоўж Віслы і Буга, асімілявалі мясцовае насельніцтва, у выніку чаго ўтварылася [[Вельбарская культура]], [[германцы|германская]] па сутнасці. Яе помнікі, у першую чаргу могільнікі, пакінутыя готамі і роднаснымі ім гепідамі, маюцца на тэрыторыі [[Брэсцкі раён|Брэсцкага]], [[Камянецкі раён|Камянецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў. Гэта значыць, яны засялілі паўднёвы захад сучаснай Беларусі, [[Заходняе Палессе]], дзе сталі суседзямі [[Балты|балтаў]], продкаў сучасных літоўцаў і [[латышы|латышоў]]. Назва «Gutas/Gytos» распаўсюдзілася на ўсе падуладныя ім народы, уключаючы продкаў [[Славяне|славян]], і патрапіўшы ў [[балцкія мовы]] ператварылася ў «Gudas»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=268—269}}. У той жа час даследчык праблем паходжання [[Русь|Русі]] [[Дзмітрый Іванавіч Ілавайскі (гісторык)|Д. Ілавайскі]] лічыў, што гіты, геты, готы і гуты сутнасць перайначванні кораня «гыт», якое мы збліжаем з «кыт» (у назве [[Скіфія|Скіфіі]]). Гук «г», як вядома, лёгка пераходзіць у «к»; а літару «с» лічаць прыставачнай у слове «скіты». Што ў грэкаў «скіты» магло быць перайначваннем словы «Геты» або «Гіты» з прыстаўкай «с» было выказана яшчэ Салмацыем, лейденскім прафесарам у XVII ст. Ілавайскі меркаваў, што гудас — гэта найменне паўднёвых русаў. Першапачаткова яно мела сэнс больш геаграфічны, зборны, чым этнічны, г. зн. такое ж значэнне як геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270—271}}. === Неодназначность ўжывання. Балцкая версія === [[Майсей Якаўлевіч Грынблат|М. Грынбалт]], спасылаючыся на ўжыванне тэрміна да насельніцтва [[Беларуска-польска-літоўскае памежжа|беларуска-польска-літоўскага памежжа]] незалежна ад нацыянальнасці, выказаў здагадку, што ў мінулым этнонім ставіўся да мясцовай групы старажытных балтаў, якія ўяўлялі сабой, на яго погляд, некаторы ўсходні кірунак [[яцвягі|яцвягаў]]. Ён паказваў, што літоўцы, якія пражываюць на левым беразе [[Нёман]]а ў раёне [[Друскінінкай]], называюць гудамі сваіх суайчыннікаў літоўцаў з правага берага. Літоўцы былой [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] ([[Малая Літва|Малай Літвы]]) называлі так жыхароў тэрыторыі, якая знаходзіцца на паўднёвым усходзе, незалежна ад этнічнай прыналежнасці. У той жа час беларусы [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] называюць суседнюю тэрыторыю, населеную літоўцамі, Гадуцаўшчынай{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. [[Файл:Baltic Tribes c 1200RU.svg|thumb|300пкс|Балцкія плямёны каля 1200 года. Межы прыблізныя.]] Ужо ў польскай гістарыяграфіі ўзнікла ідэя сувязі паміж этнонімам гуды і яцвягамі. Слова «гуды» звязвалі са старажытнапрускай назвы Гудва, якое, у сваю чаргу, звязана з формай Жудва, якая з’яўляецца скажонай назвай Судва, [[Судовія]]. Судавы, у сваю чаргу, з’яўляецца адным з назваў яцвягаў. Вобласць функцыянавання этноніма гуды часткова супадае з тэрыторыяй яцвягаў, але ўсё ж не цалкам, як піша пра гэта беларускі філолаг [[Аляксандр Федаравіч Рогалеў|А. Рогалеў]]. Яшчэ ў XIX стагоддзі [[Аляксандр Брукнер, Аляксандр|А. Брукнер]] звязваў слова з літоўскім gǔdas, -jis і прускім gudde (лес), што літаральна азначае «людзі, якія жывуць у лясах». На гэтай падставе прапануецца паралель з лацінскім пазначэннем яцвягаў у старапольскай традыцыі як Pollexiani, якое інтэрпрэтуецца як Polesianie «жыхары лясоў, лясістых мясцовасцяў»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. Польскі этнограф Я. Шымбжыцкі адзначаў, што прускі літовец называе жыхароў навакольных раёнаў на поўдзень гудамі, не звяртаючы ўвагі на тое, палякі яны, літоўцы ці беларусы. А. Брукнер зрабіў аналагічныя назіранні. Паводле яго слоў, літоўцы называюць сваіх усходніх суседзяў гудамі, і назіраецца цікавая заканамернасць: прускі літовец называе гудамі жамойтаў, а жамойты гудамі называюць беларусаў, гэта значыць кожны з гэтых народаў выкарыстоўвае этнонім «гуд» для абазначэння сваіх усходніх суседзяў. Эстонскі этнограф Юрый (Георгій) Трусм адзначаў, што польскіх літоўцаў, як і беларусаў, маглі называць гудамі. Спецыяліст паказваў, што, напрыклад, дзікія яблыкі ў літоўскай мове называюцца gudobelė, а іх плён — gudobelės vasius (-iai) або gudobelės uoga (-os). Гэтая прыніжальная ацэнка «ніжэйшых» пладовых дрэў, верагодна, была запазычаная з тэрміна Gud. У сувязі з гэтым, як прымеціў вучоны, традыцыйныя экзатонімы народаў звычайна ўяўляюць сабой мянушкі непрыстойнага ўтрымання{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Гуды як "іншыя"}}. В. Пірсан звязваў тэрмін (а таксама «готы» і «геты») з [[прусы|прусамі]]. Як сцвярджаў спецыяліст, аж да XVII ст., г. зн. да знікнення прусаў як народа, словам называлі ўсе пруска-літоўскія плямёны. Назва гэта згадваецца ў многіх гістарычных помніках. Так, [[Баляслаў I Храбры]] ў сваім завяшчанні (датуецца XI ст.) пісаў, што ён з’яўляецца ўладаром славян, [[палякі|палякаў]] і «готаў», разумеючы пад гэтым імем пруска-літоўскае насельніцтва. Польскі храніст [[Вінцэнт Кадлубек|В. Кадлубек]] пад 1200 г. зрабіў у сваёй хроніцы запіс пра «гетаў», сярод якіх асабліва вылучыў прусаў. У запісах пачатку XIII ст. той жа храніст піша: «Геты, якія называліся яцвягамі», «гетамі называюцца ўсе літоўцы, прусы і іншыя народы таго ж паходжання». У Сілезкай хроніцы XIV ст. гетамі ў адным месцы названы прусы, у іншым — літоўцы. Аж да XVII ст. самі прусы называлі сваіх суродзічаў, якія жылі на ўзбярэжжы [[Куршскі заліў|Куршскага заліва]], а таксама і ўсіх літоўцаў, «гудамі», прычым па словах Пірсана, у прынёманскіх раёнах народы літоўскага племя пазначаліся агульным імем гуты (гуды), а ў больш паўднёвых раёнах — геты{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=270}}. Такім чынам, можна сцвярджаць, што этнонім гістарычна не быў звязаны з канкрэтным этнасам. Гэта прыклад «вандроўнага» этноніма. Аднак можна вызначыць рэгіён, дзе гэты этнонім «вандраваў»: беларуска-літоўскае памежжа, а таксама былая пруская этнічная тэрыторыя{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Спрэчкі пра этымалогію}}. === Ужыванне ў адносінах да беларусаў === Гістарычна этнічныя літоўцы беларусаў называлі гудамі. Першыя пісьмовыя згадкі тэрміна ў такім значэнні адносяцца да XVI ст.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=267}}; так адзін з заснавальнікаў літоўскага пісьменства [[Мікалоюс Даўкша]] назваў славянскае насельніцтва [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Гэтая традыцыя захавалася ў XVII і XVIII стагоддзях. У XIX стагоддзі тэрмін «гуды» стаў перыядычна прымяняцца наогул да ўсіх [[усходнія славяне|усходніх славян]]. Так, напрыклад, [[Васіль Тацішчаў|В. Тацішчаў]] пісаў: «''Што ж мы зробім літвінам, якія расіян гудамі завуць?''»{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. У [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|міжваеннай Літве]] атрымалі распаўсюджванне таксама варыянты «Балтгуды» (Baltgudai) і «Балтгудзія» (Baltġudžiai), напрыклад, у школьным атласе 1923 года. У [[Літоўская ССР|савецкай Літве]] тэрмін «Гудзія» афіцыйна выкарыстоўваўся для абазначэння Беларусі, пра што сведчыць, сярод іншага, кніга, выдадзеная Дзяржаўным выдавецтвам Літоўскай ССР, прысвечаная Беларусі як адной з савецкіх рэспублік{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. Аднак пасля [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] варыянты «гуды» і «Гудзія» былі выцесненыя назвамі «балтарусы» (Baltarusiai) і «Балтарусія» (Baltarusija), стаўшы нарматыўнымі ў літоўскай мове. У канцы 1980-х — 1990-х гадах стары тэрмін зноў увайшоў у абарот{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. 22 кастрычніка 1991 года падчас візіту ў [[Мінск]] старшыні [Вярхоўны Савет Літоўскай ССР|Вярхоўнага Савета Літвы]] [[Вітаўтас Ландсбергіс|В. Ладсбергіса]] былі дасягнуты дамоўленасці аб падрыхтоўцы дакументаў, якія павінны былі рэгуляваць цэлы шэраг адносін паміж Літоўскай Рэспублікай і Рэспублікай Беларусь. Падчас візіту літоўскі прадстаўнік адстойваў выкарыстанне ў афіцыйных дакументах варыянт «Гудзія». Беларускай інтэлігенцыі гэта не спадабалася, і яны рашуча адстойвалі варыянт «Балтарусія». Адным з крытыкаў выкарыстання старога тэрміна быў [[Зянон Пазняк|З. Пазняк]]{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. У сучаснай Літве цяпер выкарыстоўваюцца абодва варыянты. Назва «Балтарусія» ў асноўным сустракаецца на афіцыйным узроўні, а «Гудзія» лічыцца больш архаічнай. Пры гэтым калі першы заўсёды суадносіцца выключна з Беларуссю, то другі ў шэрагу выпадкаў здабыў больш шырокае значэнне, пазначаючы славянскія землі Вялікага Княства Літоўскага. У [[Літоўская Вікіпедыя|літоўскай Вікіпедыі]] асноўнымі застаюцца «Балтарусія» і «балтарусы», але пры гэтым «Гудзія» і «гуды» прыводзяцца як сінонімы абазначэння краіны і народа{{sfn|Дзярновіч|2013|loc=Прыгоды тэрміна ў ХХ ст.}}. == Культурны след == [[File:Hudzianiki 1.jpg|thumb|300px|Паварот на вёску Гудзянікі, Астравецкі раён.]] Тапонімы, звязаныя з гудамі, сустракаюцца галоўным чынам у басейне верхняга Нёмана і яго правых прытокаў{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}. У тапаніміцы Беларусі сустракаюцца: [[Гудагай]], [[Гудалі]], [[Гудзянікі]], [[Гудалішкі]] ([[Астравецкі раён]]), [[Гудалаўка]], Гудалава ([[Ашмянскі раён]]), [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]] ([[Лідскі раён]]), Гудзевічы ([[Мастоўскі раён]]), [[Гудзяняты]] ([[Ашмянскі раён]]), Гудзені, [[Гудзінішкі]] ([[Воранаўскі раён]]), [[Гудзішкі (Шчучынскі раён)|Гудзішкі]] ([[Шчучынскі раён]]), [[Гуды (Валожынскі раён)|Гуды]] ([[Валожынскі раён]]), [[Гудавічы]] (Чэрвеньскі раён)), [[Новае Гудава]], [[Гудава Зямянскае]] ([[Дубровенскі раён]]), Гудава ([[Верхнядзвінскі раён]]), [[Гудэлішкі]] ([[Пастаўскі раён]]), Гудзені ([[Стаўбцоўскі раён]]). Ёсць аднакарэнныя прозвішчы: Гуд, Гудман, Гудэль, Гудзень, Гудзінавіч, Гудзіевскі, Гудзенка, Гудынг, Гудак, Гудэй, Гудэліс, Гудас, Гудзь, Гудзік, Гудзім і г. д.{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=271}}{{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}{{sfn|Беларуская Энцыклапедыя|2004|c=521}} У Лідскі раёне дзейнічае народны калектыў «Гудская гармонь»{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=272}}. У Літве таксама захавалася досыць шмат населеных пунктаў з назвай Гуды. Корань гуд шырока прадстаўлены ў прозвішчах — Гудайціс, Гудзявічус, Гудэленіс, Гудзяліса{{sfn|Тугай и Кубека|2018|с=269}}. На тэрыторыі Літоўскай Рэспублікі зарэгістравана 115 найменняў, якія адносяцца да формы Гудзеляй (у Мажэйкяйскім, Рашанскім, Кельмянецкім, Пагегскім раёнах){{sfn|Дзярновіч|2013|loc="Гуды" як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: "готы" ці "варвары"?}}. == Гл. таксама == * [[Найменне беларускай дзяржавы на рускай мове]] * [[Гідуны]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Тугай и Кубека|2018|Гуды в истории Беларуси / В. В. Тугай, С. П. Кубека // Беларусь і Германія: гісторыя і сучаснасць : [зборнік навуковых артыкулаў] / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт, Інстытут гісторыі НАН Беларусі. — Мінск. — 2018. — Вып. 16. — С. 267―273.}} * {{h|Дзярновіч|2013|Алег Дзярновіч. “Гуды” як гістарычны назоў беларусаў па-літоўску: “готы” ці “варвары”? // Беларусь і беларусы сярод суседзяў: гістарычныя стэрэатыпы і палітычныя канструкты. Матэрыялы міжнароднай канферэнцыі. Рэдактары: Алесь Лагвінец, Таццяна Чуліцкая. Варшава: Uczelnia Łazarskiego, 2013. С. 53—65.}} * {{h|Беларуская Энцыклапедыя|2004|ГУ́ДЫ / У. І. Чаквін // Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова). — т. 5, с. 521.}} {{Беларусы}} [[Катэгорыя:Беларусы]] [[Катэгорыя:Балты]] [[Катэгорыя:Готы]] [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] o6ocpezcaei4g4ykpopxojmmmgpnsvv Гастон Рамірэс 0 199599 5149465 5130632 2026-06-01T08:14:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149465 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Гастон Рамірэс |поўнае імя = Гастон Эсек’ель Рамірэс Перэйра |выява = |апісанне выявы = |мянушка = ''El Aguila'' |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Уругвай}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] |цяперашні клуб = {{Сцяг|Італія}} [[ФК Віртус Энтэла|Віртус Энтэла]] |нумар = |маладзёжныя клубы = {{футбольная кар’ера |2005—2009|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[ФК Пеньяроль|Пеньяроль]]|}} |клубы = {{футбольная кар’ера |2009—2010|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[ФК Пеньяроль|Пеньяроль]]|30 (6) |2010—2012|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Балоння|Балоння]]|58 (12) |2012—2016|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Саўтгемптан|Саўтгемптан]]|48 (6) |2014—2015|{{Арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Хал Сіці|Хал Сіці]]|22 (1) |2016|{{Арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Мідлсбра|Мідлсбра]]|18 (7) |2016—2017|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Мідлсбра|Мідлсбра]]|22 (2) |2017—2021|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Сампдорыя|Сампдорыя]]|115 (14) |2021—2022|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Монца|Монца]]|6 (1) |2022—|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Віртус Энтэла|Віртус Энтэла]]|2 (0) }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2009|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[Маладзёжная зборная Уругвая па футболе|Уругвай (да 20)]]| 3 (0) |2012|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[Алімпійская зборная Уругвая па футболе|Уругвай (алімп.)]]| 5 (2) |2010—2018|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[Зборная Уругвая па футболе|Уругвай]]|43 (0) }} |абнаўленне дадзеных аб клубе = 31 кастрычніка 2022 |абнаўленне дадзеных аб зборнай = 18 жніўня 2021 }} '''Гастон Эсек’ель Рамірэс Перэйра''' ({{lang-es|Gastón Ezequiel Ramírez Pereyra}}; нар. {{ДН|2|12|1990}}, [[Фрай-Бентас]], [[Уругвай]]) — [[уругвай]]скі футбаліст, атакуючы паўабаронца італьянскага клуба [[ФК Віртус Энтэла|«Віртус Энтэла»]]. Ігрок [[Зборная Уругвая па футболе|нацыянальнай зборнай Уругвая]] (2010—2018). == Клубная кар’ера == Пачаў кар’еру Гастон у клубе [[ФК Пеньяроль|«Пеньяроль»]], дзе дэбютаваў у сакавіку 2009 года. У [[Чэмпіянат Уругвая па футболе 2009/2010|сезоне 2009/10]] забіў за клуб 6 мячоў, чым дапамог «Пеньяролю» стаць чэмпіёнам Уругвая. У жніўні 2010 года перашоў у склад італьянскай [[ФК Балоння|«Балонні»]] за 2,5 млн еўра. Дэбютаваў у [[Чэмпіянат Італіі па футболе|чэмпіянаце Італіі]] 26 верасня 2010 года матчам супраць [[ФК Катанія|«Катаніі»]], які скончыўся з лікам 1:1. 31 жніўня 2012 года далучыўся да складу англійскага клуба [[ФК Саўтгемптан|«Саўтгемптан»]], падпісаўшы кантракт з камандай на чатыры гады. Трансфер іграка каштаваў англічанінам 12 млн фунтаў стэрлінгаў. 15 верасня паўабаронца дэбютаваў у матчы супраць [[ФК Арсенал Лондан|«Арсенала»]], дзе яго новы клуб трываў буйную паражэнне з лікам 1:6. Гастон з’явіўся на пляцоўцы ў другой палове матча замест [[Стывен Дэвіс|Стывена Дэвіса]]. 23 студзеня 2014 года ігрок атрымаў пашкоджанне, з-за чаго прапусціў некалькі тыдняў. 1 верасня 2014 на правах арэнды перайшоў у [[ФК Хал Сіці|«Хал Сіці»]]. Па заканчэння тэрміну арэнды ўлетку 2015 года вярнуўся ў «Саўтгемптан», аднак не здолеў замацавацца ў складзе. У студзені 2016 года быў арандаваны [[ФК Мідлсбра|«Мідлсбра»]]<ref>[http://by.tribuna.com/football/1036577046.html «Мидлсбро» арендовал Гастона Рамиреса у «Саутгемптона»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190916124215/https://by.tribuna.com/football/1036577046.html |date=16 верасня 2019 }}. by.tribuna.com</ref>. Па заканчэнні сезона 2015/16 у якасці свабоднага агента пакінуў «Саўтгемптан», і ў ліпені 2016 года падпісаў з «Мідлсбра» кантракт<ref>[http://by.tribuna.com/football/1042166635.html Гастон Рамирес подписал 3-летний контракт с «Мидлсбро»]. by.tribuna.com</ref>. Па выніках сезона 2016/17 «Мідлсбра» страціў месца ў Прэм’ер-лізе, і ў жніўні 2017 года Рамірэс стаў іграком італьянскай [[ФК Сампдорыя|«Сампдорыі»]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1054191690.html «Сампдория» приобрела хавбека «Мидлсбро» Гастона Рамиреса за 9 млн евро] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190905035340/https://by.tribuna.com/football/1054191690.html |date=5 верасня 2019 }}. by.tribuna.com</ref>, дзе гуляў да лета 2021 года. У снежні 2021 года падпісаў кантракт з [[ФК Монца|«Монцай»]] з Серыі B да канца сезона 2021/22, пасля выхаду клуба па выніках сезона ў Серыю A пакінуў каманду. У кастрычніку 2022 года падпісаў кантракт з клубам Серыі C [[ФК Віртус Энтэла|«Віртус Энтэла»]]. == Міжнародная кар’ера == 8 кастрычніка 2010 года Рамірэс дэбютаваў у складзе [[Зборная Уругвая па футболе|зборнай Уругвая]] таварыскім матчам супраць [[зборная Інданезіі па футболе|зборнай Інданезіі]]. Футбаліст адгуляў увесь матч. == Дасягненні == '''«Пеньяроль»''': * [[Чэмпіянт Уругвая па футболе|Чэмпіён Уругвая]]: 2010 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Уругвай|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Уругвая |Склад зборнай Уругвая па футболе на Алімпійскіх гульнях 2012 |Склад зборнай Уругвая па футболе на Кубку канфедэрацый 2013 |Склад зборнай Уругвая па футболе на чэмпіянаце свету 2014 |Склад зборнай Уругвая па футболе на Кубку Амерыкі 2016 }} {{DEFAULTSORT:Рамірэc Гастон}} [[Катэгорыя:Футбалісты Уругвая]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Пеньяроль]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Балоння]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Хал Сіці]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Монца]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віртус Энтэла]] [[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] 6a9jeypx73un80f1z75k6nf9nvvpstb Міхась Калачынскі 0 212738 5149546 4617756 2026-06-01T11:22:17Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Біяграфічныя звесткі */ 5149546 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік | Фота = Міхась Калачынскі.jpg }} '''Міхась (Міхаіл Іванавіч) Калачынскі''' ({{ДН|12|1|1917}}, г.п. [[Крупкі]] Мінскай вобласці — {{ДС|10|8|1990}}) — беларускі паэт, [[дзеяч культуры]]. [[Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР]] (1974). == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У [[1934]] годзе скончыў Крупскую сярэднюю школу і пачаў працаваць у мястэчку [[Бобр (гарадскі пасёлак)|Бобр]] старшым піянерважатым, потым літработнікам у крупскай раённай газеце «[[Крупскі веснік (газета)|Камуністычны шлях]]». Скончыў курсы пры [[Камуністычны інстытут журналістыкі імя С. М. Кірава|Камуністычным інстытуце журналістыкі імя С. М. Кірава]] ў [[Мінск]]у (1936), у 1937—1938 гадах быў адказным сакратаром рэдакцыі газеты «[[Літаратура і мастацтва]]». У 1938—1953 гадах у [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]. Удзельнік [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|савецка-фінляндскай вайны]] (1939—1940), у [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] — армейскі журналіст на [[Закаўказскі фронт|Закаўказскім]], [[Стэпавы фронт|Стэпавым]], [[2-і Украінскі фронт|2-м]] і [[3-і Украінскі фронт|3-м Украінскіх франтах]]. У пасляваенныя гады працаваў спецкарэспандэнтам акруговай ваеннай газеты «[[Защитник Родины]]» ([[Адэса]], 1945—1947), літаратурным сакратаром газеты [[Беларуская ваенная акруга|Беларускай ваеннай акругі]] «[[Во славу Родины]]» ([[Мінск]], 1947—1953). Пасля дэмабілізацыі прызначаны галоўным рэдактарам альманаха «[[Советская Отчизна]]». З 1954 года — адказны сакратар, а з 1958 — намеснік старшыні праўлення [[СП БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]]. У 1960—1978 гадах — галоўны рэдактар часопіса [[Беларусь (часопіс)|«Беларусь»]]. У складзе дэлегацыі [[БССР]] у 1971 годзе ўдзельнічаў у рабоце XXVI сесіі [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай Асамблеі ААН]]. Член [[СП СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]] з 1940 года. == Творчасць == Першы верш апублікаваў у 1932 г. (часопіс «[[Іскры Ільіча]]»). У даваенны час выдаў паэмы для дзяцей «Косця-чэкіст» (1938) і «Пакет» (1940). Рукапіс зборніка вершаў «На Выбаргскай дарозе» згарэў у час вайны ў Мінску. Пасля вайны выйшлі зборнікі паэзіі «Сонца ў блакіце» (1949), «У вялікім паходзе» (1952), «Прыпар» (1956), «Сосны і дзюны» (1960), «Гронка рабіны» (выбранае, 1964), «Паясы» (1968), «За палямі, за лясамі» (1969), «Докшыцкі каравай» (1974), «Кніга дружбы» (1975), «Суквецце» (выбранае, 1977), «Ля берагоў запаветных» (1983). Аўтар кніжак паэзіі для дзяцей «Насустрач жыццю» (1951), «На лясным паўстанку» (1955), «Прыгоды Патапкі» (1958), «Лясныя казкі» (1967), «Мая мазаіка» (1971), «Рэха зямлі» (1978), «Снежная казка» (паэма, 1986). У 1971 і ў 1982 выйшлі Выбраныя творы ў 2 тамах. Шэраг вершаў пакладзены на музыку. Перакладаў творы рускіх, украінскіх, літоўскіх, балгарскіх і мангольскіх паэтаў. == Прэміі і ўзнагароды == Узнагароджаны [[ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]], [[Ордэн Дружбы народаў (СССР)|Дружбы народаў]], двума [[ордэн Чырвонай Зоркі|ордэнамі Чырвонай Зоркі]], [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны II ступені]] і [[ордэн «Знак Пашаны»|«Знак Пашаны»]], медалямі. {{зноскі}} == Літаратура == * Беларускія пісьменнікі: 1917—1990 / Уклад. А. Гардзіцкі. — Мн.: [[Мастацкая літаратура (выдавецтва)|Мастацкая літаратура]], 1994. — ISBN 5-340-00709-X * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Калачынскі Міхась (Міхаіл Іванавіч)|355}} == Спасылкі == * {{bis.nlb.by|128309|Калачынскі Міхась (Міхаіл Іванавіч)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калачынскі Міхась}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Ваенныя карэспандэнты]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-сацрэалісты]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі СССР]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Беларусі]] 0cz0jfm2qen4oov7uj2q2npf8e52fls Гарадзішча на Менцы 0 213679 5149450 5081103 2026-06-01T05:36:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149450 wikitext text/x-wiki '''Гарадзішча на Менцы''', вядома таксама як '''Строчыцкае гарадзішча''' — архелагічны комплекс з [[гарадзішча]] і [[Селішча (археалогія)|селішча]] IX — сярэдзіны XI ст. на рацэ [[Менка|Менцы]] (Мене) каля [[Гарадзішча (Шчомысліцкі сельсавет)|в. Гарадзішча]], за 1,5 км на паўночны захад ад [[Строчыца|в. Строчыцы]], Шчомысліцкага сельсавета Мінскага раёна. [[Файл:Абарончы вал гарадзішча на Менцы з паўднёвага боку.jpg|thumb|Абарончы вал гарадзішча з паўднёвага боку]] [[Файл:Гарадзішча і селішча на р. Менцы.gif|thumb|Схема гарадзішча і селішча на р. Менцы і месцы археалагічных раскопаў. Чырвоным — месцы і нумерацыя археалагічных раскопаў па Э. М. Загарульскім; Сінім — месцы і нумерацыя археалагічных раскопаў па Л. В. Аляксееве; Чырвоны пункцір — месцы і нумерацыя траншэй.]] Найвышэйшы ўздым эканамічнага і культурнага жыцця на помніку прыпадае на X — пачатак XI ст., выяўлены матэрыялы культуры штрыхаванай керамікі, банцараўскай, перыяду Русі, ВКЛ і новага часу. Селішча было населена прынамсі з V ст. Ёсць думка, што паселішча было цэнтрам воласці дрыгавічоў, мела назву Менск і да знішчэння ў 1067 годзе папярэднічала пазнейшаму аднайменнаму цэнтру ў вусці [[Няміга (рака)|Нямігі]] — сучаснаму [[Мінск]]у{{sfn|АБ|2009|с=222.}}. == Агульная характэрыстыка == Знаходзіцца за 16 км ад Мінска. Гарадзішча — шматслойнае, складанай канфігурацыі, на правым беразе прытока Пцічы рацэ Мене (Менцы) пры ўпадзенні ў яе ручая Дуная. Акружана валам, складаецца з двух частак — вузкага мысавага малога гарадзішча (з адной пляцоўкай) і вялікага (амаль квадратнай формы з верхняй і ніжняй пляцоўкамі, з розніцай ўзроўняў паміж імі ў 8-9 м). З польнага боку дугападобны роў, вал дасягае вышыні 8 м{{sfn|АБ|2009|с=222.}}. У 1967 годзе гарадзішча пашкоджана праз спробу мясцовых ўладаў, паводле [[Георгій Васілевіч Штыхаў|Г. В. Штыхава]], прыстасаваць археалагічны помнік пад стадыён — пляцоўка была разраўняна бульдозерамі, валы звонку падрэзаны і г.д.{{sfn|Алексеев|2006|с=67.}} Селішча знаходзіцца на палях і тэрыторыі вёскі Гарадзішча ўздоўж ручая Дуная і ракі Мены да ўпадзення яе ў Пціч. Агульная плошча селішча каля 40 га{{sfn|АБ|2009|с=222.}}. == Гісторыя даследаванняў == Упершыню ўвагу на паселішча звярнуў у сярэдзіне XIX ст. [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. М. Шпілеўскі]], заўважыўшы, што гэтае гарадзішча калісьці было горадам альбо замкам. У 1930 г. паселішча было абследавана [[Антон Альгердавіч Рынейскі|А. Рынейскім]], які зрабіў тапаграфічнае апісанне помніка і апублікаваў яго план. На аснове сабранага керамічнага матэрыяла ён датаваў гарадзішча XII—XV стст. У Інстытуце гісторыі НАН Беларусі захоўваецца кераміка з гарадзішча, памечаная 1935 годам. Магчыма ў гэты час невялікія раскопкі былі праведзены [[Аляксандр Мікалаевіч Ляўданскі|А. М. Ляўданскім]] і [[Аляксандр Дзмітрыевіч Каваленя|А. Д. Каваленям]], але справаздача пра вынікі даследаванняў не захавалася.{{sfn|Загорульский|1982|с=30-31.}} Першыя значныя раскопкі на гарадзішчы былі праведзены ў 1954 годзе [[Аляксей Рыгоравіч Мітрафанаў|А. Р. Мітрафанавым]] разам са студэнтамі гістарычнага факультэта БДУ. Але гэтыя матэрыялы не былі апублікаваныя і часткова былі страчаны. А. Р. Мітрафанавым было зроблена два раскопы — адзін плошчай 60 м.кв. у цэнтры малога гарадзішча (раскоп I) і адзін плошчай каля 100 м.кв. у паўднёвай частцы вялікага гарадзішча паблізу прарэзу вала (раскоп II).{{sfn|Загорульский|1982|с=31}} А. Р. Мітрафанаў ахарактаразаваў гарадзішча як феадальны замак і датаваў яго XII—XIII стст.{{sfn|Алексеев|2006|с=66.}} У 1963, 1964, 1967 і 1968 гг. раскопкі на гарадзішчы былі працягнуты экспедыцыяй БДУ пад кіраўніцтвам [[Эдуард Міхайлавіч Загарульскі|Э. М. Загарульскага]]. У 1963 г. была даследавана плошча ў 100 м.кв на малым гарадзішчы (раскоп III). У 1964 г. раскопкі вяліся на селішчы на паўднёвы ўсход ад вялікага гарадзішча, дзе была даследавана плошча ў 240 м.кв. (раскоп IV). У 1967 г. было даследавана 2 раскопы на вялікім гарадзішчы (раскопы V і VI), кожны па 80 м.кв, і адзін раскоп плошчай 64 м.кв на малым гарадзішчы (раскоп VII). Акрамя таго, было пачата даследаванне абарончых збудаванняў гарадзішча. З боку ўнутранай пляцоўкі ў вал былі ўрэзаны траншэі на ўсходняй частцы вялікага гарадзішча (траншэя 2) і на малым гарадзішчы (траншэя 3). У паўночна-ўсходнім прарэзе вала была даследавана траншэя 1. У 1968 г. было праведзена даследаванне траншэй 2 і 3 з вонкавых бакоў вала.{{sfn|Загорульский|1982|с=31-32.}} Э. М. Загарульскі быў першым з даследчыкаў, хто зразумеў і даказаў, што гарадзішча на Менцы трэба датаваць IX — пачаткам XI ст.{{sfn|Алексеев|2006|с=67.}} У 1969 г. [[Міхаіл Аляксандравіч Ткачоў|М. А. Ткачоў]] даследаваў паўднёвы прарэз вала вялікага гарадзішча (траншэя 4). У 1975 і 1983 гг. раскопкі археалагічных помнікаў на р. Менцы пачаў полацка-мінскі атрад Інстытута гісторыі АН БССР пад кіраўніцтвам Г. В. Штыхава. На селішчы на поўдзень ад гарадзішча быў даследаваны раскоп 30х30 м (раскоп VIII).{{sfn|Загорульский|1982|с=31-32.}} Паводле Г. В. Штыхава, на селішчы знойдзена ляпны посуд, які датуецца IX ст. і сведчыць, што селішча ўзнікла раней за гарадзішча.{{sfn|Алексеев|2006|с=68.}} У 1976—1977 гг. Г. В. Штыхавым даследаваўся раскоп плошчай 168 м.кв амаль у цэнтры вялікага гарадзішча (раскоп IX).{{sfn|Загорульский|1982|с=31-32.}} Паводле Г. В. Штыхава, помнік характарызуе таксама пад’емны матэр’ял, сабраны на гарадзішчы і на селішчы мясцовым настаўнікам С. П. Ерамчуком і яго вучнямі. Яго калекцыя налічвае вялікую колькасць рэчаў, у т.л. звыш за сто пацерак X — 1-й пал. XI ст. (сярод іх 26 пацерак-лімонак), бронзавыя упрыгожанні XI ст. (сякерка, конік, манетападобная падвеска з зернем).{{sfn|Алексеев|2006|с=68.}} У 1992, 1996—2001 гг. вывучэннем археалагічнага комплекса займаўся [[Юрый Апанасавіч Заяц|Ю. А. Заяц]].{{sfn|АБ|2009|с=223.}} == Гарадзішча == У раскопе I на малым гарадзішчы А. Р. Мітрафанавым быў выяўлены вугал драўлянай пабудовы з рэшткамі печы, пры разборцы якога былі знойдзены срэбрная завушніца з падвескай (валынскага тыпу X — 1-х дзесяцігоддзяў XI стст.; аналогіі — Гушчынскі клад 1930 г. ля Чарнігава), пацерка-лімонка (X ст. — 1020 -я гг.), сердалікавая прызматычная пацерка (X ст.), наканечнік стралы (блізкі да стрэлаў Новатроіцкага гарадзішча VIII—IX стст.){{sfn|Алексеев|2006|с=67.}} Знойдзены таксама абпаленае зерне са слядамі мяшка з суровай тканіны, серп, жалезныя нажы, жорны. У раскопе II (А. Р. Мітрафанаў, 1954) на вялікім гарадзішчы была выяўлена печ-каменка і «каменная выкладка».{{sfn|Загорульский|1982|с=31.}} У раскопе III на малым гарадзішчы Э. М. Загарульскім былі знойдзены 5 наканечнікаў стрэл, з якіх адзін (чарашковы) мае аналаг сярод знаходак Новатроіцкага гарадзішча (IX—X стст.), а чатыры астатнія (утульчатыя) адносяцца да тыпаў стрэл, якія распаўсюджаны з канца IX да пачатку XI стст.; арчатае стрэмя 2-й пал. 1 тыс. да пач. 2 тыс.; цуглі ранняга перыяда Русі; фрагмент ключа X—XI стст.; долаты, сярпы; бронзавая падковападобная фібула са спіральна загнутымі канцамі (X — 1-я пал. XI ст.); бронзавы бубенчык с крыжападобнай прораззю (X — 1-я пал. XI ст.); пацеркі (X — пач. XI ст.); керамічны посуд выраблены на ганчарным крузе і большасць венцаў у посудзе характэрны для раннеганчарных пасудзін з венцам «ў выглядзе карнізіка» (IX—X стст.); сярод цікавых знаходак — днішчы некаторых пасудзін з княскай тамгой — трызубцам.{{sfn|Загорульский|1982|с=41-43.}}{{sfn|Алексеев|2006|с=67.}} Аналіз рэчаў, знойдзеных у раскопе III, дазволіў Э. М. Загарульскаму сцвярджаць, што гарадзішча магло функцыянаваць ужо на мяжы IX — Х ст., а гаворачы аб верхняй даце, амаль ўсе знойдзеныя датаваныя рэчы дажываюць да пачатку XI ст. (наканечнікі стрэл, пацеркі, фібула). Прычым на іх месца, па словах даследчыка, не прыходзяць рэчы тых самых катэгорый, якія былі характэрны да пазнейшага часу — 2-й пал. XI—XII стст., што ў першую чаргу заўважна па поўнай адсутнасці шкляных вырабаў. Як адзначае даследчык, у слаях наогул няма шкляных бранзалетах — самай тыповай катэгорыі рэчаў канца XI, асабліва XII ст. і наступных стагоддзяў. І хаця ў матэр’ялах раскопак ёсць рэчы, якія бытуюць на працягу ўсяго XI ст. і нават дасягаюць XII ст. (ключ ад драўлянага накладнога замка) яны, на думку Э. М. Загарульскага, не могуць змяніць прапанаванае датаванне.{{sfn|Загорульский|1982|с=44.}} Рэчавы матэр’ял раскопа VII, як адзначае Э. М. Загарульскі, у асноўным звязаны з гаспадарчай дзейнасцю жыхароў паселішча: наральнікі (аналогіі ў матэр’ялах Старой Ладагі, X ст.), матыка; з упрыгожанняў — фібула з макападобнымі канцамі.{{sfn|Загорульский|1982|с=46-47.}} Падсумоўваючы даследаванні раскопак на малым гарадзішчы, даследчык выказвае меркаванне, што ўзнікненне паселішча на гэтым месцы адносіцца да ранняга жалезнага веку і звязана з культурай штрыхаванай керамікі. Другі этап ахоплівае X — 1-я пал. XI ст. Трэцяму этапу пачатку засялення гэтай часткі паводле Э. М. Загарульскага найбольш адпавядаюць XIV—XV ст.{{sfn|Загорульский|1982|с=47.}} На думку Э. М. Загарульскага, знойдзеныя прадметы матэрыяльнай культуры ніяк не могуць характарызаваць малое гарадзішча як частку гарадской тэрыторыі — дзядзінец. Што знойдзеныя рэчы дастаткова тыповыя для старажытнарускіх паселішчаў X — пач. XI стст., што няма дадзеных пра развіццё мясцовых рамёстваў. Акрамя таго, як ён лічыць, сама тэрыторыя малога гарадзішча вельмі малая і на ёй, у лепшым выпадку мог размяшчацца адзін двор.{{sfn|Загорульский|1982|с=47.}} Э. М. Загарульскі заўважае таксама, што ў старажытнарускім слоі няма археалагічных сведчанняў разбурэння паселішча, якія можна было б звязаць з ваеннымі дзеяннямі ў 2-й палове XI ст. Сляды пажару выяўлены ў больш ранніх напластаваннях, якія можна датаваць X ст. Таксама няма ў верхніх слаях і сканцэнтравання прадметаў узбраення.{{sfn|Загорульский|1982|с=47.}} Рэчы, знойдзеныя ў выніку раскопак Э. М. Загарульскага на вялікім гарадзішчы (раскоп V і раскоп VI) таксама ўкладваюцца ў храналагічныя рамкі X — 1-й пал. XI ст., аднак, як ён адзначае, пад старажытнарускім слоем тут не выяўлены слой са штрыхаванай керамікай, як гэта было на малым гарадзішчы.{{sfn|Загорульский|1982|с=49-50.}} <gallery mode="packed" heights="400" widths="400" caption="Рэчы з гарадзішча на р. Мене (раскопкі Э.М. Загарульскага)"> Файл:Рэчы з гарадзішча на р. Мена.gif|1-8 - ключы (2 - раскоп III); 9-11 - спружыны замкоў (11 - раскоп VI); 12 - скаба; 13 - дэталь цэльнаметалічнага замка (?); 14-15 - калачападобныя крэсівы; 16-17 - шыдлы; 18-20 - нажы; 21-25 - клеймы на днішчах посуду (22 - раскоп VI, 24 - раскоп III). Файл:Рэчы з гарадзішча на р. Мена 2.gif|1-5 - наканечнікі стрэл (раскоп III); 6 - бронзавы наканечнік ножнаў (раскоп III); 7 - падкоўка (раскоп III); 8 - цуглі (раскоп III); 9 - наканечнік стралы ці дроціка; 10 - арчатае стрэмя (раскоп III); 11 - стрэмя; 12 - наканечнік рамяню калчана (?); 13-15, 22-24 - зашпількі (22, 24, 25 - раскоп VI, 23 - раскоп III); 16,17,19 - персцяні; 18 - бронзавы бубенчык (раскоп III); 20 - кольцы; 21 - бронзавая падковападобная фібула са спіральна загнутымі канцамі (раскоп III); 25 - бронзавы бранзалет. Файл:Рэчы з гарадзішча на р. Мена 3.gif|1-5 - сярпы (1 - раскоп VI, 2-5 - раскоп III); 6-8 - долаты (раскоп III); 9 - матыка (цясло?; раскоп VI); 10-11 - рыбалоўныя кручкі; 12-13 - наральнікі (раскоп VI); 14 - акоўка лапаты. </gallery> У раскопках [[Г. В. Штыхаў|Г. В. Штыхава]] было знойдзена тое самае кола рэчаў, што і ў раскопках Э. М. Загарульскага, а таксама некалькі днішчаў керамічнага посуду з княжацкай тамгой Рурыкавічаў ранняга варыянта. Г. В. Штыхавым таксама было вызначана, што на помніку няма шкляных бранзалетаў, з чаго вынікае, што культурных адкладанняў XII—XIII ст. на гарадзішчы няма.{{sfn|Алексеев|2006|с=68.}} Ю. А. Заяц адзначае, што першапачаткова малое гарадзішча займала мысавае ўзвышша ў сутоках Дуная і Мены. Даследчык даводзіць, што ніжнія пласты малога гарадзішча змяшчаюць матэр’ялы культуры штрыхаванай керамікі, а вялікага — банцараўскай культуры, а таксама, акрамя старажытнарускага перыяда, часоў ВКЛ і новага часу{{sfn|АБ|2009|с=222.}}. Сярод знаходак на гарадзішчы Ю. А. Заяц згадвае наступныя рэчы: пацерка (амулет) з егіпецкага фаянсу (II—III стст.), срэбрная завушніца з прывескай валынскага тыпу, бронзавыя спражкі, нагрудны абразок з выявамі лекараў святых Казьмы і Дзяміяна, якіх бласлаўляе Спас-Эмануіл, наканечнік ножнаў мяча, шкляныя і сердалікавыя пацеркі, фрагменты амфар, ляпнога і вырабленага на крузе керамічнага посуду, донцы гаршкоў з клеймамі ў выглядзе знака Рурыкавічаў (трызубза), жорны (IX—XII стст.), кафля, манеты, керамічны посуд і вырабы з жалеза (XVII—XIX стст.){{sfn|АБ|2009|с=222.}}. == Абаронныя збудаванні == У 1969 годзе М. А. Ткачоў праводзіў раскопкі каля паўднёвага прарэза валу, заклаўшы там раскоп, па сведчанні Г. В. Штыхава, у 4 м.кв. Пад валам вялікага гарадзішчы быў выяўлены слой паселішча жалезнага века. Першапачатковы ж вал складзены з пяску, змешанага з культурным слоем і рэчамі IX—X стст. Першапачатковы вал быў накрыты другім валам, у якім знойдзены рэчы XI ст. Па меркаванні М. А. Ткачова, першы вал быў насыпаны ў пачатку XI ст., другі — у XI ст.{{sfn|Алексеев|2006|с=67.}} Э. М. Загарульскі, які праводзіў раскопкі вала як на малым так і на вялікім гарадзішчы, прыйшоў да высновы, што пад насыпам вала знаходзіцца напластаванні не толькі жалезнага веку, але і ўсяго старажытнарускага перыяду.{{sfn|Алексеев|2006|с=68.}} Так (паводле Э. М. Загарульскага) прарэзка валу малога гарадзішча (траншэя 3) паказала, што пад яго насыпам ёсць вялікі культурны слой, які цягнецца да самага схілу ўзвышша, на якім размяшчалася паселішча, і што да ўзвядзення вала плошча малога гарадзішча была прынамсі ў тры разы большай, чым пасля яго ўмацавання. На думку Э. М. Загарульскага, узвядзенне вала можна датаваць не раней за канец XIV—XV стст. і малое гарадзішча не мела штучных земляных умацаванняў ні ў жалезным веку, ні ў старажытнарускі час, бо пасля іх узвядзенння карысная плошча малога гарадзішча стала настолькі малой, што яно не магло служыць дзядзінцам.{{sfn|Загорульский|1982|с=53.}} У падножжы траншэі на вялікім гарадзішчы (траншэя 2), па сведчанні Э. М. Загарульскага, выяўлены культурны слой з керамікай X — 1-й паловы XI стст. перакрыты насыпам вала. Значная таўшчыня слоя ў асобных месцах вала (да 1,2 м), на думку даследчыка, можа тлумачыцца тым, што пры насыпцы валу была выкарыстана частка старажытнага слоя. У ніжніяй частцы гэтых напластаванняў знойдзена скапленне абпаленых бярвёнаў. Як лічыць даследчык, вал насыпаўся аднаразова і адначасовыя па часе ўзвядзення ў абеіх частках замка, які быў ўзведзены некалькі стагоддзяў пазней на месцы старажытнага паселішча.{{sfn|Загорульский|1982|с=53-54.}} Па сведчанні Г. В. Штыхава, які разрэзаў вал ў паўночнай частцы помніка, у ніжніх частках вала ён рашчысціў рэшткі [[Гародня (фартыфікацыя)|гародняў]] — зрубы даўжынёй 3,5 — 4 м з дубовых бярвёнаў, якія ставіліся ў тры рады адзін каля другога ўздоўж вала і былі шчыльна забітыя суглінкам і супескам. Узвышаючыся прыкладна на 4 м, яны складалі аснову першапачатковай пабудовы 1-й пал. XI ст. Па меркаванні Г. В. Штыхава, умацаванні загінулі падчас вялікага пажару неўзабаве пасля іх ўзвядзення. Затым вал быў рэканструяваны і стаў ўдвая вышэйшы за папярэдні, па яго грабяню ішоў частакол, агульная яго вышыня была не меней за 8,2 м.{{sfn|Алексеев|2006|с=68.}} Паводле Ю. А. Заяца, земляныя ўмацаванні былі пабудаваны на фінальным этапе існавання, або пры засяленні пляцоўкі вялікага гарадзішча носьбітамі банцараўскай культуры. На яго думку, валы вялікага гарадзішча былі ўзведзены ў X ст. і спачатку мелі вышыню 4 м. Аснову вала складалі тры рады дубовых зрубаў-гародняў памерамі 3,5 х 4 м, запоўненыя супессю і суглінкам. На працягу стагоддзя вал дабудоўваўся двойчы, у выніку чаго яго вышыня дасягнула 8-8,2 м{{sfn|АБ|2009|с=222.}}. <gallery caption="Від на паўднёва-ўсходнюю і паўднёвую часткі абарончага вала з боку ўнутранай пляцоўкі вялікага гарадзішча" mode="packed" heights="180px" widths="180px"> Выява:Від на паўднёва-усходнюю і паўднёвую часткі абарончага вала.jpg| Выява:Від на паўднёва-усходнюю і паўднёвую часткі абарончага вала 2.jpg| Выява:Від на паўднёва-усходнюю і паўднёвую часткі абарончага вала 3.jpg| </gallery> == Селішча == [[Файл:Від з паўднёвага вала на тэрырыторыю селішча па Менцы.jpg|thumb|400пкс| Від з паўднёвага вала на тэрырыторыю селішча на поўдзень ад гарадзішча]] Раскопкі, праведзеныя Э. М. Загарульскім (раскопы IV і VIII), выявілі, па яго словах, такі самы па вялічыні і змесце матэр’ял, як і на тэрыторыі абмежаванай валам. У адрозненне ад вялікага гарадзішча, культурны слой аказаўся ў добрай захаванасці. Сярод керамічнага матэр’яла некалькі часцей за гарадзішча трапляюцца абломкі ляпнога посуду IX — пачатку X ст.{{sfn|Загорульский|1982|с=57.}} На думку Г. В. Штыхава, пераважная колькасць ляпнога посуду IX ст. на селішчы сведчыць пра тое, што селішча ўзнікла раней за гарадзішча.{{sfn|Алексеев|2006|с=68.}} Яшчэ адным адрозненнем з’яўляецца скапленне на месцы селішча ям рознай велечыні (14 ям у раскопе IV і 90 — у раскопе VIII). Э. М. Загарульскі падзяляе ямы ў раскопе IV на дзве групы: 1-я група — прылеглыя адна да другой круглыя ў плане і ямы, якія звужаюцца ў напрамку дна. Яны запоўнены густым чорным слоем, які змяшчае вуглі і абпаленую гліну. У іх, акрамя керамікі і костак, знойдзены нажы, цвікі, прасліцы, пацеркі і інш. Па меркаванні даследчыка, гэтыя ямы звязаны, хутчэй за ўсё, з гаспадарчай дзейнасцю. 2-я група дробных ям у плане склала прамавугольнік і, на думку Э. М. Загарульскага, магла быць звязанна з жыллёвай пабудовай наземнага тыпу.{{sfn|Загорульский|1982|с=57-58.}} Большасць ям ў раскопе VIII, па меркаванні Г. В. Штыхава, маглі быць гаспадарчага прызначэння, аднак некаторыя ямы мелі ў плане прамавугольнікі былі і вертыкальныя сценкі, што дазволіла Э. М. Загарульскаму звязаць іх з зямлянкамі.{{sfn|Загорульский|1982|с=57-58.}} У раскопе VIII (Г. В. Штыхаў, 1975), дзе таўшчыня слоя даходзіла да 1,4 м, і амаль паўсюдна ў слоі XI ст. на глыбіні 0,2-0,4 м былі выяўлены шкелеты людзей, часткова пашкоджаныя ворывам (магчыма узараны курганны могільнік).{{sfn|Алексеев|2006|с=67.}} [[Файл:Кафля з гарадзішча на р. Менка.jpg|thumb|Фрагмент паліванай кафлі, XVI—XVII стст., [[Музей старажытнабеларускай культуры]]]] Як сведчыць Ю. А. Заяц, агульная даследаваная плошча селішча складае 1900 м.кв. Даследчык адзначае, што на селішчы выяўлены рэшткі жылых і гаспадарчых пабудоў, развалы печаў X—XII і XIV—XVII стст. Па яго словах, вызначана, што ў V—VIII стст. яно мела плошчу 1,5-2 га, да пачатку X ст. — не менш за 10 га, да сяр. XI ст. — 40 га. З рэчаў знойдзеных на селішчы даследчык вылучае наступныя: фрагменты глінянага посуду культур штрыхаванай керамікі, банцараўскай, валынцоўскай, лукі-райкавецкай і роменскай, гліняныя прасліцы біканічныя з вялікай адтулінай, жалезныя нажы, ключы, наканечнікі стрэл, сякеры, парахоўніца, наральнікі, крэсівы, шыферныя прасліцы, тачыльныя брускі, бронзавыя спражкі, пярсцёнкі, фібулы, гіркі-разнавагі, накладкі на наборныя баявыя паясы, віслая пячатка князя Глеба (XII ст.), срэбраны дырхем 893 г.; да XIV—XVII стст. адносяцца керамічны посуд, кафлі, курыльныя люлькі, жалезныя нажы, ключы, відэлец, шкляны посуд, вырабы з каляровых металаў, срэбраныя, білонавыя і медныя манеты.{{sfn|АБ|2009|с=223.}} == Летапісны Менск == У 1930-я гады [[Антон Мікітавіч Ясінскі|А. М. Ясінскі]] выказаў думку, што летапісны Менск першапачаткова размяшчаўся за межамі сучаснага горада, а дакладней на р. Менцы, дзе быў спалены падчас паходу паўднёварускіх князёў у 1066/1067 года. Аргументацыя А. М. Ясінскага зводзілася да таго, што, па-першае, назва Менск паходзіць ад імя ракі з коранем мень-, а як такой ракі няма на тэрыторыі сучаснага Мінска, то варта звярнуць увагу на тую, што знаходзіцца паблізу ад яго. Па-другое, на тэрыторыі сучаснага горада няма археалагічных матэрыялаў, якія б суадносіліся як з часам першага згадвання Менска ў летапісе, так і з больш раннім. Па-трэцяў, пра існаванне летапіснага Менска за межамі сучаснага горада ўскосна сведчыць летапіс, дзе гаворыцца, што пасля ўзяцця Менска войска Яраславічаў пайшло «к Немизе», бо навошта ісці ад Менска да р. Нямігі, калі яна працякае праз горад.{{sfn|Загорульский|1982|с=3.}} Э. М. Загарульскі лічыць, што ніводнае з гэтых палажэнняў пакуль не даказана. Адносна гарадзішча на р. Мене, даследчык лічыць, што храналагічны аналіз матэр’ялаў сведчыць пра тое, што жыццё на паселішчы спынілася задоўга да таго, як на старонках летапісу з’явіліся першыя звесткі пра Менск.{{sfn|Загорульский|1982|с=60.}} Спынене жыцця на паселішчы Э. М. Загарульскі звязвае з перасяленнем жыхароў на новыя месцы, што магло быць вынікам збяднення глебы.{{sfn|Алексеев|2006|с=67.}} Паводле Г. В. Штыхава, археалагічны комплекс на р. Мене з’яўляецца значным цэнтрам акругі ў густазаселенай мясцовасці{{sfn|Алексеев|2006|с=69.}} і ён папярэднічаў узнікненню ўмацаванага замчышча на Нямізе. Даследчык лічыць дапушчальным, што паселішча і было першапачатковым Менскам, які ўзяў назву ад ракі,{{sfn|АНБ|1993|с=159.}} але прычыну спынення жыцця на паселішчы ён бачыць ў абмяльчэнні ракі і спыненні праз яе гандлёвага шляху.{{sfn|Алексеев|2006|с=68-69.}} Л. В. Аляксееў лічыць, што паселішча, верагодна, было племянным і рэлігійным (малое гарадзішча, магчыма, было капішчам) цэнтрам паўночных дрыгавічоў і мела назву Менск. Спыненне жыцця на паселішчы даследчык звязвае з захопам яго полацкім князем.{{sfn|Алексеев|2006|с=68-69.}} Ю. А. Заяц звяртае ўвагу на тое, што з рэчаў знойдзеных на гарадзішчы колькасна значна пераважваюць ключы, прадметаў узбраення і конскай збруі, а таксама накладкі на пояс дружыннікаў (адна з галавой [[Тор (міфалогія)|Тора]]), дэталь кніжнай зашчэпкі, свінцовая пячатка з выявай князя ці святога на аверсе і літар «П,Г» ([[Абрэвіятура (нумізматыка)|абрэвіятура]] «Помози Господи») на рэверсе, шкляныя і каменныя пацеркі і арабскі дырхем 893 г. Усе гэтыя знаходкі, на думку даследчыка, адпавядаюць менавіта ўзроўню гарадской культуры{{sfn|Заяц, Левко|2009|с=46-47.}}. Па меркаванні Ю. А. Заяца, неўмацаванае паселішча з X ст. было эканамічным і, магчыма, культавым цэнтрам вясковых паселішчаў цэнтральнай тэрыторыі Беларусі. Верагодна, яно было і «местам» — тыпам неўмацаваных перадгарадскіх паселішчаў. З будаўніцтвам дзяцінца і пераўтварэннем «места» ў горад, на яго думку, неўмацаванае паселішча стала гарадскім пасадам, які раздзяляўся на некалькі частак рэчкай і ручаём. Гарадзішча было ўмацаваным цэнтрам (дзяцінцам) пасялення (горада) на р. Мене — цэнтра Менскай воласці дрыгавічоў, потым Менскага ўдзельнага княства Полацкай зямлі. Ю. А. Заяц падзяляе мяркаванне, што гэты горад, магчыма, называўся Менскам (Меньскам, Менескам) і папярэднічаў больш позняму адміністрацыйнаму цэнтру (сучасны Мінск), які быў пабудаваны пры ўпадзенні Нямігі ў Свіслач. Пасля разгрому паселішча ў 1067 годзе і далейшага яго заняпаду гарадзішча ператварылася ва ўмацаваную феадальную сядзібу — «двор», а на частцы тэрыторыі пасада пачало фарміравацца мястэчка{{sfn|Заяц, Левко|2009|с=46-47.}}. {{зноскі|3}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Алексеев Л. В. |частка = |загаловак = Западные земли домонгольской Руси. Очерки истории, археологии, культуры. — Кн. 1 |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Наука |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Алексеев }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя ў 2-х тамах |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Беларуская энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі |год = 2009 |том = 1 |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = АБ }} * {{кніга |аўтар = |частка = |загаловак = Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Беларуская энцыклапедыя» імя Патруся Броўкі |год = 1993 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = АНБ }} * Вялікі гістарычны атлас Беларусі ў 3-х т. — Т. 1. — Мн.: «Белкараграфія», 2009. * ''Вяргей В., Ганецкая І., Гурын М.'' Гісторыя Беларусі ў 6-ці т. — Т. 1. — Мн.: ВП «Экаперспектыва», 2000. * Гістарычны атлас Беларусі. — Т. 1. — Warszawa: «EFEKT», 2008. * {{кніга |аўтар = Загорульский Э. М. |частка = |загаловак = Возникновение Минска |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Издательство БГУ им. В. И. Ленина |год = 1982 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Загорульский }} * {{кніга |аўтар = Заяц Ю. А., Левко О. Н. |частка = |загаловак = Археологическая научно-музейная экспозиция НАН Беларуси |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларуская навука |год = 2009 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Заяц, Левко }} * ''Лавыш К. А.'' Художественные традиции восточной и византийской культуры в искусстве средневековых городов Беларуси (X—XIV вв.). — Мн.: «Белорусская наука», 2008. * Очерки по археологии Белоруссии. — Ч. II. — Мн.: «Наука и техника», 1972. * {{Cite web|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5772224|title=From Forests to Early Medieval Fortress: Dendroarchaeological discoveries at the 10th-century Menka Hillfort, Belarus|first=Maxim|last=Yermokhin|website=papers.ssrn.com|date=2025|doi=10.2139/ssrn.5772224|access-date=2026-01-13|last2=Motsny|first2=Vitaliy|last3=Lukin|first3=Vitaliy|last4=Puhacheuski|first4=Aliaksandr|last5=Vojtsekhovich|first5=Andrej}} == Спасылкі == {{Commonscat|Mienka Hill Fort}} {{ГККРБ|613В000357}} * {{Cite web|url=https://minskmuseum.by/images/info_for_site.pdf|title=Археологический комплекс на р. Менке: история и современность|website=Музей Мінска — minskmuseum.by|access-date=13 студзеня 2026|archive-date=7 лютага 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260207144505/https://minskmuseum.by/images/info_for_site.pdf|url-status=dead}} (папулярна выкладзеная справаздача з раскопак 2023 года, разам з аглядам гісторыі пытання і пералікам выступленняў у медыя на гэтую тэму, імаверна, рабілася ІГ НАНБ для Міністэрства культуры і выкладзена як ёсць) * {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://history.by/menka_2023/|title=Информация из предварительного отчёта о результатах археологических и исторических исследований археологического комплекса на р. Менке в 2023 году {{!}} ИИ НАНБ|access-date=2026-01-13}} * [https://minsk-old-new.com/places/minskij-rajon/gorodishhe-na-menke Городище на Менке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190106220840/https://minsk-old-new.com/places/minskij-rajon/gorodishhe-na-menke |date=6 студзеня 2019 }} // Минск старый и новый [[Катэгорыя:Селішчы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гарадзішчы Мінскага раёна]] [[Катэгорыя:Гарадзішча (Шчомысліцкі сельсавет)]] dwsqzwbwqsfwiesacvrm4j64h6whkrb Гарызонт (холдынг) 0 219521 5149456 5095987 2026-06-01T07:46:33Z 5149456 wikitext text/x-wiki {{Coord|53.914093|27.570496|display=title|yandex=1}} {{Картка кампаніі |назва=Холдынг «Гарызонт» |лагатып=[[File:Logo horizont.png]] |тып=[[Холдынг]] |дэвіз= |заснавана=[[2010]] |размяшчэнне=[[Мінск]], [[Праспект Машэрава (Мінск)|пр-т Машэрава]], 11 |ключавыя фігуры=Юрый Іванавіч Прэдка (генеральны дырэктар) |галіна=[[Прамысловасць Беларусі|прамысловасць]] |прадукцыя=электронныя вырабы |зварот= |аперацыйны прыбытак= |чысты прыбытак= |лік супрацоўнікаў=2 200 |сайт=https://h-holding.by/ }} '''Холдынг «Гарызонт»''' — беларуская прамысловая кампанія, у складзе якой знаходзіцца 16 арганізацый (на канец 2024 года). Гэта вытворчасць спажывецкай тэхнікі ([[тэлевізар]]ы, [[ноўтбук]]і, маніторы, [[Мікрахвалевая печ|ЗВЧ-печы]]), [[святлодыёд]]най прадукцыі, апрацоўка металу, праца з палімерамі, мантаж друкаваных плат, а таксама медцэнтр. У арганізацыях холдынгу працуюць 2,2 тыс. чалавек<ref>[https://officelife.media/news/60489-v-tsentre-stolitsy-poyavitsya-filial-minskogo-tekhnoparka-gde-imenno-i-chto-tam-budet/ В центре столицы появится филиал Минского технопарка]{{ref-ru}}</ref><ref>[https://belta.by/infographica/view/holding-gorizont-23365/ Холдинг «Горизонт»]{{ref-ru}}</ref>. Кіруючая кампанія холдынгу — ААТ «Н Холдынг»<ref>[https://www.centraldepo.by/news/ob_izmenenii_naimenovaniya_emitenta_05022024/ Об изменении наименования эмитента]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref> == Гісторыя == У 1925 годзе ў [[Вільня|Вільні]], якая тады знаходзілася ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], [[мяшчане]] Нахман Левін, Шмуэль і Гірша Хволесы адкрылі краму і рамонтную майстэрню радыётавараў. Спачатку яны прадавалі і рамантавалі толькі імпартныя радыёпрыёмнікі, а ў 1927 годзе ў іх з’явілася першая ўласная прадукцыя. З 1934 года па ліцэнзіі [[Першая Аўстрыйская Рэспубліка|Аўстрыйскай]] фірмы «Minerva» быў арганізаваны серыйны выпуск радыёпрыёмнікаў пад маркай «[[:en:Elektrit|Elektrit]]». У 1936 годзе фабрыка стала найбуйнейшым вытворцам радыёапаратуры ў Польшчы — тут працавалі 1 100 чалавек, у год з канвеера сыходзіла 54 тысячы прыёмнікаў. Акрамя таго, на віленскім прадпрыемстве выраблялі [[Электронны ўзмацняльнік|ўзмацняльнікі магутнасці]], мікрафоны і мегафоны, апаратуру для кінатэатраў і канферэнц-залаў. Неўзабаве пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў канцы верасня Вільню [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|заняла Чырвоная армія]]. Перад тым як [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|перадаць горад Літоўскай Рэспубліцы]], савецкі бок вывез адтуль частку прамысловага абсталявання, некаторыя музейныя і бібліятэчныя каштоўнасці. У тым ліку, магутнасці прадпрыемства «Elektrit», якія перамясцілі ў Мінск. У Мінску на базе віленскага прадпрыемства 6 лістапада 1940 года, да гадавіны [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]], адкрыўся «Радыёзавод імя [[Вячаслаў Міхайлавіч Молатаў|Молатава]]». Той будынак захаваўся. Цяперашні адрас: [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспект Незалежнасці]], 58. На галоўным фасадзе па гэты дзень відаць лічбы 1940. А дзень нараджэння (ці, па сутнасці, перараджэння) мінскага прадпрыемства лічыцца пунктам адліку гісторыі радыёэлектроннай прамысловасці Беларусі. У сталіцы БССР завод імя Молатава вырас не на пустым месцы. Базай паслужыла не толькі віленскае прадпрыемства, але і Мінскі лесапільна-мэблевы завод «Дрэваапрацоўшчык». Гэта не выпадкова: без драўляных карпусоў для прыёмнікаў у той час нельга было абысціся. Так што беларускае прадпрыемства, па сутнасці, нарадзілася са злучэння мінскага і віленскага. Мінскія мадэлі «КІМ», «Піянер» і «Маршал» 1940 года былі падобныя адпаведна на віленскія Regent, Herold і Komandor 1939 года. Да чэрвеня 1941 года мінскі завод выпусціў каля 13 500 прыёмнікаў. Уварванне немцаў у Мінск не спыніла працу прадпрыемства — падчас нямецкай акупацыі апараты выпускаліся пад маркай «Radiofabrik Minsk». Пасля вызвалення Мінска ад нацыстаў завод аднавіў працу ў лютым 1945 года. Спачатку выпускалі алюмініевы посуд, гарэлкі для газавых лямпаў, сельгасінвентар, штэпсельныя відэльцы. А праз год з’явіліся і прыёмнікі: «Партызан» і «Піянер». З 1947 года мадэль «Маршал» стала называцца «Мінск». «Мінск-55», «Мінск-58», «Беларусь-57» — так у 1950-я гады пашыраўся асартымент<ref>[https://www.sb.by/articles/ot-elektrita-do-gorizonta.html История предприятий Горизонт и Амкодор-БелВАР начиналась в 1925 году в Вильнюсе]{{ref-ru}}</ref>. З часам спатрэбілася больш плошчаў для вытворчасці. У 1950 годзе з радыёзавода вылучылася асобнае прадпрыемства, цяпер вядомае пад маркай «Гарызонт». Для новых карпусоў выбралі пляцоўку ў межах цяперашніх вуліцы Куйбышава — праспекта Машэрава — вуліц Чырвонай — Кісялёва. На адным з будынкаў ва ўнутраным дворыку захавалася шыльда з надпісам: «З гэтага корпуса ў 1950 годзе пачалася гісторыя Мінскага ордэна Кастрычніцкай рэвалюцыі вытворчага аб’яднання „Гарызонт“»<ref>[https://minskpromstroy.by/proektyi/postroennyie-obektyi/promyishlennoe-stroitelstvo/xolding-%C2%ABgorizont%C2%BB.html Холдинг «ГОРИЗОНТ», г. Минск]{{ref-ru}}</ref>. [[Файл:Selena-216.jpg|thumb|Радыёпрымач «Селена-215» («Акіян-215»)]] [[Файл:Радиоприемник Верас РП-225.JPG|thumb|Радыёпрымач «Верас РП-225» (1990)]] У 1960-х гадах сталі набіраць папулярнасць транзістарныя радыёпрымачы. На Рыжскім радыёзаводзе [[ВЭФ, Латвія|ВЭФ]] пачалася вытворчасць транзістарных прымачоў сямейства [[Спідола, прымач|Спідола]], першы такі прымач быў выпушчаны ў 1960 годзе. Масавы выпуск пачаўся ў [[1962]] г., прымач апынуўся вельмі ўдалым і хутка заваяваў папулярнасць у [[СССР]]. Канструкцыя ''«Спідолы»'' стала асновай для распрацоўкі шматлікіх наступных мадэляў, якія адрозніваліся шматлікімі ўдасканаленнямі. Адна з гэтых мадэляў ''«ВЭФ Транзістар-17»,'' была ў 1968 годзе перададзена на Мінскі радыёзавод, і на базе гэтай мадэлі пачаты выпуск сямейства прымачоў ''«Акіян».'' У 2007 годзе створана сумеснае прадпрыемства з [[кітай]]скай кампаніяй [[Midea|Midea Group]] па вытворчасці побытавай тэхнікі. Прадпрыемства доўгі час выпускала мікрахвалевыя печы і воданагравальнікі як пад уласнымі гандлёвымі маркамі, так і, напрыклад, пад брэндамі Bork, Sharp, Polaris, Bosch і т. д. Беларускі «Гарызонт» выйшаў з СТАА «Мідэа-Гарызонт» у маі 2024 года і перадаў сваю долю іншаму прадпрыемству<ref>[https://officelife.media/news/62977-v-nbsp-baranovichakh-otkryli-sovmestnyy-s-nbsp-kitayskoy-midea-zavod-kholodilnikov/ В Барановичах открыли совместный с китайской Midea завод холодильников]{{ref-ru}}</ref>. У 2010 годзе прадпрыемства рэарганізавана ў [[холдынг]] «Гарызонт», які ўключае 4 бізнес-кірункі і дзесяць самастойных кампаній, што ўваходзяць у склад холдынгу. У 2022 годзе для расійскага ПАТ «МТС», пачата вытворчасць тэлевізараў пад маркай KION Smart TV, на базе аперацыйнай сістэмы Android з фірмовай абалонкай KION<ref>https://24smi.org/celebrity/263795-viacheslav-nikolaev.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://hrmonitor.ru/bio/vyacheslav-konstantinovich-nikolaev-ka.html/ |title=Архіўная копія |access-date=3 мая 2023 |archive-date=2 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502131843/https://hrmonitor.ru/bio/vyacheslav-konstantinovich-nikolaev-ka.html/ |url-status=dead }}</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 27 мая 2023 года Украіна ўвяла санкцыі супраць прадпрыемства<ref>{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/ukraine-sanktsii-rzhd-belorus/32430533.html|title=Украина ввела санкции против 51 человека и 220 юридических лиц. В списке структуры РЖД и 19 белорусских предприятий|website=[[Настоящее Время]]|date=2023-05-27|language=ru}}</ref>. 5 снежня 2023 года [[Міністэрства фінансаў ЗША]] ўвяло [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|абмежавальныя меры]] адносна холдынга<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/331612|title=Тапузідзіс, Шаўцоў, Шакуцін… ЗША ўвялі новыя санкцыі супраць фізічных і юрыдычных асоб Беларусі|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-12-05}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-12-05|title=Russia-related Designations; Belarus Designations; Issuance of Belarus General License|url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20231205|url-status=live|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2023-12-06|website=|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}</ref>. 24 лютага 2024 года да санкцый супраць прадпрыемства далучылася [[Аўстралія]]<ref>{{cite web|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/9922/|title=Відкрите акціонерне товариство "Керуюча компанія холдингу «ГОРИЗОНТ»|work=НАЗК|language=uk|access-date=29 лютага 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240322011430/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/9922/|archivedate=22 сакавіка 2024|url-status=dead}}</ref>. 23 кастрычніка 2025 года прадпрыемства ўключана ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>[https://myfin.by/article/rynki/es-prinal-19-j-paket-sankcij-protiv-rossii-zatragivaet-li-belarus-41265 ЕС принял новый пакет санкций: в списке есть белорусские банки и компании. Смотрим, какие]</ref>. == Цікавыя факты == З 1959 года па 1961 год на прадпрыемстве працаваў токарам [[Лі Харві Освальд]], найбольш верагодны забойца [[Джон Кенэдзі|Джона Кенэдзі]], 35-га Прэзідэнта ЗША. == Гл. таксама == * [[Віцязь (прадпрыемства)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.horizont.by Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200203062019/http://www.horizont.by/ |date=3 лютага 2020 }} * [http://www.hps.by ГарызонтПраектБуд] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160208170733/http://hps.by/ |date=8 лютага 2016 }} * [http://rw6ase.narod.ru/000/rpl_s/kim.html Радыёпрымач «КІМ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150424180128/http://rw6ase.narod.ru/000/rpl_s/kim.html |date=24 красавіка 2015 }} * [http://www.rw6ase.narod.ru/000/rpl_s/pioner_rprl.html Радыёпрымач «Піянер»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150424215506/http://rw6ase.narod.ru/000/rpl_s/pioner_rprl.html |date=24 красавіка 2015 }} * [http://rw6ase.narod.ru/000/rpl_s/marschal.html Радыёпрымач «Маршал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150424212452/http://rw6ase.narod.ru/000/rpl_s/marschal.html |date=24 красавіка 2015 }} * [http://www.rw6ase.narod.ru/000/rpl_s1/minsk_r7.html Радыёпрымач «Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150316140046/http://rw6ase.narod.ru/000/rpl_s1/minsk_r7.html |date=16 сакавіка 2015 }} * Радыёпрымачы «Komandor» і «Herold» польскай фірмы «[[:en:Elektrit|Elektrit]]». [http://www.radiomuseum.org/r/elektrit_komandor.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161201014533/http://www.radiomuseum.org/r/elektrit_komandor.html |date=1 снежня 2016 }} [http://www.radiomuseum.org/r/elektrit_herold.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304195702/http://www.radiomuseum.org/r/elektrit_herold.html |date=4 сакавіка 2016 }} * [http://www.rw6ase.narod.ru/000/rprl_p/wef17.html Радыёпрымач «ВЭФ Транзістар-17»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150424185218/http://rw6ase.narod.ru/000/rprl_p/wef17.html |date=24 красавіка 2015 }} * http://radiotehnica.ru/0/zawod/minskiy_rz_.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161201014405/http://radiotehnica.ru/0/zawod/minskiy_rz_.html |date=1 снежня 2016 }} [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Беларусі па вытворчасці бытавой тэхнікі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1951 годзе]] [[Катэгорыя:1951 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы машынабудаўнічай прамысловасці СССР]] [[Катэгорыя:Вытворцы тэлевізараў]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] ni8ahjc7a7ybboa0ty531byanv65i7x Гадзілавічы 0 247833 5149411 5137450 2026-05-31T22:45:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149411 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гадзілавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 04|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 16|lon_sec = 07 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет = Гадзілавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 140,2<ref name="map">Ліст карты N-36-97. Выданне 1979 г.{{ref-ru}}</ref> |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243043267 }} '''Гадзі́лавічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Hadzilavičy}}, {{lang-ru|Гадиловичи}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Гадзілавіцкі сельсавет|Гадзілавіцкага сельсавета]]. == Назва == Назва мяркуецца ад старажытнабалцкага двухасноўнага імені тыпу ''Ga-dilas''<ref>{{Кніга|аўтар=Алесь Мікус|загаловак=Вітаўты і Вітарты: Двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе|год=2025|месца=М.|старонкі=73}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца за 15 км у напрамку на ўсход ад горада [[Рагачоў]], за 136 км ад [[Гомель|Гомеля]]<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|4к}}</ref>, каля левага берага ракі [[Дняпро]] і вусця ракі [[Вуглянка]]. Праз вёску пралягае аўтамабільная дарога {{Таблічка-by|Р|43}}. == Гісторыя == Згадваецца ў 1756 годзе як вёска ў Задняпроўскім войтаўстве [[Рагачоўскае староства|Рагачоўскага староства]]<ref>LVIA, f. 525, ap. 8, b. 745, l. 10.</ref>. == Насельніцтва == * [[1996]] год — 680 жыхароў, 292 двары<ref name="bel4" />. == Гістарычныя мясціны == * Брацкая магіла (1941-1944) — {{ГККРБ 4|313Д000611}}. * [[Гадзілавічы (археалагічны помнік)|Курганны могільнік перыяду ранняга сярэднявечча]] ([[X]]—[[XIII]] стагоддзі), за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі, на левым беразе р. [[Дняпро]] — {{ГККРБ 4|313В000612}}. * Памятны знак 8-му афіцэрскаму штрафному батальёну 1-га Беларускага фронту (2017). Усталяваны на беразе [[Дняпро|Дняпра]]<ref>{{Cite web|url=http://www.slova.by/index.php/obshchestvo/13361-fotoreportazh-na-rogachyovshhine-sostoyalos-otkrytie-pamyatnogo-znaka-8-mu-oficerskomu-shtrafnomu-batalonu-1-go-belorusskogo-fronta|title=На Рогачёвщине состоялось открытие памятного знака 8-му офицерскому штрафному батальону 1-го Белорусского фронта|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207191346/http://www.slova.by/index.php/obshchestvo/13361-fotoreportazh-na-rogachyovshhine-sostoyalos-otkrytie-pamyatnogo-znaka-8-mu-oficerskomu-shtrafnomu-batalonu-1-go-belorusskogo-fronta|archive-date=7 снежня 2023|access-date=|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/u-shtrafnikov-odin-zakon-odin-konets.html|title=В Гадиловичах открыли памятный знак 8-му офицерскому штрафному батальону 1-го Белорусского фронта|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Надзея Аляксееўна Філіпава]] (1926—1990) — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1950) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Гадзі́лавічы||420}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=9|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&nbsp;000}}{{ref-ru}} * Ліст карты N-36-97. Выданне 1979 г.{{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.slova.by/index.php/obshchestvo/24705-kurgany-rogachevshchiny-gadilovichi-zemlya-radimichej Курганы Рогачевщины. Гадиловичи: земля радимичей]. {{Гадзілавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Гадзілавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Гадзілавічы| ]] dcxaz0dn1ynhnvxdv07is4u74nwbz1i Навікі (Ашмянскі раён) 0 249194 5149384 5149016 2026-05-31T19:57:38Z Bk1949 50943 5149384 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Навікі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Навікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 31|lat_sec = 52 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 04|lon_sec = 48 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гродзенская |раён = Ашмянскі |сельсавет = Жупранскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242996869 }} '''Навікі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Naviki}}, {{lang-ru|Новики}}) — [[вёска]] ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Жупранскі сельсавет|Жупранскага сельсавета]]. За 19 км на паўночны ўсход ад [[Ашмяны|Ашмян]], 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Ашмяны (станцыя)|Ашмяны]] (на лініі Маладзечна — Вільнюс), 208 км ад Гродна. Праз Навікі доўжыцца так званы «[[Чорны тракт]]». 19 гаспадарак, 43 жыхары (2015){{sfn|ГВБ| 2015|с=287}}. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-1|Навікі|287|sfn|}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Жупранскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Жупранскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]] [[Катэгорыя:Навікі (Ашмянскі раён)| ]] d0zj6n0kk77g0vaiwg06rrk0d71j16o Жуліу Прэстыс 0 264762 5149448 4425670 2026-06-01T05:29:55Z StarDeg 16311 5149448 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Жуліу Прэстыс ды Албукеркі | арыгінал імя = {{lang-pt|Júlio Prestes de Albuquerque}} | выява = Júlio Prestes, 1930 - Schmitd, maria do resguardo (retouched) (cropped).jpg | шырыня = 200px | апісанне выявы = | пасада = абраны [[прэзідэнт Бразіліі]] | сцяг = Flag President of Brazil.svg | сцяг2 = Flag of Brazil (1889-1960).svg | перыяд кіравання = абраны [[1 сакавіка]] [[1930]] | папярэднік = [[Вашынгтан Луіс]] | пераемнік = [[Хунта 1930 года|ваенная хунта]] | віцэ-прэзідэнт = [[Вітал Суарыс]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці = | аўтограф = }} '''Жу́ліу Прэ́стыс ды Албуке́ркі''' ({{lang-pt|Júlio Prestes de Albuquerque}}; {{ДН|15|3|1882}}, {{МН|Ітапетынінга|у Ітапетынінзе|}}, [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]] — {{ДС|9|2|1946}}, {{МС|Сан-Паўлу||}}) — бразільскі [[адвакат]] і палітычны дзеяч. Быў выбраны [[прэзідэнт Бразіліі|прэзідэнтам Бразіліі]] ў [[1930]] годзе, але не заняў пасаду ў сувязі з [[рэвалюцыя 1930 года ў Бразіліі|рэвалюцыяй]]. == Біяграфія == Жуліу Прэстыс скончыў [[Юрыдычны факультэт універсітэта Сан-Паўлу]] ў [[1906]] годзе. У [[1909]] годзе быў выбраны дэпутатам заканадаўчага сходу штата Сан-Паўлу. У 1924—1927 гадах засядаў у Палаце дэпутатаў Бразіліі. [[14 ліпеня]] [[1927]] года заняў пасаду [[губернатар]]а Сан-Паўлу. Кандыдатура Жуліу Прэстыса на пасаду прэзідэнта Бразіліі была падтрымана прэзідэнтам Вашынгтонам Луісам у пачатку [[1930]] года. [[1 сакавіка]] ў краіне прайшлі выбары, і Прэстыс атрымаў на іх перамогу. Аднак яго абранне супярэчыла «[[палітыка кавы з малаком|палітыцы кавы з малаком]]», паводле якой кандыдатам ад дзеючай улады павінен быў стаць губернатар [[Мінас-Жэрайс]]а [[Антоніу Карлус Рыбейру ды Андрада]]. Апазіцыйная партыя [[Ліберальны альянс]], да якой далучыўся Антоніу Карлус, не прызнала вынікі выбараў і абвінаваціла ўрад у фальсіфікацыі вынікаў. Гэтыя падзеі прывялі да [[Рэвалюцыя 1930 года ў Бразіліі|рэвалюцыі]], якая зрынула прэзідэнта Вашынгтана Луіса за месяц да перадачы ўлады Прэстысу. Прэстыс быў вымушаны звярнуцца ў брытанскае консульства для прадастаўлення яму палітычнага прытулку. У Бразілію ён вярнуўся толькі ў [[1934]] годзе, пасля прыняцця канстытуцыі. На палітычную арэну Прэстыс змог вярнуцца толькі ў [[1945]] годзе, заснаваўшы партыю Нацыянал-дэмакратычны саюз. Аднак Прэстыс не паспеў прыняць актыўнага ўдзелу ў палітычным жыцці краіны, таму што памёр на наступны год. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.braziliada.ru/brazil/presidents/presidents_a1.shtml Braziliada — Усе прэзідэнты Бразіліі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170530133521/http://braziliada.ru/brazil/presidents/presidents_a1.shtml |date=30 мая 2017 }} {{Прэзідэнты Бразіліі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэзідэнты Бразіліі]] [[Катэгорыя:Юрысты Бразіліі]] {{DEFAULTSORT:Прэстыс Жуліу}} 2i317ovx420lb440t18jyxg2xp5joy8 Вільгельмова 0 281273 5149330 5042378 2026-05-31T16:13:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149330 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вільгельмова |выява = Viĺhieĺmova_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Мінская |раён = Мінскі |сельсавет = Крупіцкі }} '''Вільгельмо́ва'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Viĺhieĺmova}}, {{lang-ru|Вильгельмово}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Крупіцкі сельсавет|Крупіцкага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1999 год — 3 жыхары * 2009 год — няма жыхароў * 2019 год — 2 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-10-07|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крупіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крупіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]] t3mis9q7qrqj2m0gdzusmct5x1j1zut Вітораж 0 283168 5149383 4720829 2026-05-31T19:39:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149383 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вітораж |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg =53 |lat_min =25 |lat_sec =44 |lon_dir = E|lon_deg =28 |lon_min =8 |lon_sec =27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Дубраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Віто́раж'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vitoraž}}, {{lang-ru|Виторож}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Месціцца за 14 км на поўдзень ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 69 км ад [[Мінск]]а, каля ракі [[Талька (рака)|Талька]]. На ўсход ад вёскі размешчаны біялагічны заказнік [[Копыш (заказнік)|Копыш]] на аднайменным [[Копыш (балота)|балоце]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі лясная вартоўня ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1897 годзе [[урочышча|ўрочышча]] ў [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] Ігуменскага павета. У 1917 годзе згадваюцца аднайменныя ўрочышча і [[засценак]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Паводле перапісу 1926 года [[хутар]]. У 1930-х праведзена прымусовая [[калектывізацыя]]. У 1933 годзе ўпамінаецца як вёска [[калгас]]а «Паляўнічы», працавала кузня. У міжваенны час паўночная частка Вітоража абазначалася на картах як Вялікая Доля<ref>{{Cite web|url=https://orda.of.by/.map/?53.431953,28.149691&m=wig/13,rkka/13|title=Глобус Беларусі. Рухомая карта}}</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У час вайны вёска была часткова спалена<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8808|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2023-12-17|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 5 двароў, 41 жыхар * 1908 год — 3 двары, 23 жыхары * 1917 год — урочышча, 6 двароў, 35 жыхароў; засценак, 35 жыхароў * 1926 год — 13 гаспадарак, 54 жыхары * 1960 год — 47 жыхароў * 2002 год — 26 двароў, 46 жыхароў * 2010 год — 16 гаспадарак, 46 жыхароў * 2012 год — 12 гаспадарак, 21 жыхар * 2019 год — 19 жыхароў == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Вітораж|126}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|674|Witoroż|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 8pk6h9c97nuykj4ziotdby98xleud9h Віня-Пых 0 293883 5149350 5130700 2026-05-31T17:13:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149350 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Віня-Пых (значэнні)}} {{Літаратурны персанаж |імя = Віня-Пых |арыгінальнае імя = {{lang-en|Winnie-the-Pooh}} |выява = Winnie-the-Pooh 094-2.png |памер = 250px |апісанне = Віня-Пых, ілюстрацыя Эрнэста Шэпарда да першага выдання кнігі «Віня-Пых» (1926) |пісьменнік = [[Алан Аляксандр Мілн]] |творы = Віня-Пых (1926), Хатка ў Пыхавым закутку (1928), Калі мы былі зусім маленькімі (1924), Цяпер нам ужо шэсць (1927) }} '''Ві́ня-Пых, Ві́ні-Пух''' ({{lang-en|Winnie-the-Pooh}}) — {{нп3|плюшавы мішка|плюшавы мішка|en|Teddy bear}}, персанаж [[аповесць|аповесцей]] і [[верш]]аў [[Алан Аляксандр Мілн|Алана Аляксандра Мілна]] (цыкл не мае агульнай назвы і звычайна таксама называецца «Віня-Пых», паводле першай кнігі). Адзін з самых вядомых герояў дзіцячай літаратуры XX стагоддзя. == Паходжанне персанажа == Як і многія іншыя персанажы кнігі Мілна, медзведзяня Віні атрымала імя ад адной з рэальных цацак {{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафера Робіна|en|Christopher Robin Milne}} (бел. Крыштусь Родзька; 1920—1996), сына пісьменніка. У сваю чаргу, плюшавы мішка Віня-Пых быў названы ў гонар {{нп3|Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіцы па мянушцы Вініпег|en|Winnipeg (bear)}} (Вініфрэд, коратка Віня,), якая жыла ў 1920-х у [[Лонданскі заапарк|Лонданскім заапарку]]. Мядзведзіца Вініпег ([[Барыбал|амерыканскі чорны мядзведзь]]) трапіла ў Вялікабрытанію як жывы [[талісман]] ({{нп3|Персанаж-талісман|маскот|ru|Персонаж-талисман}}) Канадскага армейскага ветэрынарнага корпуса з [[Канада|Канады]], а менавіта з ваколіц [[Вініпег|горада Вініпега]]. Яна апынулася ў кавалерыйскім палку «Форт Гары Хорс» [[24 жніўня]] [[1914]] года, яшчэ будучы медзведзянём (яе купіў у канадскага паляўнічага-{{нп3|Трапер|трапера|ru|Траппер}} за дваццаць долараў 27-гадовы палкавы ветэрынар лейтэнант Гары Колбарн, які клапаціўся пра яе і ў далейшым). Ужо ў кастрычніку таго ж года медзведзяня было прывезена разам з войскамі ў Брытанію, а так як полк павінен быў быць у ходзе Першай сусветнай вайны перапраўлены ў Францыю, то ў снежні было прынята рашэнне пакінуць звера да канца вайны ў Лонданскім заапарку. Мядзведзіца палюбілася лонданцам, і вайскоўцы не сталі пярэчыць супраць таго, каб не забіраць яе з заапарка і пасля вайны<ref>[http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10193 «Winnie».] ''Historica Minutes'', The Historica Foundation of Canada.</ref>. Да канца дзён (яна памерла 12 мая 1934 года) мядзведзіца знаходзілася на забеспячэнні ветэрынарнага корпуса, пра што ў 1919 годзе на яе клетцы зрабілі адпаведны надпіс. У [[1924]] годзе Алан Мілн упершыню прыйшоў у заапарк з чатырохгадовым сынам Крыстаферам Робінам, які па-сапраўднаму пасябраваў з Віні. За тры гады да гэтага Мілн купіў ва ўнівермагу {{нп3|Harrods|Harrods|en|Harrods}} і падарыў сыну на яго першы дзень нараджэння плюшавага мядзведзя фірмы «Альфа Фарнэл». Пасля знаёмства гаспадара з Віні гэты мядзведзь атрымаў імя ў яе гонар. Але ва ўступе да кнігі хлопчык тлумачыць змену імені і ўсе звязаныя з ім складанасці. У далейшым мядзведзь быў «неразлучным спадарожнікам» Крыстафера: «у кожнага дзіцяці ёсць любімая цацка, і асабліва яна патрэбна кожнаму дзіцяці, якое адно ў сям’і»<ref name="CR">Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976</ref>. [[Файл:Winnie-the-Pooh Zoo Winnipeg.JPG|thumb|Скульптура медзведзяня Віні ў парку Асінібойн ([[Вініпег]]).]] == Цыкл Мілна == === Кнігі і ілюстрацыі === Віня-Пых — галоўны персанаж дзвюх паэтычных кніг Мілна: * ''Winnie-the-Pooh'' (першы раздзел апублікаваны ў газеце «London Evening News» перад Калядамі, 24 снежня 1925 года, шосты — у жнівеньскім нумары «Royal Magazine» за 1926 год; першае асобнае выданне выйшла 14 кастрычніка 1926 года ў лонданскім выдавецтве «Methuen & Co»); * ''The House at Pooh Corner'' (Хатка ў Пыхавым закутку, 1928 год). Абедзве празаічныя кнігі прысвечаны «Ёй» — жонцы Мілна і маці Крыстафера Робіна Дафне Селенкур; гэтыя прысвячэнні напісаны ў вершах. Акрамя таго, у двух зборніках дзіцячых вершаў Мілна, ''When We Were Very Young'' (Калі мы былі зусім маленькімі, 1924) і ''Now We Are Six'' (Цяпер нам ужо шэсць, 1927) ёсць некалькі вершаў пра Віня-Пыха, хоць у першай з іх ён яшчэ не носіць гэтага імя. Першую з гэтых кніг, якая выйшла раней празаічнай кнігі ''Winnie-the-Pooh'', Мілн у прадмове да яе называе «іншай кнігай пра Крыстафера Робіна»<ref name="Poltoracki">А. И. Полторацкий. Комментарии // A. A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., Радуга, 1983, с. 391—446</ref>. Усе гэтыя чатыры кнігі ілюстраваны {{нп3|Эрнэст Шэпард|Э. Х. Шэпардам|en|E. H. Shepard}}, карыкатурыстам {{нп3|Панч, часопіс|часопіса «Панч»|en|Punch (magazine)}}, дзе ён працаваў разам з Мілнам, і баявым таварышам Мілна па [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]]. Графічныя ілюстрацыі Шэпарда цесна звязаныя з унутранай логікай апавядання і шмат у чым дапаўняюць тэкст, у якім, да прыкладу, не паведамляецца, што Мамантук (Heffalump) падобны на слана<ref name="Poltoracki"/>; Шэпарда нярэдка называюць «сааўтарам» Мілна<ref name="Smolarova"/>. Часам ілюстрацыі Шэпарда адпавядаюць значнаму размяшчэнню тэксту на старонцы<ref name="Smolarova"/>. Хлопчык быў змаляваны непасрэдна з Крыстафера Робіна, і вобраз хлопчыка, створаны мастаком, — у свабодным каптане і кароткіх штоніках, як Крыстафэр і апранаўся ў рэчаіснасці<ref name="Poltoracki"/>, — увайшоў у моду<ref name="Urnov"/>. На хвалі ашаламляльнага поспеху кніг пра Пыха з’явілася цэлая бібліятэчка кніг — «Гісторыі пра Крыстафера Робіна», «Кніга для чытання пра Крыстафера Робіна», «Гісторыі да дня нараджэння Крыстафера Робіна», «Буквар Крыстафера Робіна» і шэраг кніжак-малюнкаў, аднак новых тэкстаў гэтыя зборнікі не ўтрымлівалі, а ўключалі толькі перадрук з папярэдніх<ref name="Lungina"/>. === Спіс апавяданняў/раздзелаў === «Віня-Пых» уяўляе сабой дылогію, але кожная з дзвюх кніг Мілна распадаецца на 10 апавяданняў (stories) з уласным сюжэтам, якія могуць чытацца, экранізавацца і г. д. незалежна адзін ад аднаго. У некаторых перакладах дзяленне на дзве часткі не захавана, у іншых не перакладзеная другая («Хатка ў Пыхавым закутку»). Часам першая і другая кнігі выкананы рознымі перакладчыкамі. Такі незвычайны лёс нямецкага Віня-Пыха: першая кніга выйшла ў нямецкім перакладзе ў 1928 годзе, а другая толькі ў 1954; паміж гэтымі датамі — шэраг трагічных падзей германскай гісторыі. Далей у дужках даецца назву адпаведнай раздзелу ў перакладзе Барыса Захадэра (па «поўнай» версіі, гл. ніжэй у раздзеле аб рускіх перакладах). * Першая кніга — ''Віня-Пых (Winnie-the-Pooh)'': *# ''У якой мы знаёмімся зь Віня-Пыхам і грамадкай Пчолаў, і тут акурат пачынаюцца ўсе прыгоды'' *# ''У якой Пых ідзе ў госці і захрасае ў дзірцы'' *# ''У якой Пых і Парсючок пайшлі на паляванне і ледзь не злавілі Лыску'' *# ''У якой Вослік Іа губляе хвост, а Пых ягоны хвост знаходзіць'' *# ''У якой Парсючок сустракае Мамантука'' *# ''У якой Іа святкуе свой Дзень Нараджэння і атрымлівае два падарункі'' *# ''У якой Кенга і Малеча Ру з’яўляюцца ў Лесе, а Парсючку даюць лазню'' *# ''У якой Крыштусь Родзька вядзе палярную Ікспыдыцыю на Паўночнае Канцавоссе'' *# ''У якой Парсючок цалкам акружаны вадою'' *# ''У якой Крыштусь Родзька ладзіць імпрэзу ў гонар Пыха, а пасля мы ўсе развітваемся'' * Другая кніга — ''Хатка ў Пыхавым закутку (The House at Pooh Corner)'': *# ''У якой у Пыхавым закутку будуюць хатку для Іа'' *# ''У якой у лес прыбывае Тыгрык і снедае'' *# ''У якой ладзяцца пошукі, а Парсючок ізноў ледзь не сустракае Мамантука'' *# ''У якой выяўляецца што Тыгрыкі не надта лазяць па дрэвах'' *# ''У якой Трус вельмі заняты, і мы ўпершыню сустракаемся з плямістым Заразвярнусем'' *# ''У якой Пых вынаходзіць новую гульню, і ў яе ўключаецца Іа'' *# ''У якой Тыгрыка ўтаймоўваюць'' *# ''У якой Парсючок здзейсніў вялікі подзвіг'' *# ''У якой Іа знаходзіць месца для соў, і Сава пераязджае'' *# ''У якой мы пакідаем Крыштуся Родзьку і Віня-Пыха ў зачараваным месцы'' == Беларускі пераклад == Першы поўны пераклад кнігі з’явіўся ў 2007 годзе<ref>{{Cite web |url=https://kamunikat.org/?pubid=11339 |title=Архіўная копія |access-date=29 кастрычніка 2022 |archive-date=30 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130041301/https://kamunikat.org/?pubid=11339 |url-status=dead }}</ref>, у выдавецтве «Белы крумкач» у Познані. У беларускім перакладзе, выдадзеным з захаваннем аўтарскіх правоў, галоўнага героя завуць «Віня-Пых» («Віня», ад жаночага імя «Вініфрэд» — імя мядзведзіцы), і «Пых» ад англійскага вокліча «Пу» — асацыятыўны рад са словамі пыха (Віня-Пых вельмі ганарлівы мядзведзік), пыхкаць (сапець ад нейкай працы ці іншых няўклюдных дзеянняў), а таксама перагукаецца з героем беларускай народнай казкі «Пых». Імёны астатніх герояў: Крыштусь Родзька, Парсючок, Вослік Іа, Трус, Кенга, Ру, Мамантук, Лыска і Лысіца і інш. Прэзентацыі кнігі прайшлі ў наступных гарадах: Прага (27.12.2007), Беласток (5.1.2008), Варшава (28.02.2008), Гродна (29.02.2008), Познань (5.3.2008) з удзелам Станіслава Шушкевіча, Масква (4.4.2008), Вільня (10.4.2008 і 11.4.2008), Кракаў (9.5.2008), Лондан (17.5.2008) з удзелам Айца Надсана, Торунь (29.5.2008), Гарадок на Падляшшы (19.7.2008) у межах рок-фестывалю Басовішча, Бяроза (20.7.2008) (з ваколіц Бярозы паходзіць беларускі плюшавы мядзведзік, які змешчаны на фотаздымку ў кнізе), Маладзечна (24.7.2008) з удзелам Уладзіміра Арлова, Глыбокае (27.8.2008), Гомель (29.7.2008), Мінск (30.7.2008) у брытанскай амбасадзе з удзелам амбасадара Вялікабрытаніі — Найджэла Гоўлд-Дэйвіса, Кіеў (14.8.2008), Орша (22.7.2009), Беласток (27.12.2011 і 24.1.2012), Старыя Ранчыцы (17.6.2012). Вялікая колькасць прэзентацый прайшла ў Глыбоцкім краі, у такіх мясцовасцях як Глыбокае<ref>https://nashaniva.com/?c=ar&i=18952</ref>, Падвсілле, Шунеўцы і Удзела<ref>http://cbs.okglub.by/news/428-sustrechy-chytacho-z-pismennikam-vitalem-voranavym</ref>. Дакладны дзённік<ref>[https://vinia-pych.livejournal.com/]</ref> з цэлага турнэ прэзентацый вёўся аўтарам перакладу ў папулярным у той час сярод беларускіх літаратараў livejournal. Да гэтага ніводная кніжка на беларускай мове не мела такога вялікага геаграфічнага ахопу і такой колькасці прэзентацый у замежжы. Публікацыя перакладу выклікала шырокі розгалас у СМІ. Пра кнігу напісаў інтэрнэт партал РИА Новости<ref>[https://www.delfi.lt/ru/archive/vinni-puh-v-belorussii-prevratilsya-v-vinya-pyha.d?id=15649823]</ref>, што прывяло да сапраўднага ажыятажу і актыўнага абмеркавання ў інтэрнэце. Навіна пра першы беларускі пераклад трапіла ў top30 на Яндэксе (6.1-2008). Інфармацыю падавалі многія польскія, украінскія і расійскія СМІ, напрыклад украінскія 1+1<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=NqAmEhKSKLg]</ref> і 5 канал. Пераклад быў у цэнтры абмеркавання ў межах навуковых канферэнцый, у Торуні (Białoruś i jej współczesne konteksty historyczno-kulturowe) і прадметам ліставання з Расійскай акадэміяй навук (Інстытутам рускай мовы). Піваварня 13 Litar выпусціла цёмны портэр «Віня-Пых»<ref>[https://pivo.by/news/13-litar-vinia-pych]</ref>. Аўдыёкніга з беларускім перакладам выйшла ў 2022 годзе<ref>[https://audiobooks.by/books/vinia-pykh]</ref>, у выдавецтве «[[Кніжны воз|Кніжны Воз]]». Ролі агучылі Андрэй Дробыш (Трус), Алег Гарбуз (Віня-Пых, Сава), [[Крысціна Дробыш]] (Крыштусь Родзька, Кенга, Малеча Ру), Андрэй Мілюхін (апавядальнік, Парсючок, Іа). == Сусвет твору == Дзеянне кніг пра Пыха адбываецца ў 500-акравым лесе Эшдаўн блізу набытай Мілнамі ў 1925 годзе фермы Кочфард у графстве {{нп3|Усходні Сасекс|Усходні Сасекс|ru|Восточный Суссекс}}, Англія, прадстаўленым у кнізе як Стоакравы лес ({{lang-en|The Hundred Acre Wood}}, у перакладзе Воранава — Стосоткавы лес). Рэальнымі з’яўляюцца таксама Шэсць соснаў і ручаёк, ля якога быў знойдзены Паўночны Полюс, а таксама згадваная ў тэксце расліннасць, у тым ліку калючы {{нп3|Улекс|улекс|ru|Улекс}} (gorse-bush, дзядоўнік у Воранава), у які падае Пых<ref name="CR"/>. Маленькі Крыстафер Робін любіў залазіць у дуплы дрэў і гуляць там з Пыхам, таму шматлікія персанажы кніг жывуць у дуплах, і значная частка дзеянні адбываецца ў такіх дамах або на галінах дрэў<ref name="CR"/>. [[Файл:Карта стосоткавага лесу.gif|міні|348x348пкс|Карта Стосоткавага лесу з беларускага перакладу кнігі.]] Дзеянне «Віня-Пыха» разгортваецца адначасова ў трох планах — гэта свет цацак у дзіцячым, свет звяроў «на сваёй тэрыторыі» у Стосоткавым лесе і свет персанажаў у апавяданнях бацькі сыну (гэта найбольш выразна паказана ў самым пачатку)<ref name="Smolarova"/>. У далейшым апавядальнік знікае з апавядання, і казачны свет пачынае ўласнае існаванне, разрастаючыся ад раздзела да раздзела<ref name="Lungina"/>. Адзначалася падабенства прасторы і свету персанажаў «Віня-Пыха» з класічным антычным і сярэднявечным [[эпас]]ам<ref name="Lungina"/>. Шматабяцаючыя эпічныя пачынанні персанажаў (падарожжы, подзвігі, паляванні, гульні) аказваюцца камічна нязначнымі, у той час як сапраўдныя падзеі адбываюцца ва ўнутраным свеце герояў (дапамога ў бядзе, гасціннасць, сяброўства)<ref name="Lungina"/>. Кнігі Мілна выраслі з вусных апавяданняў і гульняў з Крыстаферам Робінам; вуснае паходжанне характэрна і для многіх іншых знакамітых літаратурных казак<ref name="Lungina">Л. З. Лунгина. Братья по сказке // Р. Киплинг. Маугли. А. Линдгрен. Карлсон, который живёт на крыше. А. А. Милн. Винни-Пух и все-все-все. М., «Правда», 1985, с. 3-14.</ref>. «Я, уласна, нічога не прыдумляў, мне заставалася толькі апісваць», як казаў пасля Мілн<ref name="Urnov"/>. Рэальнымі цацкамі Крыстафера Робіна былі таксама Парсючок (падарунак суседзяў), Іа без хваста (ранні падарунак бацькоў), Кенга з Малечай Ру ў сумцы і Тыгрык (набытыя бацькамі пазней адмыслова для развіцця сюжэту вячэрніх апавяданняў сыну). У апавяданнях яны з’яўляюцца менавіта ў такім парадку<ref name="CR"/>. Саву і Труса Мілн прыдумаў сам; на ілюстрацыях Шэпарда яны выглядаюць не як цацкі, а як сапраўдныя жывёлы, Трус кажа Саве: «Толькі ў мяне і цябе ёсць мазгі. У астатніх — пілавінне». У працэсе гульні ўсе гэтыя персанажы атрымалі індывідуальныя звычкі, звычкі і манеру размовы<ref name="Lungina"/>. На створаны Мілнам свет жывёл паўплывала аповесць {{нп3|Кенет Грэм|Кенета Грэма|ru|Грэм, Кеннет}} «{{нп3|Вецер у вербах|Вецер у вербах|be-x-old|Вецер у вербах}}», якой ён захапляўся і якую раней ілюстраваў Шэпард<ref name="Urnov"/>, магчымая таксама прыхаваная палеміка з «{{нп3|Кніга джунгляў|Кнігай джунгляў|ru|Книга джунглей}}» [[Джозеф Рэдзьярд Кіплінг|Кіплінга]]<ref name="Urnov"/>. У кнізе прысутнічае атмасфера ўсеагульнай любові і клопату<ref name="Lungina"/>, «нармальнага», абароненага дзяцінства, без прэтэнзій на рашэнне дарослых праблем<ref name="Urnov"/>, што шмат у чым спрыяла пазнейшай папулярнасці гэтай кнігі ў СССР<ref name="Smolarova"/>, у тым ліку паўплывала на рашэнне Барыса Захадэра перакласці гэтую кнігу<ref name="2_Zahoder"/>. У «Віня-Пыху» адлюстраваны сямейны побыт брытанскага {{нп3|Сярэдні клас|сярэдняга класа|ru|Средний класс}} 1920-х гадоў, пасля ўваскрэшаны Крыстаферам Робінам у сваіх успамінах для разумення кантэксту, у якім узнікла казка<ref name="CR"/>. === Прыёмы === Кнігі Мілна прасякнуты шматлікімі [[каламбур]]амі і іншымі відамі {{нп3|моўная гульня|моўнай гульні|ru|Языковая игра}}, для іх тыпова абыгрыванне і скажэнне «дарослых» слоў (відавочна паказанае ў сцэне дыялогу Савы з Пыхам), выразаў, запазычаных з рэкламы, навучальных тэкстаў і г. д. (шматлікія канкрэтныя прыклады сабраны у каментары А. І. Паўтарацкага)<ref name="Poltoracki"/>. Выдасканаленае абыгрыванне фразеалогіі, моўнай неадназначнасці (часам больш чым двух значэнняў слова) не заўсёды даступнае дзіцячай аўдыторыі, затое высока цэніцца дарослымі<ref name="Smolarova"/>. Да ліку тыповых прыёмаў дылогіі Мілна ставіцца прыём «значнай пустаты» і гульні з рознымі фікцыя: у «Супярэчнасці» (прадмова да другой часткі) сцвярджаецца, што маючыя адбыцца падзеі прысніліся чытачу; Пыху прыходзяць на розум «вялікія думкі ні пра што», Трус адказвае яму, што дома няма «зусім нікога», Парсючок апісвае Мамантука — «вялікая штука, як велізарнае нішто». Падобныя гульні разлічаны ў тым ліку і на дарослую аўдыторыю<ref name="Smolarova"/>. Абедзве кнігі насычаны вершамі, укладзенымі ў вусны Пыху; гэтыя вершы напісаны ў англійскай традыцыі дзіцячых абсурдных вершаў — [[нонсэнс]]у, працягваючы вопыт [[Эдвард Лір|Эдварда Ліра]] і [[Льюіс Кэрал|Льюіса Кэрала]]<ref name="Smolarova"/>. [[Самуіл Якаўлевіч Маршак|С. Я. Маршак]] (першы перакладчык дзіцячых вершаў Мілна) у лісце да Г. І. Зінчанкі ад 11 ліпеня 1962 г называў Мілна «апошнім <…> прамым спадчыннікам Эдварда Ліра»<ref>Маршак С. Я. Стихи и поэмы. М.: Советский писатель, 1973. С. 849</ref>. З пункту гледжання Ліліяны Лунгіной, «Віня-Пых» спалучае рысы дзіцячай казкі, {{нп3|Раман выхавання|рамана выхавання|be-x-old|Раман выхаваньня}}, народнага гераічнага [[эпас]]у і паэтычнай прозы<ref name="Lungina"/>. === Месца ў творчасці Мілна === Цыкл пра Віня-Пыха зацямніў усю досыць разнастайную і папулярную ў свой час дарослую творчасць Мілна: «зваротны шлях у „дарослую“ літаратуру ён сабе адрэзаў. Усе яго спробы вырвацца з лап цацачнага мядзведзя апынуліся беспаспяховымі»<ref name="Urnov">Урнов Д. М. Мир плюшевого медведя // Alan A. Milne. Winnie-the-Pooh. М., «Радуга», 1983, с. 9-22.</ref>. Сам Мілн цяжка перажываў такі збег абставін, не лічыў сябе дзіцячым пісьменнікам і сцвярджаў, што для дзяцей піша з такой жа адказнасцю, як і для дарослых<ref name="Smolarova"/>. == Персанаж == === Характар === Віня-Пых, ён жа С. П. (Сябар Парсючка), П. Т. (Прыяцель Труса), А. П. (Адкрывальнік Полюса), С. І.-І. (Суцяшальнік Іа) і З. Х. (Той, хто знайшоў Хвост) — гэта наіўны, лагодны і сціплы «Мядзведзь з Маленькімі Мазгамі» ({{lang-en|Bear of Very Little Brain}}); у перакладзе Захадэра Віні неаднаразова кажа пра тое, што ў яго галаве пілавінне, хоць у арыгінале толькі адзін раз гаворыцца пра мякіну (''pulp''). Любімыя заняткі Пыха — складаць вершы і есці [[мёд]]. Пыха «палохаюць доўгія словы», ён забыўлівы, але нярэдка ў яго галаву прыходзяць бліскучыя ідэі. Характар ​​Пыха, які пакутуе ад «адсутнасці розуму», але ў той жа час «вялікага наіўнага мудраца», шэраг даследчыкаў адносіць да [[архетып]]аў сусветнай літаратуры, так, Барыс Захадэр збліжае яго з вобразамі [[Дон Кіхот]]а, [[Гамлет]]а і Швейка<ref name="2_Zahoder"/>. Л. З. Лунгіна лічыць, што Пых нагадвае [[Чарльз Дыкенс|дыкенсаўскага]] містэра Піквіка (любоў да ежы, цікавасць да надвор’я, парасон, «бескарыслівы запал да вандраванняў»). Яна ж бачыць у ім «дзіця, якое нічога не ведае, але хоча ведаць усё»<ref name="Lungina"/>. У англамоўнай дзіцячай літаратуры да яго блізкі Страшыла Мудры у аповесці «[[Чараўнік краіны Оз (кніга)|Чараўнік краіны Оз]]» [[Лаймэн Фрэнк Баўм|Л. Ф. Баўма]]<ref name="Smolarova"/>. У Пыху сумешчана адразу некалькі вобразаў — плюшавы мішка, жывое медзведзяня і грозны Мядзведзь, якім ён хоча здавацца<ref name="Smolarova"/>. Характар ​​Пыха самастойны і ў той жа час залежыць ад характару Крыстафера Робіна, Пых такі, якім яго хоча бачыць маленькі гаспадар<ref name="Urnov"/>. Вобраз Пыха знаходзіцца ў цэнтры ўсіх дваццаці апавяданняў. У шэрагу пачатковых гісторый, такіх, як гісторыя з нарой, пошукі Лыскі, злоў Мамантука, Пых трапляе ў тое ці іншае «Безвыходнае становішча» і часта выходзіць з яго толькі з дапамогай Крыстафера Робіна. У далейшым камічныя рысы ў вобразе Пыха адступаюць на другі план перад «гераічнымі». Вельмі часта сюжэтны паварот у аповедзе — гэта тое ці іншае нечаканае рашэнне Пыха. Кульмінацыя ладу Пыха-героя прыпадае на 9 раздзел першай кнігі, калі Пых, прапанаваўшы выкарыстоўваць парасон Крыстафера Робіна як транспартны сродак («Мы паплывём на тваім парасоніку»), ратуе ад немінучай гібелі Парсючка; вялікаму балю ў гонар Пыха прысвечаны ўвксь дзясяты раздзел. У другой кнізе подзвігу Пыха кампазіцыйна адпавядае Вялікі Подзвіг Парсючка, які ратуе герояў, замкнёных у абваленым дрэве, дзе жыла Сава. Акрамя таго, Пых — творца, галоўны [[паэт]] Стосоткавага лесу, ён увесь час складае вершы з шуму, які гучыць у яго ў галаве<ref name="Lungina"/>. Пра сваё натхненні ён кажа: «Бо Паэзія, Крычалкі — гэта не такія рэчы, якія вы знаходзіце, калі хочаце, гэта рэчы, якія знаходзяць вас». Дзякуючы вобразу Пыха ў казку ўваходзіць яшчэ адна дзеючая асоба — Паэзія, і тэкст набывае новае вымярэнне<ref name="Lungina"/>. === Імя === Імя Winnie (яго насіла [[Вініпег, мядзведзіца|мядзведзіца Вініпег]], у гонар якой быў названы Пых) на англійскі слых успрымаецца як характэрна жаночае, памяншальнае ад жаночага імя Уініфрыд (Winifred)<ref name="Poltoracki"/><ref name=Eliferova>[http://magazines.russ.ru/voplit/2009/2/eli12.html М. Елифёрова. «Багира сказала…» Гендер сказочных и мифологических персонажей англоязычной литературы в русских переводах] // «Вопросы литературы», 2009, № 2</ref>; «А я думаў, што гэта дзяўчынка», — кажа ў пралогу бацька Крыстаферу Робіну. У англійскай традыцыі плюшавыя мішкі могуць успрымацца і як «хлопчыкі», і як «дзяўчынкі», у залежнасці ад выбару гаспадара. Мілн часцей называе Пыха займеньнікам мужчынскага роду (he), але часам і пакідае яго пол нявызначаным (it). Імем Пых (Pooh, выклічнік накшталт «ух!» ці «фу!», звязаны з гукам, калі дзьмуць<ref name="Poltoracki"/>) клікалі [[Лебедзі|лебедзя]], які жыў у знаёмых Мілна (ён фігуруе ў зборніку «Калі мы былі зусім маленькімі»). У англійскай мове «h» у імя Pooh не вымаўляецца, гэтае імя рыфмуецца пастаянна з who або do. У канцы першай часткі кнігі, пасля Пыхавага палявання на мёд, апавядальнік дае такое тлумачэнне: «Але з той прычыны, што Пых вельмі доўга трымаўся за матузок ад шарыка, ягоныя лапы зранцвелі і засталіся ўзнятымі ўверх яшчэ на працягу тыдня. Мух ён цяперака не зганяў з носа, з здзмухваў, а каб пазбавіцца іншых надакучлівых кузурак, ён і пыхаў і чмыхаў, і пырхаў, і пыхкаў. Падаецца, хоць я і не ўпэўнены, што ўсё ж менавіта таму яго клікалі „Пых“.» Па-англійску паміж імем Віня і мянушкай Пых ідзе артыкль the (''Winnie-the-Pooh''), як гэта звычайна з мянушкамі і эпітэтамі (пар. імёны манархаў Alfred the Great — [[Альфрэд Вялікі]], Charles the Bald — [[Карл Лысы]], або літаратурна-гістарычных персанажаў John the Baptist — [[Ян Хрысціцель]], Tevye the Milkman — Цяўе-малочнік). Камізм імя Winnie-the-Pooh у цэлым заключаецца не толькі ў змене гендара, але і ў неадпаведнасці эпічнай формы зместу<ref name=Eliferova/>. У Віня-Пыха ёсць і іншае імя — ''Edward'' (Эдуард), памяншальных ад якога (разам з Тэадор) з’яўляецца традыцыйная англійская назва плюшавых мішак — Тэдзі<ref name="Poltoracki"/>. У якасці «прозвішчы» Пыха заўсёды выкарыстоўваецца Bear (Мядзведзь)<ref name="Poltoracki"/>, у Воранава — Міхневіч. Пасля пасвячэння яго Крыштусем Родзькам у [[рыцар]]ы Пых атрымлівае тытул Sir Pooh de Bear (сэр Пых дэ Мядзведзь); спалучэнне нарманскага старафранцузскага прыназоўніка de з спрадвечна англійскім словам робіць камічны эфект<ref name="Poltoracki"/>. У першым выданні кнігі Барыса Захадэр пра Віня-Пыха (1960 г.) імя галоўнага персанажа было Мішка-Плюх. === Перадача імя на іншых мовах === [[Файл:Ulica Kubusia Puchatka.JPG|thumb|220px|Вуліца Віня-Пыха (Kubusia Puchatka) у Варшаве.]] У пераважнай большасці перакладаў «жаночая» семантыка імя Winnie ніяк не перадаецца. У перакладзе Монікі Адамчык-Гарбоўскай на [[польская мова|польскую мову]] (1986) галоўны персанаж носіць жаночае імя ''Fredzia Phi-Phi'' (пры гэтым ён усё ж мужчынскага роду). Але гэты пераклад не заваяваў усеагульнага прызнання<ref>{{cite web|url=http://ria.ru/society/20060821/52923500.html|title=Кто такой Винни-Пух и откуда он взялся|date=21.08.2006|publisher=РИА Новости|access-date=2015-03-11}}</ref>; у Польшчы лічыцца класічным даваенны пераклад Ірэны Тувіма (сястры паэта [[Юліян Тувім|Юліяна Тувіма]]), дзе імя мядзведзя ''Kubuś Puchatek'' адназначна мужчынскае — Kubuś з’яўляецца памяншальных ад Jakub<ref>{{cite web|url=http://kobieta.dlastudenta.pl/artykul/Kubus_Puchatek_czy_Fredzia_Phi_Phi,83792.html|title=Kubuś Puchatek czy Fredzia Phi-Phi?|author=Nona Stopka|date=2012-07-25|publisher=dlastudenta.pl|access-date=2013-09-16}}</ref>. У рускім перакладзе Руднева і Міхайлавай Winnie выкарыстоўваецца ў арыгінальным напісанні; паводле задумы перакладчыкаў, гэта павінна нагадваць пра гендэрную неадназначнасць гэтага імя. Гэтак жа, як англійскае імя (з артыклем пасярэдзіне), уладкаваныя, напрыклад, {{lang-nl|Winnie de Poeh}}, {{lang-eo|Winnie la Pu}}<ref name="Tonkin">{{кніга|аўтар=Humphrey Tonkin |частка=chapter 10. The semantics of invention Translation into Esperanto|загаловак=The Translator as Mediator of Cultures|месца=Amsterdam / Philadelphia|выдавецтва=John Benjamins Publishing Company|серыя=Studies in World Language Problems|старонкі=169-190|isbn=978-90-272-2834-5}}</ref> і ідыш {{lang-yi|װיני-דער-פּו}} (''Віні-дэр-Пу''), амаль гэтак жа — {{lang-la|Winnie ille Pu}} (дзе ille — займеннік «ён», «той», ад якога паходзіць артыкль у раманскіх мовах)<ref name="Tonkin"/>. На многіх мовах персанажа клічуць нейкім адным з гэтых двух імёнаў: «Мядзведзем Пухам» ({{lang-de|Pu der Bär}}, {{lang-cs|Medvídek Pú}}, {{lang-bg|Мечо Пух}}, {{lang-he|פו הדוב}} (Пу а-Доў)) або «Медзведзянём Віні» ({{lang-fr|Winnie l’ourson}}); да гэтай жа катэгорыі адносіцца згаданая польская назва ''Kubuś Puchatek''. Сустракаюцца таксама імёны, дзе няма ні Віні, ні Пуха, напрыклад, {{lang-hu|Micimackó}}, {{lang-da|Peter Plys}}, {{lang-no|Ole Brumm}} або Мишка-Плюх у першапачатковай рэдакцыі перакладу Захадэра (1958). На нямецкай, чэшскай, латыні і [[эсперанта]] імя Pooh перадаецца як Pu, у адпаведнасці з англійскім вымаўленнем. Тым не менш, дзякуючы Захадэру ў рускую (а затым і ўкраінскую, {{lang-uk|Вінні-Пух}}) традыцыю вельмі ўдала ўвайшло імя Пух, якое натуральна гучыць (абыгрываннем славянскіх слоў ''пух'', ''пухлы'' відавочна і ў польскай назве ''Puchatek''). У беларускім перакладзе Віталя Воранава — {{lang-be|Віня-Пых}}, другая частка імя перакладзеная як «Пых», што сугучна з беларускімі словамі ''пыха'' (пыха і гонар) і ''запыхацца'', а таксама перагукаецца з іменем іншага героя беларускай народнай казкі «Пых». У перакладзе Захадэра і ў тытрах савецкіх мультфільмаў імя Пыха пішацца, як і ў арыгінале Мілна, праз {{нп3|злучок|злучок|ru|Дефис}}: ''Віня-Пых''. У 1990-я гады, магчыма, пад уплывам дыснэеўскіх мультфільмаў, дзе ''Winnie the Pooh'' без злучка, распаўсюджванне атрымаў арфаграфічны варыянт {{lang-ru|Винни Пух}} (так, напрыклад, у працах Руднева і Міхайлавай; у адных выданнях перакладу Вебера злучок ёсць, у іншых — няма). У Рускім арфаграфічных слоўніку РАН пад рэдакцыяй В. В. Лапаціна імя пішацца праз злучок. У граматычных слоўніку рускай мовы А. А. Залізняка, выданне 2003 г., таксама дадзена {{lang-ru|Винни-Пух}}. У адпаведнасці з тэкстамі, праз якія гэтае імя ўвайшло ў рускую культуру, у гэтым артыкуле прынята традыцыйнае напісанне — праз злучок. === Іншае === Днём нараджэння Пыха лічыцца: * альбо [[21 жніўня]] [[1921]] года, гэта значыць дзень, калі Крыстаферу Робіну Мілну споўніўся год. У гэты дзень Мілн падарыў сыну плюшавага мядзведзя (які, праўда, атрымаў імя Пыха толькі праз чатыры гады). У апошнім раздзеле «Пыхавага закутка» Крыстафер Робін кажа, што, калі яму будзе сто гадоў, Пыху будзе дзевяноста дзевяць; * альбо [[14 кастрычніка]] [[1926]] года, калі выйшла ў свет першая кніга пра Віня-Пыха (хоць асобныя яе фрагменты з’яўляліся ў друку і раней)<ref>[http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 An Enchanted Page: FAQ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100831115025/http://www.enchanted-place.net/index.php?module=faq&FAQ_op=view&FAQ_id=19 |date=31 жніўня 2010 }}</ref>. [[Файл:The original Winnie the Pooh toys.jpg|thumb|350px|Сапраўдныя цацкі Крыштуся Родзькі: (ад нізу па гадзіннікавай стрэлцы) Тыгрык, Кенга, Пых, Іа і Парсючок. Нью-Ёркская публічная бібліятэка.]] Плюшавы мядзведзь Віня-Пых, які належаў Крыстаферу Робіну, зараз знаходзіцца ў дзіцячым пакоі Нью-Йоркскай бібліятэкі<ref>[http://www.nypl.org/locations/schwarzman/childrens-center-42nd-street Children’s Center at 42nd Street]</ref>. Ён не вельмі падобны на мядзведзя, якога мы бачым на ілюстрацыях Шэпарда. Мадэллю ілюстратару паслужыў «Growler» (буркун), плюшавы мішка яго ўласнага сына. На жаль, ён не захаваўся, стаўшы ахвярай сабакі, якая жыла ў сям’і мастака. Першыя ілюстрацыі і эскізы былі зробленыя вядомым карыкатурыстам Эрнэстам Шэпардам. 10 ліпеня 2013 года аўкцыённы дом Sotheby’s пусціў з малатка восем ілюстрацый<ref>[http://topgorod.com/news/world/kultura-i-iskusstvo/13480-pervye-illyustratsii-k-vinni-pukhu-pustyat-s-molotka.html Первые иллюстрации к «Винни-Пуху» пустят с молотка]</ref>. Найлепшы сябар Пыха — парасёнак [[Пятачок]] (Piglet). Іншыя персанажы: * Крыштусь Родзька ({{нп3|Крыстафер Робін Мілн|Крыстафер Робін|ru|Милн, Кристофер Робин}}) (Christopher Robin) * Вослік Іа (Eeyore) * Кенга (Kanga) * Малеча Ру (Little Roo) * {{нп3|Сава, Віні-Пух|Сава|ru|Сова (Винни-Пух)}} (Owl), у арыгінале мужчынскага полу<ref name=Eliferova/>; гэты вобраз асацыюецца ў англамоўнага чытача з мудрасцю і кемлівасцю<ref name=Poltoracki/>. * {{нп3|Трус, Віні-Пух|Трус|ru|Кролик (Винни-Пух)}} (Rabbit) * {{нп3|Тыгрык|Тыгрык|ru|Тыгрык}} (Tigger) * {{нп3|Лыска і Ласка|Лыска|ru|Лыска і Ласка}} (Woozle) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. * Мамантук (Heffalump) — «віртуальны» персанаж, згадваецца ў тэксце, але не ўдзельнічае ў сюжэце як дзеючая асоба. == Працяг Дэвіда Бенядзіктуса == {{Асноўны артыкул|Вяртанне ў зачараваны лес}} У 2009 годзе ў Вялікабрытаніі выйшла працяг кніг пра Віня-Пыха {{нп3|Вяртанне ў зачараваны лес|«Вяртанне ў зачараваны лес»|ru|Возвращение в зачарованный лес}}, ухвалены арганізацыяй ''Pooh Properties Trust''. Аўтарам кнігі стаў Дэвід Бенядзіктус, які імкнецца блізка пераймаць стылістыцы і кампазіцыі мілнаўскай прозы. Ілюстрацыі да кнігі таксама арыентаваны на захаванне стылю Шэпарда. «Вяртанне ў зачараваны лес» перакладзена на некалькі моў<ref>[http://www.bbc.co.uk/russian/entertainment/2009/10/091005_pooh_sequel.shtml Винни-Пух вернулся к британцам в сиквеле книги]</ref>. == Дыснэеўскія экранізацыі і фільмы-працягі == У [[1929]] годзе Мілн прадаў правы на камерцыйную эксплуатацыю вобраза Віня-Пыха ({{lang-en|merchandising right}}) амерыканскаму прадзюсару Стывена Шлезінгеру (памёр у [[1953]] годзе). У гэты перыяд былі выпушчаныя, у прыватнасці, некалькі пласцінак-спектакляў па кнігах Мілна, вельмі папулярныя ў ЗША. У [[1961]] годзе права на персанаж былі набытыя ва ўдавы Шлезінгера студыяй [[The Walt Disney Company|Дыснея]]. Паводле сюжэта некаторых раздзелаў першай кнігі студыя выпусціла кароткаметражныя мультфільмы (''Віня-Пых і мядовае дрэва'', ''Віня-Пых і дзень клопатаў'', ''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!'' і ''Віня-Пых і свята для Іа''). У дыснэеўскіх фільмах і выданнях імя персанажа, у адрозненне ад кніг Мілна, пішацца без дэфісаў (''Winnie the Pooh''), што можа адлюстроўваць амерыканскую пунктуацыю, у адрозненне ад брытанскай. Пачынаючы з 1970-х гадоў студыя Дыснея выпускае мультфільмы на зноў прыдуманыя сюжэты, ужо не звязаныя з кнігамі Мілна. Многія аматары твораў Мілна лічаць, што сюжэты і стыль дыснэеўскіх фільмаў маюць мала агульнага з духам кніг пра Віню. Рэзка адмоўна аб прадукцыі Дыснея адклікалася сям’я Мілна (у прыватнасці, Крыстафер Робін Мілн, які памёр у 1996 годзе)<ref name=Smolarova/>. Амерыканская даследчыца творчасці Мілна Паола Коналі сцвярджае: «раскручаныя, парадыруемыя і перайначаныя ў камерцыйнай прадукцыі, персанажы казкі сталі культурным міфам, але міфам, вельмі далёкім ад аўтара. Асабліва гэты працэс адчужэння узмацніўся пасля смерці Мілна»<ref>Paola Connolly. Winnie-The-Pooh And The House At Pooh Corner: Recovering Arcadia. P. 10; цит. по ст. Смоляровой «Детский „недетский“ Винни-Пух»</ref>. Знешнасць персанажаў мультфільмаў, увогуле, узыходзіць да ілюстрацый Шэпарда, але малюнак спрошчаны, а некаторыя запамінальныя рысы перабольшаныя. Віня-Пых Шэпарда носіць кароткую чырвоную кофтачку толькі ўзімку (пошукі Лыскі), у той час як дыснэеўскі ходзіць у ёй круглы год. Другі мультфільм пра Віня-Пыха пад назвай ''Winnie the Pooh and the Blustery Day'' заваяваў прэмію «[[Оскар]]» у 1968 годзе за лепшы кароткаметражны мультфільм<ref>[http://theoscarsite.com/1968.htm The Oscar Site]</ref>. Кампанія Дыснею набыла аўтарскія правы і на малюнкі Шэпарда: адпаведны вобраз называецца «Класічны Пых». У 1960-я кампанія The Walt Disney Company выпусціла 4 кароткаметражныя фільмы пра Віня-Пыха: («''Віня-Пых і мядовае дрэва''», «''Віня-Пых і дзень клопатаў''», «''Віня-Пых, а з ім і Тыгра!''» і «''Віня-Пых і свята для Іа''»). Далей было тэлевізійнае лялечнае шоў («''Сардэчна запрашаем на Пыхавы ўзлесак''»). Самай яркай рысай амерыканізацыі сюжэту стала з’яўленне ў паўнаметражным фільме ''The Many Adventures of Winnie The Pooh'' (''Мноства прыгод Віня-Пыха'') (1977; уключае нароўні з новымі сцэнамі тры кароткія мультфільмы, якія раней выйшлі, новага персанажа па імі Gopher (у рускіх перакладах мультфільмаў Дыснея ён называецца Суслік). Справа ў тым, што звярок {{нп3|Гоферавыя|гофер|ru|Гоферовые}} водзіцца толькі ў Паўночнай Амерыцы. З’яўленне суслік стала праграмным — ён усклікае: «Вядома, мяне няма ў кнізе!» У [[1988]] годзе Суслік з’яўляецца ў мультсерыяле «''Новыя прыгоды Віня-Пыха''» (''The New Adventures of Winnie the Pooh''), які налічвае чатыры сезоны (1988—1991). Мультсерыял здабыў велізарную папулярнасць як у свеце, так і на тэрыторыі былога СССР. У 1997 годзе быў зняты мультфільм «''Вялікае падарожжа Пыха: У пошуках Крыстафера Робіна''»/''Pooh’s Grand Adventure: The Search for Christopher Robin''. У 1999 годзе кампанія выпускае «''Віня Пых — Час рабіць падарункі''»/''Winnie the Pooh Seasons of Giving''. У 2000 годзе з’яўляецца «''Прыгоды Тыгры''»/''The Tigger Movie''. У 2001 годзе выдаецца «''Кніга Пыха: Гісторыі ад усяго сэрца''»/''The Book of Pooh: The Stories From the Heart'', а таксама новы мультсерыял, які здымаўся тры гады, аж да 2003 года. У 2002 годзе выходзіць у свет «''Калядны Пых''»/''Winnie the Pooh: A Very Merry Pooh Year''. У 2003 годзе — «''Вялікае Кіно Парсючка''»/''Piglet’s Big Movie'' У 2004 годзе Студыя Дыснея выпускае «''Віня Пых: Вясновыя дзянькі з малым Ру''»/''Winnie the Pooh: Springtime with Roo'' У 2005 годзе выйшаў поўнаметражны мультфільм «''Віня і Мамантук''»/''Pooh’s Heffalump Movie'' У 2005 годзе таксама выходзіць «''Віня і Мамантук на Хэлоўін''»/''Pooh’s Heffalump Halloween Movie''. У 2011 годзе выходзіць 51-ы мультфільм карпарацыі «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Аўтарскія правы на вобраз Віня-Пыха і яго сяброў — адны з самых даходных ў свеце, ва ўсякім выпадку, што тычыцца менавіта літаратурных персанажаў. Цяпер кампанія Дыснею зарабляе на продажы відэа- і іншай прадукцыі, звязанай з Пыхам, 1 мільярд долараў у год — столькі ж, колькі на створаных уласна Дыснеем знакамітых вобразах [[Мікі Маўс]]а, {{нп3|Міні Маўс|Міні Маўс|ru|Минни Маус}}, {{нп3|Дональд Дак|Дональда Дака|ru|Дональд Дак}}, {{нп3|Гуфі|Гуфі|ru|Гуфи}} і {{нп3|Плута|Плута|ru|Плуто}}, разам узятых. Паводле вынікаў апытання насельніцтва Ганконга ў 2004 годзе Віня апынуўся ўлюбёным персанажам дыснэеўскіх мультфільмаў усіх часоў. У 2005 годзе аналагічныя сацыялагічныя вынікі былі атрыманы і на Філіпінах. 11 красавіка 2006 года на Алеі славы ў Галівудзе была адкрыта зорка Віня-Пыха<ref name="1a_hollywood">[https://web.archive.org/web/20060513092216/http://www.gazeta.ru/style/2006/04/n_585560.shtml Газета. Ру: Винни-Пух удостоен звезды на аллее славы в Голливуде]</ref>. У 2007 годзе выйшаў новы дыснэеўскі мультсерыял пра Пыха «''Мае сябры Тыгра і Пых''». У ім дададзены новы персанаж — 6-гадовая рудая дзяўчынка Дарбі, аднак, насуперак першапачатковым паведамленняя, яна не замяніла Крыстафера Робіна, які таксама фігуравала ў серыяле. Трансляцыя серыяла працягваецца па гэты дзень. У 2009 годзе паводле яго матываў выйшлі тры поўнаметражныя дыснэеўскія фільмы пра Пыха, уключаючы «''Мае сябры Тыгра і Віня: Мюзікл чароўнага лесу''» (''Tigger and Pooh and a Musical Too''). У 2011 годзе выйшаў новы поўнаметражны фільм пра Пыха і кампанію: «''Медзведзяня Віня і яго сябры''» Акрамя таго, насельнікі стаакравага лесу з’яўляюцца ў спецыяльных выпусках, якія трансляваліся толькі каналам ABC; пасля выпушчаных на DVD: # Віня-Пых і Каляды таксама! (выйшаў [[14 снежня]] [[1991]] года) # Буу! Табе таксама! Віня-Пых (выйшаў [[25 кастрычніка]] [[1996]] года; трансляваўся толькі па канале [[CBS]]) # Віня-Пых і Дзень Падзякі (выйшаў [[26 лістапада]] [[1998]] года) # Віня-Пых, табе валянцінка (выйшаў [[13 лютага]] [[1999]] года) а таксама ў мультфільмы «''Мышыны дом''» і «''Чароўныя Каляды ў Мікі. Занесеныя снягамі ў мышынай Доме''». == Барацьба за аўтарскія правы == У 1991 годзе ўдава Шлезінгера, Шырлі Ласуэл, падала пазоў супраць Дыснея, сцвярджаючы, што за трыццаць гадоў да таго пры продажы Дыснея аўтарскіх правоў яна была ашукана. Хоць сп. Слезінгер да таго часу ўжо зарабіла на Пуху 66 мільёнаў долараў, яна патрабавала звыш таго 200 мільёнаў. Справа скончылася толькі праз 13 гадоў, у сакавіку 2004 года, перамогай Дыснея. У ходзе гэтай барацьбы Дысней распачаў зваротны крок, аб’яднаўшыся (на фінансавай глебе) з нашчадкамі Мілна, нягледзячы на ​​іх непрыманне дыснэеўскіх мультфільмаў. У 1998 годзе, пасля прыняцця амерыканскага закона аб заканчэнні аўтарскіх правоў, Клара Мілн, дачка Крыстафера Робіна, зрабіла спробу наогул спыніць аўтарскія правы кампаніі Шлезінгера на стварэнні свайго дзеда, падаўшы аб гэтым сумесны пазоў з кампаніяй Дыснея. Але на гэты раз суд падтрымаў Шлезінгера, гэта рашэнне пацвердзіў Апеляцыйны суд ЗША дзявятай акругі<ref>http://www.seattlepi.com/national/1154AP_Scotus_Pooh.html{{Недаступная спасылка}}</ref>. У панядзелак 26 чэрвеня 2006 года [[Вярхоўны суд ЗША]] адмовіўся разглядаць гэтую справу, тым самым падтрымаўшы рашэнне Апеляцыйнага суду<ref>[http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060629012931/http://edition.cnn.com/2006/LAW/06/26/scotus.pooh.ap/index.html|date=29 чэрвеня 2006}}</ref>. У краінах, дзе тэрмін аўтарскага права не пераўзыходзяць патрабаваныя {{нп3|Бернская канвенцыя аб ахове літаратурных і мастацкіх твораў|Бернскай канвенцыяй|ru|Бернская конвенция об охране литературных и художественных произведений}}, усякае аўтарскае права на тэксты Мілна спынілася ў канцы 2006 года, гэта значыць па сканчэнні паўвекавога тэрміну (50-годдзе смерці Мілна — 31 студзеня 2006 года) плюс час да заканчэння каляндарнага года. (Аўтарскія правы на ілюстрацыі Шэпарда захаваюцца даўжэй на дваццаць гадоў, так як ён памёр у 1976 годзе). == У СССР == У часопісе {{нп3|Мурзілка|«Мурзілка»|ru|Мурзилка}} за 1939 год былі апублікаваныя два першыя раздзелы казкі Мілна — «Аб мядзведзі Віні-Пу і пчолах» (№ 1) і «Пра тое, як Віні-Пу пайшоў у госці і трапіў у бяду» (№ 9) у перакладзе А. Калтынінай і О. Галанінай. Імя аўтара паказана не было, стаяў падзагаловак «Англійская казка». У гэтым перакладзе выкарыстоўваюцца імёны Віні-Пу, Піглет і Хрыстафор Робін<ref>[https://shkolazhizni.ru/archive/0/n-62913/ Сергей Курий. Как Уинни-Фу превратился в Винни-Пуха]</ref>. Першы поўны пераклад «Віні-Пуха» ў СССР выйшаў ў 1958 годзе ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літве]] ({{lang-lt|Mikė Pūkuotukas}}), яго выканаў 20-гадовы літоўскі пісьменнік Віргіліюс Чэпайтыс, які карыстаўся польскім перакладам Ірэны Тувім<ref>[http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html Lietuviškajam «Mikei Pūkuotukui» — 40 metų! «Lietuvos žinios» 1998 gruodžio 31 d.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090208135946/http://pval.delfi.lt/pooh/cepaitis2.html |date=8 лютага 2009 }}{{ref-lt}}</ref>. Пазней Чэпайтыс, пазнаёміўшыся з англійскім арыгіналам, істотна перапрацаваў свой пераклад, які перавыдаваўся ў Літве неаднаразова. У 1960—1970-я гады, дзякуючы пераводу {{нп3|Барыс Уладзіміравіч Захадэр|Барыса Захадэра|ru|Заходер, Борис Владимирович}} «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе», а затым і фільмам студыі «{{нп3|Саюзмультфільм|Саюзмультфільм|ru|Союзмультфильм}}», дзе мішку агучваў [[Яўген Паўлавіч Лявонаў|Яўген Лявонаў]], Віня-Пых стаў вельмі папулярны і ў Савецкім Саюзе. === Пераклад (пераказ) Барыса Захадэра === У тым жа 1958 годзе з кнігай пазнаёміўся [[Барыс Уладзіміравіч Захадэр]]. Знаёмства пачалося з энцыклапедычнага артыкула. Вось як распавядаў ён сам пра гэта<ref name="2_Zahoder">[http://magazines.russ.ru/voplit/2002/5/zah-pr.html ''Заходер Б.'' Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225]</ref>: {{пачатак цытаты}} Наша сустрэча адбылася ў бібліятэцы, дзе я перачытваў англійскую дзіцячую энцыклапедыю. Гэта было каханне з першага погляду: я ўбачыў малюнак сімпатычнага медзведзяня, прачытаў некалькі вершаваных цытат — і кінуўся шукаць кніжку. Так наступіў адзін з найшчасных момантаў майго жыцця: дні працы над «Пухам». {{канец цытаты}} У № 8 часопіса «Мурзілкі» за 1958 года з’явілася публікацыя аднаго з раздзелаў у пераказванні Захадэра: «Як Мішка-Плюх пайшоў у госці і трапіў у бязвыхаднае становішча». У гэтым тэксце галоўнага героя яшчэ клікалі Мішка-Плюх (у загалоўку з злучком, у тэксце без злучка). «Дзятгвыд» адхіліў рукапіс кнігі (кур’ёзныя чынам яе палічылі «амерыканскай»). У 1960 годзе (падпісана да друку 13 ліпеня) яе атрымалася выдаць у толькі што заснаваным выдавецтве Мінкультуры РСФСР «Дзіцячы свет» тыражом у 215 тысяч асобнікаў з ілюстрацыямі Алісы Іванаўны Парэт. Першае выданне выйшла пад назвай «Віні-Пух і ўсе астатнія», пазней зацвердзілася назва «Віні-Пух і ўсе-ўсе-ўсе». У 1965 годзе кніга, якая ўжо стала вельмі папулярнай, выйшла і ў Дзятгвыдзе. У выходных дадзеных першых некалькіх выданняў аўтарам кнігі быў памылкова паказаны «Артур Мілн» (хоць адна кніга Алана Аляксандра Мілна да «Віні-Пуха» па-руску ўжо выходзіла — гэта п’еса «Містэр Пім праходзіць міма», якая выйшла ў выдавецтве «Мастацтва» праз усяго год пасля смерці аўтара, у 1957 годзе, — а акрамя таго, пры жыцці аўтара друкаваліся яго дзіцячыя вершы ў перакладзе С. Я. Маршака). Ужо ў 1967 годзе рускі Віні-Пух быў выдадзены ў амерыканскім выдавецтве «Датан», дзе выпускалася большасць кніг пра Пуха і ў будынку якога ў той час захоўваліся цацкі Крыстафера Робіна<ref name="2_Zahoder"/>. Кампазіцыя і склад арыгінала ў тэксце Захадэра выкананы не цалкам. У рэдакцыі, якая з’явілася ў 1960 годзе, маецца толькі 18 раздзелаў; два з арыгінальных раздзелаў Мілна — дзясятая з першай кнігі і трэцяя з другой — прапушчаны (дакладней, дзясяты раздздел скарочаны да некалькіх абзацаў і «прышпілены» у канцы дзявятага). Адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні да абедзвюх кніг, як і само аўтарскі падзел на дзве кнігі; фрагменты прадмовы да першай часткі выкарыстаны ў тэксце першага раздзела. У 1990 годзе, да 30-годдзя рускага Віні-Пуха, Захадэр перавёў абодва прапушчаныя раздзелы. Трэці раздзел другой кнігі друкавалася асобна ў часопісе «Трамвай», у лютаўскім выпуску 1990 года<ref>[http://kvaclub.ru/tram02.html Борис Заходер. Новая история, в которой огрызуются поиски, а Пяточок (sic) опять чуть-чуть не встретил Слонопотама // Трамвай, 1990, № 2]</ref>. Абодва раздзелы ўвайшлі ў канчатковую рэдакцыю захадэраўскага перакладу ў складзе зборніка «Віні-Пух і многае іншае», які выйшаў у тым жа 1990 годзе і ў далейшым перавыдавалася неаднаразова. У гэтай рэдакцыі, як і ў першай, адсутнічаюць прадмовы і прысвячэнні, хоць дзяленне на дзве кнігі («Віні-Пух» і «Дом на Пухавым узлеску») адноўлена, а скразная нумарацыя раздзелаў замененая на асобную для кожнай кнігі. Фрагмент у канцы дзявятага раздзела пра свята ў гонар Віні-Пуха, цяпер фактычна дублюючы тэкст дзясятага раздзела, у поўным тэксце захаваны. Захадэр заўсёды (пачынаючы з першай часопіснай публікацыі 1958 года) падкрэсліваў, што яго кніга — не пераклад, а пераказ, плод сатворчасці і «перастварэння» Мілна па-руску, і настойваў на сваіх (са)аўтарскіх правах на яе. Сапраўды, яго тэкст не заўсёды літаральна ідзе за арыгіналам. Шэраг знаходак, якія адсутнічаюць у Мілна (напрыклад, разнастайныя назвы песень Пуха — Шумелкі, Крычалкі, Лямантоўкі, Сапелкі, Пыхцелкі, — ці знакамітае пытанне Пятачка: «Ці любіць Сланапатам парасят? І як ён іх любіць?»), удала ўпісваецца ў кантэкст твору<ref name="Smolarova"/><ref name=Boris>Александра Борисенко. [http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»] // «Иностранная литература», 2002, № 4</ref>. Не мае поўнай паралелі ў Мілна і шырокае ўжыванне вялікіх літар (Невядома Хто, Родныя і Знаёмыя Труса), частае увасабленне неадушаўлёных прадметаў (Пух падыходзіць да «знаёмай лужыны»), большая колькасць «казачнай» лексікі, не кажучы ўжо пра нешматлікія схаваныя спасылкі да савецкай рэчаіснасці<ref name="Smolarova"/>. Неадназначна ўспрыняў стыль захадэраўскага «Пуха» [[Карней Чукоўскі]]: «Яго пераклад Віні Пуха будзе мець поспех, хоць стыль перакладу расхістаны (у англійскай казцы бацюшкі, пятачок і г. д.)»<ref>К. И. Чуковский. Дневник: в 3 т. Т. 3: 1936—1969. М., ПРОЗАиК, 2011, с. 307.</ref>. (У рэдакцыі 1965 года Захадэр замяніў слова «бацюшкі» на слова «караул»). У той жа час шэраг даследнікаў, уключаючы Я. Р. Эткінда, адносяць гэты твор усё ж да перакладаў<ref name="Smolarova"/>. Тэкст Захадэра таксама захоўвае моўную гульню і гумар арыгінала, «інтанацыю і дух арыгінала»<ref name="Boris"/> і «з ювелірнай дакладнасцю» перадае шматлікія важныя дэталі<ref name="Smolarova"/>. Да вартасцей перакладу ставіцца таксама адсутнасць залішняй русіфікацыі свету казкі, захаванне парадаксальнай англійскай ментальнасці<ref name="Smolarova"/>. Кніга ў пераказванні Захадэра з 1960-1970-х гадоў была выключна папулярная не толькі як дзіцячае чытанне, але і сярод дарослых, у тым ліку навуковай інтэлігенцыі<ref name=Smolarova>Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }}</ref>. У постсавецкі перыяд працягваецца традыцыя прысутнасці захадэраўскага «Віні-Пуха» ва ўстойлівым крузе сямейнага чытання<ref name="Smolarova"/>. З першай, скарочанай рэдакцыі пераказвання Захадэра, а не з англійскага арыгіналу, выкананы некаторыя пераклады «Віні-Пуха» на мовы народаў СССР: грузінскую (1988){{efn|У грузінскім перакладзе, выкананым з першага выдання 1960 года, захаваны першапачатковая назва «Віні-Пух і ўсе астатнія» і нават памылка ў імя аўтара «Артур Мілн».}}, армянскую (1981), адна з украінскіх версій (А. Касцецкага{{efn|Першы ўкраінскі пераклад, зроблены Л. Саланьком у 1963 годзе, рабіўся з англійскай мовы і уключаў цалкам усе 20 раздзделаў, аднак у ім улічваўся і тэкст Захадэра, асабліва ў перакладзе вершаў.}}). === Ілюстрацыі === У савецкі час атрымалі вядомасць некалькі серый ілюстрацый да «Віня-Пыха». Ілюстратарам першай публікацыі ў «Мурзілкі» ў 1939 годзе (№ 1) быў вядомы графік Аляксей Лапцеў, які выступаў як ілюстратар «Нязнайкі» і іншых кніг; раздздел у № 9 за 1939 год ілюстраваў Міхаіл Храпкоўскі. [[Аліса Парэт]], ленінградская мастачка, вучаніца [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|Пятрова-Водкіна]] і [[Павел Мікалаевіч Філонаў|Філонава]], ілюстравала<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations2/ Иллюстрации Алисы Порет]</ref> самае першае асобнае выданне пераказвання Захадэра (1960) і шэраг наступных (выдавецтва «Малыш», М., 1970). Нароўні з невялікімі чорна-белымі малюнкамі Парэт стварыла і каляровыя шматфігурныя кампазіцыі («Выратаванне Малечы Ру», «Савешнік» інш.), а таксама першую карту Стаакравага лесу на рускай мове. Эдуард Назараў — адзін з мастакоў-аніматараў, якія ўдзельнічалі ў стварэнні мультфільмаў Хітрука. Яму належаць графічныя чорна-белыя ілюстрацыі<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations/ Иллюстрации Эдуарда Назарова]</ref>, якія вельмі блізкія да вобразаў мультфільма і таксама атрымалі вялікую папулярнасць (1985). На некаторых з іх фігуруюць Тыгра, Малечв Ру, сваякі і знаёмыя Труса, якіх няма ў мультфільмах. Іншае выданне кнігі пра Віня-Пыха ілюстраваў ў колеры Віктар Чыжыкаў. Больш за 200 каляровых ілюстрацый, заставак і маляваных загалоўкаў да «Віня-Пыха» належыць Барысу Дыядораву<ref>[http://goofy.narod.ru/pooh/online/pictures/illustrations4/ Иллюстации Бориса Диодорова]</ref>. Б. Дыядораў і Г. Каліноўскі з’яўляюцца аўтарамі чорна-белых ілюстрацый і каляровых ўкладак у выданні «Дзіцячай літаратуры» 1969 г.; цыкл каляровых дыядораўскіх ілюстрацый створаны ў 1986—1989 г. і з’яўляўся ў некалькіх выданнях. Украінскі пераклад Леаніда Саланько (першае выданне — Вінні-Пух та його друзі, К.: Дитвидав УРСР, 1963) ілюстраваў Валянцін Чарнуха. === Мультфільмы Фёдара Хітрука === {{main|Віні-Пух (мультфільм)}} У студыі «[[Саюзмультфільм]]» пад кіраўніцтвам Фёдара Хітрука былі створаны тры мультфільмы: * [[Віні-Пух (мультфільм)|Віні-Пух]] ([[1969]]) — заснаваны на першым раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух ідзе ў госці]] ([[1971]]) — заснаваны на другім раздзеле кнігі. * [[Віні-Пух і дзень клопатаў]] ([[1972]]) — заснаваны на чацвёртым (аб страчаным хвасце) і шостым (пра дзень нараджэння) раздзелах кнігі. Сцэнарый напісаў Хітрук у суаўтарстве з Захадэрам; праца суаўтараў не заўсёды ішла гладка, што стала ў канчатковым рахунку прычынай спынення выпуску мультфільмаў (першапачаткова планавалася выпусціць серыял па ўсёй кнізе<ref name="2_Zahoder"/>). Некаторыя эпізоды, фразы і песні (перш за ўсё знакамітая «Куды ідзём мы з Пятачком…») адсутнічаюць у кнізе і складзеныя спецыяльна для мультфільмаў; пазней гэтыя песні Захадэр у некалькі іншай рэдакцыі публікаваў асобным выданнем (кніжка-кардонка для малых «Песенькі Віня-Пыха», К., «Веселка», 1987) і уключаў як прыкладанне ў зборнік «Віня-Пых і многае іншае». З іншага боку, з сюжэту мультфільма выключаны (насуперак волі Захадэра) Крыстафер Робін; у першым мультфільме яго сюжэтная ролю перададзена Пятачку, у другім — Трусу. Для агучвання серыяла былі прыцягнутыя акцёры першай велічыні. Віня-Пыха агучваў [[Яўген Лявонаў]], Парсючка — [[Ія Савіна]], Іа — [[Эраст Паўлавіч Гарын|Эраст Гарын]]. Цыкл мультфільмаў атрымаў велізарную папулярнасць. Цытаты з яго сталі агульным здабыткам савецкіх дзяцей і дарослых і паслужылі асновай для стварэння ладу Віня-Пыха ў савецкім гумарыстычным фальклоры. Усяго ў гутарковую гаворку гараджан ўвайшла 21 цытата з фільма, палова якіх прыпадае на фільм «Віня-Пых і дзень клопатаў»<ref name="Arkhipova"/>. За гэты цыкл у ліку іншых работ Хітрук атрымаў у [[1976]] годзе [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўную прэмію СССР]]. Падчас працы над фільмам рэжысёр не ведаў пра існаванне мультфільмаў студыі Дыснея пра Віня-Пыха. Пазней, паводле слоў Фёдара Хітрука, яго версія спадабалася дыснэеўскаму рэжысёру Вольфгангу Райтэрману<ref name="Faber">{{кніга |аўтар = Liz Faber, Helen Walters |частка = Fedor Khitruk |загаловак = Animation unlimited: innovative short films since 1940 |спасылка = http://books.google.com/books?id=p6zs-4Db-WUC&pg=RA3-PA1964 |месца = London |выдавецтва = Laurence King Publishing |год = 2004 |pages = 154 |allpages = 192 |isbn = 1856693465 |мова = en }} </ref><ref name="Михайлин">{{артыкул | аўтар = Юрий Михайлин, Фёдор Хитрук | загаловак = О зарождении идеи фильма. Интервью | спасылка = http://www.kinozapiski.ru/article/422/ | выданне = Киноведческие записки | тып = журнал | месца = М. | год = 21.04.2006 | нумар = 73 }} </ref>. У той жа час тое, што савецкія мультфільмы былі створаны без уліку выключных правоў на экранізацыю, якія належаць студыі Дыснея, зрабіла немагчымым іх паказ за мяжой і ўдзел у міжнародных кінафестывалях<ref name="Капков">{{cite web |url = http://www.animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |author = Сергей Капков |title = Фёдор Хитрук и Фильмы, фильмы, фильмы... |publisher = Аниматор.ру |access-date = 2009-07-18 |description = авторская версия статьи в журнал «Time out Москва» |archive-url = https://web.archive.org/web/20111101045725/http://animator.ru/articles/article.phtml?id=243 |archive-date = 1 лістапада 2011 |url-status = dead }}</ref>. === Анекдоты === Віня-Пых і Парсючок сталі персанажамі цыклу савецкіх і постсавецкіх анекдотаў, якія звычайна адносяць да «дзіцячых анекдотаў»<ref name="Arkhipova">[http://www.ruthenia.ru/folklore/arhipova5.htm А. С. Архипова. Ролевые структуры детских анекдотов]</ref>. Гэты цыкл з’яўляецца таксама і сведчаннем папулярнасці мультфільмаў сярод дарослых, бо анекдоты выходзяць далёка за межы «дзіцячага гумару», а шматлікія і падкрэслена «недзіцячыя». «Папулярнасць Віня-Пыха і кампаніі падтрымлівалася яшчэ й іх функцыянаваннем ў кніжным асяроддзі, хоць, вядома, асноўную ролю ва ўтварэнні анекдотаў згулялі ўсё-такі мультфільмы: па-першае, у анекдотах парадыруюцца фразы і сюжэты з мультфільмаў, а па-другое, многія дзеці, якія распавядаюць анекдоты, дадзеных кніг яшчэ не чыталі (або ім не чыталі), затое глядзелі мультфільмы»<ref name="Arkhipova"/>. У іх на першы план выходзіць відавочная ўжо ў фільме Хітрука некаторая брутальнасць і просталінейнасць вобразу Пыха. Як адзначае даследчык, «Ф. Хітруку прыйшлося зрабіць самога Віня-Пыха больш дарослым і агрэсіўным, пераадолеўшы цяжар інфантылізму цалкам на Пятачка»<ref name=Eliferova/>. У анекдотах мядзведзю таксама прыпісваюцца «дарослыя» рысы — у дадатак да «аматара пажраць», Пых становіцца аматарам выпіць і адпусціць вастрыню з сексуальным падтэкстам. Аб’ектам пародыі паўстае сяброўства Пыха і Парсючка, якое ператвараецца ў саперніцтва: «вялікі і моцны» Пых праяўляе агрэсію да безабароннага і несамастойнага Парсючка<ref name="Arkhipova"/>. Нярэдка ў анекдотах ў духу «дзіцячай жорсткасці»<ref name="Arkhipova"/> і {{нп3|чорны гумар|чорнага гумару|ru|Чёрный юмор}} абгульваюцца «гастранамічныя» якасці Парсючка. Камічны эфект часта ўзнікае з-за неадпаведнасці камунікатыўнай сітуацыі Пыха («дарослай» і цынічнай) і Парсючка (інфантыльнай і наіўнай)<ref name="Arkhipova"/>. Нарэшце, анекдоты пра Пыха і Парсючка, як і цыкл аб {{нп3|Штырліц|Штырліцы|ru|Штирлиц}}, утрымліваюць элементы моўнай гульні (у прыватнасці, [[каламбур]]). === Сеткавы гумар === Віня-Пых выклікаў да жыцця вялікі пласт сеткавага гумару. Гэта не толькі анекдоты, але і аповесці розных аўтараў. Найбольш папулярная тэма — Віня-Пых як [[хакер]] і [[сісоп]]<ref>[http://disktrouble.narod.ru/vinny.html Сетевые пародии о Винни-Пухе]</ref>. === Публікацыя арыгінала === У [[1983]] годзе пад рэдакцыяй і з нататкамі філолага-англиста А. І. Паўтарацкага ў Маскве ў выдавецтве «Вясёлка» былі выдадзены ў адным томе ўсе чатыры празаічныя і вершаваныя кнігі пра Пыха (Milne A. ''Winnie-the-Pooh; The House at Pooh Corner; When we were very young; Now we are six''. M., [[1983]]) і, у дадатку да іх, шэсць эсэ Мілна; так савецкі чытач, які валодаў англійскай мовай, змог пазнаёміцца ​​і з арыгінальным тэкстам. Прадмову да кнігі напісаў савецкі літаратуразнаўца Д. М. Урноў: гэтая праца ўтрымоўвала адзін з першых «дарослых» разбораў тэксту мілнаўскага цыклу ў СССР. Цікавасць Паўтарацкага (ініцыятара выдання) да Віня-Пыха абудзілі студэнты Аддзялення структурнай і прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], якія прапанавалі разбіраць англійскі тэкст «Віня-Пыха» падчас заняткаў на спецкурсе<ref>[http://ormer-fidler.livejournal.com/17329.html Винни-Пух и я]</ref>. == У літаратуры і філасофіі == «Віня-Пых» на працягу XX стагоддзя стаў прадметам для розных філасофскіх, псіхааналітычных і сатырычных варыяцый. Бенджамін Хофэ ў сваіх кнігах ''The Tao of Pooh'' («''[[Даа]] Пыха''») і ''The Te of Piglet'' («''{{нп3|Дэ||ru|Дэ}} Парсючка''») пры дапамозе герояў Мілна папулярна тлумачыць філасофію [[даасізм]]у. Тэкст Мілна пры гэтым перайначаны<ref>Руднев, с. 7</ref>. Дж. Т. Уільямс выкарыстаў вобраз мядзведзя для [[Сатыра|сатыры]] на філасофію (''Pooh and the Philosophers'', «''Пых і філосафы''»), а Фрэдэрык Крус — на [[літаратуразнаўства]] (''The Pooh Perplex'', «''Пыхава блытаніна''» і ''Postmodern Pooh'', «''Постмадэрнісцкі Пых''»). У «''Пыхавай блытаніне''» зроблены жартоўны аналіз «Віня-Пыха» з пункту гледжання фрэйдызму, фармалізму і т. п. Усе гэтыя англамоўныя працы паўплывалі на кнігу семіётыка і філосафа В. П. Руднева «Віня Пых і філасофія штодзённай мовы» (імя героя — без злучка, 1996). Тэкст Мілна прэпаруецца ў гэтай кнізе пры дапамозе {{нп3|Структуралізм|структуралізму|be-x-old|Структуралізм}}, ідэй [[Міхаіл Міхайлавіч Бахцін|Бахціна]], філасофіі [[Людвіг Вітгенштэйн|Людвіга Вітгенштэйна]] і шэрагу іншых ідэй 1920-х, у тым ліку псіхааналізу. Паводле думкі Руднева, «эстэтычныя і філасофскія ідэі заўсёды носяцца ў паветры… ВП з’явіўся ў перыяд самага магутнага росквіту прозы XX стагоддзя, што не магло не паўплываць на структуру гэтага твора, не магло, так бы мовіць, не адкінуць на яго сваіх прамянёў»<ref>Руднев, с. 9</ref>. Гэтая кніга змяшчае таксама поўны пераклад абедзвюх кніг Мілна пра Пыха. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == {{Commonscat|Winnie The Pooh}} * [http://winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html Заходер Б. Приключения Винни-Пуха (Из истории моих публикаций) // Вопросы литературы. 2002, № 5. С. 197—225] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060109162331/http://www.winnie-the-pooh.ru/online/lib/voplit.html |date=9 студзеня 2006 }} * ''Руднев В. П. '' Винни Пух и философия обыденного языка. — М., 1994, 1996, 2000, 2002. * Наталия Смолярова. Детский «недетский» Винни-Пух // {{кніга |аўтар = Кукулин И., Липовецкий М., Майофис М. |загаловак = Веселые человечки: Культурные герои советского детства. Сборник статей |выдавецтва = Новое литературное обозрение |год = 2008 |старонак = 544 |isbn = 978-5-86793-649-5 }} * {{кніга|аўтар=Matthew O Grenby, Kimberley Reynolds|частка=5 Research and Theory → Case Study: The International Reception of Winnie-the-Pooh|загаловак=Children's Literature Studies: A Research Handbook|спасылка=https://books.google.ru/books?id=bKEcBQAAQBAJ|выдавецтва=Palgrave Macmillan|год=2011|старонкі=248|старонак=248|isbn=9780230343801|ref=Grenby and Reynolds}} * {{кніга|аўтар=Shirley Harrison|загаловак=Life and Times of the Real Winnie-the-Pooh, The: The Teddy Bear Who Inspired A. A. Milne|выдавецтва=Pelican Publishing|год=September 27, 2011|allpages=192 |isbn=978-1455614820}} * Christopher Robin Milne. The Enchanted Places, L., Penguin Books, 1976 * {{артыкул|аўтар=Сергей Курий|загаловак=Как попасть в Зачарованное Место (Винни-Пух и всё-всё-всё)|спасылка=http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|выданне=Твоё время|месца=Киев|год=2003|нумар=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archive-date=2 кастрычніка 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002224530/http://www.ytime.com.ua/ru/26/78/1|archivedate=2 кастрычніка 2015}} * {{артыкул|аўтар=Александра Борисенко|загаловак=Песни невинности и песни опыта. О новых переводах «Винни-Пуха»|спасылка=http://magazines.russ.ru/inostran/2002/4/boris.html|выданне=«Иностранная литература»|год=2002|нумар=4}} == Спасылкі == * [http://ru.winniepooh.wikia.com/ Винни Пух Вики] — Вики на Викии, полностью посвященная миру Винни Пуха * [http://disney.go.com/pooh/index.html Официальный сайт Винни Пуха] * [http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 Медведица Винни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928022825/http://www.fortgarryhorse.ca/phpweb/index.php?module=photoalbum&PHPWS_Album_op=view&PHPWS_Album_id=5 |date=28 верасня 2007 }}: фотоальбом из канадских архивов. * [https://web.archive.org/web/20041211182139/http://www.cbc.ca/winnie/ Медведь по имени Винни] — игровой фильм о судьбе медведицы Виннипег. * [http://goofy.narod.ru/pooh/ Русский сайт о Винни-Пухе: оригинальный текст, перевод Заходера, собрание иллюстраций, библиотека литературы о Винни-Пухе, фрагменты фильмов и аудиозаписей] * [http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 О судебном деле относительно авторских прав на Пуха] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20041012191206/http://www.disneycorner.com/modules.php?name=News&file=article&sid=82 |date=12 кастрычніка 2004 }} * [http://www.lavasurfer.com/100akerpathology.pdf «Патология в Стоакровом лесу»: медицинское исследование «Винни-Пуха»](pdf) * [http://disney.go.com/disneyvideos/animatedfilms/pooh/ Официальный сайт последнего диснеевского фильма о Пухе «Пухов Слонопотам»] * [http://animator.ru/db/?p=show_film&fid=6758 Винни-Пух и все-все-все] на сайте «Аниматор.ру» * [http://animator.ru/index.phtml?p=photo_gallery&gid=11 Фоторепортаж с открытия выставки «Винни-Пух и всё-всё-всё», Москва,19 октября 2005 г.] * [http://bibliogid.ru/muzej-knigi/lyubimye-geroi/367-vinni-pukh Ирина Линкова. «Герой нашего времени»] * [http://inosmi.ru/social/20120520/191954522.html Пух Райтермана и Пух Хитрука: сравнительная характеристика персонажей] [http://colorfulanimationexpressions.blogspot.com/2011/08/pooh-vs-pukh-character-analysis.html оригинал] * [http://www.unmonument.ru/mon151.html Памятник Винни-Пуху в Москве] * [http://munin.uit.no/bitstream/handle/10037/4401/thesis.pdf?sequence=2 Winnie the Pooh In the Classroom], Elisabeth M. Knudsen, Master’s Thesis in English and Education Faculty of Humanities, Social Sciences and Education University of Tromsø. Spring 2012 {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Выдуманыя мядзведзі]] beg20q09bcoucdn6sv5gu72mu9ssnsl Вішавічы 0 295001 5149392 5112566 2026-05-31T21:10:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149392 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вішавічы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Višavičy_(5).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 07|lat_sec = 54 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 08|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Пінскі |сельсавет = Пінкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242995830 }} '''Вішаві́чы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Вышаві́чы'''</ref> ({{lang-be-trans|Višavičy}}, {{lang-ru|Вишевичи}}) — [[вёска]] ў [[Пінскі раён|Пінскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пінкавіцкі сельсавет|Пінкавіцкага сельсавета]]. [[Файл:Višavičy, Kaplica. Вішавічы, Капліца (1915-18).jpg|міні|злева|Капліца ў пачатку XX ст.|189x189пкс]] Да [[1998]] года вёска знаходзілася ў складзе [[Аснежыцкі сельсавет|Аснежыцкага сельсавета]]<ref>[https://etalonline.by/document/?regnum=d998b0088&q_id=5388518 Решение Брестского областного Совета депутатов от 24 сентября 1998 г. №88 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пинского района]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Вядомыя асобы == * [[Таіса Васільеўна Шпакоўская]] (1936—2005) — беларускі жывёлавод, [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|https://globustut.by/vishevichi/index.htm}} {{Пінкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Пінкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пінскага раёна]] hkg5c8pb8f30z22zc7vz3t86j98e5ey Гадуцінская Дача 0 303306 5149413 4419540 2026-05-31T22:49:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149413 wikitext text/x-wiki {{coord|55.232842|N|26.735425|E|display=title}} [[Файл:Adutiškio miškai nuo Kuksų.JPG|thumb|250px|Гадуцінская Дача (Куксы, Литва)]] '''Гадуцінская Дача''' ({{lang-lt|Adutiškio miškai}}) — вялікі [[лес|лясны масіў]], знаходзіцца на мяжы [[Беларусь|Беларусі]] ([[Пастаўскі раён]]) і [[Літва|Літвы]] ([[Швянчонскі раён]]), за 10 кіламетраў на паўночны захад ад горада [[Паставы]]. Займае плошчу каля 3,5 тыс. [[га]], прычым больш за палову прыпадае на тэрыторыю Літвы. Трэцяя частка масіву [[балота|забалочана]]. У складзе лясоў [[Бярэзнікі|беразнякі]] (39 %), [[Асінавыя лясы|асіннікі]] (24 %), саснякі (16 %), [[ельнікі]] (12 %), [[чорнаалешнік]]і (9 %). Найбольш распаўсюджаны [[кісліца|кіслічныя]], [[Чарніцы|чарнічныя]] і [[папараці|папарацевыя]] лясы. Саснякі пераважна [[Сфагнавыя імхі|сфагнавыя]], асакова-сфагнавыя і багульнікавыя. Каля 1/3 беразнякоў прадстаўлены [[Бяроза пушыстая|бярозай пушыстай]]. На частцы тэрыторыі Гадуцінскай Дачы плануецца стварэнне [[Вілейты, батанічны заказнік|батанічнага заказніка «Вілейты»]]. == Спасылкі == * [http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf ''Ігар Пракаповіч'' Фізічная геаграфія Пастаўскага раёна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022623/http://pdf.kamunikat.org/download.php?item=18461-1.pdf |date=5 сакавіка 2016 }} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Лясныя масівы Беларусі]] [[Катэгорыя:Лясныя масівы Літвы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Пастаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Швянчоніскі раён]] o4c8cduab4grk3qzbr886njhcct46qi ГК Мяшкоў Брэст 0 305018 5149453 5143872 2026-06-01T06:53:04Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5149453 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = ГК Мяшкоў Брэст.png | шырыня = 180px | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = [[Павел Башкін]] | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 1 месца | сайт = https://meshkovbrest.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _whitecollar |pattern_ra1 = _whiteborder |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = _whiteborder |pattern_b2 = _whitecollar |pattern_ra2 = _whiteborder |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''БГК імя́ Мяшко́ва''' — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбольны клуб]] з [[Брэст]]а, шматразовы чэмпіён і ўладальнік [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубка Беларусі]]. Удзельнік міжнародных [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] і [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]]. Гульні праводзіць у залы ўніверсальнага спартыўнага комплексу «Вікторыя» ўмяшчальнасцю 3740 пасадачных месцаў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|title = Арена|work = Клуб|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065201/http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. == Гісторыя == Клуб створаны з ініцыятывы сыноў [[Анатоль Пятровіч Мяшкоў|Анатоля Пятровіча Мяшкова]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/komanda/bgk/|title = БГК им. А.П. Мешкова|work = Команда|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305131214/http://bgk-meshkova.com/komanda/bgk|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, брэсцкага гандбольнага трэнера і энтузіяста, і атрымаў яго імя<ref>{{cite web|date = 6 верасня 2013|url = http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|title = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303215957/http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|archivedate = 3 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|дэбютным для сябе сезоне]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|беларускага чэмпіянату]] брэсцкі клуб адразу склаў канкурэнцыю сталічным фаварытам [[ГК СКА Мінск|СКА]] і [[ГК Аркатрон Мінск|«РЦАП-Аркатрон»]], фінішаваўшы на першым этапе на другім месцы з адставаннем 1 ачко ад «Аркатрона» і стаўшы лідарам у пяцёрцы наймацнейшых на другім этапе. У фінале плэй-оф БГК саступіў «Аркатрону» толькі ў трэцім, дадатковым матчы<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|title = 2002—2003|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065246/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У фінале Кубка Беларусі мацнейшым таксама апынуўся «Аркатрон». Капітан брэсцкай каманды [[Уладзімір Галушка]] быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату. Па выніках сезону клуб змяніў трэнера і значна ўзмацніў склад украінскімі легіянерамі і беларускімі ігракамі, якія вярнуліся з замежжа. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|сезоне 2003/04]] БГК перамог ва ўсіх гульнях, акрамя адной, і стаў чэмпіёнам з 20-ачковым адрывам ад другога месца, а таксама заваяваў Кубак Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|title = 2003—2004|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020431/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Найлепшым брамнікам чэмпіянату стаў [[Мікалай Зянько, гандбаліст|Мікалай Гальмак]], найлепшым абаронцам — [[Максім Няхайчык]], найлепшым іграком задняй лініі — Уладзімір Галушка. Як віцэ-чэмпіён клуб таксама выступаў у [[Кубак ЕГФ|Кубку ЕГФ]], дзе дайшоў да 1/8 фіналу. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|наступным сезоне чэмпіянату]] БГК імя Мяшкова перамог ва ўсіх без выключэння гульнях; як і ў папярэднім сезоне, трэці этап не спатрэбіўся, паколькі адрыў ад другога месца склаў 14 ачкоў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|title = 2004—2005|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065211/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку Беларусі клуб таксама не меў канкурэнтаў, перамогшы ва ўсіх трох гульнях. [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]]{{efn|ранейшае прозвішча — Гальмак}} стаў найлепшым брамнікам чэмпіянату, Максім Няхайчык — абаронцам, [[Міхаіл Усачоў]] — іграком задняй лініі. У гэтым сезоне брэсцкі клуб дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лізе чэмпіёнаў]], дзе ў групавым этапе з адной перамогай фінішаваў на апошнім месцы пасля расійскага клуба [[ГК Чэхаўскія Мядзведзі|«Чэхаўскія Мядзведзі»]], дацкага [[ГК Свендборг|«Гудмэ»]] і славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2004-05/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2004/05. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|чэмпіянаце Беларусі 2005/06]] БГК ізноў стаў найлепшым, саступіўшы толькі ў адной гульні з 23, а ў Кубку Беларусі саступіў мінскаму СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|title = 2005—2006|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305040347/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Упершыню ў беларускім чэмпіянаце ўзяў удзел і фарм-клуб БГК, складзены пераважна з брэсцкіх выхаванцаў. У Лізе чэмпіёнаў БГК зноў перамог аднойчы і скончыў групавы раўнд на апошнім месцы пасля нямецкага клуба [[ГК Кіль|«Кіль»]], дацкага [[ГК Кольдынг|«Кольдынга»]] і польскай [[ГК Вісла Плоцк|«Віслы»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2005-06/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2005/06. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|XV чэмпіянат Беларусі]] прайшоў без інтрыгі: брастчане перамаглі ва ўсіх 28 матчах. Да таго ж фарм-клуб «ЦАР-БГК» заваяваў бронзавыя медалі. Абодва клубы ўзялі ўдзел і ў фінальнай частцы розыгрышу Кубку Беларусі, дзе занялі адпаведна 1-е і 3-е месцы<ref name="bhk2007">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|title = 2006—2007|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020439/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Ігракі фарм-клуба [[Алег Рагозін]] і [[Канстанцін Курыленка]] сталі найлепшымі бамбардзірамі чэмпіянату (233 і 181 мяч адпаведна). У групавым этапе Лігі чэмпіёнаў гэтым разам БГК саступіў ва ўсіх матчах іспанскаму [[ГК Сьюдад Рэал|«Сьюдад Рэалу»]], венгерскаму [[ГК Пік Сегед|«Піку»]] і швейцарскаму [[ГК Кадэтэн Шафгаўзен|«Кадэтэну»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2006-07/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2006/07. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Дэбют у [[Балтыйская ліга, гандбол|Балтыйскай лізе]] прынёс камандзе 2-е месца пасля рыжскага {{Нп3|АСК Рыга, гандбольны клуб|АСК|sk|ASK-LU Riga}}<ref name="bhk2007" />. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Сезон 2007/08]] клуб пачаў адразу з другога этапу і з новым трэнерам, былым іграком [[Юрый Карпук|Юрыем Карпуком]]. Атрымаўшы ў 20 матчах 19 перамог, БГК стаў чэмпіёнам Беларусі пяты раз запар, а таксама чацверты раз заваяваў Кубак<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|title = 2007—2008|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065251/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У групе H Лігі чэмпіёнаў брастчане з адной перамогай фінішавалі на апошнім месцы пасля венгерскага клуба [[ГК Пік Сегед|«Пік»]], славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]] і баснійскай [[ГК Босна Сараева|«Босны»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2007-08/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2007/08. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Файл:Матч ЛЧ ЭГФ. БГК (Берасьце) — Мэталюрг (Скоп’е) 004.jpg|thumb|БГК у матчы [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]] (2014)]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|З наступнага года]] чэмпіянат Беларусі папоўніўся наваком — мінскім [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які адразу ж стаў чэмпіёнам. БГК фінішаваў на другім месцы. А вось у фінале Кубка брэсцкі клуб узяў рэванш над маладым супернікам, які ў наступных гадах стане яго асноўным канкурэнтам на ўнутранай арэне<ref name="bhk2009">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|title = 2008—2009|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065226/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Адным з найлепшых ігракоў чэмпіянату стаў левы паўсярэдні Канстанцін Курыленка. У гэтым сезоне БГК не здолеў прабіцца ў групавы этап ЛЧ, двойчы згуляўшы ўнічыю з літоўскім [[ГК Гранітас Каўнас|«Гранітасам»]] і саступіўшы па колькасці закінутых мячоў у гасцях<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2008-09/rounds/1/Qualification+Round+1|title = EHF Champions League 2007/08. Qualification round 1|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Пасля гэтага брастчане трапілі ў Кубак ЕГФ, дзе ў 1/16 фіналу саступілі па суме двух матчаў астраханскай [[ГК Зара Каспія Астрахань|«Зары Каспія»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|title = 2008/09 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141027174924/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|archivedate = 27 кастрычніка 2014|url-status = dead}}</ref>. У Балтыйскай лізе групавы этап брастчане скончылі на другім месцы, але ў паўфінале саступілі эстонскім {{Не перакладзена 5|«Чокеліт Бойз»||et|Chocolate Boys}} і ў выніку занялі 3-е месца<ref name="bhk2009" />. Першы этап [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|чэмпіянату 2009/10]] БГК скончыў на першым месцы з адным паражэннем у 16 гульнях, але на другім двойчы саступіў «дынамаўцам» і заваяваў срэбныя медалі. У фінале Кубка Беларусі па суме двух матчаў БГК таксама саступіў мінскаму клубу<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|title = 2009—2010|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814015143/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У гэтым сезоне клуб дэбютаваў у еўрапейскім [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубку кубкаў]], дзе ў першым раўндзе прайграў дацкаму {{Не перакладзена|ГК Хольстэбро|«Хольстэбро»|da|Team Tvis Holstebro}}<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|title = 2009/10 Men’s Cup Winners’ Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103202022/http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|archivedate = 3 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Сезон 2010/11]] брастчане пачалі з новым трэнерам літоўцам Гінтарасам Савукінасам. У групавым турніры БГК фінішаваў другім, аднак суперфінальная серыя не праводзілася, паколькі разрыў ад «Дынама» склаў 8 ачкоў пры рэгламентаваных трох. У фінальнай стадыі розыгрышу Кубка Беларусі («фінал чатырох») БГК абыграў мінскае «Дынама», а пасля без цяжкасцей разабраўся з магілёўскім [[ГК Машэка Магілёў|«Машэкам»]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|title = 2010—2011|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065239/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Найлепшымі ігракамі чэмпіянату былі прызнаны [[Віталь Чарапенька]] ([[Варатар (гандбол)|брамнік]]), [[Раман Колеснеў]] ([[крайні, гандбол|левы крайні]]), [[Юрый Грамыка]] ([[лінейны, гандбол|лінейны]]). У другім раўндзе Кубка ЕГФ мяшкоўцы саступіў македонскаму [[ГК Металург Скоп'е|«Металургу»]]»<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|title = 2010/11 Men’s EHF Cup. Round 2|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140311033201/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|archivedate = 11 сакавіка 2014|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|чэмпіянаце Беларусі 2011/12]] брастчане чацверты раз запар сталі другімі, а ў «фінале чатырох» Кубка зноў абыгралі «Дынама», і саступілі [[ГК СКА Мінск|СКА]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Еўрапейскі сезон стаў адным з самых паспяховых у гісторыі клуба: у апошнім розыгрышы Кубка ўладальнікаў кубкаў{{efn|У наступным годзе турнір быў аб'яднаны з [[Кубак ЕГФ|Кубкам ЕГФ]].}} БГК дайшоў да ¼ фіналу<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/overview|title = EHF European Cup 2011/12 — Legs Overview|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, дзе саступіў іспанскаму [[ГК Арагон|«Арагону»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/match/5/201211020205005/HC+Meshkov+Brest+-+Caja3+BM.+Aragon|title = EHF European Cup 2011/12 — HC Meshkov Brest — Caja3 BM. Aragon|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|сезоне 2012/13]] упершыню ў гісторыю клуба БГК апусціўся ў выніковай табліцы чэмпіянату ніжэй за 2-е месца, заваяваўшы бронзавыя медалі. Цягам сезону ў клубе з'явіўся новы трэнер — Міглюс Астраўскас, але ў сярэдзіне сакавіка ён быў адстаўлены<ref name="naviny415500">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 24 красавіка 2013|url = http://naviny.by/rubrics/sport/2013/04/24/ic_news_125_415500/|title = Со следующего сезона БГК возглавит хорват Желько Бабич|format = |work = Спорт|publisher = Naviny.by|accessdate = 10 кастрычніка 2014|language = ru|postscript = }}</ref>. У фінале Кубка Беларусі брастчане саступілі адзін мяч мінскаму «Дынама»<ref name="bhk2013">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб прайшоў два раўнды і на апошняй перадгрупавой стадыі саступіў нямецкаму [[ФК Фрыш Аўф Гепінген|«Фрыш Аўф Гепінгену»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|title = 2012/13 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140802044801/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|archivedate = 2 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У дэбютным сезоне [[SEHA-ліга|SEHA Лігі]] БГК стаў пераможцам рэгулярнага чэмпіянату, а ў фінале чатырох заняў чацвёртае месца<ref name="bhk2013" />. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|сезоне 2013/14 гадоў]] БГК імя Мяшкова, ачолены новым трэнерам [[Жэлька Бабіч]]ам<ref name="naviny415500" />, пасля пяцігадовага перапынку вярнуў сабе тытул чэмпіёна Беларусі. Здарылася гэта пасля расфарміравання з-за фінансавых цяжкасцей наймацнейшага беларускага клуба [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які і ў гэтым сезоне лідыраваў на першым этапе са 100%-ым вынікам<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 28 лютага 2014|url = https://www.belaruspartisan.org/bel/sport/259554/|title = Беларускі гандбол карэктуецца пасля сыходу мінскага «Дынама»|format = |work = |publisher = [[Беларускі партызан]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = |postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Узмацніўшыся яго былымі ігракамі [[Дзяніс Рутэнка|Дзянісам Рутэнкам]], [[Максім Бабічаў|Максімам Бабічавым]] і [[Дзмітрый Нікуленкаў|Дзмітрыем Нікуленкавым]], а таксама яшчэ адным лідарам [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|беларускай зборнай]] [[Сяргей Шыловіч|Сяргеем Шыловічам]], брэсцкі клуб, стаўшы базавым клубам зборнай<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|title = 17 мгновений сезона|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140903074353/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|archivedate = 3 верасня 2014|url-status = dead}}</ref>, на другім этапе саступіў толькі ў адным матчы і ў фінальнай серыі адолеў СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|title = Сезон в цифрах. Часть 3. Чемпионат Беларуси|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065207/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Брастчане перамаглі і ў Кубку Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|title = И кубок — наш!|work = Турниры — Кубок РБ|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305043413/http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб дайшоў да 3-га кваліфікацыйнага раўнда і саступіў там берлінскаму [[Фюксэ Берлін|«Фюксэ»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/ehfc/men/2013-14/rounds/3/Qualification+Round+3|title = EHF European Cup 2013/14 — Rounds — Qualification Round 3|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, будучаму бронзаваму прызёру. Клуб таксама стаў срэбраным прызёрам SEHA Лігі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|title = Сезон в цифрах. Часть 2: SEHA-лига|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042328/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|сезоне 2014/15 гадоў]] БГК імя Мяшкова ў восьмы раз здабыў Кубак Беларусі, а ў фінальнай серыі чэмпіянату да дзвюх перамог адолеў у трох матчах мінскі СКА. Трэцяя фінальная гульня стала для трэнера Жэлька Бабіча 100-й у складзе брастчан<ref name="sezon1415">{{cite web|date = 7 верасня 2015|url = http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|title = 2014—2015|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065233/http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, але пасля гэтага чэмпіянату яго на пасадзе замяніў украінец [[Сяргей Бябешка]]. Найлепшым лінейным чэмпіянату стаў Максім Бабічаў, найлепшым правым паўсярэднім — Сяргей Шыловіч. У Лізе чэмпіёнаў БГК прабіўся праз кваліфікацыю ў групавы турнір, выступ у якім стаў найбольш паспяховым у гісторыі клуба<ref name="sezon1415" />: пятае месца з шасцю пунктамі пасля «Кіля», [[ГК Пары Сен-Жэрмен|ПСЖ]], [[ГК Заграб|«Краацыі»]] і [[ГК Лагронья|«Лагронья»]]. Брастчане зноў сталі срэбранымі прызёрамі SEHA Лігі, саступіўшы дэбютанту турніру — венгерскаму [[ГК Веспрэм|«Веспрэму»]]. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (16)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (6): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (13)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] ** {{Ср}} Фіналіст (7): [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (3)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] === Міжнародныя === * '''[[SEHA-ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2014, 2015 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): 2017, 2019, 2020 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйская ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2007, 2008 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 2009 == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2002/03 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|Фіналіст]]|| |- | 2003/04 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Уладальнік]]|| |- | 2004/05 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|Уладальнік]]|| |- | 2005/06 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Фіналіст]]|| |- | 2006/07 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Мяшкоў Брэст|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Мяшкоў Брэст|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Мяшкоў Брэст|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Мяшкоў Брэст|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Мяшкоў Брэст|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Мяшкоў Брэст|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Мяшкоў Брэст|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|3]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|Фіналіст]]|| |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2002—2003) * Мікалай Шарко (2003) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2003—2005) * Анатоль Драчоў (2005—2007) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2007) * [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (2007—2008) * Міглюс Астраўскас * [[Гінтарас Савукінас]] (2010—2013) * Жэлька Бабіч (2013-?) * [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (2015—2018) * [[Рауль Алонса]] (2019—2021) * [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (2023—2026) {{div col end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.bgk-meshkova.com Афіцыйная старонка] {{ref-ru}}{{ref-en}} * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2014-15/clubs/007056/HC+Meshkov+Brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[ЕГФ]] * [http://seha-liga.com/klub/13/meshkov-brest-brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] * [http://www.baltichandball.net/3/Teams/team/20148 Профіль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141003180733/http://baltichandball.net/3/Teams/team/20148 |date=3 кастрычніка 2014 }} {{ref-en}} на старонцы [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай гандбольнай лігі]] * {{Facebook|bgkmeshkova}} {{Склад БГК імя Мяшкова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:БГК імя Мяшкова| ]] [[Катэгорыя:2002 год у Брэсце]] e5b9r0xx4yatkr5p7umebbcjp72r1b7 Naviband 0 308737 5149391 5045680 2026-05-31T21:08:18Z 5149391 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = NAVIBAND | Фота = NaviBand photoshooting at Laima Rendez Vous Jurmala 2017.jpg | Гады = з 2013 | Краіна = Беларусь | Горад = [[Мінск]] | Жанры = [[інды-поп]], [[фолк-рок]] | Псеўданім = NAVI | Склад = [[Ксенія Жук]], [[Арцём Лук’яненка]], Аляксандр Табольскі, Уладзіслаў Чашчавік, Уладзімір Бегер }} '''NAVIBAND''', або '''NAVI''' ({{Lang-be|Наві́}}) — беларускі гурт, які спявае ў жанры [[інды-поп]], [[фолк-рок]]. Прадстаўнік [[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне|Беларусі]] на конкурсе песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2017|Еўрабачанне 2017]]» з песняй на беларускай мове «[[Гісторыя майго жыцця]]». == Гісторыя гурта == === 2013—2014 === Гурт NAVI быў заснаваны 14 лютага 2013 — пасля амаль выпадковай сустрэчы Ксеніі Жук і Арцёма Лук’яненка. Так сталася, што абодва музыкі знаходзіліся ў той час у творчым пошуку. Абодва вакаліста ўжо даўно збіраліся змяніць стылістыку, у якой яны гралі да таго часу. Можна сказаць, што калектывы, у якіх яны раней працавалі, былі супрацьлеглымі па гучанню і стылістыцы. Спалучыўшы такія розныя напрамкі, яны вырашылі паспрабаваць і спець адну песню дуэтам<ref>[http://bel.sputnik.by/culture/20151228/1019288423.html#ixzz3ydi58fWu «Navi: як адчуваеш, так і рабі» — крыніца: Sputnik Беларусь]</ref>. Першапачатковая назва гурта NAVI, як кажуць самі музыкі, не мае ніякага значэння. Але з [[Англійская мова|англійскай мовы]] сугучнае «navy» перакладаецца як «флот», у грузінскай мове сугучнае «navi» — «лодка», у італьянскай «nave» — таксама «лодка». Таксама NAVI гэта назва ўкраінскай кіберспартыўнай каманды У 2013 годзе музыку гурта NAVI ацаніла [[Дыяна Сяргееўна Арбеніна|Дыяна Арбеніна]], разам з ёй музыканты выступілі ў двух юбілейных канцэртах [[Начныя Снайперы|Начных Снайпераў]]. Таксама станоўча музыку NAVI ацаніў Сяргей Бабкін, на адным з яго сольных канцэртаў NAVI выступілі на разагрэве. У студзені 2014 адбылася прэзентацыя першага альбома гурта пад назвай «Лаві». Улетку 2014 група ўзяла ўдзел у буйным польскім фестывалі Halfway festival, дзе выступіла на адной сцэне з Lisa Hannigan. У снежні 2014 года выйшаў акустычны альбом гурта на беларускай мове «Сонцам сагрэтыя»! Летам 2015 года музыканты перамаглі ў намінацыі «Адкрыццё года», а таксама ўзялі «Лепшую песню на роднай мове» у [[Нацыянальная музычная прэмія «Ліра»|Нацыянальнай музычнай прэміі «Ліра»]]. Былі ўдзельнікамі галоўнай сцэны фестывалю «Дружба» разам з такімі гуртамі, як «Нагу звяло», «Сяргей Бабкін», «Дэльфін» і «Animal Джаз», неаднаразовыя госці фестывалю «Басовішча-2015». Зімой 2015 года NAVI выступілі на калядных канцэртах у Маскве на пляцоўках ля Вялікага тэатра, дзе былі цёпла прынятыя публікай<ref>[http://musicmama.ru/musician/NAVI/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150729151624/http://musicmama.ru/musician/NAVI |date=29 ліпеня 2015 }}</ref>. === 2015—2016 === У чэрвені 2015 група выступіла на буйным расійскім фестывалі «Дзікае мята» разам з такімі мэтрамі як: «Акварыум», «Tequilla Jazz», Ніно Катамадзэ, «Млын», [[Zdob și Zdub]]. Намінанты беларускай музычнай прэміі «Героі года-2015» ад [[Тузін Гітоў]], узялі Гран-пры конкурсу «Засьпявай 2.0», пераможцы конкурснай праграмы «[[Басовішча]]-2015». [[Файл:Eurovision Song Contest 2017, Semi Final 2 Rehearsals. Photo 252.jpg|thumb|Конкурс песні Еўрабачанне 2017]] === 2017 === Фіналісты беларускага нацыянальнага адбору на «[[Конкурс песні Еўрабачанне|Еўрабачанне]]-2016» (з песняй «Гэта зямля»), «Еўрабачанне-2017» (песня «[[Гісторыя майго жыцця]]»). 20 студзеня 2017 перамаглі ў нацыянальным адборы з песняй «Гісторыя майго жыцця». Такім чынам песня на [[беларуская мова|беларускай мове]] ўпершыню трапіла на міжнародны конкурс «Еўрабачанне». У студзені 2017 года выпусцілі новы альбом «Иллюминация» (Ілюмінацыя), у склад якога ўвайшлі 8 песень (4 на беларускай мове, 4 на рускай). У склад альбома ўвайшоў дуэт, запісаны з Я. Грышкаўцом. 14 лютага (традыцыйна для гурта) адбыўся вялікі сольны канцэрт і прэзентацыя новага альбома ў мінскім клубе «RE:PUBLIC». Па выніках галасавання ў паўфінале «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2017|Еўрабачання]]» 11 сакавіка 2017 трапілі ў лік фіналістаў конкурсу, дзе затым занялі 17-е месца. === 2018 === 22.2.2018, у Дзень роднай мовы, гурт NaviBand сумесна з беларускай гімнасткай [[Меліціна Станюта|Меліцінай Станютай]] прэзентавалі відэа народнай песні «Рэчанька». === 2020 === Улетку 2020 года гурт запісаў песню «Іншымі», у якой ''«кожнае слова адлюстроўвае ўсё, што адбываецца цяпер наўкол»'', і асудзіў гвалт сілавых структур Беларусі ў дачыненні да мірных дэманстрантаў падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў у Беларусі]]. === 2021 === У студзені 2021 года гурт падзяліўся навіной, што іх песні трапілі ў «бан» («чорны спіс») арганізатараў студэнцкіх і школьных конкурсаў і свят у Беларусі. === 2025 === 9 кастрычніка 2025 года суд [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]] ўнёс старонкі групы ў сацсетках [[Facebook]] і [[Instagram]] у [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў|спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]]. Таксама экстрэмісцкай была прызнана асабістая старонка салісткі групы Ксеніі Жук у Instagram<ref>[https://tochka.by/articles/policy/sotsseti_gruppy_naviband_priznali_ekstremistskimi_materialami/ Соцсети группы Naviband признали экстремистскими материалами]{{ref-ru}}</ref>. == Склад == * [[Ксенія Жук]] — [[вакал]], [[клавішы]] * [[Арцём Лук’яненка]] — [[вакал]], [[гітара]] * Уладзіслаў Чашчавік — бас * Аляксандр Табольскі — электроніка * Уладзімір Бегер — ударныя == Дыскаграфія == === Альбомы === {| class="wikitable" |- ! Год !! Арыгінальная назва !! Па-беларуску |- | [[2014]] || ''Лови'' || Лаві |- | [[2014]] || ''Сонцам сагрэтыя'' || - |- | [[2016]] || ''Live in Minsk'' || У прамым эфіры з Мінску |- | [[2016]] || ''Мы Просыпаемся'' || Мы Прачынаемся |- | [[2017]] || ''Иллюминация'' || Ілюмінацыя |- | [[2017]] || ''Адной дарогай'' || - |- | [[2019]] || ''NaviBand'' || Гурт Наві |- | [[2020]] || ''Отпускаю'' || Адпушчаю |- | [[2024]] || ''Песні пра дом'' || - |- | [[2025]] || ''Адліга'' || - |} === Сінглы === {| class="wikitable" |- ! Год !! Арыгінальная назва !! Па-беларуску |- | [[2015]] || ''Доброе утро'' || Добрага ранку |- | [[2015]] || ''Плакалі ветры'' || - |- | [[2016]] || ''Гэта зямля'' || - |- | [[2017]] || ''Гісторыя майго жыцця'' || - |- | [[2017]] || ''А дзе жывеш ты?'' || - |- | [[2018]] || ''Бяжы'' || - |- | [[2018]] || ''Рэчанька'' || - |- | [[2018]] || ''Молодость в кармане'' || Маладосць у кішэні |- | [[2018]] || ''Сумне море'' || Сумнае мора |- | [[2018]] || ''Аднойчы І Назаўжды'' || - |- | [[2019]] || ''Вдаль'' || Удалечыню |- | [[2019]] || ''Галилео (Два человека)'' || Галілеа (Два чалавека) |- | [[2019]] || ''When the Party’s Over'' || Калі вечарыны скончаны |- | [[2019]] || ''Один из нас'' || Адзін з нас |- | [[2020]] || ''Іншымі'' || - |- | [[2020]] || ''Девочка в белом'' || Дзяўчынка ў белым |- | [[2020]] || ''Миллионы больших сердец'' || Мільёны вялікіх сэрцаў |- | [[2021]] || ''Снег'' || Снег |- | [[2021]] || ''Вольныя сны'' || - |- | [[2021]] || ''Плейлисты'' || Плэйлісты |- | [[2021]] || ''Girl in White'' || Дзяўчынка ў белым |- | [[2021]] || ''Однажды'' || Аднойчы |- | [[2021]] || ''Сумнае свята'' || - |- | [[2022]] || ''Мары'' || - |- | [[2022]] || ''Свяці'' || - |- | [[2022]] || ''Печаль'' || Смутак |- | [[2023]] || ''Біжи'' || Бяжы |- | [[2023]] || ''Купалінка'' || - |- | [[2023]] || ''Поезд'' || Цягнік |- | [[2024]] || ''Прабач'' || - |- | [[2024]] || ''Сокал'' || - |- | [[2024]] || ''Мама'' || - |- | [[2024]] || ''Арыён'' || - |- | [[2024]] || ''Мамо'' || Мама |- | [[2024]] || ''Лістапад'' || - |- | [[2024]] || ''Надзея'' || - |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік}} * {{Афіцыйны сайт}} * [https://www.facebook.com/naviband.minsk/ Афіцыйная старонка ў Facebook.com] * [https://vk.com/navi_band Афіцыйная старонка ў VK.COM] * [http://www.racyja.com/kultura/basovishcha-2015-drugi-dzen-2/ "Басовішча-2015″. Другі дзень] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170324194305/http://www.racyja.com/kultura/basovishcha-2015-drugi-dzen-2/ |date=24 сакавіка 2017 }} // racyja.com — Беларускае Радыё Рацыя * [https://vk.com/naviband_fanclub Фан-старонка ва Укантакце] {{паслядоўнасць людзей|спіс=[[Выява:EuroBielorrusia.svg|25px]]<br />[[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне]]|гады=[[Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне 2017|2017]]|папярэднік=[[IVAN]]|пераемнік=[[Alekseev]]}} {{Беларусь на конкурсе песні Еўрабачанне}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:NAVI}} [[Катэгорыя:Прадстаўнікі Беларусі на конкурсе песні Еўрабачанне]] [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі конкурсу песні Еўрабачанне 2017]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы Беларусі]] lepbbuytfk2l5zp3jehss22rl8cyyvc Нікалаева 0 314109 5149359 4092273 2026-05-31T17:42:48Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5149359 wikitext text/x-wiki '''Нікалаева''' — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Аляксандра Васілеўна Нікалаева]] — беларуская актрыса балета * [[Ганна Емяльянаўна Нікалаева]] — [[Герой Сацыялістычнай Працы]] * [[Тамара Іванаўна Нікалаева]] — беларуская актрыса * [[Эльвіра Анатольеўна Нікалаева|Эльвіра Анатольеўна Нікалаева Алейнікава]] — беларускі музыказнавец, музычны крытык == Падвойныя прозвішчы == * [[Надзея Нікалаева-Комісар]] (пачатак XX ст. — пасля 1932) — беларуская оперная спявачка і тэатральная актрыса ў Латвіі. == Тапонім == * [[Нікалаёва|Нікалаева (Нікалаёва)]] — вёска ў [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] {{неадназначнасць}} qxp00ipgv7qcf3hx1qxe7gx8ss6sj7f Ганс Франк 0 336949 5149444 4048381 2026-06-01T04:49:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149444 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Франк}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Ганс Міхаэль Франк | арыгінал імя = {{lang-de|Hans Michael Frank}} | выява = Bundesarchiv Bild 146-1989-011-13, Hans Frank.jpg | апісанне выявы = | пасада = [[Рэйхсляйтар]] | перыяд кіравання = [[1934]] — [[1942]] | сцяг = Reichsleiter 1941.svg | пасада_2 = [[Генерал-губернатарства, Трэці рэйх|Генерал-губернатар Генерал-губернатарства]] | парадак_2 = | сцяг_2 = Flag of German Reich (1935–1945).svg | сцяг2_2 = Reichsadler der Deutsches Reich (1935–1945).svg | перыядпачатак_2 = [[24 кастрычніка]] [[1939]] года | перыядканец_2 = [[студзень]] [[1945]] года | папярэднік_2 = пасада заснавана | пераемнік_2 = пасада скасавана | дата нараджэння = 23.05.1900 | месца нараджэння = [[Карлсруэ]], [[Бадэн]], [[Германская імперыя]] | дата смерці = 16.10.1946 | месца смерці = [[Нюрнберг]], [[Баварыя]], [[Амерыканская зона акупацыі Германіі]] | бацька = Карл Франк | маці = Магдалена Бухмайер | муж = | жонка = Марыя Брыгіта Хёрбст | дзеці = Сігрыд (нар. 17 сакавіка 1927), Норман (3.6.1928—2009), Брыгіта (1935-1981), Міхаэль (1937-1990) і Ніклас (нар. 9 сакавіка 1939). | гады службы = [[1918]] | прыналежнасць = {{Сцяг Германскай імперыі}} [[Германская імперыя]] | род войскаў = пяхота | званне = радавы | камандаваў = | бітвы = не браў удзел | партыя = [[НСДАП]] | дзейнасць = | прафесія = юрыст | узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Залаты партыйны знак НСДАП}} {{!}}} }} '''Ганс Міхаэль Франк''' ({{lang-de|Hans Michael Frank}}, [[23 мая]] [[1900]], [[Карлсруэ]] — [[16 кастрычніка]] [[1946]], [[Нюрнберг]]) — [[Германія|нямецкі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч, адвакат, [[рэйхсляйтар]] ([[1934]]). У [[1940]]—[[1945]] годах — генерал-губернатар [[Нямецкая акупацыя Польшчы, 1939—1945|акупаванай Польшчы]] (так званага «[[Генерал-губернатарства, Трэці рэйх|Генерал-губернатарства]]»). Адзін з галоўных арганізатараў маштабнага тэрору ў дачыненні польскага і габрэйскага насельніцтва Польшчы. Пасля сканчэння войны арыштаваны і прысуджаны да смяротнага пакарання смерцю на [[Нюрнбергскі працэс|Нюрнбергскім працэсе]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hrono.ru/biograf/bio_f/frank_hans.html Биография Ганса Франка на сайте «Хронос».] * [http://www.shoa.de/content/view/83/92/ Артыкул пра Франка]{{Недаступная спасылка}}{{ref-de}} * http://www.uni-protokolle.de/Lexikon/Generalgouvernement.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304205706/http://www.uni-protokolle.de/Lexikon/Generalgouvernement.html |date=4 сакавіка 2016 }} {{Нюрнбергскі працэс}} {{DEFAULTSORT:Франк, Ганс}} [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны]] [[Катэгорыя:Рэйхсляйтары]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Залатым партыйным знакам НСДАП]] [[Катэгорыя:Нацысцкія злачынцы]] [[Катэгорыя:Рэйхсміністры]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Карлсруэ]] [[Катэгорыя:Члены Фрайкора]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Нюрнбергу]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю вайсковыя злачынцы]] [[Катэгорыя:Павешаныя ў Германіі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі акупацыйнага рэжыму Трэцяга рэйха]] [[Катэгорыя:Юрысты нацысцкай Германіі]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Польшчы]] [[Катэгорыя:Злачынцы Халакоста]] [[Катэгорыя:Выпускнікі мюнхенскай гімназіі Максіміліяна]] [[Катэгорыя:Члены СА]] [[Катэгорыя:Дэпутаты рэйхстага]] [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю ў 1946 годзе]] 1z9mw78k9abz6u16edxmiqnx54ef1jh Галерэя Ў 0 343090 5149416 5130508 2026-05-31T23:54:54Z 5149416 wikitext text/x-wiki {{Музей}} '''Галерэя сучаснага мастацтва «Ў»''' — былая [[Мастацкі музей|мастацкая галерэя]] сучаснага мастацтва ў [[Мінск]]у. Дзейнічала з кастрычніка 2009 да 29 кастрычніка 2020 года. Галерэя «Ў» адыграла значную ролю ў культурным жыцці мінскай інтэлігенцыі і аб’ядноўвала пад адным дахам выставачную залу, кнігарню «[[Кнігарня «Логвінаў»|Логвінаў]]», кавярню і бібліятэку сучаснага мастацтва.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://news.tut.by/otklik/149474.html|title=Фотофакт. В центре Минска открылась галерея современного искусства "Ў"|author=Александр Заяц|website=tut.by|access-date=20 студзеня 2026|archive-date=20 снежня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220160009/http://news.tut.by/otklik/149474.html|url-status=dead}}</ref> У галерэі таксама дзейнічаў першы вінны бар Мінска — «[[Ў-бар]]».<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/159727-nadezhda-zelenkova-rasskazala-o-dele-aleksandra-vasilevicha|title=Надежда Зеленкова рассказала о деле Александра Василевича|last=reform.news|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2020-08-29|access-date=2026-01-20}}</ref> == Назва == Галерэю назвалі ад літары [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіту]] «[[Ў]]» (у нескладовага), якая вылучае [[беларуская мова|беларускую мову]] сярод моў [[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскай групы]] <ref>[http://whereminsk.by/minsk/object/one/museum/32 «Ў» — галерэя сучаснага мастацтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180923111549/http://whereminsk.by/minsk/object/one/museum/32 |date=23 верасня 2018 }}</ref>. == Гісторыя == Дырэктарка і сузаснавальніца галерэі — [[Валянціна Кісялёва]]. Арт-дырэктарка і сузаснавальніца галерэі — [[Ганна Чыстасердава]]. Ідэя стварэння галерэі сучаснага мастацтва нарадзілася ў Кісялёвай і Чыстасердавай з нефармальнай галерэі-залы пры краме дызайнерскага адзення «Падземка»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://generation.by/news4568.html|title=Галерэя «Ў»: «Хочацца на нашых вуліцах бачыць крышачку сьмецьця і стрыт-культуру»|website=Generation.bY|access-date=2026-01-20}}</ref>. Саўладальнікамі галерэі выступіла сямейная пара беларускіх бізнесоўцаў — [[Аляксандр Васілевіч]] і [[Надзея Зелянкова]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.postimees.ee/7361890/politemigrantka-iz-belarusi-uchit-yazyk-eto-vopros-uvazheniya-k-strane-v-kotoruyu-ty-priehal|title=Политэмигрантка из Беларуси: учить язык — это вопрос уважения к стране, в которую ты приехал|website=Rus.Postimees.ee|date=2021-10-15|access-date=2026-01-20}}</ref> Надзея Зелянкова таксама была дырэктаркай па развіцці галерэі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mag.relax.by/city/topic/10710913-vspominajem-nash-minsk-lyubimyje-mesta-tusovki-i-festivali-chasty-5-galereja/|title=Вспоминаем наш Минск: любимые места, тусовки и фестивали. Часть 5 — галерея «Ў»|website=https://mag.relax.by|access-date=2026-01-20}}</ref>[[Файл:Перформанс_«+⧸-_20»_в_Галерее_У._Минск,_5_марта_2012_(adHu1UA8NjY).webm|міні|2012 год]]У 2009—2017 гадах галерэя, кніжная крама і бар размяшчаліся па адрасе Мінск, [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспект Незалежнасці]], 37А ў памяшканні былога пункта прыёму шклотары. У 2017—2020 гадах галерэя «Ў» і «Ў-бар» месціліся па адрасе Мінск, [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)|вуліца Кастрычніцкая]], 19. Галерэя «Ў» была пляцоўкай для розных форм выяўленчага мастацтва, у тым ліку сучаснай фатаграфіі. У галерэі праходзілі выставы работ конкурсаў у галіне фотажурналістыкі World Press Photo і «[[Прэс-фота Беларусі]]», а таксама ўшанаванне пераможцаў беларускага конкурсу.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mag.relax.by/city/topic/10710913-vspominajem-nash-minsk-lyubimyje-mesta-tusovki-i-festivali-chasty-5-galereja/|title=Вспоминаем наш Минск: любимые места, тусовки и фестивали. Часть 5 — галерея «Ў»|website=https://mag.relax.by|access-date=2026-01-20}}</ref> У 2016 годзе галерэя «Ў» адзначана вышэйшай узнагародай у намінацыі «Лепшая замежная галерэя» на кірмашы сучаснага мастацтва «ArtVilnius’16» у [[Вільня|Вільні]], у якім бралі ўдзел прадстаўнікі дванаццаці краін<ref><cite class="citation web">[https://charter97.org/ru/news/2016/6/12/208710/ «Галерэю „Ў“ прызналі лепшай на фестывалі ў Вільні»]. ''[[Хартыя'97]]''. </cite></ref>. У 2020 годзе [[COVID-19 у Беларусі|падчас пандэміі каранавіруса]] ўладальнікі галерэі давалі памяшканне для патрэб грамадзянскай ініцыятывы [[BYCOVID-19]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://humanrightshouse.org/articles/%D1%8D%D1%82%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0/|title=«Это вообще законно?» Стенограмма правозащитного ток-шоу о свободе ассоциации на примере волонтерской инициативы ByCovid-19|last=admin|website=Human Rights House Foundation|date=2020-06-22|access-date=2026-01-20}}</ref> Галерэя на працяглы час ператварылася ў галоўны склад рэспіратараў, масак, шчыткоў і ахоўных гарнітураў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27138/4230042/|title=«Не зарабатываю вообще. Проедаю запасы»: волонтеры искренне рассказали, зачем оставили работу и помогают медикам|author=Мария ЭЛЕШЕВИЧ|website=KP.BY}}</ref> == Палітычна матываваны пераслед уладальнікаў і закрыццё == 28 жніўня 2020 года падчас падаўлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстнага руху ў Беларусі]] саўладальнік і стваральнік галерэі [[Аляксандр Васілевіч]] быў арыштаваны па палітычных матывах і ўтрымліваўся ў [[Амерыканка (турма)|СІЗА КДБ]]. Аляксандр Васілевіч быў прызнаны палітычным зняволеным.<ref>{{Cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/aliaksandr-vasilevich|title=Аляксандр Васілевіч — Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-01-20}}</ref> Цяжарная Надзея Зелянкова разам з непаўналетняй дачкой<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://devby.io/news/vasilevich-freedom|title=Издателя The Village и KYKY Александра Василевича освободили в зале суда|website=dev.by|access-date=2026-01-20}}</ref> пакінулі Беларусь і ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|палітычную эміграцыю]] ў [[Беларусы Эстоніі|Эстонію]] з прычыны пагрозы палітычна матываванага крымінальнага пераследу.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.postimees.ee/7361890/politemigrantka-iz-belarusi-uchit-yazyk-eto-vopros-uvazheniya-k-strane-v-kotoruyu-ty-priehal|title=Политэмигрантка из Беларуси: учить язык — это вопрос уважения к стране, в которую ты приехал|website=Rus.Postimees.ee|date=2021-10-15|access-date=2026-01-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magazine-medialabfem.org/nadejda_nadi|title=Надежда Нади|website=magazine-medialabfem.org|access-date=2026-01-20}}</ref> 11 кастрычніка 2020 года разам з арыштаванымі лідарамі дэмакратычнага руху Беларусі Аляксандр Васілевіч быў запрошаны да ўдзелу ў круглым стале з Лукашэнкам у падвале турмы на тэрыторыі СІЗА КДБ.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/30887379.html|title="Террорист и его заложники". Лукашенко в СИЗО у оппозиции|first=Ася|last=Рудина|website=Радио Свобода|date=2020-10-12|access-date=2026-01-20}}</ref> У ліпені 2022 года Васілевіч быў вызвалены пасля 17 месяцаў утрымання ў турме КДБ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/vasilevich-vyshel-na-svobodu/31686312.html|title=Белорусского политзаключенного Александра Василевича освободили из СИЗО после 17 месяцев заключения|website=Настоящее Время|date=2022-02-04|access-date=2026-01-20}}</ref>, вымушана пакінуў Беларусь і ўз’яднаўся з сям’ёй за мяжой.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/biznesmen-i-byvshiy-politzaklyuchyonnyy-aleksandr-vasilevich-uehal-iz-rb-k-seme|title=Бизнесмен и бывший политзаключённый Александр Василевич уехал из РБ к семье {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2022-07-01|access-date=2026-01-20}}</ref> Пасля арышту Васілевіча партнёры прадалі свае долі ў галерэі і звязаным з ёй бары, але не брэнды галерэі «Ў» і бара «Ў». ​​З ліку акцыянераў таксама выйшлі дырэктарка і куратарка галерэі Валянціна Кісялёва і арт-дырэктарка Ганна Чыстасердава.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mag.relax.by/city/topic/10710913-vspominajem-nash-minsk-lyubimyje-mesta-tusovki-i-festivali-chasty-5-galereja/|title=Вспоминаем наш Минск: любимые места, тусовки и фестивали. Часть 5 — галерея «Ў»|website=https://mag.relax.by|access-date=2026-01-20}}</ref> Новыя ўладальнікі бізнесу вырашылі развіваць прастору па адрасе вуліца Кастрычніцкая, 19 пад назвай «Вершы».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2020/12/03/chto-proisxodit-s-proektami-aleksandra-vasilevicha|title=Галерея «Ў» закрылась, у KYKY и The Village арестованы счета. Что происходит с проектами известного бизнесмена - Люди Onliner|first=Настасья|last=Занько|website=Onliner|date=2020-12-03|access-date=2026-01-20|archive-date=1 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240901210029/https://people.onliner.by/2020/12/03/chto-proisxodit-s-proektami-aleksandra-vasilevicha|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://ygallery.by Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420035944/https://www.ygallery.by/ |date=20 красавіка 2022 }} * [https://kalektar.org/be/in/names/ltUywUwGpxsAoe4A47kP Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» на партале KALEKTAR]. * Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» у [https://www.facebook.com/ygallery.by Facebook] * Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» у [https://www.instagram.com/ygallery.by/ Instagram] * Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» ва [https://vk.com/ygalleryminsk Укантакце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190515043553/https://vk.com/ygalleryminsk |date=15 мая 2019 }} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Сучаснае мастацтва]] [[Катэгорыя:Галерысты Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2020 годзе]] 8zwvpdrnij8pzv9ixidk0vbh9ru23yv Базмахпюр 0 348527 5149376 3319317 2026-05-31T18:57:08Z DenisBorum 139498 5149376 wikitext text/x-wiki {{НП-Арменія |статус = Сяло |беларуская назва = Базмахпюр |арыгінальная назва = {{lang-hy|Բազմաղբյուր}} |краіна = Арменія |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Bazmaghbyur.jpg |памер выявы = |подпіс = выява сяла |lat_dir = N |lat_deg = 40 |lat_min = 20 |lat_sec = 07 |lon_dir = E |lon_deg = 44 |lon_min = 18 |lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндэксКарта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = марз |рэгіён = Арагацотн |рэгіён у табліцы = Арагацотн |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |карта краіни = Armenia location map.svg |карта рэгіёна = ArmeniaAragatsotn.png |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = | |дата заснавання = |year = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 1,84 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = армянская |насельніцтва = 1 079 |год перапісу = 2009 |плотность = |агламерацыя = |нацыянальны склад = [[армяне]] |канфесійны склад= [[хрысціяне]] |етнохоронім = |часавы пояс = +4 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Базмахпю́р''' ({{lang-hy|Բազմաղբյուր}}) — [[сяло]] ў [[марз]]е [[Арагацотн]], на захадзе [[Арменія|Арменіі]]. Размешчана за 7 км на паўночны захад ад [[Аштарак]]а. == Назва == Базмахпюр даслоўна перакладаецца з [[Армянская мова|армянскай мовы]], як «мноства [[Крыніца (гідралогія)|крыніц]]». == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.armstat.am/file/article/marz_09_34.pdf Нацыянальная статыстычная служба Рэспублікі Арменія]{{ref-en}}{{ref-hy}}{{ref-ru}} {{Арагацотн}} {{Заліўка НП-Арменія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты марза Арагацотн]] 0ajzhv000j6ckzl58legrqocd161uxb Вілмаш Жыгманд 0 349286 5149327 4820058 2026-05-31T15:55:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149327 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Вілмаш Жыгманд''' ({{lang-hu|Zsigmond Vilmos}}, {{ДН|16|6|1930}} — {{ДС|1|1|2016}}) — венгерскі і амерыканскі [[кінааператар]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і вядомага футбаліста. Вывучаў кіно ў Акадэміі тэатра і кіно ў Будапешце. Атрымаў ступень магістра ў вобласці кінематаграфіі. Працаваў цягам пяці гадоў аператарам на кінастудыі. Пачынаў у 1955 годзе ў кароткаметражным кіно. Разам з [[Ласла Ковач (кінематаграфіст)|Ласла Ковачам]] здымаў [[Венгерскае паўстанне 1956 года|падзеі 1956 года]] ў [[Будапешт|Будапешце]]. Бег у Аўстрыю, пераехаў у ЗША, дзе дэбютаваў як кінааператар у 1963 годзе. Надалей зняў звыш 80 фільмаў. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.theasc.com/magazine/oct04/vilmos/index.html Інтэрв’ю, 2004] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304185948/http://www.theasc.com/magazine/oct04/vilmos/index.html |date=4 сакавіка 2016 }} {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жыгманд Вілмаш}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшую работу аператара»]] r0m1xyewsfauc46c8zd5ds7a0l1wjh8 Шаблон:Гісторыя Арменіі 10 358359 5149285 5090697 2026-05-31T13:56:21Z JerzyKundrat 174 5149285 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists |title = [[Гісторыя Арменіі]] |listclass = hlist |image = [[Файл:{{{image|Zvartnots img 6965.jpg}}}|260px|]] |expanded = {{{адкрыты_блок|{{{1|}}}}}} |templatestyles = Шаблон:Гісторыя Арменіі/styles.css |list1title = [[Першабытнае грамадства|Дагістарычны перыяд]] на тэрыторыі Арменіі |list1name = Prehistory |list1 = * [[Шулаверы-шаму|Шулаверы-шамуцепінская культура]] * [[Кура-аракская культура]] * [[Трыялецкая культура]] * [[Хаджалы-кедабекская культура]] * [[Зарац-Карэр]] * [[Пячора Арэні]] * [[Петрогліфы Арменіі|Петрогліфы]] |list2title = Дзяржавы і ўтварэнні |list2name = states |list2 = * '''Перадгісторыя, фарміраванне армян (2 тысячагоддзе да н. э. — VI стагоддзе да н. э.)''' <br>[[Хаты]] * [[Арманум]] * [[Хецкае царства]] * [[Хаяса]] * [[Шубрыя]] * [[Мялід]] * [[Алзі]] * [[Наіры (народ)|Наіры]] * [[Урарту]] * [[Мідыя]] * '''Пасля завяршэння фарміравання армянскага народа. Антычнасць (VI стагоддзе да н. э. — V стагоддзе н. э.)''' <br>[[Ервандыдская Арменія]] * [[Вялікая Арменія]] * [[Малая Арменія]] * [[Сафенскае царства|Сафена]] * [[Камагенскае царства|Камагена]] * '''Сярэдневякоўе (V—XV стагоддзі)''' <br>[[Марзпан|Марзпанская Арменія]] * [[Аран (вобласць у Закаўказзі)|Аран]] * [[Армянскі эмірат]] * [[Анійскае царства]] * [[Сюнік (гістарычная мясцовасць)|Сюнік]] * [[Васпуракан]] * [[Ташыр-Дзарагецкае царства|Ташыр-Дзарагет]] * [[Арцах (гістарычная мясцовасць)|Арцах]] * [[Хачэнскае княства|Хачэн]] * [[Карскае царства|Карс]] * [[Дзяржава Філарэта Варажнуні|Царства Варажнуні]] * [[Кесунскае княства|Ефратэс]] * [[Эдэскае княство|Эдеса]] * [[Княства Мелітэны|Мелітэна]] * [[Пір (княства)|Пір]] * [[Кілікійскае царства|Кілікія]] * [[Шах-Арменіды|Шах-Армен]] * '''Новы Час (XV—XX)''' <br>[[Хамс]] * [[Кашатагскае мелікства|Кашатаг]] * [[Чухур-Саад]] * [[Карабахскае беглербегства|Карабах (беглербегства)]] * [[Эрыванскае ханства|Эрывань]] * [[Карабахскае ханства|Карабах (ханства)]] * [[Нахічэванскае ханства|Нахічэвань]] <br>[[Усходняя Арменія ў складзе Расійскай імперыі|У складзе Расійскай імперыі]]: <br>[[Армянская вобласць]] * [[Карская вобласць]] * [[Эрыванская губерня]] * [[Елізаветпальская губерня]] * '''Найноўшы Час (XX стагоддзе — сучаснасць)''' <br>[[Закаўказская Дэмакратычная Федэратыўная Рэспубліка|ЗДФР]] * [[Рэспубліка Арменіі|Першая Рэспубліка]] * [[Рэспубліка Горная Арменія]] * [[Вільсанаўская Арменія]] * [[Закаўказская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка|ЗСФСР]] * [[Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Армянская ССР]] * [[Арменія|Рэспубліка Арменія]] * [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|НКР]] }}{{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Гісторыя Арменіі]]}}<noinclude> [[Катэгорыя:Вертыкальныя навігацыйныя шаблоны]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Арменія]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гісторыя краін|Арменія]] </noinclude> rgcrwjxnvhv0n2jggiuttqyeet7u3h3 5149286 5149285 2026-05-31T13:57:52Z JerzyKundrat 174 5149286 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists |title = [[Гісторыя Арменіі]] |listclass = hlist |image = [[Файл:{{{image|Zvartnots img 6965.jpg}}}|260px|]] |expanded = {{{адкрыты_блок|{{{1|}}}}}} |templatestyles = Шаблон:Гісторыя Арменіі/styles.css |list2title = Дзяржавы і ўтварэнні |list2name = states |list2 = * '''Перадгісторыя, фарміраванне армян (2 тысячагоддзе да н. э. — VI стагоддзе да н. э.)''' <br>[[Хаты]] * [[Арманум]] * [[Хецкае царства]] * [[Хаяса]] * [[Шубрыя]] * [[Мялід]] * [[Алзі]] * [[Наіры (народ)|Наіры]] * [[Урарту]] * [[Мідыя]] * '''Пасля завяршэння фарміравання армянскага народа. Антычнасць (VI стагоддзе да н. э. — V стагоддзе н. э.)''' <br>[[Ервандыдская Арменія]] * [[Вялікая Арменія]] * [[Малая Арменія]] * [[Сафенскае царства|Сафена]] * [[Камагенскае царства|Камагена]] * '''Сярэдневякоўе (V—XV стагоддзі)''' <br>[[Марзпан|Марзпанская Арменія]] * [[Аран (вобласць у Закаўказзі)|Аран]] * [[Армянскі эмірат]] * [[Анійскае царства]] * [[Сюнік (гістарычная мясцовасць)|Сюнік]] * [[Васпуракан]] * [[Ташыр-Дзарагецкае царства|Ташыр-Дзарагет]] * [[Арцах (гістарычная мясцовасць)|Арцах]] * [[Хачэнскае княства|Хачэн]] * [[Карскае царства|Карс]] * [[Дзяржава Філарэта Варажнуні|Царства Варажнуні]] * [[Кесунскае княства|Ефратэс]] * [[Эдэскае княство|Эдеса]] * [[Княства Мелітэны|Мелітэна]] * [[Пір (княства)|Пір]] * [[Кілікійскае царства|Кілікія]] * [[Шах-Арменіды|Шах-Армен]] * '''Новы Час (XV—XX)''' <br>[[Хамс]] * [[Кашатагскае мелікства|Кашатаг]] * [[Чухур-Саад]] * [[Карабахскае беглербегства|Карабах (беглербегства)]] * [[Эрыванскае ханства|Эрывань]] * [[Карабахскае ханства|Карабах (ханства)]] * [[Нахічэванскае ханства|Нахічэвань]] <br>[[Усходняя Арменія ў складзе Расійскай імперыі|У складзе Расійскай імперыі]]: <br>[[Армянская вобласць]] * [[Карская вобласць]] * [[Эрыванская губерня]] * [[Елізаветпальская губерня]] * '''Найноўшы Час (XX стагоддзе — сучаснасць)''' <br>[[Закаўказская Дэмакратычная Федэратыўная Рэспубліка|ЗДФР]] * [[Рэспубліка Арменіі|Першая Рэспубліка]] * [[Рэспубліка Горная Арменія]] * [[Вільсанаўская Арменія]] * [[Закаўказская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка|ЗСФСР]] * [[Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Армянская ССР]] * [[Арменія|Рэспубліка Арменія]] * [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|НКР]] }}{{#if:{{{nocat|}}}{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Гісторыя Арменіі]]}}<noinclude> [[Катэгорыя:Вертыкальныя навігацыйныя шаблоны]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Арменія]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гісторыя краін|Арменія]] </noinclude> 0qdzqpco557dw81jkm32yao3qw0kdw1 Трыялецкая культура 0 438695 5149282 4041294 2026-05-31T13:51:50Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5149282 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Трыялецкая мезалітычная культура}} {{Гісторыя Арменіі|Prehistory}} [[File:Trialeti gold, agate and cornelian necklace.JPG|thumb|Каралі з [[Трыялеці]]; 2000-1500 г. да н.э.; золата, агат і карнеол. [[Грузінскі нацыянальны музей]].]] '''Трыялецкая культура''' — закаўказская ([[Грузія]], [[Арменія]]) культура бронзавага веку (галоўным чынам першая палова 2 тыс. да н.э.). Яна паўстала пасля [[Куро-Аракская культура|Куро-Аракскай]] культуры. Названа ў гонар [[Трыялецкі хрыбет|аднайменнай вобласці]]. Трыялецкія курганы, па словах акадэміка [[Барыс Барысавіч Піятроўскі|Піятроўскага]], «данеслі да нас аблічча старажытнай культуры, поўнай своеасаблівасці і небывалай дагэтуль варварскай пышнасці»<ref name=autogenerated1>Лордкипанидзе, С. 115</ref>. == Агульныя звесткі == [[File:Gold goblet cropped.jpg|thumb|left|Залаты кубак трыялецкай культуры.]] Культура адкрыта ў 1936—1940 і 1947 экспедыцыяй Дзяржаўнага музея Грузіі пад кіраўніцтвам [[Барыс Аляксеевіч Куфцін|Б. А. Куфціна]]<ref name="Тр">[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/141034/%D0%A2%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B8 БСЭ.Триалети]</ref>. Трыялецкая культура ўсталявана на падставе знаходкі найбагатых пахаванняў у групе вялікіх курганоў, у якіх былі багатыя пахаванні правадыроў (ямавыя, без'ямавыя, з «пахавальнымі заламі»). Вышыня курганоў дасягала 10-15 метраў, а дыяметр — каля 100 метраў. У цэнтры аднаго кургана знаходзілася вялікая пахавальная зала, у якім былі рэшткі калясніцы, прытым вышыня некаторых залаў дасягала 6 метраў, а плошча — 150 кв. метраў<ref>[http://allgeorgia.net/chroniks/bronzovyvek/ Бронзовый век]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Меркавана, пыл правадыроў змяшчаўся на калясніцы ў цэнтры кургана. Уздоўж сцен пахавальных залаў выяўлены буйныя гліняныя пасудзіны — глянцаваныя, з наразным і размаляваным арнаментам<ref name="Тр" />. ===Вырабы з каштоўных металаў=== Выяўлены высокамастацкія вырабы з каштоўных металаў, што сведчаць пра высокі ўзровень мясцовай ювелірнай вытворчасці і пра сувязі з краінамі Пярэдней і Малой Азіі<ref name="Тр" />, або пра сувязі з носьбітамі [[Майкопская культура|Майкопскай культуры]], якая была значна старэй і знаходзілася ў непасрэднай блізкасці. Знакамітымі сталі наступныя артэфакты: залаты кубак і срэбны кубак (упрыгожаны двума рэльефнымі фрызамі — на ніжнім намалявана чарада аленяў, на верхнім складаная рытуальная сцэна). ===Перыядызацыя=== Акадэмік Лордкіпанідзэ адносіў Трыялецкую культуру да другой паловы III тысячагоддзя — першай палове II тысячагоддзя і дзяліў усе курганы на тры групы<ref name=autogenerated1 />: * Раннія (раннебронзавая эпоха) * Курганы квітнеючай пары развіцця (сярэдне-бронзавая эпоха) * Позныя (канец сярэдне-бронзавай эпохі) Лічыцца, што гісторыя трыялецкай культуры мела ранні, ''бедэнскі'' храналагічны этап. Бедэнскія помнікі знаходзяцца ў Паўднёвай Грузіі. Але гіганцкія курганы тыпу Марткопі лічацца яшчэ ранейшымі. Позны храналагічны этап завецца кіравакана-трыялецкім. На тэрыторыі Заходняй [[Грузія|Грузіі]] Трыялецкую культуру змяніла [[Калхідская культура]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Гобиджешвили, Г.Ф. Бедени - культура ранних погребений. Тбилиси, 1980 * Джапаридзе, О. М. Археологические раскопки в Триалети, Тбилиси. 1969 * Джарапридзе О., Авалишвили, Г., Церетели А., Отчет работы Кахетской (Марткопской) археологической экспедиции за 1980 - 1981 гг. VIII, Тбилиси, 1986 * Жоржикашвили, Л.Б., Гогадзе Э.М., Памятники Триалети эпохи ранней и средней бронзы Тбилиси, 1972 * Куфтин, Б.А., Архелогические раскопки в Триалети, Тбилиси, 1941 * Лордкипанидзе, Отар. Наследие древней Грузии. Тбилиси, "Мецниереба", 1989 == Спасылкі == {{commonscat|Archaeology of Trialeti}} * [http://www.nplg.nukri.org/work/Ocherki_istorii_gruzii/Ocherki_istorii_gruzii_I/5/1.htm Глава 5] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308180406/http://www.nplg.nukri.org/work/Ocherki_istorii_gruzii/Ocherki_istorii_gruzii_I/5/1.htm |date=8 сакавіка 2016 }} из т. 1 книги «[http://www.nplg.nukri.org/work/Ocherki_istorii_gruzii/Ocherki_istorii_gruzii_I/1.htm Очерки истории Грузии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150616143105/http://www.nplg.nukri.org/work/Ocherki_istorii_gruzii/Ocherki_istorii_gruzii_I/1.htm |date=16 чэрвеня 2015 }}». * [http://pagesperso-orange.fr/atil/atil/x0.htm Trialetiens] [[Катэгорыя:Гісторыя Каўказа]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі]] o2qn3s2tcguo001gdi6uteb4l60hxg7 Галёшы 0 472356 5149418 4830559 2026-06-01T00:48:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149418 wikitext text/x-wiki [[Файл:Galosh.jpg|міні|Галёшы]] [[Файл:Галёша 1.jpg|міні|Рэкламны плакат фірмы «Трохкутнік»]] [[Файл:Valenki.jpg|міні|Рускія валёнкі з галёшамі]] '''Галёшы''' або '''галошы''', інакш — '''макраступы''' ({{Lang-fr|galoches}}, {{Lang-de|Galoschen}}) — непрамакальныя (звычайна [[Гума|гумовыя]]) накладкі, напрананыя на [[абутак]], некаторыя віды выкарыстоўваюцца як самастойны абутак (садовыя, уцепленыя, дыэлектрычныя і г. д.). Галёшы з тонкай гумы носяць з [[Валёнкі|валёнкамі]]. У мінулым іх насілі для абароны абутку, надзяваючы і на туфлі, і на чаравікі (гл. [[гамашы]]). Параўнальна зручна насіць галёшы як зменны абутак на прадпрыемствы, у тэатр, у школу, бо няма неабходнасці, ідучы па вуліцы, несці з сабой мяшок або пакет з абуткам, а для таго, каб пераабуцца, трэба проста зняць галёшы, што займае мала часу. Па матэрыялах, аздабленні і асаблівасцях выкарыстання адрозніваюцца:{{крыніца?}} * галёшы садовыя; * галёшы азіяцкія баваўняныя (мужчынскія, жаночыя, дзіцячыя, немаўлячыя) і ваўняныя; * галёшы з полівінілхларыднага пластыкату чорныя і каляровыя; * галёшы гумовыя: клееныя і камбінаваныя, з чорнай і каляровай гумы, лакаваныя і без лакіроўкі, хлапчуковыя і дзявочыя, для нашэння на абутку, валёнках, унтах і г. д. Першыя гумовыя галёшы з’явіліся ў продажы ў [[Бостан]]е 12 лютага 1831 года. [[Файл:"Pfc._Robert_Askew...with_the_3278th_Quartermaster_Company,_examines_overshoes_which_have_been_turned_in._Overshoes_prov_-_NARA_-_531412.tif|міні|Гумовыя галёшы ў форме чаравіка з высокім верхам выкарыстоўваліся падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] для нашэння на армейскіх чаравіках]] == Этымалогія == Слова паходзіць ад {{Lang-fr|galoche}} (з 1263 г.), з нявызначанай формы. Па адной з версій, са старажытна-грэцкага ''καλόπους'' «сапожная калодка» (''κᾶλον'' «драўніна» + ''πούς'' «нага») праз {{Lang-la|calopodia}}; па іншай — з {{Lang-la|caliga}} «бот», па трэцяй — з {{Lang-la|gallica}} «гальская сандалія». Рускае ''галоша'', магчыма, запазычана праз {{Lang-de|Galosche}}<ref>[http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-2391.htm Галоша] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170801114623/http://www.classes.ru/all-russian/russian-dictionary-Vasmer-term-2391.htm |date=1 жніўня 2017 }}, Этимологический словарь русского языка.</ref>. == У арміі == У амерыканскай арміі гумовыя галёшы ў форме чаравіка з высокім верхам выкарыстоўваліся падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] для нашэння на вайсковых чаравіках. Падчас [[Вайна ў Карэі|карэйскай вайны]] амерыканцы прынялі да выкарыстання варыянт валёнак з галёшамі, у якіх лямец быў цалкам запакаваны ў нутро гумовага чаравіка. Паколькі лямец знаходзіцца ўнутры двухслойнага гумовага чаравіка, ён абаронены ад намакання, тым самым вырашаецца праблема рэгулярнай сушкі валёнак. Такі абутак трэба насіць з тоўстымі ваўнянымі шкарпэткамі. Паказаны варыянт валёнак выкарыстоўваецца і ў нашы дні часткамі, якія нясуць службу на Алясцы. == Галёшы ў культуры == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Без разрываў = 1 | Загаловак = Галоши | Змест = Купила мама Лёше<br> Отличные галоши.<br> Галоши настоящие,<br> Красивые, блестящие,<br> Теперь хоть и захочешь,<br> А ноги не промочишь!<br> <br> «<small>Вершы і песні для дзяцей</small>»<ref>[http://lel.khv.ru/poems/resultik.phtml?id=2129&back=/poems/poems.phtml%3Fctg%3D24 «Галёшы»]</ref><br /> <br /> }} * У вершаванай казцы для дзяцей [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карнея Чукоўскага]] «Тэлефон» («У мяне зазваніў тэлефон…»; [[1924]], па іншых звестках [[1926]]) Кракадзіл са слязамі просіць даслаць яму галёшы, а таксама яго жонцы і Татошы. З далейшага дыялогу высвятляецца, што высланыя «на мінулым тыдні» дзве пары «выдатных галёшаў» сямействам Кракадзілаў ўжо з’едзены: <blockquote> — Ах, те, что ты выслал<br /> На прошлой неделе,<br /> Мы давно уже съели<br /> И ждём, не дождёмся,<br /> Когда же ты снова пришлёшь<br /> К нашему ужину<br /> Дюжину<br /> Новых и сладких калош!<ref>[http://www.litera.ru/stixiya/authors/chukovskij/all.html#u-menya-zazvonil Телефон] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070929102927/http://www.litera.ru/stixiya/authors/chukovskij/all.html#u-menya-zazvonil |date=29 верасня 2007 }}</ref><br /> </blockquote> * У вершаванай казцы таго ж Чукоўскага «Кракадзіл» (1916) Ваня Васільчыкаў перасцерагае сына Кракадзіла Татошу ад бяздумнага ўчынку: <blockquote> Тут голос раздался Тотоши:<br /> — А можно мне кушать калоши?<br /> Но Ваня ответил:<br /> — Ни-ни! Боже тебя сохрани!<br /> </blockquote> * Вядомасцю карыстаецца дзіцячая песенька «Алёшыны галёшы», музыка Аркадзя Астроўскага на верш Зоі Пятровай, пачатковыя радкі з якой цытуюцца ў творах мастацкай літаратуры, публіцыстыцы, у разнастайных журналісцкіх матэрыялах. * У аўтабіяграфічным рамане «Абяцанне на досвітку» ({{lang-fr|La promesse de l’aube}}, [[1960]]) французскага пісьменніка Рамэна Гары гатоўнасць хлопчыка ў доказ сваёй любові да суседскай дзяўчынкі Валянціны з’есці сырую галошу прадстаўлена як найвышэйшы подзвіг самаадданага пачуцця<ref>[http://imwerden.de/pdf/gary_obeschanie_na_rassvete.pdf Ромен Гари «Обещание на рассвете».]</ref>. Эпізод рамана паслужыў асновай для помніка Рамэну Гары, адкрытага [[22 чэрвеня]] [[2007]] года ў [[Вільнюс]]е на вуліцы Басанавічаўс (''Jono Basanavičiaus g.'', былая Вялікая Пагулянка, дзе жыў будучы пісьменнік і дзе разгортваецца частка дзеяння рамана). Помнік уяўляе сабой бронзавую скульптуру, якая паказвае хлопчыка з прыціснутым да грудзей галёшам у руках (скульптар Ромас Квінтас)<ref>[http://www.elta.lt/zinute_pr.php?inf_id=718038 Vilniuje atidengiamas paminklas rašytojui Romain Gary]{{ref-lt}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928064254/http://www.elta.lt/zinute_pr.php?inf_id=718038 |date=28 верасня 2007 }}</ref>. * Радыёстанцыя «Срэбны дождж» штогод з [[1996|1996 года]] ўручае ўзнагароду «Серебряная калоша» «за самыя сумнеўныя дасягненні ў шоў-бізнэсе». Назва, відавочна, паходзіць ад выразу «сесці ў галёш», што азначае «трапіць у дурное становішча», «пацярпець няўдачу», «зведаць правал» (выраз «пасадзіць каго-небудзь у галёш» азначае «паставіць у смешнае або няёмкае становішча»). * Часам ужываецца прастамоўны выраз ''«Зара галёшы надзену!»'', па сэнсе аналагічны выразу ''«Зара, разбегся!»''. == Гл. таксама == * [[Бахілы]] * [[Бензін#Бензіны-растваральнікі|Бензін «Галёш» (растваральнік)]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Абутак]] l64vjentz25ho2az2xzez21o4yousq6 Гема 0 474010 5149528 4420586 2026-06-01T10:49:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149528 wikitext text/x-wiki [[Файл:Cameo_August_BM_Gem3577.jpg|міні|250px|Імператар Аўгуст, старажытнарымская камея]] '''Гема''' ({{Lang-la|gemma}} — каштоўны камень) — твор [[Гліптыка|гліптыкі]], [[Вырабны камень|ювелірны камень]], звычайна круглявай або [[авал]]ьнай формы, з выразанымі выявамі. Адрозніваюць гемы з урэзанымі малюнкамі ([[Інталія|інталіі]]) і з барэльефных выпуклымі малюнкамі ([[Камея|камеі]]). Мастацтва разьбы па каменю вядома са старажытнасці. У [[Старажытная Месапатамія|Старажытнай Месапатаміі]] гемы рабілі яшчэ ў [[4 тысячагоддзе да н.э.|IV тысячагоддзі да нашай эры]]. Асабліва папулярныя гемы былі ў [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] (з [[6 стагоддзе да н.э.|VI стагоддзя да н. э.]]) і [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]]. У [[Сярэдневякоўе|Сярэднія стагоддзі]] гемы выкарыстоўваліся для ўпрыгожвання царкоўнага начыння, кніг, на адзенні святароў. Антычныя гемы насілі ў выглядзе зашпілек на вопратцы, як медальёны ў аправе з каштоўных металаў. Часта гемы ўпрыгожвалі [[Пярсцёнак|пярсцёнкі]] з пячаткай. Геммы часта выкарыстоўваліся як [[Пячатка|пячаткі]], [[Амулет|амулеты]]. [[Файл:Nicolo_intaglio_warriors_CdM_Paris.jpg|злева|250px|міні|Старажытная інталія]] У [[Эрмітаж]]ы захоўваецца адна з самых вядомых гем — «[[Камея Ганзага]]» з трохслаёвага [[агат]]а з рэльефным малюнкам егіпецкага цара [[Пталамей II Філадэльф|Пталамея II]] і яго жонкі ([[3 стагоддзе да н.э.|III стагоддзе да н. э.]]). Пры вырабе гем выкарыстоўваюць розныя матэрыялы. Звычайна для ніжніх слаёў камей бярэцца больш цёмны матэрыял, каб на яго фоне вылучалася разьбяная выява з больш светлага каменя. Часта выкарыстоўваюць [[Онікс|сардонікс]], які мае пласты рознай расфарбоўкі. Таксама ў вытворчасці гем ужываюць [[агат]], [[гематыт]], [[Гранат (мінерал)|гранаты]], [[Карнеол|сердалік]]. == Літаратура == * Геммы Государственного музея Грузии. Тт. I—V. — Тбилиси, 1954—1972. * Неверов О. Я. Геммы античного мира / Отв. ред. Н. А. Сидорова. — М.: Наука, 1982 (1983). — 144, [16] с. — (Из истории мировой культуры). — 185 000 экз. (обл.) == Спасылкі == * [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Sokol/07.php Искусство Древнего Рима] * [http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/7724.php Искусство глиптики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071113132520/http://www.nasledie-rus.ru/podshivka/7724.php |date=13 лістапада 2007 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты]] [[Катэгорыя:Археалагічныя артэфакты паводле тыпу]] [[Катэгорыя:Упрыгажэнні]] [[Катэгорыя:Гліптыка]] [[Катэгорыя:Эліністычнае мастацтва]] 4p66laeeh5gudzwuvk6szihkpxbqja1 Галіна Іванаўна Сяржаніна 0 551549 5149419 4883463 2026-06-01T00:58:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149419 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Сяржаніна}} {{Навуковец}} '''Галіна Іванаўна Сяржа́ніна''' ({{ДН|17|10|1930}}, {{МН|Мінск}} — {{ДС|22|5|2008}}, {{МС|Мінск}}) — [[вучоны]], ў галіне [[Мікалогія|мікалогіі]], кандыдат біялагічных навук (1962). == Біяграфія == Г. І. Сяржаніна нарадзілася ў Мінску, у сям’і [[біёлаг]]аў<ref name="bin">[https://www.binran.ru/files/journals/MiF/2010_44/MiF_2010_44_6_Memorian.pdf Памяти Галины Ивановны Сержаниной // Микология и фитопатология, том 44, 2010, выпуск 6]</ref>. У 1949<ref name="bin" /> годзе скончыла школу, у 1954 годзе — біялагічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. З 1956 года ў [[Аспірантура|аспірантуры]] пры [[Інстытут біялогіі АН БССР|Інстытуце біялогіі АН БССР]] да [[Васіль Феафілавіч Купрэвіч|В. Ф. Купрэвіча]]. У 1962 годзе абараніла [[Кандыдат навук|кандыдацкую]] дысертацыю на тэму «Съедобные и ядовитые грибы БССР порядка ''[[Agaricales]]'' и их хозяйственное значение»<ref name="bin" />. З 1959 года працавала ў [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытуце эксперыментальнай батанікі АН БССР]] [[Старшы навуковы супрацоўнік|старшым навуковым супрацоўнікам]], выконваючым абавязкі загадчыка лабараторыі, з 1966 года — старшы навуковы супрацоўнік лабараторыі сістэматыкі ніжэйшых раслін. У 1988 годзе Г. І. Сяржаніна выйшла на пенсію<ref name="bin" />. == Навуковая дзейнасць == Г. І. Сяржаніна займалася даследаваннямі відавога складу, пашырэння, біялагічных асаблівасцей [[Шапкавы грыб|шапкавых грыбоў]]. Её належаць працы па флоры, [[Сістэматыка раслін|сістэматыцы]], экалогіі і цэналогіі вышэйшых грыбоў. Апублікавала больш за 180 навуковых прац, у тым ліку 15 навуковых і навукова-папулярных кніг. Вынікі даследаванняў Г. І. Сяржанінай таксама захоўваюцца ў мікалагічным гербарыі [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі]]<ref name="bin" />. == Выбраная бібліяграфія == * Съедобные и ядовитые грибы: иллюстрированное пособие, Мн., 1967. * Наши грибы — Мн., 1971. * {{кніга|аўтар=Сержанина Г. И., Змитрович И. И. |загаловак=Макромицеты. Иллюстрированное пособие для биологов|адказны=Под ред. Н. А. Дорожкина|месца=Мн.|выдавецтва=Вышэйшая школа|год=1978|старонак=192|тыраж=60000}} * Шляпочные грибы Белоруссии: определитель и конспект флоры — Мн., 1984. * Высшие грибы в коллекции Института экспериментальной ботаники им. В. Ф. Купревича АН БССР // Вести АН БССР. Сер. биол.наук. — № 1. — С. 92—94. — 1989.<ref name="hbc">{{Cite web |url=http://hbc.bas-net.by/bcb/kurator.php?alpha=%D1 |title=Ботанические коллекции Беларуси |access-date=4 сакавіка 2018 |archive-date=27 лютага 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180227124526/http://hbc.bas-net.by/bcb/kurator.php?alpha=%D1 |url-status=dead }}</ref> * На грибных тропинках — Мн.: Ураджай, 1990. * Базідыяльныя грыбы Беларусі: Балетальныя, Агарыкальныя, Русулальныя — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. * Грыбы і грыбная кулінарыя: папулярны энцыклапедычны даведнік — Мінск, Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — 388 с. іл. 48 с. (разам з [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Я. Яшкіным]]) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭПБ|5|||66}} == Спасылкі == * [https://www.binran.ru/files/journals/MiF/2010_44/MiF_2010_44_6_Memorian.pdf Памяти Галины Ивановны Сержаниной // Микология и фитопатология, том 44, 2010, выпуск 6]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сяржаніна Галіна Іванаўна}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАНБ]] [[Катэгорыя:Міколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Міколагі СССР]] [[Катэгорыя:Батанікі СССР]] 30gzceq6h3j9jkh4hqjho260zbbvzwh Віталік Бутэрын 0 565198 5149378 5103349 2026-05-31T19:06:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149378 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Віталік Бутэрын |Арыгінал імя = Виталий Дмитриевич Бутерин |Фота = Vitalik Buterin TechCrunch London 2015 (cropped).jpg |Подпіс = }} '''Віталік Бутэрын''', поўнае імя '''Віталій Дзмітрыевіч Бутэрын''' ({{lang-ru|Виталий Дмитриевич Бутерин}}; нар. [[31 студзеня]] [[1994]], [[Каломна]], [[Маскоўская вобласць]], [[Расія]]) — канадскі праграміст расійскага паходжання, вядомы як сузаснавальнік [[Ethereum]]<ref>{{YouTube|eSPaNVYEWn8|We Met The Founder Of Ethereum, VICE on HBO, Season 6 (Bonus Scene)|logo=1}}</ref> і часопіса [[Bitcoin Magazine]]<ref>https://lenta.ru/articles/2017/12/22/buterin_top/</ref>. Актыўна займаецца [[Дабрачыннасць|дабрачыннасцю]]. == Біяграфія == Ва ўзросце 6 гадоў пераехаў з бацькамі ў [[Канада|Канаду]]. Чатыры гады навучаўся ў прыватнай школе [[Abelard School]] у Таронта, гэты час Бутэрын назваў «найбольш цікавымі і прадуктыўнымі гадамі свайго жыцця»<ref>{{Cite web |url=https://ruscoins.info/articles/vitalik-buterin-biografiya/#i |title=Архіўная копія |access-date=1 ліпеня 2018 |archive-date=28 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228131814/https://ruscoins.info/articles/vitalik-buterin-biografiya/#i |url-status=dead }}</ref>. З ранняга ўзросту выяўляў здольнасці і цікавасць да матэматыкі і камп’ютарных навук<ref>https://www.wired.com/2014/01/ethereum/</ref>. У 2012 годзе ў [[Італія|Італіі]] атрымаў бронзавы медаль на [[Міжнародная алімпіяда па інфарматыцы|міжнароднай алімпіядзе па інфарматыцы]]<ref>{{Cite web|url=http://www.ioi2012.org/competition/results-2/|title=Results {{!}} IOI 2012|website=www.ioi2012.org|accessdate=2016-07-21|archive-date=4 березня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084951/http://www.ioi2012.org/competition/results-2/}}</ref>. У 2014 годзе атрымаў прэмію [[World Technology Award]] за ідэю праекта [[Ethereum]]<ref>https://www.svaboda.org/a/29026030.html</ref>. У 2018 годзе музыканты Gramatik & Kotek выпусцілі кампазіцыю, прысвечаную Віталіку Бутэрыну<ref>{{YouTube|WzVZGmMz-as|Gramatik & Kotek - Vitalik Buterin|logo=1}}</ref>. У 2022 годзе стаў асобай вокладкі часопіса [[Time]], якая ўпершыню выйшла ў NFT-версіі<ref>{{Cite web |url=https://time.com/6159859/issue-01-vitalik-buterin-march-2022/ |title=Issue 01 — Vitalik Buterin, March 2022 {{!}} TIME |access-date=17 мая 2022 |archive-date=15 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515164311/https://time.com/6159859/issue-01-vitalik-buterin-march-2022/ |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == * ''Уильям Могайар, Виталик Бутерин''. Блокчейн для бизнеса. — Эксмо, 2017. — С. 224. — ISBN 978-5-699-98499-2. * ''Vitalik Buterin''. Proof of Stake: The Making of Ethereum and the Philosophy of Blockchains. — Seven Stories Press, 2022. — С. 384. — ISBN 978-1644212486. * ''Виталик Бутерин''. Больше денег: что такое Ethereum и как блокчейн меняет мир. — Individuum, 2023. — С. 400. — ISBN 978-5-6048295-8-5. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Бутэрын Віталік}} [[Катэгорыя:Праграмісты]] dfrrrif51ecmv292ho0jbc5kgke1opc Геаграфія Бангладэш 0 572613 5149503 5075249 2026-06-01T09:51:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149503 wikitext text/x-wiki [[Файл:Map of Bangladesh-ru.svg|thumb|Фізічная карта Бангладэш]] [[Бангладэш]] займае ўсходнюю ўскраіну [[Інда-Гангская раўніна|Інда-Ганскай нізіны]], нізоўі і дэльту рэк Ганг і Брахмапутра — найвялікшую [[Дэльта (рака)|дэльту]] ў свеце. Тэрыторыя ўяўляе сабой плоскую алювіяльную раўніну, рассечаную густой сеткай рэк. На паўднёва-ўсходнім узбярэжжы знаходзіцца найвялікшы ў свеце мангравы лес Сундарбан. Нягледзячы на татальнае ператварэнне прыродных ландшафтаў, Бангладэш здолеў захаваць відавае багацце жывёл. Нацыянальны сімвал краіны — бенгальскі тыгр. == Геаграфічнае становішча == [[Файл:Cox's Bazar sea beach 01.jpg|thumb|Кокс-Базар]] [[Бангладэш]] знаходзіцца на поўначы ад [[Бенгальскі заліў|Бенгальскага заліву]] ва ўсходняй частцы старажытнай [[Бенгалія|Бенгаліі]]. Цераз краіну праходзіць [[Паўночны тропік]]. Практычна па ўсім сваім перыметры ў 4000 км Бангладэш абкружаны Індыяй, на паўднёвым усходзе праходзіць невялічкая мяжа з М’янмай (193 км). Бенгальскае ўзбярэжа цягнецца на 580 км. Да поўдня ад Чытагонга раскінуўся самы доўгі пляж у свеце — [[Кокс-Базар]], які распасціраецца на сто дваццаць кіламетраў. Густа засеяная астраўкамі і каралавымі рыфамі акваторыя Бенгальскага заліва, што належыць Бангладэш, прыблізна роўная яго сухапутнай тэрыторыі.<ref>https://thediplomat.com/2016/12/the-bay-of-bengal-naval-arms-race/</ref> Бангладэш размешчаны ў [[Дэльта Ганга|дэльце рэк Брахмапутра і Ганг]] (мясцовыя назвы — Джамуна і [[Падма]] адпаведна), [[рака Мегхна|Мегхна]] і іх прытокаў. Падма зліваецца з Джамунай і затым, зліўшыся з Мегхнай, упадае ў Бенгальскі заліў. Бангладэш мае 58 трансгранічных рэк, і таму пытанні, якія ўзнікаюць пры выкарыстанні водных рэсурсаў, з’яўляюцца вельмі вострымі пры абмеркаванні з Індыяй. На паўднёвым усходзе краіны, пачынаючы з [[1960-я|1960-х гадоў]], праводзяцца работы па ўзвядзенні дамбаў, што разам з наносамі прыводзіць да з’яўлення новых участкаў сушы. У канцы 1970-х гадоў пры садзейнічанні інвестыцыйных фондаў [[Нідэрланды|Нідэрландаў]] урад Бангладэш пачаў распрацоўваць гэтыя атрыманыя ўчасткі. Гэтыя намаганні прывялі да бурнага росту будаўнічай галіны на гэтым напрамку, уключаючы будаўніцтва дарог, вадаправодаў, набярэжных, загараджальных насаджэнняў, вадасховішчаў, туалетаў і перадачу земляў жыхарам. Да восені 2010 года па праграме асваення тэрыторый выдзелена 27 000 акраў (10927 гектараў) для 21 000 сем’яў<ref>{{cite web|url=http://pulitzercenter.org/articles/bangladesh-fights-survival-against-climate-change|title="Bangladesh fights for survival against climate change," by William Wheeler and Anna - Katarina Gravgaard, The Washington Times|publisher=Pulitzercenter.org|access-date=2010-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110817131655/http://pulitzercenter.org/articles/bangladesh-fights-survival-against-climate-change|archive-date=17 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. == Рэльеф і карысныя выкапні == Большая частка краіны ўяўляе сабой алювіяльную нізіну, створаную адкладамі рэк (іх каля 700). Дэльта Ганга — шырокая паласа [[алювій|алювію]] ўздоўж берага Бенгальскага заліва. [[Алювіяльныя адклады]] ствараюць у дэльце найбольш угноеныя плантацыі ў свеце. Большая частка краіны размешчана ніжэй за дванаццаць метраў над узроўнем мора, і, паводле разлікаў, 10 % краіны будзе затоплена пры павышэнні ўзроўню мора на адзін метр<ref name="ali">{{cite journal | last = Ali | first = A | year = 1996 | title = Vulnerability of Bangladesh to climate change and sea level rise through tropical cyclones and storm surges | url = http://www.springerlink.com/content/l842n0822t6077q0/ | doi = 10.1007/BF00175563 | journal = Water , Air , & Soil Pollution | volume = 92 | issue = 1-2 | pages = 171-179 | access-date = 25 верасня 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200218031027/http://www.springerlink.com/content/l842n0822t6077q0/ | archive-date = 18 лютага 2020 | url-status = dead }}</ref>. Паўночны захад і цэнтр краіны занятыя плато Мадхупар і Барынд. Найвышэйшым пунктам Бангладэш з’яўляецца гара Маўдок вышынёй 1052 метры над узроўнем мора на паўднёвым усходзе краіны ў горным ланцугу на мяжы з М’янмай.<ref>[http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html # keok Summit Elevations : Frequent Internet Errors] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130725020735/http://www.sol.co.uk/v/viewfinder/elevmisquotes.html |date=25 ліпеня 2013 }} {{v|2006|04|13}}</ref>. Бангладэш знаходзіцца ў сейсманебяспечнай зоне. У нетрах Бенгаліі выяўленыя даволі вялікія запасы [[Прыродны газ|прыроднага газу]] (385 млрд м³, 37-е месца ў свеце ў 2016).<ref>https://bdnews24.com/economy/2018/01/15/bapex-pins-hopes-on-new-gas-field-in-bhola</ref>. Маюцца радовішчы [[нафта|нафты]], [[каменны вугаль|каменнага вугалю]], вапняку. == Клімат == У Бангладэш пануе [[субэкватарыяльны]] [[Мусонны клімат|мусонны]] клімат з мяккаю зімою з кастрычніка па сакавік і гарачым, вільготным летам з сакавіка па чэрвень. Гарачы і вільготны сезон [[мусон]]аў, у ходзе якога выпадае вялікая колькасць ападкаў, працягваецца з чэрвеня па кастрычнік. Самы халодны месяц — студзень, самы гарачы — красавік. Сярэднегадавыя тэмпературы павышаюцца ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Па колькасці ападкаў краіна займае адно з першых месцаў у свеце. У сярэднім за год выпадае звыш 1900 мм ападкаў, асабліва вялікая іх колькасць на паўночным усходзе (больш за 3000 мм). == Раслінны і жывёльны свет == [[Файл:Panthera tigris tigris.jpg|міні|Бенгальскі тыгр]] У краіне растуць вільготныя трапічныя і [[мангры|мангравыя лясы]]; [[Цік (дрэва)|цік]], [[Сал (расліна)|сал]], [[бамбук]], баньянавае дрэва, [[архідэі]]. Жывёльны свет багаты: [[тыгр|бенгальскія тыгры]], [[леапард]]ы, [[азіяцкі слон|азіяцкія сланы]], [[мангусты]], [[кракадзіл]]ы, [[пітон]]ы і інш. У 1997 годзе была зроблена заява, згодна з якой рэгіён мангравых зараснікаў [[Сундарбан]] знаходзіцца пад пагрозай знікнення<ref name="sundarbans">{{cite journal | last = IUCN | year = 1997 | title = Sundarban wildlife sanctuaries Bangladesh | journal = World Heritage Nomination - IUCN Technical Evaluation}}</ref>. Шырока ўжываным «птушыным» нацыянальным сімвалам краіны з’яўляецца дрозд, які выкарыстоўваецца на банкнотах і ў гонар якога названая адна са славутасцяў у Дацы — Doyel Chatwar. Нацыянальным «кветкавым» сімвалам краіны з’яўляецца [[Гарлачык|водная лілея]], вядомая як Шапла (Shapla), а «пладовым» сімвалам з’яўляецца джэкфрут — усходнеіндыйскае [[хлебнае дрэва]], вядомае як Катхал (Kathal) у бенгальскай мове. У 2010 ўрад краіны выбраў [[Манга (род раслін)|мангавыя дрэвы]] ў якасці драўнянага сімвала<ref name="Xinhua news on National Tree of Bangladesh">{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english2010/|title=Bangladeshi gov't selects mango tree as national|publisher=Xinhuanet.com|access-date=2010-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115190822/http://news.xinhuanet.com/english2010/|archive-date=15 лістапада 2016|url-status=dead}}</ref>. == Экалагічныя праблемы == Краіна пастаянна падвяргаецца ўздзеянню [[стыхійнае бедства|стыхійных бедстваў]], такіх як [[паводка|паводкі]], [[трапічны цыклон|трапічныя цыклоны]], [[тарнада]] і бары, якія ўзмацняюцца эфектам абязлесення (высечка лясоў), размывам глебаў і эрозіяй<ref name="NatDis">{{cite book | last = Alexander | first = David E. | title = Natural Disasters | orig-year = 1993 | url = http://books.google.com/?id=gWHsuGTcF34C&pg=PA532&dq=bangladesh+natural+disasters | access-date = 2008-05-02 | year = 1999 | publisher = Kluwer Academic Publishers | location = Dordrecht | isbn = 0412047519 | oclc = <!-- original: 27974924 --> 43782866 | page = 532 | chapter = The Third World }}</ref>. У 1991 годзе ад наступстваў цыклона загінула каля 140 000 чалавек<ref>«[http://articles.latimes.com/2005/feb/27/news/adfg-bangla27 Beset by Bay’s Killer Storms, Bangladesh Prepares and Hopes]». Los Angeles Times. February 27, 2005</ref>. У верасні 1998 года Бангладэш падвергнуўся самай разбуральнай паводцы ў найноўшай гісторыі. Падчас разліву рэк Ганга, Брахмапутры і Мегхны было затоплена 300 000 дамоў, 9700 кіламетраў дарог і 2700 кіламетраў набярэжных, 50 км² было цалкам разбурана, а 11 000 кіламетраў дарог часткова пашкоджана або разбурана. У выніку паводкі загінула каля 1000 чалавек, каля 30 мільёнаў засталіся без жылля. Загінула каля 137000 галоў буйной рагатай жывёлы. Дзве траціны краіны апынуліся пад вадой. Да такіх разбуральных наступстваў прывяло некалькі прычын: незвычайна моцныя мусонныя дажджы, раставанне ледавікоў у [[Гімалаі|Гімалаях]] і высечка ахоўных насаджэнняў і дрэў для ацяплення, падрыхтоўкі ежы і вызвалення тэрыторый для жывёл<ref name="EWG">{{cite book | last = Haggett | first = Peter | title = Encyclopedia of World Geography | orig-year = 2002 | url = http://books.google.com/?id=IROIY4ONOSEC&pg=PA2634&dq=bangladesh+flood+reason | access-date = 2008-05-02 | publisher = Marshall Cavendish | year = 2002 | location = New York | isbn = 0761473084 | oclc = 46578454 | pages = 2, 634 | chapter = The Indian Subcontinent }}</ref>. У цяперашні час Бангладэш лічыцца найбольш уразлівай да змены клімату краінай у свеце.<ref>[http://www.moef.gov.bd/moef.pdf Bangladesh Climate Change Strategy and Action Plan 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20091007060017/http://www.moef.gov.bd/moef.pdf |date=7 кастрычніка 2009 }} Ministry of Environment and Forests Government of the People’s Republic of Bangladesh, September, 2008.</ref><ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/12784349/ cyclone relief effort hampered ] updated 11/17/2007 associated press</ref><ref>[http://www.searo.who.int/LinkFiles/Country_Emergency_Situation_Profiles_Bangladesh.pdf Country Emergency Situation Profile : Bangladesh] prone areas</ref>. Ёсць меркаванне, што ў будучым дзесяцігоддзі павышэнне ўзроўню мора прывядзе да з’яўлення 20 млн<ref>[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/JBRN-7R4G47?OpenDocument The Climate refugee Challenge] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110320203735/http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900sid/JBRN-7R4G47?OpenDocument |date=20 сакавіка 2011 }}, ReliefWeb, 2009-04-14</ref> «{{нп3|кліматычныя ўцекачы|кліматычных бежанцаў|en|Environmental migrant}}» <ref>[http://www.pbs.org/newshour/bb/environment/jan-june08/ bangladesh_03-28.html «Another Major Cyclone, Bangladesh Worries About Climate Change»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120228222327/http://www.pbs.org/newshour/bb/environment/jan-june08/ |date=28 лютага 2012 }}, PBS News Hour, 2008</ref> Водныя рэсурсы Бангладэш часта падвяргаюцца атручванню [[мыш’як]]ом з-за яго высокага ўтрымання ў глебе. Да 77 млн чалавек падвяргаюцца атручванню мыш’яком праз ужыванне забруджанай вады<ref>{{cite news | author = Brian Walker | url = https://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/20/bangladesh.arsenic.poisoning/index.html?hpt=T1 | title = Study: Millions in Bangladesh exposed to arsenic in drinking water | publisher = CNN.com | date = 2010-06-21 | access-date = 2010-07-03}}</ref><ref>{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/south_asia/10358063.stm | title = Bangladesh : 77m poisoned by arsenic in drinking water | publisher = BBC News | date = 2010-06-19 | access-date = 2010-07-03}}</ref>. {{Зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||274}} {{Бангладэш у тэмах}} {{Азія паводле тэм|Геаграфія}} [[Катэгорыя:Геаграфія Бангладэш| ]] be6xlxsctzwigkiq8bwnnsx4brfjh7y Ганна Аляксееўна Аксёнава 0 576310 5149433 4632552 2026-06-01T03:03:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149433 wikitext text/x-wiki {{Архітэктар}} {{Цёзкі2|Аксёнава}} '''Ганна Аляксееўна Аксёнава''' (нар. {{ДН|1|07|1953}}) — беларускі [[архітэктар]]. == Біяграфія == Скончыла ў [[1977]] годзе [[БПІ]]. У [[1977]]—[[2002]] гадах працавала ў праектным інстытуце «[[Мінскпраект]]» на пасадзе архітэктара, загадчыка групай. У [[2002]] пераведзена ў [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага спецыяліста аддзела навукова-праектных работ [[Дэпартамент па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі|Дэпартамента па ахове гісторыка-культурнай спадчыны і рэстаўрацыі]]. З [[2003]] года ў «[[Мінскпраект|Мінскпраекце]]» на пасадзе галоўнага архітэктара праектаў майстэрскай ландшафтнай архітэктуры і дызайну<ref name="ХЕХ">{{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Аксенова Анна Алексеевна}}</ref>. Член [[Саюз дызайнераў Беларусі|Саюза дызайнераў Беларусі]]. З [[2006]] года Ганна Аксёнава ўзначальвае секцыю ландшафтных архітэктараў [[Беларускі саюз архітэктараў|БСА]], з лістапада [[2010]] г. прадстаўляе Беларусь у [[Еўрапейская федэрацыя ландшафтных архітэктараў|Еўрапейскай федэрацыі ландшафтных архітэктараў]] (EFLA) і [[Міжнародная федэрацыя ландшафтных архітэктараў|Міжнароднай федэрацыі ландшафтных архітэктараў]] (IFLA)<ref name="bsc1"/>. == Творчасць == [[Файл:Senday park, Minsk1.JPG|thumb|[[Сэндайскі сквер]]]] Аўтар (і ў аўтарскіх калектывах) аб’ектаў добраўпарадкавання ў [[Мінск]]у: комплекснае рашэнне дызайну і візуальных камунікацый для 1-й чэргі [[Мінскае метро|Мінскага метро]] ([[1985]], дыплом рэспубліканскага фестывалю); інфармацыйны дызайн і малыя архітэктурныя формы для станцый [[2-я лінія Мінскага метро|2-й лініі]] Мінскага метро ([[1991]], дыплом ВДНГ); аэравакзальны комплекс—аэрапорт [[Мінск-2|«Мінск-2»]] (абсталяванне, [[інтэр’ер]]ы); [[добраўпарадкаванне]] ўнутрыдваровай тэрыторыі [[Дом урада (Мінск)|Дома ўрада]] ([[1984]]); плошча перад [[Універмаг Беларусь|універмагам «Беларусь»]] ([[1992]]); добраўпарадкаванне [[Прывакзальная плошча (Мінск)|прывакзальнай плошчы]] і [[Бабруйскі сквер|сквера]] ([[2003]]; дыплом рэспубліканскага фестывалю); [[Сэндайскі сквер|сквер «Сэндай»]] перад [[Беларускі дзяржаўны музычны тэатр|Беларускім дзяржаўным музычным тэатрам]] ([[2002]], з арх. [[Аляксей Аляксеевіч Галякоў|А. Галяковым]]<ref name="bsc1">{{Cite web |url=https://bsc.by/ru/story/anna-aksenova-landshaftnyy-arhitektor-udivitelnaya-professiya |title=Анна Аксенова: «Ландшафтный архитектор — удивительная профессия» |access-date=21 кастрычніка 2018 |archive-date=6 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806062057/https://bsc.by/ru/story/anna-aksenova-landshaftnyy-arhitektor-udivitelnaya-professiya |url-status=dead }}</ref>; дыплом рэспубліканскага фестывалю); [[Уручча (парк)|парк, які прылягае да жылога раёна «Уручча-6»]] ([[2002]], з арх. [[Аляксей Аляксеевіч Галякоў|А. Галяковым]]<ref name="bsc1"/>); [[Кальварыйскі сквер|сквер па вул. Кальварыйскай]] ([[1999]]); [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|рэканструкцыя вайсковых пахаванняў на Вайсковых могілках]] па [[Вуліца Казлова (Мінск)|вул. Казлова]] ([[2005]]); рэканструкцыя [[Камсамольскае возера|вадасховішча «Камсамольскае возера»]] ў [[Парк Перамогі (Мінск)|парку Перамогі]] ([[2009]]—[[2010]], дыплом лаўрэата маскоўскага конкурсу «Ландшафтная архітэктура. Погляд з дома», [[2008]]); рэканструкцыя архітэктурна-скульптурнага ансамбля [[Мінск — горад-герой|«Мінск-горад-герой»]] ([[2009]]—[[2010]])<ref name="ХЕХ"/>, рэканструкцыя [[Белэкспа (выставачны цэнтр)|нацыянальнага выставачнага цэнтра «Белэкспа»]] са стварэннем [[Плошча Дзяржаўнага Сцяга (Мінск)|плошчы Дзяржаўнага Сцяга]]<ref name="nn">[https://nn.by/?c=ar&i=106690 Бога гандлю Меркурыя ля «Белэкспа» замянілі на каласальны флагшток. Будзе Плошча дзяржаўнага сцяга]</ref>, рэканструкцыя [[Вайсковыя могілкі (Мінск)|Вайсковых могілак]]<ref name="news21">[http://news.21.by/other-news/2018/07/13/1548406.html Закончим с Военным — возьмемся за Кальварийское. Чиновники и церковь рассказали про благоустройство кладбищ]</ref>. Навуковы кіраўнік аб’ектаў, якія з’яўляюцца [[гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі|гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі Рэспублікі Беларусь]]: бульвары па [[бульвар па вуліцы Леніна (Мінск)|вул. Леніна]] і [[бульвар па Камсамольскай вуліцы (Мінск)|Камсамольскай]]; [[Лошыцкі сядзібна-паркавы комплекс]]; [[Усходнія могілкі]] (усе ў Мінску); [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|паркавы комплекс]] у [[Нясвіж]]ы; [[мемарыяльны комплекс «Трасцянец»]]<ref name="ХЕХ"/>. Сярод нерэалізаваных праектаў [[Цівалі (парк)|парк забаў «Цівалі»]] на месцы гістарычнай сядзібы, а таксама экалагічны парк у жылым араёне [[Сухарава (жылы раён)|Сухарава]]<ref name="bsc1"/>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Аксенова Анна Алексеевна}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Аксёнава Ганна Аляксееўна}} [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]] [[Катэгорыя:Ландшафтныя архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза дызайнераў]] tp3y7ieetfz0858wdvpquvocxxh5x15 Ілець 0 577991 5149461 4146768 2026-06-01T08:04:55Z Ueschar 151377 Дадаў крыніцы 5149461 wikitext text/x-wiki {{Рака}} '''Ілець''' ({{lang-ru|Иле́ть}}, {{lang-chm|Элнет}}, {{lang-tt|Илләт}}) — рака ў [[Расія|Расіі]], якая ўпадае ў [[Куйбышаўскае вадасховішча]]; да яго стварэння была левым прытокам [[Волга|Волгі]]. Выток і вусце знаходзяцца ў [[Марый Эл|Рэспубліцы Марый Эл]]. Рака таксама працякае па тэрыторыі [[Татарстан]]а, дзе яе даўжыня складае 34 км.<ref name="tatarica">{{cite web|url=https://tatarica.org/ru/razdely/priroda/gidrograficheskaya-set/reki/ilet|title=Илеть|website=Tatarica. Татарская энциклопедия|language=ru|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> Даўжыня ракі — 204 км, плошча басейна — 6471 км². Ілець упадае ў Куйбышаўскае вадасховішча прыкладна за 4 км на захад ад горада [[Волжск]]а. Абсалютная вышыня вытоку складае каля 160 м, вусця — 53 м.<ref name="tatarica" /> Вадазбор Ілеці ўяўляе сабой хвалістую раўніну, складзеную пераважна пясчанымі, радзей сугліністымі адкладамі. Каля 60% яго тэрыторыі пакрыта лесам. Рэчышча звілістае, пераважна неразгалінаванае; у сярэднім і ніжнім цячэнні на пойме сустракаюцца шматлікія азёры-старыцы. Жыўленне ракі змяшанае, з перавагай снегавога. Веснавое разводдзе пачынаецца звычайна ў канцы сакавіка — пачатку красавіка і працягваецца ў сярэднім каля 40 дзён. Ледастаў утвараецца ў пачатку лістапада і трымаецца 140—150 дзён, але ў месцах выхаду падземных вод рака можа не замярзаць усю зіму.<ref name="tatarica" /> Найбуйнейшыя прытокі Ілеці на тэрыторыі Татарстана — [[Яранка]], [[Ашыт]], Пецялка і Шора.<ref name="tatarica" /> Рака мае рэкрэацыйнае значэнне і выкарыстоўваецца як зона адпачынку.{{зноскі}} [[Катэгорыя:Рэкі Марый Эл]] [[Катэгорыя:Рэкі Татарстана]] [[Катэгорыя:Прытокі Волгі]] a6qy7vcd7zg88rxj80gd52radumw5uy Генадзь Казак 0 579429 5149552 4761240 2026-06-01T11:44:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149552 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Генадзь Казак | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Генадзь Казак''' ([[1924]] — канец 1940-х) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, арганізатар і кіраўнік падпольнага [[Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)|Саюза вызвалення Беларусі]] ў [[Навагрудак|Навагрудку]].<ref>http://www.slounik.org/154806.html Біяграфія Генадзя Казака</ref> Мянушка «Віктар». == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Брацянка]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] (цяпер [[Навагрудскі раён]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). Меў сярэднюю адукацыю. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў [[1944]] г. быў вывезены на прымусовыя работы ў [[Германія|Германію]], дзе працаваў на заводзе па рэмонту самалётаў у [[Эгер]]ы. Паступіу ў школу малодшых афіцэраў [[Беларускі легіён|Беларускага легіёна]] ў [[Берлін]]е, якой кіраваў [[Барыс Рагуля]]. Падчас навучання Генадзь Казак уступіў у [[Беларуская Незалежніцкая Партыя|Беларускую Незалежніцкую Партыю]], узначаліў школьную арганізацыю БНП.<ref>{{cite web|url = http://jivebelarus.net/history/new-history/return-of-bnp.html?page=14|title = Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі|author = [[Сяргей Ёрш]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20190725160120/http://jivebelarus.net/history/new-history/return-of-bnp.html?page=14|archive-date = 25 ліпеня 2019|url-status = live}}</ref> Пасля вайны вярнуўся ў [[Беларусь]] як рэпатрыянт, жыў у [[Навагрудак|Навагрудку]]. У лістападзе [[1946]] г. арганізаваў [[Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)|Саюз вызвалення Беларусі]] — падпольную моладзевую арганізацыю, мэтай якой было стварэнне незалежнай беларускай дзяржавы. Меў мянушку «Віктар». Арганізацыя працавала сістэмай «троек», але належнай канспірацыі не было. У выніку арганізацыя была выдадзена спецыяльна засланымі правакатарамі і савецкія спецслужбы нават атрымалі пратаколы пасяджэнняў кіраўніцтва арганізацыі. Генадзь Казак быў арыштаваны 30 мая [[1947]] года, быў моцна катаваны на допытах у [[Баранавічы|Баранавіцкай]] турме. У жніўні таго ж года асуджаны трыбуналам войск МДБ у [[Баранавічы|Баранавічах]]. Трапіў у Карагадзінскі канцлагер МДБ [[Казахская ССР|Казахскай ССР]] у в. [[Долінка]], дзе амаль адразу памёр. Не быў рэабілітаваны. {{зноскі}} == Літаратура == * Валаханович И. А. Антисоветское подполье на территории Беларуси в 1944—1953 гг. — Мн., 2002. == Гл. таксама == * [[Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)]] == Спасылкі == * [http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20420 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190719142436/http://www.marakou.by/by/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20420 |date=19 ліпеня 2019 }} Біяграфія Генадзя Казака на старонцы [[Леанід Маракоў|Леаніда Маракова]]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай незалежніцкай партыі]] [[Катэгорыя:Члены Саюза вызвалення Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне]] jedb3a49p914gfouycesodub529h60w Гато 0 583584 5149472 5097231 2026-06-01T08:32:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149472 wikitext text/x-wiki {{Група астравоў |Назва = Гато |Нацыянальная назва = ja/五島列島 |Карта = Gotō Islands Relief Map, SRTM-1.jpg |Подпіс карты = |Пазіцыйная карта = Японія |Архіпелаг = Японскія астравы |Акваторыя = Усходне-Кітайскае мора |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 40|lat_sec = 27 |lon_dir = E|lon_deg = 128|lon_min = 43|lon_sec = 47.4 |CoordScale = |Колькасць астравоў = 140 |Найбуйнейшы востраў = Фукуэ (востраў) |Агульная плошча = 690 |Найвышэйшы пункт = |Краіна = Японія |Насельніцтва = 76311 |Год перапісу = 2005 |Выява = Nokubi beach.jpg |Подпіс выявы = Пляж на востраве Назакі |Катэгорыя на Вікісховішчы = Gotō Islands }} '''Гато''' ({{lang-ja|五島列島, літаральна «пяць астравоў»}}) — [[архіпелаг]] на поўначы [[Усходне-Кітайскае мора|Усходне-Кітайскага мора]]. Уваходзіць у склад [[Японія|японскай]] прэфектуры [[Нагасакі (прэфектура)|Нагасакі]]. Агульная плошча — 690 км². Насельніцтва (2005 г.) — 76 311 чалавек. == Геаграфія == Архіпелаг Гато выцягнуты з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад на 91 км. Нягледзячы на назву, якая азначае 5 [[востраў|астравоў]], у яго склад уваходзяць 140 астравоў рознай плошчы. Найбольшы востраў [[Фукуэ (востраў)|Фукуэ]] займае 326,34 км². Усе астравы маюць [[вулкан]]ічнае паходжанне. Адрозніваюцца разнастайнасцю [[Геаграфічны ландшафт|ландшафтаў]], уключаюць [[гара|горы]], прыморскія [[скала|скалы]] і [[нізіна|нізіны]], [[пляж]]ы. На астравах захаваліся горныя [[лес|лясы]], хаця большую частку незаселеных зямель займаюць горныя [[луг]]і. Шмат марскіх [[птушкі|птушак]]. Для аховы [[прырода|прыроды]] арганізаваны [[нацыянальны парк]] Сайкай. == Гісторыя == [[Выява:Douzaki Church in Nagasaki.JPG|thumb| left|Касцёл на востраве Фукуэ]] Лічыцца, што першыя людзі з'явіліся на астравах Гато ўжо ў эпоху [[палеаліт]]а. [[Археалогія|Археолагамі]] выяўлены рэшткі культур [[Дзёмон]] і [[Яёй]]. У [[пісьмо]]вых крыніцах Гато ўзгадваюцца з [[8 стагоддзе|VIII]] ст. як месца прыбыцця [[карабель|караблёў]] з імперыі [[Імперыя Тан|Тан]]. На працягу ўсяго [[сярэднявечча]] астравы адыгрывалі важную ролю ў міжнародным [[гандаль|гандлі]], што абумовіла сталую барацьбу за іх з боку розных феадальных родаў. У [[16 стагоддзе|XVI]] ст. на астравах жыў знакаміты [[кітай]]скі [[пірацтва|пірат]] Вань Жы, які займаўся пасрэдніцкай дзейнасцю паміж [[Японія|японцамі]] і [[Партугалія|партугальцамі]]. У [[1566]] г. езуіты арганізавалі на востраве [[Фукуэ (востраў)|Фукуэ]] місію і здолелі прыцягнуць да [[хрысціянства]] значную колькасць астравіцян. У [[1587]] г. [[Таётомі Хідэёсі]] выгнаў місіянераў і перадаў архіпелаг роду Гато, ад прозвішча якога паходзіць сучасная назва. Хаця пасля [[1638]] г. у Японіі было забаронена хрысціянства, Гато адносна лаяльна ставіліся да патаемных хрысціянскіх культаў, што забяспечыла прыток перасяленцаў з другіх частак краіны. Толькі ў [[1798]] г. пераехала 108 патаемных хрысціян. Перасяленцы займалі [[гара|горны]]я раёны. Многія з іх займаліся прадпрымальніцкай дзейнасцю. У перыяд ізаляцыі Японіі архіпелаг заставаўся важным гандлёвым і [[рамяство|рамесніцкім]] цэнтрам. У [[1865]] г., калі ў [[Нагасакі]] былі ўзноўлены [[каталіцызм|каталіцкія]] набажэнствы, вернікі з Гато звярнуліся з запытам даслаць да іх святароў. Аднак урад [[Перыяд Мэйдзі|Мэйдзі]] адказаў рэпрэсіямі. У [[1868]] г. было арыштавана 200 хрысціян, 42 з якіх загінулі ў выніку катаванняў. Пакаранне хрысціян выклікала абурэнне з боку іншаземных дзяржаў. У [[1873]] г. японскія ўлады знялі абмежаванні ў распаўсюджванні хрысціянства. У нашы дні ад 10% да 15% астравіцян спавядаюць гэтую рэлігію. У [[1871]] г. адгалінаванні рода Гато страцілі сваю ўладу над архіпелагам. Ён увайшоў у склад [[Нагасакі (прэфектура)|прэфектуры Нагасакі]]. == Эканоміка == Асноўныя галіны [[эканоміка|эканомікі]] — [[рыбалоўства]], [[земляробства]] і абслугоўванне [[Турызм|турыстаў]]. Астравы злучаны [[паром]]най пераправай з [[Нагасакі]]. На востраве [[Фукуэ (востраў)|Фукуэ]] працуе [[аэрапорт]]. == Спасылкі == * [https://wp.stolaf.edu/asian-studies/index-12/index-13/goto Goto Islands – Asian Studies] * [https://www.japantimes.co.jp/life/2017/04/07/travel/hidden-christians-electric-cars-goto-islands/#.XDsIA9L7S1s Of hidden Christians and electric cars on the Goto Islands] * [https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/saikai/guide/view.html Saikai National Park] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190820053304/https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/saikai/guide/view.html |date=20 жніўня 2019 }} * [https://www.japan-guide.com/e/e4441.html Goto Islands Travel: Nakadori and Wakamatsu Islands] [[Катэгорыя:Астравы Ціхага акіяна]] [[Катэгорыя:Астравы Японіі]] 6dnnvnpiwi1xx6rausne919rlybhiya Віктар Рауль Ая дэ ла Торэ 0 588032 5149262 4608133 2026-05-31T13:12:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149262 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Віктар Рауль Ая дэ Ла Торэ | арыгінал імя = Víctor Raúl Haya de la Torre | выява = | пасада = Лідар АПРА | партыя = [[АПРА]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = }} '''Віктар Рауль Ая дэ Ла Торэ''' ({{lang-es|Víctor Raúl Haya de la Torre}}; 22 лютага 1895 — 2 жніўня 1979) — перуанскі палітычны дзеяч левага толку, сацыёлаг, гісторык, філосаф <ref>[https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/AYA_DE_LA_TORRE_VIKTOR_RAUL.html Энциклопедия Кругосвет, Айя де ла Торре] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190109172318/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/AYA_DE_LA_TORRE_VIKTOR_RAUL.html |date=9 студзеня 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. == Раннія гады == Нарадзіўся у горадзе [[Трухілья (Перу)|Трухілья]] ([[Перу]]) у арыстакратычнай сям’і. Бацька Ая де ла Торэ выдаваў газету, у якой у маладосці працаваў і яго сын. Паступіў ва [[Нацыянальны ўніверсітэт Сан-Маркас|ўніверсітэт Сан-Маркас]] у [[Ліма|Ліме]], дзе ў яго сфарміраваліся [[Лібералізм|ліберальныя ідэі]], якіх ён прытрымліваўся на працягу ўсяго жыцця. Прыняў актыўны ўдзел ва ўстанаўленні 8-гадзіннага працоўнага дня для працоўных Лімы, садзейнічаў стварэнню прафсаюза тэкстыльшчыкаў. У студэнцкія гады ўдзельнічаў у арганізацыі вячэрніх школ для працоўных <ref name="hrono.ru">[http://www.hrono.ru/biograf/bio_a/aya_dela_tore.php Биографический указатель, Айя де ла Торре]{{ref-ru}}</ref>. У 1919—1923 гадах Ая де ла Торэ ўзначальваў студэнцкі рух у Перу за ўніверсітэцкую рэформу, супраць дыктатарскага рэжыму А. Легіі. У выніку гэтых падзей ён быў высланы з краіны, абаснаваўся ў [[Мексіка|Мексіцы]]. == Палітычная дзейнасць == [[Файл:Célula de desterrados apristas México1929.jpg|thumb|злева| Ая дэ ла Торэ (у цэнтры) з аднадумцамі ў Мексіцы, 1929]] Падчас сваёй эміграцыі ў Мексіцы вывучаў вопыт мексіканскай рэвалюцыі і сацыяльных рэформ, потым здзейсніў падарожжа ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], [[Германія|Германію]], [[Францыя|Францыю]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]] для далейшага засваення тэорыі і практыкі [[сацыялізм]]у. Ая дэ ла Торэ прыйшоў да высновы, што руская сістэма не падыходзіць для [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]], вызначыў ідэю сацыялізму, накіраваную на вызваленне ад эканамічных і палітычных аспектаў [[капіталізм]]у, пры тым што захоўвалася прыватная ўласнасць і адзінства царквы. Яшчэ ў 1924 годзе Ая де ла Торэ заснаваў Амерыканскі народна-рэвалюцыйны альянс (АПРА). Пасля звяржэння Легіі ў 1930 годзе Ая дэ ла Торэ вярнуўся ў Перу і пераўтварыў Альянс у Нацыянал-рэфармісцкую партыю (Апрысцкая партыя). Падчас выбарчай кампаніі апрысты справакавалі беспарадкі, партыя была забаронена, а яе лідары эмігрыравалі. 1932—1940 гады — перыяд падпольнага існавання партыі, пакуль яна не была легалізавана прэзідэнтам Мануэлем Прада. На прэзідэнцкіх выбарах 1945 года актывісты забяспечылі перамогу Хасэ Луісу Бустамантэ. Ая дэ ла Торэ стаў міністрам у новым урадзе і атрымаў магчымасць уплываць на ход палітычных і сацыяльных рэформ. У кастрычніку 1948 года апрысты, падначаленыя камуністамі, паднялі мяцеж, краіна каля месяца была ў стане анархіі. Гэтым скарысталіся ваенныя, яны ўзялі ўладу ў свае рукі. Хунта на чале з генералам Мануэлем Одрыя адхіліла Бустамантэ ад пасады і пачала паляваць на лідараў апрыстаў. Ая дэ ла Торэ знайшоў прытулак у калумбійскай амбасадзе ў Ліме, дзе заставаўся да 1954 года, пакуль не пакінуў краіну. У ліпені 1956 года прэзідэнт Мануэль Прада-і-Угартэча адмяніў забарону на АПРА, і ў 1957 годзе Ая дэ ла Торэ вярнуўся на радзіму. Выступаў кандыдатам на прэзідэнцкіх выбарах у 1962 годзе, але ваенныя колы не далі яму прыйсці да ўлады. Пасля гэтага не змог набыць страчанага палітычнага ўплыву. Памёр у 1979 годзе ў горадзе [[Ліма]]<ref name="hrono.ru"/>. == Погляды і ідэі == У сваіх працах галоўным ворагам працоўных лічыў [[імперыялізм]] і яго саюзніка ў асобе мясцовай [[Алігархія|алігархіі]]. Ая дэ ла Торэ заклікаў аб’яднацца на барацьбу з імі [[пралетарыят]], [[сялянства]] і сярэднія сацыяльныя слаі. Вядучую ролю ў дэмакратычнай і антыімперыялістычнай рэвалюцыі адводзіў сярэднім слаям, перш за ўсё [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]]. Надаваў важнае значэнне [[Індзейцы|індзейскаму пытанню]], абароне інтарэсаў індзейцаў і іх традыцый. Індзейскаму кампаненту адводзіў важную ролю ў фарміраванні лацінаамерыканскай супольнасці як прадукту сінтэзу індзейскага і еўрапейскага пачаткаў. Аддаваў перавагу назве Індаамерыка для лацінаамерыканскага рэгіёна. Прызнаючы знакавасць [[марксізм]]у для [[Еўропа|Еўропы]], для краін «класічнага» капіталізму, Ая дэ ла Торэ лічыў яго недапушчальным для Лацінскай Амерыкі, дзе, на яго думку, дзейнічалі свае асаблівасці грамадскага развіцця. Ая дэ ла Торэ сцвярджаў, што самастойна, без супрацоўніцтва з перадавымі індустрыяльнымі дзяржавамі, Лацінская Амерыка не зможа пераадолець сваё адставанне ад іх. Шлях да ліквідацыі імперыялістычнай залежнасці ён бачыў у правядзенні антыалігархічных, дэмакратычных пераўтварэнняў, у стварэнні прававой дзяржавы, якая апіраецца на органы мясцовага самакіравання, у пераадоленні эканамічнага адставання (у тым ліку з дапамогай замежнага капіталу) і раўнапраўным, узаемавыгадным супрацоўніцтве з перадавымі індустрыяльнымі краінамі. Свой «канструктыўны антыімперыялізм» Ая дэ ла Торэ супрацьпаставіў «знішчальнаму» радыкальна-рэвалюцыйнаму варыянту барацьбы, які выпрацоўвалі камуністы. Тыя, са свайго боку, абвінавачвалі апрызм і яго лідара ў ігнараванні класавых супярэчнасцяў капіталістычнага грамадства і прыніжэнні ролі пралетарыяту ў Лацінскай Амерыцы. Узаемная палеміка Ая дэ ла Торэ і камуністаў, якая распачалася ў другой палове 1920-х гадоў, набыла востры характар і працягвалася шматлікія дзесяцігоддзі, перашкаджаючы ўзаемнаму супрацоўніцтву дзвюх плыняў<ref>[https://ushistory.ru/images/files/lat_am.pdf Cтроганов А. И. Латинская Америка в ХХ веке: пособие для вузов]{{ref-ru}} — С. 66.</ref>. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ая дэ ла Торэ Віктар Рауль}} [[Катэгорыя:Палітыкі Перу]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Перу]] dln4ftuv2fw1btpora34djt0rea7axt Гваздзік травянка 0 600031 5149488 4960192 2026-06-01T09:24:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149488 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = Dianthus deltoides01.JPG |image descr = |regnum = Расліны |parent = Dianthus |rang = Від |latin = Dianthus deltoides |author = [[L.]], 1753 |syn = *{{bt|Caryophyllus deltoides|[[Moench]]}} *{{bt|Caryophyllus glaucus|[[Moench]]}} *{{bt|Cylichnanthus deltoides|[[Dulac]]}} *{{bt|Dianthus albus|[[Schkuhr]] ex [[Steud.]]}} *{{bt|Dianthus crenatus|[[Gilib.]]}} [[nom. inval.]] *{{bt|Dianthus endressii|[[Zahlbr.]] ex [[Conrath]]}} *{{bt|Dianthus glaucus|[[L.]]}} *{{bt|Dianthus supinus|[[Lam.]]}} *{{bt|Dianthus volgensis|[[Ser.]]}} |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Dianthus deltoides |commons = |itis = |ncbi = |eol = 587228 |grin = 13829 |ipni = |tpl = }} '''Гваздзік травянка'''<ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|45}}</ref> (''Dianthus deltoides'')&nbsp;— [[Біялагічны від|від]] [[Кветкавыя|кветкавых]] [[Расліны|раслін]] [[Сямейства (біялогія)|сямейства]] {{bt-bellat|Гваздзіковыя|Caryophyllaceae}}. == Назва == Гваздзік травянка, сардэчнік, сярдзечнік<ref>[[Міхал Адольфавіч Федароўскі|Federowski M.]] Lud Bialoruski na Rusi litewskiej. Krakow, I, 1897</ref>, іскра, некерко<ref name="Ан">{{нп3|Мікалай Іванавіч Аненкаў|Анненков Н.|ru|Анненков, Николай Иванович}} [[:s:ru:Ботанический словарь (Анненков)/Dianthus deltoides/ДО|Ботанический словарь]], Спб, 1878</ref>, іскаркі, палявыя слёзкі<ref name="Ан"/><ref>''Васількоў І. Г.'' Матэрыялы да флоры Горацкага раёна. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. III. Горы-Горкі, 1927</ref>, махрэ<ref>''[[Міхаіл Мікалаевіч Ганчарык|Ганчарык М. М.]]'' Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927.</ref><ref>''[[Мікалай Васілевіч Шатэрнік|Шатэрнік М. В.]]'' Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929.</ref>. == Апісанне == [[Шматгадовыя расліны|Шматгадовая]] шызаватая або зялёная [[Трава|травяністая]] расліна. Мае тонкае паўзучае [[карэнішча]], якое ўтварае дзярнінкі з кветканосных і бясплодных [[Парастак|парасткаў]]. [[Сцябло]] ўзыходзячае, з кароткім шурпатым апушэннем, 10—40&nbsp;см вышынёй. [[Лісце]] супраціўнае, па краях і сярэдняй жылцы пакрыта жорсткім апушэннем, тупое; ніжняе&nbsp;— падоўжана лапаткападобнае, верхняе&nbsp;— лінейнае. [[Кветкі]] правільныя, двухполыя, адзінкавыя, радзей&nbsp;— па дзве&nbsp;— тры, 5-пялёсткавыя. [[Пялёстак|Пялёсткі]] зубчастыя, чырвоныя, з кольцам пурпуровых плям. [[Плод]]&nbsp;— [[каробачка]]. Цвіце ў чэрвені&nbsp;— верасні. Утварае натуральныя [[гібрыд]]ы з {{bt-bellat|Гваздзік барадаты{{!}}гваздзіком барадатым|Dianthus barbatus}}<ref>[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S000632070700064X Bleeker, W., U. Schmitz, and M. Ristow. 2007. Interspecific hybridisation between alien and native plant species in Germany and its consequences for native biodiversity. Biol. Conserv. 137:248-253. DOI: 10.1016/j.biocon.2007.02.004]</ref>. == Распаўсюджанне == Натуральна гваздзік травянка расце на [[луг]]ах [[Еўропа|Еўропы]] і [[Пярэдняя Азія|Заходняй Азіі]]<ref name="dvf">Den Virtuella Floran: [http://linnaeus.nrm.se/flora/di/caryophylla/diant/diandel.html ''Dianthus deltoides'' (in Swedish, with maps)]</ref><ref name="fe">Flora Europaea: [http://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&GENUS_XREF=Dianthus&SPECIES_XREF=deltoides&TAXON_NAME_XREF=&RANK= ''Dianthus deltoides'']</ref><ref name="blamey">Blamey, M. & Grey-Wilson, C. (1989). ''Flora of Britain and Northern Europe''. ISBN 0-340-40170-2</ref>. Расце па ўсёй тэрыторыі [[Украіна|Украіны]] ў [[Мяшаныя лясы|змешаных лясах]], на лугах, лясных палянах і ўзлесках. Як садовая расліна вырошчваецца па ўсім свеце. Інтрадукаваны ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]]<ref>{{Cite web |url=http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=DIDE |title=USDA Plants Profile |access-date=11 мая 2019 |archive-date=6 мая 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130506084153/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=DIDE |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Раслінны свет: Тэматычны слоўнік|Гваздік травянка|с=240}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|13102|Гвоздика травянка — Dianthus deltoides}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Дэкаратыўныя расліны]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] [[Катэгорыя:Флора Еўропы]] [[Катэгорыя:Гваздзік]] dvw9e6rg3wgdm1o8x8ezda6tc1hnind Галінзога 0 601153 5149423 4615987 2026-06-01T01:39:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149423 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = |regnum = Расліны |rang = Род |latin = Galinsoga |author = [[Ruiz]] et [[Pav.]], 1794 |syn = |typus = |children name = Віды |children = ''Гл. тэкст'' |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |wikispecies = Galinsoga |grin = }} '''Галінзо́га'''<ref name="БЭ4">{{крыніцы/БелЭн|4к}}</ref><ref name="Киселевский">{{Крыніцы/Латино-русско-белорусский ботанический словарь|56}}</ref> (''Galinsoga'') — род [[Кветкавыя|кветкавых]] раслін сямейства [[Астравыя]], уключае ў сябе 20 відаў раслін<ref>[http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Galinsoga The Plant List]</ref>, якія растуць у [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай]] і [[Цэнтральная Амерыка|Цэнтральнай]] [[Амерыка|Амерыцы]]. Упершыню былі завезеныя ў [[Еўропа|Еўропу]] з [[Перу]] ў 1796 годзе, пасля чаго пачалі актыўна распаўсюджвацца, дзякуючы сваёй высокай пладавітасці<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://cvetopedia.ru/publ/3-1-0-10 |title=cvetopedia.ru — Галинзога |access-date=24 мая 2019 |archive-date=8 чэрвеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608053450/http://cvetopedia.ru/publ/3-1-0-10 |url-status=dead }}</ref>. Два віды — {{Bt-bellat|галінзога дробнакветкавая|Galinsoga parviflora}} і {{Bt-bellat|галінзога шчаціністая|Galinsoga quadriradiata}} — шырока распаўсюджанае [[пустазелле]] ў [[Еўразія|Еўразіі]]<ref name="autogenerated1" />. == Назва == Навуковая назва роду дадзена ў гонар захавальніка {{нп3|Каралеўскі батанічны сад Мадрыда|батанічнага саду ў Мадрыдзе|ru|Королевский ботанический сад Мадрида}} {{нп3|Ігнасіа Марыяна Марцінес дэ Галінзога|Ігнасіа Галінзогі||Ignacio Mariano Martinez de Galinsoga}}<ref>[http://www.nature-archive.ru/grasses/galinzoga.php nature-archive.ru — Галинзога]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Батанічнае апісанне == [[Аднагадовыя расліны|Аднагадовыя]], амаль голыя або густа апушаныя [[Трава|травяністыя]] расліны. [[Сцябло]] прамастойнае, галінастае, вышынёй да 1 м. Лісце простае, супраціўнае, на чаранках. Кветкі ў звычайна шматлікіх кошыках, у верхавінкавых або пазушных паўпарасоніках. Краявыя кветкі кошыкаў белыя, сярэдзінныя — трубчастыя і жоўтага колеру. Плод — сухая сямянка з чубком. == Віды == Паводле базы дадзеных ''[[The Plant List]]'', род уключае 15 відаў<ref name="TPL">{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Compositae/Galinsoga/|title=''Galinsoga''|publisher=[[The Plant List]]. Version 1.1.|date=2013|lang=en|accessdate=2016-08-09}}</ref>: * {{Bt-latbel|Galinsoga amboensis||aut=[[D.L.Schulz]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga boliviensis||aut=[[Canne]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga caligensis||aut=[[Canne]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga calva||aut=[[Rusby]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga crozierae||aut=[[Panero]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga durangensis||aut=([[Longpre]]) [[Canne]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga formosa||aut=[[Canne]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga longipes||aut=[[Canne]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga macrocephala||aut=[[H.Rob.]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga mollis||aut=[[McVaugh]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga parviflora|Галінзога дробнакветкавая|aut=[[Cav.]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga quadriradiata|Галінзога шчаціністая|Галінзога раснічастая|aut=[[Ruiz]] & [[Pav.]]}} = {{Bt-latbel|Galinsoga ciliata|s=0}} * {{Bt-latbel|Galinsoga spellenbergii||aut=[[B.L.Turner]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga subdiscoidea||aut=[[Cronquist]]}} * {{Bt-latbel|Galinsoga triradiata||aut=[[Canne]]}} == Гаспадарчае значэнне == [[Пустазелле|Пустазельныя]] расліны<ref name="БЭ4" />. Некаторыя віды — [[Лекавыя расліны|лекавыя]]<ref name="БЭ4" />. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|Галінзога||462}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|42508|Галинсога|{{V|22|12|2011}}}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Таксоны раслін, названыя ў гонар людзей]] [[Катэгорыя:Флора Паўднёвай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Цэнтральнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Астравыя (падсямейства)]] tikuqe2vr0yr1phd2p44r7vnht3mnlx Ганаровы грамадзянін горада Брэста 0 602689 5149428 3727518 2026-06-01T02:22:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149428 wikitext text/x-wiki '''Ганаровы грамадзянін горада Брэста''' — званне, якое прысвойваецца асобам за вялікі ўклад у развіццё [[Брэст]]а, павышэнне яго аўтарытэту, за здзяйсненне мужных учынкаў на карысць горада. Устаноўлена [[28 верасня]] [[1967]] года рашэннем 4-1 сесіі гарсавета 11-га склікання. Прозвішча, імя і імя па бацьку, заслугі асобы, якому надаецца ганаровае званне, заносіцца ў Кнігу ганаровых грамадзян горада Брэста. == Спіс ганаровых грамадзян == * [[Пётр Міхайлавіч Гаўрылаў]] — Герой Савецкага Саюза; * [[Мірон Емяльянавіч Крыштафовіч]] — удзельнік нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Заходняй Беларусі (28.09.1967) * [[Павел Мартынавіч Гулаў]] — удзельнік рэвалюцыйнага руху; * [[Мікалай Давыдавіч Свінарчук]] — Герой Савецкага Саюза; * [[Васіліса Сямёнаўна Селівонік]] — удзельніца нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Заходняй Беларусі (01.07.1969) * [[Пётр Ільіч Клімук]] — Герой Савецкага Саюза (17.01.1974) * [[Сямён Майсеевіч Крывашэін ]]— Герой Савецкага Саюза; * [[Павел Васілевіч Пранягін]] — удзельнік партызанскага руху; * [[Мікалай Сяргеевіч Цімафееў]] — арганізатар баявых дзеянняў па вызваленні Брэста ад нямецкіх захопнікаў (27.06.1974) * [[Аляксандр Аляксандравіч Лучынскі]] — Герой Савецкага Саюза (12.03.1975) * [[Васіль Пятровіч Ласковіч]] — удзельнік партызанскага руху; * [[Васіль Данілавіч Махновіч]] — Герой Сацыялістычнай Працы (20.12.1978) * [[Юрый Міхайлавіч Віннік]] — Герой Савецкага Саюза (27.07.1984) * [[Андрэй Мітрафанавіч Кіжаватаў]] — Герой Савецкага Саюза (''пасмяротна''); * [[Варлам Міхайлавіч Кублашвілі]] — ветэран пагранічных войскаў (06.06.1985) * [[Уладзімір Іванавіч Газдзецкі]] — упраўляючы трэстам № 8 Брэста, заслужаны будаўнік БССР (1996); * [[Мікалай Паўлавіч Дзегцяроў]] — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны (1996) * [[Уладзімір Пятровіч Самовіч]] — дзяржаўны дзеяч (22.01.1998) * [[Міхаіл Фадзеевіч Іофэ]] — гаспадарчы дзеяч (02.10.2002) * [[Юлія Віктараўна Несцярэнка]] — спартсменка (30.09.2004) * [[Яўген Сцяпанавіч Парфянюк]] — святар РПЦ (12.07.2007); * [[Сяргей Лаўрэнцьевіч Макаранка]] — спартсмен (2007) * [[Пётр Пятровіч Пракаповіч]] — дзяржаўны дзеяч (27.07.2011) * [[Анатоль Міхайлавіч Вараб’ёў]] — беларускі тэатральны дзеяч (27.04.2012) * [[Аляксандр Васілевіч Саўчыц]] — гаспадарчы дзеяч (25.06.2013) * [[Пётр Сцяпанавіч Пойта]] — рэктар БрДТУ (27.04.2014); * [[Святлана Мікалаеўна Сямёнава]] — педагог (05.08.2014); * [[Аляксандр Сяргеевіч Палышэнкаў]] — гаспадарчы дзеяч (23.09.2014) * [[Лілія Рыгораўна Батырава]] — музыкант (16.07.2015) * [[Канстанцін Георгіевіч Шэлепень]] — доктар (30.06.2016) * [[Мікалай Пятровіч Кузьміч]] - мастак (2019) == Літаратура == * Брест: Энциклопедический справочник / Гл. редактор [[Іван Пятровіч Шамякін|И. П. Шамякин]]. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1987. — 408 с. — 53 000 экз. * {{кніга|аўтар=[[Барыс Дзмітрыевіч Даўгатовіч|Долготович Б. Д.]]|загаловак=Почётные граждане белорусских городов: биограф. справочник|адказны=Б. Д. Долготович|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|год=2008|старонкі=6—13|старонак=368|isbn=978-985-01-0784-8|тыраж=2000}}{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://www.pravoby.info/reg/62/038.htm Решение Брестского городского Совета депутатов от 26.12.2007 № 62 «Об утверждении Положения о почётном гражданине города Бреста»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190609171119/http://www.pravoby.info/reg/62/038.htm |date=9 чэрвеня 2019 }}{{ref-ru}} * [https://brestcity.com/blog/komu-i-za-chto-prisvoeno-zvanie-pochetnyj-grazhdanin-goroda-bresta Кому и за что присвоено звание «Почетный гражданин города Бреста»? // БрестСИТИ (BrestCITY)]{{ref-ru}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Брэста| ]] [[Катэгорыя:Спісы ганаровых грамадзян гарадоў|Брэст]] q367rsa2vs2c0fw2bn9uqmu0arjjdx7 Кайзерслаўтэрн 0 615266 5149479 4849066 2026-06-01T08:49:08Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Гарады-пабрацімы */ 5149479 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кайзерслаўтэрн''' ({{lang-de|Kaiserslautern}}, {{lang-pfl|Lautre}}) — горад у [[Германія|Германіі]] на паўднёвым захадзе зямлі [[Рэйнланд-Пфальц]], на краі Пфальцскага лесу. У мінулым — адна з імператарскіх рэзідэнцый на тэрыторыі Курпфальца. Горад размешчаны за 459 км ад Парыжа, 117 км ад Франкфурта-на-Майне, і 159 км ад Люксембурга. Сучасны цэнтр інфармацыйных і камунікацыйных тэхналогій, універсітэт, тэхнічныя каледжы і даследчыя інстытуты. == Адукацыя == * [[Кайзерслаўтэрнскі тэхнічны ўніверсітэт]] == Спорт == * [[ФК Кайзерслаўтэрн]] == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Отмар Вальтэр]] — нямецкі футбаліст == Гарады-пабрацімы == {{гарады-пабрацімы}} == Гл. таксама == * [[Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)]] {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Рэйнланд-Пфальца]] [[Катэгорыя:Кайзерслаўтэрн| ]] 7c1slm9z084yikbpgjjmy2d884c8cdo Гарэт Джонс 0 623267 5149462 4830165 2026-06-01T08:05:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149462 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Джонс}} {{Пісьменнік}} '''Гарэт Рычард Воган Джонс''' ({{lang-en|Gareth Richard Vaughan Jones}} <span lang="en" style="font-style:italic;">Gareth Richard Vaughan Jones;</span> [[13 жніўня]] [[1905]] — [[12 жніўня]] [[1935]]) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] журналіст, ураджэнец [[Уэльс]]а. Вядомы тым, што зрабіў здабыткам сусветнай грамадскасці факт масавага голаду ў СССР у 1932—1933 гадах ([[Галадаморы (Украіна)|Галадамору]]). Прыкладна тады ж праўду пра голад у СССР спрабаваў расказаць журналіст {{нп3|Малкалм Магерыдж|||Malcolm Muggeridge}}, але яго нататкі, якія з’явіліся ў газеце The Manchester Guardian, падвергліся вельмі моцным скарачэнням і рэдактарскай праўцы, былі апублікаваныя без подпісу і прайшлі незаўважанымі на фоне паведамленняў аб росце антысеміцкіх праяў у Германіі<ref name="SovietArticles">{{Cite web|title=Famine Exposure: Newspaper Articles relating to Gareth Jones' trips to The Soviet Union (1930–35)|url=http://www.garethjones.org/soviet_articles/soviet_articles.htm|work=www.garethjones.org|accessdate=7 April 2016}}</ref>. == Раннія гады == Гарэт Джонс нарадзіўся ў Бары (Гламорган, [[Уэльс]]). Яго бацька маёр Эдгар Джонс быў дырэктарам школы акругі Бары, у якой вучыўся яго сын. Яго маці ў 1889—1892 гадах была гувернанткай дзяцей Артура Х’юза, сына валійскага сталеліцейнага прамыслоўца Джона Х’юза, які заснаваў [[Юзаўка|Юзаўку]] (сучасны [[Данецк]]). Аповеды маці пра шчаслівыя гады, праведзеныя ў Расіі, выклікалі ў Джонса гарачае жаданне наведаць [[СССР]], і асабліва Украіну. Дзеля гэтага ён пачаў старанна займацца замежнымі мовамі<ref name="био">[https://www.garethjones.org/overview/mainoverview.htm Margaret Siriol Colley. Short biography of Gareth Jones // Gareth Jones — Hero of Ukraine]</ref>. У 1922 годзе Джонс наведаў [[Вільня|Вільню]]. Ён збіраўся пабываць у СССР у 1927 годзе, але ўлетку таго года дыпламатычныя адносіны паміж Вялікабрытаніяй і СССР былі разарваныя. Джонс наняўся качагарам на вуглявоз і дабраўся да [[Рыга|Рыгі]], дзе правёў лета, навучаючыся рускай мове ў беднай сям’і рускіх эмігрантаў <ref name="био30"/>. У 1926 годзе Джонс скончыў Валійскі ўніверсітэт у Аберыстуіце са ступенню першага класа па [[Французская мова|французскай мове]], а ў 1929 году — [[Трыніці-каледж (Кембрыдж)|Трыніці-каледж у Кембрыджы]] са ступенню адрознення першага класа па французскай, [[Нямецкая мова|нямецкай]] і [[Руская мова|рускай мовах]]. == Журналісцкая кар’ера == [[Файл:Гарет-джонс.jpg|міні|374x374пкс| Украінская ўлётка 1990-х гадоў з выявай Джонса, якая заклікае захоўваць памяць аб [[Галадаморы (Украіна)|галадаморы]]]] У 1929 годзе дыпламатычныя адносіны з СССР былі адноўлены. У студзені 1930 года Джонса ўзяў да сябе на працу на пасадзе кансультанта па міжнародных справах былы прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі [[Дэвід Лойд Джордж|Лойд Джордж]], і Джонс пачаў планаваць паездку ў СССР. У жніўні таго ж года паездка адбылася. Юзаўка да таго часу ўжо была перайменавана ў Сталіна<ref name="bbc_jones">[https://www.bbc.com/russian/features-50185758 История мистера Джонса, открывшего миру Голодомор и вдохновившего Оруэлла]</ref>. Правёўшы тут усяго дзень, ён адправіўся ў [[Кіславодск]], а перад самым ад’ездам прымаючы бок звазіў Джонса ва ўзорны саўгас «Гігант № 2», абсталяваны самай перадавой па тым часе тэхнікай<ref name="био30"/>. Вярнуўшыся ў Берлін, Джонс напісаў бацькам пра тое, з чым ён сутыкнуўся ў СССР: <blockquote> … Сітуацыя ў Расіі жудасная; усё паршыва, ежы няма, ёсць толькі хлеб; прыгнёт, несправядлівасць, галеча сярод рабочых і 90 % незадаволеных. Я пабачыў сёе-тое настолькі дрэннае, што мяне проста раз’юшвае, калі я думаю пра тое, як людзі тыпу [[Джордж Бернард Шоу|Бернарда Шоу]] ездзяць туды, дзе іх водзяць за нос, яны ядуць удосталь, пасля чаго яны вяртаюцца і называюць Расію райскім месцам. Зіма прынясе вялікія пакуты, людзі галадаюць. Мясцовы ўрад — самае жорсткае ў свеце. Сяляне ненавідзяць камуністаў. У гэтым годзе тысячы і тысячы лепшых людзей Расіі былі сасланыя ў Сібір і ў турму на [[Салавецкія астравы|Салаўках]]. У Данбасе ўмовы невыносныя. Тысячы людзей з’язджаюць. Адна прычына, чаму я з’ехаў з Юзаўкі так хутка, — у тым, што мне з ежы ўдалося адшукаць толькі батон хлеба — больш да сямі гадзін мне было няма чаго паесці. Многія рускія настолькі саслаблі, што не ў стане працаваць. Мне іх жудасна шкада. Тым не менш у многіх галінах прамысловасці атрымалася дамагчыся вялізнага прагрэсу, і ёсць вялікія шанцы, што з завяршэннем пяцігодкі Расія можа стаць паспяховай. Але перш, чым гэта адбудзецца, маюцца быць вялікія пакуты, шматлікія бунты і многія смерці. Камуністы дамагліся выдатных вынікаў у галіне адукацыі, гігіены і барацьбы з п’янствам… Кошты жахлівыя, і чаравік і пр. не знайсці. У крамах няма нічога. Камуністы былі да мяне вельмі добрыя, і я выдатна правёў час<ref name="био30">[https://www.garethjones.org/overview/mainoverview.htm Margaret Siriol Colley. Overview 1930 // Gareth Jones — Hero of Ukraine]</ref>. </blockquote> Па вяртанні дадому Джонс адправіўся да свайго працадаўцы, Лойд Джорджа. Лорд [[:en:Philip Kerr, 11th Marquess of Lothian|Лаціян]] (Lothian), пад уражаннем ад апавяданняў маладога чалавека пра жыццё ў СССР, асабіста адвёў Джонса да рэдактара прэстыжнай газеты ''[[The Times]]'', дзе неўзабаве было апублікавана некалькі яго нататак. У красавіку 1931 года яшчэ адна серыя публікацый, прысвечаных першай савецкай пяцігодцы, з’явілася ў валійскай газеце ''Western Mail''<ref name="био30"/>. Першы пяцігадовы план, ажыццяўленне якога было пачата ў 1928 годзе, Джонс назваў «трэцім актам бальшавіцкай рэвалюцыі»<ref>[https://www.garethjones.org/overview/article30-1.htm Gareth Jones. Communists' Five-Year Plan. How It Is Working in Russia. Its Origin and Purpose «No More Compromise with Capitalism» // The Western Mail, April 7th, 1931]</ref>. У сваіх артыкулах Джонс падаў чытачам глыбокі аналіз не толькі перадумоў і першых дасягненняў «Вялікага пералому», але і разнастайных праблем, звязаных з пераходам да фарсіраванай індустрыялізацыі і калектывізацыі сельскай гаспадаркі. Ужо тады ён паказваў на барацьбу ўнутры партыйна-палітычнага кіраўніцтва СССР і апісваў нягоды, што выпалі на долю 158-мільённага насельніцтва краіны, якая ажыццяўляла пераход да камандна-планавай эканомікі<ref>[https://www.garethjones.org/overview/articles1930.htm Newspaper articles by Gareth Jones, April 1931]</ref>. Вясной 1931 года доктар Айві Лі (Ivy Lee), нью-ёркскі кансультант па сувязях з грамадскасцю, які супрацоўнічаў з Rockefeller Institute, Chrysler foundation і Standard Oil, прапанаваў Джонсу адправіцца ў СССР і напісаць кнігу пра ўбачанае<ref name="био"/>. Улетку Гарэт Джонс і [[:en:Jack Heinz|Джэк Хайнц II]] здзейснілі 6-тыднёвую паездку па індустрыяльным будоўлям СССР (пабываўшы ў тым ліку на Урале, у Сібіры і ва Украіне). Па выніках гэтай паездкі Хайнц выпусціў (без указання аўтарства) кнігу «Досведы ў Расіі — 1931: Дзённік» (Experiences In Russia in 1931: A Diary), заснаваную на дзённікавых запісах, зробленых Джонсам<ref>[https://www.garethjones.org/overview/diary.htm Experiences In Russia in 1931: A Diary]</ref>. Ужо тады Джонс і Хайнц атрымалі магчымасць асабіста ўбачыць сялян, якія галадалі, і з першых вуснаў пачуць пра іх недаяданні, выкліканыя правалам калектывізацыі. Знаходзячыся ў СССР, Гарэт узяў інтэрв’ю ў Карла Радэка<ref>[https://www.garethjones.org/overview/radek.htm Interview with Karl Radek. August 25th, 1931]</ref> і [[Надзея Канстанцінаўна Крупская|Надзеі Крупскай]]<ref>[https://www.garethjones.org/overview/widow.htm Gareth Jones. Lenin’s Widow Talks to a Welshman // The Western Mail, November 7th, 1932]</ref>. У кастрычніку 1931 года Джонс апублікаваў у ''Times'' яшчэ тры артыкулы пра жыццё ў СССР<ref>[https://www.garethjones.org/overview/articles1931.htm Newspaper articles (The Times, October 1931)]</ref>. У ЗША Джонс заставаўся да вясны 1932 года, калі ў выніку эканамічнага спаду, выкліканага [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіяй]], яго звольнілі, і Джонс вярнуўся да Лойд Джорджа. Былы прэм’ер-міністр быў заняты сваімі ваеннымі ўспамінамі, а Джонс для яго апрацоўваў шматлікія сакрэтныя дакументы часоў Першай сусветнай вайны<ref name="био32">[https://www.garethjones.org/overview/overview1932.htm Overview 1932 // Gareth Jones — Hero of Ukraine]</ref>. Увосень 1932 года за мяжу пачалі даходзіць чуткі аб маштабным харчовым крызісе ва Украіне. У верасні Джонс у лісце Айві Лі паведаміў, што сустрэў знаёмага карэспандэнта, які сказаў яму: «Савецкі ўрад сутыкнуўся з самым жорсткім крызісам з 1921 года. Ураджай загінуў, і гэтай зімой мільёнам людзей пагражае голад. Ва Украіне голад ужо пачаўся». Гэтыя чуткі пацвярджалі і многія іншыя замежнікі, якія наведвалі СССР. Так, прафесар Менкен (Jules Menken) з Лонданскай школы эканомікі, расцэньваў убачанае ім у Савецкім Саюзе як «поўны крах марксізму» і прадказваў, што на працягу маючай адбыцца зімы мільёны жыхароў СССР могуць памерці ад голаду ў сувязі з правальнай палітыкай у галіне сельскай гаспадаркі і некампетэнтнасцю<ref name="био32"/>. Трагічныя весткі з СССР заахвоцілі Джонса напісаць два артыкулы пад агульнай назвай «Ці будзе суп?» (Will there be Soup?), якімі ён паспрабаваў прыцягнуць увагу грамадскасці да пагрозы масавага голаду ў СССР. Матэрыялы былі апублікаваныя 15 і 17 кастрычніка ў Western Mail. Працуючы над гэтымі артыкуламі, Джонс абапіраўся на ўражанні ад ранейшых паездак і матэрыялы са свежых нумароў газеты «Весткі»<ref>[https://www.garethjones.org/overview/articles1932.htm 1932 Newspaper articles // Gareth Jones — Hero of Ukraine]</ref>. Джонс стаў планаваць паездку ў СССР, каб на свае вочы ўбачыць тое, што адбываецца. Той жа восенню кіраўнік маскоўскага бюро ''[[The New York Times|New York Times]]'' Уолтар Дзюранці апублікаваў артыкул «Крызіс у абагульванні сельскай гаспадарцы» (The Crisis in the Socialisation of Agriculture), у якім прызнаў, што «Пяцігадовы план наткнуўся на нечаканую перашкоду — сур’ёзны і ўсё большы недахоп харчавання як у горадзе, так і ў вёсцы». У той жа самай артыкуле, аднак, ён заявіў: «Рэальнага голаду няма, і наўрад ці ён здарыцца». У студзені 1933 года Джонс скончыў працу над «Ваеннымі мемуарамі» Лойда Джорджа. У канцы студзеня — пачатку лютага ён знаходзіўся ў веймарскай Германіі, асвятляючы для ''Western Mail'' прыход нацыстаў да ўлады. У прыватнасці, ён быў у [[Лейпцыг]]у у дзень, калі [[Адольф Гітлер]] быў прызначаны канцлерам. Некалькімі днямі пазней, 23 лютага, Джонс стаў першым замежным журналістам, які суправаджаў Гітлера і Гебельса ў паездцы на мітынг у Франкфурце, дзе Гітлера чакаў захоплены прыём прыхільнікаў. У Франкфурт нацысцкія лідары і журналісты ляцелі на 16-мясцовым ''Richthofen'' — самым хуткасным і самым магутным самалёце, пабудаваным у Германіі<ref name="SovietArticles"/><ref name="Brown">{{Cite news|first=Mark|title=1930s journalist Gareth Jones to have story retold: Correspondent who exposed Soviet Ukraine's manmade famine to be focus of new documentary|url=https://www.theguardian.com/film/2009/nov/13/gareth-jones-story-retold-documentary|date=12 November 2009|accessdate=7 April 2016}}</ref><ref name="Richthofen">{{Cite news|first=Gareth|title=With Hitler across Europe|url=http://www.garethjones.org/german_articles/welshman_looks_at_europe_10.htm|date=28 February 1933|accessdate=7 April 2016}}</ref>. == Паведамленне аб голадзе ў СССР == Ужо ў сакавіку, выехаўшы ў СССР, Джонс адправіўся ва [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Украіну]], дзе ў раёне [[Харкаў|Харкава]] здолеў прабрацца ў сёлы, ахопленыя [[Галадаморы (Украіна)|масавым голадам]]. Вярнуўшыся ў Берлін, Джонс, абапіраючыся на свае запісы, 29 мая зрабіў заяву для прэсы пра масавы голад у СССР, перадрукаваную многімі газетамі, уключаючы ''[[The Guardian|The Manchester Guardian]]'' і ''[[New York Post|The New York Evening Post]]'': <blockquote> Я прайшоў па вуліцах вёсак і 12 калгасаў. Усюды было чуваць стогны: «У нас няма хлеба, мы паміраем!» Гэты стогн было чуваць па ўсёй Расіі: на Волзе, у Сібіры, Беларусі, на Паўночным Каўказе, у Сярэдняй Азіі. Я прайшоў праз Чарназёмную вобласць, таму што гэта калісьці быў самы багаты сельскагаспадарчы раён у Расіі і таму што карэспандэнтам забаранілі туды ездзіць, каб яны не змаглі на свае вочы ўбачыць, што там адбываецца. </blockquote> 13 красавіка 1933 года ў газеце «[[Financial Times]]» Джонс апублікаваў артыкул, у якім заявіў, што, на яго думку, асноўнай прычынай масавага голаду ўвесну 1933 года стала [[Калектывізацыя|калектывізацыя сельскай гаспадаркі]], якая прывяла да наступных наступстваў: * адабранне зямлі ў больш чым за дзве траціны расійскага сялянства пазбавіла яго стымулаў да працы; акрамя таго, у папярэднім 1932 годзе ў сялян быў гвалтоўным шляхам канфіскаваны практычна ўвесь сабраны ўраджай; * масавы забой сялянамі быдла з-за нежадання аддаваць яго на калгасныя фермы, масавая гібель коней з-за недахопу фуражу, масавая гібель жывёлы з-за эпізаотый, холаду і бяскорміцы на калгасных фермах катастрафічна знізілі пагалоўе жывёлы па ўсёй краіне; * [[Раскулачванне|барацьба з кулацтвам]], падчас якой «6-7 млн лепшых працаўнікоў» былі сагнаны са сваіх зямель, нанесла ўдар па працоўным патэнцыяле сельскагаспадарчай вытворчасці; * павелічэнне экспарту прадуктаў харчавання з-за зніжэння сусветных коштаў на асноўныя экспартныя тавары (лес, збожжа, нафта, алей і т. в.). Большасць СМІ, аднак, праігнаравала прэс-рэліз Джонса. А кіраўнік маскоўскага бюро ''[[The New York Times|New York Times]]'' Уолтар Дзюранці нават апублікаваў у сваёй газеце абвяржэнне пад загалоўкам «Рускія недаядаюць, але не галадаюць», дзе спасылаўся на савецкія афіцыйныя крыніцы і рэзка крытыкаваў высновы Джонса і яго крыніцы. Уолтар Дзюранці годам раней быў ганараваны прэстыжнай [[Пулітцэраўская прэмія|Пулітцэраўскай прэміі]] за свае вельмі кампліментарныя ў адносінах да [[Сталінізм|сталінскага рэжыма]] рэпартажы з СССР<ref name="bbc_jones"/>. Джонс уступіў у палеміку з Дзюранці, напісаўшы ў New York Times ліст: <blockquote> Першыя доказы я атрымаў ад замежных назіральнікаў… Я абмяркоўваў сітуацыю ў Расіі з 20-30 консуламі і дыпламатычнымі прадстаўнікамі розных дзяржаў. Тое, што яны мне расказалі, пацвярджае мой пункт гледжання. Але ім не дазволена выказвацца для прэсы, таму яны маўчаць. Журналістам жа пісаць дазволена, але цэнзура ператварыла іх у майстроў эўфемізмаў і пераменшвання. Таму яны ветліва называюць «голад» «недахопам харчавання», а «смерць ад голаду» змякчаюць фармулёўкай «смяротнасць ад хвароб ад недаядання пачасцілася». </blockquote> Праз некаторы час Дзюранці прызнаў, што «недахоп харчавання» закрануў многія збожжавыя раёны краіны — Украіну, Кубань і Паволжа. Аднак, настойваў ён, любыя паведамленні пра голад у Расіі — альбо перабольшанні, або прапаганда. Неўзабаве пасля гэтай публікацыі сам [[Максім Літвінаў]] забараніў Гарэту Джонсу ўезд у СССР, а крыху пазней на падставе сфабрыкаваных паказанняў яго абвінавацілі ў шпіянажы супраць СССР. Гэта заахвоціла Джонса выступіць з новай крытыкай на адрас савецкага кіраўніцтва — у прыватнасці, у 1934 годзе ён апублікаваў артыкул з абвінавачваннямі [[Сталін]]а ў датычнасці да [[забойства Кірава]]. == Гібель == Атрымаўшы забарону на ўезд у Савецкі Саюз, Джонс звярнуў сваю ўвагу на [[Далёкі Усход]] і ў канцы [[1934]] года адправіўся ў кругасветнае падарожжа. Ён правёў каля шасці тыдняў у [[Японія|Японіі]], сустракаючыся з ваеннымі і палітыкамі, пасля чаго выехаў у [[Пекін]]. Адсюль, у кампаніі нямецкага журналіста Герберта Мюлера, ён падаўся ва [[Унутраная Манголія|Унутраную Манголію]] і нядаўна акупаваную Японіяй [[Маньчжоу-го|Маньчжурыю]]. Журналістаў затрымалі японскія ваенныя ўлады і прапанавалі адправіцца назад, у кітайскі горад Кадган. Па дарозе назад журналісты трапілі ў рукі бандытаў, якія запатрабавалі выкуп у 100 000 [[Мексіканскі песа|срэбных мексіканскіх песа]]. Нямецкі журналіст быў вызвалены праз два дні, але Джонса не адпусцілі, а праз два тыдні застрэлілі пры загадкавых абставінах, напярэдадні 30-годдзя. Існуюць сур’ёзныя падазрэнні, што забойства Джонса было арганізавана [[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]] у якасці помсты за непрыемнасці, якія Джонс даставіў савецкаму рэжыму. 26 жніўня 1935 года лонданская газета ''Evening Standard'' размясціла ліст Лойд Джорджа ў памяць аб Джонсе. == Памяць == Памяць аб Гарэце Джонсе падтрымліваецца ва Украіне і Уэльсе, дзе eму прысвечаны помнікі і мемарыяльныя дошкі. У лістападзе [[2009]] года дзённікі з запісамі пра голад у СССР 1932—1933 гадоў, упершыню былі выстаўлены ў [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]] <ref name="WalesOnline">{{Cite web|last=|first=|title=Welsh journalist who exposed a Soviet tragedy|url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/welsh-journalist-who-exposed-soviet-2069992|date=13 November 2009|accessdate=7 April 2016}}</ref>. == У мастацтве == * У [[2008]] годзе ўкраінскі рэжысёр Сяргей Букоўскі зняў фільм «Жывыя» — дакументальную стужку аб [[Галадаморы (Украіна)|голадзе 1932—1933 гадоў]] і спробах Гарэта Джонса расказаць пра яго на Захадзе<ref>{{Cite web|url=http://filmoffice.org.ua/2008/10/29/live-a-film-about-holodomor-by-sergey-bukovsky/|title="Live" – a film about Holodomor by Sergey Bukovsky|date=29 October 2008|accessdate=7 April 2016|archive-date=20 красавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420061442/http://filmoffice.org.ua/2008/10/29/live-a-film-about-holodomor-by-sergey-bukovsky/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ukraine3000.org.ua/eng/yesterday/yesnews/6603.html|title=The Living Historical Documentary Premiered, Ordered by Ukraine 3000 International Charitable Foundation|date=21 November 2008|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190314150541/http://www.ukraine3000.org.ua/eng/yesterday/yesnews/6603.html|archivedate=14 сакавіка 2019|url-status=dead}}</ref>. Прэм’ера фільма адбылася 21 лістапада 2008 года ў кіеўскім Доме кіно. У лютым 2009 года фільм быў паказаны на [[Берлінскі кінафестываль|Берлінскім кінафестывалі]]<ref name="2ndUkrainianFilmFest">{{Cite web|url=http://www.eventbrite.com/e/the-second-annual-cambridge-festival-of-ukrainian-film-tickets-450404171|title=The Second Annual Cambridge Festival of Ukrainian Film|date=13 November 2009|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419144422/http://www.eventbrite.com/e/the-second-annual-cambridge-festival-of-ukrainian-film-tickets-450404171|archivedate=19 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="UkrainianFilmFest">{{Cite web|url=http://www.mml.cam.ac.uk/ukrainianstudies/film%20festival.html|title=Ukrainian Studies Film Festival|accessdate=7 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421022228/http://www.mml.cam.ac.uk/ukrainianstudies/film%20festival.html|archivedate=21 красавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. * У [[2019]] годзе выйшаў на экраны мастацкі біяграфічны фільм «[[Гарэт Джонс (фільм)|Гарэт Джонс]]» польскага рэжысёра [[Агнешка Холанд|Агнешкі Холанд]]. У верасні 2019 года фільм атрымаў Гран-пры на 44-м [[Фестываль польскага мастацкага кіно|Гдыньскім кінафестывалі]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.politua.ru/humanitarian/1003.html Человек, который слишком много знал. О Гарете Джонсе и его очерках.] 18.11.2009 г. * Margaret Siriol Colley, Nigel Linsan Colley ''More than a grain of truth : the biography of Gareth Richard Vaughan Jones'' Publisher: Newark, Nottinghamshire, England : Nigel Linsan Colley, Margaret Colley, 2005 ISBN 0953700119{{ref-en}} * [http://www.garethjones.org/ Сайт пра Гарэта Джонсе]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Джонс Гарэт}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Кавалеры ўкраінскага ордэна «За заслугі» 3 ступені]] [[Катэгорыя:Журналісты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Журналісты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Журналісты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] tjsev9qj8c5vb82te88al1hwx4lb0jr Вікіпедыя:Боты паводле колькасці правак 4 623480 5149536 5134420 2026-06-01T11:00:24Z MBHbot 91410 5149536 wikitext text/x-wiki {{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САБ}}<center>У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. Блакітным вылучаныя глабальныя боты без лакальнага сцяга. {|class="standard sortable" !№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках |- |1||1||{{u|Artsiom91Bot}}||592925||541799||16736||118||34055||56||6||43||112 |- |2||3||{{u|CzechoBot}}||182807||145599||4597||42||7841||7||5||24675||41 |- |3||2||{{u|Xqbot}}||174873||167585||528||0||6621||3||3||62||71 |- |4||6||{{u|EmausBot}}||123844||78375||1921||2||43475||2||0||48||21 |- |5||4||{{u|InternetArchiveBot}}||119856||119855||0||1||0||0||0||0||0 |- |6||5||{{u|KrBot}}||83941||83363||559||0||2||0||0||12||5 |- |7||10||{{u|TXiKiBoT}}||72243||36648||18||0||35480||2||0||93||2 |- |8||8||{{u|Luckas-bot}}||66757||51400||5||0||15341||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |9||13||{{u|MerlIwBot}}||62074||30964||11132||0||19718||7||0||23||230 |- |10||7||{{u|ХомоБот}}||61228||60059||332||59||685||6||0||29||58 |-style="background-color:#ccf" |11||9||{{u|Legobot}}||60572||44171||831||0||12079||3||0||3470||18 |- |12||16||{{u|Escarbot}}||39066||22938||8||0||16050||1||0||65||4 |- |13||11||{{u|РобоСтася}}||35836||33821||2||0||1216||4||0||6||787 |- |14||12||{{u|SieBot}}||35372||32618||0||0||2708||0||0||46||0 |- |15||14||{{u|Beafk}}||28620||28063||540||0||0||1||0||2||14 |- |16||20||{{u|VolkovBot}}||28173||18727||17||0||9301||2||0||19||107 |-style="background-color:#ccf" |17||21||{{u|ZéroBot}}||25849||18298||0||0||7544||0||0||7||0 |- |18||22||{{u|ArthurBot}}||25679||14241||291||0||11085||0||0||58||4 |- |19||15||{{u|M.L.Bot}}||25260||24168||293||8||278||1||2||255||255 |- |20||18||{{u|WikitanvirBot}}||25096||20877||1||0||4214||0||0||2||2 |- |21||17||{{u|ArtificialBot}}||22293||22257||32||0||3||0||0||1||0 |- |22||19||{{u|DobryBrat}}||20923||19127||267||0||388||1||11||107||1022 |- |23||25||{{u|JAnDbot}}||16208||12330||41||0||3763||5||0||17||52 |- |24||23||{{u|CommonsDelinker}}||15316||14141||914||0||2||10||2||232||15 |- |25||24||{{u|StachLysyBot}}||13629||13620||6||0||3||0||0||0||0 |- |26||26||{{u|MelancholieBot}}||11705||10469||0||0||1231||0||0||2||3 |- |27||28||{{u|JackieBot}}||11370||9827||117||4||1415||0||0||5||2 |- |28||30||{{u|Vagobot}}||10305||6833||343||0||3122||0||0||2||5 |-style="background-color:#ccf" |29||33||{{u|Addbot}}||10117||5618||2548||1||1866||3||0||4||77 |- |30||27||{{u|ChuispastonBot}}||10056||10042||0||0||0||0||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |31||29||{{u|RedBot}}||8545||7196||2||0||1338||0||0||9||0 |- |32||35||{{u|Alexbot}}||7755||4818||0||0||2927||0||0||10||0 |- |33||36||{{u|YFdyh-bot}}||7334||4792||0||0||2541||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |34||61||{{u|MastiBot}}||6571||2321||54||0||4174||0||0||1||21 |- |35||47||{{u|Makecat-bot}}||6533||4016||0||0||2512||0||0||4||1 |-style="background-color:#ccf" |36||87||{{u|YiFeiBot}}||6487||926||3255||0||2144||2||0||0||160 |- |37||31||{{u|Bot-Skorohod}}||6480||6464||3||0||0||6||0||3||4 |- |38||43||{{u|TjBot}}||6477||4302||0||0||2173||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |39||38||{{u|FoxBot}}||6473||4516||0||0||1930||1||0||26||0 |- |40||39||{{u|Am-bot}}||6183||4507||1121||1||546||7||0||0||1 |- |41||32||{{u|Loveless}}||5891||5858||0||0||19||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |42||41||{{u|LaaknorBot}}||5535||4419||0||0||1113||0||0||3||0 |- |43||34||{{u|TobeBot}}||5305||5302||0||0||0||0||0||3||0 |- |44||37||{{u|Idioma-bot}}||5242||4650||93||0||450||1||0||41||7 |-style="background-color:#ccf" |45||64||{{u|Zorrobot}}||5114||2143||0||0||2959||0||0||12||0 |- |46||48||{{u|Ptbotgourou}}||4764||3951||0||0||788||0||0||25||0 |- |47||40||{{u|Thijs!bot}}||4443||4439||3||0||1||0||0||0||0 |- |48||68||{{u|BotMultichill}}||4388||1947||1||0||2424||0||0||11||5 |- |49||42||{{u|AlleborgoBot}}||4333||4314||0||0||0||1||0||17||1 |- |50||46||{{u|Ripchip Bot}}||4298||4053||0||0||243||0||0||2||0 |- |51||44||{{u|CarsracBot}}||4277||4142||15||0||44||0||0||72||4 |- |52||49||{{u|Rubinbot}}||4200||3916||0||0||281||0||0||3||0 |- |53||163||{{u|Acebot}}||4163||0||2780||0||0||0||0||1||1382 |-style="background-color:#ccf" |54||45||{{u|KamikazeBot}}||4120||4089||6||0||23||0||0||2||0 |- |55||52||{{u|Synthebot}}||4083||2958||0||0||1121||0||0||0||4 |-style="background-color:#ccf" |56||107||{{u|Obersachsebot}}||3801||325||3405||0||62||1||0||7||1 |- |57||54||{{u|Mrs. Alena}}||3634||2906||471||8||116||0||0||12||121 |- |58||53||{{u|AvicBot}}||3584||2948||7||0||572||0||0||57||0 |-style="background-color:#ccf" |59||51||{{u|Amirobot}}||3566||3058||0||0||506||0||0||1||1 |- |60||56||{{u|Mjbmrbot}}||3410||2706||0||0||702||0||0||1||1 |- |61||59||{{u|AvocatoBot}}||3115||2424||0||0||682||0||0||6||3 |-style="background-color:#ccf" |62||50||{{u|HRoestBot}}||3114||3113||0||0||0||0||0||1||0 |- |63||55||{{u|Dinamik-bot}}||2874||2873||0||0||0||0||0||1||0 |- |64||57||{{u|LucienBOT}}||2665||2660||0||0||0||0||0||0||5 |-style="background-color:#ccf" |65||89||{{u|KLBot2}}||2603||878||4||0||1719||0||0||2||0 |- |66||58||{{u|Plaga med Bot}}||2577||2576||0||0||0||0||0||1||0 |- |67||60||{{u|PipepBot}}||2459||2422||0||0||15||0||0||21||1 |- |68||100||{{u|Darkicebot}}||2428||506||1||0||1901||0||0||18||2 |-style="background-color:#ccf" |69||72||{{u|DragonBot}}||2340||1635||0||0||702||0||0||2||1 |- |70||75||{{u|SassoBot}}||2291||1490||0||0||724||0||0||77||0 |-style="background-color:#ccf" |71||62||{{u|MystBot}}||2289||2259||2||0||2||0||0||26||0 |- |72||63||{{u|D'ohBot}}||2267||2256||0||0||10||0||0||1||0 |- |73||69||{{u|Purbo T}}||2134||1685||1||0||426||0||0||22||0 |-style="background-color:#ccf" |74||66||{{u|Gerakibot}}||2126||2029||21||0||57||0||0||7||12 |-style="background-color:#ccf" |75||65||{{u|Jotterbot}}||2080||2075||0||0||2||0||0||3||0 |- |76||67||{{u|Belarus2578Bot}}||2026||2026||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |77||79||{{u|Rezabot}}||1986||1306||0||0||667||0||0||2||11 |- |78||73||{{u|ZlyiLevBot}}||1981||1603||102||0||86||0||0||20||170 |-style="background-color:#ccf" |79||71||{{u|SilvonenBot}}||1889||1644||0||0||217||0||0||28||0 |- |80||78||{{u|Movses-bot}}||1806||1385||1||0||413||0||0||1||6 |- |81||70||{{u|タチコマ robot}}||1684||1644||8||0||3||0||0||27||2 |- |82||76||{{u|BodhisattvaBot}}||1658||1486||0||0||162||0||0||1||9 |- |83||94||{{u|ButkoBot}}||1656||594||0||0||1062||0||0||0||0 |- |84||74||{{u|LankLinkBot}}||1590||1590||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |85||77||{{u|GhalyBot}}||1533||1482||20||0||26||0||0||0||5 |- |86||82||{{u|Almabot}}||1530||1132||0||0||362||0||0||16||20 |- |87||80||{{u|CocuBot}}||1493||1197||0||0||264||0||0||32||0 |-style="background-color:#ccf" |88||81||{{u|HerculeBot}}||1453||1189||2||0||250||0||0||8||4 |- |89||88||{{u|JYBot}}||1158||888||1||0||268||0||0||1||0 |- |90||84||{{u|Robbot}}||1118||1117||0||0||0||1||0||0||0 |- |91||83||{{u|KasparBot}}||1118||1118||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |92||95||{{u|DSisyphBot}}||1079||588||41||0||445||0||0||2||3 |- |93||85||{{u|RotlinkBot}}||1067||1066||0||0||0||0||0||1||0 |- |94||86||{{u|PixelBot}}||1035||1019||0||0||0||0||0||15||1 |- |95||91||{{u|Aibot}}||903||730||0||0||155||2||0||13||3 |- |96||90||{{u|Justincheng12345-bot}}||891||759||9||0||123||0||0||0||0 |- |97||140||{{u|StigBot}}||847||30||0||0||816||0||0||1||0 |- |98||92||{{u|DixonDBot}}||773||653||0||0||73||2||0||44||1 |-style="background-color:#ccf" |99||104||{{u|JhsBot}}||717||413||24||0||273||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |100||98||{{u|Chobot}}||669||524||4||0||138||0||0||3||0 |- |101||93||{{u|Yury Tarasievich!bot}}||661||600||53||0||8||0||0||0||0 |- |102||97||{{u|DirlBot}}||548||525||0||0||3||2||0||18||0 |- |103||96||{{u|Diego Grez Bot}}||536||531||0||0||3||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |104||99||{{u|Louperibot}}||514||513||0||0||0||0||0||1||0 |- |105||101||{{u|Byrialbot}}||509||491||0||0||18||0||0||0||0 |- |106||103||{{u|U-bot}}||504||437||0||0||64||0||0||3||0 |- |107||105||{{u|HiW-Bot}}||480||394||27||0||58||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |108||108||{{u|Dexbot}}||479||251||0||0||220||0||0||8||0 |- |109||102||{{u|SpBot}}||473||447||1||0||22||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |110||106||{{u|Nallimbot}}||363||362||0||0||1||0||0||0||0 |- |111||112||{{u|NjardarBot}}||319||227||0||0||87||0||0||5||0 |- |112||110||{{u|DarafshBot}}||307||231||9||0||66||0||0||1||0 |- |113||111||{{u|MahdiBot}}||289||230||27||0||26||0||0||6||0 |- |114||127||{{u|MBHbot}}||266||79||0||0||0||0||0||0||187 |-style="background-color:#ccf" |115||147||{{u|Maksim-bot}}||261||15||0||0||244||0||0||2||0 |- |116||109||{{u|IluvatarBot}}||246||240||1||1||0||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |117||113||{{u|Sz-iwbot}}||228||227||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||116||{{u|Billinghurst}}||224||196||6||0||0||0||1||20||1 |- |119||114||{{u|YonaBot}}||220||220||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||115||{{u|AmphBot}}||212||209||0||0||0||0||0||3||0 |- |121||117||{{u|BokimBot}}||200||194||0||0||5||0||0||0||1 |- |122||118||{{u|Железный капут}}||161||154||1||0||2||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |123||119||{{u|Muro Bot}}||154||146||0||0||2||0||0||6||0 |- |124||120||{{u|WikiDreamer Bot}}||144||142||0||0||0||0||0||2||0 |- |125||123||{{u|Голем}}||141||119||0||0||0||0||0||0||22 |- |126||143||{{u|DEagleBot}}||138||23||22||0||24||0||0||69||0 |- |127||121||{{u|BarnesBot}}||136||133||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |128||122||{{u|Broadbot}}||136||127||0||0||9||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||129||{{u|MSBOT}}||133||72||0||0||61||0||0||0||0 |- |130||124||{{u|MrZabejBot}}||119||117||0||0||0||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |131||125||{{u|KiranBOT}}||107||105||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||154||{{u|EDUCA33E}}||106||5||0||0||100||0||0||1||0 |- |133||126||{{u|Lotje}}||102||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |134||146||{{u|Knedlik-Pod}}||97||17||33||0||15||0||0||28||4 |- |135||128||{{u|ChessBOT}}||90||76||0||0||8||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |136||130||{{u|FiriBot}}||75||71||1||0||0||0||0||1||2 |- |137||132||{{u|YurikBot}}||69||65||2||0||0||0||0||2||0 |- |138||131||{{u|Egmontbot}}||67||67||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||134||{{u|AfinogenoffBot}}||65||58||0||0||0||0||0||3||4 |- |140||133||{{u|EleferenBot}}||62||59||0||0||1||1||0||1||0 |- |141||137||{{u|Soulbot}}||49||39||0||0||1||0||0||9||0 |- |142||136||{{u|Bocianski.bot}}||48||41||0||0||5||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |143||135||{{u|GnawnBot}}||48||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||138||{{u|Zwobot}}||38||36||0||0||0||0||0||2||0 |- |145||148||{{u|Spacebirdy}}||36||12||0||0||0||0||0||23||1 |-style="background-color:#ccf" |146||145||{{u|MondalorBot}}||34||20||0||0||14||0||0||0||0 |- |147||156||{{u|Ebrambot}}||33||3||0||0||30||0||0||0||0 |- |148||141||{{u|Amolbot}}||33||26||0||0||7||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |149||139||{{u|WeggeBot}}||33||33||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |150||142||{{u|Ver-bot}}||25||24||0||0||0||0||0||0||1 |- |151||144||{{u|Kgsbot}}||23||20||0||0||2||0||0||1||0 |- |152||152||{{u|Kobot}}||15||8||0||0||0||0||0||5||2 |- |153||159||{{u|Darkoneko}}||14||1||1||0||0||0||1||10||1 |-style="background-color:#ccf" |154||166||{{u|MenoBot}}||13||0||0||0||0||0||0||13||0 |-style="background-color:#ccf" |155||149||{{u|MagnusA.Bot}}||10||10||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |156||150||{{u|DorganBot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |157||151||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||155||{{u|Albambot}}||7||3||0||0||0||0||0||3||1 |-style="background-color:#ccf" |159||153||{{u|Kwjbot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |160||158||{{u|Abigor}}||7||2||0||0||0||0||0||5||0 |- |161||162||{{u|UltraBot}}||3||0||0||0||0||0||0||2||1 |- |162||160||{{u|MalarzBOT}}||3||1||2||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |163||161||{{u|RoggBot}}||3||1||0||0||0||0||0||2||0 |- |164||157||{{u|Tks4Fish}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |165||164||{{u|DenTuBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |166||165||{{u|Leaderbot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |167||167||{{u|Zxabot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |168||168||{{u|Cbrown1023}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |169||169||{{u|TinucherianBot II}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Боты]][[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] n11wzzp5lm6vkpm3p5q2hje5jnyy1eb Вікіпедыя:Удзельнікі паводле колькасці правак 4 623481 5149537 5134421 2026-06-01T11:00:25Z MBHbot 91410 5149537 wikitext text/x-wiki {{Самыя актыўныя ўдзельнікі}}{{shortcut|ВП:САУ}}<center>У кожным слупку прыведзена сума правак у адпаведнай прасторы і размовах пра яе. Першасна адсартавана і пранумаравана паводле агульнай колькасці правак. У спіс уключаны ўдзельнікі, якія маюць не менш за 5000 правак. {|class="standard sortable" !№!!{{abbr|№ п/с|месца па колькасці правак у артыкулах|0}}!!Удзельнік!!Агулам правак!!У артыкулах!!шаблонах!!файлах!!катэгорыях!!парталах і праектах!!модулях і MediaWiki!!старонках удзельнікаў!!метапедычных старонках |- |1||1||{{u|Чаховіч Уладзіслаў}}||311621||249222||20626||895||35004||135||425||1553||3761 |- |2||2||{{u|Artsiom91}}||274166||183427||29846||676||51316||198||1410||2573||4720 |- |3||3||{{u|Хомелка}}||210904||180305||11264||156||12716||43||132||3445||2843 |- |4||4||{{u|JerzyKundrat}}||142421||111597||9480||50||7954||1382||2||4946||7010 |- |5||5||{{u|Rymchonak}}||116315||110825||2072||8||9||9||0||785||2607 |- |6||8||{{u|Maksim L.}}||95678||80845||4136||120||1864||25||578||4445||3665 |- |7||6||{{u|D.L.M.I. Bel}}||86116||83199||1186||2||1530||0||0||31||168 |- |8||7||{{u|VladimirZhV}}||84811||81801||770||0||920||5||1||427||887 |- |9||9||{{u|Паўлюк Шапецька}}||65886||54939||981||1||9323||0||0||414||228 |- |10||10||{{u|DBatura}}||49071||46097||1163||143||435||0||0||915||318 |- |11||11||{{u|Frantishak}}||39669||38508||111||62||654||0||0||121||213 |- |12||12||{{u|Kalinowski}}||37821||33282||1956||463||841||5||0||567||707 |- |13||15||{{u|Счастливое число}}||34834||24628||3491||87||635||62||45||1840||4046 |- |14||14||{{u|Zelyoniy.anton}}||30248||27598||2361||0||155||0||6||93||35 |- |15||13||{{u|Pracar}}||29684||28653||65||8||85||1||0||437||435 |- |16||17||{{u|Brubaker610}}||27106||18639||1955||1444||932||218||3||215||3700 |- |17||19||{{u|StachLysy}}||23099||15315||1150||58||5768||2||56||474||276 |- |18||16||{{u|Ellis Novak}}||22417||20747||378||0||697||13||0||65||517 |- |19||18||{{u|Lš-k.}}||20446||18393||352||47||160||0||0||732||762 |- |20||20||{{u|Igro by}}||20400||15010||2055||235||2322||8||0||663||107 |- |21||23||{{u|Early Swallows}}||16970||12972||1677||243||777||10||28||540||723 |- |22||24||{{u|J-ka Zadzvinski}}||16591||12830||595||21||1170||0||65||459||1451 |- |23||21||{{u|Pr12402}}||16190||13308||45||44||48||0||0||2421||324 |- |24||27||{{u|Дзяніс Тутэйшы}}||15899||11114||1453||13||437||11||32||1236||1603 |- |25||28||{{u|Dhhdjrkjrjeiei38337}}||14997||11052||477||41||366||38||3||1456||1564 |- |26||43||{{u|Амба}}||14680||4838||5749||40||2465||8||93||992||495 |- |27||22||{{u|ElisavetaIvanova}}||14571||13271||1239||0||25||0||0||9||27 |- |28||25||{{u|StarDeg}}||13965||12542||1158||0||193||0||0||61||11 |- |29||48||{{u|NirvanaBot}}||13799||0||0||0||0||13789||0||10||0 |- |30||29||{{u|Yury Tarasievich}}||12710||10200||570||8||442||6||28||919||537 |- |31||26||{{u|Kiryienka}}||12035||11139||220||0||351||0||0||44||281 |- |32||33||{{u|Алесь Гарадзенскі}}||10842||8058||1475||6||755||95||0||275||178 |- |33||30||{{u|Krylowicz}}||10601||9233||377||27||423||1||0||153||387 |- |34||42||{{u|Plaga med}}||9186||5125||1741||11||76||2||402||487||1342 |- |35||32||{{u|IP781584110}}||8770||8198||251||0||109||3||13||40||156 |- |36||31||{{u|Дамінік}}||8494||8428||0||0||4||0||0||32||30 |- |37||35||{{u|Culamar}}||8238||7246||340||0||18||0||0||33||601 |- |38||34||{{u|Rabbi Mendl}}||7975||7715||6||25||90||0||0||71||68 |- |39||36||{{u|Peisatai}}||7312||7231||0||0||0||0||0||49||32 |- |40||37||{{u|Аляксандр Сакалоў}}||6765||6293||172||3||97||0||0||180||20 |- |41||39||{{u|Τάρας στον Παρνασσό}}||6414||5330||333||220||191||34||0||11||295 |- |42||41||{{u|Da voli}}||6283||5179||301||0||73||0||0||176||554 |- |43||38||{{u|Be112}}||6022||5616||132||0||2||0||3||127||142 |- |44||46||{{u|Вадзім Медзяноўскі}}||5988||4360||521||6||648||0||1||138||314 |- |45||40||{{u|Hard Sin}}||5906||5250||134||2||103||2||0||28||387 |- |46||45||{{u|Aneuko}}||5700||4526||854||0||265||7||2||9||37 |- |47||47||{{u|DzBar}}||5164||3919||71||6||1130||0||0||16||22 |- |48||44||{{u|Glovacki}}||4909||4572||87||5||213||0||13||8||11 |}[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Статыстыка і прагнозы]] h8aps8d0j62zkuxk6pynzkighnozg4h Гастыньскі павет 0 647533 5149467 4380514 2026-06-01T08:15:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149467 wikitext text/x-wiki {{Павет Польшчы |Беларуская назва = Гастыньскі павет |Арыгінальная назва = Powiat gostyński |Герб = POL powiat gostyński COA.svg |Сцяг = POL powiat gostyński flag.svg |Статус = |Ваяводства = Велікапольскае |Цэнтр = [[Гостынь]] |Заснаваны = 1999 |Глава = |Від главы = |Мовы = |Насельніцтва = 75 900 |Год = 2019 |Шчыльнасць = 93,7 |Плошча = 810,34 |Карта = POL województwo wielkopolskie powiat gostyński map.svg |Памер карты = 200px |Карта павета = |Памер карты павета = 200px |TERYT = |Тэлефонны код = 65 |Паштовы код = 63-800 |Аўтамабільны код = PGS |Сайт = http://www.powiat.gostyn.pl/pl |Заўвагі = }} '''Гастыньскі павет'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Powiat gostyński}}) — [[павет]] у [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Велікапольскае ваяводства|Велікапольскага ваяводства]]. Цэнтр павета — горад [[Гостынь]]. Павет утвораны ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў [[1999]] годзе. Займае плошчу 810,34 км². Насельніцтва павета складае 75,9 тыс. чалавек. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.powiat.gostyn.pl/pl Афіцыйная старонка павета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200808123251/http://powiat.gostyn.pl/pl |date=8 жніўня 2020 }} {{Гастыньскі павет}} {{Велікапольскае ваяводства}} [[Катэгорыя:Гастыньскі павет| ]] m6nvkzhdu40a784f2yfdewppdb9x1vm Гарызонт-206 0 648741 5149455 4762706 2026-06-01T07:44:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149455 wikitext text/x-wiki [[Выява:Horizont-206-school.jpg|міні|Тэлевізар «Гарызонт-206».]] '''«Гарызонт-206»''' — [[беларусь|беларускі]] [[саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] [[Тэлевізар|тэлевізійны прыёмнік]] {{не перакладзена 5|Чорна-белае кіно|чорна-белай выявы|en|Black and white}}, які з 1973 года выпускала [[Гарызонт (прадпрыемства)|Мінскае вытворчае аб’яднанне «Гарызонт»]].<ref>{{Cite web|ref=rw|url=http://www.rw6ase.narod.ru/00/twcb/gorizont206.html|title=Горизонт-206|lang=ru|publisher=Отечественная Радиотехника ХХ века|accessdate=2020-06-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628165857/http://www.rw6ase.narod.ru/00/twcb/gorizont206.html|archivedate=28 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|ref=drag|url=https://dragmetinform.ru/spravochnik-soderzhaniya-dragmetallov/bytovaia-tekhnika/televizor/gorizont-206-id3120.html|title=Горизонт-206|lang=ru|publisher=Справочник содержания драгметаллов|accessdate=2020-06-27}}</ref><ref>{{Cite web|ref=met|url=https://dragmetinform.ru/spravochnik-soderzhaniya-dragmetallov/bytovaia-tekhnika/televizor/gorizont-206-id110420.html|title=Горизонт 206|lang=ru|publisher=Справочник содержания драгметаллов|accessdate=2020-06-27}}</ref> ==Апісанне== Тэлевізар забяспечвае прыём на любым з 12-ці каналаў МВ дыяпазону, а пры ўсталёўцы блока СКД-1 і ў ДМВ дыяпазоне. Мадэль сканструяваная з асіметрычным размяшчэннем экрана. Правая верхняя частка пярэдняй і бакавой панэлі выканана ў выглядзе рашотак, за якімі размешчаны два гучнагаварыцеля 3ГД-38Е і 2ГД-36. На пярэдняй панэлі размешчаны ручкі гучнасці, яркасці, кантраснасці, налады ДМВ, перамыкач MB-ДМВ, выключальнік сеткі, ручка ПТК і індыкатар сеткі. Канструкцыя прадугледжвае зручны доступ да дэталяў і лямпаў. Шасі вертыкальнае, круціцца, палягчаючы рамонт. Ззаду апарат зачынены пластмасавай сценкай з вентыляцыйнымі адтулінамі. Усе платы апарата выкананы друкаваным спосабам і размешчаны на шасі. Маюцца гнёзды для запісу гуку на магнітафон і праслухоўвання яго галаўнымі тэлефонамі пры адключанай АС. У мадэлі маецца магчымасць дыстанцыйнага кіравання гучнасцю і яркасцю правадным пультам; АПЧГ, АПЧіФ, стабілізацыя памеру малюнка. Параметры тэлевізара аналагічныя уніфікаваным мадэлям УЛПТ-61. Габарыты тэлевізара 700х510х410 мм. Вага 36 кг. Рознічны кошт 296 рублёў.<ref>{{Cite web|ref=retro|url=https://retrotexnika.ru/po-gorizont/televizor-gorizont-206.html|title=Горизонт 206|lang=ru|publisher=Ретротехника|accessdate=2020-06-27|archive-date=27 чэрвеня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627153639/https://retrotexnika.ru/po-gorizont/televizor-gorizont-206.html|url-status=dead}}</ref> {{зноскі}} ==Спасылкі== {{commons}} *[http://www.radionic.ru/book/export/html/7576 Телевизор "Горизонт-206"]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлевізійныя прыёмнікі СССР]] ayna8deato0s9epzreknuxx6rwxcwsw Міхаіл Краўчанка 0 657098 5149355 3704927 2026-05-31T17:31:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5149355 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{цёзкі2|Краўчанка}} '''Міхаіл Краўчанка''':</noinclude> * [[Міхаіл Панцялеевіч Краўчанка]] — [[Герой Савецкага Саюза]] * [[Міхаіл Фёдаравіч Краўчанка]]— савецкі спартсмен-матагоншчык * [[Міхась Краўчанка]] (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1938) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, артыст і краязнавец у Латвіі. <noinclude>{{Спіс цёзак-цёзак}}</noinclude> i6y3w8aob5fnnixj4hfv129e6tqky56 Партал:Кінематограф/Новыя артыкулы 100 658977 5149324 5148370 2026-05-31T15:51:21Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5149324 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Лорэн Мак-Малан|2026-05-31T14:24:02Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Ян Шаберт|2026-05-30T22:42:03Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уілау Сміт|2026-05-28T18:01:16Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Амерыканскі псіхапат (фільм)|2026-05-28T09:19:29Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Я — легенда (фільм, 2007)|2026-05-28T08:30:41Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Канскі кінафестываль 2026|2026-05-25T17:28:35Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Фіёрд (фільм)|2026-05-25T13:37:42Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Калыханка (фільм)|2026-05-25T03:54:25Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Майскія зоркі|2026-05-24T09:32:59Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Ваенны фільм|2026-05-22T16:15:10Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Вясна надзеі|2026-05-22T14:17:31Z|Archway Islands}} {{Новы артыкул|Уільям Ханна|2026-05-22T14:09:35Z|Feeleman}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 8boi8zp1xh4jf69d3g490pr0t9rwlks Віталь Крупіца 0 662786 5149372 3986830 2026-05-31T18:38:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149372 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Віталь Крупіца''' ({{ДН|18|2|1981}} — {{ДС|15|11|2020}}) — беларускі футбаліст, грамадскі дзеяч. == Біяграфічныя звесткі == Выклікаўся ў юнацкую зборную Беларусі і выступаў за футбольны клуб «Масты». Затым ён прысвяціў сябе пляжнаму футболу. На працягу доўгіх гадоў кіраваў аддзяленнем гэтага віду гульні барысаўскага [[ФК БАТЭ|БАТЭ]], выступаў за каманду «жоўта-сініх», з якой выйграў шэраг трафеяў. Член нацыянальнай зборнай Беларусі па пляжным футболе. Потым прысвяціў сябе масаваму футболу. Быў начальнікам аддзела масавага футбола [[Беларуская федэрацыя футбола|БФФ]], апошнім часам працаваў у офісе [[ЮНІСЕФ]] у Беларусі. Памёр ва ўзросце 39 гадоў ад раку<ref>{{Cite web |url=https://abff.by/news/article/soboleznuem-42961 |title=abff.by |access-date=15 лістапада 2020 |archive-date=1 снежня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201122529/https://abff.by/news/article/soboleznuem-42961 |url-status=dead }}</ref>. Засталіся жонка і трое дзяцей. {{зноскі}} {{ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Крупіца Віталь}} [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Памерлі ад раку]] 42i2fwq5zlm8vekxd5nuphn4qbukc7p Акупунктура 0 667254 5149460 5112365 2026-06-01T07:57:17Z Ueschar 151377 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5149460 wikitext text/x-wiki [[Файл:Acupuncture chart 300px.jpg|thumb|right|175px|Схема акупунктуры.]] '''Акупунктура''' (таксама '''ігларэфлексатэрапія''', '''рэфлексатэрапія''', '''іголкатэрапія''', '''іглаўколванне'''; ад лац. acus — [[іголка]] і лац. punctura (pungo, pungere) — калоць, джаліць) — форма [[Альтэрнатыўная медыцына|альтэрнатыўнай медыцыны]] і істотны кампанент у традыцыйнай кітайскай медыцыне (ТКМ), у якім тонкія іголкі ўводзяцца ў скуру. Акупунктурныя кропкі знаходзяцца на мерыдыянах, па якіх цыркулюе жыццёвая энергія. Метад выкарыстоўваецца для зняцця болю, актывізыцыі гумаральнай і імуннай сістэм. Сустракаецца таксама больш шырокі кітайскі тэрмін — тэрапія чжэнь-цзю ({{lang-zh|針灸}} — укалванне і прыпяканне). Тэрмін «чжэнь-цзю тэрапія» прыйшоў у СССР у перыяд «вялікага сяброўства з [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітаем]]». Цеплавое ўздзеянне на кропкі акупунктуры («цзю», прыпяканні палыном, {{lang-en|[[:en:Moxibustion|moxibustion]]}}) праводзіцца з дапамогай глыбокага прагравання («прыпяканні»), з выкарыстаннем міні- «цыгарэт», звычайна з высушанага і прачасанага [[:ru:Полынь обыкновенная|палыну]]. Адным з відаў акупунктуры з’яўляецца ігларэфлексатэрапія ({{lang-en|[[:en:Dry needling|dry needling]]}}), шырока знаёмая ў краінах былога [[СССР]]. Другі шырока ўжываемы від — [[:ru:Медицинские банки|кубкі]]. Мяркуецца, што іглаўколванне ўзнікла прыблізна ў 100 г. да н.э. у Кітаі, у той час, калі была апублікавана класіка ўнутранай медыцыны «Жоўты Імператар» (Хуангдзі Некінг). Некаторыя эксперты мяркуюць, што акупунктура практыкавалася і дагэтуль. У 20-м стагоддзі, калі іголкатэрапія распаўсюдзілася ў ЗША і заходніх краінах, ад духоўных элементаў іглаўколвання, якія супярэчылі заходнім канцэптам, адмаўляліся на карысць простага націску іголак у акупунктурныя кропкі. У цяперашні час акупунктура, як частка традыцыйнай кітайскай медыцыны, захоўвае сваё распаўсюджванне ў [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітаі]]. У заходніх краінах і [[ЗША]] акупунктура атрымала прыкметнае распаўсюджанне ў XX—XXI стагоддзях ў якасці альтэрнатыўнай медыцыны. Паняцці і мадэлі, якія ляжаць у тэарэтычнай падставе акупунктуры — вучэнні аб [[інь і ян]], пра пяць элементаў, аб жыццёвай энергіі чы і яе руху па мерыдыянах. Згодна з мемарандумам [[СААЗ]] аб стратэгіі развіцця альтэрнатыўнай медыцыны, акупунктура, як і іншыя метады нетрадыцыйнай медыцыны, павінна адпавядаць крытэрам доказнай медыцыны <ref>{{cite web |author = |authorlink = |datepublished = |url = http://whqlibdoc.who.int/hq/2002/WHO_EDM_TRM_2002.1_rus.pdf |title = Стратегия ВОЗ в области народной медицины 2002-2005 |format = pdf |work = |publisher = |accessdate = 2009-08-09 |lang = ru |description = |archiveurl = https://www.webcitation.org/61C8j92wz?url=http://whqlibdoc.who.int/hq/2002/WHO_EDM_TRM_2002.1_rus.pdf |archivedate = 2011-08-25 }}</ref><ref name="whoSafety">[http://www.who.int/features/qa/20/en/index.html How safe is traditional medicine?] // [[ВОЗ|WHO]], Ask an expert, 11.07.2005.</ref>. У 2010 годзе [[ЮНЕСКА]] уключыла акупунктуру і прыпяканні палыном у [[Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны чалавецтва]] <ref name="unesco">[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011&RL=00425 Acupuncture and moxibustion of traditional Chinese medicine] // UNESCO Intangible Heritage Lists{{ref-en}}</ref>. == Галерэя здымкаў == <center> <gallery> Выява:Acupuncture1-1.jpg|thumb|right|175px|Іголкі ўколатыя ў чалавечую руку. Выява:Tteum (moxibustion) 2.jpg|thumb|right|175px|Прыпяканні палыном з тыльнага боку далоні. Выява:Aiguille d acupuncture avec regle.dsc02265.untilted+cropped+WB.jpg|thumb|175px|Адзін з тыпаў іглаў. Выява:Acupuncture point Hegu (LI 4).jpg|thumb|175px|Кропкавы масаж на руку. Выява:Fire cupping in Haikou - 02.JPG|thumb|175px|Жанчына лечыцца кубкамі. Выява:An_ancient_acupuncture_statue.jpg|thumb|175px|Старажытная статуя іглаўколвання ў фае клінікі Імператарскага каледжа ў Каліфорніі. Выява:Wuxing fr.svg|thumb|175px|Пяць кітайскіх элементаў і іх узаемасувязі. </gallery> </center> == Клінічная практыка == Іглаўколванне можа выкарыстоўвацца ў якасці самастойнага альтэрнатыўнага метаду лячэння альбо ў спалучэнні з іншымі формамі заходняй альбо ўсходняй медыцыны. Напрыклад, [[Амерыканскае таварыства анестэзіёлагаў]] сцвярджае, што яго можна разгледжваць пры лячэнні неспецыфічных, незапаленчых боляў у паясніцы ў спалучэнні са звычайнай тэрапіяй. Клінічная практыка вар’юецца ў залежнасці ад краіны. Паміж розных метадаў акупунктурнай практыкі, ў ЗША найбольш распаўсюджаны метад традыцыйнай кітайскай медыцыны (ТКМ). Класічнае іглаўколванне распрацоўваецца ўрачом індывідуальна і грунтуецца на філасофіі і інтуіцыі. Асноўнымі метадамі, якія практыкуюцца ў Вялікабрытаніі, з’яўляюцца ТКМ і заходняя медыцынская акупунктура. Тэрмін '''заходняя медыцынская акупунктура''' выкарыстоўваецца для абазначэння адаптацыі акупунктуры на аснове ТКМ, якая ў меншай ступені сканцэнтравана на ТКМ. Заходні медыцынскі акупунктурны падыход прадугледжвае выкарыстанне акупунктуры пасля медыцынскага дыягназу. Метады традыцыйнага іглаўколвання ўключаюць ўвядзенне іголак, прыпяканні палыном і медыцынскія кубкі. Па дадзеных Фонду медыцынскай адукацыі і даследаванняў Майо (Клініка Майо), тыповы сеанс прадугледжвае ляжанне ў нерухомым стане, ў той час калі ўстаўлены прыблізна ад пяці да дваццаці іголак. Лекары часцей за ўсё застўляюць іголкі на месцы ад дзесяці да дваццаці хвілін. Тэрапія таксама можа быць выкананая з ужываннем цяпла, ціску альбо лазернага святла. Шмат разоў выкарыстоўваюцца кітайскія травы. Існуе таксама неінвазіўная тэрапія, распрацаваная ў пачатку 20-га стагоддзя ў Японіі з выкарыстаннем складанага набору інструментаў (акрамя іголак) для лячэння дзяцей (shōnishin або shōnihari). Перад тэрапіяй звычайна праводзіцца дыягностыка і планаванне. Акупунктурыст вырашае, якія пункты лячыць, назіраючы і распытваючы пацыента, каб паставіць дыягназ у адпаведнасці з выкарыстанай традыцыяй. У ТКМ чатыры дыягнастычныя метады: агляд, праслухоўванне і нюх, апытанне і прамацванне. Агляд факусуецца на твары, асабліва на вочах і языку, уключаючы аналіз памеру, формы, нацяжэння, колеру і пакрыцця, а таксама адсутнасці або наяўнасці слядоў зубоў па краі. Аўскультацыя і нюх прадугледжваюць праслухоўванне пэўных гукаў, такіх як хрыпы, і назіранне за пахам цела. Запыт канцэнтруе ўвагу на наступных сямі аспектах: дрыжыкі і ліхаманка; потаадлучэнне; [[апетыт]], [[смага]] і густ; дэфекацыя і мачавыпусканне; боль; сон; і менструацыі і белі. Пры пальпацыі асноўная ўвага надаецца адчуванню цела па далікатных кропках «А-шы», адчуванню пульсу і цягліцаваму тонусу <ref name=Cheng1987>[[#Cheng1987|Cheng]], 1987, chapter 12.</ref>. == Эфектыўнасць == Станам на 2013 год на {{lang-en|[[:en:PubMed|PubMed]]}} апублікавана амаль 1500 рандамізаваных кантраляваных даследаванняў са словам «іглаўколванне». Вынікі аглядаў эфектыўнасці іглаўколвання, аднак, не перакаўначыя.<ref>{{cite journal | vauthors = Hempel S, Taylor SL, Solloway MR, Miake-Lye IM, Beroes JM, Shanman R, Booth MJ, Siroka AM, Shekelle PG | title = Evidence Map of Acupuncture | date = 2014 | pmid = 24575449 | publisher = Department of Veterans Affairs | series = VA Evidence-based Synthesis Program Reports }}</ref> У студзені 2020 года Дэвід Горскі прааналізаваў агляд сістэматычных аглядаў («Іглаўколванне для зняцця хранічнага болю: сінтэз сістэматычных аглядаў»), які тычыцца выкарыстання іглаўколвання для лячэння хранічных боляў. У «Навуковай медыцыне» Горскі адзначыў, што вынікі аналізу падкрэсліваюць выснову, што іглаўколванне — «тэатральнае плацэба, сапраўдная гісторыя якога была зменена да непазнавальнасці». Ён таксама сказаў, што гэты агляд «выяўляе мноства слабых месцаў у планаванні клінічных выпрабаванняў іглаўколвання». Вядомы таксама кохрэйнаўскі агляд 2009 года, у якім з мноства вывучаных станаў статыстычна значны эфект быў дасягнуты толькі пры зняцці двух сімптомаў: млоснасці і галавакружэння. Пасля было паказана перавышэнне плацэба эфекту ў зняцці некаторых болевых сіндромаў і лячэнні лёгкіх псіхасаматычных расстройстваў, але акупунктура саступала рэгламентаваным (хірургічным або медыкаментозным) метадам лячэння. == Бяспечнасць == Іглаўколванне, як правіла, бяспечна, калі яго праводзіць дасведчаны, адпаведным чынам падрыхтаваны спецыяліст, які выкарыстоўвае стэрыльныя аднаразовыя іголкі. Пры практыцы без адпаведнай падрыхтоўкі, акупунктура можа выклікаць негатыўныя наступствы. Няшчасныя выпадкі і інфекцыі звязаны з парушэннем стэрыльнай тэхнікі альбо недаглядам спецыяліста. Людзі з сур’ёзнымі захворваннямі пазваночніка, такімі як рак альбо інфекцыя, не з’яўляюцца добрымі кандыдатамі для іглаўколвання. Супрацьпаказанні да іглаўколвання (станы, якія нельга лячыць іглаўколваннем) ўключаюць парушэнні каагулапатыі (напрыклад, гемафілія і запушчаныя захворванні печані), выкарыстанне варфарыну, цяжкія псіхіятрычныя засмучэнні (напрыклад, псіхоз), а таксама скурныя інфекцыі або траўмы скуры (напрыклад, апёкі). Акрамя таго, варта пазбягаць электраакупунктуры на месцы імплантаваных электрычных прылад (напрыклад, кардыёстымулятараў). Сістэматычны агляд 2011 года выявіў, што здараюцца сур’ёзныя ўскладненні пасля іглаўколвання. У перыяд з 2000 па 2009 год было зафіксавана 95 выпадкаў сур’ёзных неспрыяльных падзей, уключаючы пяць смерцяў. Шмат такіх падзей не ўласцівыя іглаўколванню, але звязаныя з нядобрасумленнасцю лекараў. Гэта можа быць прычынай таго, што такія ўскладненні не адзначаліся ў апытаннях адэкватна падрыхтаваных акупунктурыстаў. Большасць такіх паведамленняў паходзіць з Азіі, што можа адлюстроўваць вялікую колькасць праведзеных там працэдур ці (таксама) адносна большую колькасць дрэнна падрыхтаваных азіяцкіх акупунктурыстаў. Шэраг сур’ёзных неспрыяльных падзей паведамлялася з развітых краін. Сюды ўваходзяць Аўстралія, [[Аўстрыя]], [[Канада]], Харватыя, [[Францыя]], Германія, Ірландыя, [[Нідэрланды]], Новая Зеландыя, [[Іспанія]], [[Швецыя]], Швейцарыя, Вялікабрытанія і ЗША. Колькасць неспрыяльных эфектаў, пра якія паведамляецца ў Вялікабрытаніі, уяўляецца незвычайна нізкай, што можа сведчыць пра брак інфармацыі ў Вялікабрытаніі ў параўнанні з іншымі краінамі. Справаздачы ўключаюць 38 выпадкаў інфекцый і 42 выпадкі траўмаў органаў. Найбольш частымі непажаданымі з’явамі былі пнеўматоракс, бактэрыяльныя і вірусныя інфекцыі. Сусветны агляд 2013 года выявіў 295 выпадкаў інфекцый; [[мікабактэрыі]] былі ўзбуджальнікам па меншай меры 96 %. Магчыма, крыніцамі заражэння з’яўляюцца недастаткова дэзінфектавыныя [[рушнік]]і, гарачыя пакеты альбо кіпячая вада ў баку, і паўторнае выкарыстанне перапрацаваных іголак. Таксама крыніцы заражэння складаюць: заражаныя іголкі, паўторнае выкарыстанне асабістых іголак, скура чалавека, якая ўтрымлівае мікабактэрыі, і паўторнае выкарыстанне іголак на розных частках цела аднаго і таго ж чалавека. Хоць іглаўколванне звычайна лічыцца бяспечнай працэдурай, у аглядзе 2013 года адзначаецца, што паведамленні аб перадачы інфекцыі значна павялічыліся за папярэдняе дзесяцігоддзе, у тым ліку паведамленні пра мікабактэрыі. Рэкамендуецца, каб спецыялісты па акупунктуры выкарыстоўвалі аднаразовыя іголкі. Між тым, паўторнае выкарыстанне стэрылізаваных іголак усё яшчэ дазволена. Таксама рэкамендуецца ўкараняць дбайныя метады кантролю для прадухілення заражэння. Сістэматычны агляд кітайскамоўнай літаратуры 2010 года выявіў шматлікія пабочныя эфекты, звязаныя з іглаўколваннем, у тым ліку пнеўматоракс, непрытомнасці, субарахноідальныя кровазліцці і інфекцыі як найбольш частыя, а таксама сардэчна-сасудзістыя пашкоджанні, субарахноідальныя кровазліцці, пнеўматоракс і перыядычныя кровазліцці ў мозг як найбольш сур’ёзныя, большасць з якіх была звязана з няправільнай тэхнікай. У перыяд з 1980 па 2009 гады літаратура на кітайскай мове паведамляла пра 479 неспрыяльных падзей. Перспектыўныя апытанні паказваюць, што лёгкія, пераходныя, звязаныя з іглаўколваннем неспрыяльныя з’явы вагаліся ад 6,71 % да 15 %. У даследаванні з 190 924 пацыентамі распаўсюджанасць сур’ёзных пабочных эфектаў склала прыблізна 0,024 %. Іншае даследаванне паказала, што колькасць непажаданых з’яў, якія патрабуюць спецыфічнага лячэння, складае 2,2 %, 4963 выпадкі захворвання сярод 229 230 пацыентаў. Інфекцыі, галоўным чынам гепатыт, пасля іглаўколвання часта адзначаюцца ў даследаваннях на англійскай мове. У кітайскамоўных даследаваннях гепатыт рэдка паведамляецца, таму верагодна, што ў Кітаі бракуе інфармацыі пра інфекцыі, звязаныя з іглаўколваннем. Інфекцыі ў асноўным былі выкліканы дрэннай стэрылізацыяй іголак для іглаўколвання. Іншыя неспрыяльныя з’явы ўключалі спінальную эпідуральную гематому (у шыйным, грудным і паяснічным аддзеле хрыбетніка), хілатаракс, траўмы органаў і тканін брушной поласці, траўмы ў вобласці шыі, траўмы вачэй, уключаючы кровазліццё ў арбіту, траўматычную катаракту, траўму вокарухальнага нерва і пункцыю сятчаткі, кровазліццё ў шчокі і падрабрынне, траўмы перыферычных рухальных нерваў і наступныя парушэнні рухальнай функцыі, мясцовыя алергічныя рэакцыі на металічныя іголкі, інсульт і кровазліццё ў мозг пасля іглаўколвання. Прычынна-следчая сувязь паміж іглаўколваннем і неспрыяльнымі з’явамі, прыпынкам сэрца, пікналепсіяй, шокам, ліхаманкай, кашлем, смагай, афоніяй, здранцвеннем ног і сэксуальнай дысфункцыяй застаецца нявызначанай. У тым жа аглядзе зроблена выснова, што іглаўколванне можна лічыць па сваёй сутнасці бяспечным, калі яго практыкуюць належным чынам падрыхтаваныя спецыялісты. У аглядзе таксама адзначаецца неабходнасць пошуку эфектыўных стратэгій для мінімізацыі рызык для здароўя. У перыяд з 1999 па 2010 гады ў Рэспубліцы Карэі знаходзіліся паведамленні пра 1104 неспрыяльныя падзеі. У перыяд з 1980-х па 2002 г. літаратура на японскай мове ўтрымлівала паведамленні пра 150 неспрыяльных падзей. == Тэарэтычныя падставы == Іглаўколванне з’яўляецца істотнай часткай традыцыйнай кітайскай медыцыны (ТКМ). Раннія акупунктурныя вераванні абапіраліся на такія паняцці распаўсюджаны ў ТКМ, як энергія жыццёвай сілы. Лічылася, што чы перацякае ад першасных органаў цела (органаў цзанг-фу) да «павярхоўных» тканін скуры, цягліц, сухажылляў, костак і суставаў па каналах, званых мерыдыянамі. Кропкі акупунктуры, дзе ўстаўляюцца іголкі, у асноўным (але не заўсёды) знаходзяцца ў месцах уздоўж мерыдыянаў. Кропкі акупунктуры, не знойдзеныя ўздоўж мерыдыяна, называюцца надзвычайнымі кропкамі, а кропкі без вызначанага месца называюцца кропкамі «А-шы». У ТКМ хвароба звычайна ўспрымаецца як дысгармонія альбо дысбаланс такіх энергій, як інь, ян, чы, ксю, занг-фу, таксама дысбаланс мерыдыянаў і ўзаемадзеяння паміж целам і навакольным асяроддзем. Тэрапія заснаваная на вызначэнні «ўзору дысгармоніі». Напрыклад, лічыцца, што некаторыя хваробы звязаныя з дысбалансам мерыдыянаў, што дазваляе пранікаюць лішкам ветру, холаду і сырасці. Для таго каб вызначыць, які ўзор пад рукой, практыкуючыя вывучаюць такія рэчы, як колер і форма языку, адносная сіла пульсавых кропак, пах дыхання, якасць дыхання альбо гук голасу. ТКМ і яе паняцце хваробы не моцна адрозніваюць прычыну і наступствы сімптомаў. Шматлікія лекары звязваюць змяншэнне болю з вызваленнем эндарфіну пры пранікненні іголак, але больш не падтрымліваюць ідэю, што іглаўколванне можа паўплываць на захворванне. Увогуле ў акупунктурнай супольнасці існуе меркаванне, што акупунктурныя кропкі і структуры мерыдыянаў — гэта спецыяльныя трубаправоды для электрычных сігналаў, але ні адно заходняе даследаванне не ўстанавіла якой-небудзь паслядоўнай анатамічнай структуры альбо функцыі ні уздоўж кропак акупунктуры, ні мерыдыянаў. Зробленыя тэсты на людзях па вызначэнні адрознення электрычная бесперапыннасцш паблізу мерыдыянаў у параўнанні з іншымі месцамі ў целе атрымаліся безвыніковымі. Некаторыя даследаванні мяркуюць, што іглаўколванне выклікае шэраг падзей у цэнтральнай нервовай сістэме, і што можна змненшыць абязбольвальны эфект іглаўколвання пры дапамозе антаганіста апіоідаў налоксона. Механічная дэфармацыя скуры іглаўколвальнымі іголкамі можа прыводзіць да выдзялення адэназіну. Эфект іглаўколвання супраць болю можа быць апасродкаваны рэцэптарам адэназіну А1. Агляд 2014 года ў Nature Reviews Cancer паказаў, што даследаванні абязбольвання на мышах залішне бянтэжылі выснову, што мясцовае запаленне можа прывесці да мясцовага выкіду адэназіну з абязбольвальным эфектам. Акупунктура «выклікае большае пашкоджанне тканін і запаленне ў параўнанні з памерам жывёлы ў мышэй, чым у людзей». Было выказана меркаванне, што эфект іглаўколвання пры страўнікава-кішачных хваробах можа быць звязаны з уздзеяннем на парасімпатычную і сімпатычную нервовую сістэму, якія параўноўваюцца як эквіваленты «заходняй медыцыны» «інь і ян». Іншы механізм, пры якім іглаўколванне можа быць эфектыўным пры парушэнні функцыі ЖКТ, прадугледжвае прасоўванне перыстальтыкі страўніка ў асоб з нізкай пачатковай перыстальтыкай страўніка і падаўленне перыстальтыкі ў асоб з актыўнай пачатковай перыстальтыкай. Было таксама ўстаноўлена, што іглаўколванне аказвае супрацьзапаленчае ўздзеянне, якое можа быць апасродкавана актывацыяй блукаючага нерва і дэзактывацыяй запаленчых макрафагаў. Даследаванні нейравізуалізацыі паказваюць, што стымуляцыя акупунктуры прыводзіць да дэзактывацыі лімбічных абласцей мозгу і [[:ru:Сеть пассивного режима работы мозга|сеткі пасіўнага ражыму працы мозга]]. == Узнікненне і распаўсюджанне == У першай палове I стагоддзя нашай эры акупунктурысты пачалі прапагандаваць веру ў тое, што на эфектыўнасць іглаўколвання ўплывае час дня і ночы, месяцовы цыкл і сезон. Вучэнне пра цыклы Інь і Ян (Yün Chhi Hsüeh) — гэта сукупнасць вераванняў, паводле якіх лячэнне хвароб абапіралася на сумяшчэнне нябесных (тыянскіх) і зямных (дзі) сіл, якія былі настроены на такія цыклы, як сонца і месяц. Было некалькі розных сістэм вераванняў, якія абапіраліся на шэраг нябесных і зямных целаў альбо элементаў, якія круціліся і выраўноўваліся толькі ў пэўны час. Паводле Нідэма і Лу, гэтыя «адвольныя прагнозы» былі адлюстраваны акупунктурыстамі у складаных дыяграмах і праз набор спецыяльнай тэрміналогіі. У беларускую мову тэрмін «акупунктура» прыйшоў з Францыі. Унеслі тэрмін езуіты французскай Навуковай Місіі ў Пекіне, якія пісалі у XVII стагоддзі на лацінскай мове. Упершыню ў Расійскай імперыі была апублікавана манаграфія ў 1801 годзе ў ваенным медыцынскім часопісе. Прымяненне метаду іголкатэрапіі ў лячэбных установах СССР пачалося з канца 1940-х гадоў, як вынік абмену з кітайскімі лекарамі . Афіцыйна акупунктура была прызнана ў СССР ў 1957 годзе загадам Міністэрства аховы здароўя СССР, а актыўнае ўжыванне пачалося з 1960-х гадоў. Падрыхтоўка лекараў па іголкатэрапіі актывізавалася пасля загаду МЗ СССР «Аб далейшай распрацоўцы метаду іголкатэрапіі і ўкараненні яго ў практыку» (1971). У 1977 годзе ў Казанскім інстытуце ўдасканалення ўрачоў праф. Д. М. Табеевай была арганізавана першая ў СССР кафедра і клініка рэфлексатерапіі. У 1980-1990-х гадах іголкатэрапія перажывае свой росквіт ў СССР. Многія даследчыя ўстановы займаюцца вывучэннем механізмаў іголкатэрапіі, выпускаюць кіраўніцтвы, манаграфіі па чжэнь-цзю, лекары праходзяць перападрыхтоўку з прысваеннем кваліфікацыі урачоў-рэфлексатерапеўтаў. Да 1998 года акупунктура ў СССР / Расіі структурна была часткай фізіятэрапіі, а ўрачэбная спецыяльнасць называлася урач-фізіятэрапеўт. З 1998 года загадам Міністэрства аховы здароўя ўведзена спецыяльнасць «рэфлексатэрапія». Зацверджаны таксама пералік паказанняў і супрацьпаказанняў да ўжывання рэфлексатэрапіі. У цяперашні час у шматлікіх лячэбных установах існуюць кабінеты ці нават аддзяленні іголкарэфлексатэрапіі, дзе аказваецца дапамога хворым з самымі разнастайнымі захворваннямі. == Прафесійнае і дзяржаўнае рэгуляванне == У Вялікабрытаніі, ЗША, Саудаўскай Аравіі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Японіі, Канадзе, а таксама ў еўрапейскіх краінах і іншых краінах існуюць розныя ўрадавыя і гандлёвыя асацыяцыі, якія рэгулююць іглаўколванне. [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя]] рэкамендуе, перш чым атрымаць ліцэнзію або сертыфікаваць, каб акупунктурыст прайшоў 200 гадзін спецыяльнай падрыхтоўкі, калі ён з’яўляюцца ўрачом, і 2500 гадзін для нелекара; многія ўрады прынялі падобныя стандарты. Прынамсі ў 28 краінах Еўропы існуюць прафесійныя асацыяцыі іголкатэрапеўтаў. У Кітаі практыка іглаўколвання рэгулюецца Кітайскім саветам па медыцыне, які быў сфарміраваны ў 1999 годзе заканадаўчым саветам. Ён уключае ліцэнзійны экзамен і рэгістрацыю, а таксама курсы навучання, зацверджаныя камісіяй. Канада мае праграмы ліцэнзавання іглаўколвання ў правінцыях Брытанская Калумбія, Антарыё, Альберта і Квебек; стандарты, устаноўленыя Кітайскай асацыяцыяй медыцыны і іглаўколвання, выкарыстоўваюцца ў правінцыях без дзяржаўнага рэгулявання. Правілы ў ЗША былі ўведзеныя ў 1970-х гадах у Каліфорніі, за якой урэшце рушылі ўслед астатнія штаты ЗША. Патрабаванні да ліцэнзавання моцна адрозніваюцца ў залежнасці ад штата. Іголкі, якія выкарыстоўваюцца ў іглаўколванні, рэгулююцца ў ЗША Адміністрацыяй па харчовых прадуктах і леках. У некаторых штатах іглаўколванне рэгулюецца камісіяй медыцынскіх экспертаў, а ў іншых — камісіяй па ліцэнзаванні, ахове здароўя і адукацыі. У Японіі акупунктурыст мае ліцэнзію міністра аховы здароўя, працы і сацыяльнага забеспячэння пасля здачы экзамену і заканчэння тэхнікума альбо універсітэта. У Аўстраліі Аўстралійскі савет па кітайскай медыцыне рэгулюе іглаўколванне, сярод іншых кітайскіх медыцынскіх традыцый, і абмяжоўвае выкарыстанне назваў накшталт «іглаўколванне» толькі для зарэгістраваных лекараў. Практыка іглаўколвання ў Новай Зеландыі ў 1990 годзе была ўнесена ў Закон аб урадавай карпарацыі па кампенсацыі няшчасных выпадкаў (ACC). Гэта ўключэнне дазволіла кваліфікаваным і прафесійна зарэгістраваным акупунктурыстам прадастаўляць льготную дапамогу і лячэнне грамадзянам, жыхарам і часовым наведвальнікам у сувязі з траўмамі, звязанымі з працай або спортам, якія адбыліся ў краіне. У Новай Зеландыі іглаўколванне і прсваенне статусу пастаўшчыка паслуг рэгулюецца Акупунктурай Новай Зеландыі і Органам па стандартах іглаўколвання Новай Зеландыі. У Францыі Нацыянальная акадэмія медыцыны (Нацыянальная медыцынская акадэмія) рэгулюе іглаўколванне з 1955 г. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Шэдэўры вуснай і нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва]] [[Катэгорыя:Неакадэмічныя напрамкі даследаванняў]] [[Катэгорыя:Альтэрнатыўная медыцына]] 2xvu3x81cv5n8yvtneu19hq4729zcz1 Галіна Орса 0 669446 5149421 4729181 2026-06-01T01:28:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149421 wikitext text/x-wiki {{значнасць}} {{Асоба |імя = Галіна Орса |арыгінал імя = |партрэт = Галіна_Орса.jpg |апісанне = |род дзейнасці = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = }} {{цёзкі2|Орса}} '''Галіна Орса''' ({{ДН|15|02|1930}} — {{ДС|6|4|1984}}) — беларуская грамадска-культурная дзяячка, [[педагог]]. Дачка [[Аляксандр Орса|Аляксандра Орсы]] і сястра [[Ала Аляксандраўна Орса-Рамана|Алы Орса-Рамана]]. == Біяграфія == Нарадзілася [[15 лютага]] [[1930]] года ў сям’і педагогаў [[Аляксандр Орса|Аляксандра]] і Наталлі Орсаў у вёсцы [[Нягневічы]] гміны Нягневічы [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] ў [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспубліцы]]. З лета [[1944]] года разам з бацькоўскай сям’ёй яна апынулася на эміграцыі. У [[1949]] годзе скончыла [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|Беларускую гімназію імя Я. Купалы]] ў [[Віндышбергердорф]]е <ref>{{Кніга|аўтар = [[Ян Максімюк|Максімюк Ян]].|частка = |загаловак = «Беларуская Гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне (1945—1950)»|арыгінал = |спасылка = http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=154|адказны = |выданне = |месца = [[Нью-Ёрк|Нью Ёрк]]-[[Беласток]]|выдавецтва = [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускі інстытут навукі і мастацтва]]|год = 1994|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 83-902162-0-5|тыраж = |archive-date = 16 ліпеня 2019|archive-url = https://web.archive.org/web/20190716172011/http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=154}}</ref>, у тым жа годзе прыехала ў [[ЗША]]. Была актыўнай удзельніцай [[Арганізацыя беларуска-амерыканскай моладзі|Арганізацыі беларуска-амерыканскай моладзі]] і Згуртавання беларускай моладзі ў Нью-Ёрку<ref>Запруднік, Я. Дванаццатка… — С. 458.</ref>, спявала ў хоры, танчыла і выступала ў драматычнай групе. Была сябрам [[БАЗА|Беларуска-Амерыканскага задзіночання]] і Жаночага згуртавання, актыўнай парафіянкай прыходу [[Беларуская Аўтакефальная Праваслаўная Царква|БАПЦ]] [[прыход Святога Кірылы Тураўскага|Св. Кірылы Тураўскага]] ў [[Бруклін]]е. У 1960-х была настаўніцай у беларускай школцы, якая дзейнічала пры гэтай царкве. Памерла [[6 красавіка]] [[1984]] года ў [[Нью-Ёрк]]у. Пахаваная ў [[Іст-Брансуік]]у на [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|могілках царквы Жыровіцкай Божай Маці БАПЦ]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Дванаццатка. Дакумэнтальная ааповесьць пра дванаццацёх беларускіх хлапцоў у Нямеччыне, Вялікабрытаніі й Бэльгіі (1946—1954 гг.) / Янка Запруднік. — Нью-Ёрк: Беларускі інстытут навукі й мастацтва, 2002. — 510 с. — ISBN 0-9722020-0-5 * {{кніга |аўтар =[[Мікола Панькоў]] |частка =1945 год/Сьнежань/10 |загаловак =Хроніка беларускага жыцьця на чужыне (1945—1984) |арыгінал = |спасылка =http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/pankou/chronika/03.htm |адказны = |выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =Беларускі Гістарычны Агляд |год =2001 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |archiveurl =https://web.archive.org/web/20160305190616/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/pankou/chronika/03.htm |archivedate =5 сакавіка 2016 }} * {{кніга|аўтар = [[Янка Запруднік]] |частка = |загаловак = Беларускія фэстывалі й выстаўкі ў Нью Джэрзі. Палітычная інфармацыя моваю мастацтва (1948 – 2011 гг.) |арыгінал = |спасылка = http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=25180 |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{DEFAULTSORT:Орса Галіна}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Члены Беларуска-амерыканскага задзіночання]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім павеце (1921—1940)]] [[Катэгорыя:Постаці БАПЦ]] [[Катэгорыя:Беларусы ў ЗША]] 8osyc7087fm7imd2b0xw3quyjazk9er Гарадзенскі гармідар 0 677389 5149446 5083924 2026-06-01T05:18:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149446 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Тып=студыйны альбом|Працягласць=35:52|Наступны альбом=[[Рэха (альбом)|Рэха]]|Наст_год=2016|Назва=Гарадзенскі гармідар}} '''«Гарадзенскі гармíдар»''' — дэбютны студыйны альбом [[Беларусь|беларускага]] панк-рок-гурта «[[Dzieciuki]]», які быў выдадзены [[10 лютага]] [[2014 год у гісторыі музыкі|2014 года]] выдавецтвам «Гарадзенская бібліятэка». Прэзентацыя альбома адбылася [[22 лютага]] 2014 года ў [[мінск]]ім клубе «[[Re:Public]]» разам з гуртам [[Тлушч (гурт)|Тлушч]] і [[Pomidor/off]]. [[Файл:Muzyckaja prauda №1.jpg|справа|міні|421x421пкс|Першая старонка часопісу «Мужыцкая Праўда» са звяртаннем «Dzieciuki» (тэкст напісан [[Беларускі лацінскі алфавіт|беларускай лацінкай]])]] Назва альбома спасылае на яго хаатычнасць (гармідар азначае кавардак, ералаш, талпатварэнне) і на тое, што гурт паходзіць з [[Гродна|Гародні]] (дарусіфікаваная назва Гродна). Частка тэкстаў альбома была прысвечаная беларускім паўстанцам і партызанам розных часоў: [[Кастусь Каліноўскі|каліноўцам]], [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|балахоўцам]], «лясным братам» (магчыма памылка, ці проста супадзенне прыдуманай назвы для спева і [[Лясныя браты|ляснымых братоў]] з [[Краіны Балтыі|краін Балтыі]]. Спеў «Сумнае рэгі» была аб масавых расстрэлах у [[Курапаты|Курапатах]] і [[Хатынь|Хатыні]]. У плане гучання крытыкі знайшлі музыку падобнай да [[Кельцік-панк|ірландскага панк-рока]]. Матэрыял альбома крытыкавалі за пэўную «сыраватасць» і «няроўнасць». На думку музычнага крытыка Сяргея Будкіна гурт стаў ўлюбёнцамі публікі па той прычыне, што заняла нішу нацыянальнаарыентаванага панку, чаго раней не было<ref name="автоссылка1">{{Cite web|url=http://www.experty.by/content/dzieciuki-garadzensk-garm-dar-dye|title=Dzieciuki «Гарадзенскі гармідар» (+аўдыё) {{!}} Experty.by — белорусская музыка|accessdate=2017-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170623032709/http://www.experty.by/content/dzieciuki-garadzensk-garm-dar-dye|archivedate=2017-06-23|url-status=dead}}</ref>. Прэзентацыя альбома прайшла ў Мінску ў клубе «Re:Public», аднак наступны канцэрт у Брэсце быў адменены мясцовым аддзяленнем [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]]<ref>{{Cite web |url=http://tuzinfm.by/article/604/kancert-hurta-dzieciuki-zabaronieny-bierasciejskim-kdb.html |title=Канцэрт гурта Dzieciuki забаронены берасьцейскім КДБ (відэа і камэнтар гурта). Тузін Гітоў. Слушны музычны партал |access-date=1 мая 2021 |archive-date=26 чэрвеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626190249/http://tuzinfm.by/article/604/kancert-hurta-dzieciuki-zabaronieny-bierasciejskim-kdb.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://news.tut.by/culture/388367.html У Брэсце адмянілі канцэрт гурта «Dzieciuki»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210501115636/https://news.tut.by/culture/388367.html |date=1 мая 2021 }}</ref>. Затым музыкі адправілася з гастролямі ў [[Польшча|Польшчу]], [[Германія|Германію]], [[Чэхія|Чэхію]], [[Славакія|Славакію]] і [[Аўстрыя|Аўстрыю]]. Частка спеваў альбома ўжо была напісана да яго, калі гурт выпускаў свой аднаймены міні-альбом. «Мужыцкая праўда» і «Хлопцы-балахоўцы» ўспрымаюцца няйначай як візытоўкі гурта. Былі таксама спевы-кавэры, напрыклад «The Real McKenzies» («Па гарах») і [[Захар Май|Захара Мая]] («Нашы танкі»): «''Калі нашыя танкі заедуць у Менск, я шмат каго павешу''», — пяецца ў жартаўлівым нумары ад імя гарадзенскіх панкаў (у арыгінале пелася пра Маскву і панкаў з Ленінграду). Франтмэны гурта Алесь Дзянісаў і Паша «Трабл» ды аўтар большасьці тэкстаў Дзяніс Жыгавец вырашылі заняцца патрыятычным выхаваннем моладзі ды давесьці тэзу пра [[Беларусы|беларусаў]] як пра шалёны і нескароны народ насуперак стэрэатыпу пра прыгнечанага, на ўсё згоднага і талерантнага чалавека, што жыве недзе на ўскрайку [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. «Гарадзенскі гармідар» уяўляе з сябе кароткі курс [[Гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]], а дакладней, гісторыі змагання за Беларусь: [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстанне Каліноўскага]], антысавецкі супраціў, [[Курапаты]] і [[Хатынь]] — усё гэта сустракаецца ў спевах «Дзецюкоў». «Гістарычную» канцэпцыю парушаюць некалькі трэкаў, якія не адносяцца агульнай тэмы альбома, як «Песня гарадзенскага гастарбайтэра» ці «Танкі», што таксама спасылае на назву альбома — гармідар. Разнастайнасць дасягаецца яшчэ і за кошт багатага інструментарыю: у спевах гучаць, акрамя звыклых для [[Панк-рок|панку]], [[Гітара|гітары]], баса ды бубнаў, яшчэ [[Беларуская дуда|дуда]] і [[акардэон]], што выдзяляе гурт з жанру, часам далучаюцца яшчэ [[флейта]] і гармонік. Вакальныя ролі падзеленыя прыблізна напалову між Алесем Дзянісавым, якія былі музыкамі ў гуртах «[[КальЯн]]» і «[[Людзі на балоце (гурт)|Людзі на балоце]]», таксама вакальныя партыі ёсць і ў Пашы «Трабла».<ref>[https://tuzinfm.by/albums/1054/haradzienski-harmidar.html КАРОТКІ КУРС ГІСТОРЫІ БЕЛАРУСІ АД ГАРАДЗЕНСКІХ ПАНКАЎ. Тузін Гітоў. Слушны музычны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210501233315/https://tuzinfm.by/albums/1054/haradzienski-harmidar.html |date=1 мая 2021 }}</ref> == Змест == {{tracklist|writing_credits=no|title9=Песня пра гарадзенскага гастарбайтэра|title7=Частуханы|note7=Спеў пра звычайных людзей, якія хочуць весці вясёлы стан жыцця|writer7=|length7=3:20|title8=Забытая магіла|note8=Спеў пра цяжкі лёс беларусаў у першай палове [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], які паказваецца праз невядомага партызана, які ваяваў супраць камуністычных і нацысцкіх (у спеве — [[фашызм|фашысцкіх]], што звязана з памылкай, калі нацызм лічаць сінонімам, ці праявай фашызму) акупантаў|writer8=|length8=4:55|note9=Спеў распавядае пра беларускую эміграцыю і яе цяжкасці, звязаныя з развітаннем з Радзімай|writer6=|writer9=|length9=3:08|title10=Нашыя танкі|note10=Кавэр на спеў Захара Мая, дзе спяваецца пра ленінградскіх панкаў, якія ўязджаюць на танках у [[Масква|Маскву]]. Спеў з’яўляецца прыкладам класічнага еўрапейскага рэгіяналізму, калі жыхары розных рэгіёнаў адной краіны недалюбліваюць адзін аднаго, а таксама, калі падобная сітуацыя адбываецца з адносінамі да сталіцы|writer10=|length10=2:19|title11=Па гарах|note11=Жартоўны спеў-кавэр ([[The Real McKenzies]]) пра людзей, якія любяць вандраваць пешшу|writer11=|length6=3:54|note6=Спеў распавядае пра звычайны дзень у [[карчма|карчме]], якія раней былі вельмі папулярныя на Беларусі. Піўная культура была часткай беларуская [[культура Беларусі|беларускай культуры]], якая адрознівала беларусаў ад такіх суседніх народаў, як [[рускія]] і [[украінцы|ўкраінцы]], што падцверджваецца распаўсюджанасцю корчм на тэрыторыі Беларусі (асабліва, заходняй)|collapsed=no|note3=Спеў пра трагедыю беларускага народа пад акупацыяй [[камунізм|камуністаў]] і [[нацызм|нацыстаў]], якая паказваецца праз [[Курапаты|растрэлы на Курапатах]] і [[Хатынь|спаленне Хатыні]]|title1=Мужыцкая праўда|note1=Спеў пра беларускую нацыянальную самасвядомасць і першую беларускую газету «[[Мужыцкая праўда]]», дзе [[Кастусь Каліноўскі]] звяртаўся да беларусам словам «дзецюкі», адкуль паходзіць назва гурта|writer1=|length1=2:11|title2=Хлопцы-балахоўцы|note2=Спеў пра беларускіх змагароў на чале з [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Булак-Балаховічам]]|writer2=|length2=3:17|title3=Сумнае рэгі|writer3=|title6=Карчма|length3=4:27|title4=Косю|note4=На «косю» — адгукаецца конь. Спеў-алюзія на неспакойную гісторыю беларускага народу, дзе герой кліча каня, пытаючы яго, дзе ён знаходзіцца. Конь — гэта алюзія-адказ на праблемы, якія дакрануліся да беларусаў у гісторыі|writer4=|length4=2:58|title5=Лясныя браты|note5=Спеў прысвечаны беларускаму антысавецкаму партызанскаму руху. Назва ці з’яўляецца спасылкай на тое, што антыкамуністычныя партызаны хаваліся ў лясах і мелі братэрскія адносіны, ці з’яўляецца часкай памылкай, калі [[лясныя браты|балтыйскіх лясных братоў]] блытаюць з беларускім антыкамуністычным партызанскім рухам.|writer5=|length5=2:11|length11=2:29}} == Удзельнікі == === Музыкі === *Дзяніс Жыгавец — [[тэкст]]ы, [[Чалавечы голас|голас]] * Павел «Трабл» Трублін — вакал, [[Беларуская дуда|дуда]] * Алесь Дзянісаў — тэксты, вакал, [[акустычная гітара]], [[банджа]], [[губны гармонік]], бэк-вакал * Андрэй Пудзін — [[гітара]], голас * Лёха Пудзін — гітара, бэк-вакал * Мікалай «Калямба» Палякоў — [[акардэон]], вакал, бэк-вакал * Андрэй «Пітон» Пятко — [[бас]], бэк-вакал * Саня «Сыр» Сыраежка — [[Бубен|бубны]], вакал * Пётрык Дудановіч — dear{{націск}}thair * Лукаш Ендрыка — athair === Іншыя === * Дзяніс Жыхавец – тэксты * Стыў Крамер – запіс * Павел Сініла – [[майстэрынг]] * Вера Стома – вокладка == Зноскі == <references /> {{вонкавыя спасылкі}} {{dzieciuki}} [[Катэгорыя:Альбомы 2019 года]] [[Катэгорыя:Альбомы гурта «Dzieciuki»]] s7616it8lcphws6ni6nwyl64984vmul Барысфен Магілёў 0 682689 5149521 5147651 2026-06-01T10:41:35Z Slavazai1973 60865 5149521 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Барысфен | заснаваны = 1992 | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = [[File:Flag of Mahiloŭ.svg|border|24x49px]] [[Магілёў]] |зала=СК Алімпіец|умяшчальнасць=1500|прэзідэнт={{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Мікалаевіч Котаў|Андрэй Котаў]]|мянушкі=Рыцары|колеры клуба={{color box|#006400}} {{color box|white}}|трэнер={{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]]|лігі=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]|д_майка=FFFFFF|г_майка=006400|д_трусы=FFFFFF|г_трусы=006400}} '''«Барысфен» ''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з горада [[Магілёў]]. Выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі з 1992 года (акрамя сезона 2011/12, які клуб правёў у Першай лізе). Заснавальнікам клуба быў [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]]. == Назвы == * «Тэмп» (1992—1997) * «Тэмп-АШВСМ» (1997—2010) * «Барысфен» (2010—2014) * «Барысфен-Каласы» (2014—2015) * «ЦАР-Барысфен» (2015—2021) * «Барысфен» (з 2021) == Дасягненні == ; [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (5)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (6)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. ; [[Кубак Беларусі па баскетболе]] * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст (6)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]] ; [[Еўразійская ліга па баскетболу|Еўразійская ліга]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1):''' [[Еўразійская ліга па баскетболу 2019/2020|2019/2020]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1993-94 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1994-95 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1995-96 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1996-97 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|8-е месца]] || |- | [[Сезон 1997/1998 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1997-98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 1998/1999 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1998-99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 1999/2000 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1999-00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2000/2001 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2000-01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2001/2002 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2001-02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2004/2005 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2004-05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2004|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2005-06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2005|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2006/2007 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2007/2008 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2007|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2008/2009 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2010/2011 «Барысфена» Магілёў|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 «Барысфена» Магілёў|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | [[Сезон 2012/2013 «Барысфена» Магілёў|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2013/2014 «Барысфена» Магілёў|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Барысфен-Каласы» Магілёў|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || н/у || |- | [[Сезон 2015/2016 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2016/2017 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|Групавы этап]] || [[Балтыйская баскетбольная ліга]] — першы групавы раўнд |- | [[Сезон 2017/2018 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2018/2019 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2019/2020 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|Фіналіст]] || Кубак ФІБА Еўропа — кваліфікацыйны раўнд<br>Еўразійская баскетбольная ліга — бронзавы прызёр |- | [[Сезон 2020/2021 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2021/2022 «Барысфена» Магілёў|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|Бронзавы прызёр]] || Еўрапейская паўночная баскетбольная ліга — групавы раўнд (зняўся з турніру) |- | [[Сезон 2022/2023 «Барысфена» Магілёў|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|Бронзавы прызёр]] || |- |[[Сезон 2023/2024 «Барысфена» Магілёў|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=#FFD700|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|Пераможца]] || |- |[[Сезон 2024/2025 «Барысфена» Магілёў|2024-25]] ||[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 4 ||bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|Бронзавы прызёр]] || |- |[[Сезон 2025/2026 «Барысфена» Магілёў|2025-26]] ||[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|Фіналіст]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (1992—2001) * [[Анатоль Уладзіміравіч Комлеў|Анатоль Комлеў]]<ref>[https://www.pressball.by/news/other/70639 Баскетбол. Умер Анатолий Комлев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204103613/https://www.pressball.by/news/other/70639 |date=4 лютага 2022 }}</ref> (2001—2010) * [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]] (2010—2011) * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (2011—2012) * [[Расціслаў Мікалаевіч Вяргун|Расціслаў Вяргун]] (2012—2014) * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (2014—2017) * [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]] (з 2017) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2022/2023 ЦАР-МДУ|2022-23]] || ЦАР-МДУ || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 13 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Барысфен-моладзевая»|2023-24]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 13 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Барысфен-моладзевая»|2024-25]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Барысфен-моладзевая»|2025-26]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/team?team_id=200453&season_id=119499 Профіль на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/COR-Borisfen-Mogilev/1011 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://russiabasket.ru/teams/25722 Профіль на сайце Расійскай федэрацыі баскетбола] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240729085706/https://russiabasket.ru/teams/25722 |date=29 ліпеня 2024 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Барысфен Магілёў| ]] 6kambqkw5veg9bxdbjxjkj3q7uiqtwm 5149540 5149521 2026-06-01T11:03:51Z Slavazai1973 60865 /* Статыстыка выступленняў */ 5149540 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Барысфен | заснаваны = 1992 | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = [[File:Flag of Mahiloŭ.svg|border|24x49px]] [[Магілёў]] |зала=СК Алімпіец|умяшчальнасць=1500|прэзідэнт={{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Мікалаевіч Котаў|Андрэй Котаў]]|мянушкі=Рыцары|колеры клуба={{color box|#006400}} {{color box|white}}|трэнер={{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]]|лігі=[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]|д_майка=FFFFFF|г_майка=006400|д_трусы=FFFFFF|г_трусы=006400}} '''«Барысфен» ''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з горада [[Магілёў]]. Выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі з 1992 года (акрамя сезона 2011/12, які клуб правёў у Першай лізе). Заснавальнікам клуба быў [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]]. == Назвы == * «Тэмп» (1992—1997) * «Тэмп-АШВСМ» (1997—2010) * «Барысфен» (2010—2014) * «Барысфен-Каласы» (2014—2015) * «ЦАР-Барысфен» (2015—2021) * «Барысфен» (з 2021) == Дасягненні == ; [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (5)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (6)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. ; [[Кубак Беларусі па баскетболе]] * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]] * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст (6)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]] ; [[Еўразійская ліга па баскетболу|Еўразійская ліга]] * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (1):''' [[Еўразійская ліга па баскетболу 2019/2020|2019/2020]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1993-94 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1994-95 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1995-96 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1996-97 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|8-е месца]] || |- | [[Сезон 1997/1998 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1997-98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 1998/1999 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1998-99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 1999/2000 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|1999-00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2000/2001 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2000-01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2001/2002 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2001-02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2004/2005 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2004-05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2004|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2005-06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2005|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2006/2007 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2007/2008 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2007|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2008/2009 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 «Тэмп-АШВСМ» Магілёў|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2010/2011 «Барысфена» Магілёў|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 «Барысфена» Магілёў|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | [[Сезон 2012/2013 «Барысфена» Магілёў|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2013/2014 «Барысфена» Магілёў|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Барысфен-Каласы» Магілёў|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || н/у || |- | [[Сезон 2015/2016 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2015|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2016/2017 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|Групавы этап]] || [[Балтыйская баскетбольная ліга]] — першы групавы раўнд |- | [[Сезон 2017/2018 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2018/2019 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2019/2020 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|Фіналіст]] || Кубак ФІБА Еўропа — кваліфікацыйны раўнд<br>Еўразійская баскетбольная ліга — бронзавы прызёр |- | [[Сезон 2020/2021 «ЦАР-Барысфен» Магілёў|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2021/2022 «Барысфена» Магілёў|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|Бронзавы прызёр]] || Еўрапейская паўночная баскетбольная ліга — групавы раўнд (зняўся з турніру) |- | [[Сезон 2022/2023 «Барысфена» Магілёў|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|Бронзавы прызёр]] || |- |[[Сезон 2023/2024 «Барысфена» Магілёў|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=#FFD700|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|Пераможца]] || |- |[[Сезон 2024/2025 «Барысфена» Магілёў|2024-25]] ||[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 4 ||bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|Бронзавы прызёр]] || |- |[[Сезон 2025/2026 «Барысфена» Магілёў|2025-26]] ||[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|Фіналіст]] || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (1992—2001) * [[Анатоль Уладзіміравіч Комлеў|Анатоль Комлеў]]<ref>[https://www.pressball.by/news/other/70639 Баскетбол. Умер Анатолий Комлев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220204103613/https://www.pressball.by/news/other/70639 |date=4 лютага 2022 }}</ref> (2001—2010) * [[Уладзімір Іванавіч Капылоў|Уладзімір Капылоў]] (2010—2011) * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (2011—2012) * [[Расціслаў Мікалаевіч Вяргун|Расціслаў Вяргун]] (2012—2014) * [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] (2014—2017) * [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]] (з 2017) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2022/2023 ЦАР-МДУ|2022-23]] || ЦАР-МДУ || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 13 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Барысфен-моладзевая»|2023-24]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 13 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Барысфен-моладзевая»|2024-25]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Барысфен-моладзевая»|2025-26]] || Барысфен-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/team?team_id=200453&season_id=119499 Профіль на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/COR-Borisfen-Mogilev/1011 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://russiabasket.ru/teams/25722 Профіль на сайце Расійскай федэрацыі баскетбола] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240729085706/https://russiabasket.ru/teams/25722 |date=29 ліпеня 2024 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Барысфен Магілёў| ]] 61roo1046h99x2tlvyypts6vi460met Рубон (баскетбольны клуб) 0 682876 5149538 5130898 2026-06-01T11:00:55Z Slavazai1973 60865 /* Статыстыка выступленняў */ 5149538 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Рубон | заснаваны = [[1995]] | расфарміраваны = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = [[Віцебск]] }} '''Рубон''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з горада [[Віцебск]]. Клуб быў заснаваны летам 1995 года. == Назва == * Шыком-Лакаматыў (1995—1996) * Лакаматыў-Шыком (1996—1997) * Лакаматыў (1997—2000) * Лакаматыў-КіС (2000—2011)<ref>{{Cite web |url=https://vitebsk.cc/2011/10/19/basketbolnyi-klub-lakamatyiw-kis-peraymenavali-w-rubon/ |title=Баскетбольны клуб «Лакаматыў-КіС» перайменавалі ў «Рубон» |access-date=17 ліпеня 2021 |archive-date=17 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210717145238/https://vitebsk.cc/2011/10/19/basketbolnyi-klub-lakamatyiw-kis-peraymenavali-w-rubon/ |url-status=dead }}</ref> * Рубон (2011 — цяпер) == Гісторыя == Вытокі беларускага баскетбола знаходзяцца ў Віцебску. Менавіта ў гэтым горадзе быў створаны спартовы клуб чыгуначнікаў «Суботнік», у якім культываваліся лёгкая атлетыка, гімнастыка, футбол, лыжны спорт і баскетбол. У 1923 годзе мужчынская каманда горада ўзяла ўдзел у першых усесаюзных спаборніцтвах па баскетболе, заняўшы ганаровае 3 месца. Гэта падзея стала сур’ёзным штуршком для развіцця баскетбола на Віцебшчыне. Мужчынская баскетбольная каманда Віцебскай вобласці пачала браць удзел у [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|вышэйшай лізе Чэмпіянату Рэспублікі Беларусь]] з 1995 года і ўжо ў сезоне 1998—1999 стала срэбным прызёрам [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]]. Сезон 2011—2012 клуб пачаў са змены назвы з «Лакаматыў-КіС» на «Рубон» (старажытная назва [[Заходняя Дзвіна|ракі Заходняя Дзвіна]])<ref>[http://vo-klub.by/index.php/comand/rubon/ Баскетбольная команда РУБОН — История клуба]</ref>. == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр (2)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|2003/2004]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (2)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Фіналіст (4)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|2010]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр (5)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]]. == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1995-96 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 7 || - || |- | 1996-97 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|4-е месца]] || |- | [[Сезон 1997/1998 «Лакаматыва» Віцебск (баскетбол)|1997-98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 1998/1999 «Лакаматыва» Віцебск (баскетбол)|1998-99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 1999/2000 «Лакаматыва» Віцебск (баскетбол)|1999-00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 6 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2000/2001 «Лакаматыў-КіС»|2000-01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2001/2002 «Лакаматыў-КіС»|2001-02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Лакаматыў-КіС»|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|8-е месца]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Лакаматыў-КіС»|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] ||bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр|| [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2004/2005 «Лакаматыў-КіС»|2004-05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2004|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2005/2006 «Лакаматыў-КіС»|2005-06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2005|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2006/2007 «Лакаматыў-КіС»|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 7 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2007/2008 «Лакаматыў-КіС»|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2007|8-е месца]] || |- | [[Сезон 2008/2009 «Лакаматыў-КіС»|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 «Лакаматыў-КіС»|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2010/2011 «Лакаматыў-КіС»|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 «Рубона»|2011-12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2012/2013 «Рубона»|2012-13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2013/2014 «Рубона»|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 9 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2013|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2014/2015 «Рубона»|2014-15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2014|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2015/2016 «Рубона»|2015-16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2016/2017 «Рубона»|2016-17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2016|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2017/2018 «Рубона»|2017-18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|5-е месца]] || |- | [[Сезон 2018/2019 «Рубона»|2018-19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2019/2020 «Рубона»|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2020/2021 «Рубона»|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || bgcolor=#CD7F32|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2021/2022 «Рубона»|2021-22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па баскетболе 2021|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 «Рубона»|2022-23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 «Рубона»|2023-24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 «Рубона»|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||[[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 «Рубона»|2025-26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|4-е месца]]|| |} == Трэнеры == {{Div col|2}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Рыбакоў|Дзмітрый Рыбакоў]] (1995—2006) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Махонь]] (2006—2007) * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Дзмітрыевіч Рыбакоў|Дзмітрый Рыбакоў]] (2007—2009) * {{Сцяг Беларусі}} [[Руслан Леанідавіч Байдакоў|Руслан Байдакоў]] (з 2009) {{Div col end}} == Вядомыя баскетбалісты == {{Div col|3}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Аладка|Іван Аладка]] (2012—2015, 2015—2017) * {{Сцяг Беларусі}} [[Віктар Сасунавіч Аўсепян|Віктар Аўсепян]] (2010—2016, 2016/17, 2019—2024) * {{Сцяг Беларусі}} [[Руслан Леанідавіч Байдакоў|Руслан Байдакоў]] (1997/98, 1998/99, 2004, 2006) * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Быкаў]] (1995—2002) * {{Сцяг Беларусі}} [[Антон Вітальевіч Вашкевіч|Антон Вашкевіч]] (2016/17) * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзяніс Андрэевіч Вікенцьеў| Дзяніс Вікенцьеў]] (2014/15) * {{Сцяг Беларусі}} [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін|Цімафей Вяроўкін]] (2011/12) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Галаўскі]] (2009/10) * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Аляксеевіч Зайцаў|Дзмітрый Зайцаў]] (1996—2003, 2005/06) * {{Сцяг Беларусі}} [[Павел Карасевіч]] (2006—2010, 2011/12) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Уладзіміравіч Качан|Аляксей Качан]] (2011—2022) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Яўгенавіч Кец|Сяргей Кец]] (2002—2008) * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Васільевіч Клемезь|Андрэй Клемезь]] (1997/98) * {{Сцяг Беларусі}} [[Вячаслаў Аляксандравіч Корж|Вячаслаў Корж]] (2004—2009) * {{Сцяг Беларусі}} [[Алег Віталевіч Крыванос|Алег Крыванос]] (2005/06) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Міхайлавіч Крысевіч|Уладзімір Крысевіч]] (2019) * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Аляксандравіч Кузьмін|Дзмітрый Кузьмін]] (1998) * {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Іванавіч Лютыч|Максім Лютыч]] (2014/15) * {{Сцяг Беларусі}} [[Віталь Анатолевіч Маклакоў|Віталь Маклакоў]] (1999/00) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Махонь]] (1995—2001) * {{Сцяг Расіі}} [[Яўген Яўгенавіч Машанкоў|Яўген Машанкоў]] (2001) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў|Аляксандр Падзерачоў]] (2004—2006) * {{Сцяг Латвіі}} [[Зінціс Пліўда]] (2013) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Мікітавіч Сатыраў|Аляксандр Сатыраў]] (1997/98) * {{Сцяг Беларусі}} [[Анатоль Віктаравіч Свірыдаў|Анатоль Свірыдаў]] (1997—2000, 2000—2003) * {{Сцяг Украіны}} [[Эрнэста Ткачук]] (2020/21, 2022/23) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Чарыкаў]] (2015) * {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Валер’евіч Шустаў|Максім Шустаў]] (2017—2020, з 2021) * {{Сцяг Беларусі}} [[Анатоль Уладзіміравіч Якубенка|Анатоль Якубенка]] (1997—1999) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1999-00 || Лакаматыў-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Першая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2000-01 || Лакаматыў-КіС-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Першая ліга]] || 8 || н/у || |- | 2001-02 || Лакаматыў-КіС-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Першая ліга]] || 9 || н/у || |- | 2002-03 || Педуніверсітэт || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Першая ліга]] || 5 || н/у || |- | 2005-06 || ВДУ-Лакаматыў-КіС || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|Першая ліга]] || 2 || н/у || |- | 2007-08 || Лакаматыў-КіС-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Першая ліга]] || 6 || н/у || |- | 2008-09 || Лакаматыў-КіС-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Першая ліга]] || 7 || н/у || |- | 2009-10 || Лакаматыў-КіС-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Першая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2010/2011 «Лакаматыў-КіС-2»|2010-11]] || Лакаматыў-КіС-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | [[Сезон 2011/2012 «Рубона-2»|2011-12]] || Рубон-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Першая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2013/2014 «Віцебска» (баскетбол)|2013-14]] || Віцебск || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Першая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2014/2015 «Рубона-2»|2014-15]] || Рубон-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 12 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Рубон-моладзевая»|2022-23]] || Рубон-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 10 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Рубон-моладзевая»|2023-24]] || Рубон-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Рубон-моладзевая»|2024-25]] || Рубон-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 12 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Рубон-моладзевая»|2025-26]] || Рубон-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 10 || н/у || |} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/team?team_id=198983&season_id=122657 Профіль на сайце Беларускай федэрацыі баскетбола] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/Rubon-Vitebsk-OBK-Voktsor/2098 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/team/?id=25783 Профіль на сайце РФБ] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рубон (баскетбольны клуб)| ]] rcwgridfq25dvlna0zz9vt5tpkls0ru Вілі 0 683173 5149345 5008590 2026-05-31T16:37:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149345 wikitext text/x-wiki {{Міфалагічны персанаж}} '''Вілі ('''[[Старажытнаскандынаўская мова|стар.-сканд'''.''']]''':''' ''Vili'') — адзін з першых [[Асы|Асаў]], брат [[Одзін]]а і [[Ве|Вэ]], разам з якімі ствараў зямлю. == «Нараджэнне» == [[Файл:Audhumla_by_Abildgaard.jpg|міні|Імір смокча карову Аўдумлу, якая знайшла родапачынальніка ўсіх багоў Бура.]] Паводле скандынаўскай міфалогіі, калісьці, у часы, аб якіх не ведаюць ні людзі, ні багі, бо не было здольных запомніць, нарадзіўся волат Імір, а разам з ім з’явілася карова Аўдумла. Малака ў яе было ўдосталь, так, што хапіла нават Іміру. Але Аўдумле не было чым харчавацца, таму яна лізала салёныя камяні і да зыходу трэцяга дня вылізала новую істоту — [[Буры (міфалогія)|Буры]], што значыць Бацька — якая стала прабацькам усіх [[Асы|Асаў]]. У Буры з’явіўся сын, названы [[Бор (міфалогія)|Бор]], што значыць Народжаны. Бор узяў у жонкі дачку добрага волата, і ў іх з’явіліся дзеці — [[Одзін]], '''Вілі''' і [[Вэ (міфалогія)|Вэ]]. == Стварэнне Зямлі == Мноства падзей адбывалася з багамі-братамі, аднойчы ім нават прыйшлося змагацца з Імірам, якога яны і перамаглі. <blockquote>Браты кінулі цела Іміра ў самую глыбіню Сусветнай Бездані і зрабілі з яго Зямлю, а з крыві — возера, рэкі, моры. Косткі Іміра сталі гарамі, з аскепкаў касцей і зубоў выйшлі скалы і валуны — нездарма яны да гэтага часу тырчаць з вады, наровячы прапароць дно даверліваму караблю… З чэрапа Іміра багі пабудавалі небасхіл, а мозг кінулі ў паветра і зрабілі аблокі — вось чаму так падступны цёмныя хмары, якія пагражаюць то завеяй, то градам. Потым багі ўзялі зіхоткія іскры, што лёталі вакол, якія вырваліся з полымя Муспеля, і прымацавалі іх да неба. Так атрымаліся нерухомыя зоркі. Іншым іскрам багі дазволілі лётаць у паднябессе, але кожнай прызначылі месца і падрыхтавалі шлях. -- Марыя Сямёнава, ''«Дзевяць светаў»''</blockquote> Гэтак трыма братамі быў створаны свет [[Мідгард]], але ён не быў населены. == Стварэнне людзей == [[Файл:Imir.jpg|міні|Одзін, Вілі і Вэ забілі Іміра і стварылі з яго цела свет Мідгард.]] Аднойчы браты ішлі па беразе створанага свету і ўбачылі два дрэвы. І задумаліся, што будзе, калі даць ім жыццё? Узялі браты дрэвы і выразалі з іх людзей. Одзін, старэйшы з братоў, даў ім душу і жыццё, '''Вілі''' — розум і рух, а Вэ надзяліў прыгожым абліччам, маўленнем, слыхам і зрокам. І далі мужчыну імя Аск, што значыць Ясень, а жанчыне імя Эмбла, што значыць Вярба. І пачаўся тады род людзей, які багі адгарадзілі ад астатніх светаў павекамі Іміра. == Наступныя згадкі Вілі == Пасля стварэння людзей пра братоў Одзіна, Вілі і Вэ не сустракалася згадак. Ва ўсякім разе, такіх не ўтрымлівае Эда ісландскага паэта і гісторыка XIII стагоддзя [[Сноры Стурлусан]]а, якая з’яўляецца ледзь не адзінай крыніцай звестак аб германа-скандынаўскай міфалогіі. == Літаратура == * [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ Эда. Песні пра багоў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221022211040/https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-pesni-pra-bago/ |date=22 кастрычніка 2022 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021. * [https://tn.by/product/eda-piesni-pra-hierojau/ Эда. Песні пра герояў]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2022. * [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/eda-snory-sturlusana/ Эда Сноры Стурлусана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211003140845/http://halijafy.by/krama/eda-snory-sturlusana/ |date=3 кастрычніка 2021 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021. * [https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/shchelkunchik_i_myshinyy_korol-0-42210300_1703822640/ Эда. Забытыя песні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250324190203/https://akademkniga-books.by/catalog/osnovnoy_razdel_tovarov/shchelkunchik_i_myshinyy_korol-0-42210300_1703822640/ |date=24 сакавіка 2025 }} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2023. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20090315212909/http://mythology.ru/tertia.htm Скандынаўская міфалогія] {{ref-ru}} {{Асы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Багі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Германа-скандынаўскія багі]] gygpfj0968j7btn4w17ecjvgrpllq7k ГК Вікторыя-Рэгія Мінск 0 685463 5149516 5149127 2026-06-01T10:33:42Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5149516 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Вікторыя-Рэгія | выява = | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = | сезон = | месца = | сайт = }} '''«Вікторыя-Рэгія»''' — былы беларускі [[гандбол]]ьны клуб. == Назвы == * Случ-СКАФ * СКАФ-РШВСМ * СКАФ * СКАФ-Ноякс (2000—2001) * СКАФ-Кіравец (2001—2002) * СКАФ-СДЮШАР (2002—2004) * БДУФК-Вікторыя-Рэгія * Вікторыя-Рэгія == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (5): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || || |- | 1993-94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1994-95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | |- | 1999-00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 2002-03|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | 2003-04|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2005-06]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2006-07]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 6 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 10 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 11 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2004—2005) * [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (2008—2009, 2010—2011) {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://handball.by/istoriya-chempionatov-respubliki-belarus-po-gandbolu/ ИСТОРИЯ ЧЕМПИОНАТОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО ГАНДБОЛУ] * [https://handball-by.ucoz.ru/index/0-6 «Виктория-Регия» — Профсоюзы (БГУФК)] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Вікторыя-Рэгія Мінск| ]] 0gfm9jhvne7tg4v7ahzy8emzzx9lydp 5149517 5149516 2026-06-01T10:34:11Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5149517 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Вікторыя-Рэгія | выява = | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = | сезон = | месца = | сайт = }} '''«Вікторыя-Рэгія»''' — былы беларускі [[гандбол]]ьны клуб. == Назвы == * Случ-СКАФ * СКАФ-РШВСМ * СКАФ * СКАФ-Ноякс (2000—2001) * СКАФ-Кіравец (2001—2002) * СКАФ-СДЮШАР (2002—2004) * БДУФК-Вікторыя-Рэгія * Вікторыя-Рэгія == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (5): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || || |- | 1993-94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1994-95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | |- | 1999-00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 2002-03|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | 2003-04|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2005-06]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2006-07]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 6 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 10 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 11 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2004—2005) * [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (2008—2009, 2010—2011, 2012—2013) {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://handball.by/istoriya-chempionatov-respubliki-belarus-po-gandbolu/ ИСТОРИЯ ЧЕМПИОНАТОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО ГАНДБОЛУ] * [https://handball-by.ucoz.ru/index/0-6 «Виктория-Регия» — Профсоюзы (БГУФК)] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Вікторыя-Рэгія Мінск| ]] 3jibc52wi5s2g24lamxjkz6zdsmd61i Андрэй Віталевіч Крыванос 0 690125 5149532 5063251 2026-06-01T10:54:47Z Slavazai1973 60865 /* У якасці трэнера */ 5149532 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Крыванос}} {{Баскетбаліст}} '''Андрэй Віталевіч Крыванос''' (нар. {{ДН|22|3|1975}}, [[Магілёў]], [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Баскетбол|баскетбаліст]], трэнер. Гуляў на пазіцыі атакуючага абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]] (1993—2007)<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q/Andrei%20KRIVONOS/pid//_//players.html Andrei KRIVONOS]</ref>. == Кар’ера == Баскетболам пачаў займацца ў 1987 годзе ў [[Магілёўская гарадская СДЮШАР № 5|магілёўскай ДзЮСШ-5]], першым трэнерам быў Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў. Выступаў за каманды: [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]] (1992—1993, 1994—1995), [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РТІ-2-РВАР]] (1993—1994), «Джордж Вашынгтон Калоніялнс» (NCAA, 1995—1998), «Унія» ([[Тарнаў]], Польшча, 1998—1999, 2000), «[[Барысфен Магілёў|Тэмп-АШВСМ]]» ([[Магілёў]], 1999—2000, 2004—2005, 2006—2007), «Шахцёр» ([[Іркуцк]], Расія, 2000—2001), «[[Чарні Слупск]]» ([[Слупск]], Польшча, 2001—2003), «[[Асторыя Быдгашч (баскетбольны клуб)|Асторыя]]» ([[Быдгашч]], Польшча, 2003), «[[Гродна-93]]» (2005—2006). Трохразовы чэмпіён (1993—1995) і сярэбраны прызёр (2006) першынства Беларусі. MVP «Матча зорак-2005». У складзе нацыянальнай зборнай Беларусі правёў 54 афіцыйныя матчы. Шматгадовы капітан зборнай. Чэмпіён моладзевага першынства Еўропы (1994) у складзе зборнай Беларусі U-22. Удзельнік юнацкага чэмпіянату Еўропы-1991 у складзе зборнай СССР U-16 (5-е месца). З лістапада 2007 года — трэнер моладзевай каманды «Слупска». У 2008—2013 гадах і ў лютым—лістападзе 2014 года — галоўны трэнер клуба [[Мінск (баскетбольны клуб)|«Мінск-2006» / «Цмокі-Мінск»]] (у чэрвені 2013—лютым 2014 года і з лістападу 2014 па 2017 год — другі трэнер). З 2017 года — галоўны трэнер клуба «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]». У 2011—2012 гадах быў галоўным трэнерам [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|беларускай нацыянальнай каманды]]<ref>[https://ont.by/news/0066993 В мужской сборной Беларуси по баскетболу меняется главный тренер]</ref><ref>[https://belarus.basketball/news/andrey-vitalevich-krivonos-pokidaet-post-starshego-trenera-muzhskoy-nacionalnoy-sbornoy-po-basketboly АНДРЕЙ ВИТАЛЬЕВИЧ КРИВОНОС ПОКИДАЕТ ПОСТ СТАРШЕГО ТРЕНЕРА МУЖСКОЙ НАЦИОНАЛЬНОЙ СБОРНОЙ ПО БАСКЕТБОЛУ]</ref>. У 2010—2011, 2016—2017 і з 2019 года — другі трэнер нацыянальнай зборнай<ref>[https://belarus.basketball/sbornye/muzhskie-sbornye/natsionalnaya-komanda-istoriya НАЦИОНАЛЬНАЯ КОМАНДА (ИСТОРИЯ)]</ref><ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/na-post-glavnogo-trenera-muzhskoj-sbornoj-belarusi-po-basketbolu-naznachen-rostislav-vergun/ |title=На пост главного тренера мужской сборной Беларуси по баскетболу назначен Ростислав Вергун |access-date=18 студзеня 2024 |archive-date=21 сакавіка 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321040932/https://minsknews.by/na-post-glavnogo-trenera-muzhskoj-sbornoj-belarusi-po-basketbolu-naznachen-rostislav-vergun/ |url-status=dead }}</ref>. == Дасягненні == === У якасці баскетбаліста === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|1994/1995]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод моладзевых камандаў|Чэмпіён Еўропы сярод моладзевых камандаў]] (1): [[Чэмпіянат Еўропы па баскетболе сярод моладзевых камандаў 1994|1994]]. === У якасці трэнера === * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (6): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|2013/2014]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (5): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (5): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2023|2023]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (5): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Еўразійская баскетбольная ліга|Еўразійскай лігі]] (1): [[Еўразійская баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://vk.com/wall-183914836_4883 ЮБИЛЕЙ. Андрей КРИВОНОС] * [https://www.pressball.by/articles/basketball/interview/24552 Андрей Кривонос: учусь, как научить других] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211018064520/https://www.pressball.by/articles/basketball/interview/24552 |date=18 кастрычніка 2021 }} {{Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 1994}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1995}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 1999}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2001}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2003}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2005}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2007}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2013}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Крыванос Андрэй Віталевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Асторыі» Быдгашч]] [[Катэгорыя:Ігракі РТІ]] [[Катэгорыя:Ігракі РДВАР]] [[Катэгорыя:Ігракі «Чарні» Слупск]] [[Катэгорыя:Ігракі «Уніі» Тарнаў]] [[Катэгорыя:Ігракі «Барысфена» Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Цмокі-Мінск»]] [[Катэгорыя:Трэнеры «Барысфена» Магілёў]] [[Катэгорыя:Трэнеры мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Іркута» Іркуцк]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] lz8zat6uggtqct4rl4o3h5dzonm87li Генадзь Адольфавіч Кернес 0 695254 5149541 5130697 2026-06-01T11:05:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149541 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{абнавіць}} {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Генадзь Адольфавіч Кернес | выява = | памер = 250px | подпіс = | пасада = гарадскі галава Харкава | парадак = 5 | сцяг = Coat of arms of Kharkiv.svg | сцяг2 = Kharkiv-town-flag.svg | перыядпачатак = [[24 лістапада]] [[2010]] | перыядканец = [[16 снежня]] [[2020]]<br/>(в. а. з [[18 сакавіка]] [[2010]]) | папярэднік = [[Міхаіл Маркавіч Добкін|Міхаіл Добкін]] | пераемнік = [[Ігар Аляксандравіч Церахаў|Ігар Церахаў]] | прэзідэнт = [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктар Януковіч]] | пасада_2 = Сакратар Харкаўскай гарадской рады | перыядпачатак_2 = [[11 красавіка]] [[2002]] | перыядканец_2 = [[28 мая]] [[2002]] | папярэднік_2 = [[Мікалай Якаўлевіч Пятрэнка|Мікалай Пятрэнка]] | пераемнік2 = [[Марк Мікалаевіч Воранаў|Марк Воранаў]] | прэзідэнт_2 = [[Леанід Данілавіч Кучма|Леанід Кучма]] | пасада_3 = Сакратар Харкаўскай гарадской рады | перыядпачатак_3 = [[26 сакавіка]] [[2006]] | перыядканец_3 = [[24 лістапада]] [[2010]] | папярэднік_3 = [[Марк Мікалаевіч Воранаў|Марк Воранаў]] | пераемнік_3 = [[Аляксандр Мікалаевіч Новак|Аляксандр Новак]] | прэзідэнт_3 = [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктар Юшчанка]]<br/>[[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктар Януковіч]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | маці = Ганна Абрамаўна Кернес | бацька = Адольф Лазаравіч Кернес | жонка = Аксана Уладзіміраўна Васіленка<br/><small>(колішняя жонка)</small><br/>Галіна Сяргееўна Прывалава<br/><small>(колішняя сужыцелька)</small><br/>Аксана Юр’еўна Гайсінская<ref>[http://kharkov.dozor.ua/news/obwestvo/1159402.html ТОП-20 самых влиятельных женщин Харькова]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/zhena-kernesa-pohvastalas-sportivnoy-figuroy--605866.html |title=Жена Кернеса похвасталась спортивной фигурой |access-date=5 снежня 2021 |archive-date=18 ліпеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170718130641/http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/zhena-kernesa-pohvastalas-sportivnoy-figuroy--605866.html |url-status=dead }}</ref> | дзеці = Кірыл, Даніл | вядомы як = Гепа<ref>{{Cite web |url=http://cripo.com.ua/print.php?sect_id=6&aid=1994 |title=Гепа Харьківський // Украина криминальная, 24.05.2004 |access-date=5 снежня 2021 |archive-date=20 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020124107/http://cripo.com.ua/print.php?sect_id=6&aid=1994 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://expres.ua/news/2013/12/28/99472-misti-vladaryuye-gepa-lyudy-vidchayu-pokinchuyut-zhyttyam У місті, де владарює Гепа, люди з відчаю покінчують із життям] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141017034657/http://expres.ua/news/2013/12/28/99472-misti-vladaryuye-gepa-lyudy-vidchayu-pokinchuyut-zhyttyam |date=17 кастрычніка 2014 }}</ref> | партыя = [[Наша Украіна (партыя)|Наша Украіна]] (2005)<br>[[Партыя рэгіёнаў]]<br>(2005—2014)<br>[[Адраджэнне (партыя, Украіна)|Адраджэнне]]<br>(2015—2019)<br>[[Давярай справам]] (2019)<br>[[Апазіцыйны блок (партыя)|Апазіцыйны блок]] (2019)<br>[[Блок Кернеса — Паспяховы Харкаў]] (2020) | нацыянальнасць = [[Яўрэі|яўрэй]] | узнагароды = | аўтограф = RospisGK.jpg | прафесія = чарцёжнік-канструктар<br/>[[слесар]] }} '''Генадзь Адольфавіч Кернес''', {{lang-uk|Геннадій Адольфович Кернес}} ([[27 чэрвеня]] [[1959]], [[Харкаў]], [[УССР]], [[СССР]] — [[17 снежня]] [[2020]], [[Берлін]], [[Германія]]<ref>{{Cite web|url = https://en.interfax.com.ua/news/general/710478.html |title = Kharkiv Mayor Kernes died, time, place of funeral not determined yet |publisher = Interfax-Ukraine |access-date = 2020-12-17 |language = en}}</ref>) — [[Украіна|украінскі]] палітык [[Яўрэі|яўрэйскага]] паходжання<ref name=":0">{{Cite web|title = Shot Ukrainian mayor has ‘successful’ surgery in Israel |publisher = Jewish News |access-date = 2017-09-07 |url = http://jewishnews.timesofisrael.com/ukraine-crisis-deepens-jewish-mayor-shot/ |language = en}}</ref>, доктар дзяржаўнага кіравання<ref name=":1">{{Cite web|title = Официальный сайт Геннадия Кернеса: Биография |access-date = 2017-09-07 |website = kernes.com.ua |url = http://kernes.com.ua/biography |archive-url = https://web.archive.org/web/20201218131654/http://kernes.com.ua/biography |archive-date = 2020-12-18}}</ref>, гарадскі галава Харкава (з 18 сакавіка 2010 года да сваёй смерці), раней член гарадской рады Харкава (ён займаў гэтую пасаду на працягу трох тэрмінаў), а таксама бізнесмен; вызначаецца як [[Алігархія|алігарх]]<ref name=":0" />. 28 красавіка 2014 года падчас велапрабегу быў паранены стрэлам з агнястрэльнай зброі, які здзейсніў невядомы нападнік. Яго стан быў ацэнены як цяжкі<ref name=":2">{{Cite web|author = INTERIA.PL |title = MSW Ukrainy o zamachu na Kernesa: To mogli być separatyści |access-date = 2017-09-07 |url = http://fakty.interia.pl/raporty/raport-zamieszki-na-ukrainie/aktualnosci/news-msw-ukrainy-o-zamachu-na-kernesa-to-mogli-byc-separatysci,nId,1416905 |language = pl}}</ref>. Пасля завяршэння паспяховага лячэння ў клініцы ў [[Ізраіль|Ізраілі]], куды быў дастаўлены пасля замаху, 17 чэрвеня 2014 года вярнуўся ў Харкаў і праз некаторы час вярнуўся да выканання абавязкаў<ref>{{Cite web|title = Kernes returns to Kharkiv |publisher = Interfax-Ukraine |access-date = 2017-09-07 |url = http://en.interfax.com.ua/news/general/209741.html}}</ref>. Па меркаванні некаторых экспертаў, на працягу доўгага перыяду знаходжання на пасадзе ён захоўваў жорсткі прарасійскі палітычны курс<ref>{{Cite web|title = Mer Charkowa postrzelony w plecy. Ukraińscy lekarze walczą o jego życie (wideo) |publisher = gp24.pl |access-date = 2017-09-07 |url = http://www.gp24.pl/artykul/4831867,mer-charkowa-postrzelony-w-plecy-ukrainscy-lekarze-walcza-o-jego-zycie-wideo,id,t.html |language = pl |archive-url = https://web.archive.org/web/20170907214847/http://www.gp24.pl/artykul/4831867,mer-charkowa-postrzelony-w-plecy-ukrainscy-lekarze-walcza-o-jego-zycie-wideo,id,t.html |archive-date = 2017-09-07}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title = W Charkowie demonstranci opanowali siedzibę gubernatora |publisher = PolskieRadio.pl |access-date = 2017-09-07 |url = http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1060621,W-Charkowie-demonstranci-opanowali-siedzibe-gubernatora}}</ref>; быў таксама прыхільнікам прэзідэнта Украіны [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]]. Пасля яго ўцёкаў у Расію Кернес таксама схаваўся за ўсходняй мяжой Украіны (магчыма, у Расіі), аднак неўзабаве вярнуўся ў Харкаў<ref name=":2" />. Пасля фарміравання новага ўрада ва Украіне, Кернес падтрымаў яго<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|title = Геннадий Кернес |access-date = 2017-09-07 |website = www.facebook.com |url = https://www.facebook.com/gennadykernes/ |language = pl}}</ref>, захаваўшы пры гэтым пасаду мэра Харкавa. Не да канца, аднак, змяніў свае погляды — за два месяцы да замаху на сваё жыццё ён быў абвінавачаны празаходнімі палітыкамі Украіны ў заахвочванні сепаратызму<ref name=":4">{{Cite web|title = Mayor of Kharkov, Ukraine shot in back, hospitalized – press service |publisher = RT International |access-date = 2017-09-07 |url = https://www.rt.com/news/155320-kharkov-mayor-shot-ukraine/ |language = en}}</ref>. Служба бяспекі Украіны нават распачала супраць яго справу, абвінаваціўшы яго ў распальванні сепаратысцкіх настрояў. Аднак лічыцца, што ў апошнія тыдні перад замахам ён змякчыў сваю пазіцыю, падтрымаўшы тэрытарыяльную цэласнасць Украіны<ref name=":0" />. На думку некаторых палітолагаў, дзякуючы супрацоўніцтву харкаўскіх эліт разам з Кернесам з цэнтральнай уладай, у горадзе, якім ён кіраваў, сепаратысты не змаглі заняць вялікую колькасць будынкаў дзяржаўных устаноў, у адрозненне ад сітуацыі, якая мела месца ў [[Данецк]]у або [[Луганск]]у. У сярэдзіне сакавіка прыхільнікі сепаратызму, аднак, захапілі штаб-кватэру аблсавета ў Харкаве, але неўзабаве былі з яе выцесненыя міліцыяй<ref name=":2" />. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Яўрэі|яўрэйскай]] сям’і<ref>{{Cite web|title = Gennady Kernes |access-date = 2017-09-07 |website = vk.com |url = https://vk.com/gennadykernes}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|title = Кернес Геннадий Адольфович – мэр Харькова – биография – Городской Дозор |access-date = 2017-09-07 |website = dozor.kharkov.ua |url = http://dozor.kharkov.ua/file/kernes/}}</ref>: бацька — Адольф Лазаравіч Кернес (1934—2012), маці — Анна Абрамаўна Кернес (нар. 1935). Мае сястру. У 1976 годзе скончыў сярэднюю школу № 76 у Харкаве. Пасля школы атрымаў звальненне ад ваеннай службы ў арміі па артыкуле 7-Б ([[шызафрэнія]])<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title = У Геннадия Кернеса умер отец |access-date = 2017-09-07 |url = http://kh.vgorode.ua/news/sobytyia/108825/}}</ref>. Адукацыю прадоўжыў у Нацыянальнай Юрыдычнай акадэміі Украіны ім. Яраслава Мудрага ([[Украінская мова|укр.]] ''<span dir="ltr" lang="uk">Національна юридична академія України ім. Ярослава Мудрого</span>''), далей вывучаў права ў Харкаўскім дзяржаўным эканамічным універсітэце (укр. ''<span dir="ltr" lang="uk">Харківський державний економічний університет</span>''), які скончыў са ступенню магістра дзяржаўнага кіравання<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title = Украина – Кернес Геннадий Адольфович – официальная биография мэра Харькова |access-date = 2017-09-07 |website = daily.com.ua |url = http://daily.com.ua/ukraine/21-07-2017385407}}</ref>. Быў жанаты з Аксанай Гайсінскай, дачкой былога намесніка генеральнага пракурора Украіны, былога пракурора Кіева Юрыя Гайсінскага<ref>{{Cite web|title = ТОП-20 самых влиятельных женщин Харькова (ФОТО) {{!}} Восточный Дозор |access-date = 2017-09-07 |website = kharkov.dozor.ua |url = http://kharkov.dozor.ua/news/obwestvo/1159402.html |language = ru}}</ref><ref>{{Cite web |title = ФОТОФАКТ. Жена Кернеса похвасталась спортивной фигурой |access-date = 2017-09-07 |website = www.segodnya.ua |url = http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/zhena-kernesa-pohvastalas-sportivnoy-figuroy--605866.html |language = ru |archive-date = 18 ліпеня 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170718130641/http://www.segodnya.ua/regions/kharkov/zhena-kernesa-pohvastalas-sportivnoy-figuroy--605866.html |url-status = dead }}</ref>. Да пачатку палітычнай кар’еры Кернес стаяў на чале арганізаванай злачыннай групы ў Харкаўскім рэгіёне<ref>{{Cite web|title = Геннадий Кернес (@gepard59) • Zdjęcia i filmy na Instagramie |access-date = 2017-09-07 |website = instagram.com |url = https://www.instagram.com/gepard59/ |language = pl}}</ref>. Ён быў пакараны за крадзеж і падман<ref>{{Cite web|author = Sergiy Bobok |title = In Ukraine’s second city, protesters at risk |publisher = DAWN.COM |date = 2014-02-11 |access-date = 2017-09-07 |url = https://www.dawn.com/news/1086301/in-ukraines-second-city-protesters-at-risk |language = en}}</ref>. Да таго, як уладкавацца на працу ў мясцовае самакіраванне, ён займаўся бізнесам, будучы, сярод іншага, старшынёй савета дырэктараў буйной кампаніі. У 1998 годзе быў абраны ў гарадскую раду Харкава па 23 выбарчай акрузе. У гарадской радзе ён заснаваў і ўзначаліў нефармальную апазіцыйную групу «Новы Харкаў — новыя магчымасці», якая супрацьстаяла тагачаснай уладзе. На мясцовых выбарах 2002 года ён атрымаў падтрымку больш за 90% выбаршчыкаў у акрузе<ref name=":1" />. З 11 красавіка па 28 мая 2002 года займаў пасаду сакратара харкаўскай гарадской рады<ref name=":5" /><ref>{{Cite web|title = Кернес Геннадий |publisher = ЛІГА.Досье |access-date = 2017-09-07 |url = http://file.liga.net/person/566-gennadii-kernes.html}}</ref><ref>{{Cite web |author = Hulu LLC |title = Геннадий Адольфович Кернес – Биография. Официальный сайт Харьковского городского совета, городского головы, исполнительного комитета |access-date = 2017-09-07 |website = www.city.kharkov.ua |url = http://www.city.kharkov.ua/ru/gorodskaya-vlast/gorodskoj-golova/biografiya.html |language = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170521122313/http://www.city.kharkov.ua/ru/gorodskaya-vlast/gorodskoj-golova/biografiya.html |archivedate = 21 мая 2017 |url-status = dead }}</ref>. У 2004 годзе ён падтрымаў [[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавую рэвалюцыю]]<ref name=":4" />. У 2005 годзе ўступіў у [[Партыя рэгіёнаў|Партыю рэгіёнаў]]. Праз год ён правёў выбарчую кампанію на пасаду мэра для свайго сябра і калегі [[Міхаіл Маркавіч Добкін|Міхаіл Добкін]], які выйграў выбары. Сам Генадзь Кернес стаў сакратаром харкаўскай гарадской рады<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title = Кернес Геннадий Адольфович, РОССИЯ – Деловой квартал |access-date = 2017-09-07 |website = www.dk.ru |url = http://www.dk.ru/wiki/kernes-gennadiy |language = ru}}</ref>. Ён займаў гэтую пасаду з 26 сакавіка 2006 па 24 лістапада 2010 года. 18 сакавіка 2010 года [[Міхаіл Маркавіч Добкін|Міхаіл Добкін]] узначаліў [[Харкаўская абласная дзяржаўная адміністрацыя|аблдзяржадміністрацыю]]. У той жа дзень Генадзь Кернес быў прызначаны часовым выканаўцам абавязкаў мэра Charkowa. Гэтую функцыю ён выконваў да мясцовых выбараў, якія адбыліся ў кастрычніку таго ж года. 31 кастрычніка 2010 года быў абраны мэрам Харкава<ref name=":1" />. На выбарах, атрымаўшы 30,09% галасоў (голас за яго аддалі 130 352 выбаршчыкі), ён апярэдзіў бліжэйшага суперніка, кандыдата ад апазіцыі [[Арсен Барысавіч Авакаў|Арсена Авакава]], за якога прагаласавалі 29,46% выбаршчыкаў (127 608 галасоў). 24 лістапада 2010 года ён быў прыведзены да прысягі і пачаў выконваць абавязкі кіраўніка адміністрацыі. Як мэр Харкава, ён паабяцаў правесці вельмі шырокія рэформы, унесці значны ўклад у развіццё горада і дабрачыннай дзейнасці<ref name=":4" />. 28 жніўня 2013 года абараніў доктарскую працу па тэме: „Mеханізмы ўплыву рэгіянальнай эліты на дзяржаўнае кіраванне Украіны” ([[Украінская мова|укр.]] ''<span dir="ltr" lang="uk">Механізми впливу регіональної еліти на державне управління України</span>'')<ref name=":1" />. 22 лютага 2014 года ў Харкаве адбылося сабранне прарасійскай арганізацыі «Украінскі фронт». Людзі, якія сабраліся, абвясцілі аб узяцці на сябе адказнасці за ахову канстытуцыйнага парадку на тэрыторыі паўднёвага ўсходу Украіны. Яны сцвярджалі, што [[Еўрамайдан|падзеі]] ў [[Кіеў|Кіеве]] прывялі да паралічу цэнтральнай улады і дэстабілізацыі дзяржавы. Арганізатары мітынгу выступалі за ўвядзенне федэратыўнага ладу з паўаўтаномнымі рэгіёнамі ва Украіне. Асноўнымі прадстаўнікамі гэтай прапановы былі губернатар [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] Міхаіл Добкін і мэр Харкава — Генадзь Кернес<ref>{{Cite web|title = Геннадий Кернес (@GennadyKernes) {{!}} Twitter |access-date = 2017-09-07 |website = twitter.com |url = https://twitter.com/GennadyKernes |language = pl}}</ref><ref>{{Cite web |title = Кернес Геннадий Адольфович |publisher = Kharkov.News |date = 2016-12-12 |access-date = 2017-09-07 |url = https://kharkov.news/person/kernes-gennadiy-adolfovich |language = ru }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. У выніку Служба бяспекі Украіны распачала справу супраць гэтых палітыкаў, абвінаваціўшы іх у распальванні сепаратысцкіх настрояў. 28 красавіка 2014 года падчас язды на веласіпедзе ў паўночнай частцы Харкава Кернес быў паранены з агнястрэльнай зброі невядомым стрэлкам, які страляў ззаду (стралялі з суседняга лесу)<ref name=":2" /><ref name=":4" />. Каля 11:30 па мясцовым часе яго даставілі ў харкаўскую бальніцу. Пасля двухгадзінны аперацыі ўрач, які яе праводзіў, паведаміў, што стан Кернеса цяжкі, што мае прамую сувязь з тым, што ён мае пашкоджаную [[дыяфрагма (мышцы)|дыяфрагму]]; пашкоджаны таксама ўнутраныя органы — куля прабіла лёгкае і пячонку<ref name=":4" />. 29 красавіка 2014 года намеснік мэра Харкава па пытаннях аховы здароўя і сацыяльнай абароны Святлана Гарбунова-Рубан пацвердзіла інфармацыю аб этапаванні Кернеса ў [[Ізраіль]], што звязана з вялікім вопытам работы ізраільскіх урачоў у лячэнні цяжкіх [[агнястрэльнае раненне|агнястрэльных раненняў]]<ref>{{Cite web |title = Геннадий Кернес находится в тяжелом состоянии, но продолжает бороться за жизнь |access-date = 2017-09-07 |website = kernes.com.ua |url = http://kernes.com.ua/blog/gennadij-kernes-naxoditsya-v-tyazhelom-sostoyanii-no-prodolzhaet-borotsya-za-zhizn |archive-url = https://web.archive.org/web/20170907213212/http://kernes.com.ua/blog/gennadij-kernes-naxoditsya-v-tyazhelom-sostoyanii-no-prodolzhaet-borotsya-za-zhizn |archive-date = 7 верасня 2017 |url-status = dead }}</ref>. == Асабістае жыццё == У Кернеса было трое дзяцей. Ён быў прыхільнікам здаровага ладу жыцця. Актыўна займаўся спортам (яго захапленнем быў [[бег па перасечанай мясцовасці]])<ref name=":1" /><ref name=":4" />. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kernes.com.ua Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210524201902/http://kernes.com.ua/ |date=24 мая 2021 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кернес Генадзь Адольфавіч}} [[Катэгорыя:Члены Партыі рэгіёнаў Украіны]] [[Катэгорыя:Вучоныя Украіны]] [[Катэгорыя:Памерлі ад каранавіруснай інфекцыі COVID-19]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Харкава]] ttq1zbx0x0otyj9kjuodl0rdy7dv0es Галіяфы 0 698630 5149424 5019697 2026-06-01T01:53:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149424 wikitext text/x-wiki {{Выдавецтва |назва = |лагатып = |шырыня = |дырэктар = [[Зміцер Вішнёў]] |краіна = [[Беларусь]] |адрас = г. Мінск, [[Вуліца Куйбышава (Мінск)|вул. Куйбышава]], д. 22, корп. 6, пам. 6 |заснавана = |isbn = |вэб-сайт = }} «'''Галіяфы'''» — незалежнае беларускае [[выдавецтва]], заснаванае 25 лістапада 2007 года пісьменнікамі [[Міхась Башура|Міхасём Башурам]] і [[Зміцер Вішнёў|Зміцерам Вішнёвым]]. Ставіць за мэту расказаць як пра самыя адметныя культурныя з’явы, пра найноўшыя эстэтычныя практыкі, пра найбольш перспектыўныя праекты. Заснавальнікі «Галіяфаў» у пачатку 1990-х гадоў ўваходзілі ў літаратурна-мастацкі рух «[[Бум-Бам-Літ]]», які адыграў важную ролю ў станаўленні сучаснай літаратуры<ref name="kamunikat">[https://kamunikat.org/halijafy.html Старонка выдаваецца на] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220119053329/https://kamunikat.org/halijafy.html |date=19 студзеня 2022 }} [[kamunikat.org]]</ref>. Назва выдавецтва паходзіць з «афрыканістычных» ідэй «Бум-Бам-Літа»: назву [[Goliathus|галіяфы]] носяць найбуйнейшыя ў свеце жукі, што жывуць у Афрыцы<ref name="halijafy"/>. Гэты жук адлюстраваны на лагатыпе выдавецтва. Выдавецтва спецыялізуецца на выданні [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]] сучасных беларускіх аўтараў, а таксама [[дзіцячая літаратура|дзіцячых кніг]] на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Акрамя таго, выдавецтва займаецца кнігамі па [[Мастацтвазнаўства|мастацтве]] і выданнямі, якія даследуюць з розных бакоў сучасную [[Беларусь]]<ref name="halijafy">[http://halijafy.by/pra-nas/ Выдавецтва «Галіяфы». Пра нас] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220119053329/http://halijafy.by/pra-nas/ |date=19 студзеня 2022 }}</ref>. Мае сваю аднайменную [[кнігарня|кнігарню]] ў [[Мінск]]у, а таксама [[Інтэрнэт-крама|інтэрнэт-краму]]<ref name="halijafy"/>. Кнігі «Галіяфаў» неаднаразова адзначаліся літаратурнымі прэміямі, у тым ліку двойчы прэміяй «[[Кніга года Беларусі|Кніга года]]»<ref name="halijafy"/>. З 18 красавіка 2022 года тэрмінам на 3 месяцы выдавецкая дзейнасць і дзейнасць распаўсюджвальніка друкаваных выданняў прыпынена на падставе загада [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://zviazda.by/be/news/20220415/1650004379-mininfarm-prypyniu-na-try-mesyacy-dzeynasc-vydavectva-galiyafy Мінінфарм прыпыніў на тры месяцы дзейнасць выдавецтва «Галіяфы»]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пасля заканчэння тэрміну забароны выдавецтва «Галіяфы» не працуе: не прайшлі дзяржаўную пераатэстацыю. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{афіцыйны сайт|halijafy.by|выдавецтва «Галіяфы»}} * [https://kamunikat.org/halijafy.html Старонка выдаваецца на] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220119053329/https://kamunikat.org/halijafy.html |date=19 студзеня 2022 }} [[kamunikat.org]] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Выдавецтвы Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]] [[Катэгорыя:2007 год у Беларусі]] 4s7f7ae1hlmwi5uhm0ycaakr5o68bnv Галшка Гулевічаўна 0 705896 5149417 4743334 2026-06-01T00:34:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149417 wikitext text/x-wiki {{Святы}} '''Лізавета''' (таксама ''Галшка'', ''Гальшка'', ''Гельжбета'' ад {{Lang-pl|Halszka, Halżbieta}}) '''Васільеўна Гулевіч''', вядомая як '''Галшка Гулевічаўна''' (нар. каля [[1575]] або [[1577]]—[[1642]], [[Луцк]], [[Валынь]]) — прадстаўніца старадаўняга ўкраінскага [[Дваране|шляхецкага]] роду Гулевічаў<ref group="k">Не блытаць з Ганнай Гулевічаўнай, пляменніцай Галшкі, якая была замужам за братам Сцяпана Лозкі і таксама жыла на Кіеўшчыне.</ref>, мецэнатка, фундатар Кіеўскага брацкага Богаяўленскага манастыра і [[Кіева-брацкая школа|Кіева-брацкай школы]], ад якой вядзе гісторыю [[Нацыянальны ўніверсітэт «Кіева-Магілянская акадэмія»|Кіева-Магілянская акадэмія]]. Завяшчала таксама грошы Луцкаму братэрству. Клапацілася аб развіцці духоўнасці і асветы. Праваслаўная [[Святы|святая]]. == Біяграфія == === Да 1615 года === Паходзіла з уплывовага шляхецкага роду Гулевічаў, вядомага з XV стагоддзя, прадстаўнікі якога займалі розныя пасады на [[Валынь|Валыні]] і іншых землях [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], дасягалі высокіх царкоўных пасад, валодалі населенымі пунктамі. Верагодна паходзілі з [[Галічына|Галіцыі]]{{Sfn|Тесленко|2004|с=249—250}}. Дзед Галшкі Гулевічаўны, Фёдар (Феадосій) Гулевіч, быў валынскім [[Зямяне|зямянінам]], пазней пасвечаны ў праваслаўнага Луцкага і Астрожскага біскупа{{Sfn|Тесленко|2004|с=249—250}}, меў пяць сыноў. Бацька Галшкі Васіль Гулевіч-Затурэцкі быў уладзімірскім падстарастам і [[Валынь|валынскім]] [[войскі]]м. Ад трох яго жонак, акрамя дачкі Галшкі, у яго былі сыны Андрэй, Міхаіл, Васіль і Бенедыкт, дочкі Марыя і Ганна. Галшка нарадзілася, верагодна, у яго вёсцы [[Затурці]] на [[Валынь|Валыні]] ў 70-х гадах XVI стагоддзя{{Sfn|Брюховецький, Хижняк|2001|с=159–160}}{{Sfn|Щербак|2004|с=250}}{{Sfn|Лозко|2015}}. У 1594 годзе Галшка выйшла замуж за Крыштафа Пацея, сына [[Іпацій Пацей|Іпація Пацея]] — [[Бэрэстэчка|Бэрэстэцкага]] [[Земскі суд|земскага суддзі]] (1580—1588) і [[кашталян]]а (1588—1593), праваслаўнага [[Уладзімірская і берасцейская епархія (уніяцкая)|епіскапа Уладзімірскага і Берасцейскага]] (з 1593), аднаго з галоўных ініцыятараў [[Берасцейская унія|Берасцейскай уніі]], пасля [[Уніяцкая Царква ў Рэчы Паспалітай|уніяцкага]] [[мітрапаліт]]а Кіеўскага і Галіцкага. Пасля ранняй смерці мужа Галшка Гулевічаўна выхоўвала дачку Кацярыну, у 1615 годзе аддала яе замуж за [[Орша|аршанскага]] [[Харунжы|харунжага]] [[Мікалай Млечка|Мікалая Млечка]]{{Sfn|Брюховецький, Хижняк|2001|с=159–160}}. У 1601 ці 1602 годзе выйшла замуж другі раз за Стэфана Лозка, [[мазыр]]скага маршалка. Галшцы на той момант было каля 30 гадоў, Стэфану — 60. Муж і жонка мелі сына Міхаіла, жылі ў сямейнай сядзібе ў Кіеве на [[Падол (Кіеў)|Падоле]], недалёка ад гарадской ратушы{{Sfn|Брюховецький, Хижняк|2001|с=159–160}}. === Дароўная === У канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў на ўкраінскіх землях узнікаюць друкарні і школы. У іх падтрымку разгортваецца дабрачыннасць, да якой, як лічыцца, далучылася і Галшка{{Sfn|Осока|2016}}{{Sfn|Ільченко|2010}}. 14 кастрычніка 1615 склала і падпісала дароўную (фундуш), якая 15 кастрычніка была ўнесена ў кіеўскія гродскія кнігі. Такім чынам дароўная ўступіла ў юрыдычную сілу. У дароўнай яна адпісала свой дом з землямі ў [[Кіеў|Кіеве]] для заснавання новага манастыра, шпіталя і школы для дзяцей усіх саслоўяў. У дароўнай адзначалася: {{Цытата|Я, Галшка Гулевічаўна, жонка Яго Міласці пана Стэфана Лозкі, маршалка Мазырскага, са згоды Яго Міласці на ўсё наступнае, будучы здаровым целам і духам, ясна добраахвотна ўсведамляю ў гэтым сваім добраахвотным лісце, што я, пастаянна жывучы ў старажытнай святой праваслаўнай веры Усходняй Царквы і палаючы пабожнай руплівасцю да яе, з любові і дабрыні да братоў маіх - рускага народа і дзеля выратавання душы яе з даўніх часоў намерылася чыніць дабро Царкве Божай... у паветах Кіеўскім, Валынскім і Брацлаўскім духоўна-свецкім дзяржавам: манахі, святары і дыяканы манаскага і свецкага сану, прамяністыя князі, знатныя паны, дваранства і ўсе іншыя чыны і статусы рускага народа...|3=|4=}} Як і належыць, у дароўнай паказваліся межы дараванага маёнтка, размешчанага недалёка ад [[Кантрактовая плошча (Кіеў)|Кантрактовай плошчы]]. У дароўнай Галшка агаворвала прызначэнне ўкладу: {{Цытата|Усё пасеяна — у стаўрапійскі манастыр паспалітага жыцця ў чыне Васіля Вялікага, а таксама ў школу для дзяцей, як шляхецкіх, так і мяшчанскіх, і ў любы іншы лад жыцця пабожнага, які б <...> служаць для выхавання і навучання ветлівых дзяцей хрысціянскіх людзей, а разам з тым і карчмы вандроўнага духавенства <...> каб і манастыр, і школа, і ўвесь чын кіраваліся законам усходняй царквы грэчаскага абраду.|3=|4=}} Дзякуючы ахвяраванню Галшкі Гулевічаўны ініцыятары Кіеўскага братэрства атрымалі сядзібу з зямлёй у Ніжнім Кіеве, то бок на Падоле, для заснавання манастыра і школы. Развіццём манастыра займаўся [[Кіева-Пячэрская лаўра|Пячэрскі манах]], заснавальнік шэрагу манастыроў на ўкраінскіх землях Ісая Капінскі, імя якога згадвае Галшка ў сваёй дароўнай. Школа магла размясціцца ў доме Галшкі Гулевічаўны і Стэфана Лозкі, аднак у самой дароўнай аб будынку на «двары з пляцам» не згадана. Ахвяраваннем сваёй сядзібы Галшка Гулевічаўна зрабіла магчымым адкрыццё Кіева-брацкай школы, якой пасля рэформы Пятра Магілы давялося адыграць важную ролю ў гісторыі ўкраінскай адукацыі і культуры{{Sfn|Брюховецький, Хижняк|2001|с=159–160}}. [[Файл:Gulevychivha_r.jpg|міні|152x152пкс|Рэверс юбілейнай манеты «Галшка Гулевічаўна» ад [[Нацыянальны банк Украіны|Нацбанка]], 2015 год.]] Арыгінал дароўнага дакумента гісторыкам невядомы, гэтак жа не выяўленыя копіі Галшкінай дароўнай XVII стагоддзя. Самы старажытны дакумент — гэта рукапісная копія з капіарыя Кіева-брацкага манастыра другой паловы XVIII стагоддзя, якая захоўваецца ў Цэнтральным дзяржаўным гістарычным архіве. Яго ў 1774 годзе Кіеўскі мітрапаліт Гаўрыіл перадаў [[Свяцейшы правячы сінод|Свяцейшаму сіноду]] разам з копіямі іншых дакументаў, якія захоўваліся ў [[Кіева-Магілянская акадэмія|Кіева-Магілянскай акадэміі]]. З гэтых копій кіеўскі мітрапаліт Яўген склаў зборнік, які захоўваўся да пачатку XX стагоддзя ў бібліятэцы Кіеўскай духоўнай акадэміі. Спіс з дароўнай упершыню быў апублікаваны ў 1846 годзе. Пазней ён неаднаразова перадрукоўваўся і аналізаваўся гісторыкамі (напрыклад, у працах Віктара Аскочанскага{{Sfn|Аскоченскій|1856|с=71—74}}, Сцяпана Голубева{{Sfn|Голубевъ|1886|с=233–254}}, Мікалая Мухіна{{Sfn|Мухинъ|1893|с=10—21}}, Фёдара Цітова{{Sfn|Тітов|1924|с=71—74}}. Даследчык {{Не перакладзена 5|Максім Васільевіч Яраменка|Максім Яраменка|uk|Яременко Максим Васильович}} адзначыў, што да сярэдзіны XVIII стагоддзя заснаванне акадэміі звязвалі не з ёй, а з мітрапалітам [[Пётр Магіла|Пятром Магілай]] і гетманам [[Пётр Конанавіч Канашэвіч-Сагайдачны|Пятром Сагайдачным]]. Пра Галшку ўпершыню «узгадалі» у сярэдзіне 1760-х гадоў, калі прафесары [[Кіева-Магілянская акадэмія|акадэміі]] сутыкнуліся з праблемай — імкненнем [[Казацкая старшына|казацкай старшынскай эліты]] кардынальна рэфармаваць акадэмію, ператварыўшы яе ва ўніверсітэт. Сваё ўмяшанне ў справы ўстановы, якая знаходзілася ў царкоўнай юрысдыкцыі, казакі тлумачылі тым, што яе заснаваў [[Пётр Конанавіч Канашэвіч-Сагайдачны|Сагайдачны]]. Гэта прымусіла магілянцаў звярнуцца да больш глыбокіх пошукаў сваіх каранёў, адным з вынікаў гэтага і стала з’яўленне ў гісторыі Кіеўскай акадэміі фігуры Галшкі, як заснавальніцы школы. Гісторыя з дароўнай магла дапамагчы даказаць, што акадэмія была заснавана не гетманам, што яе заснавальнікамі былі не казакі, а высакародная дама. Яраменка таксама звярнуў увагу на тое, што няма ніякіх доказаў, акрамя запэўнівання прафесараў, што арыгінальная дароўная фігуравала ў нейкіх справах, якія патрабавалі прыцягнення дакументаў акадэміі і брацкага манастыра{{Sfn|Яременко|2009|с=18–44}}. === Вяртанне ў Луцк === Пасля смерці другога мужа, у 1618 годзе, Галшка Гулевічаўна стала апякункай свайго сына. Міхаіл стаў уладальнікам бацькоўскага [[Рожыў|Рожава]] пасля 1628 года{{Sfn|Літвін|2016|с=266}}. Пакінуўшы ўсе маёнткі свайму сыну, Галшка Гулевічаўна вярнулася ў [[Луцк]], дзе прайшлі апошнія гады яе жыцця. Захаваліся дакументы аб судова-зямельных справах Галшкі, аб маёнтках, пра тое, што сын Міхаіл перайшоў у [[Рымска-Каталіцкая Царква|каталіцтва]]. У Луцку Галшка Гулевічаўна актыўна ўдзельнічала ў жыцці Луцкага Крыжа-Узвіжанскага братэрства, а ў 1641 годзе — незадоўга да смерці — склала завяшчанне, у якім завяшчала амаль усе свае сродкі і тыя, што ёй запазычылі, на патрэбы Луцкага брацкага манастыра і яго царквы{{Sfn|Метліцька|2008}}. Галшка Гулевічаўна памерла ў 1642 годзе. Пахавана ў крыпце Луцкай брацкай Крыжаўзвіжанскай царквы{{Sfn|Брюховецький, Хижняк|2001|с=159–160}}. == Дом Галшкі ў Кіеве == [[Файл:Сковороди_2а_(17).jpg|міні|156x156пкс|Усходні бок дома Галшкі ў Кіеве.]] На думку даследчыцы Зоі Хіжняк, школа, якую фінансавала Галшка Гулевічаўна, магла размясціцца непасрэдна ў доме, які належаў Галшцы. Даследчыкі Юрый Ласіцкі і Ларыса Талочка лакалізуюць «Камяніцу» Галшкі Гулевічаўны на месцы Благавешчанскай царквы і кухарні брацкага манастыра, якія з наступнымі перабудовамі захаваліся да нашых дзён, размешчаны на [[Падол (Кіеў)|Падоле]] на тэрыторыі [[Нацыянальны ўніверсітэт «Кіева-Магілянская акадэмія»|Нацыянальнага ўніверсітэта «Кіева-Магілянскай акадэміі»]] па адрасе вуліца Рыгора Скаварады, 2{{Sfn|Лосицкий, Толочко|1982|с=25}}{{Sfn|Лосицкий, Толочко|2014|с=50—57}}. На думку даследчыкаў, дом з’яўляецца тыповым узорам украінскай архітэктуры XVI стагоддзя — домам «на дзве паловы». Будынак — цагляны, атынкаваны, са скляпеністым склепам, прамавугольны ў плане. Аднак археалагічнае вывучэнне «кухні» не выявіла будаўнічых матэрыялаў, старэйшых за XVI—XVII стагоддзі, яго падмурак і сцены выкладзеныя з аднолькавай чырвонай цэглы{{Sfn|Попельницька|2003|с=101}}. == Памяць == [[Файл:ЛуцькБрГал.jpg|міні|220x220пкс|Барэльеф Галшкі Гулевічаўны на Крыжаўзвіжанскай царкве ў Луцку.]] * Адзін з юнацкіх пластунскіх куранёў станіцы [[Трускавец]] названы імем Галшкі Гулевічаўны<ref>{{Cite web|lang=uk|url=http://gulevychivny.plast.org.ua/|title=Трускавецький курінь ім "Єлисавети Гулевичівни"|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221100011/http://gulevychivny.plast.org.ua/|archive-date=2020-02-21}}</ref>. * 1992 год — усталяваны барэльеф Галшкі Гулевічаўны на фасадзе Стараакадэмічнага корпуса Кіева-Магілянскай акадэміі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://ua.kiev-foto.info/memorialni-doshky/memorialna-doshka-galshtsi-gulevichivni/|title=Меморіальна дошка Галшці Гулевичівні|access-date=13 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413012113/http://ua.kiev-foto.info/memorialni-doshky/memorialna-doshka-galshtsi-gulevichivni/|archive-date=13 красавіка 2020|url-status=dead}}</ref>. * Пасля смерці Галшкі Гулевічаўны не засталося ніводнага яе жывапіснага або графічнага партрэта. Па ініцыятыве мужа і жонкі Наталлі і Івана Даніленка са Злучаных Штатаў Амерыкі ў 1997 годзе ў [[Нацыянальны ўніверсітэт «Кіева-Магілянская акадэмія»|Нацыянальным універсітэце «Кіева-Магілянская акадэмія»]] быў праведзены конкурс на стварэнне ўяўнага партрэта Галшкі Гулевічаўны, удзельнікі якога прадставілі свае творы на выставе «Вобраз жанчыны — вобраз нацыі». У конкурсе прынялі ўдзел каля 30 мастакоў, сярод якіх прафесійныя майстры і студэнты Кіева-Магілянскай акадэміі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://vm.ukma.edu.ua/exhibition/galshka-portraits/|title=Галшка Гулевичівна: портрети та образи|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303163007/https://vm.ukma.edu.ua/exhibition/galshka-portraits/|archive-date=03-03-2020}}</ref>. * [[Знакі паштовай аплаты Украіны (1999)|1999]] год — уведзеная ў абарачэнне марка «Галшка Гулевічаўна» з серыі «Слаўныя жанчыны Украіны» аўтарства {{Не перакладзена 5|Аляксей Уладзіміравіч Штанко|Аляксея Штанко|uk|Штанко Олексій Володимирович}}<ref>{{Cite web|url=http://shtankoalexei.arts.in.ua/gallery/w/342104/|title=Штанко Алексей - Сайт художника - Работа "Галшка Гулевичевна", почтовая марка из серии "Выдающиеся женщины Украины"|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226123339/http://shtankoalexei.arts.in.ua/gallery/w/342104/|archive-date=2019-12-26}}</ref> . * 2001 год — па ініцыятыве {{Не перакладзена 5|Саюз украінак|Саюза украінак|uk|Союз українок}} на сцяне Крыжаўзвіжанскай царквы ў Луцку ўсталяваная мемарыяльную дошку ў гонар Галшкі Гулевічаўны<ref>{{Cite book|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0013730.pdf|title=Луцьк у пам’ятниках і пам’ятних знаках. Історичні події та постаті|access-date=1 лістапада 2020}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book%2F0013730.pdf |access-date=13 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123224643/http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book%2F0013730.pdf |archive-date=23 студзеня 2022 }}</ref>. * 2007 год — старажытную Армянскую вуліцу [[Луцк]]а перайменавалі ў гонар Галшкі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/society/60675-u-lutsku-pereymenuvali-5-vulits-kuznetsova-na-shuhevicha-chervonoarmiysku-na-upa.html|title=У Луцьку перейменували 5 вулиць: Кузнєцова на Шухевича, Червоноармійську - на УПА|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412235200/https://www.unian.ua/society/60675-u-lutsku-pereymenuvali-5-vulits-kuznetsova-na-shuhevicha-chervonoarmiysku-na-upa.html|archive-date=2020-04-12}}</ref>. * 2015 год — [[Нацыянальны банк Украіны|Нацыянальным банкам Украіны]] ўведзена ў зварот манета наміналам 2 грыўны, прысвечаная Галшцы Гулевічаўне<ref>{{Cite journal|title=Про введення в обіг пам’ятної монети «Галшка Гулевичівна»|url=http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/Vnbu_2015_3_26.pdf|journal=Вісник Національного банку України|year=2015|volume=3 (229)|pages=42}}</ref> * 2015 год — быў уведзены ў зварот паштовы блок «Нацыянальны ўніверсітэт „Кіева-Магілянская акадэмія“. 400 гадоў», выраблены [[Укрпошта]]й. На марцы намаляваная Галшка Гулевічаўна ў коле [[:uk:Спудеї|спудзеяў]] Кіева-Магілянскай акадэміі, а таксама іншых дзеячаў акадэміі. Аўтар — Мікалай Качубей<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrposhta.ua/vvedennya-v-obig-poshtovogo-bloku-nacionalnij-universitet-kiyevo-mogilyanska-akademiya-400-rokiv/|title=Введення в обіг поштового блоку «Національний університет «Києво-Могилянська академія». 400 років»»{{!}} УКРПОШТА|access-date=13 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303161215/https://ukrposhta.ua/vvedennya-v-obig-poshtovogo-bloku-nacionalnij-universitet-kiyevo-mogilyanska-akademiya-400-rokiv/|archive-date=3 сакавіка 2020|url-status=dead}}</ref>. * 15 кастрычніка, дзень падпісання дароўнай, з’яўляецца акадэмічным святам [[Нацыянальны ўніверсітэт «Кіева-Магілянская акадэмія»|Нацыянальнага ўніверсітэта «Кіева-Магілянскай акадэміі»]] — Днём акадэміі. Ад гэтай падзеі ўніверсітэт вядзе сваю храналогію<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukma.edu.ua/index.php/about-us/istoriya-akademiji|title=Історія академії: КМА - 400 років|archive-url=https://web.archive.org/web/20180829175319/http://www.ukma.edu.ua/index.php/about-us/istoriya-akademiji|archive-date=2018-08-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ukma.edu.ua/index.php/component/content/article/89-about-us/152-hronika-vidrodgennya|title=Хроніка становлення та відродження|access-date=13 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413061443/https://www.ukma.edu.ua/index.php/component/content/article/89-about-us/152-hronika-vidrodgennya|archive-date=13 красавіка 2020|url-status=dead}}</ref>. === Кананізацыя === 22 лістапада 2021 года Галшка Гулевічаўна была [[Кананізацыя|кананізавана]] як [[Святы|святая]], Святы Сінод Праваслаўнай Царквы Украіны падаў блаславенне на мясцовае шанаванне Галшкі ў епархіях на тэрыторыі гістарычнай Валыні і ў Кіеве<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.pomisna.info/uk/vsi-novyny/ofitsijne-povidomlennya-pro-zasidannya-svyashhennogo-synodu-22-lystopada-2021-r/|title=Офіційне повідомлення про засідання Священного Синоду 22 листопада 2021 р.|website=Православна церква України|date=2021-11-22|archive-date=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123011943/https://www.pomisna.info/uk/vsi-novyny/ofitsijne-povidomlennya-pro-zasidannya-svyashhennogo-synodu-22-lystopada-2021-r/|url-status=live}}</ref>. 3 лютага 2022 [[Праваслаўная Царква Украіны]] здзейсніла прылічэнне Галшкі Гулевічаўны да ліку святых як святой праведнай Лізаветы Гулевіч. Днём святкавання ўстаноўлена 18 верасня (5 верасня па старым стылі)<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://df.news/2022/02/04/ptsu-kanonizuvala-novykh-sviatykh/|title=ПЦУ канонізувала нових святих|website=Духовний Фронт України|date=2022-02-04|archive-date=2022-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207174057/https://df.news/2022/02/04/ptsu-kanonizuvala-novykh-sviatykh/|url-status=live}}</ref>. Член Сінадальнай камісіі па пытаннях кананізацыі святых, протаіерэй Віталь Клос, назваў Галшку прыкладам рэўнасці вызнання праваслаўнай веры, следствам чаго з’яўляецца яе мецэнацтва<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://bigkyiv.com.ua/fundatorka-ta-blagodijnyk-mogylyanky-staly-svyatymy/|title=Фундаторка та благодійник Могилянки стали святими - Новини Києва {{!}} Big Kyiv|website=Великий Київ|date=2021-12-25|archive-date=2022-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220305204354/https://bigkyiv.com.ua/fundatorka-ta-blagodijnyk-mogylyanky-staly-svyatymy/|url-status=live}}</ref>. === У літаратуры === * У 1930-х гадах Зінаіда Тулуб прыступіла да напісання гістарычнага рамана «Людаловы», які выходзіў таксама ў скарочанай версіі пад назвай «Сагайдачны». Галшка і яе сын з’яўляюцца героямі першага тома рамана<ref>{{Cite web|url=https://www.myslenedrevo.com.ua/uk/Lit/T/Tulub/Ljudolovy/Jesuity.html|title=Зинаїда Тулуб - В єзуїтських тенетах|website=www.myslenedrevo.com.ua|archive-date=2021-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831153423/https://www.myslenedrevo.com.ua/uk/Lit/T/Tulub/Ljudolovy/Jesuity.html|url-status=live}}</ref>. * 1968 год — выйшла кніга Сяргея Плачынды «Неапалімая купіна», дзе таксама па-мастацку асэнсоўваецца фігура Галшкі Гулевічаўны. * 1992 год — выйшаў раман украінскай пісьменніцы Аляксандры Багданавай «Каханая патрыярха», дзе Галшка з’яўляецца лірычнай гераіняй<ref>Богданова А. Возлюбленная патриарха: істор. роман. — Симферополь: МП «Дар», 1992. — 311 с.</ref>. == Заўвагі == <references group="k"></references> {{Зноскі|2}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Кіевъ с древнѣйшимї его училищемъ Академіею|год=1856|аўтар=Аскоченскій В. И.|месца=Кіевъ|выдавецтва=Въ Университетской типографіи|старонак=566|том=1|мова=ru|спасылка=https://dlib.ukma.edu.ua/files/original/3/24/10644.2.pdf|ref=Аскоченскій}} * {{артыкул|загаловак=К биографии Елизаветы Васильевны Гулевичивны|выданне=Труды Киевской духовной академии|год=1886|аўтар=Голубевъ С. Т.|старонкі=233–254|мова=ru|ref=Голубевъ}} * {{артыкул|загаловак=Біля витоків благодійності: діяльність Галшки Острозької і Галшки Гулевичівни в розбудові освітньої галузі України|аўтар=Ільченко О.|выданне=Педагогічні науки|год=2010|нумар=2|старонкі=130—138|мова=uk|спасылка=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?I21DBN=LINK&P21DBN=UJRN&Z21ID=&S21REF=10&S21CNR=20&S21STN=1&S21FMT=ASP_meta&C21COM=S&2_S21P03=FILA=&2_S21STR=pena_2010_2_23|issn=2312-5993|ref=Ільченко}} * {{кніга|загаловак=З народу Руського. Шляхта Київщини, Волині та Брацлавщини (1569—1648)|год=2016|аўтар=Літвін, Генрик|адказны=Переклад з польської Лесі Лисенко|месца=Київ|выдавецтва=Дух і Літера|старонкі=616|мова=uk|isbn=978-966-378-430-4|ref=Літвін}} * {{кніга|аўтар=Лозко Г. С.|загаловак=Галшка. Лозки та Гулевичі в XV – XVII ст. : Історичний нарис|год=2015|месца=Тернопіль|выдавецтва=Мандрівець|старонак=14|мова=uk|спасылка=http://gulevich.net/pirsonaly.files/glashkagulevich.htm|ref=Лозко}} * {{артыкул|загаловак=Памятник каменного зодчества|аўтар=Лосицкий Ю. Г., Толочко Л.|выданне=Строительство и архитектура|год=1982|старонкі=25|нумар=1|ref=Лосицкий, Толочко}} * {{артыкул|загаловак=Поварня Братського монастиря : питання атрибуції|аўтар=Лосицкий Ю. Г., Толочко Л.|выданне=Пам'ятки України: історія та культура|год=2014|issn=0131-2685|старонкі=50—57|нумар=197|мова=uk|ref=Лосицкий, Толочко}} * {{артыкул|загаловак=Постаті: Галшка Гулевичівна|выданне=Гетьман|год=2008|аўтар=Метліцька, Людмила|нумар=1 (18)|спасылка=http://www.hetman.tv/nomera/2008/2008-1-18/galschka.html|архіў=https://web.archive.org/web/20191101195046/http://www.hetman.tv/nomera/2008/2008-1-18/galschka.html|архіў дата=1.11.2019|мова=uk|ref=Метліцька}} * {{кніга|аўтар=Мухинъ Н. Ф.|загаловак=Кієво-братскій училищный монастырь: историческій очеркь (писано на Евгеніе-Румянцевскую премію)|год=1893|месца=Кіевъ|выдавецтва=Типографія Г.Т. Корчакь-Новицкаго|старонак=410|мова=ru|спасылка=https://dlib.ukma.edu.ua/files/original/3/23/10643.1.pdf|ref=Мухинъ}} * {{артыкул|загаловак=Галшка Гулевичівна: до меценатства – через боротьбу|аўтар=Осока Сергій Олександрович|выданне=Повага|год=2016|мова=uk|спасылка=https://povaha.org.ua/halshka-hulevychivna-do-metsenatstva-cherez-borotbu/|архіў=https://web.archive.org/web/20200412235833/https://povaha.org.ua/halshka-hulevychivna-do-metsenatstva-cherez-borotbu/|архіў дата=12.04.2020|ref=Осока|archive-date=12 красавіка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412235833/https://povaha.org.ua/halshka-hulevychivna-do-metsenatstva-cherez-borotbu/}} * {{кніга|загаловак=Історична топографія київського Подолу XVII – початку XIX ст.|год=2003|аўтар=Попельницька Олена Олексіївна|месца=Київ|выдавецтва=Стилос|старонак=304|мова=uk|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/966-8518-03-9/966-8518-03-9.pdf|isbn=966-8518-03-9|ref=Попельницька}} * {{кніга|загаловак=Енциклопедія історії України|частка=Гулевичі|том=2|год=2004|аўтар=Тесленко Ігор Анатолійович|адказны=Главный редактор В. А. Смолій|месца=Київ|выдавецтва=Наукова думка|старонкі=249—250|старонак=518|мова=uk|спасылка=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Gulevychi_rid|isbn=966-00-0425-7|ref=Тесленко}} * {{кніга|загаловак=Стара вища освіта в Київській Україні 16-поч.19 в|год=1924|аўтар=Тітов Ф. І.|месца=Київ|выдавецтва=Друкарня Української академії наук|старонак=433|спасылка=https://dlib.ukma.edu.ua/files/original/3/1924/Titov_Starsha_vyshcha_osvita.pdf|мова=uk|ref=Тітов}} * {{кніга|загаловак=Енциклопедія історії України|частка=Гулевичівна Єлизавета (Галшка) Василівна|том=2|год=2004|аўтар=Щербак Віталій Олексійович|адказны=Главный редактор В. А. Смолій|месца=Київ|выдавецтва=Наукова думка|старонкі=250|старонак=518|мова=uk|частка спасылка=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Gulevychivna_E|isbn=966-00-0425-7|ref=Щербак}} * {{артыкул|загаловак=Пам’ять про Галшку Гулевичівну в Києво-Могилянській академії у XVIII столітті: пригадування чи вигадування?|выданне=Київська Академія|год=2009|аўтар=Яременко, Максим|старонкі=18–44|нумар=7|спасылка=http://ekmair.ukma.edu.ua/bitstream/handle/123456789/7351/Maksy%60m_Yaremenko_Pam'yat%60_pro_Galshku_Gulevy%60chivnu.pdf|мова=uk|issn=1995-025X|ref=Яременко}} * {{кніга|загаловак=Києво-Могилянська академія в іменах. XVII—XVIII ст.|частка=Гулевичівна Галшка (Єлизавета) Василівна|год=2001|адказны=відп. ред. В. С. Брюховецький, упоряд. З. І. Хижняк|месца=Київ|выдавецтва=Видавничій дім «КМ Академія»|старонак=367|мова=uk|спасылка=http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/ukr0000014720|isbn=966-518-132-7|ref=Брюховецький, Хижняк}} == Спасылкі == * {{YouTube|BamBDaaxOgs|Фільм з циклу «Історія без купюр» каналу «Нова Волинь» про Галшку Гулевичівну, 2016 рік|logo=1}} * {{YouTube|S_f-_TSHEhw|Відеоролик про Галшку Гулевичівну з серії «Імена Луцька: маленькі спогади з великої історії». 2017 рік|logo=1}} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гулевічаўна Галшка}} [[Катэгорыя:Святыя Украіны]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Украіны]] [[Катэгорыя:Мецэнаты Украіны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] qs3bgh9nniy3wivvut9ko2ws7xn1ds3 Гелуг-па 0 707164 5149514 4816458 2026-06-01T10:32:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149514 wikitext text/x-wiki {{універсальная картка}} [[Выява:Buddhist monks of Tibet7.jpg|міні|Манахі гелуг-па ў Тыбеце]] '''Ге́луг-па́''' ([[тыбецкае пісьмо|тыб.]]: དགེ་ལུགས་པ།, літаральна «дабрадзейнасць») — адна з асноўных школ [[тыбецкі будызм|тыбецкага будызму]]. Яна ўзнікла ў пачатку [[15 стагоддзе|XV]] ст. і перажыла найбольшы ўздым у другой палове [[17 стагоддзе|XVII]] — першай палове [[20 стагоддзе|XX]] стст., калі яе прадстаўнікі [[Далай-лама|Далай-ламы]] былі [[Тэакратыя|тэакратамі]] [[Тыбет]]а. У адрозненні ад прадстаўнікоў іншых тыбецкіх школ, [[лама (будызм)|ламы]] Гелуг-па апранаюць жоўтыя, а не чырвоныя [[капялюш|капелюшы]], таму часцяком узгадваюцца як «жоўтакапялюшнікі». Яны прытрымліваюцца харчовых забарон, у прыватнасці абмяжоўваюць ежу, звязаную з забойствам, практыкуюць [[цэлібат]]. == Гісторыя == Заснавальнікам школы Гелуг-па з'яўляецца [[Тыбетцы|тыбецкі]] містык Цанкапа (каля [[1357]] — [[1419]] гг.). У маладосці ён вывучаў традыцыі асноўных у яго час школ [[Тыбецкі будызм#Каг’ю|Каг’ю]] і [[Тыбецкі будызм#Сак’я|Сак’я]]. Гэтыя школы знаходзіліся калі не ў варожых, то ў вельмі напружаных адносінах. У [[1354]] г. прадстаўнікі школы Сак’я згубілі магчымасць займаць пасаду [[Юань (імперыя)|мангольскага]] намесніка [[Тыбет]]а. Свецкі валадар Джанчубу Г’ялцэн і яго пераемнікі, якія захапілі ўладу, фактычна арыентаваліся на школу Каг’ю. Тым не меней, Каг’ю не мела адзінай арганізацыі і не магла цалкам выціснуць Сак’я. У сваіх [[багаслоўе|багаслоўскіх]] працах «Вялікі выклад стадый шляху» і «Вялікі пераказ патаемнай мантры» Цанкапа імкнуўся спалучаць філасофію абедзвюх школ, але разам з гэтым арыентаваўся на вядомыя яму творы [[Індыя|індыйскіх]] майстроў [[ваджраяна|ваджраяны]]. У пачатку [[15 стагоддзе|XV]] ст. ён заснаваў кляштар Гандэн недалёка ад [[Лхаса|Лхасы]], які пазней ператварыўся ў галоўны цэнтр Гелуг-па. Пры жыцці Цанкапа лічыўся, хутчэй, прадстаўніком школы Сак’я. Вылучэнне самастойнай школы адбылося ўжо пасля яго смерці дзякуючы дзейнасці яго вучняў, якія арганізавалі актыўную місіянерскую дзейнасць, падобную да той, што рабілі Каг’ю, і адначасова захавалі цэнтралізаванае кіраванне і ўнутраную [[іерархія|іерархію]], болей характэрную для Сак’я. Яго вучань Гедун Друпа быў прызнаны першым [[Далай-лама]]м. У першай палове [[17 стагоддзе|XVII]] ст. у Тыбеце разгарнулася [[палітыка|палітычная]] і [[рэлігія|рэлігійная]] барацьба, што саслабіла асноўныя школы. У [[1642]] г. [[Далай-лама V]] пры падтрымцы [[айраты|айратаў]] быў абвешчаны [[тэакратыя|тэакратычным]] валадаром Тыбета. У XVII ст. за прадстаўнікамі Гелуг-па замацавалася яшчэ адна важная лінія перараджэння [[Лама (будызм)|ламаў]] — [[Панчэн-лама]]. У [[1950]] г. Тыбет быў заняты [[Народна-вызваленчая армія Кітая|Народна-вызваленчай арміяй Кітая]]. Пасля паражэння тыбецкага паўстання ў Лхасе ў [[1959]] г. [[Далай-лама XIV]] пераехаў у Індыю. Падчас [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|Культурнай рэвалюцыі]] кляштар Гандэн быў разбураны, а [[мумія]] Цанкапы спалена. Тыбецкія бежанцы адрадзілі кляштар у індыйскім штаце [[Карнатака]]. Нягледзячы на ўзнаўленне дзейнасці Гандэна ў [[КНР]], менавіта намеснік ''трыпа'' карнатакскага кляштара з'яўляецца фармальным кіраўніком Гелуг-па. Школа захоўвае значны уплыў на будыстаў [[Манголія|Манголіі]] і [[Расія|Расіі]]. == Вучэнне == Школа Гелуг-па працягвае традыцыі [[ваджраяна|ваджраяны]], якая адасабляе абсалютную рэчаіснасць ад умоўнай і шукае паміж імі сярэдні шлях. Умоўная рэчаіснасць выкрываецца ў рэчах, якія маюць сваю [[прырода|прыроду]]. Абсалютная рэчаіснасць — пустата, рэчы ў ёй не існуюць асобна ад іх частак, прычын або абазначэнняў; гэта «не-знаходжанне» ёсць сэнс пустаты. Пустата ў традыцыі гелук-па тлумачыцца як не-[[Імплікацыя|імплікатыўнае]] адмаўленне, калі пустата выступае ў якасці прыроды ўсіх рэчаў, або прырода рэчаў адсутнічае як самастойная з'ява. Сярэдні шлях прапануе разуменне ўзаемнай сувязі абсалютнай і ўмоўнай рэчаіснасцей. Яны суіснуюць разам і нават з'яўляюцца адным і тым жа, але падзелены ў [[Свядомасць|свядомасці]] чалавека. Таму адрозненне паміж «правільнай» і «няправільнай» адноснай [[ісціна]]й залежыць ад умоўнасцей і практык, а не ад нейкіх творцаў ісціны. Мерай таго, што правільна, з'яўляецца тое, што адпавядае рэчаіснасцям, а не тое, што заснавана на якім-небудзь іншым довадзе. Гелук-па падкрэсліваюць узаемазалежнасць — адносную прыроду рэчаў (ўнутранае і вонкавае, гранічнае і ўмоўнае). Каб пераадолець цяжкасці ў разуменні гэтай адноснасці, школа засяроджваецца на выніку. Канкрэтны вынік — гэта распад рэчаў, аб'ектаў, свядомасці і г. д. Распад раскрывае праўдзівасць «не-я» і такім чынам вызваляе ад памылковага ўяўлення пра сябе, якое прывязвае чалавека да пакутаў. Як сцвярджаў Цанкапа, веданне пустаты з'яўляецца ключом да вызвалення, паколькі чалавек павінен усвядоміць пустату. Замест таго, каб пераадольваць памылковыя ўяўленні, абыходзячы іх у [[Містыка|містычнай]] успышцы азарэння або [[Экстаз|экстатычным]] досведзе яднання, традыцыя гелуг-па прапануе больш цвярозы спосаб пераадолення памылак, заснаваны на ясным, [[Рацыяналізм (філасофія)|рацыянальным]] аналізе і прамым звароце да свету, на [[розум]]е. Такім чынам, дасягненне стану [[Буда (тытул)|Буды]] магчыма праз навучанне, дыскусіі, [[логіка|логіку]], практыкаванні, [[этыка|этыку]] паводзінаў, якая дэманструе спачуванне да свету. == Структура == Цанкапа вылучыў 3 узроўні далучэння да [[будызм|будысцкай]] практыкі: для простых вернікаў, якія імкнуцца знайсці выгоднае перараджэнне ў коле [[сансара|сансары]]; для тых, хто імкнецца выйсці з сансары; для тых, хто вырашыў дасягнуць стану [[Буда (тытул)|Буды]]. Апошняе магчыма праз сталую духоўную практыку [[лама (будызм)|ламы]]. Прыхільнікі гелуг-па гуртуюцца вакол ламаісцкіх [[кляштар]]оў, што з'яўляюцца месцамі навучання, практыкавання і дыскусій. Жыхары кляштароў завуцца «''трапа''». Ламамі лічацца толькі тыя, хто з'яўляецца духоўнымі настаўнікамі. У адрозненні ад прадстаўнікоў іншых [[тыбецкі будызм|тыбецкіх школ]], яны цалкам адмаўляюцца ад цывільнага жыцця, не прымаюць [[шлюб]], не ўжываюць [[алкагольныя напоі]] і [[мяса]], ім забараняюцца сваркі. Яны апранаюць цёмна-бардовую [[вопратка|вопратку]] і жоўтыя [[капялюш|капелюшы]], абавязкова голяць галаву і твар, паколькі наяўнасць валасоў можа прывесці да ганарыстасці. Навучальная праграма ў кляштарах ўключае 5 асноўных тэм: [[метафізіка|метафізіку]] (''абхідхарма''), [[эпістэмалогія|эпістэмалогію]] (''прамана''), адмоўную [[дыялектыка|дыялектыку]] (''мадх’ямака''), структуру шляху (''абхісамая ламкара'') і [[этыка|этыку]] (''віная''). У нашы дні гелуг-па надаюць ўвагу вывучэнню [[Грамадскія навукі|сацыяльных навук]], а таксама [[тыбетцы|тыбецкіх]] традыцый і культуры. Практыкаванні складаюцца з медытацыі, [[рытуал]]аў, [[малітва]]ў і заданняў для навучэнцаў. Адукацыя ў кляштары можа цягнуцца каля 20 гадоў перш, чым вучань будзе пасвечаны ў ламу. Кожны лама мае свой асабісты ранг, што падкрэсліваецца наяўнасцю кія. Ранг азначае не толькі пашану і пэўныя правы, але і абавязкі. Лама вышэйшага рангу ўзначальвае кляштар. На чале [[іерархія|іерархіі]] знаходзіцца вышэйшы лама кляштара Гандэн, заснаванага Цанкапам. == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Sullivan, B.|частка = |загаловак = Building a Religious Empire: Tibetan Buddhism, Bureaucracy, and the Rise of the Gelukpa|арыгінал = |спасылка =|адказны = |выданне =|месца = Philadelphia|выдавецтва = University of Pennsylvania Press|год = 2021|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 978-0-8122-5267-5|тыраж = |ref = }} == Спасылкі == * [https://tibetpedia.com/lifestyle/religious-life/gelugpa-sect Gelugpa Sect — Tibetpedia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211004042446/https://tibetpedia.com/lifestyle/religious-life/gelugpa-sect/ |date=4 кастрычніка 2021 }} * [https://www.learnreligions.com/the-gelug-school-of-tibetan-buddhism-449627 The Gelug School of Tibetan Buddhism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190620131106/https://www.learnreligions.com/the-gelug-school-of-tibetan-buddhism-449627 |date=20 чэрвеня 2019 }} * [https://www.mfa.gov.cn/ce/cein//eng/ssygd/xzwt/jbxx/t132436.htm The Gelug Sect of Tibetan Buddhism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220407201309/https://www.mfa.gov.cn/ce/cein//eng/ssygd/xzwt/jbxx/t132436.htm |date=7 красавіка 2022 }} * [https://plato.stanford.edu/entries/gelukpa/ Gelukpa (dge lugs pa) — Stanford Encyclopedia of Philosophy] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Школы і вучэнні тыбецкага будызму]] n543ag9ap5m7aiu3jjby2geo6xicm8a Вікторыя Віктараўна Міронцава 0 710405 5149305 4581881 2026-05-31T14:31:08Z 5149305 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Міронцава}} {{Мастак}} '''Вікторыя Віктараўна Міронцава''' (нар. {{ДН|21|11|1994}}) — беларуская мастачка, [[Палітычныя зняволеныя|палітычная зняволеная]], абвінавачаная і асуджаная падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Праходзіла па адной крымінальнай справе з дзвюма сваімі сёстрамі, [[Анастасія Віктараўна Міронцава|Анастасіяй]] і Аляксандрай. == Біяграфія == Вікторыя Міронцава — выпускніца [[Гімназія-каледж мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка|гімназіі-каледжу мастацтваў імя. І. В. Ахрэмчыка]]. Пасля выпуску не працавала па спецыяльнасці, уладкавалася афіцыянткай у бар крамы «Карона». Як мастачка аформіла дзіцячую кнігу вершаў [[Анатоль Мікалаевіч Зэкаў|Анатоля Зэкава]] «Вожык вёз сараканожак»<ref>[http://prastora.by/knihi/zekau-anatol-vozyk-vioz-sarakanozak Зэкаў Анатоль. Вожык вёз сараканожак] {{ref-be}}</ref>. Дома ў Вікторыі жыве яе ручная сарока Лапуля. Вікторыя мае праблемы з шчытападобнай залозай, праз гэта ў яе адміраюць валасы на галаве, таму яна голіць галаву<ref name="nashaniva.com">[https://nashaniva.com/266760 Гісторыя адной сям’і: дзве сястры сядзяць у СІЗА за «палітыку», трэцяя з’ехала з краіны] {{ref-be}}</ref>. Мае пяць сясцёр, у тым ліку сястру-двайняту Вераніку, з дзвюма сваімі сёстрамі, Анастасіяй і Аляксандрай, праходзіла па адной крымінальнай справе<ref>[https://euroradio.fm/rezhym-chakannya-lukerya-mironcava-pra-dachok-anastasiyu-i-viktoryyu-mironcavyh «Рэжым чакання»: Лукер’я Міронцава пра дачок Анастасію і Вікторыю Міронцавых] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220118204915/https://euroradio.fm/rezhym-chakannya-lukerya-mironcava-pra-dachok-anastasiyu-i-viktoryyu-mironcavyh |date=18 студзеня 2022 }} {{ref-be}}</ref><ref name="gazetaby.com">[https://gazetaby.com/post/aleksandra-mironceva-nastya-i-vika-pishut-rady-cht/181907/ Александра Миронцева: «Настя и Вика пишут — рады, что я смогла избежать всего этого»] {{ref-ru}}</ref>. == Палітычны пераслед == Першы раз сёстры Міронцавы былі затрыманы 10 жніўня 2020 у Мінску, адкуль яны былі дастаўлены ў Ленінскі РАУС, дзе, па ўспамінах Аляксандры Міронцавай, дзяўчын і іншых затрыманных доўгі час трымалі каленямі на асфальце, суткі не кармілі, але найбольш жорстка супрацоўнікі сілавых структур паводзілі сябе пры перавозках людзей у аўтазаках, дзе білі і прыніжалі затрыманных хлопцаў. У выніку ўвечары 12 жніўня сёстры былі адпушчаны з [[Ізалятар часовага ўтрымання|ізалятара]] ў Жодзіна. У кастрычніку 2020 на тэлефон пляменніцы сясцёр прыйшла павестка для Вікторыі ў суд на гэты ж дзень па адміністрацыйнай справе па пратэстах, на якім дзяўчына не змагла прысутнічаць, таму суд вынес рашэнне без яе, Вікторыі далі афіцыйнае папярэджанне<ref name="nashaniva.com"/><ref name="gazetaby.com"/>. Вікторыя Міронцава была затрымана 15 кастрычніка 2020, на наступны дзень пасля таго, як яе сястра Аляксандра выехала за мяжу, супрацоўнікі прыехалі да яе наўпрост дадому. На наступны дзень, 16 кастрычніка, пасля допыту ў РАУСе Мінска таксама была затрымана сястра Вікторыі, Анастасія (у РАУС Анастасію запрасілі нібыта ў статусе сведкі, але адтуль ужо не выпусцілі). Сёстрам прад’явілі абвінавачванні па артыкуле 342 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса]] (Актыўны ўдзел у групавых дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак) за падзеі 10 жніўня 2020 (дзяўчыны трапіла на відэа з пратэставых акцый, дзе былі затрамыны). Утрымліваліся сёстры Міронцавы ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА-1]] у Менску<ref>[https://prisoners.spring96.org/be/person/viktoryja-mironcava ВІКТОРЫЯ МІРОНЦАВА] {{ref-be}}</ref>. 11 студзеня 2021 шэрагам беларускіх праваабарончых арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], Вікторыя Міронцава была прызнана палітычнай зняволеннай<ref>[http://belhelcom.org/be/news/zayava-pravaabaronchyh-arganizacyy-belarusi-ab-pryznanni-9-novyh-palitvyaznyau ЗАЯВА ПРАВААБАРОНЧЫХ АРГАНІЗАЦЫЙ БЕЛАРУСІ АБ ПРЫЗНАННІ 9 НОВЫХ ПАЛІТВЯЗНЯЎ] {{ref-be}}</ref><ref>[https://spring96.org/be/news/101237 Заява праваабарончых арганізацый Беларусі аб прызнанні 9 новых палітвязняў] {{ref-be}}</ref>. 4 сакавіка сімвалічным «хросным» Вікторыі Міронцавай стаў дэпутат Нацыянальнай рады Швейцарыі, сустаршыня Сацыял-дэмакратычнай партыі Швейцарыі, {{нп3|Сэдрык Вэрмут|||Cédric Wermuth}}, які заявіў наступнае: «''Як сустаршыня Сацыял-дэмакратычнай партыі ў Швейцарыі і нацыянальны саветнік, я бяру на сябе хроснае бацькоўства для Вікторыі і патрабую яе неадкладнага вызвалення''»<ref>[https://www.lphr.org/en/baroness-angela-smith-house-of-lords-labour-party-katharina-prelicz-huber-national-council-the-greens-and-benjamin-roduit-national-council-the-centre-have-taken-over-a-godparenthood-for-poli/ Members of Parliament from Great Britain and Switzerland take over godparenthood for Ryhor Hunko, Illia Trakhtenberg and Kseniya Lutskina] {{ref-en}}</ref>. На судзе, які пачаўся 22 сакавіка 2021, высветлілася, што сёстрам ставяць у віну таксама артыкул 364 КК (Гвалт у дачыненні да супрацоўніка міліцыі), Вікторыі яшчэ і ч. 1 арт. 363 КК (Супраціў супрацоўніку органаў унутраных спраў або іншай асобе, якая ахоўвае грамадскі парадак). Вікторыю пракурор вінаваціў у тым, што яна выкрыквала лозунгі, гучна пляскала ў далоні, «''аказвала псіхалагічнае і фізічнае ўздзеянне на супрацоўнікаў [[АМАП (Беларусь)|АМАПа]]''», акрамя гэтага яна аказала супраціў супрацоўніку ўнутраных спраў, які выявіўся ў тым, што пры затрыманні яна ўпіралася нагамі ў зямлю, а таксама здзяйсняла дзеянні, у тым ліку для вызвалення ад захопу супрацоўніка АМАПу. Гэтыя дзеянні далі пракурору паставы выставіць Вікторыі абвінавачванні адразу па трох артыкулах Крымінальга кодэкса, яна ж прызнала толькі ўдзел у акцыі пратэсту<ref>[https://spring96.org/be/news/102530 На суд над палітзняволенымі сёстрамі Міронцавымі патрапілі адзінкі] {{ref-be}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210322182154/https://news.tut.by/society/723443.html «Нарушив телесную неприкосновенность» сотрудника ОМОН. Двух сестер в Минске судят по нескольким статьям УК] {{ref-ru}}</ref>. У судзе чатыры з пяці АМАПаўцаў засведчылі, што дзяўчына не ўжывала гвалт у іх дачыненні. Пяты сведка, Васільеў (звесткі пра сведак з уліку АМАПу зменены на час паседжання), засведчыў, што Міронцава хапала яго за руку толькі адзін раз, а па якой менавіта прычыне ён упаў — растлумачыць не змог. Частка сведак у судзе папрасілі не пазбаўляць сясцёр волі<ref>[https://spring96.org/be/news/102597 Пра што апавядалі пацярпелыя і сведкі на судзе па справе Анастасіі і Вікторыі Міронцавых] {{ref-be}}</ref>. 1 красавіка 2021 ў судзе Савецкага раёна Мінска суддзя Воўк Аляксандр Аляксандравіч агучыў прысуд па крымінальнай справе Вікторыі і Анастасіі Міронцавых. Анастасія Міронцава атрымала 2 гады пазбаўлення волі, яе сястра Вікторыя — 2,5 гады, як за дзень да гэтага і запрасіў пракурор. Таксама сёстрам быў выстаўлены пазоў на кампенсацыю матэрыяльнай шкоды ад прадпрыемства «[[Мінсктранс]]» на суму ў 21 831 рубель, з якім абедзве сястры не пагадзіліся, бо 10 жніўня не выходзілі на праезную частку і не перакрывалі рух грамадскаму і іншаму транспарту. Адвакат Анастасіі таксама звярнула ўвагу на тое, што у матэрыялах справы ёсць акт аб спыненні грамадскага транспарту, дзе ўказаны час парушэння яго працы — з 20 гадзін 10 хвілін 10 жніўня, а згодна з пратаколам затрымання Анастасія Міронцаваа была затрыманая ў 19.30 гадзін, а значыць не магла парушыць працу транспарту. Таксама ў пратаколе аб адміністрацыйным правапарушэнні і пастанове суду было ўказана, што ў дзеяннях дзяўчыны быў угледжаны склад правапарушэння і адсутнічаў склад злачынства, што не перашкодзіла пракурору выставіць абвінавачванне адразу па некалькіх артыкулах<ref>[https://spring96.org/be/news/102711 Сясцёр Міронцавых пакаралі пазбаўленнем волі на два і два з паловай гады] {{ref-be}}</ref>. Вырак адбывае ў папраўчай калоніі № 4 у [[Гомель|Гомелі]]. Адміністрацыя калоніі паставіла Вікторыю (таксама як і яе сястру Анастасію) на ўлік як «''схільную да захопу закладнікаў, нападу на адміністрацыю''» і «''схільную да экстрэмісцкай дзейнасці''», што прадугледжвае нашэнне жоўтай біркі на вопратцы і больш жорсткі ўзровень кантролю за зняволенымі<ref>[https://spring96.org/be/news/105087 Хроніка пераследу за 24 і 25 верасня] {{ref-be}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/viktoryja-mironcava Старонка Вікторыі Міронцавай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{ВС}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-06-09}} {{DEFAULTSORT:Міронцава Вікторыя Віктараўна}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] jqp0qgbswt4tba3xekstj4qp3krefdl Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў 0 710554 5149292 4314672 2026-05-31T14:15:42Z DBatura 73587 5149292 wikitext text/x-wiki [[Файл:Center for reconciliation.jpg|thumb|300px|Эмблема цэнтра.]] '''Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролю за перамяшчэннем бежанцаў''' ({{lang-ru|Центр по примирению враждующих сторон и контролю за перемещением беженцев}}) – спецыялізаванае ўтварэнне [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|МА РФ]] на тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]], дзейнічала з [[23 лютага]] [[2016]] года. Дыслакавалася на [[Міжнародны аэрапорт імя Басіля Аль-Асада|авіябазе Хмеймім]], дзе размешчалася [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі|расійская авіягрупа]], якая прымала актыўны ўдзел у [[ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі УС РФ у Сірыі]] на баку [[Башар Асад|Башара Асада]]. Да снежня [[2018]] года вядомы як '''Каардынацыйны цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў''' ({{lang-ru|Координационный центр по примирению враждующих сторон}}). == Гісторыя == Каардынацыйны цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў створаны ў адпаведнасці з расійска-амерыканскімі дамоўленасцямі з нагоды ўстанаўлення рэжыму спынення агню ў [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]]. [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамэнт ЗША]] па выніках перамоваў распаўсюдзіў наступную заяву: {{Цытата|[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Расія]] ... прапануюць спыніць ваенныя дзеянні з 00:00 гадзін па [[Дамаск|дамаскскім]] часу [[27 лютага]] [[2016]] года. Спыненне баявых дзеянняў павінна закрануць тых бакоў сірыйскага канфлікту, якія паказалі на сваю прыхільнасць дамове і прынялі яе ўмовы.}} Па выніках перамоў расійскі лідар [[Уладзімір Пуцін]] адзначыў, што амерыканскія і расійскія вайскоўцы сумесна вызначаць тэрыторыі на картах, дзе агонь весціся не будзе, але асабліва было падкрэслена, што ўдары па тэрарыстычных арганізацыях ([[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] і «[[Фронт аль-Нусра|Джэбхат ан-Нусра]]») у Сірыі будуць працягнуты. У Мінабароны Расійскай Федэрацыі паказалі, што прадстаўнікі супрацьлеглых бакоў, якія вырашаць спыніць баявыя дзеянні і пачаць мірныя перамовы, змогуць звяртацца ў цэнтр па адзіным каардынацыйным тэлефоне, што дзейнічае кругласутачна. Апазіцыйным арганізацыям было абяцана аказанне максімальнай дапамогі ў наладжванні кантактаў з кіраўніцтвам САР. Амерыканскаму боку таксама былі перададзены расійскія кантактныя даныя, у тым ліку даныя гарачай лініі сувязі. На пачатак [[2017]] года колькасць населеных пунктаў, якія далучыліся да працэсу прымірэння, склала больш за 1100. У лістападзе таго ж года аддзяленне цэнтра адкрыта ў вызваленым ад ісламарадыкалаў [[Дэйр-эз-Зор|Дэйр-эз-Зоры]]. У яго задачу ўвайшоў маніторынг гуманітарнай абстаноўкі на левым беразе [[Еўфрат]]а<ref>[https://ria.ru/syria/20171104/1508219720.html В Дейр-эз-Зоре развернули отделение российского Центра по примирению]</ref>. У [[2018]] годзе паведамлялася, што Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў дыслакаваўся ў Дамаску, дзе ў лютым і сакавіку быў падвергнуты абстрэлу баевікоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3555025 Боевики обстреляли российский Центр по примирению враждующих сторон в Дамаске / Коммерсантъ, 20.02.2018]</ref>. == Дзейнасць == Галоўная мэта цэнтра — рэалізацыя механізму кантролю за выкананнем рэжыму спынення агню, а асноўная задача — заключэнне пагадненняў аб далучэнні [[незаконнае ўзброенае фарміраванне|незаконных узброеных фарміраванняў]] і асобных населеных пунктаў да рэжыму спынення баявых дзеянняў на тэрыторыі Сірыі. Па словах Канашэнкава, у прыярытэтах цэнтра таксама знаходзіцца актыўнае садзейнічанне перамоўнаму працэсу аб прымірэнні паміж прадстаўнікамі [[Урад Сірыі|сірыйскіх уладаў]] і [[Сірыйская апазіцыя|мяцежнай апазіцыі]]. У той жа час, адной з ключавых задач стала арганізацыя дастаўкі гуманітарнай дапамогі мірнаму насельніцтву. Пасля вызвалення тэрыторыі Сірыі ад ісламістаў, цэнтр садзейнічае вяртанню бежанцаў у свае дамы. На сайце Міністэрства абароны РФ штодня публікаваліся інфармацыйныя бюлетэні, у якіх аператыўна адлюстроўваюцца агульныя звесткі аб ходзе выканання мерапрыемстваў прымірэння канфліктуючых бакоў, дзе асаблівая ўвага надавалася фактам парушэння рэжыму спынення баявых дзеянняў. У бюлетэнях рэгулярна асвятляўся ход аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі. Яны даступны на пяці мовах. Цэнтр аказвае каардынацыю дастаўкі гуманітарнай дапамогі жыхарам Сірыі, дзе рэгулярна праходзяць баявыя дзеянні, у прыватнасці, [[2 жніўня]] 2016-га ён накіраваў у [[Халеб|Алепа]] больш за 18 000 тон гуманітарнай дапамогі. Калона, якая выехала з авіябазы Хмеймім, пераадолела больш за 500 кіламетраў да месца прызначэння. Група аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі, якая дзейнічае ў складзе цэнтра, каардынуе дастаўку гуманітарнай дапамогі, у якую ўваходзяць індывідуальныя рацыёны харчавання, мука, цукар, крупы, рыбныя і мясныя кансервы, дзіцячыя тавары і прадукты, а таксама медыкаменты. У верасні 2016 года ў Алепа беларускія дыпламаты сумесна з расійскім цэнтрам па прымірэнні перадалі для патрэб арганізацый аховы здароўя і адукацыі парадку 23 тоны гуманітарных грузаў (харчаванне — 12,5 тоны, рэчавую маёмасць — 4,3 тоны, медыцынскае маёмасць і медыкаменты — 6,2 тоны)<ref name="Шпаковский">''Александр Шпаковский.'' [https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva Беларусь и Сирия: от дипломатии до военного сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027185752/https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva |date=27 кастрычніка 2018 }} // IMHOclub : портал. — 30 мая 2017.</ref>. {{Гл. таксама|Беларусь у сірыйскім канфлікце}} == Структура == Цэнтр складаецца з 5 падраздзяленняў, у якіх праходзяць службу больш за 50 афіцэраў: * група аналізу і планавання, * група вядзення перамоваў, * група заключэння пагадненняў і ўзаемадзеяння з замежнымі арганізацыямі, * група інфармацыйнай падтрымкі, * група аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі<ref>[http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12079277@egNews На авиабазе Хмеймим начал работу Координационный центр по примирению враждующих сторон на территории Сирии : Министерство обороны Российской Федерации<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. == Начальнікі== * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Кураленка]] (23 лютага — май 2016), * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Чваркоў]] (май — верасень 2016), * [[генерал-лейтэнант]] Уладзімір Фёдаравіч Саўчанка (верасень 2016 — ?), * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Кураленка]] (жнівень — снежань 2017), * [[генерал-маёр]] Сяргей Іванавіч Пасичник (снежань 2017 — студзень 2018), * [[генерал-маёр]] [[Юрый Рыгоравіч Еўтушэнка]] (студзень — ліпень 2018), * [[палкоўнік]] Аляксей Сяргеевіч Чагрын (2018), * генерал-лейтэнант Сяргей Вітальевіч Саламацін (2018 — 2019), * генерал-маёр Равіль Камілавіч Мугінаў (ліпень — кастрычнік 2019), * генерал-маёр Сяргей Аляксеевіч Раманенка (кастрычнік — лістапад 2019), * генерал-маёр Сяргей Аляксандравіч Жмурын (лістапад 2019 — люты 2020), * контр-адмірал Алег Уладзіміравіч Жураўлёў (з лютага 2020). {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://syria.mil.ru/syria/bulletins/bulletin.htm Информационные бюллетени Центра по примирению на сайте Минобороны России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220209103057/https://syria.mil.ru/syria/bulletins/bulletin.htm |date=9 лютага 2022 }} * [http://syria.mil.ru/syria/peacemaking_briefs.htm Брифинги Центра по примирению на сайте Минобороны России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220618231311/https://syria.mil.ru/syria/peacemaking_briefs.htm |date=18 чэрвеня 2022 }} [[Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2016 годзе]] 3vqa7j3p936uheegdxm6jw3c0pm859h 5149293 5149292 2026-05-31T14:19:16Z DBatura 73587 /* Дзейнасць */ 5149293 wikitext text/x-wiki [[Файл:Center for reconciliation.jpg|thumb|300px|Эмблема цэнтра.]] '''Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролю за перамяшчэннем бежанцаў''' ({{lang-ru|Центр по примирению враждующих сторон и контролю за перемещением беженцев}}) – спецыялізаванае ўтварэнне [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|МА РФ]] на тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]], дзейнічала з [[23 лютага]] [[2016]] года. Дыслакавалася на [[Міжнародны аэрапорт імя Басіля Аль-Асада|авіябазе Хмеймім]], дзе размешчалася [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі|расійская авіягрупа]], якая прымала актыўны ўдзел у [[ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі УС РФ у Сірыі]] на баку [[Башар Асад|Башара Асада]]. Да снежня [[2018]] года вядомы як '''Каардынацыйны цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў''' ({{lang-ru|Координационный центр по примирению враждующих сторон}}). == Гісторыя == Каардынацыйны цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў створаны ў адпаведнасці з расійска-амерыканскімі дамоўленасцямі з нагоды ўстанаўлення рэжыму спынення агню ў [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]]. [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамэнт ЗША]] па выніках перамоваў распаўсюдзіў наступную заяву: {{Цытата|[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Расія]] ... прапануюць спыніць ваенныя дзеянні з 00:00 гадзін па [[Дамаск|дамаскскім]] часу [[27 лютага]] [[2016]] года. Спыненне баявых дзеянняў павінна закрануць тых бакоў сірыйскага канфлікту, якія паказалі на сваю прыхільнасць дамове і прынялі яе ўмовы.}} Па выніках перамоў расійскі лідар [[Уладзімір Пуцін]] адзначыў, што амерыканскія і расійскія вайскоўцы сумесна вызначаць тэрыторыі на картах, дзе агонь весціся не будзе, але асабліва было падкрэслена, што ўдары па тэрарыстычных арганізацыях ([[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] і «[[Фронт аль-Нусра|Джэбхат ан-Нусра]]») у Сірыі будуць працягнуты. У Мінабароны Расійскай Федэрацыі паказалі, што прадстаўнікі супрацьлеглых бакоў, якія вырашаць спыніць баявыя дзеянні і пачаць мірныя перамовы, змогуць звяртацца ў цэнтр па адзіным каардынацыйным тэлефоне, што дзейнічае кругласутачна. Апазіцыйным арганізацыям было абяцана аказанне максімальнай дапамогі ў наладжванні кантактаў з кіраўніцтвам САР. Амерыканскаму боку таксама былі перададзены расійскія кантактныя даныя, у тым ліку даныя гарачай лініі сувязі. На пачатак [[2017]] года колькасць населеных пунктаў, якія далучыліся да працэсу прымірэння, склала больш за 1100. У лістападзе таго ж года аддзяленне цэнтра адкрыта ў вызваленым ад ісламарадыкалаў [[Дэйр-эз-Зор|Дэйр-эз-Зоры]]. У яго задачу ўвайшоў маніторынг гуманітарнай абстаноўкі на левым беразе [[Еўфрат]]а<ref>[https://ria.ru/syria/20171104/1508219720.html В Дейр-эз-Зоре развернули отделение российского Центра по примирению]</ref>. У [[2018]] годзе паведамлялася, што Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў дыслакаваўся ў Дамаску, дзе ў лютым і сакавіку быў падвергнуты абстрэлу баевікоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3555025 Боевики обстреляли российский Центр по примирению враждующих сторон в Дамаске / Коммерсантъ, 20.02.2018]</ref>. == Дзейнасць == Галоўная мэта цэнтра — рэалізацыя механізму кантролю за выкананнем рэжыму спынення агню, а асноўная задача — заключэнне пагадненняў аб далучэнні [[незаконнае ўзброенае фарміраванне|незаконных узброеных фарміраванняў]] і асобных населеных пунктаў да рэжыму спынення баявых дзеянняў на тэрыторыі Сірыі. Па словах Канашэнкава, у прыярытэтах цэнтра таксама знаходзіцца актыўнае садзейнічанне перамоўнаму працэсу аб прымірэнні паміж прадстаўнікамі [[Урад Сірыі|сірыйскіх уладаў]] і [[Сірыйская апазіцыя|мяцежнай апазіцыі]]. У той жа час, адной з ключавых задач стала арганізацыя дастаўкі гуманітарнай дапамогі мірнаму насельніцтву. Пасля вызвалення тэрыторыі Сірыі ад ісламістаў, цэнтр садзейнічае вяртанню бежанцаў у свае дамы. На сайце Міністэрства абароны РФ штодня публікаваліся інфармацыйныя бюлетэні, у якіх аператыўна адлюстроўваюцца агульныя звесткі аб ходзе выканання мерапрыемстваў прымірэння канфліктуючых бакоў, дзе асаблівая ўвага надавалася фактам парушэння рэжыму спынення баявых дзеянняў. У бюлетэнях рэгулярна асвятляўся ход аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі. Яны даступны на пяці мовах. Цэнтр аказваў каардынацыю дастаўкі гуманітарнай дапамогі жыхарам Сірыі, дзе рэгулярна вяліся баявыя дзеянні, у прыватнасці, [[2 жніўня]] 2016-га ён накіраваў у [[Халеб|Алепа]] больш за 18 000 тон гуманітарнай дапамогі. Калона, якая выехала з авіябазы Хмеймім, пераадолела больш за 500 кіламетраў да месца прызначэння. Група аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі, якая дзейнічала ў складзе цэнтра, каардынавала дастаўку гуманітарнай дапамогі, у якую ўваходзяць індывідуальныя рацыёны харчавання, мука, цукар, крупы, рыбныя і мясныя кансервы, дзіцячыя тавары і прадукты, а таксама медыкаменты. У верасні 2016 года ў Алепа беларускія дыпламаты сумесна з расійскім цэнтрам па прымірэнні перадалі для патрэб арганізацый аховы здароўя і адукацыі парадку 23 тоны гуманітарных грузаў (харчаванне — 12,5 тоны, рэчавую маёмасць — 4,3 тоны, медыцынскае маёмасць і медыкаменты — 6,2 тоны)<ref name="Шпаковский">''Александр Шпаковский.'' [https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva Беларусь и Сирия: от дипломатии до военного сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027185752/https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva |date=27 кастрычніка 2018 }} // IMHOclub : портал. — 30 мая 2017.</ref>. {{Гл. таксама|Беларусь у сірыйскім канфлікце}} == Структура == Цэнтр складаецца з 5 падраздзяленняў, у якіх праходзяць службу больш за 50 афіцэраў: * група аналізу і планавання, * група вядзення перамоваў, * група заключэння пагадненняў і ўзаемадзеяння з замежнымі арганізацыямі, * група інфармацыйнай падтрымкі, * група аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі<ref>[http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12079277@egNews На авиабазе Хмеймим начал работу Координационный центр по примирению враждующих сторон на территории Сирии : Министерство обороны Российской Федерации<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. == Начальнікі== * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Кураленка]] (23 лютага — май 2016), * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Чваркоў]] (май — верасень 2016), * [[генерал-лейтэнант]] Уладзімір Фёдаравіч Саўчанка (верасень 2016 — ?), * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Кураленка]] (жнівень — снежань 2017), * [[генерал-маёр]] Сяргей Іванавіч Пасичник (снежань 2017 — студзень 2018), * [[генерал-маёр]] [[Юрый Рыгоравіч Еўтушэнка]] (студзень — ліпень 2018), * [[палкоўнік]] Аляксей Сяргеевіч Чагрын (2018), * генерал-лейтэнант Сяргей Вітальевіч Саламацін (2018 — 2019), * генерал-маёр Равіль Камілавіч Мугінаў (ліпень — кастрычнік 2019), * генерал-маёр Сяргей Аляксеевіч Раманенка (кастрычнік — лістапад 2019), * генерал-маёр Сяргей Аляксандравіч Жмурын (лістапад 2019 — люты 2020), * контр-адмірал Алег Уладзіміравіч Жураўлёў (з лютага 2020). {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://syria.mil.ru/syria/bulletins/bulletin.htm Информационные бюллетени Центра по примирению на сайте Минобороны России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220209103057/https://syria.mil.ru/syria/bulletins/bulletin.htm |date=9 лютага 2022 }} * [http://syria.mil.ru/syria/peacemaking_briefs.htm Брифинги Центра по примирению на сайте Минобороны России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220618231311/https://syria.mil.ru/syria/peacemaking_briefs.htm |date=18 чэрвеня 2022 }} [[Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2016 годзе]] 1bf6ckzfuk43klidhq0lzhl0dlozoah 5149294 5149293 2026-05-31T14:19:33Z DBatura 73587 /* Структура */ 5149294 wikitext text/x-wiki [[Файл:Center for reconciliation.jpg|thumb|300px|Эмблема цэнтра.]] '''Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролю за перамяшчэннем бежанцаў''' ({{lang-ru|Центр по примирению враждующих сторон и контролю за перемещением беженцев}}) – спецыялізаванае ўтварэнне [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|МА РФ]] на тэрыторыі [[Сірыя|Сірыі]], дзейнічала з [[23 лютага]] [[2016]] года. Дыслакавалася на [[Міжнародны аэрапорт імя Басіля Аль-Асада|авіябазе Хмеймім]], дзе размешчалася [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі|расійская авіягрупа]], якая прымала актыўны ўдзел у [[ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі УС РФ у Сірыі]] на баку [[Башар Асад|Башара Асада]]. Да снежня [[2018]] года вядомы як '''Каардынацыйны цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў''' ({{lang-ru|Координационный центр по примирению враждующих сторон}}). == Гісторыя == Каардынацыйны цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў створаны ў адпаведнасці з расійска-амерыканскімі дамоўленасцямі з нагоды ўстанаўлення рэжыму спынення агню ў [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|сірыйскім канфлікце]]. [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамэнт ЗША]] па выніках перамоваў распаўсюдзіў наступную заяву: {{Цытата|[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Расія]] ... прапануюць спыніць ваенныя дзеянні з 00:00 гадзін па [[Дамаск|дамаскскім]] часу [[27 лютага]] [[2016]] года. Спыненне баявых дзеянняў павінна закрануць тых бакоў сірыйскага канфлікту, якія паказалі на сваю прыхільнасць дамове і прынялі яе ўмовы.}} Па выніках перамоў расійскі лідар [[Уладзімір Пуцін]] адзначыў, што амерыканскія і расійскія вайскоўцы сумесна вызначаць тэрыторыі на картах, дзе агонь весціся не будзе, але асабліва было падкрэслена, што ўдары па тэрарыстычных арганізацыях ([[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]] і «[[Фронт аль-Нусра|Джэбхат ан-Нусра]]») у Сірыі будуць працягнуты. У Мінабароны Расійскай Федэрацыі паказалі, што прадстаўнікі супрацьлеглых бакоў, якія вырашаць спыніць баявыя дзеянні і пачаць мірныя перамовы, змогуць звяртацца ў цэнтр па адзіным каардынацыйным тэлефоне, што дзейнічае кругласутачна. Апазіцыйным арганізацыям было абяцана аказанне максімальнай дапамогі ў наладжванні кантактаў з кіраўніцтвам САР. Амерыканскаму боку таксама былі перададзены расійскія кантактныя даныя, у тым ліку даныя гарачай лініі сувязі. На пачатак [[2017]] года колькасць населеных пунктаў, якія далучыліся да працэсу прымірэння, склала больш за 1100. У лістападзе таго ж года аддзяленне цэнтра адкрыта ў вызваленым ад ісламарадыкалаў [[Дэйр-эз-Зор|Дэйр-эз-Зоры]]. У яго задачу ўвайшоў маніторынг гуманітарнай абстаноўкі на левым беразе [[Еўфрат]]а<ref>[https://ria.ru/syria/20171104/1508219720.html В Дейр-эз-Зоре развернули отделение российского Центра по примирению]</ref>. У [[2018]] годзе паведамлялася, што Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў дыслакаваўся ў Дамаску, дзе ў лютым і сакавіку быў падвергнуты абстрэлу баевікоў<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3555025 Боевики обстреляли российский Центр по примирению враждующих сторон в Дамаске / Коммерсантъ, 20.02.2018]</ref>. == Дзейнасць == Галоўная мэта цэнтра — рэалізацыя механізму кантролю за выкананнем рэжыму спынення агню, а асноўная задача — заключэнне пагадненняў аб далучэнні [[незаконнае ўзброенае фарміраванне|незаконных узброеных фарміраванняў]] і асобных населеных пунктаў да рэжыму спынення баявых дзеянняў на тэрыторыі Сірыі. Па словах Канашэнкава, у прыярытэтах цэнтра таксама знаходзіцца актыўнае садзейнічанне перамоўнаму працэсу аб прымірэнні паміж прадстаўнікамі [[Урад Сірыі|сірыйскіх уладаў]] і [[Сірыйская апазіцыя|мяцежнай апазіцыі]]. У той жа час, адной з ключавых задач стала арганізацыя дастаўкі гуманітарнай дапамогі мірнаму насельніцтву. Пасля вызвалення тэрыторыі Сірыі ад ісламістаў, цэнтр садзейнічае вяртанню бежанцаў у свае дамы. На сайце Міністэрства абароны РФ штодня публікаваліся інфармацыйныя бюлетэні, у якіх аператыўна адлюстроўваюцца агульныя звесткі аб ходзе выканання мерапрыемстваў прымірэння канфліктуючых бакоў, дзе асаблівая ўвага надавалася фактам парушэння рэжыму спынення баявых дзеянняў. У бюлетэнях рэгулярна асвятляўся ход аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі. Яны даступны на пяці мовах. Цэнтр аказваў каардынацыю дастаўкі гуманітарнай дапамогі жыхарам Сірыі, дзе рэгулярна вяліся баявыя дзеянні, у прыватнасці, [[2 жніўня]] 2016-га ён накіраваў у [[Халеб|Алепа]] больш за 18 000 тон гуманітарнай дапамогі. Калона, якая выехала з авіябазы Хмеймім, пераадолела больш за 500 кіламетраў да месца прызначэння. Група аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі, якая дзейнічала ў складзе цэнтра, каардынавала дастаўку гуманітарнай дапамогі, у якую ўваходзяць індывідуальныя рацыёны харчавання, мука, цукар, крупы, рыбныя і мясныя кансервы, дзіцячыя тавары і прадукты, а таксама медыкаменты. У верасні 2016 года ў Алепа беларускія дыпламаты сумесна з расійскім цэнтрам па прымірэнні перадалі для патрэб арганізацый аховы здароўя і адукацыі парадку 23 тоны гуманітарных грузаў (харчаванне — 12,5 тоны, рэчавую маёмасць — 4,3 тоны, медыцынскае маёмасць і медыкаменты — 6,2 тоны)<ref name="Шпаковский">''Александр Шпаковский.'' [https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva Беларусь и Сирия: от дипломатии до военного сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181027185752/https://imhoclub.by/ru/material/belarus_i_sirija_ot_diplomatii_do_voennogo_sotrudnichestva |date=27 кастрычніка 2018 }} // IMHOclub : портал. — 30 мая 2017.</ref>. {{Гл. таксама|Беларусь у сірыйскім канфлікце}} == Структура == Цэнтр складаўся з 5 падраздзяленняў, у якіх праходзілі службу больш за 50 афіцэраў: * група аналізу і планавання, * група вядзення перамоваў, * група заключэння пагадненняў і ўзаемадзеяння з замежнымі арганізацыямі, * група інфармацыйнай падтрымкі, * група аказання гуманітарнай дапамогі насельніцтву Сірыі<ref>[http://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=12079277@egNews На авиабазе Хмеймим начал работу Координационный центр по примирению враждующих сторон на территории Сирии : Министерство обороны Российской Федерации<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. == Начальнікі== * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Кураленка]] (23 лютага — май 2016), * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Чваркоў]] (май — верасень 2016), * [[генерал-лейтэнант]] Уладзімір Фёдаравіч Саўчанка (верасень 2016 — ?), * [[генерал-лейтэнант]] [[Сяргей Васільевіч Кураленка]] (жнівень — снежань 2017), * [[генерал-маёр]] Сяргей Іванавіч Пасичник (снежань 2017 — студзень 2018), * [[генерал-маёр]] [[Юрый Рыгоравіч Еўтушэнка]] (студзень — ліпень 2018), * [[палкоўнік]] Аляксей Сяргеевіч Чагрын (2018), * генерал-лейтэнант Сяргей Вітальевіч Саламацін (2018 — 2019), * генерал-маёр Равіль Камілавіч Мугінаў (ліпень — кастрычнік 2019), * генерал-маёр Сяргей Аляксеевіч Раманенка (кастрычнік — лістапад 2019), * генерал-маёр Сяргей Аляксандравіч Жмурын (лістапад 2019 — люты 2020), * контр-адмірал Алег Уладзіміравіч Жураўлёў (з лютага 2020). {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://syria.mil.ru/syria/bulletins/bulletin.htm Информационные бюллетени Центра по примирению на сайте Минобороны России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220209103057/https://syria.mil.ru/syria/bulletins/bulletin.htm |date=9 лютага 2022 }} * [http://syria.mil.ru/syria/peacemaking_briefs.htm Брифинги Центра по примирению на сайте Минобороны России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220618231311/https://syria.mil.ru/syria/peacemaking_briefs.htm |date=18 чэрвеня 2022 }} [[Катэгорыя:Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2016 годзе]] mpjj5kdv176988f9qzc2ggy7arc13w9 Бабрыха (возера) 0 722685 5149263 5002325 2026-05-31T13:12:55Z Kiryienka 26582 5149263 wikitext text/x-wiki [[Файл:Бабрыха.jpg|thumb|Возера Бабрыха]] '''Бабрыха''' (або '''Бабруха''') — возера [[Старыца|старычнага]] тыпу ў [[Чыгуначны раён (Гомель)|Чыгуначным раёне]] [[Гомель|Гомеля]]<ref name=":0">Митрахович, О.И. Проблемы охраны поверхностных вод микрорайона «Мельников луг» г. Гомеля / О.И. Митрахович, О.В. Луцкович // Географические аспекты устойчивого развития регионов :Международная научно-практическая конференция, г. Гомель, 23-24 апреля 2015 г. : материалы : в 2 ч. Ч. 1 / редкол.: А.И. Павловский (гл.ред.) [и др.]. — Гомель : ГГУ им. Ф. Скорины, 2015. — С. 205-206.</ref><ref name=":1">Томаш, М. С. Современное состояние и использование водоемов урбанизированных территорий (на примере г. Гомеля) // Весці БДПУ. — Серыя 3. — 2020.  — № 3. — С. 51-52.</ref>. Знаходзіцца пад схілам карэннага берага р. [[Сож]] (гарадзішча [[Прудок (гарадзішча)|Прудок]]) недалёка ад аднаго з адрэзкаў вуліцы [[Падгорная вуліца (Гомель)|Падгорнай]] і аўтамабільна-пешаходнага спуску са [[Стары Аэрадром (Гомель)|Старога Аэрадрома]] на [[Мельнікаў Луг]]<ref>Гомель. Атлас туриста. / Справоч. изд. Ред. Ю. М. Нестеровская. — Минск : РУП «Белкартография», 2019. — С. 14-15.</ref>. Плошча — 0,006 км²<ref name=":1" />. Ляжыць у даўгаватай [[Катлавіна|катлавіне]], выцягнутай з поўначы на поўдзень. Берагі нізкія, увесну вада затапляе прыбярэжную паласу паўднёвага і паўночна-заходняга берагоў. Падыходы зручныя з усіх бакоў. З поўначы праз ручай мае сувязь з [[Балота|балотам]]. Усходні бераг, пераважна пясчаны, выкарыстоўваецца гараджанамі як [[пляж]]. З заходняга берага падсілкоўваецца [[Грунтовыя воды|грунтовымі водамі]]<ref name=":0" />. Назва — народная. Матывам намінацыі служыць абыходкавае меркаванне, быццам некалі тут вадзіліся [[Бабёр еўрапейскі|бабры]]<ref name=":0" />. {{Зноскі}} {{Commons|Category:Babrykha lake}} {{Водныя аб’екты Гомеля}} [[Катэгорыя:Азёры Гомеля]] [[Катэгорыя:Басейн Сажа]] eobvq1uni6ps7k4yu4f5jsqw1j6bnsw Удзельнік:Siarhei V 2 730234 5149410 5141487 2026-05-31T22:42:55Z Siarhei V 122587 5149410 wikitext text/x-wiki '''Выбраны уклад''' '''☢️''' [[Радыелагічны інцыдэнт у Нясвіжы]] | [[Грамадзянская абарона]] | [[Катоднае выпраменьванне]] | [[Апраменьванне харчовых прадуктаў]] | [[Дазіметр]] | [[Аб’ект 802]] | [[Радыеізатопная батарэя]] | [[Кобальтавая гармата]] | [[Радыелагічная зброя]] | [[Кобальтавая бомба]] | [[Гама-дэфектаскапія]] | [[Кобальт-60]] | [[Аляксандр Аляксеевіч Антаноўскі]] | [[Аперацыя «Апалёны меч»]] | [[Cigéo]] | [[Onkalo]] | [[Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў]] ⚗️ [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Біяартаганальная хімія]] | [[Клік-хімія]] | [[Аматарская хімія]] | [[Фемтахімія]] | [[Спінавая хімія]] | [[Мікрахвалевая хімія]] | [[Структурная хімія]] | [[Нанахімія]] | [[Плазмахімія]] | [[Соналюмінесцэнцыя]] | [[Крыяхімія]] | [[Лазерная хімія]] | [[Механахімія]] | [[Хімія высокіх энергій]] | [[Радыяцыйная хімія]] | [[Фітахімія]] | [[Рафіды]] | [[Алатрансплантацыя]] | [[Дэцэлюлярызацыя]] | [[Хімічная крыніца святла]] | [[Лічынкатэрапія]] | [[Streptococcus salivarius M18]] | [[ShipGoo001]]| [[EsmGFP]] | [[Спорапаленін]] | [[Тэкцін]] | [[Матэ дэ кока]] | [[Цэрэўлід]] | [[Анатоль Давыдавіч Зімон]] | [[Гадусол]] 🔬[[Палыгорскіт]] | [[Мантмарыланіт]] | [[Дзіактаэдрычны смекціт]] | [[Гапкаліт]] | [[Гемасорбцыя]] | [[Энтэрасарбенты]] | [[Актывіраваны вугаль]] | [[Малекулярныя сіты]] | [[Цэаліты]] | [[Гідрагель|Гідрагель |]] [[Анаэробныя клеі]] | [[Ферацэрый]] | [[Мішметал]] | [[Геаінжынерыя]] 📡 [[Незалежны навуковец]] | [[Грамадзянская навука]] | [[Навуковая камунікацыя]] | [[Папулярызацыя навукі|Папулярызацыя навукі |]] [[Аматарская радыёсувязь]] | [[Радыёаматарства]] | [[Мноства Кантара]] | [[Дыван Сярпінскага|Дыван Серпінскага]] | [[Губка Менгера]] | [[Серджыа Канавера]] | [[Эд Рэджыс]] | [[Джордж Чэрч]] | [[Джо Зайнер]] | [[Оскар Піхт]] | [[Чарлз Дэлзіел|Чарльз Делзіел]] | [[Візіянер]] | [[Тэадор Гротгус]] | [[Беларуская федэрацыя радыёаматараў і радыёспартсменаў]] | [[Радыёспорт]] | [[Пазыўны сігнал радыёаматара]] | [[Тэорыя вырашэння вынаходніцкіх задач]] | [[Lenovo ThinkPad X220]] | [[Зорка Польшчы]] | [[NeuroSky]] | [[Emotiv]] | [[Сусветны квантавы дзень]] 📜 [[23 асіламарскія прынцыпы для штучнага інтэлекту]] | [[Тэхналагічная журналістыка]] | [[Хабр]] | [[Разведка на аснове адкрытых крыніц|Выведка на аснове адкрытых крыніц]] | [[Навуковая журналістыка]] | [[Хакатон]] | [[Дэмасцэна|Дэмасцэна |]] [[Вынаходнік (часопіс)]] | [[Навука (газета)]]| [[Нік Бострэм]] | [[Гаагскія этычныя настаўленні]] | [[Тэхнадром імя І. П. Кулібіна]] | [[Гэта вы можаце]] | [[Science slam]] | [[Навуковы рынг]] | [[Беларускі навуковы хакатон]] | [[Chaos Constructions]] | [[Больцманаўскі мозг]] | [[Касмічная этыка]] | [[Рэспубліканскі турысцка-спартыўны саюз]] | [[Яніс Варуфакіс]] | [[Андрэй Валянцінавіч Паднябенны]] | [[Катцаўскі парк скульптур]] | [[Юлія Кейлова]] | [[Юрый Аляксеевіч Праўдзюк]] | [[Раніца з Белсатам]] | [[Флагшток (СМІ)]] | [[TEDxUlicaMinska]] | [[LookByMedia]] ⚖️ [[Этыка тэхналогій]] | [[Навуковая этыка|Этыка даследчыкаў]] | [[Журналісцкая этыка|Медыяэтыка]] | [[Інжынерная этыка|Iнжынерная этыка]] | [[Узровень тэхналагічнай гатоўнасці]] | [[Трансфер тэхналогій]] | [[Зялёная прэмія]] | [[Сусветны дзень аховы навакольнага асяроддзя]] | [[Сэт Баўм]] | [[Польскае трансгуманістычнае таварыства]] | [[Вялікі Воз (мерапрыемства)|Вялікі Воз]] | [[Дэніэл Фрэнсіс Галуйе]] | [[Свет на дроце]] | [[Зломбаль]] | [[Гнамоніка]] | [[Тадэвуш Пшыпкоўскі]] | [[Ігнац Земельвейс]] | [[PirateBox|Pirate Box]] | [[Internet-in-a-Box]] | [[Праект Afripedia]] | [[Kiwix]] | [[XOWA]] | [[One Laptop per Child]] | [[Free Art License]] | [[SimpleX]] | [[Enhanced Games]] | [[Міхаліна Віслоцкая]] | [[Уільям Генры Добел]] | [[Пауль Шац]] {| | |{{Userbox/Лічыльнік артыкулаў|175}} |{{Userbox/Лічыльнік катэгорый|20}} |- | |{{Userbox | border-c = #191970 | border-s = 1 | id-c = #000000 | id-s = 14 | id-fc = black | info-c = #000000 | info-s = 8 | info-fc = #FFFFFF | id = [[Image:8bit-dynamiclist.gif‎]] | info = {{Mono|{{Color|#39FF14|Гэты удзельнік вельмі любіць старыя камп'ютары.}}}} | float = left }} |{{userbox | border-c = #000000 | id = [[Image:Palm IIIxe PDA.jpg|45px]] | id-c = #FFFFFF | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = {{{5|{{{id-s|14}}}}}} | info = This user has a '''[[:en:Personal digital assistant|PDA]]'''. | info-c = #FFFFFF | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} }} |- | |{{Вікістаж удзельніка|22|05|2020}} |{{Userbox/занадта мала}} |- | |{{userbox/Працэнт артыкулаў|175}} |{{userbox | border-c = #C8A2C8 | id = [[File:Exteriorderivnatural.png|75px]] | id-c = #FFFFFF | info = '''Гэты удзельнік лічыць, што [[:be:Матэматыка|матэматыка]] больш абстрактная, чым [[:be:Філасофія|філасофія]].''' | info-c = white | info-fc = {{{info-fc|black}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | info-op = text-align:center; | usercategory = <includeonly>Wikipedians interested in philosophy</includeonly> | nocat = {{{nocat|}}} }} |- | |{{Userbox wikidays|22|05|2020}} |{{Userbox | border-c = #000000 | id = [[File:Von Koch curve.gif|60px]] | id-c = #ffffff | info = Гэтаму удзельніку падабаюцца дызайны [[:be:Фрактал|Фрактал]]. | info-c = #ffffff | info-fc = #000000 | info-s = 8 | info-a = center }} |- | |{{userbox | border-c = #0000CD | id1 = [[File:Sciences exactes.svg|40px]] | id1-c = #03F | id2 = [[File:Nuvola apps edu science.svg|36px]] | id2-c = #03F | info = Гэты удзельнік цікавіцца <br>'''[[Навука|<span style="color:lightgreen;">навукай</span>]]'''. | info-a = center | info-c = #03F | info-fc = white }} |{{Userbox/Узнаўляльная энергія}} |- | | | |} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі з Польшчы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-веласіпедысты]] [[Катэгорыя:User be]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Удзельнікі-прыхільнікі аб’яднання Беларускіх Вікіпедый]] t97dbi6hjrz1vlbjntmwld6pitajte7 Генадзь Аляксандравіч Вядзенін 0 730355 5149542 4320192 2026-06-01T11:07:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149542 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Генадзь Аляксандравіч Вядзенін''' (нар. {{ДН|9|8|1939}}, [[Сталінград]], [[Расія]]) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогіі і перапрацоўкі палімераў і кампазітаў, эканаміст. [[Кандыдат тэхнічных навук]] (1975), [[прафесар]] (1991). Член-карэспандэнт [[Беларуская інжынерная тэхналагічная акадэмія|Беларускай інжынернай тэхналагічнай акадэміі]] (1993). == Біяграфія == Скончыў [[Валгаградскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы ўніверсітэт|Валгаградскі інжынерна-будаўнічы інстытут]] (спецыяльнасць «Цеплазабеспячэнне і вентыляцыя», 1962), [[Дзяржаўны ўніверсітэт кіравання|Маскоўскі інжынерна-эканамічны інстытут імя С. Арджанікідзе]] (спецыяльнасць «Арганізацыя прамысловай вытворчасці», 1972), Маскоўскі НДІ пластычных мас (аспірантура, 1975). Працаваў на Валгаградскім металургічным заводзе «Красный Октябрь» (1962—1963); Прадпрыемства п/с № 5, г. Валгаград (1963—1964); Волжскім заводзе арганічнага сінтэзу (1964—1969, механік цэха, галоўны механік завода); ПА «Авангард», СКТБ «Курс», г. [[Сафонава (горад)|Сафонава]], [[Смаленская вобласць]] (1969—1979, галоўны механік завода, намеснік дырэктара, галоўны канструктар, начальнік СКТБ), Белгародскім заводзе па перапрацоўцы пластмас (1979—1989, галоўны інжынер), [[Віцебскі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Віцебскмі дзяржаўным тэхналагічным універсітэце]] (1989—2016, эканамічны факультэт, кафедра «Эканамічная тэорыя і маркетынг», прафесар, у 1989—2010 — загадчык кафедры, 1989—1993 — прарэктар па навуковай рабоце). Навуковыя інтарэсы: машынабудаванне; вырабы з кампазіцыйна-валакністых матэрыялаў; эканоміка галіны; маркетынгавая дзейнасць; маркетынгавыя даследаванні; кіраванне маркетынгам прамысловага прадпрыемства. == Узнагароды == [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцягу]] (1976); [[прэмія Савета Міністраў СССР]] (1977); [[Ганаровая грамата Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|ганаровыя граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (2004), адміністрацыі [[Кастрычніцкі раён (Віцебск)|Кастрычніцкага раёна]] г. [[Віцебск]]а (2005), Віцебскага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта (1999, 2004). {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://scholar.google.com/citations?user=BXbj934AAAAJ&hl=ru Веденин Геннадий Александрович] * [https://scientby.nlb.by/ru/documents/168731 Веденин Геннадий Александрович, кандидат технических наук, химическая технология, экономика] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230123074616/https://scientby.nlb.by/ru/documents/168731 |date=23 студзеня 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вядзенін Генадзь Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Валгаградскага дзяржаўнага архітэктурна-будаўнічага ўніверсітэта]] g7517mqx6k8eahpgu5h0ot2oritzut0 Gloria victis (зборнік) 0 731444 5149250 5105473 2026-05-31T12:45:12Z Aliaksei Lastouski 75892 5149250 wikitext text/x-wiki '''Gloria victis''' — зборнік апавяданняў [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшкі]]. Гэты зборнік быў упершыню выдадзены ў 1910 г. пасля рэвалюцыі 1905 г., якая пацягнула за сабой значнае паслабленне цэнзуры на тэрыторыі Літвы і Беларусі. Першапачаткова зборнік павінен быў называцца ''1863''. Канчатковая назва ў перакладзе з лацінскай азначае «Слава пераможаным» і з’яўляецца пераробкай лацінскага выразу vae victis («гора пераможаным»). Тэматыка ўсіх змешчаных у ёй апавяданняў тычыцца часоў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання]].<ref>{{Cite web |url=https://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=29293 |title=Gloria victis (zbiór opowiadań) • Orzeszkowa Eliza • książka — recenzje, opisy, opinie " BiblioNETka.pl |access-date=6 лютага 2023 |archive-date=6 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206154118/https://www.biblionetka.pl/book.aspx?id=29293 |url-status=dead }}</ref> == Змест == У першае выданне ўвайшлі пяць навэл: «Яны», «Афіцэр», «Гекуба», «Бог ведае хто», «Gloria victis». Першая навела «Яны» прысвечана атраду [[Рамуальд Траўгут|Рамуальда Траўгута]] з дня сфармавання атрада да моманту яго разгрому ў Горацкіх лясах. == Выданні == Кнігу выдаў у [[Вільня|Вільні]] накладам 3000 асобнікаў таварыш пісьменніцы [[Вацлаў Леон Макоўскі|Вацлаў Макоўскі]]. У снежні 1911 года ў Віленскай судовай палаце пачаўся суд над кнігай, паводле загаду Часовага камітэта па справах друку кніга была канфіскавана.<ref>Аповесці, апавяданні, нарысы / Эліза Ажэшка. — Мн. : МГА «Бел. кнігазбор», 2000. — 508 с., [4] л. іл. — (Беларускі кнігазбор. Серыя 1, Мастацкая літаратура)</ref> Больш познія выданні змяшчалі таксама апавяданні «Дзіўная гісторыя», «Смерць дома» і «Міс Роўз». == Беларускі пераклад == Апавяданні цыклю перакладзеныя на беларускую мову [[Анатоль Іванавіч Бутэвіч|Анатолем Бутэвічам]] і выйшлі разам у серыі «Беларускі кнігазбор» у 2020 годзе (разам з раманам «[[Над Нёманам]]»).<ref>[https://akademkniga.by/katalog/hudozhestvennaya-literatura/klassika/nad-nyomanam-raman-gloria-victis-navely-belaruski-knigazbor-bk.-seryya-i.-mastackaya-litaratura.html]</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * Ажэшка Эліза, Gloria victis. Навэла. Уступнае слова і пераклад з польскай Анатоля Бутэвіча // [https://kamunikat.org/?pubid=9933 Дзеяслоў, № 4 (35), 2008]. * [https://kamunikat.org/?pubid=52346 Ажэшка Эліза, Яны. Навела, Пераклад з польскай Анатоля Бутэвіча; Дзеяслоў, Літаратурна-мастацкі часопіс 5 (90) 2017; с. 193—223] * [https://kamunikat.org/?pubid=58964 Ажэшка Эліза, Афіцэр. Навэла; Дзеяслоў, Літаратурна-мастацкі часопіс 3 (94) 2018; с. 177—211] * [https://kamunikat.org/?pubid=58999 Ажэшка Эліза, Бог ведае хто. Навела; Дзеяслоў, Літаратурна-мастацкі часопіс 6 (103) 2019; с. 170—186] * [https://kamunikat.org/?pubid=62418 Эліза Ажэшка, Дзіўная гісторыя. Навэла. Пераклад з польскай і прадмова Анатоля Бутэвіча.; Дзеяслоў, Лiтаратурна-мастацкі часопіс 2 (117) 2022; с. 160—178] [[Катэгорыя:Творы Элізы Ажэшка]] [[Катэгорыя:Кнігі 1910 года]] qsd7gikt1dwvbqx7lj546zawtwpuqto 2026 0 739286 5149274 5148420 2026-05-31T13:36:38Z DBatura 73587 /* Май */ 5149274 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: ** Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). ** На судне MV Hondius ад [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|успышкі хантавіруса]] загінуў першы чалавек. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[25 красавіка]]: Падчас [[напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]] у [[Малі]] загінуў міністр абароны [[Садзіё Камара]]. * [[26 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. === Май === * [[1 мая]]: [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з [[АПЕК]]. * [[9 мая]]: [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны [[Петэр Мадзьяр]]. * [[10 мая]]: Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана [[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]. * [[17 мая]]: [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі Эболы]] ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. * [[22 мая]]: ** У кітайскай правінцыі [[Шаньсі]] здарыўся [[Выбух на шахце Люшэньюй|выбух на вугальнай шахце]]. ** Украінскія войскі [[Удар БПЛА па Старабельску (2026)|нанеслі ўдар]] па [[Старабельск|Старабельску]] ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. * [[23 мая]]: Завяршыўся [[Канскі кінафестываль 2026|Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Фіёрд (фільм)|Фіёрд]]» рэжысёра [[Крысціян Мунджыў|Крысціяна Мунджыў]]. * [[25 мая]]: [[Леў XIV|Папы Рымскі Леў XIV]] апублікаваў [[энцыкліка|энцыкліку]] «[[Magnifica humanitas]]», прысвечанай праблеме [[Штучны інтэлект|ШІ]]. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[6 мая]]: [[Тэд Цёрнер]] — амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[26 мая]]: [[Раіса Баравікова]] — беларуская пісьменніца, перакладчыца. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] qznk31eit3qz2cy71fu47ekz0oxsetv Ганна Аляксандраўна Смашнова 0 743980 5149432 4944900 2026-06-01T03:01:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149432 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст |імя_гульца = Ганна Смашнова |фатаграфія = Anna Smashnova.jpg |грамадзянства = Ізраіль |месца_пражывання = [[Герцлія]], [[Ізраіль]] |дата_нараджэння = |дата_смерці = |месца_нараджэння = {{МН|Мінск|ў Мінску}}, [[БССР]], [[СССР]] |месца_смерці = |рост = 157 |вага = 53 |прафесійная_кар’ера = [[1991]] — [[2007]] |рабочая_рука = правая |бэкхенд = аднаручны |трэнер = |прызавыя_грошы = 2 274 431 |адзіночныя_вынікі = 401 — 304 |адзіночных_тытулаў = 12 [[WTA]], 7 [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] |найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 15 ([[3 лютага]] [[2003]]) |вынікі_па_Аўстраліі = 3-е кола (1995, 1998, 2003, 2005) |вынікі_па_Францыі = 4-е кола (1995, 1998) |вынікі_па_Уімблдане = 3-е кола (1992, 2000) |вынікі_па_ЗША = 3-е кола (1994, 1997) |парныя_вынікі = 31 — 45 |парных_тытулаў = |найвышэйшая_парная_пазіцыя = 275 ([[10 ліпеня]] [[2006]]) |вынікі_па_Аўстраліі_2 = 1-е кола (2006—2007) |вынікі_па_Францыі_2 = 1-е кола (2005—2006) |вынікі_па_Уімблдане_2 = 1-е кола (2005—2006) |вынікі_па_ЗША_2 = 2-е кола (2005) |апошняе_абнаўленне = Завяршыла выступленні }} '''Га́нна Алякса́ндраўна Смашно́ва''' (з [[2003]] года — '''Смашнова-Пісталезі'''; нар. {{ДН|16|7|1976}}, {{МН|Мінск||}}, [[БССР]], [[СССР]]) — [[СССР|савецкая]], пазней [[ізраіль]]ская [[тэніс]]істка і трэнер. * Пераможца 12 турніраў [[WTA]] ў адзіночным разрадзе. * Пераможца 1 юніёрскага турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Roland Garros]]-[[1991]]). * Паўфіналістка 1 юніёрскага турніру Вялікага шлема ў адзіночным разрадзе ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Australian Open]]-[[1993]]). == Біяграфія == Ганна Смашнова нарадзілася ў Мінску і рэпатрыявалася ў Ізраіль са сваёй сям’ёй у [[1990]] годзе. У [[1995]]—[[1997]] служыла ў [[Армія абароны Ізраіля|Арміі абароны Ізраіля]] (ААІ). У [[2003]] годзе ажанілася са сваім трэнерам Клаўдыя Пісталезі і некаторы час удзельнічала ў спаборніцтвах альбо пад падвойным прозвішчам, альбо пад прозвішчам мужа. == Спартыўная кар’ера == З 10 да 14 гадоў Аня Смашнова была першай ракеткай [[СССР]] сярод юніёрак. У [[1991]] годзе выйграла [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Адкрыты чэмпіянат Францыі]] сярод дзяўчын. Свой першы турнір [[Міжнародная федэрацыя тэніса|Міжнароднай федэрацыі тэніса (ITF)]] выйграла ў [[1993]] годзе ([[Эрланген]], [[Германія]]). Пасля службы ў радах ААІ вярнулася ў прафесійны тэніс і наступны свой турнір выйграла ў [[1997]] годзе. Першы турнір пад эгідай [[Жаночая тэнісная асацыяцыя|Жаночай тэніснай асацыяцыі (WTA)]] Смашнова выйграла ў [[1999]] годзе ў [[Ташкент|Ташкенце]], апошні — ў [[2006]] годзе ў [[Будапешт|Будапешце]]. У агульнай складанасці Ганна выйграла 12 турніраў WTA — рэкордны паказчык для ізраільскіх тэнісістаў, як мужчын, так і жанчын, у адзіночных разрадах (толькі [[Эндзі Рам]] і [[Ёнатан Эрліх]], якія спецыялізуюцца на гульні ў парах, выйграли большую колькасць турніраў). Найвышэйшай пазіцыі ў сусветным рэйтынгу (15 месца) Смашнова дасягнула ў [[2003]] годзе; гэты і папярэдні год яна завяршыла на 16-й пазіцыі. Большасць поспехаў Смашновай былі дасягнуты на грунтовых кортах. Да жніўня 2006 года Смашнова надзвычай паспяхова гуляла ў фіналах турніраў WTA: 12 перамог у 12 фіналах. Толькі ў 2006 годзе яна пацярпела першае і апошняе паражэнне ў фінале турніру (у [[Forest Hills Tennis Classic|Нью-Ёрку]]). Найвышэйшым дасягненнем Смашновай у [[Турніры Вялікага шлема|турнірах Вялікага шлема]] з’яўляецца ўдзел у 1/8 фіналу Адкрытага чэмпіянату Францыі ў [[1995]] і [[1998]] гадах. Ганна прадстаўляла Ізраіль на [[Летнія Алімпійскія гульні 2004|Алімпіядзе 2004 года ў Афінах]], але выбыла з барацьбы ў першым коле. З 1992 па 2006 год Ганна Смашнова правяла 73 гульні за зборную Ізраіля ў межах [[Кубак Федэрацыі па тэнісе|Кубка Федэрацыі]]: выйграла 38 і прайграла 24 гульні ў адзіночным разрадзе, выйграла 5 і прайграла 6 гульняў у пары. Ізраільская каманда рэгулярна гуляла ў рэгіянальнай зоне гэтага турніру, выкарыстоўваючы малую колькасць гульцоў, дзякуючы чаму Смашнова і яе партнёрка па камандзе — [[Цыпора Абзілер]] — у нейкі момант абнавілі рэкорд турніру па колькасці праведзеных матчавых сустрэчаў. Гэты рэзультат быў пабіты ў 2011 годзе гульцом яшчэ адной малаколькаснай еўрапейскай зборнай — [[Ганна Крэмер|Ганнай Крэмер]] з [[Люксембург]]а<ref>{{cite web|url=http://www.fedcup.com/en/history/records.aspx|title=Рэкорды Кубка Федэрацыі|publisher=[[Кубак Федэрацыі па тэнісе|Кубак Федэрацыі]]|accessdate=2013-08-02|lang=en|archiveurl=https://www.webcitation.org/6J0nQSxLi?url=http://www.fedcup.com/en/history/records.aspx|archivedate=2013-08-20|url-status=live}}</ref>. За час кар’еры Смашнова здабыла шэраг перамог над найлепшымі тэнісісткамі свету, сярод якіх [[Кім Клейстэрс]], [[Жусцін Энэн]], [[Алена Докіч]], [[Алена Янкавіч]], [[Паці Шнідэр]], [[Яна Новатна]], [[Даніэла Гантухава]], [[Наталля Зверава]], [[Ганна Курнікава]], [[Алена Ліхаўцава]], [[Анастасія Мыскіна]], [[Надзея Пятрова]] і [[Вера Званарова]]. Ганна Смашнова афіцыйна спыніла выступленні пасля паражэння ў першым коле на [[Уімблданскі турнір 2007|Уімблданскім турніры 2007 года]]. У цяперашні час працуе трэнерам у Ізраільскім тэнісным цэнтры ([[Рамат ха-Шарон]]). == Рэйтынг на канец года == {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''Год''' |!width=80px| <small>'''Адзіночны<br>рэйтынг'''</small> |!width=80px| <small>'''Парны<br>рэйтынг'''</small> |- align=center | [[Тур WTA 2007|2007]] | 928 | |- align=center | [[Тур WTA 2006|2006]] | 65 | 492 |- align=center | [[Тур WTA 2005|2005]] | 43 | 372 |- align=center | [[Тур WTA 2004|2004]] | 32 | |- align=center | [[Тур WTA 2003|2003]] | '''16''' | |- align=center | [[Тур WTA 2002|2002]] | '''16''' | |- align=center | [[Тур WTA 2001|2001]] | 87 | |- align=center | [[Тур WTA 2000|2000]] | 46 | |- align=center | [[Тур WTA 1999|1999]] | 49 | |- align=center | [[Тур WTA 1998|1998]] | 50 | |- align=center | [[Тур WTA 1997|1997]] | 140 | 442 |- align=center | [[Тур WTA 1996|1996]] | 132 | 636 |- align=center | [[Тур WTA 1995|1995]] | 68 | |- align=center | [[Тур WTA 1994|1994]] | 48 | |- align=center | [[Тур WTA 1993|1993]] | 147 | 522 |- align=center | [[Тур WTA 1992|1992]] | 231 | '''365''' |- align=center | [[Тур WTA 1991|1991]] | 347 | 395 |- |} == Выступленні на турнірах == === Выступленні ў адзіночных турнірах === ==== Фіналы турніраў [[Жаночая тэнісная асацыяцыя|WTA]] ў адзіночным разрадзе (13) ==== ===== Перамогі (12) ===== {| class="wikitable" |- !Легенда: |- |align="center" bgcolor="#FFFF99"| [[Турніры Вялікага шлема|Турніры Вялікага Шлема]] (0) |- |align="center" bgcolor="gold"| [[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях|Алімпіяда]] (0) |- |align="center" bgcolor="#FF6666"| [[Sony Ericsson Championships|Выніковы чэмпіянат года]] (0) |- |align="center" bgcolor="#ffcccc"| 1-я катэгорыя (0) |- |align="center" bgcolor="#ccccff"| 2-я катэгорыя (0) |- |align="center" bgcolor="#CCFFCC"| 3-я катэгорыя (3) |- |align="center" bgcolor="#66CCFF"| 4-я катэгорыя (8) |- |align="center" bgcolor="ffffcc"| 5-я катэгорыя (1) |- |} {| class="wikitable" |- ! Тытулы па<br />пакрыццях!! Тытулы па месцы<br />правядзення<br />матчаў турніру |- | align="center"| Хард (4) | align="center" rowspan="2"| Зал (0) |- | align="center"| Грунт (8) |- | align="center"| Трава (0) | align="center" rowspan="2"| Адкрытае паветра (12) |- | align="center"| Дыван (0) |} {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''№''' |'''Дата''' |'''Турнір''' |'''Пакрыццё''' |'''Суперніца ў фінале''' |'''Лік''' |- bgcolor="#66CCFF" | 1. | 7 чэрвеня 1999 | [[Адкрыты чэмпіянат Ташкента па тэнісе|Ташкент, Узбекістан]] | Хард | {{Сцяг|Бельгія}} [[Лоранс Куртуа]] | 6-3 6-3 |- bgcolor="#66CCFF" | 2. | 17 ліпеня 2000 | [[Кноке-Хейст]], [[Бельгія]] | Грунт | {{Сцяг|Бельгія}} [[Дамінік ван Рост]] | 6-2 7-5 |- bgcolor="#66CCFF" | 3. | 31 снежня 2001 | [[ASB Bank Classic 2002|Окленд, Новая Зеландыя]] | Хард | {{Сцяг|Расія}} [[Таццяна Юр’еўна Панова|Таццяна Панова]] | 6-2 6-2 |- bgcolor="#ffffcc" | 4. | 7 студзеня 2002 | [[Міжнародны жаночы тэнісны турнір у Канберы|Канбера, Аўстралія]] | Хард | {{Сцяг|Тайланд}} [[Тамарын Танасугарн]] | 7-5 7-6(2) |- bgcolor="#CCFFCC" | 5. | 10 чэрвеня 2002 | [[Адкрыты чэмпіянат Аўстрыі па тэнісе сярод жанчын|Вена, Аўстрыя]] | Грунт | {{Сцяг|Узбекістан}} [[Ірада Туляганава]] | 6-4 6-1 |- bgcolor="#66CCFF" | 6. | 9 верасня 2002 | [[Адкрыты чэмпіянат Кітая па тэнісе|Пекін, Кітай]] | Хард | {{Сцяг|Расія}} [[Ганна Курнікава]] | 6-2 6-3 |- bgcolor="#CCFFCC" | 7. | 28 ліпеня 2003 | [[Orange Warsaw Open|Сопат, Польшча]] | Грунт | {{Сцяг|Чэхія}} [[Клара Каўкалава]] | 6-2 6-0 |- bgcolor="#66CCFF" | 8. | 4 жніўня 2003 | [[Nordea Nordic Light Open|Эспоа, Фінляндыя]] | Грунт | {{Сцяг|Харватыя}} [[Алена Костаніч]] | 4-6 6-4 6-0 |- bgcolor="#CCFFCC" | 9. | 17 мая 2004 | [[Адкрыты чэмпіянат Аўстрыі па тэнісе сярод жанчын|Вена, Аўстрыя]] <small>(2)</small> | Грунт | {{Сцяг|Аўстралія}} [[Алісія Молік]] | 6-2 3-6 6-2 |- bgcolor="#66CCFF" | 10. | 11 ліпеня 2005 | [[Міжнародны тэнісны турнір у Мадэне|Мадэна, Італія]] | Грунт | {{Сцяг|Італія}} [[Таццяна Гарбін]] | 6-6 — адмова |- bgcolor="#66CCFF" | 11. | 25 ліпеня 2005 | [[Гран-пры Будапешта па тэнісе|Будапешт, Венгрыя]] | Грунт | {{Сцяг|Калумбія}} [[Каталіна Кастанья]] | 6-2 6-2 |- bgcolor="#66CCFF" | 12. | 24 ліпеня 2006 | [[Гран-пры Будапешта па тэнісе 2006|Будапешт, Венгрыя]] <small>(2)</small> | Грунт | {{Сцяг|Іспанія}} [[Лурдэс Дамінгес Ліна]] | 6-1 6-3 |- |} ===== Паражэнні (1) ===== {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''№''' |'''Дата''' |'''Турнір''' |'''Пакрыццё''' |'''Суперніца ў фінале''' |'''Лік''' |- bgcolor="#66CCFF" | 1. | 22 жніўня 2006 | [[Forest Hills Tennis Classic 2006|Форэст-Хілз, ЗША]] | Хард | {{Сцяг|ЗША}} [[Меган Шонесі]] | 6-1 0-6 4-6 |- |} ==== Фіналы турніраў [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] у адзіночным разрадзе (17) ==== ===== Перамогі (7) ===== {| class="wikitable" |- !Легенда: |- |bgcolor="#ffcccc"| 100.000 [[Долар ЗША|USD]] (0) |- |bgcolor="#ccccff"| 75.000 [[Долар ЗША|USD]] (3) |- |bgcolor="#CCFFCC"| 50.000 [[Долар ЗША|USD]] (2) |- |bgcolor="#50C878"| 25.000 [[Долар ЗША|USD]] (1) |- |bgcolor="#ffffcc"| 10.000 [[Долар ЗША|USD]] (1) |- |} {| class="wikitable" |- ! Тытулы па<br />пакрыццях!! Тытулы па месцы<br />правядзення<br />матчаў турніру |- | align="center"| Хард (3) | align="center" rowspan="2"| Зал (0) |- | align="center"| Грунт (4) |- | align="center"| Трава (0) | align="center" rowspan="2"| Адкрытае паветра (7) |- | align="center"| Дыван (0) |} {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''№''' |'''Дата''' |'''Турнір''' |'''Пакрыццё''' |'''Суперніца ў фінале''' |'''Лік''' |- bgcolor="#CCFFCC" | 1. | 5 ліпеня 1993 | [[Эрланген]], [[Германія]] | Грунт | {{Сцяг|Германія}} [[Ізабель Куэта]] | 6-3 6-1<ref name="QLL">Трапіла ў аснову, прайграўшы ў фінале кваліфікацыі.</ref> |- bgcolor="#ffffcc" | 2. | 17 лістапада 1997 | [[Яфа]], [[Ізраіль]] | Хард | {{Сцяг|Ізраіль}} [[Цыпора Абзілер]] | 6-3 6-2 |- bgcolor="#50C878" | 3. | 6 красавіка 1998 | [[Афіны]], [[Грэцыя]] | Грунт | {{Сцяг|Венгрыя}} [[Рыта Куці-Кіш]] | 1-6 6-2 6-2 |- bgcolor="#ccccff" | 4. | 11 мая 1998 | [[Адкрыты чэмпіянат Порту па тэнісе|Порту, Партугалія]] | Грунт | {{Сцяг|Францыя}} [[Алексія Дэшом-Балерэ]] | 6-2 6-2 |- bgcolor="#ccccff" | 5. | 28 верасня 1998 | [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]], [[ЗША]] | Хард | {{Сцяг|ЗША}} [[Эмі Фразье]] | 2-6 6-4 6-2 |- bgcolor="#CCFFCC" | 6. | 11 кастрычніка 1999 | [[Ларга (Фларыда)|Ларга]], [[ЗША]] | Хард | {{Сцяг|ЗША}} [[Марыса Ірвін]] | 7-6(2) 6-1 |- bgcolor="#ccccff" | 7. | 5 чэрвеня 2006 | [[UniCredit Czech Open|Просцеёў, Чэхія]] | Грунт | {{Сцяг|Італія}} [[Раміна Апрандзі]] | Без гульні |- |} ===== Паражэнні (10) ===== {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''№''' |'''Дата''' |'''Турнір''' |'''Пакрыццё''' |'''Суперніца ў фінале''' |'''Лік''' |- bgcolor="#50C878" | 1. | 25 лістапада 1991 | [[Рамат-ха-Шарон]], [[Ізраіль]] | Хард | {{Сцяг|ПАР}} [[Тэса Прайс]] | 4-6 3-6 |- bgcolor="#50C878" | 2. | 29 лістапада 1993 | [[Рамат-ха-Шарон]], [[Ізраіль]] | Хард | {{Сцяг|Фінляндыя}} [[Петра Торэн]] | 3-6 3-6 |- bgcolor="#CCFFCC" | 3. | 2 чэрвеня 1997 | [[Ташкент]], [[Узбекістан]] | Хард | {{Сцяг|Мексіка}} [[Анхеліка Гавалдон]] | 3-6 2-6 |- bgcolor="#50C878" | 4. | 14 ліпеня 1997 | [[Геча]], [[Іспанія]] | Грунт | {{Сцяг|Францыя}} [[Сегален Бержэ]] | 6-3 3-6 1-6 |- bgcolor="#50C878" | 5. | 6 кастрычніка 1997 | [[Індыян-Уэлс (Каліфорнія)|Індыян-Уэлс]], [[ЗША]] | Хард | {{Сцяг|Японія}} [[Міха Саэкі]] | 1-6 4-6 |- bgcolor="#50C878" | 6. | 23 сакавіка 1998 | [[Зе-Вудлендс]], [[ЗША]] | Хард | {{Сцяг|Германія}} [[Алена Вагнер]] | 6-2 1-6 5-7 |- bgcolor="#CCFFCC" | 7. | 4 мая 1998 | [[Кардыф]], [[Вялікабрытанія]] | Грунт | {{Сцяг|Чэхія}} [[Квета Грдлічкава]] | 5-7 4-6 |- bgcolor="#ccccff" | 8. | 27 верасня 1999 | [[Санта-Клара (Каліфорнія)|Санта-Клара]], [[ЗША]] | Хард | {{Сцяг|Зімбабвэ}} [[Кара Блэк]] | 2-6 1-6 |- bgcolor="#CCFFCC" | 9. | 3 верасня 2001 | [[Фано]], [[Італія]] | Грунт | {{Сцяг|Чэхія}} [[Зузана Андрашкава]] | 6-3 1-6 5-7 |- bgcolor="#ccccff" | 10. | 10 верасня 2001 | [[Open GDF Bordeaux Aquitaine|Бардо, Францыя]] | Грунт | {{Сцяг|Балгарыя}} [[Любаміра Бачава]] | 6-4 1-6 0-6 |- |} === Выступленні ў парным разрадзе === ==== Фіналы турніраў [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] у парным разрадзе (2) ==== ===== Паражэнні (2) ===== {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''№''' |'''Дата''' |'''Турнір''' |'''Пакрыццё''' |'''Партнёрка''' |'''Суперніцы ў фінале''' |'''Лік''' |- bgcolor="#ffffcc" | 1. | 14 красавіка 1997 | [[Бары]], [[Італія]] | Грунт | {{Сцяг|Ізраіль}} [[Цыпора Абзілер]] | {{Сцяг|СРЮ}} [[Сандра Начук]]<br />{{Сцяг|СРЮ}} [[Драгана Зарыч]] | 4-6 2-6 |- bgcolor="#ffffcc" | 2. | 17 ноября 1997 | [[Яфа]], [[Ізраіль]] | Хард | {{Сцяг|Ізраіль}} [[Цыпора Абзілер]] | {{Сцяг|Ізраіль}} [[Наталі Кахана]]<br />{{Сцяг|Нідэрланды}} [[Майке Кауцтал]] | 2-6 1-6 |- |} == Гісторыя выступленняў на турнірах == === Адзіночныя турніры === {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Турнір !! [[Тур WTA 1992|1992]] !! [[Тур WTA 1993|1993]] !! [[Тур WTA 1994|1994]] !! [[Тур WTA 1995|1995]] !! [[Тур WTA 1996|1996]] !! [[Тур WTA 1997|1997]] !! [[Тур WTA 1998|1998]] !! [[Тур WTA 1999|1999]] !! [[Тур WTA 2000|2000]] !! [[Тур WTA 2001|2001]] !! [[Тур WTA 2002|2002]] !! [[Тур WTA 2003|2003]] !! [[Тур WTA 2004|2004]] !! [[Тур WTA 2005|2005]] !! [[Тур WTA 2006|2006]] !! [[Тур WTA 2007|2007]] !! Вынік !! В/П за<br />кар’еру |- | colspan="19" | '''Турніры Вялікага Шлема''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе|Australian Open]] |align="center"|- |align="center"|К |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 1994|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 1995|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 1996|2Р]] |align="center"|К |align="center"|К |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 1999|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2000|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2001|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2002|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2003|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2004|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2005|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2006|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2007|1Р]] |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 15''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|14-15 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе|Roland Garros]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1994|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1995|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1996|1Р]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1998|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1999|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2000|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2001|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2002|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2003|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2004|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2005|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2006|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 2007|1Р]] |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 13''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|13-13 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Уімблданскі турнір|Уімблдан]] |align="center"|К |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 1994|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 1995|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 1996|1Р]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 1998|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 1999|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2000|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2001|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2002|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2003|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2004|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2005|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2006|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уімблданскі турнір 2007|1Р]] |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 14''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|4-14 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе|US Open]] |align="center"|К |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1994|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1995|1Р]] |align="center"|К |align="center"|К |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1998|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1999|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2000|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2001|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2002|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2003|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2004|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2005|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2006|1Р]] |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 14''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|5-14 |- |style="background:#EFEFEF;"|Вынік |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 2 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 2 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 2 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 56 |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |- bgcolor="#efefef" |В/П у сезоне |align="center"|1-2 |align="center"|0-1 |align="center"|8-4 |align="center"|5-4 |align="center"|1-4 |align="center"|1-2 |align="center"|4-4 |align="center"|3-4 |align="center"|2-4 |align="center"|0-4 |align="center"|1-4 |align="center"|3-4 |align="center"|3-4 |align="center"|4-4 |align="center"|0-4 |align="center"|0-3 |align="center"| |align="center"|36-56 |- | colspan="19" | '''Алімпійскія гульні''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях|Летняя Алімпіяда]] |align="center" |- |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"|<small>Не праводзіўся</small> |align="center" |- |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"|<small>Не праводзіўся</small> |align="center" |- |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"|<small>Не праводзіўся</small> | align="center" style="background:#afeeee;"|[[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 2004|2Р]] |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"|<small>Не праводзіўся</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0-1 |- |} <small>'''К''' — пройгрыш у кваліфікацыйным турніры.</small> {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat-inline||Ганна Смашнова}} ---- * {{Профіль WTA}} * {{Профіль ITF}} * {{Профіль удзельніцы Кубка Федэрацыі}} ---- * {{cite web |url=http://izrus.co.il/nepolitica/article/2009-10-19/6773.html |title=Неудачный брак вернул Израилю «русскую» звезду тенниса |date=2009-10-19 |publisher=izrus.co.il |accessdate=2013-08-02 |lang=ru |archive-date=18 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718091641/http://izrus.co.il/nepolitica/article/2009-10-19/6773.html |url-status=dead }} {{ізаляваны артыкул|date=2023-07-19}} {{DEFAULTSORT:Смашнова Ганна Аляксандраўна}} [[Катэгорыя:Тэнісісткі СССР]] [[Катэгорыя:Тэнісісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэнісісткі Ізраіля]] [[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]] [[Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Францыі па тэнісе ў адзіночным разрадзе сярод дзяўчат]] [[Катэгорыя:Тэнісныя трэнеры Ізраіля]] hity22wl7pcpdfu6gfqpafg7x1n1ehg Ганна Нужная 0 744128 5149438 4862134 2026-06-01T04:07:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149438 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Ганна Анатолеўна Нужная''' (нар. {{ДН|28|2|1992}}, [[Дружкіўка]], [[Украіна]]) — расійская баскетбалістка. Цэнтравая. Выступала за [[Жаночая зборная Расіі па баскетболе|зборную Расіі]]. Майстар спорту Расіі па баскетболе. == Біяграфія == З’яўляецца натуралізаваным гульцом, выступала ў 2011 годзе за [[Жаночая зборная Расіі па баскетболе U-19|зборную Расіі U-19]] у [[Чылі]] (8 месца). У сезоне 2012/13 з моладзевай камандай «Спарты энд К» выйграла золата чэмпіянату Расіі і стала найлепшай цэнтравай «Фіналу васьмі». У сезоне 2013/14 у складзе клуба «Растоў-Дон-ПФУ» стала чэмпіёнкай Суперлігі. З 2024 года — другі трэнер клуба «Гарызонт-2-РЦАП»<ref>[https://vk.com/wall-154201196_2147 Анна Нужная приостанавливает игровую деятельность и продолжает баскетбольную карьеру на позиции тренера молодежного состава Горизонт-2-РЦОП]</ref>. == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе сярод жанчын 2013/2014|2013/2014]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023|2023]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/23203 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240129091414/https://russiabasket.ru/players/23203 |date=29 студзеня 2024 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Anna-Nuzhnaya/283272?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://basket-enisey.ru/news/?id=4045 Анна Нужная пополнила состав ЖК «Енисей»] * [https://www.wbcs.ru/farm/player.php?pl2_cid=74&pl2_id=39 НУЖНАЯ Анна] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нужная Ганна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Расіі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Расіі па баскетболе]] o48hs3axhd8id1gas2p5z2egzmt6ls6 Ганна Мікалаеўна Лапо 0 744321 5149436 5133936 2026-06-01T03:59:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149436 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лапо}} {{Баскетбаліст}} '''Ганна Мікалаеўна Лапо''' (нар. {{ДН|7|11|1997}}, [[Магілёў]], [[Беларусь]]) — прафесійная беларуская [[баскетбол|баскетбалістка]]. Цяжкі форвард / цэнтравая. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]. Выступала за [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №5 г. Магілёў. Першыя трэнеры — Ю. А. Капцелёва і Е. Б. Бараноўскі. Навучалася ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Бялевіч|Віктара Іванавіча Бялевіча]] і [[Алена Баляславаўна Іваноўская|Алены Баляславаўны Іваноўскай]]<ref>[https://fst.by/downloads/2013/spiski2013.pdf ВЫПИСКА из списочного состава национальной команды Республики Беларусь по летним видам спорта на 2013 год (Могилёвская область). Баскетбол. Сборная команда резерв. Переменый состав]</ref>. Пачатак сезону 2019/2020 правяла за [[Літва|літоўскі]] «Шаўляй», а ў лістападзе перайшла ў [[Волагда|валагодскую]] «Чэвакату»<ref>[https://vologda-news.net/sport/2019/11/26/33719.html Баскетболистка из Белоруссии будет выступать за «Вологда-Чевакату»]</ref>. У 2021 годзе падпісала кантракт з гродненскай «Алімпіяй»<ref>{{Cite web |url=https://team-olimpia.by/novosti/ocherednoj-pohod-na-basketbolnyj-olimp |title=Очередной поход на баскетбольный Олимп |access-date=22 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230722070415/https://team-olimpia.by/novosti/ocherednoj-pohod-na-basketbolnyj-olimp |archivedate=22 ліпеня 2023 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://team-olimpia.by/novosti/dobro-pozhalovat |title=ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ! |access-date=22 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230603035607/https://team-olimpia.by/novosti/dobro-pozhalovat |archivedate=3 чэрвеня 2023 |url-status=dead }}</ref>. Выступала за зборныя [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2013), [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2013—2015) і [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2014—2017)<ref>{{Cite web |url=https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%BE-%D0%B0/ |title=Анна Лаппо |access-date=22 ліпеня 2023 |archive-date=22 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722065109/https://bbw-g2n.jimdofree.com/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%BE-%D0%B0/ |url-status=dead }}</ref>. У складзе юніёрскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 стала сярэбранай прызёркай чэмпіянату Еўропы (U-18)-2015 у Мінску<ref>{{Cite web |url=https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ |title=Белорусские баскетболистки стали серебряными призерами молодежного чемпионата Европы 3х3 |access-date=8 лістапада 2023 |archive-date=25 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125020009/https://minsknews.by/belorusskie-basketbolistki-stali-serebryanyimi-prizerami-molodezhnogo-chempionata-evropyi-3h3/ |url-status=dead }}</ref>. == Кар’ера == * 2013—2016 — [[РДВАР (жаночы баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2016—2019 — [[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2019 — [[Шаўляй (жаночы баскетбольны клуб)|Шаўляй (Літва)]] * 2019—2020 — Волагда-Чэваката (Волагда, Расія) * 2020—2021 — БДУ-Цмокі (Мінск) * 2021—2025 — [[Алімпія Гродна|Алімпія (Гродна)]] * з 2026 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2024/2025|2024/2025]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2018|2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга|Еўрапейскай лігі]] (1): [[Еўрапейская жаночая баскетбольная ліга 2018/2019|2018/2019]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/158121 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231108093550/https://russiabasket.ru/players/158121 |date=8 лістапада 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Hanna-Lapo/283883?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.fiba.basketball/europe/u20bwomen/2017/player/Hanna-Lapo Hanna LAPO] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лапо Ганна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па баскетболе]] a8bzbq97x4xk6tinjzlarx2t71y41qn Сезон 2021/2022 ЖБК «Цмокі-Мінск» 0 744542 5149518 5043050 2026-06-01T10:37:30Z Slavazai1973 60865 /* Склад каманды */ 5149518 wikitext text/x-wiki У сезоне 2021/2022 жаночы баскетбольны клуб «[[Цмокі-Мінск (жаночы баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]» з [[Мінск]]а прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021/2022|2021/2022]] ({{Бр}} '''3 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2021|2021]] ({{Ср}} Фіналіст). == Склад каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Мар’я Сяргееўна Бойка|Мар’я Бойка]] (прыйшла ў каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч|Ксенія Вабішчэвіч]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ірына Андрэеўна Венская|Ірына Венская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Паліна Андрэеўна Верабей|Паліна Верабей]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Ігараўна Карчэўская|Кацярына Карчэўская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Святлана Іосіфаўна Валько|Святлана Кудрашова]] (пакінула каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслава Уладзіміраўна Кушнер|Уладзіслава Кушнер]] (пераведзена з моладзевай каманды падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Дар’я Валер’еўна Магаляс|Дар’я Магаляс]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яна Сяргееўна Макуца|Яна Макуца]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ала Мікалаеўна Мураўская|Ала Мураўская]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Кацярына Васільеўна Рыбалка|Кацярына Рыбалка]] * {{Сцяг ЗША}} [[Рэйчал Тэрыёт]] (пакінула каманду падчас сезона) * {{Сцяг Беларусі}} [[Алена Уладзіміраўна Цітавец|Алена Цітавец]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Валер’евіч Ваўлеў|Андрэй Ваўлеў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2020/2021 ЖБК «Цмокі-Мінск»]] * [[Сезон 2022/2023 ЖБК «Мінск»]] == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/BC-Minsk/8353?Page=1&Year=2021-2022 2021-2022] [[Катэгорыя:Сезоны ЖБК «Цмокі-Мінск»|2021/2022]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Цмокі-Мінск]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2022 год у Мінску]] o981or0lzhl8s7owowpxyv2tibywy58 Крыс Хэмсварт 0 744847 5149457 5133872 2026-06-01T07:47:15Z Ueschar 151377 Праглядзеў і дапоўніў артыкул. 5149457 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Хемсварт, Крыс}} [[Катэгорыя:Аўстралійскія акцёры]] [[Катэгорыя:Аўстралійскія кінаакцёры]] [[Катэгорыя:Аўстралійскія тэлеакцёры]] [[Катэгорыя:Аўстралійскія акцёры агучвання]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены ордэна Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Мельбурна]] {{Кінематаграфіст}} '''Крыс Хэмсварт''' ({{lang-en|Chris Hemsworth}}; поўнае імя — '''Крыстафер Хэмсварт''', {{lang-en|Christopher Hemsworth}}; нар. [[11 жніўня]] [[1983]], [[Мельбурн]], [[Вікторыя, Аўстралія|Вікторыя]], [[Аўстралія]]) — аўстралійскі акцёр і прадзюсар. Атрымаў вядомасць у Аўстраліі дзякуючы ролі Кіма Хайда ў тэлесерыяле ''Home and Away'' («Дома і ў гасцях»), а сусветную папулярнасць — пасля ролі [[Тор (Marvel Comics)|Тора]] ў фільмах [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|Кінематаграфічнага сусвету Marvel]].<ref name="britannica">{{Cite web|language=en|url=https://www.britannica.com/biography/Chris-Hemsworth|title=Chris Hemsworth|website=Encyclopaedia Britannica|date=21 мая 2026|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> Сярод яго вядомых роляў — Джордж Кірк у фільме ''[[Зорны шлях (фільм, 2009)|Зорны шлях]]'' (2009), Курт Воган у ''The Cabin in the Woods'' («Хатка ў лесе», 2011), паляўнічы Эрык у ''[[Беласнежка і паляўнічы|Беласнежцы і паляўнічым]]'' (2012), [[Джэймс Хант]] у фільме ''Rush'' («Парыў», 2013), Оўэн Чэйз у ''In the Heart of the Sea'' («У сэрцы мора», 2015), Тайлер Рэйк у ''Extraction'' («Эвакуацыя», 2020) і Дэментус у ''Ф’юрыёса. Шалёны Макс. Сага''.<ref name="britannica" /> У 2021 годзе Хэмсварт стаў членам [[Ордэн Аўстраліі|Ордэна Аўстраліі]] за значныя заслугі перад выканальніцкім мастацтвам і дабрачыннымі арганізацыямі.<ref name="abc-honours">{{Cite web|language=en|url=https://www.abc.net.au/news/2021-06-14/chris-hemsworth-acting-career-honoured-queens-birthday/100212910|title=Look back at Chris Hemsworth's early roles as his career is honoured on the Queen's birthday|website=ABC News|date=14 чэрвеня 2021|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> == Біяграфія == === Раннія гады === Хэмсварт нарадзіўся ў Мельбурне ў сям’і Леані, настаўніцы англійскай мовы, і Крэйга Хэмсварта, сацыяльнага работніка. Ён сярэдні з трох братоў: яго старэйшы брат [[Люк Хэмсварт|Люк]] і малодшы брат [[Ліам Хэмсварт|Ліам]] таксама сталі акцёрамі. Дзяцінства Хэмсварта прайшло часткова ў Мельбурне, часткова ў Булмане ў [[Паўночная тэрыторыя|Паўночнай тэрыторыі]]; пазней сям’я пераехала на [[Філіп-Айлэнд]].<ref name="britannica" /> === Пачатак кар’еры === Першыя ролі Хэмсварта былі звязаныя з аўстралійскім тэлебачаннем. У 2002 годзе ён сыграў караля Артура ў серыяле ''Guinevere Jones'' («Гвіневера Джонс»), пасля з’явіўся ў серыялах ''Neighbours'' («Суседзі»), ''Marshall Law'' («Закон Маршала») і ''The Saddle Club'' («Седлавы клуб»).<ref name="britannica" /> У 2004 годзе Хэмсварт атрымаў ролю Кіма Хайда ў аўстралійскай мыльнай оперы ''Home and Away'' («Дома і ў гасцях»). Гэтая праца зрабіла яго вядомым у Аўстраліі і стала першым значным этапам у яго кар’еры.<ref name="abc-honours" /> У 2006 годзе акцёр удзельнічаў у аўстралійскай версіі тэлепраекта ''Dancing with the Stars'' («Танцы з зоркамі»). У 2007 годзе ён пакінуў ''Home and Away'' і пачаў шукаць ролі ў амерыканскім кіно.<ref name="britannica" /> === Пераход у галівудскае кіно === У 2009 годзе Хэмсварт сыграў Джорджа Кірка, бацьку Джэймса Т. Кірка, у фільме Дж. Дж. Абрамса ''Зорны шлях''. Нягледзячы на кароткі час на экране, роля зрабіла яго вядомым для шырэйшай міжнароднай аўдыторыі.<ref name="britannica" /> У тым жа годзе ён зняўся ў трылеры ''A Perfect Getaway'' («Ідэальны ўцёкі»), а ў 2010 годзе — у крымінальным фільме ''Ca$h'' разам з [[Шон Бін|Шонам Бінам]].<ref name="britannica" /> [[Файл:Chris_Hemsworth_(8492541282).jpg|злева|міні|Хэмсварт у 2013 годзе]] === Роля Тора і сусветная вядомасць === Пераломным момантам у кар’еры Хэмсварта стала роля Тора ў фільме ''[[Тор (фільм)|Тор]]'' (2011) рэжысёра [[Кенет Брана|Кенета Браны]]. Пасля гэтага ён неаднаразова вяртаўся да гэтага персанажа ў фільмах Marvel: ''[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]'' (2012), ''[[Тор 2: Царства цемры]]'' (2013), ''[[Мсціўцы: Эра Альтрона]]'' (2015), ''[[Тор: Рагнарок]]'' (2017), ''[[Мсціўцы: Вайна бясконцасці]]'' (2018), ''[[Мсціўцы: Фінал]]'' (2019) і ''[[Тор: Каханне і гром]]'' (2022).<ref name="britannica" /> Побач з фільмамі Marvel Хэмсварт здымаўся ў стужках розных жанраў. У 2011 годзе ён сыграў Курта Вогана ў фільме жахаў ''The Cabin in the Woods'' («Хатка ў лесе»), у 2012 годзе — паляўнічага Эрыка ў ''Беласнежцы і паляўнічым'', а ў 2013 годзе — брытанскага аўтагоншчыка [[Джэймс Хант|Джэймса Ханта]] ў спартыўнай драме Рона Говарда ''Rush'' («Парыў»).<ref name="britannica" /> У 2015 годзе Хэмсварт выканаў галоўную ролю ў кібер-трылеры Майкла Мана ''Blackhat'' («Чорны капялюш») і ролю марака Оўэна Чэйза ў гістарычнай прыгодніцкай драме ''In the Heart of the Sea'' («У сэрцы мора»). У 2016 годзе ён вярнуўся да ролі паляўнічага Эрыка ў фільме ''The Huntsman: Winter’s War'' («Паляўнічы: Зімовая вайна») і сыграў камедыйную ролю Кевіна Бэкмана ў перазапуску ''[[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 2016)|Лаўцоў прывідаў]]''.<ref name="britannica" /> [[Файл:Chris_Hemsworth_by_Gage_Skidmore.jpg|міні|Хэмсварт на San Diego Comic-Con у 2017 годзе]] === Пазнейшая кар’ера === У 2018 годзе Хэмсварт зняўся ў ваеннай драме ''12 Strong'' («12 дужых») і трылеры ''Bad Times at the El Royale'' («Благі час у „Эль-Рояле“»). У 2019 годзе разам з Тэсай Томпсан сыграў у фільме ''Men in Black: International'' («Людзі ў чорным: Інтэрнэшнал»).<ref name="britannica" /> У 2020 годзе акцёр выканаў ролю найміта Тайлера Рэйка ў баявіку Netflix ''Extraction'' («Эвакуацыя»). У 2023 годзе ён вярнуўся да гэтай ролі ў фільме ''Extraction 2'' («Эвакуацыя 2»). У 2022 годзе Хэмсварт таксама сыграў у фантастычным трылеры ''Spiderhead'' («Павуцінне») і выступіў выканаўчым прадзюсарам фільма ''Interceptor'' («Перахопнік»).<ref name="britannica" /> У 2022 годзе выйшаў дакументальны серыял National Geographic ''Limitless with Chris Hemsworth'' («''Limitless'' з Крысам Хэмсвартам»), прысвечаны здароўю, старэнню і межам чалавечай вынослівасці. Праект быў створаны пры ўдзеле рэжысёра і прадзюсара [[Дарэн Аранофскі|Дарэна Аранофскі]].<ref name="natgeo-limitless">{{Cite web|language=en|url=https://www.natgeotv.com/za/shows/natgeo/limitless-with-chris-hemsworth|title=Limitless with Chris Hemsworth|website=National Geographic|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> У 2024 годзе Хэмсварт сыграў Дэментуса ў фільме Джорджа Мілера ''[[Ф’юрыёса: Сага Шалёнага Макса|Ф’юрыёса. Шалёны Макс. Сага.]]'' і агучыў Арыёна Пакса/Оптымуса Прайма ў анімацыйным фільме ''Transformers One'' («Трансформеры: Пачатак»).<ref name="britannica" /> У 2026 годзе выйшаў крымінальны трылер ''Crime 101'' («Крымінал 101»), дзе Хэмсварт сыграў злодзея Майка Дэвіса і выступіў адным з прадзюсараў. У фільме таксама зняліся [[Марк Руфала]], [[Холі Бэры]] і [[Бары Кеаган|Бары Кеган]].<ref name="reuters-crime101">{{Cite web|language=en|url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/chris-hemsworth-mark-ruffalo-reunite-action-thriller-crime-101-2026-01-29/|title=Chris Hemsworth and Mark Ruffalo reunite for action thriller 'Crime 101'|website=Reuters|date=29 студзеня 2026|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> [[Файл:Chris_Hemsworth_-_Crime_101.jpg|міні|Хэмсварт на сустрэчы, прысвечанай фільму ''Crime 101'', 2026 год]] == Публічны імідж і грамадская дзейнасць == Пасля ролі Тора Хэмсварт стаў адным з найбольш пазнавальных аўстралійскіх акцёраў у сусветным кіно. У 2019 годзе ён заняў другое месца ў спісе самых высокааплатных акцёраў свету паводле ''Forbes''; ягоны даход за год склаў 76,4 млн долараў ЗША.<ref name="nn-forbes">{{Cite web|language=be|url=https://nashaniva.com/235949|title=Дуэйн Джонсан узначаліў спіс самых высокааплатных акцёраў свету|website=[[Наша Ніва]]|date=22 жніўня 2019|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> У 2019 годзе Хэмсварт запусціў фітнес-платформу Centr, звязаную з трэніроўкамі, харчаваннем і здаровым ладам жыцця.<ref name="walkoffame">{{Cite web|language=en|url=https://walkoffame.com/29224-2/|title=Chris Hemsworth|website=Hollywood Walk of Fame|date=23 мая 2024|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> 23 мая 2024 года Хэмсварт атрымаў зорку на [[Галівудская алея славы|Галівудскай алеі славы]] ў катэгорыі «Кіно».<ref name="walkoffame" /> Хэмсварт падтрымліваў Аўстралійскі дзіцячы фонд, ахвяраваў сродкі на барацьбу з наступствамі лясных пажараў у Аўстраліі і ўдзельнічаў у прыродаахоўных ініцыятывах.<ref name="abc-honours" /> == Асабістае жыццё == У 2010 годзе Хэмсварт ажаніўся з іспанскай актрысай і мадэллю [[Эльза Патакі|Эльзай Патакі]]. У пары трое дзяцей: дачка Індыя Роўз і сыны-блізняты Саша і Трыстан. У 2015 годзе сям’я пераехала з Лос-Анджэлеса ў Байран-Бэй у Аўстраліі.<ref name="britannica" /> Падчас працы над серыялам ''Limitless with Chris Hemsworth'' акцёр даведаўся, што мае дзве копіі варыянта гена APOE4, звязанага з павышанай рызыкай развіцця хваробы Альцгеймера. Хэмсварт падкрэсліваў, што гэта не дыягназ, а толькі паказчык павышанай рызыкі.<ref name="vanityfair">{{Cite web|language=en|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/11/chris-hemsworth-exclusive-interview-alzheimers-limitless|title=Chris Hemsworth Changed His Life After an Ominous Health Warning|website=Vanity Fair|date=17 лістапада 2022|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля !Заўвагі |- |2009 |''[[Зорны шлях (фільм, 2009)|Зорны шлях]]'' |Джордж Кірк | |- |2009 |''A Perfect Getaway'' («Ідэальны ўцёкі») |Кейл Гарыці | |- |2010 |''Ca$h'' |Сэм Фэлан | |- |2011 |''[[Тор (фільм)|Тор]]'' |Тор | |- |2011 |''The Cabin in the Woods'' («Хатка ў лесе») |Курт Воган | |- |2012 |''[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]'' |Тор | |- |2012 |''[[Беласнежка і паляўнічы]]'' |Эрык, Паляўнічы | |- |2012 |''Red Dawn'' («Чырвоны світанак») |Джэд Экерд | |- |2013 |''Star Trek Into Darkness'' («Зорны шлях у цемру») |Джордж Кірк |голас; камэа |- |2013 |''Rush'' («Парыў») |[[Джэймс Хант]] | |- |2013 |''[[Тор 2: Царства цемры]]'' |Тор | |- |2015 |''Blackhat'' («Чорны капялюш») |Нікалас Хэтэўэй | |- |2015 |''[[Мсціўцы: Эра Альтрона]]'' |Тор | |- |2015 |''Vacation'' («Канікулы») |Стоўн Крэндал | |- |2015 |''In the Heart of the Sea'' («У сэрцы мора») |Оўэн Чэйз | |- |2016 |''The Huntsman: Winter’s War'' («Паляўнічы: Зімовая вайна») |Эрык, Паляўнічы | |- |2016 |''[[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 2016)|Лаўцы прывідаў]]'' |Кевін Бэкман | |- |2016 |''Team Thor'' («Каманда Тора») |Тор |кароткаметражны фільм |- |2016 |''[[Доктар Стрэндж (фільм, 2016)|Доктар Стрэндж]]'' |Тор |камэа |- |2017 |''Team Thor: Part 2'' («Каманда Тора: Частка 2») |Тор |кароткаметражны фільм |- |2017 |''[[Тор: Рагнарок]]'' |Тор | |- |2018 |''12 Strong'' («12 дужых») |Мітч Нэльсан | |- |2018 |''[[Мсціўцы: Вайна бясконцасці]]'' |Тор | |- |2018 |''Bad Times at the El Royale'' («Благі час у „Эль-Рояле“») |Білі Лі | |- |2019 |''[[Мсціўцы: Фінал]]'' |Тор | |- |2019 |''Men in Black: International'' («Людзі ў чорным: Інтэрнэшнал») |агент Х | |- |2019 |''Jay and Silent Bob Reboot'' («Джэй і Маўклівы Боб: Перазагрузка») |сам сябе |камэа |- |2020 |''Extraction'' («Эвакуацыя») |Тайлер Рэйк |таксама прадзюсар |- |2022 |''Interceptor'' («Перахопнік») |прадавец |камеа; выканаўчы прадзюсар |- |2022 |''Spiderhead'' («Павуцінне») |Стыў |таксама прадзюсар |- |2022 |''[[Тор: Каханне і гром]]'' |Тор |таксама выканаўчы прадзюсар |- |2023 |''Extraction 2'' («Эвакуацыя 2») |Тайлер Рэйк |таксама прадзюсар |- |2024 |''[[Ф’юрыёса: Сага Шалёнага Макса|Ф’юрыёса. Шалёны Макс. Сага.]]'' |Дэментус | |- |2024 |''[[Дэдпул і Расамаха]]'' |Тор |камэа |- |2024 |''Transformers One'' («Трансформеры: Пачатак») |Арыён Пакс / Оптымус Прайм |агучванне |- |2026 |''Crime 101'' («Крымінал 101») |Майк Дэвіс / Джэймс Дэвіс |таксама прадзюсар |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля !Заўвагі |- |2002 |''Guinevere Jones'' («Гвіневера Джонс») |кароль Артур |2 эпізоды |- |2002 |''Neighbours'' («Суседзі») |Джэймі Кейн |1 эпізод |- |2002 |''Marshall Law'' («Закон Маршала») |Кід |1 эпізод |- |2003 |''The Saddle Club'' («Седлавы клуб») |Джордж Уайтсайд |1 эпізод |- |2004 |''Fergus McPhail'' |Крэйг |1 эпізод |- |2004—2007 |''Home and Away'' («Дома і ў гасцях») |Кім Хайд |асноўны склад |- |2006 |''Dancing with the Stars Australia'' («Танцы з зоркамі. Аўстралія») |сам сябе |удзельнік |- |2015 |''Saturday Night Live'' |вядучы |2 выпускі |- |2021 |''[[Локі (серыял)|Локі]]'' |Трог |агучванне; без указання ў тытрах |- |2021 |''Shark Beach with Chris Hemsworth'' («Акулавы пляж з Крысам Хэмсвартам») |сам сябе |дакументальны спецвыпуск |- |2021 |''[[Што, калі...? (серыял)|Што, калі...?]]'' |Тор |агучванне |- |2022 |''Limitless with Chris Hemsworth'' («''Limitless'' з Крысам Хэмсвартам») |сам сябе |таксама выканаўчы прадзюсар |- |2025 |''Limitless: Live Better Now'' («''Limitless'': Жыць лепш цяпер») |сам сябе |дакументальны серыял |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля !Заўвагі |- |2011 |''Thor: God of Thunder'' |Тор |агучванне |- |2015 |''Lego Dimensions'' |Кевін Бэкман |агучванне |- |2016 |''Ghostbusters'' |Кевін Бэкман |агучванне |} {{зноскі}}{{Commonscat|Chris Hemsworth}}{{Бібліяінфармацыя}} 0fh6rhfbqtalhxkwmvjfunkb7bc8ihb 5149458 5149457 2026-06-01T07:47:49Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Крыс Хемсварт]] у [[Крыс Хэмсварт]]: Больш распаўсюджаная назва 5149457 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Хемсварт, Крыс}} [[Катэгорыя:Аўстралійскія акцёры]] [[Катэгорыя:Аўстралійскія кінаакцёры]] [[Катэгорыя:Аўстралійскія тэлеакцёры]] [[Катэгорыя:Аўстралійскія акцёры агучвання]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены ордэна Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Ураджэнцы Мельбурна]] {{Кінематаграфіст}} '''Крыс Хэмсварт''' ({{lang-en|Chris Hemsworth}}; поўнае імя — '''Крыстафер Хэмсварт''', {{lang-en|Christopher Hemsworth}}; нар. [[11 жніўня]] [[1983]], [[Мельбурн]], [[Вікторыя, Аўстралія|Вікторыя]], [[Аўстралія]]) — аўстралійскі акцёр і прадзюсар. Атрымаў вядомасць у Аўстраліі дзякуючы ролі Кіма Хайда ў тэлесерыяле ''Home and Away'' («Дома і ў гасцях»), а сусветную папулярнасць — пасля ролі [[Тор (Marvel Comics)|Тора]] ў фільмах [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|Кінематаграфічнага сусвету Marvel]].<ref name="britannica">{{Cite web|language=en|url=https://www.britannica.com/biography/Chris-Hemsworth|title=Chris Hemsworth|website=Encyclopaedia Britannica|date=21 мая 2026|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> Сярод яго вядомых роляў — Джордж Кірк у фільме ''[[Зорны шлях (фільм, 2009)|Зорны шлях]]'' (2009), Курт Воган у ''The Cabin in the Woods'' («Хатка ў лесе», 2011), паляўнічы Эрык у ''[[Беласнежка і паляўнічы|Беласнежцы і паляўнічым]]'' (2012), [[Джэймс Хант]] у фільме ''Rush'' («Парыў», 2013), Оўэн Чэйз у ''In the Heart of the Sea'' («У сэрцы мора», 2015), Тайлер Рэйк у ''Extraction'' («Эвакуацыя», 2020) і Дэментус у ''Ф’юрыёса. Шалёны Макс. Сага''.<ref name="britannica" /> У 2021 годзе Хэмсварт стаў членам [[Ордэн Аўстраліі|Ордэна Аўстраліі]] за значныя заслугі перад выканальніцкім мастацтвам і дабрачыннымі арганізацыямі.<ref name="abc-honours">{{Cite web|language=en|url=https://www.abc.net.au/news/2021-06-14/chris-hemsworth-acting-career-honoured-queens-birthday/100212910|title=Look back at Chris Hemsworth's early roles as his career is honoured on the Queen's birthday|website=ABC News|date=14 чэрвеня 2021|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> == Біяграфія == === Раннія гады === Хэмсварт нарадзіўся ў Мельбурне ў сям’і Леані, настаўніцы англійскай мовы, і Крэйга Хэмсварта, сацыяльнага работніка. Ён сярэдні з трох братоў: яго старэйшы брат [[Люк Хэмсварт|Люк]] і малодшы брат [[Ліам Хэмсварт|Ліам]] таксама сталі акцёрамі. Дзяцінства Хэмсварта прайшло часткова ў Мельбурне, часткова ў Булмане ў [[Паўночная тэрыторыя|Паўночнай тэрыторыі]]; пазней сям’я пераехала на [[Філіп-Айлэнд]].<ref name="britannica" /> === Пачатак кар’еры === Першыя ролі Хэмсварта былі звязаныя з аўстралійскім тэлебачаннем. У 2002 годзе ён сыграў караля Артура ў серыяле ''Guinevere Jones'' («Гвіневера Джонс»), пасля з’явіўся ў серыялах ''Neighbours'' («Суседзі»), ''Marshall Law'' («Закон Маршала») і ''The Saddle Club'' («Седлавы клуб»).<ref name="britannica" /> У 2004 годзе Хэмсварт атрымаў ролю Кіма Хайда ў аўстралійскай мыльнай оперы ''Home and Away'' («Дома і ў гасцях»). Гэтая праца зрабіла яго вядомым у Аўстраліі і стала першым значным этапам у яго кар’еры.<ref name="abc-honours" /> У 2006 годзе акцёр удзельнічаў у аўстралійскай версіі тэлепраекта ''Dancing with the Stars'' («Танцы з зоркамі»). У 2007 годзе ён пакінуў ''Home and Away'' і пачаў шукаць ролі ў амерыканскім кіно.<ref name="britannica" /> === Пераход у галівудскае кіно === У 2009 годзе Хэмсварт сыграў Джорджа Кірка, бацьку Джэймса Т. Кірка, у фільме Дж. Дж. Абрамса ''Зорны шлях''. Нягледзячы на кароткі час на экране, роля зрабіла яго вядомым для шырэйшай міжнароднай аўдыторыі.<ref name="britannica" /> У тым жа годзе ён зняўся ў трылеры ''A Perfect Getaway'' («Ідэальны ўцёкі»), а ў 2010 годзе — у крымінальным фільме ''Ca$h'' разам з [[Шон Бін|Шонам Бінам]].<ref name="britannica" /> [[Файл:Chris_Hemsworth_(8492541282).jpg|злева|міні|Хэмсварт у 2013 годзе]] === Роля Тора і сусветная вядомасць === Пераломным момантам у кар’еры Хэмсварта стала роля Тора ў фільме ''[[Тор (фільм)|Тор]]'' (2011) рэжысёра [[Кенет Брана|Кенета Браны]]. Пасля гэтага ён неаднаразова вяртаўся да гэтага персанажа ў фільмах Marvel: ''[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]'' (2012), ''[[Тор 2: Царства цемры]]'' (2013), ''[[Мсціўцы: Эра Альтрона]]'' (2015), ''[[Тор: Рагнарок]]'' (2017), ''[[Мсціўцы: Вайна бясконцасці]]'' (2018), ''[[Мсціўцы: Фінал]]'' (2019) і ''[[Тор: Каханне і гром]]'' (2022).<ref name="britannica" /> Побач з фільмамі Marvel Хэмсварт здымаўся ў стужках розных жанраў. У 2011 годзе ён сыграў Курта Вогана ў фільме жахаў ''The Cabin in the Woods'' («Хатка ў лесе»), у 2012 годзе — паляўнічага Эрыка ў ''Беласнежцы і паляўнічым'', а ў 2013 годзе — брытанскага аўтагоншчыка [[Джэймс Хант|Джэймса Ханта]] ў спартыўнай драме Рона Говарда ''Rush'' («Парыў»).<ref name="britannica" /> У 2015 годзе Хэмсварт выканаў галоўную ролю ў кібер-трылеры Майкла Мана ''Blackhat'' («Чорны капялюш») і ролю марака Оўэна Чэйза ў гістарычнай прыгодніцкай драме ''In the Heart of the Sea'' («У сэрцы мора»). У 2016 годзе ён вярнуўся да ролі паляўнічага Эрыка ў фільме ''The Huntsman: Winter’s War'' («Паляўнічы: Зімовая вайна») і сыграў камедыйную ролю Кевіна Бэкмана ў перазапуску ''[[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 2016)|Лаўцоў прывідаў]]''.<ref name="britannica" /> [[Файл:Chris_Hemsworth_by_Gage_Skidmore.jpg|міні|Хэмсварт на San Diego Comic-Con у 2017 годзе]] === Пазнейшая кар’ера === У 2018 годзе Хэмсварт зняўся ў ваеннай драме ''12 Strong'' («12 дужых») і трылеры ''Bad Times at the El Royale'' («Благі час у „Эль-Рояле“»). У 2019 годзе разам з Тэсай Томпсан сыграў у фільме ''Men in Black: International'' («Людзі ў чорным: Інтэрнэшнал»).<ref name="britannica" /> У 2020 годзе акцёр выканаў ролю найміта Тайлера Рэйка ў баявіку Netflix ''Extraction'' («Эвакуацыя»). У 2023 годзе ён вярнуўся да гэтай ролі ў фільме ''Extraction 2'' («Эвакуацыя 2»). У 2022 годзе Хэмсварт таксама сыграў у фантастычным трылеры ''Spiderhead'' («Павуцінне») і выступіў выканаўчым прадзюсарам фільма ''Interceptor'' («Перахопнік»).<ref name="britannica" /> У 2022 годзе выйшаў дакументальны серыял National Geographic ''Limitless with Chris Hemsworth'' («''Limitless'' з Крысам Хэмсвартам»), прысвечаны здароўю, старэнню і межам чалавечай вынослівасці. Праект быў створаны пры ўдзеле рэжысёра і прадзюсара [[Дарэн Аранофскі|Дарэна Аранофскі]].<ref name="natgeo-limitless">{{Cite web|language=en|url=https://www.natgeotv.com/za/shows/natgeo/limitless-with-chris-hemsworth|title=Limitless with Chris Hemsworth|website=National Geographic|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> У 2024 годзе Хэмсварт сыграў Дэментуса ў фільме Джорджа Мілера ''[[Ф’юрыёса: Сага Шалёнага Макса|Ф’юрыёса. Шалёны Макс. Сага.]]'' і агучыў Арыёна Пакса/Оптымуса Прайма ў анімацыйным фільме ''Transformers One'' («Трансформеры: Пачатак»).<ref name="britannica" /> У 2026 годзе выйшаў крымінальны трылер ''Crime 101'' («Крымінал 101»), дзе Хэмсварт сыграў злодзея Майка Дэвіса і выступіў адным з прадзюсараў. У фільме таксама зняліся [[Марк Руфала]], [[Холі Бэры]] і [[Бары Кеаган|Бары Кеган]].<ref name="reuters-crime101">{{Cite web|language=en|url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/chris-hemsworth-mark-ruffalo-reunite-action-thriller-crime-101-2026-01-29/|title=Chris Hemsworth and Mark Ruffalo reunite for action thriller 'Crime 101'|website=Reuters|date=29 студзеня 2026|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> [[Файл:Chris_Hemsworth_-_Crime_101.jpg|міні|Хэмсварт на сустрэчы, прысвечанай фільму ''Crime 101'', 2026 год]] == Публічны імідж і грамадская дзейнасць == Пасля ролі Тора Хэмсварт стаў адным з найбольш пазнавальных аўстралійскіх акцёраў у сусветным кіно. У 2019 годзе ён заняў другое месца ў спісе самых высокааплатных акцёраў свету паводле ''Forbes''; ягоны даход за год склаў 76,4 млн долараў ЗША.<ref name="nn-forbes">{{Cite web|language=be|url=https://nashaniva.com/235949|title=Дуэйн Джонсан узначаліў спіс самых высокааплатных акцёраў свету|website=[[Наша Ніва]]|date=22 жніўня 2019|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> У 2019 годзе Хэмсварт запусціў фітнес-платформу Centr, звязаную з трэніроўкамі, харчаваннем і здаровым ладам жыцця.<ref name="walkoffame">{{Cite web|language=en|url=https://walkoffame.com/29224-2/|title=Chris Hemsworth|website=Hollywood Walk of Fame|date=23 мая 2024|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> 23 мая 2024 года Хэмсварт атрымаў зорку на [[Галівудская алея славы|Галівудскай алеі славы]] ў катэгорыі «Кіно».<ref name="walkoffame" /> Хэмсварт падтрымліваў Аўстралійскі дзіцячы фонд, ахвяраваў сродкі на барацьбу з наступствамі лясных пажараў у Аўстраліі і ўдзельнічаў у прыродаахоўных ініцыятывах.<ref name="abc-honours" /> == Асабістае жыццё == У 2010 годзе Хэмсварт ажаніўся з іспанскай актрысай і мадэллю [[Эльза Патакі|Эльзай Патакі]]. У пары трое дзяцей: дачка Індыя Роўз і сыны-блізняты Саша і Трыстан. У 2015 годзе сям’я пераехала з Лос-Анджэлеса ў Байран-Бэй у Аўстраліі.<ref name="britannica" /> Падчас працы над серыялам ''Limitless with Chris Hemsworth'' акцёр даведаўся, што мае дзве копіі варыянта гена APOE4, звязанага з павышанай рызыкай развіцця хваробы Альцгеймера. Хэмсварт падкрэсліваў, што гэта не дыягназ, а толькі паказчык павышанай рызыкі.<ref name="vanityfair">{{Cite web|language=en|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/11/chris-hemsworth-exclusive-interview-alzheimers-limitless|title=Chris Hemsworth Changed His Life After an Ominous Health Warning|website=Vanity Fair|date=17 лістапада 2022|access-date=1 чэрвеня 2026}}</ref> == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля !Заўвагі |- |2009 |''[[Зорны шлях (фільм, 2009)|Зорны шлях]]'' |Джордж Кірк | |- |2009 |''A Perfect Getaway'' («Ідэальны ўцёкі») |Кейл Гарыці | |- |2010 |''Ca$h'' |Сэм Фэлан | |- |2011 |''[[Тор (фільм)|Тор]]'' |Тор | |- |2011 |''The Cabin in the Woods'' («Хатка ў лесе») |Курт Воган | |- |2012 |''[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]]'' |Тор | |- |2012 |''[[Беласнежка і паляўнічы]]'' |Эрык, Паляўнічы | |- |2012 |''Red Dawn'' («Чырвоны світанак») |Джэд Экерд | |- |2013 |''Star Trek Into Darkness'' («Зорны шлях у цемру») |Джордж Кірк |голас; камэа |- |2013 |''Rush'' («Парыў») |[[Джэймс Хант]] | |- |2013 |''[[Тор 2: Царства цемры]]'' |Тор | |- |2015 |''Blackhat'' («Чорны капялюш») |Нікалас Хэтэўэй | |- |2015 |''[[Мсціўцы: Эра Альтрона]]'' |Тор | |- |2015 |''Vacation'' («Канікулы») |Стоўн Крэндал | |- |2015 |''In the Heart of the Sea'' («У сэрцы мора») |Оўэн Чэйз | |- |2016 |''The Huntsman: Winter’s War'' («Паляўнічы: Зімовая вайна») |Эрык, Паляўнічы | |- |2016 |''[[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 2016)|Лаўцы прывідаў]]'' |Кевін Бэкман | |- |2016 |''Team Thor'' («Каманда Тора») |Тор |кароткаметражны фільм |- |2016 |''[[Доктар Стрэндж (фільм, 2016)|Доктар Стрэндж]]'' |Тор |камэа |- |2017 |''Team Thor: Part 2'' («Каманда Тора: Частка 2») |Тор |кароткаметражны фільм |- |2017 |''[[Тор: Рагнарок]]'' |Тор | |- |2018 |''12 Strong'' («12 дужых») |Мітч Нэльсан | |- |2018 |''[[Мсціўцы: Вайна бясконцасці]]'' |Тор | |- |2018 |''Bad Times at the El Royale'' («Благі час у „Эль-Рояле“») |Білі Лі | |- |2019 |''[[Мсціўцы: Фінал]]'' |Тор | |- |2019 |''Men in Black: International'' («Людзі ў чорным: Інтэрнэшнал») |агент Х | |- |2019 |''Jay and Silent Bob Reboot'' («Джэй і Маўклівы Боб: Перазагрузка») |сам сябе |камэа |- |2020 |''Extraction'' («Эвакуацыя») |Тайлер Рэйк |таксама прадзюсар |- |2022 |''Interceptor'' («Перахопнік») |прадавец |камеа; выканаўчы прадзюсар |- |2022 |''Spiderhead'' («Павуцінне») |Стыў |таксама прадзюсар |- |2022 |''[[Тор: Каханне і гром]]'' |Тор |таксама выканаўчы прадзюсар |- |2023 |''Extraction 2'' («Эвакуацыя 2») |Тайлер Рэйк |таксама прадзюсар |- |2024 |''[[Ф’юрыёса: Сага Шалёнага Макса|Ф’юрыёса. Шалёны Макс. Сага.]]'' |Дэментус | |- |2024 |''[[Дэдпул і Расамаха]]'' |Тор |камэа |- |2024 |''Transformers One'' («Трансформеры: Пачатак») |Арыён Пакс / Оптымус Прайм |агучванне |- |2026 |''Crime 101'' («Крымінал 101») |Майк Дэвіс / Джэймс Дэвіс |таксама прадзюсар |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля !Заўвагі |- |2002 |''Guinevere Jones'' («Гвіневера Джонс») |кароль Артур |2 эпізоды |- |2002 |''Neighbours'' («Суседзі») |Джэймі Кейн |1 эпізод |- |2002 |''Marshall Law'' («Закон Маршала») |Кід |1 эпізод |- |2003 |''The Saddle Club'' («Седлавы клуб») |Джордж Уайтсайд |1 эпізод |- |2004 |''Fergus McPhail'' |Крэйг |1 эпізод |- |2004—2007 |''Home and Away'' («Дома і ў гасцях») |Кім Хайд |асноўны склад |- |2006 |''Dancing with the Stars Australia'' («Танцы з зоркамі. Аўстралія») |сам сябе |удзельнік |- |2015 |''Saturday Night Live'' |вядучы |2 выпускі |- |2021 |''[[Локі (серыял)|Локі]]'' |Трог |агучванне; без указання ў тытрах |- |2021 |''Shark Beach with Chris Hemsworth'' («Акулавы пляж з Крысам Хэмсвартам») |сам сябе |дакументальны спецвыпуск |- |2021 |''[[Што, калі...? (серыял)|Што, калі...?]]'' |Тор |агучванне |- |2022 |''Limitless with Chris Hemsworth'' («''Limitless'' з Крысам Хэмсвартам») |сам сябе |таксама выканаўчы прадзюсар |- |2025 |''Limitless: Live Better Now'' («''Limitless'': Жыць лепш цяпер») |сам сябе |дакументальны серыял |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля !Заўвагі |- |2011 |''Thor: God of Thunder'' |Тор |агучванне |- |2015 |''Lego Dimensions'' |Кевін Бэкман |агучванне |- |2016 |''Ghostbusters'' |Кевін Бэкман |агучванне |} {{зноскі}}{{Commonscat|Chris Hemsworth}}{{Бібліяінфармацыя}} 0fh6rhfbqtalhxkwmvjfunkb7bc8ihb Станіслаў Канарскі 0 746698 5149471 4564630 2026-06-01T08:30:50Z Aliaksei Lastouski 75892 замяніў партрэт на лепшай якасці 5149471 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Канарскі}} {{Пісьменнік | Выява = [[File:Stanisław Konarski (1700-1773).jpg|thumb|]] }} '''Станіслаў Канарскі''' ({{lang-pl|Stanisław Konarski}}; сапраўднае імя '''Геранім Францішак Канарскі''', {{lang-pl|Hieronim Franciszek Konarski}} [[30 верасня]] [[1700]], [[Жарчыцы Дужэ]], [[Свентакшыскае ваяводства]] — {{ДС|3|8|1773}}, {{МС|Варшава||}}) — польскі педагог і палітычны пісьменнік, паэт, драматург. == Біяграфія == Сын [[Завіхаст|завіхосцкага]] [[кашталян]]а. Ва ўзросце 15 гадоў уступіў у [[Піяры|ордэн піяраў]]. У [[1725]] годзе быў пасланы ордэнам у [[Рым]], дзе давяршыў сваю адукацыю. Вярнуўшыся, Канарскі заняў месца настаўніка гісторыі, [[геаграфія|геаграфіі]] і [[красамоўства]] ў піярскіх школах, спачатку ў [[Жэшаў|Жэшаве]], пасля ў [[Варшава|Варшаве]]. У 1740 годзе заснаваў у Варшаве [[Collegium Nobilium (Варшава, піяры)|Collegium Nobilium]], які лічыцца папярэднікам [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Сваю шырока задуманую рэформу школьнай справы асабліва энергічна праводзіў з [[1741]] года, калі ён быў выбраны правінцыялам ордэна. Ён арганізаваў у піярскіх школах [[канвікт]]ы ці пансіёны для вучняў, увёў выкладанне [[Прыродазнаўчыя навукі|прыродазнаўчых навук]], клапаціўся пра выкарыстанне новых метадаў выкладання, пра выданне новых дапаможнікаў, прыкладаў высілкі для адукацыі выкладчыкаў, пасылаючы маладых святароў атрымліваць адукацыю за граніцу, і г.д. Усе гэтыя рэформы выклікалі да Канарскага моцную непрыязнасць у значнай часткі духавенства, асабліва сярод [[Езуіты|езуітаў]], у чыіх руках дагэтуль знаходзілася адукацыя ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. [[Езуіты]] ўступілі ў зацятую барацьбу з Канарскім, якая толькі ў [[1761]] годзе скончылася рашучай перамогай апошняга. Прыкладна ў гэты ж час Канарскі выйшаў на шырэйшую ніву, выдаўшы ў [[1760]] годзе сваё знакамітае сачыненне: «О skutecznym rad sposobie», у якім упершыню рашуча выступіў супраць прынцыпу [[liberum veto]] і прапанаваў замяніць яго рашэннем спраў па большасці галасоў. Гэты першы смелы план карэннай рэформы соймавых парадкаў (папярэднікі Канарскага ў галіне палітычнай літаратуры [[Ян Станіслаў Ябланоўскі|Ян Ябланоўскі]], [[Станіслаў Ляшчынскі]] і [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслаў Панятоўскі]], не смелі нават у здагадках ісці далей абмежавання liberum veto) выклікаў жывую падтрымку сярод перадавых людзей краіны, але быў выкананы толькі напярэдадні яе падзення. Іншае сачыненне Канарскага: «O religii poczciwych ludzi» ([[Варшава]], 1767) выклікала рэзкія папрокі, якія даходзілі да абвінавачвання ў ерасі. Трэцяя буйная справа, з якой звязана імя Канарскага — выданне польскіх законаў («Leges regni Poloniae»), распачатае ў [[1732]] годзе. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ+|Конарский, Станислав}} {{Асветніцтва}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Польскамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Польшчы XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:драматургі Польшчы]] [[Катэгорыя:Польскія драматургі XVIII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Піяры]] 4nudp5guf2j2g2ttl69ckfozom5hhjh Гамбія ў Другой сусветнай вайне 0 747154 5149426 4839380 2026-06-01T02:04:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149426 wikitext text/x-wiki [[Файл:Lockheed_Hudson_-_Royal_Air_Force_in_West_Africa,_April_1943_TR905.jpg|міні|Lockheed Hudson на авіябазе Юндум.]] [[Файл:Royal_Air_Force-_West_Africa_Command,_1941-1945._CM2554.jpg|міні|Персанал адной з авіяэскадрылляў на авіябазе Батэрст.]] [[Файл:Polish_Officers_in_the_RWAFF_on_patrol.jpg|міні|Патруль гамбійскага палка ў Бірме.]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] (1939–1945) [[Гамбія]] ўваходзіла ў склад [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] як [[Гамбія (калонія і пратэктарат)|калонія і пратэктарат]]. У баявых дзеяннях ад краіны ўдзельнічаў [[Гамбійскі полк|адзін полк]] [[Каралеўскія пагранічныя сілы Заходняй Афрыкі|Каралеўскіх заходнеафрыканскіх пагранічных войск]]. == Гісторыя == З пачаткам вайны ў калоніі сфарміраваны атрады мясцовай самаабароны<ref>{{Cite web|url=http://hansard.millbanksystems.com/lords/1942/may/20/colonial-war-effort#S5LV0122P0_19420520_HOL_34|title=COLONIAL WAR EFFORT.|website=Hansard|date=20 May 1942|access-date=24 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171110225818/http://hansard.millbanksystems.com/lords/1942/may/20/colonial-war-effort#S5LV0122P0_19420520_HOL_34|archivedate=10 лістапада 2017|url-status=dead}}</ref>. Пасля [[Французская кампанія|падзення Францыі]] ў 1940 годзе сусед Гамбіі Сенегал далучыўся да пранямецкага рэжыму [[Рэжым Вішы|Вішы]]. У верасні саюзнікі паспрабавалі захапіць яго, але былі разбіты ў бітве пры Дакары. Правал аперацыі стварыў рызыку ўварвання [[Краіны Восі|краін Восі]] ў Гамбію<ref>Hughes and Perfect, p. 223</ref>. Аднак, бо краіна не была важным брытанскім уладаннем, яе захоп не нанёс бы значнай шкоды, таму ў Лондане не хваляваліся за магчымую яе страту. Аднак брытанцы ўсё ж распрацавалі планы на выпадак нападу, які ўключаў і схему эвакуацыі<ref>Margesson, David. "General Staff Appreciation on Africa" (9 June 1941) [Textual record]. Private Office Papers of Sir Anthony Eden, Secretary of State for Foreign Affairs, ID: FO 954/1A/59. Kew, Richmond, Surrey, United Kingdom: The National Archives.</ref>. Пры ўсім гэтым Гамбія мела некаторую каштоўнасць як пункт запраўкі для ваенных караблёў малой далёкасці, якія не маглі дасягнуць [[Фрытаўн|Фрытаўна]]<ref>"1. "LUSTRE" OPERATION. 2. DEFENCE GAMBIA. Letter from CNS to VCIGS - Annex I. 3...." (16 March 1941) [Textual record]. War Cabinet and Cabinet: Chiefs of Staff Committee: Minutes, ID: CAB 79/9/52. Kew, Richmond, Surrey, United Kingdom: The National Archives.</ref>. У гэты ж час пачалося нарошчванне каланіяльных воінскіх часцей, у межах чаго гамбійская рота павялічана да палка. Было сфарміравана 2 батальёны. 2-і батальён увесь перыяд вайны знаходзіўся ў тыле, а 1-ы з 1943 года ваяваў у [[Бірма|Бірме]]<ref>Hughes and Perfect, p. 80</ref>. З красавіка 1941 да мая 1942 года ў калоніі размяшчаўся 55-ы шпіталь агульнага профілю. Далей, да мая 1943-га, тут дзейнічаў 40-ы шпіталь, а са студзеня 1945 года да студзеня 1946 — 55-ы<ref>{{Cite web|url=http://www.scarletfinders.co.uk/112.html|title=Hospitals WW2|website=Scarlet Finders|access-date=22 May 2017}}</ref>. У Гамбіі знаходзілася місія [[Міжнародны рух Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца|Камітэта Чырвонага Крыжа]], якая аказвала дапамогу брытанскім салдатам, захопленым у палон ва [[Французская Заходняя Афрыка|Французскай Заходняй Афрыцы]]<ref>{{Cite web|url=http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1941/jul/15/british-prisoners-of-war#S5CV0373P0_19410715_CWA_10|title=BRITISH PRISONERS OF WAR.|website=Hansard|date=15 July 1941|access-date=24 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121231200031/http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1941/jul/15/british-prisoners-of-war#S5CV0373P0_19410715_CWA_10|archivedate=31 снежня 2012|url-status=dead}}</ref>. У 1943 годзе [[прэзідэнт ЗША]] [[Франклін Рузвельт]] неведаў калонію. Ён быў узрушаны беднасцю, з якой сутыкнуўся ў [[Банжул|Батэрсце]], сталіцы Гамбіі, і гэты досвед спрыяў росту антыпатыі амерыканскага лідара да Брытанскай імперыі<ref>{{Cite news|title="That Hell-hole Of Yours"|author=Wright|first=Donald|url=https://www.americanheritage.com/hell-hole-yours|website=www.americanheritage.com|publisher=American Heritage|date=October 1995|accessdate=16 December 2020}}</ref>. == Авіябазы == У сакавіку 1941 года ў Батэрсце пабудавана авіябаза. Тут базіравалася 95-я эскадрылля (сакавік 1941—сакавік 1943), якая лятала на патрульных бамбардзіроўшчыках Short Sunderland. У ліпені 1941 года ў складзе часці сфарміравана знішчальнае крыло на Hawker Hurricane. У кастрычніку 1941 год воінскае фарміраванне пераўтворана ў 128-ю эскадрыллю<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.historyofwar.org/air/units/RAF/95_wwII.html|title=No. 95 Squadron (RAF): Second World War|website=History of War|access-date=3 April 2018}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.rafweb.org/Stations/Stations-B.htm#Bathurst|title=RAF Stations - B|website=RAF Web|access-date=3 April 2018}}</ref>. На іншым аэрадроме, Юндум, базіравалася 200-я эскадрылля. Тут таксама размяшчаліся 82-я, 128-я і 541-я эскадрыллі, а таксама штаб 295-га крыла<ref>{{Cite web|url=http://www.rafweb.org/Stations/Stations-Y.htm|title=RAF Stations - Y & Z|website=RAF Web|access-date=22 May 2017}}</ref>. Гэты аб’ект цяпер служыць міжнародным аэрапортам Банжула. 11 лістапада 1943 года самалёт Catalina IB з добраахвотніцкага рэзерву Каралеўскіх ВПС з бартавым нумарам FP122 зваліўся ў раку пры заходзе на пасадку ў Батэрсце. Усе пяць членаў экіпажа загінулі<ref>{{Cite web|url=http://www.rafcommands.com/forum/showthread.php?15399-431111-Unaccounted-Airwoman-amp-Airmen-11-11-1943|title=431111 - Unaccounted Airwoman & Airmen - 11-11-1943|website=RAF Commands|access-date=21 May 2017|archive-date=3 красавіка 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403112422/http://www.rafcommands.com/forum/showthread.php?15399-431111-Unaccounted-Airwoman-amp-Airmen-11-11-1943|url-status=dead}}</ref>. == Спадчына == У Гамбіі зараз знаходзяцца Фахарскія вайсковыя могілкі, якія падтрымліваюцца Камісіяй па ваенных пахаваннях Садружнасці. Тут знаходзяцца 203 пахаванні вайскоўцаў з розных куткоў Брытанскай імперыі, якія загінулі ў гады вайны. Чатыры пахаванні неапазнаны<ref>{{Cite web|url=https://www.cwgc.org/find-a-cemetery/cemetery/2060207/fajara-war-cemetery/|title=Fajara War Cemetery|website=Commonwealth War Graves Commission|access-date=21 May 2017}}</ref>. == Заўвагі == <references /> == Літаратура == *{{Cite book|url=http://shcas.shnu.edu.cn/LinkClick.aspx?fileticket=aCQNjKp7ZrU%3D&tabid=12805&mid=31237&language=zh-CN|title=Historical Dictionary of The Gambia|last1=Hughes|first1=Arnold|last2=Perfect|first2=David|publisher=Scarecrow Press|year=2008|location=Lanham, Maryland|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905005154/http://shcas.shnu.edu.cn/LinkClick.aspx?fileticket=aCQNjKp7ZrU%3D&tabid=12805&mid=31237&language=zh-CN|archive-date=5 September 2017|url-status=dead}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303194052/http://shcas.shnu.edu.cn/LinkClick.aspx?fileticket=aCQNjKp7ZrU%3D&tabid=12805&mid=31237&language=zh-CN |date=3 сакавіка 2016 }} {{Удзельнікі Другой сусветнай вайны}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Другая сусветная вайна паводле краін]] [[Катэгорыя:Гісторыя Гамбіі]] 18r66i4lqy1cv9okqiiyif7hrksvf0z Уладзімір Канстанцінавіч Касько 0 750365 5149366 4653834 2026-05-31T18:07:39Z ~2026-32424-13 169079 /* */ 5149366 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Касько}} {{навуковец}} '''Уладзі́мір Канстанці́навіч Касько́''' ( [[9 мая|9 траўня]] [[1938]], [[Фаніпаль]], [[Мінская вобласць|Менская вобласць - 23 траўня 2026, Мінск]]) — беларускі [[Фалькларыстыка|фалькларыст]], журналіст. [[Кандыдат навук|Кандыдат філалагічных навук]] (1981), дацэнт (1989). == Біяграфія == У 1964 годзе скончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|Філалагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларуска дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «журналістыка». У 1982 годзе скончыў [[Акадэмія грамадскіх навук пры ЦК КПСС|Акадэмію грамадскіх навук пры ЦК КПСС]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-BSU-ar335444072&strq=l_siz=10|title=Владимир Константинович Касько|website=unicat.nlb.by|access-date=2023-10-09}}</ref>. З 1982 года працуе ў БДУ (Інстытут журналістыкі, кафедра перыядычнага друку)<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://bsu.by/best_employers/23201-d|title=Заслуженные сотрудники|website=bsu.by|access-date=2023-10-09}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя інтарэсы: метадалогія аналітычнай журналістыкі, вусна-паэтычная творчасць беларусаў<ref name=":0" />. Аўтар звыш 150 навуковых прац, сярод якіх манаграфіі ў розных аспектах журналістыкі, беларускай і славянскай культуры, літаратуры і мовы. == Узнагароды == Узнагароджаны медалямі «[[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|За доблесную працу]]» (1970), «[[Медаль «Ветэран працы»|Ветэран працы]]» (1988), ганаровымі [[Грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР|граматамі Вярхоўнага Савета БССР]] (1971, 1988)<ref name=":0" />, нагрудным знакам «[[Выдатнік друку Беларусі]]». Заслужаны работнік БДУ<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://elib.bsu.by/browse?type=author&value=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D1%8C%D0%BA%D0%BE,+%D0%A3%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96%D1%80+%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%96%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D1%96%D1%87|title=Уладзімір Касько. Электронная бібліятэка БДУ|website=elib.bsu.by|access-date=2023-10-09}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] 8oxpbub6yod9q8n4n2ifmm17rm6g1lj Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч 0 750599 5149531 5063255 2026-06-01T10:53:19Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5149531 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вабішчэвіч}} {{цёзкі2|Сяргей Вабішчэвіч}} {{Баскетбаліст}} '''Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч''' (нар. {{ДН|4|6|1988}}, {{МН|Мінск}}, [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8359-opredelilis-pobediteli-i-prizery-pervenstva-belarusi-po-basketbolu-3kh3-sredi-yunoshej-i-devushek ОПРЕДЕЛИЛИСЬ ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЕРЫ ПЕРВЕНСТВА БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3 СРЕДИ ЮНОШЕЙ И ДЕВУШЕК]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. Муж беларускай баскетбалісткі [[Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч|Ксеніі Вабішчэвіч]]. == Біяграфія == Пачаў займацца баскетболам у сем гадоў у першым класе школы, быў у ДзЮСШ «Аўтазаводзец», першым трэнерам быў Сяргей Міхайлавіч Ярмоленка. Першай прафесійнай камандай у кар’еры стаў клуб «Мінск 2006», трапіў туды ў 2006 годзе, у самым пачатку станаўлення баскетбольнай структуры. Потым выступаў за асіповіцкі АЗАА і «Гродна-93». У 2012 годзе перабраўся гуляць у казахстанскую каманду «Табол». Аднак, з-за праблем з фінансаваннем давялося пакінуць клуб і перабрацца ў эстонскі ТЛУ. У ліпені 2017 года заключыў кантракт з клубам «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]»<ref>[https://sportnaviny.com/sergej-vabishhevich-stal-igrokom-cmoki-minsk/ Сергей Вабищевич стал игроком «Цмокі-Мінск»]</ref>. У лістападзе 2023 года далучыўся да баскетбольнага клуба 3х3 [[Шахцёр (баскетбольны клуб, Салігорск)|«Шахцёр» (Салігорск)]]<ref>[https://belarus.basketball/en/vazhnye-novosti/64-basketbol-3kh3/7742-bk-shakhtjor-bazovaya-komanda-muzhskoj-natskomandy-3kh3 БК «ШАХТЁР» – БАЗОВАЯ КОМАНДА МУЖСКОЙ НАЦКОМАНДЫ 3Х3]</ref>. З сакавіка 2025 года — гуляючы галоўны трэнер клуба «[[Шахцёр (баскетбольны клуб, Салігорск)|Шахцёр]]»<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/8345-belorusskie-muzhskie-komandy-3kh3-primut-uchastie-v-3-m-ture-rivera-open БЕЛОРУССКИЕ МУЖСКИЕ КОМАНДЫ 3Х3 ПРИМУТ УЧАСТИЕ В 3-М ТУРЕ «РИВЬЕРА OPEN»]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2004), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2007) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (2014—2019) зборную Беларусі. У складзе мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 стаў бронзавым прызёрам [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў-2019]] у Мінску<ref>[https://sportpanorama.by/fans/sergej-vabishhevich-eshhjo-vyigraem-medali-poluchshe СЕРГЕЙ ВАБИЩЕВИЧ: ЕЩЁ ВЫИГРАЕМ МЕДАЛИ ПОЛУЧШЕ]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/4907-evropejskie-igry-v-minsporta-sostoyalos-chestvovanie-igrokov-i-trenerov-sbornykh-belarusi-po-basketbolu-3kh3 ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ. В МИНСПОРТА СОСТОЯЛОСЬ ЧЕСТВОВАНИЕ ИГРОКОВ И ТРЕНЕРОВ СБОРНЫХ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3]</ref>. У складзе мужчынскай зборнай Беларусі па фіджытал-баскетболе стаў сярэбраным прызёрам Гульняў БРІКС-2024 у Казані<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/8058-igry-briks-sbornaya-belarusi-vitse-chempion-mezhdunarodnykh-sorevnovanij ИГРЫ БРИКС. СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ – ВИЦЕ-ЧЕМПИОН МЕЖДУНАРОДНЫХ СОРЕВНОВАНИЙ]</ref>. == Кар’ера == * 2006—2008 — [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-2006-2]] * 2008—2010 — [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] * 2010—2011 — [[Гродна-93]] * 2012 — [[Свіслач Асіповічы|СБК Асіповічы]]<ref>[https://belarus.basketball/news/690-charikov-vozvraschaetsya-v-osipovichi-17yanv ТРАНСФЕРНЫЙ ПЕРИОД ЧЕМПИОНАТА]</ref> * 2012—2013 — Табол (Кастанай, Казахстан) * 2013 — ТЛУ (Талін, Эстонія) * 2013—2014 — [[Свіслач Асіповічы|Свіслач (Асіповічы)]] * 2014—2015 — МБК Капшагай (Капшагай, Казахстан) * 2015—2016 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП (Мінск)]] * 2016—2017 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-ГрандПрынт (Мінск)]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2020—2023 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2025 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * з 2025 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|2010/2011]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/155601 Профiль на сайце РФБ] * [https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/q/Siarhei%20VABISHCHEVICH/pid/48984/_//players.html Профiль на сайце fiba.com] * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5437-sergej-vabishchevich-basketbol-gorazdo-bolshe-chem-prosto-rabota СЕРГЕЙ ВАБИЩЕВИЧ: «БАСКЕТБОЛ — ГОРАЗДО БОЛЬШЕ, ЧЕМ ПРОСТО РАБОТА»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2007}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Вабішчэвіч Сяргей Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Капшагая» Канаеў]] [[Катэгорыя:Ігракі «Барысфена» Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] r5929nnvc7le8221em3w3fi85m1ziq6 5149533 5149531 2026-06-01T10:56:43Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5149533 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вабішчэвіч}} {{цёзкі2|Сяргей Вабішчэвіч}} {{Баскетбаліст}} '''Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч''' (нар. {{ДН|4|6|1988}}, {{МН|Мінск}}, [[БССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8359-opredelilis-pobediteli-i-prizery-pervenstva-belarusi-po-basketbolu-3kh3-sredi-yunoshej-i-devushek ОПРЕДЕЛИЛИСЬ ПОБЕДИТЕЛИ И ПРИЗЕРЫ ПЕРВЕНСТВА БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3 СРЕДИ ЮНОШЕЙ И ДЕВУШЕК]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. Муж беларускай баскетбалісткі [[Ксенія Аляксандраўна Вабішчэвіч|Ксеніі Вабішчэвіч]]. == Біяграфія == Пачаў займацца баскетболам у сем гадоў у першым класе школы, быў у ДзЮСШ «Аўтазаводзец», першым трэнерам быў Сяргей Міхайлавіч Ярмоленка. Першай прафесійнай камандай у кар’еры стаў клуб «Мінск 2006», трапіў туды ў 2006 годзе, у самым пачатку станаўлення баскетбольнай структуры. Потым выступаў за асіповіцкі АЗАА і «Гродна-93». У 2012 годзе перабраўся гуляць у казахстанскую каманду «Табол». Аднак, з-за праблем з фінансаваннем давялося пакінуць клуб і перабрацца ў эстонскі ТЛУ. У ліпені 2017 года заключыў кантракт з клубам «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]]»<ref>[https://sportnaviny.com/sergej-vabishhevich-stal-igrokom-cmoki-minsk/ Сергей Вабищевич стал игроком «Цмокі-Мінск»]</ref>. У лістападзе 2023 года далучыўся да баскетбольнага клуба 3х3 [[Шахцёр (баскетбольны клуб, Салігорск)|«Шахцёр» (Салігорск)]]<ref>[https://belarus.basketball/en/vazhnye-novosti/64-basketbol-3kh3/7742-bk-shakhtjor-bazovaya-komanda-muzhskoj-natskomandy-3kh3 БК «ШАХТЁР» – БАЗОВАЯ КОМАНДА МУЖСКОЙ НАЦКОМАНДЫ 3Х3]</ref>. З сакавіка 2025 года — гуляючы галоўны трэнер клуба «[[Шахцёр (баскетбольны клуб, Салігорск)|Шахцёр]]»<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/8345-belorusskie-muzhskie-komandy-3kh3-primut-uchastie-v-3-m-ture-rivera-open БЕЛОРУССКИЕ МУЖСКИЕ КОМАНДЫ 3Х3 ПРИМУТ УЧАСТИЕ В 3-М ТУРЕ «РИВЬЕРА OPEN»]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2004), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2007) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (2014—2019) зборную Беларусі. У складзе мужчынскай зборнай Беларусі па баскетболе 3х3 стаў бронзавым прызёрам [[Еўрапейскія гульні 2019|Еўрапейскіх гульняў-2019]] у Мінску<ref>[https://sportpanorama.by/fans/sergej-vabishhevich-eshhjo-vyigraem-medali-poluchshe СЕРГЕЙ ВАБИЩЕВИЧ: ЕЩЁ ВЫИГРАЕМ МЕДАЛИ ПОЛУЧШЕ]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/4907-evropejskie-igry-v-minsporta-sostoyalos-chestvovanie-igrokov-i-trenerov-sbornykh-belarusi-po-basketbolu-3kh3 ЕВРОПЕЙСКИЕ ИГРЫ. В МИНСПОРТА СОСТОЯЛОСЬ ЧЕСТВОВАНИЕ ИГРОКОВ И ТРЕНЕРОВ СБОРНЫХ БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3]</ref>. У складзе мужчынскай зборнай Беларусі па фіджытал-баскетболе стаў сярэбраным прызёрам Гульняў БРІКС-2024 у Казані<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/8058-igry-briks-sbornaya-belarusi-vitse-chempion-mezhdunarodnykh-sorevnovanij ИГРЫ БРИКС. СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ – ВИЦЕ-ЧЕМПИОН МЕЖДУНАРОДНЫХ СОРЕВНОВАНИЙ]</ref>. == Кар’ера == * 2006—2008 — [[Цмокі-Мінск-2|Мінск-2006-2]] * 2008—2010 — [[Свіслач Асіповічы|АЗАА (Асіповічы)]] * 2010—2011 — [[Гродна-93]] * 2012 — [[Свіслач Асіповічы|СБК Асіповічы]]<ref>[https://belarus.basketball/news/690-charikov-vozvraschaetsya-v-osipovichi-17yanv ТРАНСФЕРНЫЙ ПЕРИОД ЧЕМПИОНАТА]</ref> * 2012—2013 — Табол (Кастанай, Казахстан) * 2013 — ТЛУ (Талін, Эстонія) * 2013—2014 — [[Свіслач Асіповічы|Свіслач (Асіповічы)]] * 2014—2015 — МБК Капшагай (Капшагай, Казахстан) * 2015—2016 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП (Мінск)]] * 2016—2017 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-ГрандПрынт (Мінск)]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2020—2023 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2025 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * з 2025 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|2010/2011]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (4): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/155601 Профiль на сайце РФБ] * [https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/q/Siarhei%20VABISHCHEVICH/pid/48984/_//players.html Профiль на сайце fiba.com] * [https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5437-sergej-vabishchevich-basketbol-gorazdo-bolshe-chem-prosto-rabota СЕРГЕЙ ВАБИЩЕВИЧ: «БАСКЕТБОЛ — ГОРАЗДО БОЛЬШЕ, ЧЕМ ПРОСТО РАБОТА»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2007}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Вабішчэвіч Сяргей Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Капшагая» Канаеў]] [[Катэгорыя:Ігракі «Барысфена» Магілёў]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] 2jdg0uxco3v9ef9ihwqd4upg7xi5a9c Віктар Сасунавіч Аўсепян 0 750652 5149265 5109878 2026-05-31T13:15:52Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149265 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Віктар Сасунавіч Аўсепян''' (нар. {{ДН|21|7|1991}}, [[Арагацаван|Арагац]], [[Армянская ССР]], [[СССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Цяжкі форвард. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. Брат баскетбаліста [[Марсэль Сасунавіч Аўсепян|Марсэля Аўсепяна]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 ліпеня 1991 года ў пасёлку Арагац (цяпер [[Арагацаван]]) у Арменіі, праз месяц пераехаў з бацькамі і братам у Беларусь<ref>[https://miasinnews.by/blog/basketbolist-ponevole/ Баскетболист поневоле]</ref>. Выхаванец СДзЮШАР №4 г. Віцебска. Першы трэнер — Алег Дзмітрыевіч Марозаў. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Аляксандравіч Барысаў (трэнер)|Аляксандра Аляксандравіча Барысава]] і [[Валерый Пятровіч Ваўлеў|Валерыя Пятровіча Ваўлева]]<ref>{{Cite web |url=https://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |title=СПИСОЧНЫЙ СОСТАВ национальной и сборной команд РБ по баскетболу (мужчины) на 2018 год. Национальная команда (переменный состав) |access-date=8 лістапада 2023 |archive-date=16 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616163534/http://fst.by/downloads/sport/national-teams/2018/basketbol.pdf |url-status=dead }}</ref>. Скончыў Смаленскую дзяржаўную акадэмію фізічнай культуры, спорту і турызму. Пачаў прафесійную кар’еру ў 2009 годзе ў мінскай камандзе «Віталюр-РДВАР». Потым перайшоў у віцебскі «Рубон» (на той момант — «Лакаматыў-КіС»). У Віцебску гуляў да лета 2017 года і ў апошнім сезоне набраў 11 ачкоў і меў 6.9 падбору. У жніўні 2017 года падпісаў кантракт з мінскімі «Цмокамі». У 2015-м годзе форвард быў выкліканы на Матч зорак чэмпіянату Беларусі. У 2019 годзе вярнуўся ў «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]». Прызнаны лепшым форвардам Кубка Беларусі-2019<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/4975-kubok-belarusi-den-vtoroj-tsmoki-chempion-rubon-vyigral-bronzu КУБОК БЕЛАРУСИ. ДЕНЬ ВТОРОЙ. «ЦМОКИ» - ЧЕМПИОН, «РУБОН» ВЫИГРАЛ БРОНЗУ]</ref> і 2020<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/5773-kubok-belarusi-2020-tsmoki-vyigrali-v-finale-v-overtajme-u-rubona-bronza КУБОК БЕЛАРУСИ-2020. «ЦМОКI» ВЫИГРАЛИ В ФИНАЛЕ В ОВЕРТАЙМЕ, У «РУБОНА» - БРОНЗА]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|юнацкую]] (2007), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2008—2009), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2010—2011) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (2017—2018) зборную Беларусі. == Кар’ера == * 2006—2007 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР-РЦАР (Мінск)]] * 2007—2009 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2009—2010 — [[Віталюр-РДВАР|Віталюр-РДВАР (Мінск)]] * 2010—2011 — Лакаматыў-КіС-2 (Віцебск) * 2010—2011 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Лакаматыў-КіС (Віцебск)]] * 2011—2012 — Рубон-2 (Віцебск) * 2011—2016 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2016 — Урарту (Ерэван, Арменія) * 2016—2017 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2017—2018 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2019—2024 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|2010]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/153920 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231108091722/https://russiabasket.ru/players/153920 |date=8 лістапада 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Victor-Ovsepyan/207154 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://belarus.basketball/news/1044-viktor-ovsepyan-silnyy-protivnik-vselyaet-v-menya-uverennost ВИКТОР ОВСЕПЯН: «СИЛЬНЫЙ ПРОТИВНИК ВСЕЛЯЕТ В МЕНЯ УВЕРЕННОСТЬ»] * [https://sportnaviny.com/ovsepyan-stal-igrokom-cmoki-minsk/ Овсепян стал игроком «Цмокі-Мінск»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2008}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2009}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2010}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2011}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Аўсепян Віктар}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Смаленскай дзяржаўнай акадэміі фізічнай культуры, спорту і турызму]] tw7zv6hlvligixcm7jhinrn1wxhmqy8 Іван Аляксандравіч Аладка 0 750680 5149530 5145316 2026-06-01T10:51:11Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5149530 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Аладка}} {{Баскетбаліст}} '''Іван Аляксандравіч Аладка''' (нар. {{ДН|9|2|1995}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Разыгрываючы абаронца / атакуючы абаронца. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першыя трэнеры — [[Мікалай Уладзіміравіч Факееў]] і Вадзім Мікалаевіч Алексін. Выступаў за клубы Беларусі, Літвы і Расіі. У ліпені 2023 года заключыў кантракт з [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]]<ref>{{Cite web |url=https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska |title=ИВАН АЛАДКО ПОПОЛНИЛ СОСТАВ «МИНСКА» |access-date=13 кастрычніка 2023 |archive-date=26 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926184424/https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska |url-status=dead }}</ref>. У сезоне 2024/25 выступаў за «[[Гродна-93]]» (другую палову сезона не гуляў з-за траўмы). У жніўні 2025 года перайшоў у магілёўскі «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[https://vk.com/wall-183914836_6685 Один из самых опытных белорусских игроков Иван АЛАДКО встал в строй рыцарей!]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2012), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2014) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2019) зборную Беларусі. У складзе студэнцкай зборнай Беларусі стаў сярэбраным прызёрам Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка-2018<ref>[https://web.archive.org/web/20220204105517/https://www.pressball.by/articles/basketball/others/101647 Новости. Резервные “Цмокi” надели форму сборной]</ref>. == Кар’ера == * 2011—2012 — СДзЮШАР-Мінск-2006-3 * 2012—2015 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2014—2015 — Рубон-2 (Віцебск) * 2015 — [[БДЭУ-ГрандПрынт|БДЭУ-РЦАП (Мінск)]] * 2015—2017 — [[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон (Віцебск)]] * 2017—2018 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2017—2019 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2019—2020 — Эрэляй (Мажэйкей, Літва) * 2020 — Спартак (Санкт-Пецярбург, Расія) * 2020—2021 — Уфімец (Уфа, Расія) * 2021 — Чэбаксарскія Ястрабы (Чэбаксары, Расія) * 2021—2023 — Русічы (Курск, Расія) * 2023—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — [[Гродна-93]] * з 2025 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак|Міжнароднага студэнцкага баскетбольнага кубка]] (1): [[Міжнародны студэнцкі баскетбольны кубак 2018|2018]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/299012 Профіль на сайце РФБ] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/ivan-aladko Профіль на сайце БК «Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231031053838/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/ivan-aladko |date=31 кастрычніка 2023 }} * [https://www.ogol.com.br/jogador/ivan-aladko/822844?epoca_id=147 Профіль на сайце ogol.com.br]{{Недаступная спасылка}} * [https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska 28-летний защитник заключил соглашение с клубом на один сезон.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230926184424/https://sportpanorama.by/fans/ivan-aladko-popolnil-sostav-minska |date=26 верасня 2023 }} * [https://www.ufimets.ru/news/865-sostav-ufimtsa-popolnil-ivan-aladko/ Состав «Уфимца» пополнил Иван Аладко] * [https://basket-2.livejournal.com/785226.html Защитник Иван Аладко перешел из «Уфимца» в «Чебоксарские Ястребы»] * [https://www.pressball.by/articles/basketball/interview/112731 Иван Аладко. В детстве фанател от Айверсона] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2012}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2014}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Аладка Іван Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі «Чэбаксарскіх Ястрабаў»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Уфімца» (баскетбол)]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] lslo0m6hq4l5q3wbyk1u5eygcvdgt5r Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі 0 751433 5149526 5063256 2026-06-01T10:49:06Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5149526 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мікульскі}} {{Баскетбаліст}} '''Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі''' (нар. {{ДН|11|4|1998}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Атакуючы абаронца. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР БК «Мінск-2006». Першы трэнер — [[Фёдар Мікалаевіч Радэнка]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Национальная команда (переменный состав) |access-date=27 кастрычніка 2023 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. Выступаў за юнацкі склад сталічных «драконаў», акрамя таго, гуляў за мінскі «[[Імпульс-БДУІР]]», а таксама за фарм-каманду латвійскага «[[Вэнтспілс (баскетбольны клуб)|Вэнтспілса]]». У ліпені 2019 года перайшоў у расійскі клуб «Спартак-Прымор’е»<ref>[https://www.spartakbasket.ru/news/2019/69215/ Белорус Владислав Микульский перешёл в «Спартак-Приморье»]</ref>. У 2020—2022 гадах быў у складзе магілёўскага «[[Барысфен Магілёў|Барысфена]]», дзе тройчы стаў сярэбраным прызёрам нацыянальнага першынства і быў прызнаны лепшым маладым гульцом чэмпіянату Беларусі-2019/20<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/5599-final-chetyrekh-muzhskogo-chempionata-belarusi-den-3-tsmoki-chempion-grodno-93-zavoeval-bronzu «ФИНАЛ ЧЕТЫРЕХ» МУЖСКОГО ЧЕМПИОНАТА БЕЛАРУСИ. «ЦМОКI» - ЧЕМПИОН, «ГРОДНО-93» ЗАВОЕВАЛ БРОНЗУ]</ref> і Кубка Беларусі-2020<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/5773-kubok-belarusi-2020-tsmoki-vyigrali-v-finale-v-overtajme-u-rubona-bronza КУБОК БЕЛАРУСИ-2020. «ЦМОКI» ВЫИГРАЛИ В ФИНАЛЕ В ОВЕРТАЙМЕ, У «РУБОНА» - БРОНЗА]</ref>, лепшым абаронцам Кубка Беларусі-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/6529-muzhskoj-kubok-belarusi-2021-tsmoki-minsk-trinadtsatikratnye-obladateli-trofeya МУЖСКОЙ КУБОК БЕЛАРУСИ – 2021. «ЦМОКІ-МІНСК» - ТРИНАДЦАТИКРАТНЫЕ ОБЛАДАТЕЛИ ТРОФЕЯ]</ref> і лепшым форвардам чэмпіянату Беларусі-2021/22<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/6908-tsmoki-minsk-chempiony-belarusi-sezona-2021-2022 «ЦМОКІ-МІНСК» - ЧЕМПИОНЫ БЕЛАРУСИ СЕЗОНА 2021/2022]</ref>. У ліпені 2022 года вярнуўся ў БК «Мінск». Прызнаны лепшым гульцом чэмпіянату Беларусі-2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8021-minsk-v-16-j-raz-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi «МИНСК» В 16-Й РАЗ ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ!]</ref>. У снежні 2024 года перайшоў у «[[Гродна-93]]». Прызнаны лепшым абаронцам чэмпіянату Беларусі-2024/25<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8470-grodno-93-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi-spustya-21-god «ГРОДНО-93» ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ СПУСТЯ 21 ГОД]</ref>. У жніўні 2025 года вярнуўся ў «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[https://vk.com/wall-183914836_6696 Обрати внимание! В бело-зеленую семью вернулся атакующий защитник Владислав МИКУЛЬСКИЙ]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|юніёрскую]] (2015—2016), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|моладзевую]] (2017—2018) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную]] (з 2020)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/5785-vse-samoe-glavnoe-itogi-2020-goda ВСЕ САМОЕ ГЛАВНОЕ. ИТОГИ 2020 ГОДА]</ref> зборную Беларусі. == Кар’ера == * 2013—2014 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] (''у Вышэйшай лізе'') і СДзЮШАР-Цмокі-Мінск-3 (''у Першай лізе'') * 2014—2015 — СДзЮШАР-Цмокі-Мінск-3 * 2015—2016 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2016—2019 — Вэнтспілс-Аўгстскола (Вэнтспілс, Латвія) * 2019 — Спартак-Прымор’е (Уладзівасток, Расія) * 2019—2020 — [[Імпульс-БДУІР|Імпульс-БДУІР (Мінск)]] * 2020—2021 — [[Барысфен Магілёў|ЦАР-Барысфен (Магілёў)]] * 2021—2022 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2022—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — [[Гродна-93]] * з 2025 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|2024/2025]]. * [[Файл: Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2024|2024]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/282740 Профіль на сайце РФБ] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/vladislav-mikulskij Профіль на сайце БК «Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231027085714/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/vladislav-mikulskij |date=27 кастрычніка 2023 }} * [https://basketball.eurobasket.com/player/Uladzislau-Mikulski/321973 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.blr.belta.by/sport/view/basketbalist-uladzislau-mikulski-vjarnuusja-u-tsmoki-minsk-117719-2022/ Баскетбаліст Уладзіслаў Мікульскі вярнуўся ў «Цмокі-Мінск»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231024123453/https://www.blr.belta.by/sport/view/basketbalist-uladzislau-mikulski-vjarnuusja-u-tsmoki-minsk-117719-2022/ |date=24 кастрычніка 2023 }} * [https://basketball.ru.com/news/110657 Белорус Владислав Микульский перешёл в «Спартак-Приморье»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-18 на чэмпіянаце Еўропы 2015}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2017}} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2018}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мікульскі Уладзіслаў}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі «Спартака-Прымор’е»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-18]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] mvbv50kadlctamf5utj6399b0b61ba2 Віктар Георгіевіч Сцянько 0 751846 5149245 4980269 2026-05-31T12:22:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149245 wikitext text/x-wiki {{вучоны}} '''Віктар Георгіевіч Сцянько́'''{{sfn|БелЭн|2002}} (нар. {{ДН|21|6|1949}} — [[вучоны]] ў галіне [[Хірургія|хірургіі]], [[доктар медыцынскіх навук]] (1990), [[прафесар]] (1992). == Біяграфія == Нарадзіўся ў вёсцы [[Пліса 2]] [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У 1968—1970 гадах праходзіў службу ў [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]]<ref name="с">[http://bip-grodno.by/kafedry/kafedra-ekonomicheskih-i-estestvennonauchnyh-disciplin/sotrudniki-kafedry-ugolovnogo-prava-processa-i-kriminologii/ Гродненский филиал Учреждения образования «БИП — Университет права и социально-информационных технологий»]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref>. У 1976 годзе скончыў [[Гродзенскі медыцынскі інстытут]]. У 1977—1978 гадах працаваў хірургам у раённай бальніцы<ref name="с" />. [[Клінічны ардынатар]] кафедры шпітальнай хірургіі [[Курскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|Курскага медыцынскага інстытута]] ў 1978—1980 гадах<ref name="с" />. У 1983 годзе скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] пры кафедры шпітальнай хірургіі [[1-ы Маскоўскі медыцынскі інстытут|1-га Маскоўскага медыцынскага інстытута]]<ref name="с" />. У 1983—1985 гадах працаваў [[малодшы навуковы супрацоўнік|малодшым навуковым супрацоўнікам]] у аддзяленні таракальнай хірургіі [[Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр анкалогіі і медыцынскай радыялогіі імя М. М. Аляксандрава|Навукова-даследчага інстытута анкалогіі]] [[Міністэрства аховы здароўя БССР]]. З 1985 года Віктар Георгіевіч Сцянько ў Гродзенскім медыцынскім інстытуце: асістэнт (1985—1988, 1990—1991), прафесар (1991—1998), загадчык кафедры факультэцкай хірургіі (1998—1999), загадчык кафедры хірургічных хвароб № 2 з курсам [[Уралогія|уралогіі]] (2000—2004). У 1988—1990 гадах дактарант НДІ лазернай хірургіі Міністэрства аховы здароўя СССР<ref name="с" />. У 1989 годзе абараніў доктарскую дысертацыю<ref name="с" />. З 2005 года В. Г. Сянько прафесар кафедры псіхалогіі, з 2011 года прафесар кафедры крымінальнага права, працэса і крыміналогіі [[БІП|Беларускага інстытута правазнаўства]]<ref name="с" />. == Навуковая дзейнасць == В. Г. Сянько належаць працы па дыягностыцы і хірургічнаму лячэнню ранніх формаў [[Рак страўніка|рака страўніка]], прымяненню [[лазер]]аў у хірургіі анарэктальнай вобласці. Аўтар і сааўтар больш за 170<ref name="с" /> навуковых прац, двух [[Манаграфія|манаграфій]], [[вынаходства]]ў, рацыяналізатарскіх прапаноў, вучэбных дапаможнікаў, метадычных рэкамендацый, тыпавых вучэбных праграм. Упершыню ў Беларусі ўкараніў аперацыі з выкарыстаннем высокаэнергетычных лазераў, а таксама лячэнне гнойных ран метадам фотадынамічнай тэрапіі<ref name="с" />. Сярод апублікаваных прац: * Применение лазеров в хирургии аноректальной области — М., 1991 (у сааўтарстве); * ''Стенько В. Г., Вешнякова Е. А.'' [http://journal-grsmu.by/index.php/ojs/article/view/1787/1673 Желудочно-тонко-толстокишечный свищ, развившийся после резекции желудка по поводу осложнённой язвы 12-перстной кишки] // Журнал Гродненского государственного медицинского университета, № 3(3) (2003); * ''Стенько В. Г., Гаврилик Б. Л., Минюк Е. А., Клименко Н. Ф.'' [http://journal-grsmu.by/index.php/ojs/article/view/2997/2690 Травматический разрыв двенадцатиперстной кишки] // Журнал Гродненского государственного медицинского университета, № 2(6) (2004); * ''Стенько В. Г., Исаков Г. А., Петров П. Т., Колешко С. В., Лис Р. Е.'' [http://journal-grsmu.by/index.php/ojs/article/view/1725/1610 Первый опыт лечения гнойных ран методом фотодинамической терапии] // Журнал Гродненского государственного медицинского университета, № 4(16) (2006); * ''Стенько В. Г., Страпко В. П.'' [http://journal-grsmu.by/index.php/ojs/article/view/1612/1507 Резекция левой доли печени по поводу множественных абсцессов, осложнённых распространгённым перитонитом] // Журнал Гродненского государственного медицинского университета, № 3(7) (2004); * ''Мариева И. Г.'' [https://elib.grsu.by/katalog/168075-372592.pdf Особеннрости восприятия родителей детьми из неполных семей и формы его психолого-педагогической коррекции] / И. Г. Мариева, В. Г. Сенько // Актуальні проблеми практичноіі психологіі. Збірник навукових праць. — Херсон, 2012. — С. 341—247. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медалі ВДНГ|сярэбраны медалём ВДНГ СССР]] (1989) за новы метад лячэння гнойных ран з выкарыстаннем лазераў і імабілізаваных [[фермент]]аў<ref name="с" />. За ўнесены ўклад у развіццё лазернай медыцыны ў 1998 годзе абраны акадэмікам Лазернай акадэміі навук Расійскай Федэрацыі<ref name="с" />. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сцянько́ Віктар Георгіевіч||317}} * ''[[Пётр Васілевіч Гарэлік|Гарелик, П. В.]]'' 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, [[Яўген Міхайлавіч Цішчанка|Е. М. Тищенко]]. — Гродно, 2008. — С. 495.{{ref-ru}} == Спасылкі == * [http://med.by/content/znamdate/znamdate2009.pdf Здравоохранение Беларуси. Знаменательные и юбилейные даты. 2009 год — С. 87.]{{ref-ru}} * [http://bip-grodno.by/kafedry/kafedra-ekonomicheskih-i-estestvennonauchnyh-disciplin/sotrudniki-kafedry-ugolovnogo-prava-processa-i-kriminologii/ Сотрудники кафедры уголовного права, процесса и криминологии // Гродненский филиал Учреждения образования «БИП — Университет права и социально-информационных технологий»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231030115436/http://bip-grodno.by/kafedry/kafedra-ekonomicheskih-i-estestvennonauchnyh-disciplin/sotrudniki-kafedry-ugolovnogo-prava-processa-i-kriminologii/ |date=30 кастрычніка 2023 }}{{ref-ru}} * [https://bypatents.com/patents/stenko-viktor-georgievich База патентов Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231030115436/https://bypatents.com/patents/stenko-viktor-georgievich |date=30 кастрычніка 2023 }}{{ref-ru}} * [https://patentdb.ru/author/1708505 Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента]{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Сцяцко Віктар Георгіевіч}} [[Катэгорыя:Хірургі СССР]] [[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі СССР]] [[Катэгорыя:Вынаходнікі Беларусі]] f3u4i5ceneai08yaxdlit6q6q4292yc Партал:Навука/Новыя артыкулы 100 753022 5149325 5148805 2026-05-31T15:51:32Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5149325 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Музы́чны кура́тар|2026-05-31T11:24:21Z|~2026-32362-63}} {{Новы артыкул|Вілбэртс Краснайс|2026-05-30T12:56:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Людвік Фінкель|2026-05-30T09:59:21Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Леанід Аляксандравіч Акаловіч|2026-05-28T16:15:19Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Соні Ролінз|2026-05-27T17:45:35Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Дзін Ачэсан|2026-05-27T05:31:17Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Оскар Галецкі|2026-05-26T14:36:57Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Людвік Калянкоўскі|2026-05-25T14:07:00Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Фёдар Сяргеевіч Фешчанка|2026-05-24T20:34:52Z|DobryBrat}} {{Новы артыкул|Хорст Ябланоўскі|2026-05-24T14:24:10Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|2026-05-23T18:29:13Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Юрый Васілевіч Грыбоўскі|2026-05-23T18:14:48Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Штаб-кватэра UNESCO|2026-05-23T17:46:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Бату Сяргеевіч Хасікаў|2026-05-23T15:01:30Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Станіслаў Уладзіміравіч Думін|2026-05-23T14:22:19Z|DBatura}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iw78jxn9z5t6zhf35yv2nkt4tyk0tnt Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы 100 753274 5149323 5148804 2026-05-31T15:51:11Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5149323 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Гомельская агламерацыя|2026-05-31T10:45:09Z|Gomeler}} {{Новы артыкул|Святая Марыя (станцыя метро)|2026-05-31T10:30:04Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Малая Такмачка|2026-05-29T20:28:58Z|Arcemij}} {{Новы артыкул|Парк Кіёта (Кіеў)|2026-05-29T08:46:56Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Крэнстан (Род-Айленд)|2026-05-27T13:39:53Z|MatthewMCN608}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|2026-05-25T23:16:21Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Уэна (парк)|2026-05-25T18:25:49Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Роан-дзі|2026-05-25T18:17:17Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Кансэн-эн|2026-05-25T18:07:14Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Афіны)|2026-05-25T11:58:10Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Парк Інакасіра|2026-05-25T10:16:36Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> jd4o2o6jxobwemo32dbt1qyojwy9v03 Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5149321 5148800 2026-05-31T15:50:42Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5149321 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Ядвіга Тэйшэрская|2026-05-31T14:06:27Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Гомельская агламерацыя|2026-05-31T10:45:09Z|Gomeler}} {{Новы артыкул|Яніс Плоніс|2026-05-31T09:04:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гета ў Параф’янаве|2026-05-30T18:36:27Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Стэфан Офенберг|2026-05-30T13:05:53Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Вілбэртс Краснайс|2026-05-30T12:56:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Мінскі японскі сад|2026-05-30T10:51:22Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Людвік Фінкель|2026-05-30T09:59:21Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Рыгор Сямёнавіч Плыгаўка|2026-05-29T22:39:51Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Зорны паход|2026-05-29T18:47:24Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ян Гружэўскі|2026-05-29T10:17:34Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Уладзімір Дзмітрыевіч Шыбека|2026-05-29T10:09:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2026-05-29T10:05:06Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2026-05-29T09:56:26Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Гомель|2026-05-29T07:19:03Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2026-05-29T07:10:29Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> cyg9888c6pj8i7l36ma3827t3g38tze Лампасас (акруга) 0 754312 5149377 4640804 2026-05-31T19:03:50Z DenisBorum 139498 5149377 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Лампасас}} {{Адміністрацыйная адзінка}} '''Акруга Лампасас''' ({{lang-en|Lampasas county}}) — акруга штата [[Тэхас]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. Акруговы цэнтр – горад [[Лампасас (Тэхас)|Лампасас]]. Акруга сфарміравана ў 1856 годзе. Назва паходзіць ад назвы ракі Лампасас. == Насельніцтва == * На 2000 год тут пражывала 17 760 чалавек. * Па ацэнцы [[Бюро перапісу насельніцтва ЗША]] ў 2009 годзе насельніцтва акругі складала 20 915 чалавек. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Акругі Тэхаса}} [[Катэгорыя:Акругі Тэхаса]] pwzdfhkcy6ie8clqh23ng94trgxbgo5 Віктар Ускоў 0 754837 5149284 4939481 2026-05-31T13:53:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149284 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Віктар Віктаравіч Ускоў''' (нар. {{ДН|31|1|1986}}, [[Вагаршапат|Эчміядзі́н]], [[Армянская ССР]], [[СССР]]) — расійскі баскетбаліст, трэнер. Атакуючы абаронца. Майстар спорту міжнароднага класа. == Біяграфія == У 2015 годзе быў капітанам баскетбольнага клуба «Арсенал»<ref>[https://myslo.ru/news/sport/2015-10-08-kapitan-basketbolnogo-arsenala-viktor-uskov-mladshiy-tsel-na-sezon-vizhit-v-finansovom-plane Капитан баскетбольного «Арсенала» Виктор Усков-младший: «Цель на сезон — выжить в финансовом плане»]</ref>. У сезоне 2007/08 і 2012/13 гуляў за клуб з [[Разань|Разані]], пазней быў у камандзе трэнерам у сезоне 2021/22<ref>[https://m.vk.com/wall-7681576_17143 Виктор Усков уходит на повышение]</ref>. == Дасягненні == * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе|Чэмпіён Расійскай Суперлігі]] (1): [[Суперліга-1 чэмпіянату Расіі па баскетболе 2010/2011|2010/2011]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Кубак Расіі па баскетболе|Кубка Расіі]] (1): [[Кубак Расіі па баскетболе 2011/2012|2011/2012]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Eўропы па баскетболе сярод юнакоў U-16|чэмпіянату Eўропы сярод юнакоў (U-16)]] (1): [[Чэмпіянат Eўропы па баскетболе сярод юнакоў U-16 2001|2001]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://russiabasket.ru/players/128765 Профіль на сайце РФБ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231220192029/https://russiabasket.ru/players/128765 |date=20 снежня 2023 }} * [https://vgr.by/2007/01/24/l-93r/ в «Гродно-93» — еще два легионера] * [https://russiabasket.ru/coaches/128765?apiUrl=https://org.infobasket.su&lang=en&teamId=760&compId=42724 Uskov Viktor Viktorovich] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20231220192005/https://russiabasket.ru/coaches/128765?apiUrl=https://org.infobasket.su&lang=en&teamId=760&compId=42724 |date=20 снежня 2023 }} * [https://basketball.realgm.com/player/Victor-Uskov/Summary/29593 Victor Uskov] * [https://vk.com/wall-186474794_1613 ДОБРО ПОЖАЛОВАТЬ, ВИКТОР ВИКТОРОВИЧ!] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ускоў Віктар}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Расіі]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Расіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вагаршапаце]] phu9wqffmrt7rsxg03b8qkaz3anxdkz Вікінг-1 0 755914 5149309 5052820 2026-05-31T14:54:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149309 wikitext text/x-wiki {{Аўтаматычны касмічны апарат |Назва=Вікінг-1 |Арганізацыя=[[NASA]] |Задачы=даследаванне Марса |Спосаб вываду на арбіту=[[Titan IIIE]] |Запуск=20.08.1975 <!--|Дасягнутыя мэты=19.07.1976 г. - выхад на арбіту Марса--> |выява=Viking spacecraft.jpg |апісанне выявы=Вікінг-1 |Маса=3458 кг (арбітальны модуль — 2325 кг, пасадачны модуль — 1133 кг) }} {{Аўтаматычны касмічны апарат/Спускаемы модуль |Назва= Аўтаматычная марсіянская станцыя Вікінг-1 |выява= NASM-A19790215000-NASM2016-02690.jpg |Дата пасадкі апарата=20.07.1976 г. |Спосаб пасадкі=парашуты/тармазныя ракетныя рухавікі |Месца пасадкі= [[Раўніна Хрыса]] (22.697°, -48.222°) |Маса=572 кг (без цеплавых абцякальнікаў) }} '''''«Вікінг-1»''''' — касмічны апарат, адпраўлены для даследавання Марса. Першы з двух [[Касмічны апарат|караблёў]] праграмы [[НАСА|NASA]] «[[Праграма «Вікінг»|Вікінг]]». Як і апарат [[Вікінг-2]], складаецца з арбітальнага і пасадачнага модуляў. Пасадачны апарат прызямліўся на Марсе 20 ліпеня 1976 г., стаў першым у гісторыі паспяховым марсіянскім апаратам. «Вікінг-1» працаваў на Марсе {{Days between|1982|11|13|1976|07|20|}} зямных сутак (амаль 6{{Дроб|2|3}} зямнога года) або 2245 марсіянскіх сутак (прыкладна 3{{Дроб|1|3}} марсіянскага года), самая працяглая місія на паверхні Марса па стане да 2010 года (рэкорд быў пабіты марсаходам ''[[Opportunity (марсаход)|Opportunity]]'' 19 мая 2010 г.<ref>{{Cite web|url=http://mars.nasa.gov/mer/newsroom/pressreleases/20100519a.html|title=Mars Exploration Rover|author=mars.nasa.gov|website=mars.nasa.gov}}</ref>). == Місія == [[Файл:Titan 3E-Centaur launches with Viking 1.jpg|міні|злева|250x250пкс|Старт ракеты-носьбіта [[Titan IIIE|Titan/Centaur]] з апаратам «[[Праграма «Вікінг»|Вікінг-1]]»]] Пасля запуску з дапамогай ракеты-носьбіта [[Titan IIIE]] [[20 жніўня]] 1975 года і 11-месячнага палёту на Марс<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/image-feature/august-20-1975-launch-of-viking-1|title=20 August 1975, Launch of Viking 1|author=Loff|first=Sarah|website=NASA|date=August 20, 2015|access-date=July 18, 2019}}</ref>, за 5 дзён да прыбыцця на арбіту Марса, арбітальны апарат пачаў дасылаць панарамныя здымкі Марса. Арбітальны модуль «Вікінг-1» пачаў манеўры тармажэння на арбіце Марса 19 чэрвеня 1976 года, была ўсталявана эліптычная арбіта з аддаленасцю ад планеты 1513-33000 км і перыядам абарочвання 24,66 гадзіны (21 чэрвеня). Пасадка на Марс была запланавана на 4 ліпеня 1976 года, у дзень святкавання 200-годдзя Злучаных Штатаў, але здымкі першаснага месца пасадкі паказалі, што яно было занадта складаным для бяспечнай пасадкі. Пасадка была адкладзена, пакуль не было знойдзена больш бяспечнае месца, і адбылася [[20 ліпеня]], у сёмую гадавіну высадкі «[[Апалон-11|Апалона-11]]» на Месяц. Пасадачны апарат аддзяліўся ад арбітальнага апарата ў 08:51 [[Універсальны каардынаваны час|UTC]] і прызямліўся на [[Раўніна Хрыса|Раўніне Хрыса]] ў 11:53:06 UTC. Гэта была першая спроба ЗША высадзіцца на Марс. === Арбітальны апарат === Прыборы [[Касмічны апарат|арбітальнага апарата]] складаліся з дзвюх камер для здымкаў, інфрачырвонага спектрометра для картаграфавання вадзяной пары і інфрачырвоных радыёметраў для тэрмічнага адлюстравання. Асноўная місія арбітальнага апарата скончылася ў пачатку [[Сонечнае злучэнне|сонечнага злучэння]] 5 лістапада 1976 года. Пашыраная місія пачалася 14 снежня 1976 г. пасля злучэння з Сонцам. Аперацыі ўключалі блізкія падыходы да [[Фобас (спадарожнік Марса)|Фобаса]] ў лютым 1977 года. [[Апацэнтр і перыцэнтр|Перыцэнтр арбіты]] быў скарочаны да 300 км 11 сакавіка 1977 г. Нязначныя карэкціроўкі арбіты час ад часу рабіліся на працягу місіі, галоўным чынам, каб змяніць хуткасць апарата. 7 жніўня 1980 года на арбітальным апараце заканчваўся газ [[Кантроль касмічнага карабля|для кіравання пазіцыяй]], і яго арбіта была паднятая з 357×33 943 км да 320×56 000 км, каб прадухіліць сутыкненне з Марсам. Эксплуатацыя была спынена 17 жніўня 1980 года пасля 1485 арбітальных віткоў. Аналіз, праведзены ў 2009 годзе, прыйшоў да высновы, што, хаця немагчыма выключыць магчымасць таго, што «Вікінг-1» сутыкнуўся з Марсам, ён, хутчэй за ўсё, яшчэ знаходзіцца на арбіце. За час працы арбітальнага модуля на Зямлю было адпраўлена больш за 57 тысяч здымкаў. === Пасадка === [[Файл:Viking_Aeroshell_-_GPN-2000-001903.jpg|злева|міні|250x250пкс|Ахоўная аэраабалонка пасадачнага модуля апаратаў Вікінг]] Пасадачны апарат аддзяліўся ад арбітальнага апарата 20 ліпеня ў 08:51 UTC. У момант аддзялення спускальны апарат меў арбітальную хуткасць каля 5 км/с. Тармазныя рухавікі пачалі тармажэнне і манеўры для спуску з арбіты. Праз некалькі гадзін на вышыні каля 300 км пасадачны апарат быў пераарыентаваны для ўваходу ў атмасферу. Аэраабалонка з [[Цеплаахоўны экран|цеплавым шчытом]] запавольвала карабель, калі ён спускаўся ў [[Атмасфера Марса|атмасферу]] планеты. У гэты час былі праведзены пачатковыя навуковыя эксперыменты з выкарыстаннем аналізатара патэнцыялу затрымкі, [[мас-спектрометр]]а, а таксама датчыкаў ціску, тэмпературы і шчыльнасці. У 6 км ад паверхні, рухаючыся з хуткасцю каля 250 м/с, пасадачны модуль выпусціў 16-метровыя пасадачныя парашуты. Праз 7 секунд аэраабалонка была скінута, а праз 8 секунд былі выцягнутыя тры нагі пасадачнага апарата. За 45 секунд [[парашут]] запаволіў пасадачны апарат да 60 м/с. На вышыні 1,5 км тармазныя ракеты на самім пасадачным модулі былі актываваны, і праз 40 секунд на хуткасці прыкладна ў 2,4 м/с пасадачны апарат прыбыў на паверхню Марса з адносна лёгкім штуршком. Ногі мелі сотавыя алюмініевыя амартызатары для змякчэння пасадкі. [[Файл:Documentary_clip_of_Viking_1_landing_(JPL-19760720-VIKINGf-0002-AVC2002151).webm|міні| Дакументальны ролік, які расказвае пра пасадку ''«Вікінга-1»'' з анімацыяй і відэазапісам з цэнтра кіравання]] Ракеты для пасадкі выкарыстоўвалі канструкцыю з 18 сопламі для распаўсюджвання выкідаў вадароду і азоту на вялікую плошчу<ref name="v1land">{{Cite web|url=https://www.tsgc.utexas.edu/spacecraft/viking/profile_vik1lan.html#:~:text=The%20landing%20rockets%20used%20an,material%20would%20be%20stripped%20away.|title=Viking 1 Lander Mission Profile|publisher=University of Texas|access-date=November 10, 2022}}</ref>. Пасадачны модуль «[[Праграма «Вікінг»|Вікінг-1]]» здзейсніў пасадку ў заходняй частцы Раўніны Хрыса, у пункце з каардынатамі: 22°41’49" паўночнай шыраты і 312°03’00" усходняй даўгаты на кантрольнай вышыні −2,69 км адносна кантрольнага эліпсоіда. Пасля пасадкі засталося прыкладна 22 кілаграмы паліва. Перадача першага відарыса з паверхні пачалася праз 25 секунд пасля прызямлення і заняла каля чатырох хвілін. У гэтыя хвіліны спускальны апарат актываваўся. Ён узвёў антэну з высокім узмацненнем, накіраваную на Зямлю для прамой сувязі, і разгарнуў метэаралагічную штангу з датчыкамі. У наступныя сем хвілін быў зроблены другі здымак панарамнай сцэны 300°. На наступны дзень пасля прызямлення быў зроблены першы каляровы здымак паверхні Марса. Сейсмометр не змог вызваліць клетку, і фіксуючы штыфт пляча пробаадборніка затрымаўся, і спатрэбілася яшчэ пяць дзён, каб «вытрасці» яго. У астатнім усе інструменты функцыянавалі нармальна. Пасадачны апарат меў два спосабы вяртання даных на Зямлю: рэтрансляцыйную сувязь цераз арбітальны апарат і выкарыстанне прамой сувязі з Зямлёй. Арбітальны апарат мог перадаваць на Зямлю (дыяпазон S) з хуткасцю ад 2000 да 16 000 біт/с (у залежнасці ад адлегласці паміж Марсам і Зямлёй), а спускальны апарат мог перадаваць на арбітальны апарат з хуткасцю 16 000 біт/с<ref name="JPL-facts-VMM">{{Cite web|url=https://faculty.tamuc.edu/cdavis/resources/AESP/InstructionalMaterials/Viking%20Fact%20Sheet.pdf|title=''Viking Mission to Mars'' JPL}}</ref>. Аднак ёмістасць перадачы даных па рэтрансляцыйнай лініі была прыкладна ў 10 разоў вышэйшай, чым па прамой сувязі. Пасадачны апарат меў дзве факсімільныя камеры; тры аналізатары на метабалізм, рост або фотасінтэз; газавы храматограф-мас-спектрометр; рэнтгенаўскі флюарэсцэнтны спектрометр; датчыкі ціску, тэмпературы і хуткасці ветру; трохвосевы сейсмометр; магніт на сэмплеры, назіраны камерамі, і розныя інжынерныя датчыкі. {{Панарама|Mars Viking 12a001.png|800px|Першы відарыс, калі-небудзь перададзены з паверхні Марса. Бачна апору пасадачнага модуля "Вікінг-1". Размытасць злева, магчыма, уяўляе сабой пыл, які нядаўна паднялі ракеты сістэмы тармажэння.}} Навуковае абсталяванне пасадачнага модуля: * дзве тэлевізійныя камеры з кругавым аглядам; * прыборы для метэаралагічных даследаванняў, якія вымяраюць ціск, тэмпературу, хуткасць і кірунак ветру ля паверхні; * [[сейсмометр]]; * газавы храматограф у спалучэнні з мас-спектрометрам для ідэнтыфікацыі па малекулярнай вазе арганічных рэчываў, якія ўваходзяць у склад проб грунту, а таксама для аналізу проб атмасферных газаў; * рэнтгенафлуарэсцэнтны спектрометр для ідэнтыфікацыі неарганічных рэчываў, якія ўваходзяць у склад проб грунту; * устаноўка для пошуку жыцця ў пробах грунту па такіх прыкметах, як фотасінтэз, абмен рэчываў і газаабмен. [[Файл:PSP_001521_2025_RED_VL-1_lander.png|міні|300x300пкс|Фота пасадачнага апарата Viking-1, зробленае [[Mars Reconnaissance Orbiter]] у 2006 годзе]] У студзені 1981 года пасадачны апарат ''«Вікінг-1»'' быў названы '''Мемарыяльнай станцыяй Томаса Муча''' ў гонар [[Томас А. Муч|Томаса А. Муча]], кіраўніка групы візуалізатараў «Вікінг»<ref>{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1975-075C|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=March 5, 2021|archive-date=10 красавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410184029/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1975-075C|url-status=dead}}</ref>. Пасадачны апарат працаваў 2245 [[Хранаметрыя на Марсе|соляў]] (каля 2306 зямных дзён або 6 гадоў) да 11 лістапада 1982 г. (2600 соляў), калі памылковая каманда, адпраўленая з наземнага кіравання, прывяла да страты сувязі. Каманда была прызначана для падключэння новага праграмнага забеспячэння для зарадкі акумулятара, каб палепшыць ёмістасць акумулятара пасадачнага апарата, якая пагаршаецца, але яна ненаўмысна перазапісала даныя, якія выкарыстоўваюцца праграмным забеспячэннем для навядзення антэны. Спробы звязацца з пасадачным апаратам на працягу наступных чатырох месяцаў, зыходзячы з меркаванага становішча антэны, не ўвянчаліся поспехам. У 2006 годзе арбітальны апарат ''[[Mars Reconnaissance Orbiter]]'' сфатаграфаваў пасадачны апарат ''«Вікінг-1»'' на паверхні Марса. == Вынікі місіі == === Пошук жыцця === ''«Вікінг-1»'' правёў біялагічны эксперымент, мэтай якога быў пошук доказаў жыцця. [[Біялагічныя эксперыменты дэсанта Viking|Біялагічныя эксперыменты спускальнага апарата]] складаліся з трох падсістэм: эксперымент [[Біялагічныя эксперыменты дэсанта Viking|па піралітычнаму вызваленню]] (PR), эксперымент па пазначаным вызваленні (LR) і эксперымент па газаабмену (GEX). Акрамя таго, незалежна ад біялагічных эксперыментаў, Вікінг меў газавы храматограф-мас-спектрометр, які мог вымераць склад і колькасць арганічных злучэнняў у марсіянскай глебе<ref>{{Cite web|url=http://www.msss.com/http/ps/life/life.html|title=Life on Mars|website=www.msss.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020034248/http://www.msss.com/http/ps/life/life.html|archive-date=October 20, 2014|url-status=dead}}</ref>. Вынікі былі дзіўнымі і цікавымі: спектрометр даў адмоўны вынік; PR даў адмоўны вынік, GEX даў адмоўны вынік, а LR даў станоўчы вынік<ref>[http://www.spacedaily.com/news/mars-life-00g.html Viking Data May Hide New Evidence For Life]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Навуковец праграмы Вікінг Патрыцыя Страат заявіла ў 2009 годзе: «Наш [LR] эксперымент быў пэўным станоўчым адказам на ўсё жыццё, але многія людзі сцвярджалі, што ён быў ілжыва станоўчым па розных прычынах»<ref>[http://dsc.discovery.com/news/2009/09/28/viking-lander-mars.html Viking 2 Likely Came Close to Finding H2O]</ref>. Большасць навукоўцаў у цяперашні час лічаць, што прычынай такога выніку былі неарганічныя хімічныя рэакцыі глебы; аднак гэта меркаванне можа змяніцца пасля нядаўняга адкрыцця прыпаверхневага лёду каля зоны высадкі ''Вікінгаў''. Некаторыя навукоўцы па-ранейшаму лічаць, што вынікі былі выкліканы жывымі рэакцыямі. Ніякіх арганічных хімікатаў у глебе не выяўлена. Аднак у сухіх раёнах [[Антарктыда|Антарктыды]] таксама няма арганічных злучэнняў, якія можна выявіць, але ў іх ёсць арганізмы, якія жывуць у скалах<ref>Friedmann, E. 1982.</ref>. Марс амаль не мае азонавага пласта, у адрозненне ад Зямлі, таму ўльтрафіялетавае святло стэрылізуе паверхню і вырабляе вельмі рэактыўныя хімічныя рэчывы, такія як перакісы, якія акісляюць любыя арганічныя хімічныя рэчывы<ref>Hartmann, W. 2003.</ref>. [[Фенікс (касмічны апарат)|Пасадачны апарат ''Phoenix'']] выявіў хімічны [[перхларат]] у марсіянскай глебе. Перхларат з’яўляецца моцным акісляльнікам, таму ён мог разбурыць любыя арганічныя рэчывы на паверхні<ref>{{Cite web |url=http://www.planetary.org/news/2008/0806_Alien_Rumors_Quelled_as_NASA_Announces.html |title=Alien Rumors Quelled as NASA Announces Phoenix Perchlorate Discovery |access-date=7 студзеня 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100904132551/http://www.planetary.org/news/2008/0806_Alien_Rumors_Quelled_as_NASA_Announces.html |archivedate=4 верасня 2010 |url-status=dead }}</ref>. Калі ён шырока распаўсюджаны на Марсе, [[жыццё на аснове вугляроду]] было б цяжкім на паверхні глебы.{{Панарама|Mars_Viking_12a002.png|1500px|Першы панарамны здымак, зроблены "Вікінгам-1" з паверхні Марса. Знята 20 ліпеня 1976 года.}} == Тэст агульнай тэорыі адноснасці == [[Гравітацыйнае запаволенне часу]] — гэта з’ява, прадказаная [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыяй адноснасці]], пры якой час цячэ павольней у рэгіёнах з меншым [[Гравітацыйны патэнцыял|гравітацыйным патэнцыялам]]. Навукоўцы выкарысталі пасадачны модуль, каб праверыць гэтую гіпотэзу, пасылаючы радыёсігналы на пасадачны апарат на паверхні Марса і загадваючы пасадачнаму модулю адпраўляць зваротныя сігналы ў тых выпадках, калі часам сігнал праходзіў паблізу Сонца. Навукоўцы выявілі, што назіраныя з-за [[Эфект Шапіра|эфекта Шапіра]] затрымкі сігналаў адпавядаюць прадказанням агульнай тэорыі адноснасці. == Месцазнаходжанне == {{Карта штучных аб’ектаў на Марсе}} == Крыніцы == {{reflist}} {{Навігацыя:Планета Марс}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Даследаванне Марса]] [[Катэгорыя:Штучныя спадарожнікі Марса]] [[Катэгорыя:Аўтаматычныя міжпланетныя станцыі]] tlwmeort40n97zz284wqrgn37zbpd50 Шаблон:Абласныя і раённыя газеты Беларусі 10 757101 5149556 5140248 2026-06-01T11:55:03Z Андрэй 2403 Б 152769 5149556 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Абласныя і раённыя газеты Беларусі |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Абласныя і раённыя газеты Беларусі |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Рэгіёны |спіс1 = * [[Брэсцкая абласная газета|Брэсцкая вобласць]] * [[Витебские вести|Віцебская вобласць]] * [[Гомельская праўда|Гомельская вобласць]] * [[Гродзенская праўда|Гродзенская вобласць]] * [[Магілёўская праўда|Магілёўская вобласць]] * [[Мінская праўда|Мінская вобласць]] * [[Мінская гарадская газета|Мінск]] |загаловак2 = Брэсцкая вобласць |спіс2 = * [[Баранавіцкая гарадская газета|Баранавічы]] * [[Баранавіцкая раённая газета|Баранавіцкі]] * [[Брэсцкая гарадская газета|Брэст]] * [[Заря над Бугом|Брэсцкі]] * [[Бярозаўская раённая газета|Бярозаўскі]] * [[Ганцавіцкая раённая газета|Ганцавіцкі]] * [[Драгічынская раённая газета|Драгічынскі]] * [[Сельская праўда|Жабінкаўскі]] * [[Іванаўская раённая газета|Іванаўскі]] * [[Івацэвіцкая раённая газета|Івацэвіцкі]] * [[Навіны Камянеччыны|Камянецкі]] * [[Кобрынская раённая газета|Кобрынскі]] * [[Лунінецкая раённая газета|Лунінецкі]] * [[Ляхавіцкая раённая газета|Ляхавіцкі]] * [[Маларыцкая раённая газета|Маларыцкі]] * [[Пінская гарадская газета|Пінск]] * [[Пінская раённая газета|Пінскі]] * [[Пружанская раённая газета|Пружанскі]] * [[Столінская раённая газета|Столінскі]] |загаловак3 = Віцебская вобласць |спіс3 = * [[Аршанская газета|Аршанскі]] * [[Зара (газета)|Бешанковіцкі]] * [[Браслаўская звязда|Браслаўскі]] * [[Дзвінская праўда|Верхнядзвінскі]] * [[Віцьбічы|Віцебск]] * [[Жыццё Прыдзвіння|Віцебскі]] * [[Гарадоцкі веснік|Гарадоцкі]] * [[Веснік Глыбоччыны|Глыбоцкі]] * [[Родныя вытокі (газета)|Докшыцкі]] * [[Дняпроўская праўда|Дубровенскі]] * [[Лепельскі край|Лепельскі]] * [[Сцяг Перамогі|Лёзненскі]] * [[Міёрскія навіны|Мёрскі]] * [[Наваполацкая гарадская газета|Наваполацк]] * [[Пастаўскі край|Пастаўскі]] * [[Полацкі веснік|Полацкі]] * [[Голас Расоншчыны|Расонскі]] * [[Голас Сенненшчыны|Сенненскі]] * [[Наша Талачыншчына|Талачынскі]] * [[Патрыёт (газета)|Ушацкі]] * [[Чырвоны прамень (газета)|Чашніцкі]] * [[Кліч Радзімы|Шаркаўшчынскі]] * [[Герой працы (газета)|Шумілінскі]] |загаловак4 = Гомельская вобласць |спіс4 = * [[Чырвоны Кастрычнік (газета)|Акцябрскі]] * [[Брагінская раённая газета|Брагінскі]] * [[Буда-Кашалёўская раённая газета|Буда-Кашалёўскі]] * [[Веткаўская раённая газета|Веткаўскі]] * [[Гомельская гарадская газета|Гомель]] * [[Гомельская раённая газета|Гомельскі]] * [[Добрушская раённая газета|Добрушскі]] * [[Ельская раённая газета|Ельскі]] * [[Жлобінская раённая газета|Жлобінскі]] * [[Новае Палессе (газета)|Жыткавіцкі]] * [[Калінкавіцкая раённая газета|Калінкавіцкі]] * [[Кармянская раённая газета|Кармянскі]] * [[Лельчыцкая раённая газета|Лельчыцкі]] * [[Лоеўская раённая газета|Лоеўскі]] * [[Мазырская раённая газета|Мазырскі]] * [[Прыпяцкая праўда|Нараўлянскі]] * [[Петрыкаўская раённая газета|Петрыкаўскі]] * [[Рагачоўская раённая газета|Рагачоўскі]] * [[Рэчыцкая раённая газета|Рэчыцкі]] * [[Светлагорская раённая газета|Светлагорскі]] * [[Хойніцкая раённая газета|Хойніцкі]] * [[Чачэрская раённая газета|Чачэрскі]] |загаловак5 = Гродзенская вобласць |спіс5 = * [[Астравецкая раённая газета|Астравецкі]] * [[Ашмянскі веснік|Ашмянскі]] * [[Бераставіцкая раённая газета|Бераставіцкі]] * [[Наш час (газета)|Ваўкавыскі]] * [[Воранаўская газета|Воранаўскі]] * [[Гродзенская раённая газета|Гродзенскі]] * [[Гродзенская гарадская газета|Гродна]] * [[Дзятлаўская раённая газета|Дзятлаўскі]] * [[Зэльвенская раённая газета|Зэльвенскі]] * [[Іўеўская раённая газета|Іўеўскі]] * [[Карэліцкая раённая газета|Карэліцкі]] * [[Лідская раённая газета|Лідскі]] * [[Мастоўская раённая газета|Мастоўскі]] * [[Новае жыццё (газета, 1939)|Навагрудскі]] * [[Свіслацкая раённая газета|Свіслацкі]] * [[Слонімская раённая газета|Слонімскі]] * [[Смаргонская раённая газета|Смаргонскі]] * [[Шчучынская раённая газета|Шчучынскі]] |загаловак6 = Магілёўская вобласць |спіс6 = * [[Асіповіцкая раённая газета|Асіповіцкі]] * [[Бабруйскае жыццё|Бабруйск]] * [[Трыбуна працы|Бабруйскі]] * [[Быхаўская раённая газета|Быхаўскі]] * [[Бялыніцкая раённая газета|Бялыніцкі]] * [[Глуская раённая газета|Глускі]] * [[Горацкая раённая газета|Горацкі]] * [[Дрыбінская раённая газета|Дрыбінскі]] * [[Касцюковіцкая раённая газета|Касцюковіцкі]] * [[Кіраўская раённая газета|Кіраўскі]] * [[Клімавіцкая раённая газета|Клімавіцкі]] * [[Клічаўская раённая газета|Клічаўскі]] * [[Краснапольская раённая газета|Краснапольскі]] * [[Круглянская раённая газета|Круглянскі]] * [[Крычаўская раённая газета|Крычаўскі]] * [[Магілёўская гарадская газета|Магілёў]] * [[Магілёўская раённая газета|Магілёўскі]] * [[Мсціслаўская раённая газета|Мсціслаўскі]] * [[Слаўгарадская раённая газета|Слаўгарадскі]] * [[Хоцімская раённая газета|Хоцімскі]] * [[Чавуская раённая газета|Чавускі]] * [[Чэрыкаўская раённая газета|Чэрыкаўскі]] * [[Шклоўская раённая газета|Шклоўскі]] |загаловак7 = Мінская вобласць |спіс7 = * [[Адзінства (газета)|Барысаўскі]] * [[Бярэзінская раённая газета|Бярэзінскі]] * [[Працоўная слава|Валожынскі]] * [[Шлях перамогі|Вілейскі]] * [[Дзяржынская раённая газета|Дзяржынскі]] * [[Жодзінская гарадская газета|Жодзіна]] * [[Капыльская раённая газета|Капыльскі]] * [[Клецкая раённая газета|Клецкі]] * [[Крупскі веснік (газета)|Крупскі]] * [[Лагойская раённая газета|Лагойскі]] * [[Любанская раённая газета|Любанскі]] * [[Маладзечанская раённая газета|Маладзечанскі]] * [[Мінская раённая газета|Мінскі]] * [[Мядзельская раённая газета|Мядзельскі]] * [[Нясвіжская раённая газета|Нясвіжскі]] * [[Пухавіцкія навіны|Пухавіцкі]] * [[Салігорская раённая газета|Салігорскі]] * [[Слуцкая раённая газета|Слуцкі]] * [[Смалявіцкая раённая газета|Смалявіцкі]] * [[Старадарожская раённая газета|Старадарожскі]] * [[Прамень (газета)|Стаўбцоўскі]] * [[Уздзенская раённая газета|Уздзенскі]] * [[Чэрвеньская раённая газета|Чэрвеньскі]] *|стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] </noinclude> oohphkqtpqkdy9g8zl3jetue0kf8kui Арцём Секушэнка 0 757479 5149523 5063257 2026-06-01T10:45:25Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5149523 wikitext text/x-wiki {{Баскетбаліст}} '''Арцём Аляксандравіч Секушэнка''' (нар. {{ДН|6|7|2001}}, [[Магілёў]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Цяжкі форвард. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец СДзЮШАР №5 г. Магілёў. Першыя трэнеры — Рыгор Рыгоравіч Ракуцін і Наталля Мікалаеўна Багдановіч. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Генадзь Леанідавіч Самарскі|Генадзя Леанідавіча Самарскага]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Сборная команда – стажёрский состав (постоянный) |access-date=1 лютага 2024 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. У 2017 годзе пачаў прафесійную кар’еру ў магілёўскім «[[Барысфен Магілёў|Барысфене]]», дзе правёў 5 сезонаў. У сезоне 2022/23 выступаў за рэзервовую каманду [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]] у чэмпіянаце Беларусі і Студэнцкай Лізе РЧ. З 2023 года — у асноўнай камандзе [[Мінск (баскетбольны клуб)|БК «Мінск»]]. У жніўні 2024 года вярнуўся ў «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]»<ref>[http://bcborisfen.by/?p=10393 С ВОЗВРАЩЕНИЕМ, АРТЁМ!]</ref>. Быў прызнаны лепшым маладым гульцом Кубка Беларусі-2019<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/4975-kubok-belarusi-den-vtoroj-tsmoki-chempion-rubon-vyigral-bronzu КУБОК БЕЛАРУСИ. ДЕНЬ ВТОРОЙ. «ЦМОКИ» — ЧЕМПИОН, «РУБОН» ВЫИГРАЛ БРОНЗУ]</ref> і 2023<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/7814-borisfen-obladatel-xxvii-betera-kubka-belarusi «БОРИСФЕН» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVII BETERA-КУБКА БЕЛАРУСИ]</ref>. Выступаў у складах нацыянальных зборных Беларусі [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] (2017), [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-18|U-18]] (2019) і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]] (2021). З 2023 года — гулец [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскай нацыянальнай зборнай Беларусі]]. У складзе моладзевай зборнай (U-20) заваяваў сярэбраны медаль Еўрапейскага Кубка Выкліку-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/6258-muzhskaya-sbornaya-belarusi-u-20-serebryanyj-prizjor-evropejskogo-kubka-vyzova МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ U-20 - СЕРЕБРЯНЫЙ ПРИЗЁР ЕВРОПЕЙСКОГО КУБКА ВЫЗОВА!]</ref>. == Кар’ера == * 2015—2017 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2017—2021 — [[Барысфен Магілёў|ЦАР-Барысфен (Магілёў)]] * 2021—2022 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] * 2022—2023 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск (рэзервовая каманда)]] * 2023—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * з 2024 — [[Барысфен Магілёў|Барысфен (Магілёў)]] == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (5): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (4): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Еўразійская баскетбольная ліга|Еўразійскай лігі]] (1): [[Еўразійская баскетбольная ліга 2019/2020|2019/2020]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://minskbasket.by/ru/teams/rezervnyij-sostav/artem-sekushenko Артем Секушенко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240128212743/https://minskbasket.by/ru/teams/rezervnyij-sostav/artem-sekushenko |date=28 студзеня 2024 }} * [https://minskbasket.by/ru/news/news-base/artem-sekushenko-perehodit-v-osnovnoj-sostav-minska Артем Секушенко переходит в основной состав «МИНСКА»] {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Секушэнка Арцём}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] s2xplb6d7oxopgn0x20kafubgc2v53l Данііл Ігаравіч Каско 0 757482 5149519 5069851 2026-06-01T10:38:44Z Slavazai1973 60865 /* Кар’ера */ 5149519 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Каско}} {{Баскетбаліст}} '''Данііл Ігаравіч Каско''' (нар. {{ДН|21|3|2004}}, {{МН|Ліда}}, [[Гродзенская вобласць]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[баскетбаліст]]. Лёгкі форвард. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]]<ref>[https://sportfpb.by/upload/iblock/db9/x52nrw7735pgv26h6lq4t36br6wnng6k.pdf СОСТАВ национальной и сборных команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2024 год. Национальная команда (основной состав)]</ref>. Выступаў за [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|нацыянальную зборную Беларусі]]. == Біяграфія == Выхаванец ДзЮСШ №1 г. Ліда. Першы трэнер — Ігар Вадзімавіч Каско (бацька Данііла)<ref>{{Cite web |url=https://tv-lida.by/basketbolnyj-klub-tsmoki-minsk-provel-master-klass-dlya-uchenikov-lidskoj-dyussh-1/ |title=Баскетбольный клуб «Цмокі-Мінск» провел мастер-класс для учеников Лидской ДЮСШ №1 |access-date=1 лютага 2024 |archive-date=21 лістапада 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121104630/https://tv-lida.by/basketbolnyj-klub-tsmoki-minsk-provel-master-klass-dlya-uchenikov-lidskoj-dyussh-1/ |url-status=dead }}</ref>. Навучаўся ў Мінску ў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву|Рэспубліканскім дзяржаўным вучылішчы алімпійскага рэзерву]] пад кіраўніцтвам [[Мікалай Аляксандравіч Аляксееў|Мікалая Аляксандравіча Аляксеева]]<ref>{{Cite web |url=https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |title=СПИСКИ спортсменов, тренеров и иных специалистов, включённых в состав национальной и сборной команд Республики Беларусь по баскетболу (мужчины) на 2021 год. Сборная команда – стажёрский состав (переменный) |access-date=1 лютага 2024 |archive-date=30 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030084136/https://usitmoik.gov.by/files/%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D0%BC%D1%83%D0%B6%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%8B%202021.pdf |url-status=dead }}</ref>. З 2021 года — у сістэме мінскіх «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокаў]]», выступаў за [[Цмокі-Мінск-2|моладзевую каманду]] (2021/22), з лютага 2022 года — у асноўнай камандзе. У сезоне 2022/23 прыняў удзел у 22-х гульнях [[Адзіная ліга ВТБ|Адзінай Лігі ВТБ]] за «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]». Сярэдні час на пляцоўцы — 19,7 хвілін, сярэдняя статыстыка: 3,9 ачка, 1,9 падбору, 1,4 перадачы. У 7-мі гульнях плэй-оф чэмпіянату Беларусі паказаў сярэднюю статыстыку ў 8,0 ачка, 3,6 падбору, 1,6 перадачы, праводзячы ў сярэднім 22,1 хвіліны на пляцоўцы. Быў прызнаны БФБ лепшым маладым гульцом па выніку Кубка Беларусі-2022<ref>[https://belarus.basketball/novosti/kubok/7299-minsk-obladatel-xxvi-kubka-belarusi-po-basketbolu «МИНСК» – ОБЛАДАТЕЛЬ XXVI КУБКА БЕЛАРУСИ ПО БАСКЕТБОЛУ]</ref> і чэмпіянату Беларусі сезонаў 2022/23<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/7556-bk-minsk-v-15-j-raz-stanovitsya-chempionom-belarusi БК «МИНСК» В 15-Й РАЗ СТАНОВИТСЯ ЧЕМПИОНОМ БЕЛАРУСИ]</ref> і 2023/24<ref>[https://belarus.basketball/novosti/chempionat/8021-minsk-v-16-j-raz-zavoevyvaet-zvanie-chempiona-belarusi «МИНСК» В 16-Й РАЗ ЗАВОЕВЫВАЕТ ЗВАНИЕ ЧЕМПИОНА БЕЛАРУСИ!]</ref>. У чэрвені 2024 года падпісаў кантракт з краснадарскім «Лакаматыў-Кубань»<ref>[https://lokobasket.com/news/288935/ Добро пожаловать, Даниил!]</ref>, выступаў за фарм-каманду краснадарскага клуба. У снежні 2024 года дэбютаваў за асноўную каманду. У снежні 2025 года перайшоў у саратаўскі «[[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор]]» на ўмовах арэнды<ref>[https://pressball.by/news/basketball/belorusskij-forvard-daniil-kosko-budet-vystupat-za-saratovskij-avtodor-na-pravah-arendy/ БЕЛОРУССКИЙ ФОРВАРД ДАНИИЛ КОСКО БУДЕТ ВЫСТУПАТЬ ЗА САРАТОВСКИЙ "АВТОДОР" НА ПРАВАХ АРЕНДЫ]</ref>. Выступаў у складах нацыянальных зборных Беларусі [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-16|U-16]] і [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе U-20|U-20]]. З 2023 года — гулец [[Мужчынская зборная Беларусі па баскетболе|мужчынскай нацыянальнай зборнай Беларусі]]. У складзе моладзевай зборнай (U-20) заваяваў сярэбраны медаль Еўрапейскага Кубка Выкліку-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/6258-muzhskaya-sbornaya-belarusi-u-20-serebryanyj-prizjor-evropejskogo-kubka-vyzova МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ U-20 - СЕРЕБРЯНЫЙ ПРИЗЁР ЕВРОПЕЙСКОГО КУБКА ВЫЗОВА!]</ref>, у складзе юніёрскай зборнай (U-18) па баскетболе 3х3 — бронзавы медаль Кубка свету-2021<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/6306-muzhskaya-sbornaya-belarusi-bronzovyj-prizjor-kubka-mira-3kh3-u-18 МУЖСКАЯ СБОРНАЯ БЕЛАРУСИ - БРОНЗОВЫЙ ПРИЗЁР КУБКА МИРА 3Х3 U-18!]</ref>. У складзе моладзевай зборнай (U-20) па баскетболе 3х3 стаў чэмпіёнам [[Гульні краін СНД 2023|II гульняў краін СНД-2023]] у Мінску<ref>[https://belarus.basketball/novosti/basketbol-3kh3/7648-sbornye-belarusi-i-rossii-po-basketbolu-3kh3-chempiony-ii-igr-stran-sng СБОРНЫЕ БЕЛАРУСИ И РОССИИ ПО БАСКЕТБОЛУ 3Х3 – ЧЕМПИОНЫ II ИГР СТРАН СНГ]</ref>. == Кар’ера == * 2018—2021 — [[РДВАР (баскетбольны клуб)|РДВАР (Мінск)]] * 2021—2022 — [[Цмокі-Мінск-2|Цмокі-Мінск (моладзевая каманда)]] * 2022 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Цмокі-Мінск]] * 2022—2024 — [[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]] * 2024—2025 — СШАР-Лакаматыў-Кубань (Краснадарскі край, Расія) * 2024—2025 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) * 2025—2026 — [[Аўтадор (баскетбольны клуб)|Аўтадор (Саратаў, Расія)]] * з 2026 — Лакаматыў-Кубань (Краснадар, Расія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіён Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|2023/2024]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (1): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2022|2022]]. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://minskbasket.by/ru/news/news-base/daniil-kosko-prodolzhaet-kareru-v-minske Даниил Коско продолжает карьеру в «МИНСКЕ»!] * [https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/daniil-kosko Даниил Коско] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240128221130/https://minskbasket.by/ru/teams/osnovnoj-sostav/daniil-kosko |date=28 студзеня 2024 }} {{Мужчынская баскетбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Каско Данііл}} [[Катэгорыя:Баскетбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па баскетболе U-20]] [[Катэгорыя:Ігракі «СШАР-Лакаматыў-Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Лакаматыва Кубань»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Аўтадора» Саратаў]] 1tjlkimxjtrt985bmtqvou27frigysu Генадзь Васілевіч Сяркуццеў 0 759550 5149550 5054433 2026-06-01T11:37:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149550 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Генадзь Васілевіч Сяркуццеў'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{ДН|17|3|1937}} — {{ДС|24|2|2016}}) — [[вучоны]] ў галіне агульнай [[Педагогіка|педагогікі]], гісторыі педагогікі і [[Адукацыя|адукацыі]]. [[Доктар педагагічных навук]] (1994), [[прафесар]] (2000). [[Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (1999). == Біяграфія == Нарадзіўся ў горадзе [[Орша]] ([[Віцебская вобласць]] [[Беларусь|Беларусі]]) ў сям’і чыгуначніка. Вучыўся ў [[Аршанскі тэхнікум чыгуначнага транспарту|Аршанскім тэхнікуме чыгуначнага транспарту]], займаўся спортам, працаваў на станцыі [[Орша-Цэнтральная]]<ref name="ЖБ">[http://xpress.by/2016/03/19/pedagogika-stala-prizvaniem/ Педагогика стала призванием] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240223142233/http://xpress.by/2016/03/19/pedagogika-stala-prizvaniem/ |date=23 лютага 2024 }} // Железнодорожник Белоруссии. 2016, 19 марта, № 20.{{ref-ru}}</ref>. Праходзіў службу ў [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]] ў [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградскай ваеннай акрузе]], актыўна займаўся спортам, быў вызваленым сакратаром [[камсамол]]ьскай арганізацыі часткі, выхавацелем у летнім піянерскім лагеры<ref name="ЖБ" />. Паступіў у [[Ленінградскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту]] на спецыяльнасць «інжынер-электрык па аўтаматыцы і тэлемеханіцы»<ref name="ЖБ" />. Інстытут скончыў у 1964 годзе. Працаваў ва ўпраўленні Прыволжскай чыгункі ў [[Саратаў|Саратаве]]. Затым Г. В. Сяркуццеў перавёўся ў [[Валгаград]], дзе быў майстрам вытворчага навучання і выкладчыкам [[Электратэхніка|электратэхнікі]] і спецыяльных прадметаў<ref name="ЖБ" /> у ГПТВ № 18. Скончыў [[Аспірантура|аспірантуру]] ў Навукова-даследчым інстытуце агульнай педагогікі Акадэміі педагагічных навук СССР, абараніў кандыдацкую [[Дысертацыя|дысертацыю]] і заняў пасаду намесніка дырэктара ГПТВ № 32 у Валгаградзе. Быў накіраваны ў камандзіроўку на [[Куба|Кубу]] ў якасці дарадцы рэктара Гаванскага педагагічнага інстытута прафесійнай адукацыі. Пасля вяртання з камандзіроўкі Г. В. Сяркуццеў працаваў старшым выкладчыкам<ref name="ЖБ" /> у [[ВДУ|Віцебскім педагагічным інстытуце]]. Знаходзіўся ў камандзіроўцы ў [[Алжыр]]ы. Пасля вяртання з Алжыра Г. Сяркуццеў працаваў у Беларускім філіяле Усесаюзнага навукова-даследчага інстытута прафесійна-тэхнічнай адукацыі, дзе з 1979 года займаў пасаду загадчыка аддзела дыдактычных праблем. У 1985 годзе Г. В. Сяркуццеў у [[Мінск]]у, дырэктар СПТВ № 103 чыгуначнага транспарту (сучасны [[Мінскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны каледж чыгуначнага транспарту імя Я. П. Юшкевіча]]), у якім працаваў да 2006 года. == Навуковая дзейнасць == Аўтар навуковых прац па праблемах методыкі і тэхналогіі [[Прафесійна-тэхнічная адукацыя|прафесійнага навучання]], тэарэтычнаму абгрунтаванню сістэмы блочнай пабудовы вучэбнага працэсу, арганізацыі выхаваўчага працэса, вучнёўскаму самакіраванню, па гісторыі педагогікі. Сярод апублікаванага: * Деятельность мастера производственного обучения по педагогическому руководству ученическим самоуправлением в учебной группе: Метод. рекомендации — Мн., 1988. — 31 с. ; 20 см. — 500 экз.; * Формы и методы организации теоретического обучения: (методическое пособие) — Мн.: ИПК образования, 1993. — 92, [3] с., [4] л. табл. : схемы ; 20 см. — 1000 экз.; * Научно-педагогические основы подготовки рабочих кадров: комплексное экспериментально-дидактическое исследование вопросов подготовки рабочих высшей квалификации в учебных заведениях нового типа — Мн.: Адукацыя і выхаванне, 1998. — 274, [1] с. : ил., табл. ; 20 см. — 500 экз. — ISBN 985-6029-27-9; * Преподавание технического черчения по методу «погружения» в содержание учебного предмета: учебно-методическое пособие для преподавателей черчения и учащихся учреждений, обеспечивающих получение профессионально-технического и среднего специального образования / Г. В. Серкутьев, Л. И. Петрашевская. — Мн.: Технопринт, 2005. — 380 с. ; 27 см. — 1000 экз. — ISBN 985-464-667-X; * Интенсивный курс изучения английского языка по методу «Погружения»: учебно-методическое пособие для учащихся и преподавателей учреждений, обеспечивающих получение профессионально-технического образования / Г. В. Серкутьев, Г. И. Саянова. — Минск : Белпринт, 2007. — 286 с.: ил., табл. ; 28 см. — 217 экз. — ISBN 978-985-459-090-5. == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны работнік адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (1999) * [[Сярэбраны медаль ВДНГ СССР]]<ref name="ЖБ" /> == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сярку́ццеў Генадзь Васілевіч|Чэчат В. У.|356}} == Спасылкі == * [http://xpress.by/2016/03/19/pedagogika-stala-prizvaniem/ Педагогика стала призванием] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240223142233/http://xpress.by/2016/03/19/pedagogika-stala-prizvaniem/ |date=23 лютага 2024 }} // Железнодорожник Белоруссии. 2016, 19 марта, № 20, с. 13.{{ref-ru}} * [http://ptk-zht.minsk.edu.by/main.aspx?guid=97901 Серкутьев Геннадий Васильевич]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}} // [[Мінскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны каледж чыгуначнага транспарту імя Я. П. Юшкевіча]] * [http://pto70.ripo.unibel.by/VNII_PTO/VNII.html Белорусский филиал Всесоюзного научно-исследовательского института профтехобразования] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230921121017/http://pto70.ripo.unibel.by/VNII_PTO/VNII.html |date=21 верасня 2023 }}{{ref-ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Сяркуццеў Генадзь Васілевіч}} [[Катэгорыя:Педагогі СССР]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Чыгуначнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Чыгуначнікі СССР]] 7x71ak7h249cfu6d7auzqbg2llq0di2 Дзмітрый Свірыдаў 0 760939 5149535 5047610 2026-06-01T10:58:38Z Slavazai1973 60865 /* Дасягненні */ 5149535 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свірыдаў}} {{Баскетбаліст |імя = Дзмітрый Ільіч Свірыдаў |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |грамадзянства = {{UZB}} |дата нараджэння = 13.1.1985 |месца нараджэння = {{МН|Самарканд}}, [[Узбекская ССР]], [[СССР]] |рост = 212 см |вага = 107 кг |пазіцыя = [[цэнтравы]] |драфт = не задрафтаваны |год драфта = 2007 |каманда драфта = |клуб = |нумар = |клубы = {{спартыўная кар’ера |2004—2005|{{сцяг|Узбекістан||20px}} [[Самарканд (баскетбольны клуб)|Самарканд]]| |2005—2008|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Гродна-93]]| |2008—2009|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Віталюр-РДВАР|Віталюр]]| |2009—2012|{{сцяг|Славенія||20px}} [[Хоспі Палзэла]]| |2012—2013|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Барсы-Атырау]]| |2013—2014|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Капшагай Канаеў|Капшагай]]| |2014—2016|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Алмацінскі Легіён]]| |2016—2017|{{сцяг|Грузія||20px}} [[Цхалтуба (баскетбольны клуб)|Цхалтуба]]| |2017—2018|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Капшагай Канаеў|Капшагай]]| |2018|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Каспій Актау]]| |2018—2019|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Алмацінскі Легіён]]| |2019—2020|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Сінягор’е Какшэтаў]]| |2020—2021|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Алмацінскі Легіён]]| |з 2024|{{сцяг|Казахстан||20px}} [[Алмацінскі Легіён]]| }} |узнагароды = |медалі = }} '''Дзмітрый Ільіч Свірыдаў''' (нар. {{ДН|13|1|1985}}, {{МН|Самарканд}}, [[Узбекская ССР]], [[СССР]]) — узбекскі баскетбаліст. Цэнтравы. Майстар спорту. У 2000-х гадах выступаў за клубы Беларусі. == Біяграфія == Выступаў за беларускія клубы «[[Гродна-93]]» (2005—2008) і «[[Віталюр-РДВАР|Віталюр]]» (2008/09)<ref>[https://uzreport.news/sports/s-uchastiem-nashego-basketbolista С участием нашего баскетболиста]</ref>. У далейшым выступаў за клубы Славеніі, Казахстана, Грузіі. Апошнім прафесійным клубам быў казахскі «[[Алмацінскі Легіён]]»<ref>[http://www.al-bclegion.kz/news?id=1093 ДМИТРИЙ СВИРИДОВ - ИГРОК КОМАНДЫ "АЛМАТИНСКИЙ ЛЕГИОН"!]</ref><ref>[https://www.flashscorekz.com/player/sviridov-dmitry/dtcWnSwQ/ Дмитрий Свиридов]</ref>. У 2022—2024 гадах выступаў за аматарскую каманду «[[Алмацінскі Легіён Amateurs]]»<ref>[https://ablforpeople.com/player/66426?seasonId=48 Свиридов Дмитрий]</ref>. == Дасягненні == * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|2008/2009]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе|чэмпіянату Казахстана]] (1): [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе 2014/2015|2014/2015]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|2007/2008]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе|чэмпіянату Казахстана]] (2): [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Казахстана па баскетболе 2025/2026|2025/2026]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|2008]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://basketball.asia-basket.com/player/Dmitry-Sviridov/88324 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://nbf.kz/ru/database/?category=players&type=1&id=89&season=33 Профіль на сайце nbf.kz] * [https://vesti.kz/player/8119/ Профіль на сайце vesti.kz] * [http://www.ismbasket.com/player.aspx?name=Dmitry_Sviridov Профіль на сайце ismbasket.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240311095656/http://www.ismbasket.com/player.aspx?name=Dmitry_Sviridov |date=11 сакавіка 2024 }} * [https://www.proballers.com/basketball/player/50206/dmitry-sviridov Профіль на сайце proballers.com] * [https://basketball.realgm.com/player/Dmitry-Sviridov/Summary/29939 Профіль на сайце basketball.realgm.com] * [https://scoutbasketball.com/player/Dmitry-Sviridov Профіль на сайце scoutbasketball.com] * [https://russiabasket.ru/players/152257 Профіль на сайце РФБ] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свірыдаў Дзмітрый Ільіч}} [[Катэгорыя:Ігракі «Гродна-93»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Віталюр-РДВАР» Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі «Барсаў» Атырау]] [[Катэгорыя:Ігракі «Капшагая» Канаеў]] 18bon7e9twc73oqxo7zlnr0ok6j3nd0 Вікторыя Ганіева 0 761156 5149306 5052807 2026-05-31T14:33:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149306 wikitext text/x-wiki {{Валейбаліст}} '''Вікторыя Ганіева''' (нар. {{ДН|26|4|1999}}, [[Наваполацк]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь|Майстар спорту Беларусь]]. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый. == Біяграфія == Валейболам пачала займацца ў наваполацкай СДЮСШАР № 2 у трэнера І. Бондар. Выступала за наваполацкую «Дружбу». У складзе «[[Мінчанка (валейбольны клуб)|Мінчанкі]]» 6 раз выйгравала «золата» чэмпіянату Беларусі, 5 разоў — Кубак і 4 разы — Суперкубак краіны. У 2018 стала срэбным прызёрам Кубка Еўрапейскай канфедэрацыі валейбола. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://vcminsk.com/blog/player/ganieva-viktoriya/ ГАНИЕВА ВИКТОРИЯ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240313162805/https://vcminsk.com/blog/player/ganieva-viktoriya/ |date=13 сакавіка 2024 }} * [https://by.tribuna.com/be/volleyball/1112962076-igrok-sbornoj-belarusi-ganieva-pokidayu-minchanku-poedu-v-r/ Гулец зборнай Беларусі Ганіева: «Пакідаю „Мінчанку“, паеду ў расійскі клуб»] * [https://by.tribuna.com/be/blogs/editors/3093296-v-sporte-pervymi-vernuli-belarus-v-status-sovetskoj-respubliki/ У спорце першымі вярнулі Беларусь у статус савецкай рэспублікі. Вось што гэта за матч і хто ў ім гуляў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240313161303/https://by.tribuna.com/be/blogs/editors/3093296-v-sporte-pervymi-vernuli-belarus-v-status-sovetskoj-respubliki/ |date=13 сакавіка 2024 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Жаночая валейбольная зборная Беларусі на чэмпіянаце Еўропы 2021}} {{DEFAULTSORT:Ганіева Вікторыя}} [[Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе]] sc4kdbdmc51b7gscud05gzw4vfqdzan Ганна Тупікіна 0 762373 5149443 4704572 2026-06-01T04:29:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149443 wikitext text/x-wiki {{Валейбаліст}} '''Ганна Тупікіна''' (нар. {{ДН|19|7|1992}}, [[Брэст]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. Выступала за зборную Беларусі. == Біяграфія == З 10 гадоў займаецца валейболам. Першы трэнер быў Андрэевіч. Гуляла за брэсткі «[[Прыбужжа Брэст|Дываноўшчык]]», і была запрошана ў моладзевую зборную Беларусі. З красавіка 2009 года пачала гуляць у камандзе «Мінчанка». Разам з «Мінчанка» у 2010, 2016 і 2017 гадах выйгравала чэмпіянат Беларусі, а таксама два разы выйгравала Кубак Беларусі (2016, 2017). {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://bvf.by/chempionat-rb/transfernye-novosti-sezona-2021-2022/ Трансферные новости сезона 2021—2022] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240329175406/https://bvf.by/chempionat-rb/transfernye-novosti-sezona-2021-2022/ |date=29 сакавіка 2024 }} * [https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/vcminsk/1032751/ 30 Обыкновенных ответов Анны Тупикиной] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230301102710/https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/vcminsk/1032751/ |date=1 сакавіка 2023 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Тупікіна Ганна}} [[Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі]] dh5x7glxn0ow4d5ur835aqlet9v73g9 Блэр 0 768161 5149326 4796515 2026-05-31T15:54:16Z Feeleman 163471 5149326 wikitext text/x-wiki '''Блэр''' ({{Lang-en|Blair}}) — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Джанет Блэр]] — амерыканская актрыса, спявачка * [[Дэніс Блэр]] — 3-і дырэктар Нацыянальнай разведкі ЗША * [[Тоні Блэр]] — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі == Тапонім == === Індыя === * [[Порт-Блэр]] — горад на востраве Паўднёвы Андаман. {{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}} tpcj7w6w8x2whfse9e9kxgwrie53w0q 5149507 5149326 2026-06-01T10:28:56Z Feeleman 163471 афармленне 5149507 wikitext text/x-wiki '''Блэр''' ({{Lang-en|Blair}}) — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Джанет Блэр]] — амерыканская актрыса, спявачка. * [[Дэніс Блэр]] — 3-і дырэктар Нацыянальнай разведкі ЗША. * [[Тоні Блэр]] — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. * [[Прэстан Блэр]] — амерыканскі мастак-мультыплікатар. == Тапонім == === Індыя === * [[Порт-Блэр]] — горад на востраве Паўднёвы Андаман. {{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}} ephb0h6okebrfv142t25f1bf3x2i6nu 5149509 5149507 2026-06-01T10:29:58Z Feeleman 163471 афармленне 5149509 wikitext text/x-wiki '''Блэр''' ({{Lang-en|Blair}}) — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Джанет Блэр]] — амерыканская актрыса, спявачка. * [[Дэніс Блэр]] — 3-і дырэктар Нацыянальнай разведкі ЗША. * [[Тоні Блэр]] — прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі. * [[Прэстан Блэр]] — амерыканскі мастак-мультыплікатар. * [[Лі Блэр]] — амерыканскі мастак. == Тапонім == === Індыя === * [[Порт-Блэр]] — горад на востраве Паўднёвы Андаман. {{неадназначнасць}}{{спіс цёзак2}} q4oxb4kyiuzpr5ygfo0jpkdwv7n3gjf Гасцінгс Лаянэл Ісмей 0 774297 5149470 4872961 2026-06-01T08:24:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149470 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Гасцінгс Лаянэл Ісмей, 1-ы барон Ісмей''' ({{Lang-en|Hastings Lionel Ismay, 1st Baron Ismay}}; нар. [[21 чэрвеня]] [[1887]], [[Наініталь|Найнітал]], [[Брытанская Індыя]] — [[17 снежня]] [[1965]], Брадвей, [[Вустэршыр]], [[Вялікабрытанія]]) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] ваенны і палітычны дзеяч, генерал. Міністр па справах [[Садружнасць нацый|Садружнасці]] ў 1951—1952 гадах. Першы [[генеральны сакратар НАТА]]. Займаў гэтую пасаду ў 1952—1957 гадах. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Наініталь|Найнітале]], Індыя, вучыўся ў прывілеяванай лонданскай школе Чартэрхаўс і Каралеўскім ваенным вучылішчы ў Сандхерсце. Пасля выпуску з вучылішча быў афіцэрам у індыйскай арміі, у 21-м кавалерыйскім палку прынца Альберта Віктара, затым ваяваў у складзе вярблюджага корпуса ў [[Брытанскае Самалі|Самалі]]. З 1925 года — памочнік сакратара Камітэта абароны імперыі. Атрымаў званне падпалкоўніка і быў ваенным сакратаром у 1-га маркіза Уілінгдона, [[Генерал-губернатар Індыі|віцэ-караля Індыі]], у 1936 годзе вяртаецца намеснікам сакратара ў Камітэт абароны Імперыі, у 1938 годзе, становіцца яго сакратаром. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] пасля прызначэння [[Уінстан Чэрчыль|Уінстана Чэрчыля]] прэм’ер-міністрам у маі 1940 года стаў начальнікам яго асабістага штаба і адначасова намеснікам па ваенных пытаннях сакратара «ваеннага кабінета», быў сувязным звяном паміж Чэрчылем і вышэйшым брытанскім ваенным кіраўніцтвам, падтрымліваў сувязь з прадстаўнікамі камандавання [[Армія ЗША|Арміі ЗША]], удзельнічаў у працы некалькіх міжсаюзнічных канферэнцый<ref>{{Cite web|url=http://www.hrono.ru/biograf/bio_i/ismey.html|title=Исмей (Ismay) Гастингс Лайонел|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051716/http://www.hrono.ru/biograf/bio_i/ismey.html|archive-date=2015-09-24|access-date=2023-02-27}}</ref>. Генералу Ісмею прыпісваецца выказванне аб мэтах стварэння НАТА: «не дапускаць СССР у Еўропу, забяспечваць у ёй амерыканскую прысутнасць і стрымліваць Германію»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_137930.htm|title=Lord Ismay, 1952 - 1957|author=NATO|website=NATO|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224064228/https://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_137930.htm|archive-date=2020-12-24|access-date=2021-01-06}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылка == * [http://www.hrono.info/biograf/bio_i/ismey.html hrono] * {{Cite web|url=http://ei1918.ru/soviet_union/anglo-francuzskie.html|title=Англо-французские планы нападения на СССР в 39-40 гг|author=Алексей Степанов|date=2008-10-27|access-date=3 кастрычніка 2024|archive-date=24 студзеня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100124082335/http://ei1918.ru/soviet_union/anglo-francuzskie.html|url-status=dead}} * {{Cite web|url=http://www.airforce.ru/history/caucasus/caucasus1.htm|title=«Кавказский кризис» или англо-французская воздушная угроза СССР в 1939—1940 гг|author=Алексей Степанов|access-date=3 кастрычніка 2024|archive-date=7 кастрычніка 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007091027/http://www.airforce.ru/history/caucasus/caucasus1.htm|url-status=dead}} {{DEFAULTSORT:Ісмей Гасцінгс Лаянэл}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Генеральныя сакратары НАТА}} [[Катэгорыя:Генеральныя сакратары НАТА]] ippnlkfzu5e260gmbk6a8t3zianu8ts Знешняя палітыка Вялікага Княства Літоўскага 0 774477 5149291 5146650 2026-05-31T14:11:52Z DBatura 73587 5149291 wikitext text/x-wiki '''[[Знешняя палітыка]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]''' была цесна звязана з палітыкай унутранай і мела тры асноўныя кірункі — заходні, усходні і паўднёвы{{sfn|Николаева|2020|с=141}}. Прыярытэты палітыкі мяняліся. У XIV стагоддзі дзяржава вяла напружаную барацьбу з нямецкімі ордэнамі і татарскімі ханствамі. У канцы XIV—XVI стст. высвятляліся адносіны з Польшчай, вырашалася праблема вялікалітоўска-польскага саюза ([[Крэўская унія]] 1385 года). Іншым важным кірункам сталі адносіны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]], галоўным канкурэнтам у аб’яднанні зямель былой [[Русь|Русі]]. У сярэдзіне XVI ст. дзяржава аслабла і ўжо не магла супрацьстаяць Маскве. Больш за тое, паўстала пагроза існаванню Вялікага Княства Літоўскага. Міжнародныя абставіны падштурхоўвалі Княства да цяснейшага аб’яднання з Польшчай і падпісання [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ў 1569 годзе. [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскае]] і Вялікае княства Літоўскае ўтварылі [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]] і далей праводзілі ў асноўным агульную знешнюю палітыку{{sfn|Новик|2011|с=92—93}}. Аднак літоўская шляхта неаднаразова здзяйсняла крокі на міжнароднай арэне без узгаднення з палякамі{{sfn|Тихомиров|1998|с=58-60}}. == Гісторыя == === Сяр. XIII — 1377 г. === Пры першых вялікіх князях, пачынаючы з [[Міндоўг]]а, знешнепалітычная палітыка характарызавалася канфліктамі з [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскім княствам]], якое было занепакоена ўзмацненнем новай дзяржавы, сабраўшы кааліцыю, куды ўвайшлі [[яцвягі]], [[жамойты]], [[Лівонскі ордэн|лівонцы]] і [[палачане]]. Каб разбурыць альянс, Міндоўг пачаў перамовы з лівонцамі, прыняўшы ў 1252 годзе [[каталіцтва]]. Аднак пазней, калі супраць рыцараў паўсталі [[прусы]] і прапанавалі літоўцам аб’яднацца ў барацьбе з немцамі, ён перайшоў у [[Язычніцтва|паганства]]. Таксама ўдалося заключыць мірнае пагадненне з Галіцкім князем [[Даніла Раманавіч|Данілам]] і дынастычны шлюб паміж яго сынам [[Шварн Данілавіч|Шварнам]] і дачкой Міндоўга. Няўдалы паход антылівонскай кааліцыі 1261 года вымусіў Міндоўга вярнуцца ў каталіцтва і ў саюзе са Шварнам ажыццявіць паспяховы ваенны паход супраць [[Мазовія|Мазовіі]]. Акрамя таго, літоўскі князь здзейсніў ваенныя набегі на ўладанні галіцка-валынскіх князёў і на саюзны ім [[Бранск]]{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Предпосылки зарождения Великого княжества Литовского. Дипломатия Миндовга}}{{sfn|История Литвы|2013|с=29—34}}. Наступны ўладар — [[Транята]], быў на стальцы вельмі кароткі час і пра яго дзейнасць нічога не вядома. Трэці уладар — [[Войшалк]], імкнуўся не абвастраць адносіны з крыжакамі і Галіцка-Валынскім княствам. Ён прызнаў сябе васалам брата Данілы Галіцкага, валынскага князя [[Васілька Раманавіч]]а, а Шварна запрасіў «дапамагаць» у кіраванні падуладнымі землямі. У 1266 годзе Войшалк падпарадкаваў Дзяволтаўскую і Нальшанскую землі. Пры [[Трайдзень|Трайдзене]] пачынаецца канфрантацыя з [[Валынскае княства|Валынскім княствам]], падтрыманым ардынцамі, а з Галіцкім усталяваліся сяброўскія адносіны. Акрамя таго, ён ажыццявіў паспяховы паход на польскі [[Люблін]]. Далей князь заключае дынастычны шлюб паміж сваёй дачкой Гаўдэмундай (пры хрышчэнні яна прыняла імя Соф’я) і князем [[Плоцк]]а Баляславам. На балтыйскім кірунку князь падтрымліваў сяброўскія адносіны з яцвягамі і арганізаваў паход на [[Латгалія|латгальскія землі]] крыжакоў. [[Віцень]] яшчэ больш сканцэнтраваўся на барацьбе з рыцарамі і правёў шэраг паходаў у Прусію і Лівонію{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Международные аспеукты существования Великого княжества Литовского во второй половине XIII — начале XIV в. Включение Полоцка в состав ВКЛ}}. У другой палове XIII ст. сумесная барацьба супраць крыжакоў спрыяла збліжэнню Вялікага Княства Літоўскага з [[Полацкае княства|Полацкай зямлёй]]{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Международные аспеукты существования Великого княжества Литовского во второй половине XIII — начале XIV в. Включение Полоцка в состав ВКЛ}}. Пры [[Гедзімін]]е большая частка сучаснай [[Беларусь|Беларусі]] была ўжо ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Як звычайна для таго часу, Гедзімін для атрымання розных пераваг выкарыстаў дынастычныя шлюбы. Так, яго сын [[Альгерд]] узяў шлюб з дачкой віцебскага князя [[Марыя Віцебская|Марыяй]] і пасля смерці цесця і жонкі ўспадкаваў Віцесбкае княства. Прыкладна такая самая сітуацыя склалася з ішным сынам Гедзіміна — [[Любарт]]ам, і ўспадкаваннем прынамсі часткі Галіцка-Валынскага княства. Магчыма, нейкім чынам трапіла пад кантроль Гедзіміна і Кіеўская зямля, прынамсі некаторыя крыніцы называюць кіеўскага князя Фёдара братам Гедзіміна. Пры гэтым аднак перамога ў [[Бітва на рацэ Ірпень|бітве на рацэ Ірпень]] у 1324 годзе, вынікам якой быццам быў пераход паўднёвых зямель пад кантроль Гедзіміна, лічыцца толькі позняй легендай. Важнае месца ў знешняй палітыцы Гедзіміна займала барацьба за [[Пскоў]] з [[Наўгародская зямля|Наўгародскай зямлёй]]. На ўсходнім напрамку кіраўнік устанавіў дружалюбныя адносіны са [[Смаленск]]ам і [[Цвер]]у. Выдаў дачку Марыю замуж за цвярскога князя [[Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы|Дзмітрыя Міхайлавіча]]. Нармалізацыя адносін з Цверу ўскладніла адносіны з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]], якая супернічала з Цверу за права ажыццяўляць кантроль над [[Вялікае княства Уладзімірскае|Паўночна-Усходняй Руссю]]. Маскоўскія князі імкнуліся распаўсюдзіць сваю ўладу на Цвер, Смаленск і [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарад]]. У балтыйскім рэгіёне ў гэты час Гедзімін працягваў ваяваць з крыжакамі. На гэтым фоне дзяржава пачынае збліжацца з палякамі. У 1325 годзе была дасягнута дамоўленасць аб заключэнні дынастычнага шлюбу паміж дачкой вялікага князя літоўскага [[Альдона|Альдонай (Ганнай)]] і сынам польскага караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава]] [[Казімір III Вялікі|Казімірам]]{{Sfn|Тихомиров|2006|loc=Внешняя политика Великого княжества литовского при князе Гедимине (1316—1341 гг.)}}. Пашырэнне Літвы дазволіла ёй стаць удзельніцай буйных палітычных камбінацый і пануючай сілай свайго рэгіёну. Палітыка дзяржавы станавілася прыкметнай у маштабе ўсёй Еўропы, што заклала асновы для паглыблення кантактаў з Заходняй Еўропай. У краіну сталі прыязджаць нямецкія каланісты, яе наведвалі заходнія манахі. Акрамя таго, Гедзімін заявіў [[Іаан XXII (папа Рымскі)|папе Іаану XXII]] пра жаданне хрысціцца ў каталіцтва. Аднак гэтым планам перашкодзіла праваслаўная і жамойцкая знаць{{sfn|История Литвы|2013|с=34—36}}. Пры сумесным праўленні [[Альгерд]]а і [[Кейстут]]а ў вялікалітоўска-польскіх адносінах адбыўся крызіс з-за канфлікту вакол [[Валынь|Валыні]]. Працягваецца барацьба з крыжакамі. На ўсходнім напрамку працягваецца курс па пашырэнні ўплыву на рускіх землях, умацоўваюцца кантакты са Смаленскам, а Альгерд бярэ ў жонкі цвярскую князёўну [[Ульяна Аляксандраўна|Ульяну]]. У гэты ж час літоўскі князь заяўляў, што «ўся Русь павінна належаць Літве». Яшчэ мацней абвастраецца канкурэнцыя з Масквой, што прыводзіць да ваеннага супрацьстаяння. Канфрантацыя назіралася і ў адносінах з наўгародцамі. На паўднёвым кірунку праводзіцца актыўнае наступленне на ардынскія ўладанні. Пасля [[Бітва на Сініх Водах|бітвы на Сініх Водах 1362 года]] значная частка сучасных украінскіх зямель пераходзіць пад кантроль Княства{{sfn|Тихомиров|2006|loc=Внешняя политика Великого княжества Литовского в 1341—1377 гг. Дипломатия Ольгерда}}. === 1377—1569 гг. === ==== Заходні кірунак ==== Першапачатковы прыярытэт заходняга напрамку быў абумоўлены той акалічнасцю, што тут у канцы XIV — сярэдзіне XV ст. знаходзіліся агрэсіўныя суседзі, знешнепалітычная актыўнасць якіх наўпрост пагражала суверэнітэту ВКЛ{{sfn|Николаева|2020|с=141}}. У XIV — пачатку XV ст. галоўным ворагам Вялікага Княства Літоўскага былі немцы [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага]] і Лівонскага ордэнаў{{sfn|Новик|2011|с=87}}. На фоне [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1389—1392)|грамадзянскай вайны паміж Ягайлам і Вітаўтам]] нямецкія рыцары падтрымалі фракцыю апошняга, у ходзе падпісанага [[Салінскі дагавор (1398)|Салінскага дагавора ў 1398 годзе]]. Адным з умоў была саступка Ордэну правоў на [[Жамойць]] у абмен на ваенную дапамогу з боку рыцараў. Кульмінацыяй канфрантацыі стала [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікая вайна 1409—1411 гг.]], падчас якой крыжакі пацярпелі паражэнне і адмаўляліся ад Жамойці і яцвяжскіх зямель на карысць ВКЛ. Далейшыя падзеі паказалі, што Ордэн яшчэ быў здольны супраціўляцца. Новы канфлікт з крыжакамі ўспыхнуў ужо ў 1414 г., а ў 1422 г. пачалася [[Голубская вайна|чарговая вайна]], якая завяршылася падпісаннем [[Мельнскі мір|Мельнскага міру]]. Згодна з яго ўмовамі ордэн канчаткова саступіў ВКЛ Жамойць і [[Дайнава (рэгіён)|Судавію]]. Мельнскі дагавор паклаў пачатак нармалізацыі ўзаемаадносін з Тэўтонскім ордэнам. Пасля яго ВКЛ на афіцыйным узроўні ўстрымліваўся ад удзелу ў войнах [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшча]] супраць немцаў. Пасля секулярызацыі Тэўтонскага ордэна ў 1525 г., ВКЛ заключыла дагавор з [[Герцагства Прусія|Княствам Прусіяй]], якое пацвярджала ўмовы Мельнскага пагаднення. У 1545 г. адбылася асабістая сустрэча караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта ІІ Аўгуста]] з прускім князем [[Альбрэхт (герцаг Прусіі)|Альбрэхтам]] у [[Вільнюс|Вільні]], на якой былі ўрэгуляваны памежныя, мытныя і гандлёвыя пытанні. У тым жа годзе былі зроблены спробы па выпраўленні мяжы паміж ВКЛ і Прусіяй. У наступны перыяд вялікалітоўска-прускія адносіны развіваліся як добрасуседскія{{sfn|Николаева|2020|с=143—144}}. Канфлікты з немцамі шмат у чым прывялі да збліжэння з Польшчай{{sfn|История Литвы|2013|с=17}} і заключэння [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] ў 1385 годзе. Палякі выступалі натуральным саюзнікам на заходнім кірунку. Унія з каралеўствам умацавала міжнародныя пазіцыі ВКЛ, забяспечыла адносны спакой на яго заходніх межах, дазволіла аб’яднаць намаганні дзяржаў супраць агульных праціўнікаў. З іншага боку, у гэты ж час Польшча не спыняла намаганняў ператварыць польска-вялікалітоўскі дынастычны саюз у рэальнае міждзяржаўнае аб’яднанне, што ў канчатковым выніку выльецца ў стварэнне [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Эфектыўнасць двухбаковага супрацоўніцтва асабліва ўзрастала там, дзе супадалі дзяржаўныя інтарэсы краін. Самым яскравым прыкладам стала перамога ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] ў 1410 годзе над тэўтонскімі рыцарамі. Аднак у пастаянных кроках польскага боку аб уніі ў форме інкарпарацыі існавала рэальная небяспека для захавання дзяржаўнай самастойнасці ВКЛ{{sfn|Николаева|2020|с=141—142}}{{sfn|История Литвы|2013|с=44}}. З [[Чэшскае княства|Чэхіяй]] і [[Каралеўства Венгрыя|Венгрыяй]] дзяржава была звязана дынастычнымі уніямі (1471 г. і 1492 г. адпаведна). Аднак разлічваць на іх рэальную дапамогу было цяжка па прычыне адлегласці і амаль поўнай адсутнасці агульнасці інтарэсаў на міжнароднай арэне. У лепшым выпадку можна было разлічваць на іх дыпламатычную падтрымку. Але пасля спынення мясцовай лініі дынастыі [[Ягелоны|Ягелонаў]] (заснавальнік — вялікі князь літоўскі [[Ягайла]]) нават гэта стала праблематычным. Кантакты са [[Швецыя]]й актывізаваліся ў канцы XV — пачатку XVI ст. у сувязі з распрацоўкай праекта вялікалітоўска-польска-шведскай персанальнай уніі, якая мела антымаскоўскую накіраванасць. Аднак смерць караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра]] ў 1506 г. паклала канец гэтым планам. Актывізаваць сувязі са Швецыяй атрымалася толькі з пачаткам [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны 1558—1583 гг.]]{{sfn|Николаева|2020|с=142—143}} Назіраліся адзінкавыя кантакты з [[Каралеўства Францыя|Францыяй]], якая спрабавала перашкодзіць пашырэнню ўплыву ў [[Еўропа|Еўропе]] [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і кіруючай там дынастыі [[Габсбургі|Габсбургаў]]. Кіруючая ў ВКЛ і Польшчы дынастыя Ягелонаў таксама вяла барацьбу з Габсбургамі за кантроль над Венгрыяй і Чэхіяй, таму разглядалася французскімі [[Валуа]] ў якасці патэнцыйнага саюзніка. Вынікам узаемадзеяння былі кантакты, якія ад імя ВКЛ ажыццяўлялі польскія дыпламаты. У 1500 г. у [[Буда (Будапешт)|Будзе]] быў заключаны польска-венгерска-французскі палітычны саюз, які на працягу года павінен быў быць распаўсюджаны і на ВКЛ. Аднак дадзены саюз не быў рэалізаваны. Аналагічны лёс быў і ў пагаднення 1524 года караля польскага і вялікага князя літоўскага [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта Старога]] і французскага караля [[Францыск I|Францыска І]]{{sfn|Николаева|2020|с=141—147}}. Свяшчэнная Рымская імперыя разглядалася ўладарнымі коламі Княства як палітычны праціўнік. Канфрантацыя была выкліканая супрацьстаяннем Ягелонаў і Габсбургаў. Свяшчэнная Рымская імперыя спрабавала разарваць польска-вялікалітоўскую унію праз рэалізацыю праекта каралеўскай каранацыі вялікага князя [[Вітаўт]]а, падтрымлівала антыпольскі настроенага вялікага князя [[Свідрыгайла]]. Пасля Прэсбургска-Венскага кангрэса 1515 года пачаўся перыяд нармалізацыі. Былі наладжаны і дынастычныя кантакты: першай і трэцяй жонкамі караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта ІІ Аўгуста былі дочкі імператара [[Фердынанд I Габсбург|Фердынанда І Габсбурга]] [[Елізавета Аўстрыйская (1526—1545)|Лізавета]] (1543) і [[Кацярына Аўстрыйская|Кацярына]] (1553). Аднак з пачаткам Лівонскай вайны адносіны зноў пагоршыліся{{sfn|Николаева|2020|с=148}}. Важным момантам усёй палітыкі Літвы на заходнім напрамку стаў [[З’езд еўрапейскіх манархаў у Луцку|Луцкі з’езд 1529 года]], дзе сабраліся манархі шэрагу дзяржаў. Вялікі князь [[Вітаўт]] за кошт правядзення сустрэчы прадэманстраваў значэнне дзяржавы на міжнароднай арэне, а таксама дамагаўся сваёй каранацыі. Гэты план падтрымалі Свяшчэнная Рымская імперыя і тэўтонцы, імкнучыся стварыць процівагу падужэлай Польшчы. З’езд лагічным чынам завяршыў складаны палітычны шлях Вітаўта, які павінен быў ператварыць дзяржаву ў каралеўства. Аднак праект быў сарваны з-за смерці гаспадара. Тым не менш, літоўская дзяржава здолела ліквідаваць найвялікшыя небяспекі, узаконіць сваё існаванне, увайсці ў Еўропу, далучыцца да яе і ўтрымацца ў ёй{{sfn|История Литвы|2013|с=56}}. ==== Усходні кірунак ==== З канца XV стагоддзя адбывалася паступовая пераарыентацыя знешняй палітыкі ВКЛ на ўсходні кірунак, які стаў найбольш прыярытэтным. Тут адбыліся вялікія змены, якія пацягнулі з’яўленне новай геапалітычнай сітуацыі ва [[Усходняя Еўропа|Усходнееўрапейскім рэгіёне]]. Калі на пачатку ВКЛ падтрымлівала кантакты з суверэннымі [[Пскоўская рэспубліка|Пскоўскай]] і Наўгародскай землямі, [[Цвярское княства|Цвярскім]], [[Смаленскае княства|Смаленскім]], [[Разанскае княства|Разанскім]], [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскім]] вялікімі княствамі і кангламератам т. зв. «[[Вярхоўскія княствы|вярхоўскіх княстваў]]», дзе кіравалі прадстаўнікі Чарнігаўскай галіны дынастыі [[Рурыкавічы|Рурыкавічаў]], то да канца XV ст. галоўным і адзіным самастойным суб’ектам тут засталося Маскоўскае Вялікае Княства, межы якога ўшчыльную падышлі да межаў Літвы{{sfn|Николаева|2020|с=148—149}}. Да канца кіравання вялікага князя літоўскага Вітаўта дзяржава ператварылася ў несумненнага лідара ва ўсходнееўрапейскім рэгіёне і праводзіла актыўную палітыку па «[[Аб’яднанне Русі|збіранню рускіх зямель]]». У 1404 г. было цалкам уключана ў склад ВКЛ Смаленскае Вялікае Княства. Да сярэдзіны 1520-х гг. уладу Вітаўта прызналі «вярхоўскія княствы» і Разанскае Вялікае Княства, яго ўплыў узмацніўся ў Пскове, [[Вялікі Ноўгарад|Вялікім Ноўгарадзе]], Цверы і нават у [[Масква|Маскве]], асабліва пасля смерці зяця Вітаўта вялікага князя маскоўскага [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васіля І]] у 1425 годзе. Княства максімальна пашырыла свае межы, набыўшы значны міжнародны аўтарытэт. Аднак пераемнікі Вітаўта на троне [[Свідрыгайла|Свідрыгайла Альгердавіч]] і [[Жыгімонт Кейстутавіч]], уцягнутыя ў [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|дынастычны канфлікт і барацьбу за ўладу]], не змаглі працягваць экспансіянісцкую палітыку на ўсходнім кірунку, а кароль польскі і вялікі князь літоўскі [[Казімір IV Ягелончык|Казімір]] наогул адмовіўся ад наступальнай агульнарускай праграмы, паставіўшы на першае месца сваю дынастычную палітыку ў Чэхіі і Венгрыі. Дадзеныя абставіны не прамінуў выкарыстаць асноўны супернік ВКЛ у барацьбе за «рускія землі» Маскоўскае Вялікае Княства{{sfn|Николаева|2020|с=147}}. З геапалітычнага пункту гледжання да канца XV ст. ваенна-палітычная ініцыятыва ў рэгіёне перайшла ад ВКЛ, якое ўжо не мела неабходнага патэнцыялу для ўтрымання сваёй велізарнай тэрыторыі, да Маскоўскага Вялікага Княства. Іх супрацьстаянне немінуча вяло да адкрытых ваенных дзеянняў. Прычым вялікі князь маскоўскі [[Іван III Васільевіч]] падрыхтаваўся да іх пачатку значна лепш, стварыўшы антыягелонскую кааліцыю, у якую разам з Маскоўскай дзяржавай увайшлі яшчэ [[Крымскае ханства]] і [[Малдаўскае княства]]. Акрамя таго, з канца XV ст. маскоўскі вялікі князь Іван ІІІ абвясціў сябе абаронцам інтарэсаў праваслаўнага насельніцтва ВКЛ, умяшаўшыся тым самым ва ўнутраныя справы заходняга суседа. Сапраўды, праваслаўе не было ў ВКЛ пануючым, а толькі цярпімым веравызнаннем, але цярпімасць гэтая была досыць шырокай і адкрытага гвалту над праваслаўнымі ў ВКЛ у дадзены перыяд не было{{sfn|Николаева|2020|с=149}}. Такім чынам, з канца XV ст. адносіны Літвы і Масковіі абвастрыліся{{sfn|Новик|2011|с=89}}. У 1487 г. у Маскву прыехаў служыць «са сваімі вотчынамі» князь [[Іван Міхайлавіч Варатынскі (старэйшы)|І. М. Перамышльскі]], у 1489 г. — князь [[Дзмітрый Фёдаравіч Варатынскі|Д. Ф. Варатынскі]] і тры князі з роду Бяляўскіх. Перайшлі на бок Масквы князі Мажайскія, Лукомскія і інш. Канфрантацыя паміж Маскоўскай дзяржавай і ВКЛ прывяла спачатку да [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|неабвешчанай прыгранічнай вайны 1487—1494 гг.]], у выніку якой была зламаная ўся літоўская памежная паласа з Маскоўскай дзяржавай. У 1492 годзе, пасля смерці вялікага князя літоўскага Казіміра, Іван III здзейсніў некалькі паспяховых паходаў на землі ВКЛ. Новы вялікі князь літоўскі Аляксандр Казіміравіч спяшаўся завяршыць вайну. Былі дасягнуты мірная і шлюбная дамоўленасці. Іван III выдаў сваю дачку [[Алена Іванаўна (вялікая княгіня літоўская)|Алену]] за Аляксандра Казіміравіча. Па мірнай дамоўленасці да Маскоўскага княства адышлі [[Вяземскае княства]] і частка вярхоўскіх княстваў. За Іванам III было прызнана права на Ноўгарад, Пскоў, Цвер, Разань. За маскоўскім васпанам замацаваўся тытул «вялікага князя ўсяе Русі». Аднак супярэчнасці паміж ВКЛ і Маскоўскай дзяржавай не былі ліквідаваныя. Іван III рыхтаваўся да вайны. Прычынай паслужыў пераход шэрагу буйных феадалаў ВКЛ у межы Маскоўскай дзяржавы. Іван III прыняў іх на службу і [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503)|у 1500 г. абвясціў вайну ВКЛ]], якая{{sfn|Новик|2011|с=90}}, як і наступныя канфлікты [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1507—1508)|1507—1508]] і [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1512—1522)|1512—1522]] гадоў, скончылася поспехам для Масквы{{sfn|Новик|2011|с=92}}. ==== Паўднёвы кірунак ==== {{Гл. таксама|Адносіны паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Дунайскімі княствамі}} На паўднёвым напрамку сваёй знешняй палітыкі ВКЛ кантактавала з татарскімі ордамі і Малдаўскім княствам. Панаванне [[Залатая Арда|Залатой Арды]] над землямі Паўднёвай і Паўднёва-Усходняй Русі перашкаджала планам [[Вялікія князі літоўскія|вялікіх князёў літоўскіх]] па збіранню рускіх зямель, што абумовіла канфлікты паміж Княствам і Ардой. Вітаўт актыўна ўмяшаваўся ў грамадзянскую вайну ў Ардзе і іграў на ўнутраных супярэчнасцях, каб тым самым падарваць магутнасць суседа. Шмат у чым менавіта дзеянні Вітаўта паспрыялі распаду Залатой Арды. Аднак гэта стварыла толькі новыя праблемы, бо цяпер на паўднёвым кірунку колькасць контрагентаў ВКЛ павялічылася, і цяпер замест адной дзяржавы даводзілася працаваць з трыма — [[Вялікая Арда|Вялікай Ардой]], Крымскім ханствам і, эпізадычна, [[Нагайская Арда|Нагайскай ардой]]{{sfn|Николаева|2020|с=150}}. З Вялікай Ардой атрымалася ўсталяваць саюзніцкія адносіны. Дзве дзяржавы разам супрацьстаялі Маскве. Адносіны з Крымскім ханствам эвалюцыянавалі ад добрасуседскіх да варожых, а затым няўстойлівых. Прычынай таму паслужыла пераарыентацыя пры [[Хаджы-Гірэй|Хаджы Гірэі]] і [[Менглі-Гірэй I|Менглі Гірэі]] ў палітыцы ханства з Літвы на Маскву. У 1480 годзе быў заключаны маскоўска-крымскі саюз, які меў антылітоўскую накіраванасць і паклаў пачатак рэгулярным набегам [[Крымска-нагайскія набегі на Вялікае Княства Літоўскае|крымскіх татараў на паўднёвыя землі ВКЛ]]. Пік нападаў прыйшоўся на канец XV — пачатак XVI стагоддзя. Улады ВКЛ актыўна выкарыстоўвалі як ваенныя, так і дыпламатычныя метады для абароны паўднёвых рубяжоў. Выкарыстоўвалі яны і прамы подкуп у грашовым альбо таварным эквіваленце{{sfn|Николаева|2020|с=150—153}}{{sfn|Новик|2011|с=88—89}}. З Малдовай, за выключэннем адзінкавых інцыдэнтаў, напрыклад, на мяжы 1393—1394 гг. і ў 1495 г., захоўваліся мірныя адносіны. Своеасаблівай кропкай адліку, якая паўплывала на характар вялікалітоўска-малдаўскіх адносін, можна лічыць 26 верасня 1387 г., калі малдаўскі гаспадар [[Пётр I Мушат]] прынёс васальную прысягу каралю польскаму і вялікаму князю літоўскаму Уладзіславу ІІ Ягайлу, яго жонцы полькай каралеве [[Ядвіга Анжуйская|Ядвізе]] і Кароне Каралеўства Польскага. Ва ўладарства гаспадара [[Штэфан I Мушат|Штэфана І]], жонкай якога была невядомая сваячка Ягайлы, Малдова падтрымлівала барацьбу Кароны і Княства з татарамі. Больш за тое, гаспадар удзельнічаў у [[Бітва на Ворскле (1399)|бітве на Ворскле]]. Гаспадар [[Аляксандр I Добры]] ажаніўся з сястрой Вітаўта Рымгайле. Аднак праз год з невядомых прычын яны развяліся, афіцыйнай прычынай была трэцяя ступень сваяцтва мужа і жонкі. Пазней гэты эпізод быў згладжаны шлюбам старэйшага сына гаспадара Аляксандра [[Ілля I|Іллі]] з [[Марыя Гальшанская|Марыяй Гальшанскай]], сястрой каралевы [[Соф’я Гальшанская|Соф’і]], чацвёртай жонкі Ягайлы{{sfn|Николаева|2020|с=156—157}}. У XVI стагоддзі вялікалітоўска-малдаўскія кантакты значна саслаблі, што было звязана з падзеннем міжнароднага прэстыжу Малдавіі, якая ўсё больш трапляла ў залежнасць ад [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]]. У 1540-я гады яны сталі наогул адзінкавымі і тычыліся ў асноўным дробных памежных канфліктаў{{sfn|Николаева|2020|с=160}}. === 1569—1795 гг. === ВКЛ неаднаразова адмаўлялася выконваць палажэнні Люблінскай уніі аб правядзенні сумеснай знешняй палітыкі. У 1573 г. прадстаўнікі Літвы без папярэдняй кансультацыі з палякамі прапанавалі маскоўскаму цару [[Фёдар Іванавіч|Фёдару Іванавічу]] сваю падтрымку ў заняцці прастола Рэчы Паспалітай пры ўмове вяртання [[Усвяты|Усвят]], Азярышча, Полацка і Смаленска і захавання свабод і прывілеяў шляхты. У тым жа годзе літоўская шляхта адмовіліся ад накіравання ў [[Парыж]] адзінай дэлегацыі для запрашэння на прастол [[Генрых III (кароль Францыі)|Генрыха Валуа]], паслаўшы ў Францыю самастойную дэлегацыю на чале з маршалкам надворным [[Мікалай Радзівіл Сіротка|Мікалаем Радзівілам Сіроткай]]. Дэлегацыя ВКЛ даставіла новаму манарху акт, які пацвярджаў яго правы на літоўскі вялікакняскі прастол. Таксама самастойна прадстаўнікі Літвы наведвалі Генрыха пасля яго ўцёкаў у 1574 г., высвятляючы пытанне аб магчымасці яго вяртання. У 1575 г. прадстаўнікі княства без кансультацый з палякамі правялі перамовы з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі [[Максіміліян II Габсбург|Максіміліянам II]], які прэтэндаваў на прастол Паспалітай. У 1587 г. адпаведныя перамовы былі праведзены з маскоўскім царом Фёдарам Іванавічам{{sfn|Тихомиров|1998|с=58-59}}. Місія Сіроткі была сур’ёзнай: заявіць пры французскім двары не толькі словамі, але і сваімі паводзінамі, што ён прадстаўляе суверэнную дзяржаву — Вялікае Княства Літоўскае. Падчас візіту ў Парыжы ў яго адбыўся канфлікт з палякамі, якія не жадалі, каб літвіны выступалі асобна ад іх. Сіротка заявіў: «''Каб ўладару нашаму, абранаму кіраўніку, не падалося, што наша дзяржава горшая за вашу Польшчу, каб я, як ягоны пасланнік, слухаючы прысвячэнні і віншаванні ад імя польскай кароны, не стаяў сярод вас як слуп''»{{sfn|Valatka|2012|loc=Kuriame amžiuje diplomato darbas tampa profesija?}}. У студзені 1627 г. са згоды [[Гетман вялікі літоўскі|вялікага гетмана літоўскага]] [[Леў Іванавіч Сапега|Льва Сапегі]] [[Аляксандр Гасеўскі]], які камандаваў літоўскім войскам, заключыў перамір’е з камандуючым шведскай арміяй [[Понтус Дэлагардзі|Понтусам Дэлагардзі]]. Дадзенае перамір’е было заключана без узгаднення з палякамі і разглядалася як заключанае толькі ад імя літоўцаў{{sfn|Тихомиров|1998|с=59}}. Найбуйнейшай акцыяй Літвы ў галіне міжнародных адносін стала спроба разрыву уніі з Польшчай, прадпрынятая ў 1655 г. 10 жніўня на сустрэчы ў [[Рыга|Рызе]] пасол Г. Любянецкі, накіраваны вялікім гетманам літоўскім [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Янушам Радзівілам]], і шведскі генерал [[Магнус Юліус Дэлагардзі|Магнус Дэлагардзі]] склалі праект дамовы аб пераходзе ВКЛ пад пратэкцыю Швецыі. Перамовы былі працягнутыя ў ваенным лагеры Радзівіла ў [[Кейданы|Кейданах]] і завяршыліся 18 жніўня падпісаннем дамовы ад імя [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|літоўскай рады]]. Дакумент прадугледжваў стварэнне шведска-літоўскага ваенна-палітычнага саюза пры захаванні адміністрацыі, законаў, казны і войска ВКЛ. Вялікім князем літоўскім станавіўся шведскі кароль [[Карл X Густаў]]. Аднак ініцыятыва Радзівіла не атрымала шырокай грамадскай падтрымкі{{sfn|Тихомиров|1998|с=59}}. Палякі былі вымушаныя лічыцца з імкненнем літоўскай эліты захаваць асаблівы статус у сферы знешняй палітыкі. Яе меркаванне прымалася пад увагу перш за ўсё ў адносінах Рэчы Паспалітай з Маскоўскай дзяржавай. Кантакты з Масквой уваходзілі ў кампетэнцыю літоўскай канцылярыі ў Вільні, дзе рыхтавалася адпаведная дыпламатычная дакументацыя. Так, напрыклад, у 1582 г. пры заключэнні [[Ям-Запольскі мір|Ям-Запольскага міру]] дэлегацыя Рэчы Паспалітай практычна цалкам складалася з ліцвінскай шляхты. З другой чвэрці XVII ст. значнасць прадстаўнікоў ВКЛ у складзе дэлегацый стала зніжацца і на першы план сталі выходзіць палякі. Гэта выклікала незадаволенасць у літоўскай шляхты, якая дамагалася строгага ўліку сваіх інтарэсаў на перамовах з маскавітамі{{sfn|Тихомиров|1998|с=59}}. Менш значнай была роля дыпламатыі ВКЛ у кантактах з дзяржавамі Еўропы, Асманскай імперыяй і Крымскім ханствам, паколькі гэтыя кірункі ўваходзілі ў сферу кампетэнцыі польскай дыпламатыі. Аднак такі парадак зусім не азначаў поўнага адхілення Вільна ад еўрапейскай палітычнага жыцця. У першай палове XVII ст. прадстаўнікі ВКЛ наведвалі з місіямі рознага роду [[Рым]], [[Нідэрланды]], Францыю. Падчас наведвання Францыі ў 1640 г. ваяводам смаленскім [[Крыштоф Гасеўскі|Крыштофам Гасеўскім]] адбыўся дыпламатычны скандал. Перавысіўшы паўнамоцтвы, дадзеныя яму каралём [[Уладзіслаў IV|Уладзіславам IV]], Гасеўскі ўступіў у перамовы з [[Арман Жан дзю Плесі Рышэльё|кардыналам Рышэлье]] і заключыў пагадненне, якое абавязвала Рэч Паспалітую разарваць адносіны са Свяшчэннай Рымскай імперыяй. Учынак пасла выклікаў незадаволенасць караля Уладзіслава IV, які адмовіўся зацвердзіць Парыжскае пагадненне{{sfn|Тихомиров|1998|с=60}}. У XVIII ст. значнасць ВКЛ у міжнародных зносінах працягвала зніжацца. Згадка пра тое, што Рэч Паспалітая з’яўляецца «дзяржавай двух народаў», стала знікаць з дыпламатычных дакументаў, у міжнароднай дыпламатычнай практыцы яе сталі разглядаць як польскую дзяржаву. Аднак у сілу свайго геапалітычнага становішча ВКЛ яшчэ працягвала аказваць уплыў. Менавіта ліцвіны звярнуліся ў 1715 г. да [[Пётр I|Пятра I]] з просьбай аб пасярэдніцтве ў справе ўрэгулявання ўзаемаадносін з [[Каралеўства Саксонія|Саксоніяй]]. У другой палове XVIII ст. асобныя прадстаўнікі магнацкіх родаў ВКЛ, якія выступалі з пазіцый абароны сваіх вузкасаслоўных інтарэсаў, звярталіся па падтрымку да [[Кацярына II|Кацярыны II]]{{sfn|Тихомиров|1998|с=60}}. == Арганізацыя == === Развіццё знешнепалітычнай працы=== Першапачаткова кантроль над знешняй і ўнутранай палітыкай меў выключна [[вялікія князі літоўскія|вялікі князь]]. У далейшым дзяржава паступова набывала статус абмежаванай манархіі. Сярод прычын гэтаму — адмена абласных княжанняў і ўвядзенне сістэмы намесніцтва, што садзейнічала колькаснаму росту і палітычнаму ўзвышэнню [[шляхта|шляхты]], якая не хацела неабмежаванай улады васпана і дамагалася большых правоў для сябе. Іх зацікаўленасць ва ўдзеле ў знешняй палітыцы была звязана з магчымасцю бяспошліннага вывазу за мяжу лесу, збожжа, жывёлы і ўвозу імпартных тавараў{{sfn|Новик|2011|с=80—81}}. У XIV ст. пры вялікім князі літоўскім узнікае дарадчы орган — Дума. Яна паступова трансфармавалася ў вышэйшы орган выканаўчай улады краіны, стаўшы [[Рада Вялікага Княства Літоўскага|радай паноў (паны-рады)]]. Адным з членаў органа быў [[Канцлер вялікі літоўскі|канцлер]]. Да яго кампетэнцый, акрамя ўсяго іншага, адносілася адпраўка пасольстваў і забеспячэнне іх бяспекі, а таксама падрыхтоўка міжнародных дагавораў. Найбольш важныя пытанні знешняй палітыкі абмяркоўваліся на [[сойм Вялікага Княства Літоўскага|вальным сойме]]{{sfn|Новик|2011|с=81—82}}. Артыкул 10 акту Люблінскай уніі Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага прадугледжваў, што «ніякія саюзы, трактаты і мірныя ўмовы не павінны надалей здзяйсняцца і заключацца з іншымі народамі і ніякія амбасады не павінны быць пасыланыя па важных справах у чужыя краіны без агульнага ведама і савета абодвух народаў». Фармальна кіраўніцтва знешняй палітыкай знаходзілася ў руках [[кароль Рэчы Паспалітай|манарха]], які з’яўляўся кіраўніком дзвюх дзяржаў — каралём польскім і вялікім князем літоўскім. Цэнтральным органам, які ажыццяўляў агульнае кіраўніцтва дыпламатычнай дзейнасцю ў канцы XVI—XVII ст., была канцылярыя гасудара. Кіраўнік каралеўскай канцылярыі — канцлер — займаўся фарміраваннем пасольстваў і накіраваннем іх за мяжу, кіраваў складаннем дыпламатычных дакументаў і падпісваў іх, прымаў данясення паслоў. У некаторых выпадках ён мог прымаць замежныя пасольствы ад імя караля{{sfn|Тихомиров|1998|с=52}}. Часткова знешняя палітыка ўваходзіла і ў кампетэнцыі [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальнага сойма]]. Дэпутаты маглі выслухоўваць паслоў замежных дзяржаў і абмяркоўваць важныя знешнепалітычныя праблемы. У XVII ст. сейм атрымаў выключнае права сцвярджаць мірныя дагаворы і саюзы, вырашаць пытанні, звязаныя з дыппрадстаўніцтвамі, удзельнічаць у складанні дыпламатычных дакументаў. Сейм сцвярджаў кандыдатуры паслоў і кантраляваў іх дзейнасць{{sfn|Тихомиров|1998|с=53}}. === Роля канцлера і канцылярыі === Вялікакняскай канцылярыяй ствараўся ўвесь комплекс дыпламатычных дакументаў. Іх можна падзяліць на дзве групы. Першая група — гэта ўласна дыпламатычныя дакументы, да якіх можна аднесці даверчыя граматы, міжнародныя дагаворы, перапіску з замежнымі апанентамі, адказы замежным паслам. Другая група — дакументы, неабходныя для забеспячэння працы пасольстваў, або дакументы паслоў — інструкцыі, «небяспечныя» граматы, справаздачы і дзённікі (дыярушы) паслоў{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}. Пасля падпісання Люблінскай уніі паміж канцылярыямі ВКЛ і Польшчы ўсталяваўся падзел сфер дзейнасці. У кампетэнцыі вялікакняскай канцылярыі знаходзіліся адносіны з Маскоўскай дзяржавай і Інфлянтамі. Канцлер і [[Падканцлер літоўскі|падканцлер ВКЛ]], раней — члены Рады ВКЛ, у якасці міністраў увайшлі ў склад Сената Рэчы Паспалітай. У іх падпарадкаванні знаходзіліся практычна ўсе дзяржаўныя справы, у тым ліку і пытанні знешняй палітыкі. Фактычна з’яўляючыся міністрамі замежных спраў, яны непасрэдна кіравалі дыпламатычнай службай. Круг паўнамоцтваў канцлераў у сферы дыпламатыі быў досыць шырокі. Яны як члены рады Сената прымалі непасрэдны ўдзел у распрацоўцы інструкцый паслам. Затым на падставе распрацаваных рэкамендацый супрацоўнікі канцылярыі рыхтавалі неабходную для пасольства дакументацыю. Падрыхтаваныя дакументы падпісваліся канцлерам, і ставілася друк адпаведнай канцылярыі. Пасля выканання місіі паслы прадстаўлялі канцлеру справаздачу аб перамовах і заключанае імі пагадненне. У выпадках працяглых перамоваў яны адпраўлялі канцлеру рапарты аб іх ходзе{{sfn|Лазоркина|2008|с=43—44}}. Часам канцлеры самі прымалі ўдзел у перамовах. У шэрагу выпадкаў яны асабіста ўзначальвалі дыпмісіі. Канцлеры ВКЛ падтрымлівалі актыўныя кантакты са службовымі асобамі іншых дзяржаў, прымалі замежных паслоў{{sfn|Лазоркина|2008|с=44}}. У дыпрабоце таксама былі задзейнічаны вялікія [[пісар|пісары]]. Іх маглі прызначаць у ролі вялікіх паслоў або ў якасці камісараў памежных камісій{{sfn|Лазоркина|2008|с=44}}. === Арганізацыя працы пасольств === [[Пасольства|Пасольствы]] адпраўляліся па рашэнні Сейма або ў перыяд паміж яго пасяджэннямі — па рашэнні манарха і сенатараў-рэзідэнтаў. Адпаведна пасольская дакументацыя рыхтавалася альбо спецыяльнай соймавай камісіяй, альбо сенатарамі-рэзідэнтамі. Асаблівае месца сярод пасольскіх дакументаў займалі інструкцыі. Звычайна ва ўступнай частцы інструкцыі вызначаўся ранг пасольства, а менавіта: ад чыйго імя яно адпраўлялася — толькі ад караля ці караля і Рэчы Паспалітай. Змяшчаліся звесткі аб рангу пасольства і асобах, прызначаных у якасці паслоў, пералік даручэнняў, якія павінны быць выкананы ў ходзе місіі. У выпадку адпраўлення вялікіх пасольстваў, асабліва ў Маскоўскую дзяржаву, інструкцыі былі дэталёвымі. У іх уключаліся вітальныя прамовы для ўсіх паслоў на ўрачыстай аўдыенцыі, дзе яны павінны былі выступаць па чарзе, а таксама правілы цырыманіялу на прыёме{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}. Асобна агаворвалася працэдура ўручэння падарункаў, калі такія былі прадугледжаныя. Далей у інструкцыях вынікалі пералікі пытанняў, якія павінны былі быць вырашаны ў ходзе перамоваў. У выпадках ратыфікацыі раней падпісаных дагавораў асобна разглядаўся кожны пункт дагавора. У дыпламатычных місіях у Маскоўскую дзяржаву паслы абавязаны былі строга сачыць за выкананнем цырыманіялу і, такім чынам, захаваннем прэстыжу дзяржавы{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}. Канчатковы тэкст інструкцый складаўся ў канцылярыях на падставе падрыхтаваных рэкамендацый. Як правіла, канцылярыі рыхтавалі асобна дакументы для паслоў Польшчы і ВКЛ. У асобных выпадках паслам дзяржавы выдавалася толькі адна інструкцыя з канцылярыі ВКЛ. Інструкцыі падпісваліся прадстаўнікамі Польшчы і ВКЛ{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}. Польскія даследчыкі адзначаюць, што ў адносінах з дзяржавамі [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], [[Асманская імперыя|Турцыі]], [[Крымскае ханства|Крымскім ханствам]] канцылярыя ВКЛ прымала менш актыўны ўдзел. Аднак дыпламатычныя кантакты з Маскоўскай дзяржавай і Швецыяй знаходзіліся пад пільнай увагай княства{{sfn|Лазоркина|2008|с=45}}. Акрамя інструкцый канцылярыямі рыхтаваліся дакументы, якія пацвярджаюць паўнамоцтвы паслоў на правядзенне перамоў і заключэнне адпаведных пагадненняў. Сярод іх адрозніваюцца два тыпу — даверчыя граматы (kredens) і лісты паўнамоцныя (plenipotencja). Часцей за ўсё дакументы выдаваліся каралём Рэчы Паспалітай. У іх заключаліся звесткі самага агульнага характару, такія як падстава для адпраўлення дадзенага пасольства, імёны прызначаных паслоў і просьба верыць ім ва ўсім, пра што яны будуць казаць ад імя караля і Рэчы Паспалітай. Ідэнтычная была форма складання лістоў паўнамоцных{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}. Пасля вяртання паслы прадстаўлялі справаздачу аб выкананні даручанай ім місіі. Як правіла, такія выніковыя дакументы складаліся ў форме справаздач або дзённікаў. Часам гэта былі вусныя справаздачы перад манархам або на Сойме. Спецыяльнай пастановы, якая абавязвае паслоў і камісараў даваць справаздачу, не існавала. Толькі ў асобных выпадках у інструкцыях згадваецца аб прадстаўленні справаздачы аб пасольстве. Пытанне аб тым, хто і калі прымаў рашэнне аб прадстаўленні справаздачы (і ў якой форме: вусна або пісьмова), усталяваць вельмі складана. У кожным асобным выпадку дзейнічалі асаблівыя прычыны{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}. Як правіла, справаздачы і дзённікі складаліся з некалькіх частак. Так, у пачатку дзённіка апісвалася падарожжа паслоў, аказаны ім прыём у дарозе, паказваліся суправаджаючыя асобы. У наступнай частцы дзённіка або справаздачы ўтрымліваліся звесткі аб урачыстым прыёме ў сталіцы, калі такі быў прадугледжаны. На ўрачыстым прыёме, як правіла, уручаліся дары. Складаліся спецыяльныя рэестры, якія зачытваліся дзякамі на аўдыенцыі. Далей падрабязна апісваўся ход перамоваў. Гэтая частка была самай шырокай. У завяршальнай частцы дзённіка апісвалася працэдура ратыфікацыі заключанага пагаднення. Як правіла, гэта была такая ж урачыстая цырымонія, як і пры прыёме паслоў{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}. Пры гэтым дыпламатычныя паездкі былі вельмі небяспечнымі, асабліва ў Крыме. Часам паслы гінулі, іх маглі затрымаць, абрабаваць, заключыць у турму{{sfn|Valatka|2012|loc=O kaip su Krymo chanatu, Kazanės totoriais – taip pat galiojo maskvėniškų pasiuntinybių stilius?}}. === Мовы дыпламатычнай працы === Асноўнай канцылярскай мовай была [[старабеларуская мова|старабеларуская]] (яна ж стараўкраінская і заходнеруская, у сучаснікаў — у «руські язык/мова»). У новых палітычных умовах, якія склаліся пасля заключэння Люблінскай уніі, [[польская мова]] і [[Культура Польшчы|культура]] ў асяроддзі магнатаў і шляхты ВКЛ сталі прэстыжнымі. Паступова пачаўся працэс актыўнага выцяснення старабеларускай мовы з дзелавога пісьменства княства. У XVII стагоддзі польская мова стала пранікаць у тэксты дакументаў. З сярэдзіны стагоддзя акты, напісаныя на старабеларускай мове, становяцца рэдкімі. Гэты працэс завяршыўся ў 1697 годзе прыняццем пастановы соймам Рэчы Паспалітай аб замене яго польскім у дзяржаўным выкарыстанні{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}}. У першай палове XVII стагоддзя ў дыпламатычнай практыцы ВКЛ досыць часта сустракаюцца дакументы для паслоў і камісараў Рэчы Паспалітай, напісаныя на старабеларускай мове. У другой палове XVII стагоддзя такія дакументы сустракаюцца радзей{{sfn|Лазоркина|2008|с=46}} Аднак у дыпламатычных адносінах з Маскоўскай дзяржавай працягвала выкарыстоўвацца старабеларуская мова. У 1646 годзе маскоўскія паслы асабліва настойвалі на яго выкарыстанні ў перапісцы караля Рэчы Паспалітай і маскоўскага цара: «''Здаўна павялося, што граматы каралеўскія да вялікага ўладару пішуцца беларускім лістом, і цяпер, міма звычаяў, па-польску пісаць не падыходзіць, ды ў парубежных ваяводаў і перакладчыкаў няма''». Гэта было звязана з тым, што ў польскім варыянце царскі тытул пісаўся няправільна і выклікаў неаднаразовыя скаргі і прэтэнзіі з боку ўсходніх суседзяў{{sfn|Лазоркина|2008|с=46—47}}. Разам з тым старабеларуская заставалася ва ўжытку ў адносінах з Крымскім ханствам{{sfn|Valatka|2012|loc=O kaip susikalbėdavome su totoriais?}}. У шэрагу выпадкаў назіралася, калі ў дакументах на польскай мове прысутнічалі [[беларусізмы|беларускія ўкрапванні]]{{sfn|Лазоркина|2008|с=47}}. У той жа час у дыпламатычнай практыцы ВКЛ актыўна выкарыстоўвалася і [[лацінская мова]], перш за ўсё ў адносінах з [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянтамі]] і Швецыяй{{sfn|Лазоркина|2008|с=47}}. Тым не менш, на якой бы мове не вялася дакументацыя, ад дыпламатаў патрабавалі веданне польскай, старабеларускай, [[нямецкая мова|нямецкай]] і латыні{{sfn|Valatka|2012|loc=Šiais laikais dėl vienos užsienio kalbos ministrams Lietuvoje iškyla problemų, o kiek kalbų privalėjo mokėti LDK didikas XVI–XVII a.?}}. == Гістарыяграфія == Найбольш вывучанымі аспектамі знешняй палітыкі ВКЛ з’яўляюцца ўзаемаадносіны з Маскоўскай дзяржавай, пераважна тэма барацьбы за валоданне памежнымі тэрыторыямі ў канцы XV – сярэдзіне XVI ст. Астатнія ж аспекты знешняй палітыкі закраналіся не вельмі глыбока, магчыма, акрамя адносін з Крымскім ханствам, Польшчай і Лівоніяй{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}. Цяжкасці пры вывучэнні тэмы ўзнікае з-за таго, што дыпламатычныя крыніцы раскіданыя па архівах розных краін. Цяжкасці стварае таксама моўны бар’ер, бо для працы гісторыку неабходна ведаць шмат моў{{sfn|Valatka|2012|loc= Paradoksas: lyg ir daug popierių išlikę, o mažai studijų turime. Kodėl?}}. Ёсць і іншая праблема — фінансаванне, паколькі праца гісторыка ў архівах замежных краін абыходзіцца дорага{{sfn|Valatka|2012|loc=Kitaip sakant, ne kiekvienas jaunas istorikas gali tyrinėti LDK diplomatijos istoriją?}}. У канцы XX ст. па тэме выйшла праца [[Мацвей Кузьміч Любаўскі|М. К. Любаўскага]] «Литовско-русский сейм», прысвечаная даследаванню гісторыі ўзнікнення, станаўлення і развіцця гэтага дзяржаўна-палітычнага інстытута, высвятленню яго функцый і прэрагатыў, а таксама ўплыву рашэнняў сеймаў на ўнутры- і знешнепалітычнае жыццё дзяржавы. Адначасна выйшлі і дзве невялікія працы [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскага]] «Заметки о крымских делах в Метрике Литовской» і «Литовские упоминки татарским ордам. Скарбовая книга Метрики Литовской 1502–1509 гг.», прысвечаныя ўзаемаадносінамі з татарамі. У пачатку ХХ ст. праблемы знешняй палітыкі ВКЛ сталі прадметам вывучэння ў манаграфіях польскіх даследчыкаў [[Оскар Галецкі|О. Галецкага]], [[Людвік Фінкель|Л. Фінкеля]] і іншых{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}. У [[міжваенны перыяд|інтэрбелум]] у [[СССР]] даследванне гісторыі ВКЛ значна скарацілася. Але ў пасляваеннай гістарыяграфіі сітуацыя змянілася. У прыватнасці, аднавілася вывучэнне маскоўска-ліцвінскіх адносін XV–XVI стст. З пачатку 50-х гг. ХХ ст. у савецкай гістарыяграфіі надоўга зацвердзілася тэндэнцыйная канцэпцыя падзей, якія прывялі да пераходу часткі ўсходніх зямель ВКЛ пад кантроль Масковіі на мяжы XV–XVI стст. Сутнасць яе была ў наступным: славянскае насельніцтва ВКЛ ужо ў XV ст. «пакутавала» ад прыгнёту каталіцызму і «імкнулася» перайсці пад уладу Маскоўскай дзяржавы і на мяжы XV–XVI стст., дзякуючы паспяховай палітыцы маскоўскага кіраўніцтва, «аб’ядналася» нарэшце з адзінавернымі братамі. Гэта версія была прадстаўлена ў манаграфіі [[Канстанцін Васілевіч Базілевіч|К. В. Базілевіча]] «Внешняя политика Русского централизованного государства. Вторая половина XV в.»{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}. Пазней з’явіліся новыя даследаванні па гэтай тэме. Так, [[Ігар Барысавіч Грэкаў|І. Б. Грэкаў]] у працы «Очерки по истории международных отношений Восточной Европы XIV–XVI вв.» разглядаў пытанні ўзаемаадносін паміж краінамі Усходняй Еўропы, у тым ліку ўзаемаадносіны ВКЛ са сваімі суседзямі. Адбітак панаваўшых у савецкай гістарыяграфіі наратываў нясе на сабе праца Г. Л. Харашкевіч «Русское государство в системе международных отношений конца XV – начала XVI в.», прысвечаная ўсебаковаму агляду эканамічных, палітычных, культурных сувязяў Маскоўскай дзяржавы азначанага перыяду, закранаючы ў тым ліку і адносіны з ВКЛ. Прычыны і сутнасць маскоўска-ліцвінскіх супярэчнасцяў падрабязна разглядаюцца ў працы [[Аляксандр Аляксандравіч Зімін|А. А. Зіміна]] «Россия на рубеже XV–XVI столетий». У гэты ж час малдаўскія даследчыкі выпусцілі шэраг прац, якія былі прама ці ўскосна прысвечаны асвятленню ліцвінска-малдаўскіх адносін{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. Пачатак 80-х гг. ХХ ст. быў адзначаны выхадам дысертацыйнага даследавання літоўскага гісторыка [[Эгідыюс Банёніс|Э. Банёніса]], прысвечанага вывучэнню праблемы пасольскай службы ВКЛ сярэдзіны XV ст. – 1569 г. Яго праца стала па сутнасці пачатковым крокам у даследаванні такіх важнейшых пытанняў, маючых непасрэднае дачыненне да знешняй палітыкі, як арганізацыя пасольскай службы і дыпламатыя ВКЛ. Высновы, да якіх прыйшоў аўтар, ішлі ў разрэз з панаваўшым у ой час пунктам гледжання, згодна з якім знешняя палітыка і дыпламатыя ВКЛ атаясамлівалася са знешняй палітыкай і дыпламатыяй Польшчы, звязанай з ім персанальнай уніяй. Літоўскі даследчык пераканаўча абверг такое меркаванне, даказаўшы існаванне самастойнага курса ВКЛ у міжнароднай палітыцы і асобнай ад польскай сферы дзейнасці яго дыпламатыі{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. Тым часам у польскай гістарыяграфіі ў міжваенны час асаблівую цікавасць прадстаўляла праблема міжнародных адносін ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XVI ст. Прычынай была праводзімая польскімі ўладамі палітыка адраджэння польскай дзяржавы на Усходзе, мэтай якой была рэалізацыя «[[ягелонская ідэя|ідэі ягелонскай]]» і «гістарычная місія» Польшчы ва Усходняй Еўропе. У 30–40-я гг. ХХ ст. у Польшчы выйшаў шэраг прац абагульняючага характару, сярод іх вылучаюцца дзве працы [[Людвік Калянкоўскі|Л. Калянкоўскага]], у якіх на вялікім фактычным матэрыяле разглядаліся пытанні ўнутранай і знешняй палітыкі ВКЛ канца XIV–XVI ст. Яго пяру належаў і спецыяльны артыкул, прысвечаны праблеме ўзаемаадносін Ягелонскай манархіі з Крымам{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўзаемаадносіны Ягелонаў з Маскоўскай дзяржавай апынуліся па-за рамкамі праблематыкі работ польскіх гісторыкаў; падвергнуўся крытыцы і тэзіс аб «гістарычнай місіі» на Усходзе. Аднак высокі ўзровень распрацаванасці праблем міжнародных адносін у польскай гістарыяграфіі дазволіў падрыхтаваць шэраг фундаментальных калектыўных прац па гісторыі знешняй палітыкі і дыпламатыі Польшчы. Так, у 1982 г. пад рэдакцыяй [[Марыян Біскуп|М. Біскупа]] выйшаў першы том «Гісторыі дыпламатыі Польшчы», дзе ўтрымлівалася інфармацыя па знешняй палітыкі ВКЛ. Для гэтага выдання, як і для даваенных польскіх даследчыкаў, было характэрна атаясамленне ўсходняй мяжы Кароны з усходняй мяжой ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=151}}. Сярод іншых прац польскіх гісторыкаў можна адзначыць даследаванне [[Юліюш Бардах|Ю. Бардаха]], які зрабіў спробу разгледзець напружаны характар узаемаадносін Вільні з Маскоўскай дзяржавай скрозь прызму дзейнасці разведвальнай службы Княства. У 1976 г. выйшла і сінтэтычная праца [[Марцэлі Косман|М. Космана]] «Historia Białorusi», у якой былі закрануты пытанні знешняй палітыкі ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=152}}. Адносна заходняй гістарыяграфіі пасляваеннага перыяду вызначыліся нямецкія спецыялісты. Класічнай стала праца [[Хорст Ябланоўскі|Х. Ябланоўскага]] «Westrussland zwischen Wilnaund Moskau», якая выйшла ў 1955 г. Вучоны паказаў, што ў тым канкрэтным часе на тэрыторыі так званай [[Заходняя Русь|Заходняй Русі]] прамаскоўскай арыентацыі насельніцтва не існавала, што ўзаемаадносіны паміж рознымі канфесіямі, а таксама паміж уладай і праваслаўнай царквой у ВКЛ характарызаваліся талерантнасцю. Такія высновы ішлі ў разрэз з меркаваннямі афіцыйнай савецкай гістарыяграфіяй таго час{{sfn|Мікалаева|2015|с=151}}. У канцы 80-х гг. ХХ ст. у сацыялістычных дзяржавах пачаўся перагляд старых поглядаў. Новы падход па ліцвінска-маскавіцкіх адносінах знайшоў адлюстраванне ў нарысе [[Станіслаў Уладзіміравіч Думін|С. В. Думіна]] «Другая Русь (Великое княжество Литовское и Русское)». У ім упершыню ў савецкай гістарыяграфіі былі выказаны думкі, якія аспрэчвалі многія стэрэатыпы, у тым ліку ставіўся пад сумненне тэзіс пра імкненне славянскага насельніцтва да Масквы{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. У 1990 г. выйшла 3-е выданне працы Е. Ахманьскага «Historia Litwy», у якім адзначалася, што войны Княства з Масквой з канца XV ст. прымусілі ВКЛ шукаць збліжэнне з Польшчай{{sfn|Мікалаева|2015|с=152}}. З канца 80-х гг. ХХ ст. да даследавання праблемы знешняй палітыкі і міжнароднага становішча ВКЛ далучыліся і беларускія гісторыкі. Адным з першых быў [[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|А. П. Грыцкевіч]], у працах якога разглядаліся разнастайныя аспекты міжнароднай палітыкі ВКЛ, у тым ліку адносіны з Маскоўскай дзяржавай, Крымскім ханствам, Польшчай, Святой Рымскай імперыяй і іншыми. Пасля атрымання Рэспублікай Беларусь дзяржаўнага суверэнітэту пачалося больш глыбокае даследаванне пытанняў знешняй палітыкі, у тым ліку пытанняў узаемаадносін ВКЛ з суседнімі дзяржавамі ў канцы XV – сярэдзіне XVI ст. У 1997 г. [[Уладзімір Ільіч Канановіч|У. І. Канановічам]] была абаронена кандыдацкая дысертацыя па гісторыі дыпламатычных зносін ВКЛ па тэме «Дыпламатыя Вялікага Княства Літоўскага ў 1480 – першай чвэрці XVI ст.: (Адносіны з Вялікім княствам Маскоўскім і Крымскім ханствам)». Агульнае асвятленне знешнепалітычнай праблематыкі часоў ВКЛ можна знайсці ў першай частцы выдання «Нарысы гісторыі Беларусі», падрыхтаванага [[Інстытут гісторыі НАН Беларусі|Інстытутам гісторыі НАН Беларусі]]{{sfn|Мікалаева|2015|с=153}}. У 2012 годзе польскі гісторык Д. Каладзечык апублікаваў працу, які змяшчае большую частку дыпламатычных дакументаў па літвінска-татарскім адносінам{{sfn|Valatka|2012|loc=Kuriame amžiuje diplomato darbas tampa profesija?}}. == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{H|Николаева|2020|Николаева, Л. В. Внешняя политика Великого Княжества Литовского в конце XIV–середине XVI в.: основные направления в геополитической перспективе / Л. В. Николаева // Межкультурные исследования. – 2020. − № 5. – С. 140–174.}} * {{кніга|спасылка=https://vk.com/doc35528094_475001882?hash=10gNQDPMgZr2eevrQthzbEfXcoy3uHjIiWWLKyuJTWT|аўтар=Е.К. Новик, И.Л. Качалов, Н.Е. Новик|загаловак=История Беларуси с древнейших времён до 2010 г.|месца=Минск|выдавецтва=«Вышэйшая школа»|год=2011|старонак=526|ref=Новик|ISBN=978-985-06-1917-4}} * {{H|Тихомиров|2006|Тихомиров А.В., ВНЕШНЯЯ ПОЛИТИКА И ДИПЛОМАТИЯ ВЕЛИКОГО КНЯЖЕСТВА ЛИТОВСКОГО В XIII – XIV ВВ. [Электронный ресурс]: электрон. данные. - Москва: Научная цифровая библиотека PORTALUS.RU, 09 апреля 2006.}} * {{h|Тихомиров|1998|Тихомиров, А. В. Внешнеполитический механизм и организация дипломатической службы Речи Посполитой и Великого княжества Литовского в 1569 - 1795 гг // Белорусский журнал международного права и международных отношений. — 1998. — № 3}} * {{h|Мікалаева|2015|Адлюстраванне знешняй палітыкі Вялікага княства Літоўскага перыяду канца XV ― сярэдзіны XVI ст. у гістарычных даследаваннях XX ст. / Л. В. Мікалаева // Научные труды Республиканского института высшей школы. — Минск, 2007―. — 2015. ― Вып. 15, ч. 1. ― С. 147―155}} * {{h|Лазоркина|2008|Дипломатическая деятельность канцелярии Великого княжества Литовского в XVII в. / Ольга Лазоркина // Журнал международного права и международных отношений : научное издание / учредитель Международное общественное объединение по научно-исследовательским и информационно-образовательным программам "Развитие". — 2008. ― № 1. ― С. 43―48}} * {{h|История Литвы|2013|А. Эйдинтас, А. Бумблаускас, А. Кулакаускас, М. Тамошайтис. История Литвы. — Eugrimas, 2013. — ISBN 978-609-437-207-0.}} * {{h|Valatka|2012|Rimvydas Valatka. „Lietuvos Didžiosios Kunigaikštystės diplomatijos istorija – žavi, bet neparašyta“ // Baltų žinyčios vartai. — gruodžio 30, 2012.}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Знешняя палітыка Вялікага Княства Літоўскага]] 4fy316gzqqzj8ezk9zksb46f8adxywz Гомельскi трамвай 0 774849 5149338 5148840 2026-05-31T16:21:11Z Kiryienka 26582 /* Спасылкі */ 5149338 wikitext text/x-wiki '''Гомельскі трамвай''' — сукупнасць нерэалізаваных праектаў арганізацыі [[трамвай]]нага руху ў [[Гомель|Гомелі]]. == Перыяд Расійскай імперыі == Узмоцненае развіццё прамысловасці і чыгуначных зносін у канцы XIX пачатку XX стагоддзя прывяло да значнага росту насельніцтва Гомеля. З 1897 года да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] горад павялічыўся амаль утрая. Гарадскі транспарт быў прадстаўлены коннымі экіпажамі і омнібусамі. Каб палепшыць транспартную сітуацыю, кіраўніцтва Гомеля задумалася аб будаўніцтве трамвайнай сеткі. Адна з самых ранніх згадак пра планы арганізацыі трамвайнага руху ў горадзе зафіксавана ў брашуры «Гомель. Его прошлое и настоящее. 1142—1900 гг.» [[Леў Аляксеевіч Вінаградаў|Льва Аляксеевіча Вінаградава]]: «''Съ 1901 г. главныя улицы предпологается даже освѣщать электричеством и покрыть сѣтью лiний электрическаго трамвая; правительством уже разрѣшено заключить контрактъ на это предпрiятie съ кiевскимъ капитолистомъ Б.''»{{sfn|Виноградов|1900|с=36}}. Непасрэдна праектныя распрацоўкі па будаўніцтве трамвайнай сеткі ў Гомелі рабіліся ў 1910-я гады. Увосень 1913 года на пасяджэнні гарадской думы прайшло абмеркаванне будаўніцтва і схемы трамвайнага руху. 20 кастрычніка 1913 года Пратакол пасяджэння быў накіраваны ў [[Санкт-Пецярбург]], дзе распрацоўкай праекта занялася «Усеагульная кампанія электрычнасці». У пачатку 1914 года гарадская дума атрымала чарцяжы неабходнай інжынернай інфраструктуры, два варыянты трасіроўкі і тлумачэнні да іх. Рэалізацыі праекта перашкодзілі Першая Сусветная вайна, а таксама [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыйныя]] і [[Грамадзянская вайна ў Расіі|ваенныя]] падзеі на тэрыторыях былой [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. <gallery class="center"> Файл:Гомель - проект - трамвай - 1913 1.jpg|center|мини|Першы варыянт праекта трамвайнай сеткі ў Гомелі. 1913 г. рэканструкцыя краязнаўчай суполкi "Пошукі старога Гомеля" Файл:Гомель - проект - трамвай - 1913 2.jpg|center|мини|Другi варыянт праекта трамвайнай сеткі ў Гомелі. 1913 г. рэканструкцыя краязнаўчай суполкi "Пошукі старога Гомеля" </gallery> == Міжваенны перыяд БССР == [[Файл:Схема линий механического транспорта - Комдортрансстрой - Гомель 1.png|right|mini|160px|Схема ліній механічнага транспарту Гомеля, "Камдартрансбуд", 1934 г.]] [[Файл:Схема линий механического транспорта - Комдортрансстрой - Гомель 2.png|right|mini|160px|Схема ліній механічнага транспарту Гомеля, "Камдартрансбуд", 1934 г. Чырвоная і жоўтая лініі - трамвайныя маршруты. Чорныя адрэзкi - адгалінаванні трамвайных шляхоў да прамысловых аб'ектаў.]] Актыўнае прамысловае і грамадзянскае будаўніцтва ў міжваенны перыяд разам з ростам колькасці насельніцтва горада зноў паставіла пытанне эфектыўнасці гарадскога транспарту. У 1934 годзе ў маскоўскім «Камдартрансе» для Гомеля была распрацавана сістэма пасажырска-грузавога трамвая. Бо ў горадзе цярпеў нястачу чыгуначнага пакрыцця, для транспарціроўкі прадукцыі прапаноўвалася падвесці трамвайную каляю да найбольш значных прамысловых аб’ектаў. Лініі пасажырскіх маршрутаў не мелі значных адрозненняў ад тых, што планаваліся да рэвалюцыі. Да вайны ў Гомелі жыло каля 140 тысяч жыхароў, у горадзе дзейнічала дзве аўтобусных лініі і дзве лініі воднага транспарту. 86 % гарадскіх пасажырскіх перавозак на 1938 год прыпадала на маршруты паміж Гомелем і [[Новая Беліца (Гомель)|Навабеліцай]]. У схеме 1940 года, распрацаванай маскоўскім «Гіпрадорам», адмовіліся ад грузавой функцыі трамвайных калей, быў запланаваны Палескі пуцеправод, які дазволіў бы трамваям перасякаць чыгунку, трамвайнае дэпо планавалася размясціць у раёне Цэнтральнага рынку. Рэалізацыі праектаў перашкодзіла [[Вялікая Айчынная вайна]]. <gallery class="center"> Файл:Генеральный план Гомеля, 1935 г. Транспортная схема.jpg|Генеральны план Гомеля, 1935 г. Транспартная схема Файл:Генеральный план Гомеля, 1935 г. Городская улица с трамвайным движением в разрезе.jpg|Генеральны план Гомеля, 1935 г. Гарадская вуліца з трамвайным рухам у разрэзе Файл:Гомель - проект - трамвай 1934 г.jpg|Праект пасажырска-грузавой трамвайнай сеткі ў Гомелі 1934 года. Рэканструкцыя краязнаўчай суполкі "Пошукі старога Гомеля" Файл:Гомель - проект - трамвай1940 г.jpg|Праект трамвайнай сеткі ў Гомелі 1940 года. Рэканструкцыя краязнаўчай суполкі "Пошукі старога Гомеля" </gallery> == Пасляваенны перыяд БССР == [[Файл:Гомель - проект - трамвай 1946 г.jpg|міні|справа|250px|Праект трамвайнай сеткі ў Гомелі 1946 года. Рэканструкцыя краязнаўчай суполкі «Пошукі старога Гомеля»]] Зноў да ідэі будаўніцтва трамвайнай сеткі ў Гомелі вярнуліся падчас аднаўлення горада пасля вайны. Згодна з праектам, рэальная даўжыня сеткі павінна была складаць 14 км, перспектыўная — 30,5 км. Трамвайныя маршруты планаваліся для сувязі правабярэжжа горада з Навабеліцай, а таксама жылых і прамысловых раёнаў у заходняй і паўночна-заходняй частках Гомеля. Згодна з разлікамі, на долю трамвая ў гарадскіх пасажырскіх перавозках адводзілася 75 %. Трамвайнае дэпо плошчай 1,5 га планавалася размясціць у паўночнай частцы Цэнтральнага раёна Гомеля. Тым не менш, частка мясцовай партыйнай бюракратыі выступала супраць будаўніцтва трамвайнай сеткі, спасылаючыся на шум, які ствараецца трамваямі, і аддавала перавагу аўтобусам і тралейбусам. З пратакола пашыранага пасяджэння Гомельскага гарвыканкама ад 26 жніўня 1946 года: «Антонаў (сакратар гаркама [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б)]]: трамвай у горадзе будзе праходзіць па вуліцах Савецкай, Камсамольскай, Інтэрнацыянальнай, імя Будзённага, Батарэйнай. Трамвай стварае шум у горадзе на самых галоўных вуліцах. Гаркам КП(б)Б супраць будаўніцтва трамвая ў горадзе Гомелі і рэкамендуе [[Гомельскі аўтобус|аўтобус]], а магчыма і [[Гомельскі тралейбус|тралейбус]].»<ref> «Трамвай намечен правильно, но по Советской улице его пускать не надо…»</ref> == Дакументальныя сведчанні == Дакументальныя сведчанні пасляваеннага плана будаўніцтва трамвайнай сеткі ў Гомелі размяшчаюцца ў [[Беларускі дзяржаўны архіў навукова-тэхнічнай дакументацыі|Беларускім дзяржаўным архіве навукова-тэхнічнай дакументацыі]]. Нумар справы: «348 — Гомельская область. г. Гомель. Пояснительная записка к генеральному плану. Облпроект. г. Гомель. 1946». <gallery mode="packed" heights="160px" caption="Сканы тлумачальнай запіскі да генплана Гомеля 1946 года, якія тычацца транспартнага развіцця горада"> Файл:BGANTD_LA_3_4_348_057.jpg|БГАНТД 3_4_348_057 Файл:BGANTD_LA_3_4_348_057b.jpg|БГАНТД 3_4_348_057b Файл:BGANTD_LA_3_4_348_058.jpg|БГАНТД 3_4_348_058 Файл:BGANTD_LA_3_4_348_060b.jpg|БГАНТД 3_4_348_060b Файл:BGANTD_LA_3_4_348_061.jpg|БГАНТД 3_4_348_061 Файл:BGANTD_LA_3_4_348_061b.jpg|БГАНТД 3_4_348_061b Файл:BGANTD_LA_3_4_348_062.jpg|БГАНТД 3_4_348_062 Файл:BGANTD_LA_3_4_348_062b.jpg|БГАНТД 3_4_348_062b </gallery> == У культуры == Гісторыя з нерэалізаванымі праектамі гомельскага трамвая стала часткай гарадскога фальклору, спарадзіўшы лакальны фразеалагізм «Першы гомельскі трамвай»<ref>«Первый гомельский трамвай: история длиной в 125 лет, которая ничем не закончилась»</ref>, які выказвае скепсіс і іронію ў дачыненні да маштабных планаў. У рамане [[Ілья Рыгоравіч Эрэнбург|Іллі Эрэнбурга]] «Бурнае жыццё Лазіка Ройтшванца»<ref>Эренбург И. Г., Бурная жизнь Лазика Ройтшванеца. — М. : Советский писатель • Олимп, 1991. — 18 с. — ISBN 5-265-02271-6.</ref> (1928) гомельскі кравец іранічна ўспамінае пра праект трамвая ў Гомелі. == Сучасны стан == <div style="text-align: center; margin: 1em 0;"> [[Файл:Gomel_tram_project_conceptual_symbol.svg|220px]] <div style="font-size: 90%; color: #555; padding-top: 0.5em;">Стылізаваны графічны сімвал нерэалізаванай трамвайнай сістэмы Гомеля, які каларыстычна і кампазіцыйна адсылае да афіцыйнага [[Герб Гомеля|гарадскога герба]] (сучасная мастацкая інтэрпрэтацыя).</div> </div> Афіцыйныя планы па будаўніцтве трамвайнай сістэмы ў Гомелі адсутнічаюць. Гарадская адміністрацыя аддае прыярытэт развіццю бязрэйкавага электрычнага транспарту: [[Электробус|электробусам]] і [[Тралейбус|тралейбусам]] з павялічаным аўтаномным ходам<ref>«Как Гомель переходит на электронные билеты и обновляет подвижной состав»</ref>. Нягледзячы на адсутнасць практычных крокаў па рэалізацыі, праекты рэйкавага транспарту (трамвая і метрапалітэна<ref>«Поездка на гомельском метро»</ref>) застаюцца аб'ектам устойлівай цікавасці мясцовых транспартных супольнасцей і часткай лакальнага культурнага кантэксту Гомеля. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Виноградов|спасылка=https://www.studmed.ru/view/vinogradov-l-gomel-ego-proshloe-i-nastoyaschee-1142-1900-gg_a014666e1ae.html|аўтар=Виноградов Л.|загаловак=Гомель. Его прошлое и настоящее 1142-1900 гг.|год=1900|месца=Москва|выдавецтва=Типография Н.Н. Шарапова. Кудринская ул. д. Киреевой}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Train transport in Gomel}} * {{Cite web|url=https://gomeltrans.net/history/transport/tramway/|title=Проекты трамвая в Гомеле|website=gomeltrans.net}} * [https://newspaper.gomelhistory.by/1910-e/1911/gomelskaya-kopejka-18-18-07-1911/ Гомельская копейка», №18, 18.07.1911] * [https://gp.by/novosti/tolko-v-gp/news35645.html Гомель принимает вид культурного европейского города: Так писала в 1911 году газета “Гомельская копейка”] * {{Cite web|lang=ru|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news201474.html|title=Почему не сбылись планы о гомельском трамвае? В подробностях разбиралась &quot;Гомельская праўда&quot;|website=Информационный портал|access-date=2024-10-13}} * {{Cite web|lang=ru|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news40767.html|title=Трамвай намечен правильно, но по Советской улице его пускать не надо…|website=Информационный портал|access-date=2024-10-13}} * «Проект пассажирско-грузовой трамвайной сети 1934 года» - «Пошукі старога Гомеля» * «Последний довоенный проект трамвайной сети Гомеля 1940 года» - «Пошукі старога Гомеля» * {{Cite web|lang=ru-RU|url=https://gomelstreet.by/kraevedcheskie-zapiski-o-gomele/neosushhestvlyonnyj-proekt-o-proekte-puska-tramvaya-v-gomele-v-nachale-xx-v|title=Неосуществлённый проект (о проекте пуска трамвая в Гомеле в начале XX в.)|website=GomelStreet.by|access-date=2024-10-13}} * {{Cite web|url=https://gomel.media/2024/11/06/8853.html|title=Первый гомельский трамвай: история длиной в 125 лет, которая ничем не закончилась|website=gomel.media/}} * {{Cite web|url=https://gomeltrans.net/history/transport/tramway/|title=Как Гомель переходит на электронные билеты и обновляет подвижной состав|website=belkagomel.by}} * {{Cite web|url=https://gomeltrans.net/history/transport/tramway/|title=Поездка на гомельском метро|website=blisch.by}} * Беларускі дзяржаўны архіў навукова-тэхнічнай дакументацыі. Шыфр: Ф. 3, воп. 4, спр. 348 {{ізаляваны артыкул|date=2024-10-13}} [[Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Транспарт Гомеля]] gs2tbiwz5zmyfk9qvwpkwvj2q89mfai Масавае забойства ў Вашынгтон-Нейві-Ярд 0 780558 5149404 4997606 2026-05-31T21:57:32Z Pabojnia 135280 афармленне 5149404 wikitext text/x-wiki {{Масавыя забойствы}}'''Масавае забойства ў Вашынгтоне-Нэйві-Ярд'''<ref>{{Cite web|url=http://lenta.ru/articles/2013/09/17/washington/|title=Когда электрик слышит голоса|author=Ерёмина, Дарья|work={{Не перакладзена 5|Lenta.ru|Lenta.ru|ru|Lenta.ru}}|date=2013-09-17|lang=ru|access-date=2013-09-29|archive-date=2013-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921170658/http://lenta.ru/articles/2013/09/17/washington/|url-status=live}}</ref> – падзеі, якія адбыліся [[16 верасня]] [[2013]] года ў штаб-кватэры {{Не перакладзена 5|Камандаванне караблебудавання і ўзбраенняў|камандавання караблебудавання і ўзбраенняў|en|Naval Sea Systems Command}} (NAVSEA) [[Ваенна-марскія сілы ЗША|Ваенна-марскіх сіл ЗША]] ў {{Не перакладзена 5|Вашынгтон-Нейві-Ярд|Вашынгтон-Нейві-Ярд|en|Washington Navy Yard}} у [[Вашынгтон|Вашынгтоне, акруга Калумбія]]. Былы работнік базы 34-гадовы Аарон Алексіс расстраляў 20 чалавек, 12 з якіх загінулі і 8 атрымалі раненні. Неўзабаве ён быў забіты ў перастрэлцы з [[Праваахоўныя органы ЗША|паліцыяй]]. Гэты інцыдэнт стаў другім масавым забойствам на тэрыторыі вайсковай базы ЗША пасля {{Не перакладзена 5|Масавае забойства на ваеннай базе Форд-Худ (2009)|стральбы на ваеннай базе Форт-Худ 5 лістапада 2009 года|ru|Массовое убийство на военной базе Форт-Худ (2009)}}. == Ход падзей == [[Файл:Washington_Navy_Yard_aerial_view_1985.jpg|злева|міні|{{Не перакладзена 5|Вашынгтон-Нейві-Ярд|Вашынгтон-Нейві-Ярд|en|Washington Navy Yard}}, фота 1985 года]] У панядзелак [[16 верасня]] [[2013]] года ў 7:53 раніцы па мясцовым часе 34-гадовы Аарон Алексіс (9 мая 1979 — 16 верасня 2013) прыехаў да будынка «Вашынгтон-Нейві-Ярд» на арандаванай [[Toyota Prius]] шэрага колеру<ref>{{Cite web |url=http://www.myfoxtwincities.com/story/23528414/photos-and-video-of-navy-yard-shooting-released-by-fbi |title=Photos and video of Navy Yard Shooting released by FBI — KMSP-TV |access-date=2014-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030140640/http://www.myfoxtwincities.com/story/23528414/photos-and-video-of-navy-yard-shooting-released-by-fbi#ixzz2fxJgXIfX |archive-date=2013-10-30 |url-status=live }}</ref><ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://edition.cnn.com/2013/09/25/us/washington-navy-yard-investigation/?hpt=us_c2 |title=FBI: Navy Yard shooter 'delusional' — CNN.com |access-date=2013-09-26 |archive-date=2017-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805144849/http://edition.cnn.com/2013/09/25/us/washington-navy-yard-investigation/?hpt=us_c2 |url-status=live }}</ref> узброены абрэзам {{Не перакладзена 5|Драбавік|драбавіка|ru|Дробовик}} «{{Не перакладзена 5|Remington 870|Remington 870|ru|Remington 870}}» 12-га калібра, які разам з патронамі схаваў у спартыўнай сумцы. У 8:08 ён, скарыстаўшыся сваім пропускам, абмінуў пасаду аховы разам са зброяй. Падняўшыся на чацвёрты паверх, Алексіс увайшоў у прыбіральню, дзе сабраў і зарадзіў стрэльбу, затым прайшоў па калідоры ў заходняе крыло і адкрыў агонь па людзях у 8:16 раніцы<ref name=autogenerated1 />. На працягу чатырох хвілін ён застрэліў з блізкай адлегласці некалькіх чалавек, пасля чаго (8:20 раніцы) пакінуў чацвёрты паверх і працягнуў страляць на трэцім паверсе і ў вестыбюлі. Адзін чалавек на трэцім паверсе быў забіты шалёны куляй, якая патрапіла яму ў галаву<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/special/local/navy-yard-shooting/scene-at-building-197/ |title=Rampage at the Navy Yard: What happened inside Building 197? — The Washington Post |access-date=2017-09-30 |archive-date=2013-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922232446/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/special/local/navy-yard-shooting/scene-at-building-197/ |url-status=live }}</ref>. На трэцім паверсе Алексіс застрэліў супрацоўніка аховы, які паспрабаваў яго спыніць, забраў яго табельны пісталет «[[Beretta 92]]» [[9×19 мм Парабэлум]] і патроны да яго і працягнуў страляць<ref>{{Cite web |url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/sep/17/aaron-alexis-easily-passed-two-background-checks-b/ |title=MILLER: Aaron Alexis passed two background checks, bought shotgun from Sharpshooters in Lorton, Va. — Washington Times |access-date=2013-09-26 |archive-date=2013-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926213004/http://www.washingtontimes.com/news/2013/sep/17/aaron-alexis-easily-passed-two-background-checks-b/ |url-status=live }}</ref>. Першы званок у паліцыю паступіў у 8:17 раніцы. Паліцэйскія неадкладна адрэагавалі, накіраваўшы на месца не менш за тры патрульныя машыны. У 8:24 першыя паліцэйскія праніклі ў будынак і тут жа сутыкнуліся са страляўшым на трэцім паверсе. Злачынец адкрыў па іх агонь, у выніку чаго афіцэр паліцыі Скот Уільямс атрымаў раненне ў нагу<ref>{{Cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/09/17/navy-yard-shooting-timeline_n_3940925.html |title=Navy Yard Shooting Timeline |access-date=2013-09-19 |archive-date=2016-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908190434/http://www.huffingtonpost.com/2013/09/17/navy-yard-shooting-timeline_n_3940925.html |url-status=live }}</ref>. Паліцыянты былі вымушаныя адступіць, а Аарон Алексіс працягваў страляць па людзях яшчэ на працягу 30 хвілін. У 8:57 раніцы паліцыянты заблакавалі злачынца ў адным з памяшканняў, на трэцім паверсе будынка недалёка ад галоўнага офіса ўстановы. У выніку завязанай перастрэлкі ў 9:25 раніцы Аарон Алексіс забіты на месцы, атрымаўшы смяротнае раненне ў галаву. Яго цела вынесена з будынка ў 11:50 раніцы<ref>{{Cite web |url=https://news.yahoo.com/13-killed-washington-navy-yard-shooting-rampage-212545654.html |title=13 killed in Washington Navy Yard shooting rampage — Yahoo News |access-date=2017-09-30 |archive-date=2018-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215122144/https://news.yahoo.com/13-killed-washington-navy-yard-shooting-rampage-212545654.html |url-status=live }}</ref>. == Версіі аб матывах і асобу стрэлка == {{Забойца|Імя=Аарон Алексіс|Фота=Aaron Alexis-FBI Image.jpg}} Матывы і абставіны злачынства пакуль удакладняюцца<ref>[http://lenta.ru/news/2013/09/17/halfmast/ Обама объявил траур по погибшим в результате стрельбы в Вашингтоне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130918112033/http://lenta.ru/news/2013/09/17/halfmast/ |date=18 верасня 2013 }} ''{{Не перакладзена 5|Lenta.ru|Lenta.ru|ru|Lenta.ru}}'', 17 сентября 2013</ref><ref>[http://newsru.co.il/world/16sep2013/navyyard_509.html Убит один из виновников стрельбы на базе ВМФ Navy Yard в Вашингтоне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921060625/http://newsru.co.il/world/16sep2013/navyyard_509.html |date=21 верасня 2013 }} ''NEWSru.co.il — Новости Израиля'', 16 сентября 2013</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.dp.ru/a/2013/09/17/Strelba_v_Vashingtone_na/ |title=Стрельба в Вашингтоне 16 сентября на объекте ВМС США: 8 раненых, 13 убитых. Все подробности случившегося. |access-date=2013-09-17 |archive-date=2013-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109145234/http://www.dp.ru/a/2013/09/17/Strelba_v_Vashingtone_na/ |url-status=live }}</ref>. Ёсць версія, што Алексіс пакутаваў паранояй – быў упэўнены, што яго кантралююць пры дапамозе {{Не перакладзена 5|Частотны інтервал|звышнізкіх частот|ru|Частотный интервал}}. На сваім драбавіку ён надрапаў надпісы: «Канец пакутам!», «Ужо лепш так!» і «Мая звышнізкачастотная зброя»<ref>{{Cite web |url=http://lenta.ru/news/2013/09/26/waves/ |title=Lenata.ru: Обнародована предсмертная записка стрелка из Адмиралтейства |access-date=2013-10-05 |archive-date=2013-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131006232600/http://lenta.ru/news/2013/09/26/waves/ |url-status=live }}</ref>. У Алексіса ёсць жонка і дзеці, якія жывуць у [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрку]]. Сам ён нарадзіўся ў [[Куінс|Квінсе]], вырас у [[Бруклін|Брукліне]], а, будучы дарослым, у розны час жыў у [[Сіэтл|Сіэтле]], [[Вашынгтон|Вашынгтоне]] і [[Тэхас|Тэхасе]]. Ён цікавіўся [[Будызм|будызмам]] і падтрымліваў сяброўскія адносіны з прыезджымі з будыйскіх краін (у прыватнасці, з [[Тайланд|Тайланду]]). Паліцыя тры разы затрымлівала яго за парушэнні грамадскага парадку, у тым ліку за стральбу ў неналежным месцы, але крымінальная справа не была ўзбуджаная, так як паліцыя ўстанавіла, што ў першы раз ён расстраляў прыпаркаваную прама на яго ганку машыну ў стане {{Не перакладзена 5|Афект (крымінальнае права)|афекта|ru|Аффект (уголовное право)}} – яго гэта вельмі раззлавала. Паркавацца на ганку чужых дамоў у ЗША забаронена, бо гэта парушае недатыкальнасць прыватнай уласнасці ў адпаведнасці з дактрынай «{{Не перакладзена 5|Дактрына крэпасці|Мой дом – мая крэпасць|ru|Доктрина крепости}}», а менавіта грамадзянам дазваляецца расстрэльваць тых, якія незаконна ўварваліся ў іх дом, у тым ліку неадушаўлёныя прадметы. Быў затрыманы паліцыяй у другі раз, калі ў сябе дома чысціў зброю – адбыўся выпадковы стрэл у столь, які пашкодзіў суседнюю кватэру. У абодвух інцыдэнтах людзі не пацярпелі. У трэці раз Алексіс быў затрыманы на вуліцы ў стане алкагольнага ап’янення, адпушчаны праз два дні. Алексіс працаваў электрыкам у [[Узброеныя Сілы ЗША|Узброеных сілах ЗША]], яго спецыяльнасцю было чыніць электрычныя сістэмы ў {{Не перакладзена 5|Франтавая авіяцыя|ваенных самалётах|ru|Фронтовая авиация (СССР)}}. Таксама ён служыў на ваеннай базе Форт-Уэрт, быў у камандзіроўцы ў [[Японія|Японіі]]. Акрамя таго, па словах яго сваякоў, ён быў сведкам [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|тэрактаў 11 верасня]] і актыўна ўдзельнічаў у выратаванні тых, хто застаўся ў жывых. Тыя падзеі маглі нанесці яму глыбокую псіхалагічную траўму<ref>{{Cite web |url=http://lenta.ru/articles/2013/09/17/washington/ |title=Lenta.ru: Когда электрик слышит голоса. Биография Аарона Алексиса |access-date=2013-09-29 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921170658/http://lenta.ru/articles/2013/09/17/washington/ |url-status=live }}</ref>. {{external media | topic = Тут фота з месца здарэння | subtopic = | width = | image1 = http://lenta.ru/photo/2013/09/16/washingtonnavy/ | audio1 = | video1 = }} == Рэакцыя ўладаў == [[Файл:Hagel_lays_wreath_at_Navy_Memorial_-_2013-09-17.jpg|міні|Міністр абароны [[Чак Хэйгел]] разам з іншымі адказнымі асобамі ўскладае вянок да {{Не перакладзена 5|Ваенна-марскі мемарыял|Ваенна-марскі мемарыял|en|United States Navy Memorial}} 17 верасня ў памяць аб ахвярах масавага забойства]] Сустрэўшыся 23 верасня 2013 года з роднымі і блізкімі ахвяр масавага забойства, прэзідэнт ЗША [[Барак Абама]] заявіў, што ў ЗША назіраецца «эпідэмія ўзброенага гвалту» і што ўзровень падобнай злачыннасці «ў ЗША ў дзесяць разоў большы ў параўнанні з іншымі развітымі краінамі»<ref>{{Cite web|url=http://www.itar-tass.com/c11/885579.html|title=Барак Обама: США столкнулись с эпидемией вооруженного насилия|date=2013-09-23|publisher=[[ТАСС]]|access-date=2013-09-23|archive-date=2013-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926055509/http://www.itar-tass.com/c11/885579.html|url-status=live}}</ref>. У якасці меры па барацьбе з узброеным гвалтам Абама бачыць неабходнасць абмежавання вольнага абароту агнястрэльнай зброі: «неабходна дамагчыся важнага рашэння, нельга, каб зброя трапляла ў дрэнныя рукі»<ref>{{Cite web|url=http://www.gazeta.ru/politics/news/2013/09/22/n_3200905.shtml|title=Обама вновь призвал наложить ограничения на оборот огнестрельного оружия|date=2013-09-22|publisher={{Не перакладзена 5|Газета.ru|Газета.ru|ru|Газета.ru}}|access-date=2013-09-23|archive-date=2013-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130923163700/http://www.gazeta.ru/politics/news/2013/09/22/n_3200905.shtml|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-01-16}} [[Катэгорыя:Падзеі 16 верасня]] [[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў ЗША]] 0kjlf7g7yir4fh4llb3jrljr5qhwj8s Размовы з удзельнікам:Mickie-Mickie 3 780918 5149425 5146266 2026-06-01T01:55:54Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-23 */ новы падраздзел 5149425 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:16, 4 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:53, 11 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 07:05, 21 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 25 мая 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:55, 1 чэрвеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> ezeyj1xkcdjs6mblpwy7mppfutow0r8 2к17 0 788474 5149281 5149033 2026-05-31T13:46:54Z DBatura 73587 /* Вечарынкі-«ўпіскі» */ 5149281 wikitext text/x-wiki '''2к17''' — перыяд у гісторыі моладзі [[Расія|Расіі]] і часткі [[постсавецкая прастора|постсавецкай прасторы]] другой паловы 2010-х гадоў, пік якога прыйшоўся на 2017—2018 гады. == Этымалогія == У «2к17» літара «К» замяняе лічбу 0, «К» — слова ''«kilo-»'', што ў грэчаскай мове азначае «тысяча»<ref name="нгс"/><ref name="Marie Claire"/>. == Музыка == [[Хіп-хоп]] і [[электронная музыка]] былі аднымі з самых папулярных жанраў. Такія артысты, як [[Kendrick Lamar]] і [[Дрэйк (рэпер)|Drake]], узначальвалі рэйтынг. З рускамоўных выканаўцаў аднымі з самых значных сталі рэпэры [[Pharaoh]], [[FACE]], [[Flèsh]], [[Lizer]], [[ЛСП]], [[Элджэй]], [[Хаскі (рэпер)|Хаскі]], [[T-Fest]]<ref name="MCUniverse"/><ref name="нгс"/><ref name="postnews"/><ref name="Marie Claire"/>. У спісе найпапулярнейшых сінглаў [[СНД]] ад партала [[TopHit]] большую частку вясны і ў пачатку лета 2017 года ў топе трымаўся трэк «[[Тает лёд]]» гурта «[[Грибы]]», летам — «[[Despacito]]» [[Луіс Фонсі|Луіса Фонсі]] пры ўдзеле [[Дэдзі Янкі]], а ў лістападзе і снежні — «[[Розовое вино]]» Элджэя і [[Федук]]а. На думку Кацярыны Сямёнавай з татарскага моладзевага часопіса [[Ідэль (часопіс)|«Ідэль»]], на дадзены перыяд прыйшоўся росквіт рускага рэпу і электроннай музыкі. Напрыклад, [[Скрыптаніт]] — артыст з [[Казахстан]]а і музычны прадзюсар, заснавальнік лэйбла [[Musica36]], чый трэк «Это любовь» узначальваў чарты не толькі ў краінах СНД, але і за мяжой. Таксама ў якасці прыкладу прыведзены рок-гурт «[[Пошлая Молли]]», заснаваны музыкам [[Кірыл Бледны|Кірылам Цімашэнка]], больш вядомым пад псеўданімам Кірыл Бледны. Гурт стаў адным з самых яркіх прадстаўнікоў [[сінці-панк]]а, сумяшчаючы [[поп-панк]] з электроннай музыкай{{sfn|Идель|2025|loc=Что за феномен 2к17 и почему его так любят?}}. У рэп-сістэме паўстаў новы феномен — [[Versus Battle|Versus]]. Ён уяўляў з сябе батл-рэп, заснаваны на паядынку сярод двух артыстаў. Папулярнасць фармат зарабіў дзякуючы ўдзелу рэпера [[Аксімірон]]а. На думку Сямёнавай, Versus паўстаў у ідэальны час для маскуліннага рэпу, калі ''«чорныя панчлайны пра блізкіх яшчэ ўспрымаліся нармальна, а майстэрства ўдзельнікаў расло з кожнай сустрэчай»''{{sfn|Идель|2025|loc=Что за феномен 2к17 и почему его так любят?}}. Самым яркім яго момантам стала [[Рэп-батл паміж Аксіміронам і Гнойным| супрацьстаянне паміж Аксіміронам і Гнойным]] (ён жа [[Слава КПСС]])<ref name="postnews"/><ref name="нгс"/>. == Сацыяльныя сеткі == Галоўнай моладзевай [[сацыяльная сетка|сацыяльнай сеткай]] з’яўлялася «[[УКантакце|ВКонтакте]]», дзе, акрамя ўсяго іншага, ёсць функцыя па захаванні выявы ў альбом «Захаванае» ({{lang-ru|Сохранённое}}, «сохры»). Дзякуючы гэтаму людзі маглі паглядзець, якія менавіта карцінкі захоўвае чалавек, і зрабіць пра яго высновы. Лічылася прэстыжным дадаваць у «сохры» эстэтычныя, атмасферныя і з «глыбокім сэнсам» выявы. Самымі моднымі лічыліся фота з панэлькамі, з дахамі дамоў, з кепкамі, талстоўкамі, кедамі, з цыгарэтамі або алкаголем у руках/крамных калясках і іншым<ref name="нгс"/>. Было прынята не толькі разглядаць чужыя фота, але і перасылаць, захоўваць іх у сябе на старонцы. Маладыя людзі спрабавалі зрабіць максімальна крутую фатаграфію, каб апынуцца ў кагосьці ў «сохрах»<ref name="Marie Claire"/>. У «ВКонтакте» моладзь публікавала фатаграфіі з успышкай і даданнем зярністасці. Было распаўсюджана хаваць твар адной рукой або кепкай, фатаграфавацца спіной да камеры ці ўвогуле здымаць толькі рукі ці ногі. Даволі часта можна было ўбачыць фота з дзяўчынай на фоне кустоў з кветкамі, заходу або прыгожага месца, ці ўвогуле звычайнага панэльнага дома. Папулярнасць атрымалі таксама здымкі з цыгарэтай у руцэ на фоне таблічкі з забаронай на курэнне, фота з энергетыкамі або запальніцамі ў руках, з прыгожым небам або нават проста з прыгожым шклянкай з кавярні, а таксама фатаграфіі з цытатамі<ref name="нгс"/><ref name="Marie Claire"/>. На другую палову 2010-х прыйшоўся росквіт відэаплатформаў. Хостынгі папаўняліся маладымі блогерамі, рэперамі, якія асвоілі відэафармат, і журналістамі. Іх творчасць фармавала мемы, якія актыўна вірусіліся ў сетцы і рабілі шоўменаў папулярней. Сярод такіх: Аміран Сардараў, аўтар канала «Дневник хача», дзе дзяліўся гісторыямі аб сваім раскошным жыцці, запоўненым вечарынамі клубамі і рэстаранамі ў кампаніі вядомых сяброў; [[Мікалай Юр’евіч Собалеў|Мікалай Собалеў]], які пачаў свой шлях з праекта Rakamakafo, дзе ў пары з Гурамам Нарманіей праводзіў розыгрышы і сацыяльныя эксперыменты, фіксуючы рэакцыі людзей у нечаканых сітуацыях, а потым пераключыўся на фармат з крытыкай іншых папулярных блогераў{{sfn|Идель|2025|loc=Расцвет социальных сетей}}; [[Юрый Дудзь]], які стаў першаадкрывальнікам фармату доўгага, адкрытага інтэрв’ю ў Інтэрнэце<ref name="Marie Claire"/>. У рускамоўнай [[YouTube]]-прасторы назіралася тэндэнцыя, калі блогеры спрабавалі сябе ў рэпе, напрыклад, Мікалай Собалеў, [[Юрый Міхайлавіч Хаванскі|Юрый Хаванскі]], [[Эльдар Казанфаравіч Джарахаў|Эльдар Джарахаў]]. Акрамя таго, на саму пляцоўку пераходзілі людзі з ТБ — напрыклад, [[Comedy Club Production]]<ref name="postnews"/>. Мемамі 2017 года сталі: «[[Пачакун|Ждун]]», «Руки-базуки», «Это фиаско, братан», «На донышке», «У меня лапки»{{sfn|Идель|2025|loc=Расцвет социальных сетей}}, «Ещкере»<ref name="нгс">Арина Суворова. [https://ngs.ru/text/entertainment/2024/06/08/73659710/ Смотрели «сохры», носили «вансы», спрашивали за шмот: современная молодежь уже тоскует по 2к17 — что это был за год] // НГС, 8 июня 2024</ref>. == Мода == Моладзевае медыя MCUniverse паказала, што мода перыяду характарызавалася эклектыкай і гіперстылем, калі людзі змешвалі розныя стылі і эпохі<ref name="MCUniverse"/>. У 2017 годзе стаў папулярны оверсайз-стыль, прадстаўлены худзі, вялікімі футболкамі, аб’ёмнымі кофтамі, джынсамі-бананамі і шырокімі спартыўнымі штанамі. Таксама попытам карысталіся джогеры, скіні-джынсы<ref name="нгс"/>, чокеры, бейсболкі<ref name="MCUniverse"/>. У трэндзе апынуліся наступныя брэнды: футболка THRASHER ад [[Thrasher|аднайменнага амерыканскага скейтборд-часопіса]] з полымем вакол надпісу, кеды [[Vans]], заплечнік ад іх фірмы ў клетачку, калготкі ў буйную сетку, кепка «ЮНОСТЬ», чорнае худзі на 2-3 памеру больш ад [[Nike]], шкарпэткі FRIDAY SOCKS{{sfn|Идель|2025|loc=Стиль настоящего модника}}, красоўкі [[Канье Уэст]]а [[Yeezy]], абутак ад [[Balenciaga]], прадукцыя Palace, [[Supreme]] і «[[ГОША РУБЧИНСКИЙ|Гоша Рубчинский]]»<ref name="postnews"/>. Модна стала падкочваць ніз джынсаў<ref name="нгс"/>. У асяроддзі моднікаў расцвітала манера прыставаць да аднагодкаў, якія не насілі модныя рэчы. Да іх часта прыставалі са словамі «патлумач за шмот» і крыўдзілі, калі тыя так і не змаглі растлумачыць свой выбар<ref name="нгс"/>. Прыстаць маглі нават за неарыгінальную прадукцыю. Звычайна падобнае далей жартаў не заходзіла, але часам справа даходзіла да бойкі<ref name="Marie Claire"/>. == Вечарынкі-«ўпіскі» == Паняцце «ўпіска» паўстала ў канцы 1980-х. Першапачаткова пад ім разумелася месца, дзе можна бясплатна пераначаваць. З цягам часу слова змяніла значэнне, і пад «упіскамі» сталі разумець вечарынкі ў інтэрнатах, здымных кватэрах або ў бацькоўскіх дамах у адсутнасць дарослых. У сацыяльных сетках паўстала шмат спецыялізаваных груп, дзе жадаючыя «ўпісацца» дамаўляліся аб месцы і часу. Галоўным атрыбутам станавіўся алкаголь. Часам прысутнічалі наркотыкі. Часта на вечарынках адбываліся стыхійны разгул з псаваннем маёмасці і [[секс]]<ref name="гранин"/>. Філосаф Ларыса Козырава тлумачыла папулярнасць такога віду вольнага часу разрывам сацыяльных сувязяў, перш за ўсё ў вялікіх гарадах, і знікненнем дваровай культуры. Акрамя таго, для большасці ўпіска стала магчымасцю адысці ад праблем, выйсці за межы паўсядзённага жыцця, забыцца аб праблемах з бацькамі. Яе калега Сяргей Гранін назваў такія вечарынкі своеасаблівай [[ініцыяцыя]]й<ref name="гранин">{{артыкул|аўтар=Гранин Р. С.|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vpiska-kak-sotsiokulturnyy-fenomen|загаловак="Вписка" как социокультурный феномен|выданне=Социальные и гуманитарные науки. Отечественная и зарубежная литература. Сер. 3, Философия: Реферативный журнал|год=2020.|нумар=3|старонкі=93—96}}</ref>. == Слэнг == Паводле спісу, складзенага медыя «[[Сноб (медыяпраект)|Сноб]]» і падлеткамі З цэнтра самавызначэння «Кавардак», моладзевы слэнг у 2017 годзе быў прадстаўлены наступнымі словамі<ref>[https://snob.ru/entry/156179/ Подростковый словарь — 2017] // Сноб, 28 декабря 2017.</ref>: <div class="references-small" style="-moz-column-count:3; column-count:3; -webkit-column-count:3;"> * Хайп — інфармацыйная шуміха. * Панч/панчлайн — лаканічная фраза/радок (line) у адрас апанента. * Крыпова/крыпата — нешта страшнае або гідкае. * Зашквар — непрыстойны, ганебны, няварты ўчынак. * Вінішка — прадстаўніца адпаведнай субкультуры, дзяўчына з кароткімі (не ніжэй плячэй) валасамі, абяскаляровых або пафарбаванымі ў яркія колеру. Носіць акуляры з вялікімі шклом, часта без дыёптрый, футболкі з загадкавымі надпісамі, джынсы з завышаным станам, вінтажныя сукенкі, можа разважаць аб сур’ёзнай філасофскай літаратуры, блізкая да эстэтыка дэкадансу, п’е даступнае віно. * Лямпавы — цёплы, замілавальны, настальгічны. * Краш — чалавек, які падабаецца, аб’ект жадання. * Сасны — вельмі мілы, выключна станоўчы, прыгажунчык, сексі. * Хейтар — чалавек, які адкрыта выказвае сваю нянавісць, зайздрасць, злосць у адносінах да нейкай персоны ці ўвогуле да ўсіх. * Хейціць — ненавідзець, публічна зневажаць, абражаць, дыскрэдытаваць. * Жыза — праўда жыцця, жыццёвая сітуацыя. * Ор, араць — дзіка і радасна рагатаць, упасці ў істэрыку ад смеху. * Кун — хлопчык. * Цян — дзяўчынка. * Каваіцца — знаходзіцца ў стане захаплення і замілавання. * Трып/трыпаваць — псіхадэлічны, зменены стан свядомасці, характарызавальнае нетыповым успрыманнем і інтэнсіўным працэсам усведамлення. * Байціць — цалкам капіяваць словы ці ж стыль іншага чалавека. Красці ў кагосьці ідэі і прысвойваць іх сабе. * Сталкерыць — сачыць за кім-небудзь, пазбягаючы асабістага кантакту. * Вайпіть/вайпать — першапачаткова тэхнічнае і геймерскае значэнне «знішчаць дадзеныя якой-небудзь групы персанажаў, чысціць гульнявой свет ад змен, скінуць налады», пазней — загрувашчваць сеткавую размову велізарнай колькасцю непатрэбнай і бессэнсоўнай інфармацыі, спаміць выявамі і мемами ў ручным і аўтаматычным рэжыме. * Флексіць — разгойдвацца, танцаваць пад біт, а таксама ярка праяўляць сябе, свае фізічныя магчымасці. * Рофл — жарт, прыкол. * Дыс-рэп — кампазіцыя, якая абражае іншага рэпера, або доўгае эмацыйнае выказванне з мэтай абразіць, прынізіць суразмоўцы. * ОТП — аглійская абрэвіятура, расшыфроўваецца як One True Pairing — адзіная сапраўдная пара. Пара любоўных персанажаў аднаго або розных мастацкіх твораў, якія маюць асаблівае значэнне для асобнага чалавека і/або фанатаў. * Эшчкерэ — слова, якое выкрыкваецца без усялякай сувязі з сітуацыяй, асаблівага сэнсу не мае. Можа, праўда, выкарыстоўвацца як нейкі заклік да дзеяння. Папулярызатар яго ў Расіі — выканаўца Face. Лічыцца, што «эшчкерэ» — вытворны ад выразы амерыканскага рэпера [[Lil Pump]] — esketit, што, у сваю чаргу, адбылося ад let's get it. </div> == Настальгія і ацэнкі == У 2024<ref name="песоцкая"/><ref name="postnews">Никита Прунков. [https://postnews.ru/a/29077 «Верните мне мой 2017-й»: каким был этот год и почему мы ностальгируем по нему?] // Постньюс, 5 июня 2024</ref>—2025<ref name="MCUniverse"/><ref name="Marie Claire"/> гадах у карыстальнікаў сеткі ўзнікла настальгія па гэтым перыядзе. Яна закранула галоўным чынам тых, чыё юнацтва выпала на гэты час ([[Пакаленне Z|зумеры]] ва ўзросце ад 20<ref name="Marie Claire"/> до 27<ref name="postnews"/>). Як паказвала псіхолаг Яўгена Макарава для [[АТВ]], настальгія тычыцца атрыбутаў падлеткавага ўзросту: музыкі, элементаў адзення, фільмаў. Спецыялістка параўнала гэта з настальгіяй па 2007 годзе і 90-м<ref name="песоцкая">Полина Песоцкая. [https://atvmedia.ru/news/social/58103 Антихайп, флекс и потерянная юность: почему возникает ностальгия и нормально ли скучать по прошлому?] // АТВмедиа, 28 мая 2024</ref>. Беларускае медыя [[Onliner.by]] паказала, што запыт на вайб эпохі пачаўся значна раней — у 2021, адразу пасля [[пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]. Тады зумеры пачалі актыўна сумаваць па мінуламу, калі ўсё было інакш. З ходам часу і ўзрастаннем колькасці неспакойнага ў свеце цікавасць да 2к17 толькі расла<ref name="onliner"/>. На думку медыя MCUniverse, настальгія выклікана тым, што гэта быў час адноснай прастаты і навізны. Інтэрнэт быў яшчэ не так перагружаны інфармацыяй, сацыяльныя сеткі не былі такімі камерцыялізаванымі<ref name="MCUniverse">[https://mcunic.ru/2025/04/18/vernite-moj-2k17-kak-setevaya-nostalgiya-zahvatila-internet/ Верните мой 2к17: как сетевая ностальгия захватила Интернет]</ref>. Новасібірскае інтэрнэт-выданне [[НГС]] прывяло меркаванне, што яе прычына крыецца ў бесклапотнасці. Многія з настальгуючых тады былі школьнікамі, для якіх ''«галоўныя задачы былі ў асноўным пайсці паслухаць музыку на ўсю вуліцу, паараць любімы куплет, ды падумаць, у каго рэч файней»''<ref name="нгс"/>. Аналагічнае меркаванне выказана ў часопісе [[Marie Claire]]<ref name="Marie Claire">{{артыкул|загаловак=«Верните мне мой 2017»: что произошло в этом году, и почему все стали по нему скучать|выданне=Marie Claire|год=2025|месяц=января|чысло=5|аўтар=Дмитрий Рязанцев|спасылка=https://www.marieclaire.ru/stil-zjizny/vernite-mne-moi-2017-chto-proizoshlo-v-etom-godu-i-pochemu-vse-stali-po-nemu-skuchat/}}</ref>. Мікіта Прункоў з медыя «Постньюс» у 2024 годзе пісаў, што настолькі разнастайнай і свабоднай расійская [[поп-культура]] будзе няхутка, паколькі змянілася сусветная палітычная сітуацыя. На яго думку, [[масавая культура]] за гэтыя гады страціла самабытнасць і арганіку, «нярэдка спатыкаючыся аб аскепкі мінулага поспеху»<ref name="postnews"/>. Адзін з прыхільнікаў эпохі ў гутарцы для Onliner.by заявіў: «''Гэта росквіт рускамоўнай музыкі, гэты час адкрытасці — аналаг шасцідзесятых у ЗША. Людзі перасталі баяцца сябе, сталі жыць вальней, ствараць дамы і на "каленцы" музыку, якую пазней слухалі мільёны!''»<ref name="onliner">Саша Маниту.[https://people.onliner.by/2026/01/13/vecherinki-2k17 «Как 2007-й, только для зумеров». Как выглядят вечеринки ностальги] // Onliner.by, 13 января 2026</ref>. == Крыніцы == {{Reflist|2}} == Літаратура == * {{Артыкул|загаловак=«Трэшер, вписки, вансы»: в чем сила 2017 года и почему в сети все хотят его вернуть|год=2025|чысло=13|месяц=апреля|аўтар=Екатерина Семенова|выданне=Идель|тып=журнал|ref=Идель}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-05-27}} [[Катэгорыя:2017 год у культуры і мастацтве]] 6v8oj7cszf9q7tfplf69tk4yhw8dqgk Хвіча Кварацхелія 0 788559 5149547 5004098 2026-06-01T11:24:01Z JerzyKundrat 174 5149547 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Хвіча Кварацхелія''' ({{Lang-ka|ხვიჩა კვარაცხელია}}; нар. [[12 лютага]] [[2001]], [[Тбілісі]], [[Грузія]]) — грузінскі футбаліст. Уінгер [[Зборная Грузіі па футболе|зборнай Грузіі]] і французскага футбольнага клуба «[[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]». Удзельнік чэмпіянату Еўропы 2024 года. Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Ліга чэмпіёнаў УЕФА]] (2025, 2026). == Кар'ера == Футболам пачаў займацца з шасці гадоў. Старт прафесійнай кар'еры адбыўся ў 2017 годзе ў тбіліскім «[[ФК Дынама Тбілісі|Дынама]]». Дэбютаваў за зборную Грузіі 7 чэрвеня 2019 года ў матчы супраць зборнай [[Гібралтар|Гібралтара]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/529043/gibraltar-georgia|title=Georgia 3-0 Gibraltar (Jun 7, 2019) Final Score|website=ESPN|access-date=2025-05-29}}</ref>. 15 февраля 2019 года перайшоў у маскоўскі «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.fclm.ru/news/n/khvicha-kvaratskheliya-v-lokomotive-19535/|title=Хвича Кварацхелия – в «Локомотиве»|website=www.fclm.ru|date=2019-02-15|access-date=2025-05-29}}</ref>. 6 ліпеня 2019 года падпісаў пяцігадовы кантракт з казанскім «[[ФК Рубін Казань|Рубінам]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://rubin-kazan.ru/posts/hvicha-kvaratsheliya-stal-igrokom-rubina|title=ФК РУБИН|website=rubin-kazan.ru|access-date=2025-05-29|archive-date=8 ліпеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708153708/https://rubin-kazan.ru/posts/hvicha-kvaratsheliya-stal-igrokom-rubina|url-status=dead}}</ref>. У пачатку 2021 года выданне L'Equipe занесла яго спіс 50 найлепшых футбалістаў, якія нарадзіліся ў XXI стагоддзі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sport-express.ru/football/rfpl/news/kvaracheliya-voshel-v-top-50-molodyh-igrokov-v-mire-pervyy-fati-1756930/|title=Кварацхелия вошел в топ-50 молодых игроков в мире, первый — Фати|website=sport-express.ru|date=2021-02-12|access-date=2025-05-29}}</ref>. Пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]] з дазволу [[ФІФА]] скасаваў кантракт з «Рубінам»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sportmk.ru/sports/2022/03/24/kvarackheliya-i-rubin-dogovorilis-o-priostanovke-kontrakta.html|title=Кварацхелия и "Рубин" договорились о приостановке контракта|website=www.sportmk.ru|date=2022-03-24|access-date=2025-05-29}}</ref> і далучыўся да «Дынама» [[Батумі]]<ref>{{Cite web|lang=ka-GE|url=https://1tv.ge/news/eligis-meore-wreshi-sauketeso-kvarackheliaa-1tvsport/|title=ელიგის მეორე წრეში საუკეთესო კვარაცხელიაა #1TVSPORT|website=1TV|access-date=2025-05-29}}</ref>. 1 ліпеня 2022 года стаў гульцом італьянскага клуба «[[ФК Напалі|Напалі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://cbw.ge/culture/khvicha-kavaratskhelia-hits-new-record-with-his-transfer-to-napoli|title=Khvicha Kavaratskhelia hits New Record with his Transfer to Napoli|website=CBW|access-date=2025-05-29}}</ref>. 17 студзеня 2025 года падпісаў кантракт з «Пары Сен-Жэрмен» на тэрмін да 2029 года. Кварацхелія стаў першым грузінскім гульцом у гісторыі клуба<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/khvicha-kvaratskhelia-signs-for-paris-saint-germain-until-2029|title=Khvicha Kvaratskhelia signs for Paris Saint-Germain until 2029|website=EN.PSG.FR|date=2025-01-17|access-date=2025-05-29}}</ref>. == Сям'я == Бацька Хвічы Кварацхеліі Бадры — былы нападаючы тбіліскага «Дынама», выступаў за розныя грузінскія і азербайджанскія футбольныя клубы, а потым быў трэнерам<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://finchannel.com/kvaratskhelia-football-dynasty-mamia-badri-khvicha-and-tornike/111286/interview/2022/08/|title=Kvaratskhelia Football Dynasty: Mamia, Badri, Khvicha and Tornike|website=FINCHANNEL|date=2022-08-11|access-date=2025-05-29}}</ref>. Хвіча Кварацхелія жанаты, мае сына<ref>{{Cite web|lang=ka-GE|url=https://1tv.ge/news/khvicha-kvarackheliasa-da-nica-tavadzes-vadji-sheedzinat-1tvsport/|title=ხვიჩა კვარაცხელიასა და ნიცა თავაძეს ვაჟი შეეძინათ #1TVSPORT|website=1TV|access-date=2025-05-29}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кварацхелія Хвіча}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Тбілісі]] [[Катэгорыя:Футбалісты Грузіі]] bkpywo4is7jyc7a241lg8g5drhgwv90 Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі 0 791579 5149430 5130525 2026-06-01T02:29:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149430 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Нагрудны знак адрознення Міністэрства юстыцыі «Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі» |Выява =Нагрудны знак адрознення «Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі».png |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = «Ганаровы работнiк юстыцыi Беларусi» |Дэвіз = |Краіна = [[Беларусь]] |Рэгіён = |Тып = [[нагрудны знак]] |Каму ўручаецца = работнікі Міністэрства юстыцыі і арганізацый яго сістэмы; іншыя асобы за заслугі ў развіцці сферы юстыцыі |Кім уручаецца = [[Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністр юстыцыі]] або яго намеснікі |Падставы = узорнае выкананне службовых абавязкаў, паспяховае выкананне задач, стаж працы не менш за 10 гадоў |Аўтар праекта = |Дата заснавання = [[24 мая]] [[2012]] |Статус = уручаецца |Першае ўзнагароджанне = |Апошняе ўзнагароджанне = |Колькасць = |Матэрыял = метал залацістага і серабрыстага колеру, эмаль |Вага = |Памеры = дыяметр 35 мм; калодка 26 × 25 мм |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = |Вікісховішча = }} '''«Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі»''' — [[нагрудны знак]] адрознення [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]. Зацверджаны [[Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 24 мая 2012 года № 238<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p31200238|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 мая 2012 г. № 238 «Аб заснаванні нагруднага знака адрознення Міністэрства юстыцыі "Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі"»|website=etalonline.by|access-date=2025-08-30|url-status=dead}}</ref>. Зарэгістраваны ў [[Дзяржаўны геральдычны рэгістр Беларусі|Дзяржаўным геральдычным рэгістры]] 6 лютага 2014 года пад № А-187<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://gs.archives.gov.by/?page_id=12592&lang=be|title=Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь – Афіцыйныя геральдычныя сімвалы Рэспублікі Беларусь|access-date=2025-08-30|url-status=dead}}</ref>. == Статут == Нагрудным знакам узнагароджваюцца работнікі [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства юстыцыі]] і арганізацый яго сістэмы, якія праслужылі ў іх, як правіла, не менш за 10 гадоў, за ўзорнае выкананне службовых абавязкаў і паспяховае выкананне задач, што стаяць перад гэтымі арганізацыямі<ref name=":0" />. Нагрудным знакам могуць быць узнагароджаныя і іншыя асобы, якія ўнеслі значны ўклад у рэалізацыю дзяржаўнай палітыкі ў сферы [[юстыцыя|юстыцыі]]<ref name=":0" />. Парадак прадстаўлення да ўзнагароды і форма пасведчання вызначаюцца [[Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністрам юстыцыі]]. Узнагароджанне ажыццяўляецца на падставе загада Міністра<ref name=":0" />. Знак і пасведчанне ўручаюцца [[Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністрам юстыцыі]] або яго намеснікамі асабіста, ва [[Урачыстасць|ўрачыстай абстаноўцы]]<ref name=":0" />. Асобы, узнагароджаныя нагрудным знакам, якія ўчынілі [[Намер (права)|наўмыснае]] [[злачынства]] або дапусцілі грубыя [[дысцыплінарная правіна|дысцыплінарныя правіны]], загадам Міністра юстыцыі могуць быць пазбаўленыя нагруднага знака<ref name=":0" />. Запісы пра ўзнагароджанне і пазбаўленне заносяцца ў [[працоўная кніжка|працоўную кніжку]]<ref name=":0" />. Знак носіцца на правай грудзі форменнай або грамадзянскай вопраткі, пасля [[ордэн]]аў і [[медаль|медалёў]], а пры іх адсутнасці — на іх месцы<ref name=":0" />. Паўторнае ўзнагароджанне не прадугледжана, [[дублікат]]ы пры страце не выдаюцца<ref name=":0" />. == Апісанне == Нагрудны знак мае выгляд [[зорка|васьміпрамянёвай зоркі]] [[залацісты колер|залацістага колеру]] з асновай [[Сіні колер|цёмна-сіняга колеру]] ў цэнтры. На ёй размешчаны [[чырвоны колер|чырвоны]] фігурны [[шчыт]] з [[аблямоўка]]й [[серабрысты колер|серабрыстага колеру]] з [[Заклёпка|заклёпкамі]]. У цэнтры шчыта — [[калона]] серабрыстага колеру, увянчаная [[Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь|дзяржаўным гербам Рэспублікі Беларусь]]. Пад [[Капітэль|капітэллю]] калоны змешчаная таблічка з надпісам «ЗАКОН». У ніжняй частцы шчыта — [[чырвоны колер|чырвоная]] дэвізная [[стужка]] з надпісам у дзве радкі «ГАНАРОВЫ РАБОТНІК ЮСТЫЦЫІ БЕЛАРУСІ». Шчыт і калона абрамлены [[лаўровы вянок|лаўровым вянком]] [[залацісты колер|залацістага колеру]]<ref name=":0" />. Адваротны бок мае гладкую паверхню з рэльефным надпісам «МІНІСТЭРСТВА ЮСТЫЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ» у два радкі і парадкавым нумарам знака<ref name=":0" />. Дыяметр нагруднага знака — 35 мм<ref name=":0" />. Знак злучаецца пры дапамозе вушка і кольца з [[ордэнская калодка|калодкай]] прамавугольнай формы (26 × 25 мм). На калодцы замацаваная [[муаравая стужка]] [[Сіні колер|цёмна-сіняга колеру]], па краях якой праходзяць па дзве [[вертыкальная лінія|вертыкальныя палосы]] [[чырвоны колер|чырвонага]] і [[зялёны колер|зялёнага]] колеру (шырыня палос — 2 мм). У ніжняй частцы калодкі знаходзіцца [[планка]] [[залацісты колер|залацістага колеру]] з выгравіраваным [[Беларускі парламент|беларускім арнаментам]]. На адваротным баку калодкі — [[шпілька]] для мацавання<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нагрудныя знакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністэрства юстыцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:2012 год у Беларусі]] exw2met36fyq19z9r2waw8x7jdx1vez Ганаровы будаўнік 0 791698 5149427 5030427 2026-06-01T02:21:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149427 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Нагрудны знак Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва «Ганаровы будаўнік» |Выява = |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = «Ганаровы будаўнік» |Дэвіз = |Краіна = [[Беларусь]] |Рэгіён = |Тып = [[нагрудны знак]] |Каму ўручаецца = работнікі Міністэрства, іншых дзяржаўных органаў, будаўнічых арганізацый, індывідуальныя прадпрымальнікі; у асобных выпадках — іншыя асобы за заслугі ў развіцці будаўнічай сферы |Кім уручаецца = [[Міністр архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністр архітэктуры і будаўніцтва]] або яго намеснікі |Падставы = узорнае выкананне службовых абавязкаў, высокія дасягненні ў працы, стаж у будаўнічай сферы не менш за 10 гадоў |Аўтар праекта = |Дата заснавання = [[9 жніўня]] [[2007]] |Статус = уручаецца |Першае ўзнагароджанне = |Апошняе ўзнагароджанне = |Колькасць = |Матэрыял = метал белага і жоўтага колеру, эмаль |Вага = |Памеры = знак 33 × 33 мм; калодка 23 × 11 мм |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = |Вікісховішча = }} '''«Ганаровы будаўнік»''' — [[нагрудны знак]] [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь]]. Заснаваны [[Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 9 жніўня 2007 года № 377<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30700377|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 9 жніўня 2007 г. № 377 «Аб заснаванні нагруднага знака Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва "Ганаровы будаўнік"»|website=etalonline.by|access-date=2025-08-30|archive-date=18 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250918131617/https://etalonline.by/document/?regnum=p30700377|url-status=dead}}</ref>. == Статут == Нагрудным знакам узнагароджваюцца работнікі [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва]], іншых дзяржаўных органаў, падпарадкаваных яму арганізацый, а таксама будаўнічых арганізацый і індывідуальныя прадпрымальнікі за ўзорнае выкананне службовых абавязкаў і высокія дасягненні ў працы пры стажы ў будаўнічай сферы не менш за 10 гадоў<ref name=":0" />. У асобных выпадках узнагародай могуць быць адзначаныя іншыя асобы, якія ўнеслі значны ўклад у рэалізацыю дзяржаўнай палітыкі ў сферы будаўніцтва<ref name=":0" />. Рашэнне аб узнагароджанні прымаецца загадам [[Міністр архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністра архітэктуры і будаўніцтва]]. Узнагароджанне адбываецца ва [[Урачыстасць|ўрачыстай абстаноўцы]]<ref name=":0" />. Нагрудны знак размяшчаецца на правым баку грудзей пасля [[ордэн]]аў і [[медаль|медалёў]]. Пры здзяйсненні [[намер (права)|наўмыснага]] [[злачынства]] або [[дысцыплінарная правіна|дысцыплінарнай правіны]] асоба можа быць пазбаўлена ўзнагароды загадам Міністра. Запісы пра ўзнагароджанне і пазбаўленне заносяцца ў [[працоўная кніжка|працоўную кніжку]]. Паўторнае ўзнагароджанне не прадугледжана, [[дублікат]]ы пры страце не выдаюцца<ref name=":0" />. == Апісанне == Нагрудны знак складаецца з двух элементаў. Асноўны — [[ромб]] з [[метал]]у [[Белы колер|белага колеру]] памерам 33 × 33 мм з [[блакітны колер|блакітным]] фонам і рэльефным надпісам «ГАНАРОВЫ БУДАЎНІК» уверсе. Злева размешчана [[лаўровая галіна]], у цэнтры — два будаўнічыя краны як сімвал сучаснага будаўніцтва. Правая ніжняя частка пераходзіць у выяву [[папера|ліста паперы]], на якім замацаваны накладны элемент — выява [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі]], выкананая з [[метал]]у [[жоўты колер|жоўтага колеру]]<ref name=":0" />. Знак мацуецца пры дапамозе вушка і кольца да [[ордэнская калодка|калодкі]] ў выглядзе рэльефнай [[Стужка|стужкі]] памерам 23 × 11 мм з металу белага колеру. На адваротным баку змяшчаецца рэльефны надпіс «МІНІСТЭРСТВА АРХІТЭКТУРЫ І БУДАЎНІЦТВА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ» і пазнака «№», пад якой гравіруецца парадкавы нумар узнагароды<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нагрудныя знакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2007 годзе]] [[Катэгорыя:2007 год у Беларусі]] 9babe2jj2p13bu4vpptho75adtmoopu Ганаровы работнік жыллёва-камунальнай гаспадаркі 0 791703 5149429 5030447 2026-06-01T02:27:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149429 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Нагрудны знак Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі «Ганаровы работнік жыллёва-камунальнай гаспадаркі» |Выява = |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = «Ганаровы работнiк жыллёва-камунальнай гаспадаркi» |Дэвіз = |Краіна = [[Беларусь]] |Рэгіён = |Тып = [[нагрудны знак]] |Каму ўручаецца = работнікі арганізацый жыллёва-камунальнай гаспадаркі; іншыя асобы за заслугі перад галінай |Кім уручаецца = [[Міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь|Міністр ЖКГ]] або яго намеснікі |Падставы = узорнае выкананне працоўных абавязкаў, паспяховае вырашэнне задач жыллёва-камунальнай гаспадаркі, стаж працы не менш за 10 гадоў |Аўтар праекта = |Дата заснавання = [[18 снежня]] [[2001]] |Статус = уручаецца |Першае ўзнагароджанне = |Апошняе ўзнагароджанне = |Колькасць = |Матэрыял = метал залацістага колеру, эмаль |Вага = |Памеры = 30 × 32 мм; калодка 12 × 24 мм |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = |Вікісховішча = }} '''«Ганаровы работнік жыллёва-камунальнай гаспадаркі»''' — [[нагрудны знак]] [[Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь]]. Заснаваны [[Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 18 снежня 2001 года № 757<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=P30100757|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 18 снежня 2001 г. № 757 «Аб заснаванні нагруднага знака Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі "Ганаровы работнік жыллёва-камунальнай гаспадаркі"»|website=etalonline.by|access-date=2025-08-30|archive-date=18 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250918131551/https://etalonline.by/document/?regnum=p30100757|url-status=dead}}</ref>. == Статут == Нагрудным знакам узнагароджваюцца работнікі арганізацый [[жыллёва-камунальная гаспадарка Беларусі|жыллёва-камунальнай гаспадаркі]], якія ўзорна выконваюць працоўныя абавязкі, паспяхова вырашаюць задачы, пастаўленыя перад галіной, і маюць стаж працы не менш за 10 гадоў<ref name=":0" />. Парадак прадстаўлення да ўзнагароды вызначаецца [[Міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі|Міністрам жыллёва-камунальнай гаспадаркі]], рашэнне аб узнагароджанні афармляецца яго загадам<ref name=":0" />. Знак і пасведчанне ўручаюцца [[Міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі|Міністрам жыллёва-камунальнай гаспадаркі]] або яго намеснікамі ва [[Урачыстасць|ўрачыстай абстаноўцы]]<ref name=":0" />. Асобы, узнагароджаныя нагрудным знакам, уносяцца ў Кнігу працоўнай славы Музея жыллёва-камунальнай гаспадаркі<ref name=":0" />. Нагрудны знак можа быць адабраны ў выпадку ўчынення [[намер (права)|наўмыснага]] [[злачынства]] або грубага [[дысцыплінарная правіна|дысцыплінарнага праступку]]<ref name=":0" />. Запісы аб узнагароджанні і аб пазбаўленні ўносяцца ў [[працоўная кніжка|працоўную кніжку]]<ref name=":0" />. Знак носіцца на правым баку грудзей пасля [[ордэн]]аў і [[медаль|медалёў]], а пры іх адсутнасці — на іх месцы<ref name=":0" />. Паўторнае ўзнагароджанне не прадугледжана, [[дублікат]]ы пры страце не выдаюцца<ref name=":0" />. == Апісанне == Нагрудны знак мае выгляд [[авал]]а памерам 30 × 32 мм. У цэнтры размешчаны [[эмблема|лагатып]] Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі, абрамлены [[лаўровы вянок|лаўровым вянком]]. Над вянком знаходзіцца надпіс «ГАНАРОВЫ РАБОТНІК», у ніжняй частцы — «ЖЫЛЛЁВА-КАМУНАЛЬНАЙ ГАСПАДАРКІ»<ref name=":0" />. Знак пры дапамозе вушка і кольца злучаецца з [[ордэнская калодка|калодкай]] прамавугольнай формы памерам 12 × 24 мм з выявай [[лаўровая галіна|лаўровай галіны]]. Знак і калодка вырабляюцца з [[метал]]у [[залацісты колер|залацістага колеру]]. Поле знака пакрыта [[эмаль|эмаллю]] [[белы колер|белага колеру]], лагатып і калодка — [[чырвоны колер|чырвонай]] [[Эмаль|эмаллю]], палі надпісаў зацямнёныя<ref name=":0" />. Адваротны бок мае гладкую паверхню з рэльефным надпісам «МІНІСТЭРСТВА ЖЫЛЛЁВА-КАМУНАЛЬНАЙ ГАСПАДАРКІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ» і пазнакай «№», пад якой гравіруецца парадкавы нумар узнагароды<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нагрудныя знакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:2001 год у Беларусі]] s6njo2r3hjc5rd1w4bk4mq6c5isxcie Генадзь Іванавіч Мацур 0 792029 5149534 5032284 2026-06-01T10:58:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149534 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мацур}} {{мастак}} '''Генадзь Іванавіч Мацур''' (нар. {{ДН|||1960}}, [[Чашнікі]], [[Віцебская вобласць]]) — беларускі [[мастак]], кніжны дызайнер<ref>{{Зводны электронны каталог бібліятэк Беларусі|SEK-987336|name=Мацур, Генадзій Іванавіч (нар. 1960)}}</ref>, [[каліграф]], [[выкладчык]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1960 годзе ў [[Чашнікі|Чашніках]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. У 1979 годзе скончыў [[Мінскае мастацкае вучылішча]], у 1984 годзе — [[Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут]]<ref name="NIAB">{{Cite web|url=https://www.calligraphy-museum.com/cn/members/by/henadz-matsur|title=МАЦУР Геннадий Иванович|website=Международная выставка каллиграфии|access-date=2025-09-07|url-status=dead}}</ref>. Працаваў мастацкім рэдактарам, галоўным мастаком выдавецтва «[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]», выкладчыкам у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]. Супрацоўнічаў з шэрагам беларускіх і замежных выдавецтваў<ref name="NIAB" />. З 1994 года прымае ўдзел у выставах [[каліграфія|каліграфіі]]. Лаўрэат рэспубліканскіх і міжнародных конкурсаў мастацтва кнігі<ref name="NIAB" />. == Узнагароды == Лаўрэат міжнародных конкурсаў мастацтва кнігі<ref name="NIAB" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мацур Генадзь Іванавіч}} [[Катэгорыя:мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:каліграфы Беларусі]] bp9gmgd1n87khb48guytu7udruoauvg Віцебскжылпраект 0 792430 5149385 5035192 2026-05-31T20:12:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149385 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = «Віцебскжылпраект» | тып = [[унітарнае прадпрыемства]] | заснавана = [[1968]] | размяшчэнне = {{Сцяг|Беларусь}} [[Віцебск]] | галіна = [[архітэктурнае праектаванне]], [[горадабудаўніцтва]] | прадукцыя = [[праектна-каштарысная дакументацыя]] | сайт = [http://www.vjp.by vjp.by] }} '''«Віцебскжылпраект»''' ({{lang-ru|Витебскжилпроект}}) — праектная арганізацыя ў [[Віцебск]]у, якая спецыялізуецца на праектаванні, рэканструкцыі і капітальным рамонце [[Жылая архітэктура|жыллёва]]-[[Грамадзянская архітэктура|грамадзянскіх]], [[Прамысловая архітэктура|прамысловых]] і сельскагаспадарчых аб’ектаў''<ref name=":0" />''. Размяшчалася па адрасе [[Вуліца Праўды (Віцебск)|вуліца Праўды]], 38<ref>{{Cite web|url=https://vjp.by/contact.htm|title=Витебскжилпроект|website=vjp.by|access-date=2025-09-15|archive-date=10 студзеня 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260110051827/https://vjp.by/contact.htm|url-status=dead}}</ref>. == Гісторыя == Прадпрыемства вядзе сваю гісторыю з [[1968]] года, калі на базе праектна-каштарыснай канторы пры [[Віцебскі аблвыканкам|Віцебскім аблвыканкаме]] былі створаны абласныя праектна-канструктарскія майстэрні (АПКМ) інстытута «[[Белрамбудпраект]]» паводле пастановы [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]] № 377 ад 13 лістапада 1967 года<ref name=":0" />. У 1969 годзе, згодна з пастановай Савета Міністраў БССР № 299, інстытут «Белрамбудпраект» быў ператвораны ў «[[Белкамунпраект]]», а віцебскія АПКМ перададзены ў яго распараджэнне<ref name=":0" />. З 1 студзеня 1974 года майстэрні былі падпарадкаваныя інстытуту «[[Белжылпраект]]». Паводле распараджэння Савета Міністраў БССР № 1026р ад 27 снежня 1978 года з 1 ліпеня 1979 года віцебскія АПКМ рэарганізаваныя ў філіял інстытута «Белжылпраект»<ref name=":0" />. На базе гэтага філіяла з 1 студзеня 1989 года быў створаны інстытут «Віцебскжылпраект». Рашэннем Віцебскага аблвыканкама № 411 ад 13 верасня 1996 года ён зарэгістраваны як ''Віцебскі інстытут па праектаванні будаўніцтва, капітальнага рамонту, рэканструкцыі жыллёва-грамадзянскіх, прамысловых і сельскагаспадарчых аб’ектаў<ref name=":0" />''. У адпаведнасці з [[Дэкрэт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Дэкрэтам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] № 22 ад 16 лістапада 2000 года інстытут быў перайменаваны ў Віцебскае абласное камунальнае ўнітарнае прадпрыемства «Віцебскжылпраект». Стварэнне прадпрыемства было выклікана неабходнасцю мець спецыялізаваную праектную арганізацыю для працы з аб’ектамі капітальнага рамонту і рэканструкцыі існуючага жыллёвага фонду<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vjp.by/about.htm|title=Краткая история предприятия.|website=vjp.by|access-date=2025-09-15|archive-date=12 снежня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251212000302/https://vjp.by/about.htm|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|vjp.by|«Віцебскжылпраект»}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска]] [[Катэгорыя:1968 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Праўды (Віцебск)]] 5rgf4kcb2jzr0yq9bapjx66iirntox0 Віцебсксельбудпраект 0 792435 5149386 5035207 2026-05-31T20:15:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149386 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = «Інстытут Віцебсксельбудпраект» | тып = [[камунальнае ўнітарнае праектна-вышукальнае прадпрыемства]] | заснавана = [[1958]] | размяшчэнне = {{Сцяг|Беларусь}} [[Віцебск]], [[Вуліца Будзённага (Віцебск)|вуліца Будзённага]], 2 | галіна = [[архітэктурнае праектаванне]] | прадукцыя = [[праектна-каштарысная дакументацыя]] | сайт = [https://vssp.by vssp.by] }} '''«Інстытут Віцебсксельбудпраект»''' ({{lang-ru|Институт Витебсксельстройпроект}}) — праектна-вышукальнае прадпрыемства ў [[Віцебск]]у. Арганізацыя спецыялізуецца на праектаванні жыллёва-грамадзянскага і прамысловага будаўніцтва<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vssp.by/%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81/|title=О нас|website=vssp.by|access-date=2025-09-15|archive-date=1 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251101223714/https://vssp.by/%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81/|url-status=dead}}</ref>. Размяшчаецца ў Віцебску па [[Вуліца Будзённага (Віцебск)|вуліцы Будзённага]], 2. == Гісторыя == Прадпрыемства было заснавана ў кастрычніку 1958 года пастановай [[Віцебскі аблвыканкам|Віцебскага аблвыканкама]] і [[Віцебскі абкам КПБ|абкама КПБ]] № 630 ад 21 кастрычніка 1958 года як абласное міжкалгаснае праектна-каштарыснае бюро «Аблміжкалгаспраект»<ref name=":0" />. У [[1970]] годзе яно было ператворана ў ''Віцебскі філіял інстытута «Белкалгаспраект»''. У [[1986]] годзе прадпрыемства атрымала назву інстытут «Віцебсксельбудпраект» [[Віцебскаблсельбуд|Віцебскага аблсельбуда]]. З 1996 года — дзяржаўнае прадпрыемства, з 2000 — рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства, а з 2003 — даччынае камунальнае ўнітарнае прадпрыемства<ref name=":0" />. Згодна з рашэннем Віцебскага аблвыканкама № 403 ад 8 ліпеня 2004 года, з 1 кастрычніка 2004 года да прадпрыемства быў далучаны АДУПП «ДПІ Віцебскаграпрампраект»<ref name=":0" />. У [[2021]] годзе рашэннем Віцебскага аблвыканкама № 539 ад 19 кастрычніка 2021 года арганізацыя атрымала сучасную назву — камунальнае ўнітарнае праектна-вышукальнае прадпрыемства «Інстытут Віцебсксельбудпраект»<ref name=":0" />. == Дзейнасць == Займаецца праектаваннем жыллёва-грамадзянскіх і прамысловых аб’ектаў; выкананнем праектна-вышукальных работ для сельскай гаспадаркі. Штогод прадпрыемства выпускае каля 200 аб’ектаў<ref>{{Cite web|url=https://vssp.by/|title=Витебсксельстройпроект|website=vssp.by|access-date=2025-09-15|archive-date=3 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250903020955/https://vssp.by/|url-status=dead}}</ref>. == Узнагароды == * дыплом Лаўрэата конкурсу «На лепшае дасягненне ў будаўнічай галіне ў Рэспубліцы Беларусь» (2010, 2016, 2017) у намінацыі «Аб’ект года»<ref name=":0" />; * дыплом (2014) у намінацыі «Экспарцёр года»<ref name=":0" />; * дыплом (2015) у намінацыі «Развіццё рэгіёнаў малых і сярэдніх гарадскіх пасёлкаў»<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|vssp.by|«Віцебсксельбудпраект»}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праектныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Віцебска]] [[Катэгорыя:1958 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Вуліца Будзённага (Віцебск)]] d1jums0f0kze6f0c20zigx7par7oqxu Віцебскі мясакамбінат 0 792489 5149390 5053498 2026-05-31T20:40:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149390 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | назва = Віцебскі мясакамбінат | ранейшыя назвы = | арыгінальная назва = | выява = | подпіс = | тып = [[адкрытае акцыянернае таварыства]] | заснавана = 1924 | скасавана = | размяшчэнне = {{сцягафікацыя|Рэспубліка Беларусь}}, [[Віцебская вобласць]], г. [[Віцебск]], Бешанковіцкая шаша, 46 | чысты прыбытак = {{немаркіраваны спіс|{{рост}}{{nbsp}}172,1{{nbsp}}млн{{nbsp}}[[Беларускі рубель|руб.]]{{nbsp}}(2020)<ref name=report2020/>|{{nbsp}}0,1{{nbsp}}млн{{nbsp}}[[Беларускі рубель|руб.]]{{nbsp}}(2019)}} | колькасць супрацоўнікаў = {{немаркіраваны спіс|{{падзенне}}{{nbsp}}2{{nbsp}}364{{nbsp}}(2020)<ref name=report2020/>|{{nbsp}}2{{nbsp}}453{{nbsp}}(2019)}} | прадукцыя = | абарот = {{немаркіраваны спіс|{{падзенне}}{{nbsp}}244,1{{nbsp}}млн{{nbsp}}[[Беларускі рубель|руб.]]{{nbsp}}(2020)<ref name=report2020>{{Cite web |url=http://vmk.by/sites/default/files/imce-files/otchet_o_deyatelnosti_oao_na_sayt.xls |title=Справаздачнасць за 2020 год |access-date=2021-06-13 |archive-date=2021-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613034814/http://vmk.by/sites/default/files/imce-files/otchet_o_deyatelnosti_oao_na_sayt.xls |url-status=live }}</ref>|{{nbsp}}276,9{{nbsp}}млн{{nbsp}}[[Беларускі рубель|руб.]]{{nbsp}}(2019)}} | матчына кампанія = | сайт = [http://vmk.by/ vmk.by] | lat_dir = N | lat_deg = 55.145 | lon_dir = E | lon_deg = 30.137 | CoordScale = 20000 | region = BY }} '''Віцебскі мясакамбінат''' — [[Харчовая прамысловасць Беларусі|беларускае мясаперапрацоўчае прадпрыемства]], размешчанае ў [[Віцебск]]у. == Гісторыя == Мясакамбінат заснаваны ў 1924 годзе<ref name=enc />, першапачаткова называўся Віцебскім аддзяленнем паявога таварыства «Белмяса». З 1930 года — Віцебскі мясакамбінат<ref name=arch>[http://fk.archives.gov.by/fond/116758/ Адкрытае акцыянернае таварыства «Віцебскі мясакамбінат» (ААТ «Віцебскі мясакамбінат») ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210427112328/http://fk.archives.gov.by/fond/116758/ |date=27 красавіка 2021 }} на сайце «Архівы Беларусі»</ref>. У 1997 годзе мясакамбінат пераўтвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства (паводле іншай інфармацыі, у 1997—1998 гадах існавала ў форме акцыянернага таварыства)<ref name=enc>Віцебскі мясакамбінат // Рэспубліка Беларусь: энцыклапедыя. — Т. 2: А—Герань. — {{Мн.}}: {{comment|БелЭн|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі}}, 2006. — С. 711.</ref>. На момант пераўтварэння ў ААТ камбінат падпарадкоўваўся Віцебскаму абласному вытворчаму аб’яднанню мяса-малочнай прамысловасці<ref name=arch />. У 2005 годзе на камбінаце дзейнічалі мясатлушчавы, мясаперапрацоўчы, халадзільны і некалькі іншых цэхаў магутнасцю 70 тон вытворчасці мяса ў змену, 16,4 тоны каўбас, 17 тон мясных паўфабрыкатаў. У 2005 годзе выпускалася больш за 200 найменняў мясной прадукцыі, каўбас вараных, паўвэнджаных, сыравэнджаных, варана-вэнджаных, сасісак, сардэлек, вырабаў з субпрадуктаў, тлушчаў (харчовых, кармавых і тэхнічных), сухіх жывёльных кармоў<ref name=enc />. == Сучасны стан == У 2014 годзе камбінат з’яўляўся адным з найбуйнейшых прадпрыемстваў у Рэспубліцы Беларусь паводле магутнасцяў перапрацоўкі мяса (3,8 тыс. тон у месяц) і выручкі сярод прадпрыемстваў галіны (каля 90 млн долараў). У 2012 годзе мясакамбінатам было выраблена 7,5 тыс. тон мясных паўфабрыкатаў і 17,7 тыс. тон каўбасных вырабаў<ref name=uniter>[https://www.uniter.by/upload/Meat-processing.pdf Мясная галіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220121110904/https://www.uniter.by/upload/Meat-processing.pdf |date=21 студзеня 2022 }} (агляд рынку)</ref>. У 2018 годзе выручка кампаніі склала 244,2 млн [[Беларускі рубель|руб]]., у 2019 годзе — 277 млн руб. У 2018 годзе чыстыя страты кампаніі склалі 16,2 млн руб., у 2019 годзе быў адзначаны чысты прыбытак у 0,1 млн руб. Непакрытыя страты выраслі з 188,5 млн руб. у 2018 годзе да 193,3 млн руб. у 2019 годзе, доўгатэрміновыя абавязацельствы скараціліся з 191,6 млн руб. у 2018 годзе да 100 млн руб. у 2019 годзе. У 2018 годзе на мясакамбінаце працавалі 2645 чалавек, у 2019 годзе — 2579 чалавек<ref>[http://vmk.by/sites/default/files/imce-files/otchet_na_01.01.2020.xls Справаздача] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210427112336/http://vmk.by/sites/default/files/imce-files/otchet_na_01.01.2020.xls |date=27 красавіка 2021 }} па рабоце Віцебскага мясакамбіната за 2019 год</ref>. Дзяржаве належыць 78,8 % акцый кампаніі<ref name=uniter />. У 2020 і 2021 гадах камбінат атрымліваў дзяржаўныя субсідыі па крэдытах<ref>{{Cite web |url=https://primepress.by/news/kompanii/otdelnye_predpriyatiya_belorusskogo_apk_poluchat_subsidii_pravitelstva_-27473/ |title=Отдельные предприятия белорусского АПК получат субсидии правительства |access-date=2021-04-27 |archive-date=2020-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211080851/https://primepress.by/news/kompanii/otdelnye_predpriyatiya_belorusskogo_apk_poluchat_subsidii_pravitelstva_-27473/ |lang=ru |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://primepress.by/news/kompanii/otdelnye_myasokombinaty_i_molokozavody_vitebskoy_oblasti_snova_poluchat_subsidii-28839/ |title=Отдельные мясокомбинаты и молокозаводы Витебской области снова получат субсидии |access-date=2021-04-27 |archive-date=2021-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228212354/https://primepress.by/news/kompanii/otdelnye_myasokombinaty_i_molokozavody_vitebskoy_oblasti_snova_poluchat_subsidii-28839/ |lang=ru |url-status=live }}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Віцебскі мясакамбінат // Рэспубліка Беларусь: энцыклапедыя. — Т. 2: А—Герань. — {{Мн.}}: {{comment|БелЭн|Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі}}, 2006. — С. 711. == Спасылкі == * [http://vmk.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250831171448/http://vmk.by/ |date=31 жніўня 2025 }} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы Віцебска]] [[Катэгорыя:Прадпрыемствы харчовай прамысловасці Беларусі]] eyrr55rqq9neowc3l2jtjv4nwo9bfct Віталь Быль 0 792648 5149367 5051745 2026-05-31T18:14:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149367 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Віталь Анатольевіч Быль''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[гісторык]], [[паэт]] і [[празаік]]. Доктар гісторыі (2021). == Біяграфія == У 2007—2012 гадах навучаўся на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычным факультэце]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 2016—2018 гадах — у дактарантуры [[Грайфсвальдскі ўніверсітэт|Універсітэта Грайфсвальда]] ([[Германія]]). У 2021 годзе абараніў дысертацыю «Вядзьмарства на культурным памежжы: суды над ведзьмамі ў Вялікім княстве Літоўскім у XVI—XVIII стагоддзях». У 2012—2015 гадах працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]. У 2016—2018 і 2021—2023 гадах — навуковы асістэнт і каардынатар праектаў Універсітэта Грайфсвальда. З 2024 года — навуковы супрацоўнік (постдактарант) Цэнтра даследаванняў залежнасці і рабства [[Бонскі ўніверсітэт|Універсітэта Бона]]. Даследчы праект — «Раса і свабода: афрыканцы ў Рэчы Паспалітай напярэдадні мадэрнізму». == Навуковая дзейнасць == Спецыялізуецца на даследаванні гісторыі [[Ведзьма|вядзьмарства]], гісторыі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], еўрапейскай раннемадэрнай гісторыі, рэлігіязнаўства і гістарычнай [[Антрапалогія|антрапалогіі]]. <ref>{{cite web| url =https://www.dependency.uni-bonn.de/en/about-us/people/postdoctoral-researchers/dr-vitali-byl| title = Профіль Віталя Быля на сайце Бонскага ўніверсітэта |publisher =academia.edu| accessdate = 2025-10-03}}</ref> == Узнагароды == У 2023 годзе атрымаў Узнагароду імя [[Юліюш Бардах|Юліуша Бардаха]], якая прызначаецца Інстытутам Вялікага Княства Літоўскага за доктарскія (кандыдатскія) дысертацыі, прысвечаныя ідэям і гісторыі ВКЛ. <ref>{{cite web| url =https://www.ldki.lt/by/bardach| title = Узнагарода імя Юліуша Бардаха|publisher =ldki.lt| accessdate = 2025-10-03}}</ref> == Літаратурная творчасць == Паэт і празаік. У 2009 годзе стаў лаўрэатам Літаратурнай прэміі «[[Залаты апостраф]]» у намінацыі «Дэбют» і [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|Прэміі імя Карласа Шэрмана]] («Паэзія»). <ref>{{cite web| url =https://penbelarus.org/konkurs.html| title = Конкурс маладога літаратара|publisher =penbelarus.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> <ref>{{cite web| url =https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/konk4102ec.html| title =Творы і пераклады пераможцаў літаратурнага конкурсу, прысьвечанага памяці Карласа Шэрмана|publisher =dziejaslou.by| accessdate = 2025-10-03}}</ref> <ref>{{cite web| url =https://prajdzisvet.org/events/223-zalaty-apostraf-uruchats-25-sakavika.html| title =«Залаты апостраф» уручаць 25 сакавіка|publisher =prajdzisvet.org| accessdate = 2025-10-03}}</ref> == Публікацыі == === Манаграфія === * Byl, V. Witch Trials in the Grand Duchy of Lithuania in the Sixteenth to Eighteenth Centuries: Enchanted Borderlands. London: Palgrave Macmillan Cham, 2025. XVII, 296 р. ISBN 978-3-032-00670-7 (Hardcover); ISBN 978-3-032-00673-8 (Softcover) === Артыкулы === * Быль, В. «Mała Warszawka»: польскі нацыянальны рух у Нясвіжы / В. Быль // Acta Anniversaria : зборнік навуковых прац Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж» / [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж». — Нясвіж. — 2015. — Т. 1. — С. 45―52. * Быль, В. Метамарфозы вобраза [[Сымон Будны|Сымона Буднага]] ў беларускім гістарычным наратыве / В. Быль // [[Мікалай Радзівіл Чорны]] (1515—1565 гг.): [[палітык]], [[дыпламат]], [[мецэнат]] : зборнік навуковых прац [да 500-годдзя Мікалая Радзівіла Чорнага : матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі, 28―29 мая 2015 г., Нясвіж / укладальнік З. Л. Яцкевіч. — Нясвіж, 2016. — С. 187―195. * Быль, В. Францужанка пры прускім двары. Успаміны княгіні Радзівіл з роду Кастэлян 1840―1873 гг. / В. Быль // Acta Anniversaria : зборнік навуковых прац Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж» / Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж». — Нясвіж. — 2016. — Т. 2. — С. 208―236. * Быль, В. А. «У той жа час насталі такія страхі…» Іўдзейска-хрысціянскія адносіны ў кантэксце чараўніцкіх працэсаў у ВКЛ / В. А. Быль // [[Беларускі гістарычны часопіс]]. — 2018. — № 9. — C. 15-21. * Быль, В. Запісы з Бернардзінскага архіва 1764 г. як этнаграфічная крыніца / [[Дзмітрый Вячаслававіч Скварчэўскі|Д. Скварчэўскі]], В. Быль // Беларускі фальклор: матэрыялы і даследаванні: зб. навук. пр. — [[Мінск]]: [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларус. навука]], 2021. — Вып. 8. — С. 215—225. * Byl, V. The other witch: ethnic minorities and witchcraft accusations in the Grand Duchy of Lithuania / V. Byl // New Europe College Yearbook. Pontica Magna Program 2018—2019 / Editor: Irina Vainovski-Mihai. — Bucharest: New Europe College, 2021. — Pp. 67-94. * Быль, В. А. Юрыдычны бок ведаўскіх працэсаў у Вялікім княстве Літоўскім у XVI—XVIII стст. // Рэха мінуўшчыны. Зборнік навуковых артыкулаў Студэнцкага навуковага таварыства факультэта гісторыі і сацыялогіі [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|ГрДУ імя Я.Купалы]]. — [[Гродна]]: ГрДУ імя Я. Купалы, 2011. — С. 53-60. * Быль, В. А. Абуджэнне заштатнага горада: зараджэнне нацыянальных рухаў у Нясвіжы ў канцы ХІХ — пачатку ХХ ст. / В. А. Быль // Прыватнаўласніцкія гарады Вялікага Княства Літоўскага: лёс праз стагоддзі : зборнік мат-лаў міжнар. навук.-практ. канф. (Нясвіж, 23-24 красавіка 2014 г.) / Уклад.: З. Л. Яцкевіч; рэд. калегія: С. М. Клімаў, А. У. Блінец. — Мінск : [[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|А. М. Янушкевіч]], 2014. — С. 215—224. * Быль, В. А. Пазіцыя праваслаўнай царквы Рэчы Паспалітай адносна палявання на вядзьмарак / В. А. Быль // Сборник работ 69-ой научной конференции студентов и аспирантов Белорусского государственного университета 14-17 мая 2012 года, Минск. — Часть ІІ. — Мiнск, 2012. — C. 141—144. * Быль, В. А. Трансфармацыя канцэпцыі вядзьмарскага шабашу ў свядомасці насельніцтва Вялікага княства Літоўскага / В. А. Быль // Европа-2011: глобальное и локальное: сб. науч. тр. / редкол. : Г. Я. Миненков (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс: ЕГУ, 2012. — C.83-92. * Быль, В. А. Юрыдычны бок ведаўскіх працэсаў у Вялікім Княстве Літоўскім у XVI—XVIII стст. / В. А. Быль // Рэха мінуўшчыны: зб. навук. арт. / рэдкал.: [[Аляксандр Сяргеевіч Горны|А. С. Горны]] [і інш.]. — Гродна: ГрДУ імя Я. Купалы, 2011. — C. 53-60. * Быль, В. А. Асаблівасці ведаўскіх працэсаў на землях ВКЛ у XVI—XVIII стст. / В. А. Быль // Европа-2010: глобальное и локальное: сб. науч. тр. / редкол.: Г. Я. Миненков (отв. ред.) [и др.]. — Вильнюс: ЕГУ, 2011. — C. 84-92. <ref>{{cite web | url =https://www.uni-bonn.academia.edu/VitalByl | title =Артыкулы Віталя Быля на сайце Academia.edu | publisher =academia.edu | accessdate =2025-10-03 | archive-date =29 кастрычніка 2025 | archive-url =https://web.archive.org/web/20251029162640/https://uni-bonn.academia.edu/VitalByl | url-status =dead }}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.dependency.uni-bonn.de/en/about-us/people/postdoctoral-researchers/dr-vitali-byl: Профіль даследчыка на сайце Бонскага ўніверсітэта]{{Недаступная спасылка}} * [https://uni-bonn.academia.edu/VitalByl: Артыкулы даследчыка на сайце Academia.edu]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віталь Быль}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] qhoigd2s0eqbbj1kwgq9ehne077y1dj Ганна Быль 0 792757 5149434 5037903 2026-06-01T03:17:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149434 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Імя = Ганна Дзмітрыеўна Быль | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Род дзейнасці = [[навуковец]] | Навуковая сфера = [[гісторыя]], [[нумізматыка]] | Месца працы = | Навуковая ступень = | Навуковае званне = | Альма-матэр = [[Гістарычны факультэт БДУ|Гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Вядомая як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Ганна Дзмітрыеўна Быль''' (нар. {{ДН|9|02|1989}}, [[Маладзечна]], [[Мінская вобласць]], [[БССР]], цяпер — [[Рэспубліка Беларусь]]) — беларускі [[гісторык]]-[[нумізмат]], спецыяліст у [[музей]]най справе. == Біяграфія == У 2007—2012 гадах навучалася на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычным факультэце]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 2011—2012 гадах працавала вядучым архівістам [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|Нацыянальнага гістарычнага архіва Беларусі]]. З 2012 года — супрацоўнік [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»|Нацыянальнага гісторыка-культурна музея-запаведніка “Нясвіж”]]: у 2012—2014 гадах на пасадзе малодшага навуковага супрацоўніка, у 2015—2019 гадах — старэйшы навуковы супрацоўнік, у 2019—2020 гадах — начальнік аддзела ўліку і захоўвання фондаў, з 2020 года — галоўны захавальнік фондаў. == Публікацыі == * Перадача нясвіжскай манетна-медальнай калекцыі Харкаўскаму ўніверсітэту (з архіўных дакументаў) / Ганна Быль // [[Банкаўскі веснік]] : информационно-аналитический и научно-практический журнал Национального банка Республики Беларусь / учредитель Национальный банк Республики Беларусь. — 2021. ― № 2. ― С. 69―72. * [[Мікалай Радзівіл Чорны]] ― заснавальнік нясвіжскага манетна-медальнага збору / Ганна Быль // Мікалай Радзівіл Чорны (1515—1565 гг.): [[палітык]], [[дыпламат]], [[мецэнат]] : зборнік навуковых прац [да 500-годдзя Мікалая Радзівіла Чорнага : матэрыялы навукова-практычнай канферэнцыі, 28―29 мая 2015 г., [[Нясвіж]] / укладальнік З. Л. Яцкевіч. — Нясвіж, 2016. — С. 113―120. * Берлінская нумізматычная калекцыя Радзівілаў / Ганна Быль // Банкаўскі веснік : информационно-аналитический и научно-практический журнал Национального банка Республики Беларусь / учредитель Национальный банк Республики Беларусь. — 2015. ― № 2. ― С. 68―71. * Медалі Радзівілаў XVII ст. / Ганна Быль // Банкаўскі веснік : информационно-аналитический и научно-практический журнал Национального банка Республики Беларусь / учредитель Национальный банк Республики Беларусь. — 2020. ― № 5. ― С. 67―72. * Прадметы нумізматыкі і [[фалерыстыка|фалерыстыкі]] ў экспазіцыі Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка "Нясвіж" / Ганна Быль // Acta Anniversaria : зборнік навуковых прац Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка "Нясвіж" / [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]], Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік "Нясвіж". — Нясвіж. — 2016. — Т. 2. — С. 296―305. * Манеты-рэліквіі з крыпты княжацкага роду Радзівілаў [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|нясвіжскага касцёла Божага Цела]] / Ганна Быль // Банкаўскі веснік : информационно-аналитический и научно-практический журнал Национального банка Республики Беларусь / учредитель Национальный банк Республики Беларусь. — 2022. ― № 4. ― С. 66―72. * Каталог Радзівілаўскіх медалёў: са збораў Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка "Нясвіж" / С. М. Клімаў, [[Ірына Навумаўна Колабава|І. Н. Колабава]], З. Л. Яцкевіч, Л. М. Жук, Г. Д. Быль // Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь. — Мінск : Зималетто, 2014. — 63 с. ISBN 978-985-6933-70-0 * Выявление и реставрация предметов из Радзивилловской усыпальницы в несвижском костеле Божьего Тела / Анна Быль // Беларускі музей. — 2021. — 4[8] — с. 50―58. <ref>{{cite web| url =https://independent.academia.edu/AnnByl| title =Артыкулы даследчыка на Academia.edu|publisher =academia.edu| accessdate = 2025-10-03}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://ctv.by/news/obshestvo/obuv-pane-kohanku-i-oruzhie-rybonki-kakimi-unikalnymi-veshami-popolnilas-ekspoziciya-nesvizhskogo-zamka: Обувь Пане Коханку и оружие Рыбоньки. Какими уникальными вещами пополнилась экспозиция Несвижского замка?]{{Недаступная спасылка}} * [https://ont.by/news/kakoj-razmer-obuvi-nosil-pane-kohanku-sapogi-legendarnogo-radzivilla-posle-restavracii-predstavyat-v-nesvizhskom-zamke: Какой размер обуви носил «Пане Коханку»? Сапоги легендарного Радзивилла после реставрации представят в Несвижском замке] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ганна Быль}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нумізматы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] 19zw51u0ojujzxiwwu9rizvmfbzxddt Аляксандр Львовіч Ільін 0 794102 5149524 5054268 2026-06-01T10:48:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Аляксандр Ільін]] у [[Аляксандр Львовіч Ільін]] 5054268 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Аляксандр Львовіч Ільін | Род дзейнасці = гісторык, краязнаўца, матэматык, выкладчык }} '''Аляксандр Львовіч Ільін''' ([[26 красавіка]] [[1956]], [[Вэрхнёдніпроўск|Верхнядняпроўск]], [[Днепрапятроўская вобласць]] — [[9 лістапада]] [[2020]], [[Пінск]]) — гісторык, краязнаўца, матэматык, выкладчык, галоўны рэдактар ​​часопіса «Гістарычная Брама: гісторыя і культура Палесся». == Біяграфія == У 1977 годзе скончыў механіка-матэматычны факультэт Днепрапятроўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, пасля чаго быў прыняты ў якасці асістэнта кафедры матэматычнага аналізу [[Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. З 1981 па 1985 год вучыўся ў аспірантуры [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]] ім. М. Горкага па спецыяльнасці “Матэматычны аналіз”. У 1985 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме “Аб вырашальнасці адпаведнасцяў”. З 1986 па 2003 год выкладаў у [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мазырскім дзяржаўным педагагічным інстытуце]] (1986—1989), Глухаўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце ([[Украіна]], 1989—1997), [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкім дзяржаўным універсітэце]] ім. А. Пушкіна (1997-2000), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту|Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту]] ([[Гомель]], 2000-2003). У 1992 годзе атрымаў вучонае званне дацэнта. З 2003 па 2006 год — загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі і інфарматыкі ў Пінскім вышэйшым банкаўскім каледжы. З чэрвеня 2006 года па сакавік 2020 года — дацэнт кафедры вышэйшай матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій УА «ПалесДУ», а з сакавіка 2020 года — дацэнт кафедры інфармацыйных тэхналогій і інтэлектуальных сістэм [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт|Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Апроч матэматыкі, глыбока займаўся краязнаўствам і гісторыяй [[Заходняе Палессе|Брэсцка-Пінскага рэгіёна]]. Пачаў гуманітарныя штудыі ў пачатку 1990-х. <blockquote>“Мае бацькі, скончыўшы Днепрапятроўскі ўніверсітэт, прыехалі працаваць у Брэст у 1952 годзе, таму з ранняга дзяцінства я быў звязаны з Палессем, дзе вучыўся ў школе і пражыў большую частку свайго жыцця. Яно стала для мяне родным. Але мяне пастаянна цягнула да Вялікай Украіны: я вучыўся ў Днепрапятроўскім універсітэце, і амаль дзесяць гадоў выкладаў матэматыку ў Глухаўскім педагагічным інстытуце. Бурная эпоха распаду Савецкага Саюза абудзіла маю цікавасць да гісторыі. Часам мяне папракаюць — матэматышка займаецца гісторыяй. Можа і добра, што ў мяне няма гістарычнай адукацыі, бо савецкая і постсавецкая гістарычная навука прасякнута хлуснёй, стэрэатыпамі, камуністычнай і шавіністычнай міфатворчасцю. Сучаснай гістарычнай навуцы патрэбны свежы і непрадузяты погляд<ref>{{Артыкул|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/17464/1/Іl%27їn_O_Andrіi_Krizhanіvs%27kii_-_ukraїns%27kii_pis%27mennik-neoromantik_іz_beresteis%27kogo_Polіssia.pdf С. 101-102|загаловак=Олександр Ільїн|год=2016|выданне=Справа|том=Выпуск 3|старонкі=101-102}}</ref>.</blockquote>Вывучаў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]], [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанцаў 1830—1831 гадоў]] і іх сувязі з Палессем, выспяванне беларускай нацыянальнай ідэі, [[Рэнесанс]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], даследаваў уплыў падзей гісторыі Берасцейшчыны на творчасць класікаў (у прыватнасці, [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]). Зрабіў шэраг адкрыццяў у біяграфіі [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] і яго пінскага перыяду. Дзясяткі даследаванняў прысвяціў аспектам гісторыі Пінска і [[Піншчына|Піншчыны]], вывучаў [[Шляхта|шляхецкія]] і святарскія роды рэгіёна, глыбока вывучаў генеалогію (у прыватнасці, рода [[Скірмунты|Скірмунтаў]]), у выніку матэрыялы склалі манаграфію<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/24906/1/Vklad_Aleksandra_Il%27ina.pdf|аўтар=Елена Игнатюк|загаловак=ВКЛАД АЛЕКСАНДРА ИЛЬИНА В ИССЛЕДОВАНИЕ БЕЛОРУССКОГО И УКРАИНСКОГО ПОЛЕСЬЯ}}</ref>. Прапанаваў арыгінальныя версіі аўтарства п’есы “[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінская шляхта]]” (дырэктар пінскай гімназіі Стафан Куклінскі або Дзмітрый Булгакоўскі)<ref>{{Артыкул|аўтар=Ільін, А.|загаловак=«Хрэн табе ў вочы!»: дык хто ж напісаў «Пінскую шляхту»?|год=2019|выданне=Наша гісторыя|нумар=1|старонкі=41-45}}</ref>. Падрыхтаваў манаграфію пра гісторыю і вязняў [[Канцлагер у Бярозе-Картузскай|канцлагера]] ў [[Бяроза Картузская|Бярозе-Картузскай]]. У кіеўскіх архівах знайшоў багатую інфармацыю пра ўкраінскую адміністрацыю Берасцейшчыны, вынікам сталі публікацыі, у прыватнасці, «Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах)», «Петро Патон – губернський староста Поліської округи Української Держави», а таксама даследаванні пра ўкраінскіх пісьменнікаў з Берасцейшчыны [[Барыс Альхіўскі|Барыса Альхіўскага]], Андрыя Крыжаніўскага, [[Уладзімір Ігнацьевіч Кітаеўскі|Уладзіміра Кітаеўскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/24910/1/Oleksandr_Іl%27їn.pdf|аўтар=Виктор Мисиюк|загаловак=ОЛЕКСАНДР ІЛЬЇН ЯК ДОСЛІДНИК ВУЗЛОВНИХ МОМЕНТІВ РЕГІОНАЛЬНОЇ ІСТОРІЇ}}</ref>. Быў галоўным рэдактарам часопіса “Гістарычная Брама: гісторыя і культура Палесся”, узняў рэгіянальны часопіс у ранг універсітэцкага выдання. Заснаваў кніжную серыю “Палеская бібліятэчка часопіса «Гістарычная брама»”<ref>{{Cite web|url=https://brama.brestregion.com/|title=Гiстарычная брама|website=brama.brestregion.com|access-date=2025-10-26}}</ref>. Пісаў у рэгіянальныя і агульнадзяржаўныя выданні, публікаваўся ва Украіне і Польшчы («Podlaski kwartalnik kulturalny»,, “Над Бугом і Нарвою”). Апублікаваў больш як 50 навуковых артыкулаў па матэматыцы і гісторыі Палесся,17 артыкулаў у "Енциклопедії сучасної України". У 2020 годзе стаў лаўрэатам Брэсцкай літаратурнай прэміі імя Васіля Дмітрыюка за найлепшы навуковы твор пра рэгіён («Очерки истории Береза-Картузского концлагеря (июль 1934 – сентябрь 1939)»)<ref name=":0" />. 9 лістапада 2020 года памёр ад інсульту на фоне наступстваў [[COVID-19|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/262095|title=Памёр Аляксандр Ільін, матэматык і краязнавец з Пінска|website=Наша Ніва|date=2020-11-09|access-date=2025-10-26}}</ref>[[COVID-19|.]] У 2021 годзе выйшаў зборнік успамінаў “Атлантыда палескай гісторыі Аляксандра Ільіна”, падрыхтаваны Аленай Ігнацюк<ref>{{Cite web|url=https://brama.brestregion.com/Atlantyda_paleskai_historyi/index.php|title=Атлантыда палескай гісторыі Аляксандра Ільіна.|website=brama.brestregion.com|access-date=2025-10-26}}</ref>. == Падручнікі і дапаможнікі == * • Ільїн, О. Л. Величини та їх вимірювання : метод. посібник для студ.- заочників ф-ту підгот. вчителів почат. кл. / О. Л. Ільїн, В. Ю. Раєвський ; Глухівський держ. педагогічний ін-т ім. С. М. Сергєєва-Ценського. — Глухів : [б.в.], 1999. — 23 с. * • Ильин, А. Л. Математика : электронный учебно-методический комплекс: специальность: 1-40 05 01 «Информационные системы и технологии (по направлениям)» / А. Л. Ильин / УО «Полесский государственный университет». — Пинск : ПолесГУ, 2015. — 546 с. == Манаграфіі == * • За тебе, Україно… : з архіву в’язнів концтабору Береза-Картузька (1934—1935) часів ІІ Річі Посполитої Польської : [монография ] / О. Ільїн, С. Шандрук, П. Мазур, А. Гудима; відп. за вип. С. Шандрук, А. Гудима. — Тернопіль : Терно-граф, 2010. — 254 с. * • Ильин, А. Л. Дятловичский Спасо-Преображенский монастырь [монография ] / А. Л. Ильин // Лунінецкі сшытак : спецвыпуск / Лунінецкі раённы краязнаўчы музей; Творчы клуб «Лунінецкая муза», Праект Вадзіма Жылко. — Лунинец, 2013. — № 6. — 20 с. * • Ильин, А. Л. Очерки истории культуры Пинщины (IX — нач. XX вв.) : [монография] / А. Л. Ильин, Е. А. Игнатюк. — Пинск : ПолесГУ, 2013. — 220 с. * • За тебе, Україно… : укр. патріоти в Березі-Картузькому концтаборі (1934—1936) в док. Держ. архіву Брест. обл. / Олександр Ільїн, Петро Мазур, Арсен Гудима, Сергій Шандрук. — Вид. 2-ге, допов. і перероб. — Тернопіль : Терно-граф, 2014. — 535 с. : фот. * • Ільїн, Олександр. Борис Ольхівський — письменник-есеїст, співець та дослідник Полісся / О. Ільїн. — Пинск, 2017. — 104 с. : портр. — (Палеская бібліятэчка часопіса «Гістарычная Брама». Вип. 1.). * • Ильин, А. Л. Архимандрит Маркиан (Петр Платонович) — писатель, лекарь, благотворитель и церковный деятель : [монография] / А. Л. Ильин. — Лунинец : [б. и.], 2017. — 19 с. — (Лунінецкі сшытак; спецвыпуск № 8). * • Ільін, А. Аўген Бартуль — беларускі паэт і старшыня Лунінецкага гарадскога суда [монография] / Аляксандр Ільін, Алена Ігнацюк; ДУК «Лунінецкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма». — Лунінец, 2018. — 30 с. * • Ільїн, О. Нариси історії Береза-Картуського концтабору (липень 1934 — вересень 1939) : монография / О. Ільїн, П. Мазур. — Тернопіль : Тернограф, 2019. — 640 с. == Сям’я == Дачка — Наста Ільіна, журналістка і філосафка. Сын — Міхась Ільін, комік і стэндапер. == Зноскі == <references /> {{DEFAULTSORT:Ільін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 26 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Брэста]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] cbf6uhd0d0t3vu5lnt7crehwl37o3do 5149527 5149524 2026-06-01T10:49:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5149527 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Аляксандр Львовіч Ільін | Род дзейнасці = гісторык, краязнаўца, матэматык, выкладчык }} '''Аляксандр Львовіч Ільін''' ([[26 красавіка]] [[1956]], [[Вэрхнёдніпроўск|Верхнядняпроўск]], [[Днепрапятроўская вобласць]] — [[9 лістапада]] [[2020]], [[Пінск]]) — гісторык, краязнаўца, матэматык, выкладчык, галоўны рэдактар ​​часопіса «Гістарычная Брама: гісторыя і культура Палесся». == Біяграфія == У 1977 годзе скончыў механіка-матэматычны факультэт Днепрапятроўскага дзяржаўнага ўніверсітэта, пасля чаго быў прыняты ў якасці асістэнта кафедры матэматычнага аналізу [[Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. З 1981 па 1985 год вучыўся ў аспірантуры [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]] ім. М. Горкага па спецыяльнасці «Матэматычны аналіз». У 1985 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Аб вырашальнасці адпаведнасцяў». З 1986 па 2003 год выкладаў у [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мазырскім дзяржаўным педагагічным інстытуце]] (1986—1989), Глухаўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце ([[Украіна]], 1989—1997), [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкім дзяржаўным універсітэце]] ім. А. Пушкіна (1997—2000), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту|Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту]] ([[Гомель]], 2000—2003). У 1992 годзе атрымаў вучонае званне дацэнта. З 2003 па 2006 год — загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі і інфарматыкі ў Пінскім вышэйшым банкаўскім каледжы. З чэрвеня 2006 года па сакавік 2020 года — дацэнт кафедры вышэйшай матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій УА «ПалесДУ», а з сакавіка 2020 года — дацэнт кафедры інфармацыйных тэхналогій і інтэлектуальных сістэм [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт|Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Апроч матэматыкі, глыбока займаўся краязнаўствам і гісторыяй [[Заходняе Палессе|Брэсцка-Пінскага рэгіёна]]. Пачаў гуманітарныя штудыі ў пачатку 1990-х. <blockquote>"Мае бацькі, скончыўшы Днепрапятроўскі ўніверсітэт, прыехалі працаваць у Брэст у 1952 годзе, таму з ранняга дзяцінства я быў звязаны з Палессем, дзе вучыўся ў школе і пражыў большую частку свайго жыцця. Яно стала для мяне родным. Але мяне пастаянна цягнула да Вялікай Украіны: я вучыўся ў Днепрапятроўскім універсітэце, і амаль дзесяць гадоў выкладаў матэматыку ў Глухаўскім педагагічным інстытуце. Бурная эпоха распаду Савецкага Саюза абудзіла маю цікавасць да гісторыі. Часам мяне папракаюць — матэматышка займаецца гісторыяй. Можа і добра, што ў мяне няма гістарычнай адукацыі, бо савецкая і постсавецкая гістарычная навука прасякнута хлуснёй, стэрэатыпамі, камуністычнай і шавіністычнай міфатворчасцю. Сучаснай гістарычнай навуцы патрэбны свежы і непрадузяты погляд<ref>{{Артыкул|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/17464/1/Іl%27їn_O_Andrіi_Krizhanіvs%27kii_-_ukraїns%27kii_pis%27mennik-neoromantik_іz_beresteis%27kogo_Polіssia.pdf С. 101-102|загаловак=Олександр Ільїн|год=2016|выданне=Справа|том=Выпуск 3|старонкі=101-102}}</ref>.</blockquote>Вывучаў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]], [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанцаў 1830—1831 гадоў]] і іх сувязі з Палессем, выспяванне беларускай нацыянальнай ідэі, [[Рэнесанс]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], даследаваў уплыў падзей гісторыі Берасцейшчыны на творчасць класікаў (у прыватнасці, [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]). Зрабіў шэраг адкрыццяў у біяграфіі [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] і яго пінскага перыяду. Дзясяткі даследаванняў прысвяціў аспектам гісторыі Пінска і [[Піншчына|Піншчыны]], вывучаў [[Шляхта|шляхецкія]] і святарскія роды рэгіёна, глыбока вывучаў генеалогію (у прыватнасці, рода [[Скірмунты|Скірмунтаў]]), у выніку матэрыялы склалі манаграфію<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/24906/1/Vklad_Aleksandra_Il%27ina.pdf|аўтар=Елена Игнатюк|загаловак=ВКЛАД АЛЕКСАНДРА ИЛЬИНА В ИССЛЕДОВАНИЕ БЕЛОРУССКОГО И УКРАИНСКОГО ПОЛЕСЬЯ}}</ref>. Прапанаваў арыгінальныя версіі аўтарства п’есы «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінская шляхта]]» (дырэктар пінскай гімназіі Стафан Куклінскі або Дзмітрый Булгакоўскі)<ref>{{Артыкул|аўтар=Ільін, А.|загаловак=«Хрэн табе ў вочы!»: дык хто ж напісаў «Пінскую шляхту»?|год=2019|выданне=Наша гісторыя|нумар=1|старонкі=41-45}}</ref>. Падрыхтаваў манаграфію пра гісторыю і вязняў [[Канцлагер у Бярозе-Картузскай|канцлагера]] ў [[Бяроза Картузская|Бярозе-Картузскай]]. У кіеўскіх архівах знайшоў багатую інфармацыю пра ўкраінскую адміністрацыю Берасцейшчыны, вынікам сталі публікацыі, у прыватнасці, «Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах)», «Петро Патон — губернський староста Поліської округи Української Держави», а таксама даследаванні пра ўкраінскіх пісьменнікаў з Берасцейшчыны [[Барыс Альхіўскі|Барыса Альхіўскага]], Андрыя Крыжаніўскага, [[Уладзімір Ігнацьевіч Кітаеўскі|Уладзіміра Кітаеўскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/24910/1/Oleksandr_Іl%27їn.pdf|аўтар=Виктор Мисиюк|загаловак=ОЛЕКСАНДР ІЛЬЇН ЯК ДОСЛІДНИК ВУЗЛОВНИХ МОМЕНТІВ РЕГІОНАЛЬНОЇ ІСТОРІЇ}}</ref>. Быў галоўным рэдактарам часопіса «Гістарычная Брама: гісторыя і культура Палесся», узняў рэгіянальны часопіс у ранг універсітэцкага выдання. Заснаваў кніжную серыю «Палеская бібліятэчка часопіса „Гістарычная брама“»<ref>{{Cite web|url=https://brama.brestregion.com/|title=Гiстарычная брама|website=brama.brestregion.com|access-date=2025-10-26}}</ref>. Пісаў у рэгіянальныя і агульнадзяржаўныя выданні, публікаваўся ва Украіне і Польшчы («Podlaski kwartalnik kulturalny»,, «Над Бугом і Нарвою»). Апублікаваў больш як 50 навуковых артыкулаў па матэматыцы і гісторыі Палесся,17 артыкулаў у «Енциклопедії сучасної України». У 2020 годзе стаў лаўрэатам Брэсцкай літаратурнай прэміі імя Васіля Дмітрыюка за найлепшы навуковы твор пра рэгіён («Очерки истории Береза-Картузского концлагеря (июль 1934 — сентябрь 1939)»)<ref name=":0" />. 9 лістапада 2020 года памёр ад інсульту на фоне наступстваў [[COVID-19|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/262095|title=Памёр Аляксандр Ільін, матэматык і краязнавец з Пінска|website=Наша Ніва|date=2020-11-09|access-date=2025-10-26}}</ref>[[COVID-19|.]] У 2021 годзе выйшаў зборнік успамінаў «Атлантыда палескай гісторыі Аляксандра Ільіна», падрыхтаваны Аленай Ігнацюк<ref>{{Cite web|url=https://brama.brestregion.com/Atlantyda_paleskai_historyi/index.php|title=Атлантыда палескай гісторыі Аляксандра Ільіна.|website=brama.brestregion.com|access-date=2025-10-26}}</ref>. == Падручнікі і дапаможнікі == * • Ільїн, О. Л. Величини та їх вимірювання : метод. посібник для студ.- заочників ф-ту підгот. вчителів почат. кл. / О. Л. Ільїн, В. Ю. Раєвський ; Глухівський держ. педагогічний ін-т ім. С. М. Сергєєва-Ценського. — Глухів : [б.в.], 1999. — 23 с. * • Ильин, А. Л. Математика : электронный учебно-методический комплекс: специальность: 1-40 05 01 «Информационные системы и технологии (по направлениям)» / А. Л. Ильин / УО «Полесский государственный университет». — Пинск : ПолесГУ, 2015. — 546 с. == Манаграфіі == * • За тебе, Україно… : з архіву в’язнів концтабору Береза-Картузька (1934—1935) часів ІІ Річі Посполитої Польської : [монография ] / О. Ільїн, С. Шандрук, П. Мазур, А. Гудима; відп. за вип. С. Шандрук, А. Гудима. — Тернопіль : Терно-граф, 2010. — 254 с. * • Ильин, А. Л. Дятловичский Спасо-Преображенский монастырь [монография ] / А. Л. Ильин // Лунінецкі сшытак : спецвыпуск / Лунінецкі раённы краязнаўчы музей; Творчы клуб «Лунінецкая муза», Праект Вадзіма Жылко. — Лунинец, 2013. — № 6. — 20 с. * • Ильин, А. Л. Очерки истории культуры Пинщины (IX — нач. XX вв.) : [монография] / А. Л. Ильин, Е. А. Игнатюк. — Пинск : ПолесГУ, 2013. — 220 с. * • За тебе, Україно… : укр. патріоти в Березі-Картузькому концтаборі (1934—1936) в док. Держ. архіву Брест. обл. / Олександр Ільїн, Петро Мазур, Арсен Гудима, Сергій Шандрук. — Вид. 2-ге, допов. і перероб. — Тернопіль : Терно-граф, 2014. — 535 с. : фот. * • Ільїн, Олександр. Борис Ольхівський — письменник-есеїст, співець та дослідник Полісся / О. Ільїн. — Пинск, 2017. — 104 с. : портр. — (Палеская бібліятэчка часопіса «Гістарычная Брама». Вип. 1.). * • Ильин, А. Л. Архимандрит Маркиан (Петр Платонович) — писатель, лекарь, благотворитель и церковный деятель : [монография] / А. Л. Ильин. — Лунинец : [б. и.], 2017. — 19 с. — (Лунінецкі сшытак; спецвыпуск № 8). * • Ільін, А. Аўген Бартуль — беларускі паэт і старшыня Лунінецкага гарадскога суда [монография] / Аляксандр Ільін, Алена Ігнацюк; ДУК «Лунінецкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма». — Лунінец, 2018. — 30 с. * • Ільїн, О. Нариси історії Береза-Картуського концтабору (липень 1934 — вересень 1939) : монография / О. Ільїн, П. Мазур. — Тернопіль : Тернограф, 2019. — 640 с. == Сям’я == Дачка — Наста Ільіна, журналістка і філосафка. Сын — Міхась Ільін, комік і стэндапер. == Зноскі == {{заўвагі}} {{DEFAULTSORT:Ільін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 26 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Брэста]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] ee5o5r45j9umrpa1frj5u31zkr2j7f4 5149529 5149527 2026-06-01T10:51:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Біяграфія */ 5149529 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Аляксандр Львовіч Ільін | Род дзейнасці = гісторык, краязнаўца, матэматык, выкладчык }} '''Аляксандр Львовіч Ільін''' ([[26 красавіка]] [[1956]], [[Вэрхнёдніпроўск|Верхнядняпроўск]], [[Днепрапятроўская вобласць]] — [[9 лістапада]] [[2020]], [[Пінск]]) — гісторык, краязнаўца, матэматык, выкладчык, галоўны рэдактар ​​часопіса «Гістарычная Брама: гісторыя і культура Палесся». == Біяграфія == У 1977 годзе скончыў механіка-матэматычны факультэт [[Днепрапятроўскі дзяржаўны ўніверсітэт|Днепрапятроўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]], пасля чаго быў прыняты ў якасці асістэнта кафедры матэматычнага аналізу [[Брэсцкі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. З 1981 па 1985 год вучыўся ў аспірантуры [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]] ім. М. Горкага па спецыяльнасці «Матэматычны аналіз». У 1985 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Аб вырашальнасці адпаведнасцяў». З 1986 па 2003 год выкладаў у [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мазырскім дзяржаўным педагагічным інстытуце]] (1986—1989), Глухаўскім дзяржаўным педагагічным інстытуце ([[Украіна]], 1989—1997), [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкім дзяржаўным універсітэце]] ім. А. Пушкіна (1997—2000), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту|Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту]] ([[Гомель]], 2000—2003). У 1992 годзе атрымаў вучонае званне дацэнта. З 2003 па 2006 год — загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі і інфарматыкі ў [[Пінскі вышэйшы банкаўскі каледж|Пінскім вышэйшым банкаўскім каледжы]]. З чэрвеня 2006 года па сакавік 2020 года — дацэнт кафедры вышэйшай матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій УА «[[ПалесДУ]]», а з сакавіка 2020 года — дацэнт кафедры інфармацыйных тэхналогій і інтэлектуальных сістэм [[Палескі дзяржаўны ўніверсітэт|Палескага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Апроч матэматыкі, глыбока займаўся краязнаўствам і гісторыяй [[Заходняе Палессе|Брэсцка-Пінскага рэгіёна]]. Пачаў гуманітарныя штудыі ў пачатку 1990-х. <blockquote>"Мае бацькі, скончыўшы Днепрапятроўскі ўніверсітэт, прыехалі працаваць у Брэст у 1952 годзе, таму з ранняга дзяцінства я быў звязаны з Палессем, дзе вучыўся ў школе і пражыў большую частку свайго жыцця. Яно стала для мяне родным. Але мяне пастаянна цягнула да Вялікай Украіны: я вучыўся ў Днепрапятроўскім універсітэце, і амаль дзесяць гадоў выкладаў матэматыку ў Глухаўскім педагагічным інстытуце. Бурная эпоха распаду Савецкага Саюза абудзіла маю цікавасць да гісторыі. Часам мяне папракаюць — матэматышка займаецца гісторыяй. Можа і добра, што ў мяне няма гістарычнай адукацыі, бо савецкая і постсавецкая гістарычная навука прасякнута хлуснёй, стэрэатыпамі, камуністычнай і шавіністычнай міфатворчасцю. Сучаснай гістарычнай навуцы патрэбны свежы і непрадузяты погляд<ref>{{Артыкул|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/17464/1/Іl%27їn_O_Andrіi_Krizhanіvs%27kii_-_ukraїns%27kii_pis%27mennik-neoromantik_іz_beresteis%27kogo_Polіssia.pdf С. 101-102|загаловак=Олександр Ільїн|год=2016|выданне=Справа|том=Выпуск 3|старонкі=101-102}}</ref>.</blockquote>Вывучаў [[Дзекабрысты|дзекабрыстаў]], [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстанцаў 1830—1831 гадоў]] і іх сувязі з Палессем, выспяванне беларускай нацыянальнай ідэі, [[Рэнесанс]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], даследаваў уплыў падзей гісторыі Берасцейшчыны на творчасць класікаў (у прыватнасці, [[Мікалай Васілевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]). Зрабіў шэраг адкрыццяў у біяграфіі [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] і яго пінскага перыяду. Дзясяткі даследаванняў прысвяціў аспектам гісторыі Пінска і [[Піншчына|Піншчыны]], вывучаў [[Шляхта|шляхецкія]] і святарскія роды рэгіёна, глыбока вывучаў генеалогію (у прыватнасці, рода [[Скірмунты|Скірмунтаў]]), у выніку матэрыялы склалі манаграфію<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/24906/1/Vklad_Aleksandra_Il%27ina.pdf|аўтар=Елена Игнатюк|загаловак=ВКЛАД АЛЕКСАНДРА ИЛЬИНА В ИССЛЕДОВАНИЕ БЕЛОРУССКОГО И УКРАИНСКОГО ПОЛЕСЬЯ}}</ref>. Прапанаваў арыгінальныя версіі аўтарства п’есы «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінская шляхта]]» (дырэктар пінскай гімназіі Стафан Куклінскі або Дзмітрый Булгакоўскі)<ref>{{Артыкул|аўтар=Ільін, А.|загаловак=«Хрэн табе ў вочы!»: дык хто ж напісаў «Пінскую шляхту»?|год=2019|выданне=Наша гісторыя|нумар=1|старонкі=41-45}}</ref>. Падрыхтаваў манаграфію пра гісторыю і вязняў [[Канцлагер у Бярозе-Картузскай|канцлагера]] ў [[Бяроза Картузская|Бярозе-Картузскай]]. У кіеўскіх архівах знайшоў багатую інфармацыю пра ўкраінскую адміністрацыю Берасцейшчыны, вынікам сталі публікацыі, у прыватнасці, «Західне Полісся в Українській Державі гетьмана Скоропадського (Історія в документах)», «Петро Патон — губернський староста Поліської округи Української Держави», а таксама даследаванні пра ўкраінскіх пісьменнікаў з Берасцейшчыны [[Барыс Альхіўскі|Барыса Альхіўскага]], Андрыя Крыжаніўскага, [[Уладзімір Ігнацьевіч Кітаеўскі|Уладзіміра Кітаеўскага]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://rep.polessu.by/bitstream/123456789/24910/1/Oleksandr_Іl%27їn.pdf|аўтар=Виктор Мисиюк|загаловак=ОЛЕКСАНДР ІЛЬЇН ЯК ДОСЛІДНИК ВУЗЛОВНИХ МОМЕНТІВ РЕГІОНАЛЬНОЇ ІСТОРІЇ}}</ref>. Быў галоўным рэдактарам часопіса «Гістарычная Брама: гісторыя і культура Палесся», узняў рэгіянальны часопіс у ранг універсітэцкага выдання. Заснаваў кніжную серыю «Палеская бібліятэчка часопіса „Гістарычная брама“»<ref>{{Cite web|url=https://brama.brestregion.com/|title=Гiстарычная брама|website=brama.brestregion.com|access-date=2025-10-26}}</ref>. Пісаў у рэгіянальныя і агульнадзяржаўныя выданні, публікаваўся ва Украіне і Польшчы («Podlaski kwartalnik kulturalny»,, «Над Бугом і Нарвою»). Апублікаваў больш як 50 навуковых артыкулаў па матэматыцы і гісторыі Палесся,17 артыкулаў у «Енциклопедії сучасної України». У 2020 годзе стаў лаўрэатам Брэсцкай літаратурнай прэміі імя Васіля Дмітрыюка за найлепшы навуковы твор пра рэгіён («Очерки истории Береза-Картузского концлагеря (июль 1934 — сентябрь 1939)»)<ref name=":0" />. 9 лістапада 2020 года памёр ад інсульту на фоне наступстваў [[COVID-19|каранавіруснай інфекцыі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/262095|title=Памёр Аляксандр Ільін, матэматык і краязнавец з Пінска|website=Наша Ніва|date=2020-11-09|access-date=2025-10-26}}</ref>[[COVID-19|.]] У 2021 годзе выйшаў зборнік успамінаў «Атлантыда палескай гісторыі Аляксандра Ільіна», падрыхтаваны Аленай Ігнацюк<ref>{{Cite web|url=https://brama.brestregion.com/Atlantyda_paleskai_historyi/index.php|title=Атлантыда палескай гісторыі Аляксандра Ільіна.|website=brama.brestregion.com|access-date=2025-10-26}}</ref>. == Падручнікі і дапаможнікі == * • Ільїн, О. Л. Величини та їх вимірювання : метод. посібник для студ.- заочників ф-ту підгот. вчителів почат. кл. / О. Л. Ільїн, В. Ю. Раєвський ; Глухівський держ. педагогічний ін-т ім. С. М. Сергєєва-Ценського. — Глухів : [б.в.], 1999. — 23 с. * • Ильин, А. Л. Математика : электронный учебно-методический комплекс: специальность: 1-40 05 01 «Информационные системы и технологии (по направлениям)» / А. Л. Ильин / УО «Полесский государственный университет». — Пинск : ПолесГУ, 2015. — 546 с. == Манаграфіі == * • За тебе, Україно… : з архіву в’язнів концтабору Береза-Картузька (1934—1935) часів ІІ Річі Посполитої Польської : [монография ] / О. Ільїн, С. Шандрук, П. Мазур, А. Гудима; відп. за вип. С. Шандрук, А. Гудима. — Тернопіль : Терно-граф, 2010. — 254 с. * • Ильин, А. Л. Дятловичский Спасо-Преображенский монастырь [монография ] / А. Л. Ильин // Лунінецкі сшытак : спецвыпуск / Лунінецкі раённы краязнаўчы музей; Творчы клуб «Лунінецкая муза», Праект Вадзіма Жылко. — Лунинец, 2013. — № 6. — 20 с. * • Ильин, А. Л. Очерки истории культуры Пинщины (IX — нач. XX вв.) : [монография] / А. Л. Ильин, Е. А. Игнатюк. — Пинск : ПолесГУ, 2013. — 220 с. * • За тебе, Україно… : укр. патріоти в Березі-Картузькому концтаборі (1934—1936) в док. Держ. архіву Брест. обл. / Олександр Ільїн, Петро Мазур, Арсен Гудима, Сергій Шандрук. — Вид. 2-ге, допов. і перероб. — Тернопіль : Терно-граф, 2014. — 535 с. : фот. * • Ільїн, Олександр. Борис Ольхівський — письменник-есеїст, співець та дослідник Полісся / О. Ільїн. — Пинск, 2017. — 104 с. : портр. — (Палеская бібліятэчка часопіса «Гістарычная Брама». Вип. 1.). * • Ильин, А. Л. Архимандрит Маркиан (Петр Платонович) — писатель, лекарь, благотворитель и церковный деятель : [монография] / А. Л. Ильин. — Лунинец : [б. и.], 2017. — 19 с. — (Лунінецкі сшытак; спецвыпуск № 8). * • Ільін, А. Аўген Бартуль — беларускі паэт і старшыня Лунінецкага гарадскога суда [монография] / Аляксандр Ільін, Алена Ігнацюк; ДУК «Лунінецкая раённая цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма». — Лунінец, 2018. — 30 с. * • Ільїн, О. Нариси історії Береза-Картуського концтабору (липень 1934 — вересень 1939) : монография / О. Ільїн, П. Мазур. — Тернопіль : Тернограф, 2019. — 640 с. == Сям’я == Дачка — Наста Ільіна, журналістка і філосафка. Сын — Міхась Ільін, комік і стэндапер. == Зноскі == {{заўвагі}} {{DEFAULTSORT:Ільін Аляксандр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 26 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі 9 лістапада]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Брэста]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] hr7i10pqwrgjq3a426ztfzxsd817qby Ганна Волкава 0 794163 5149435 5050903 2026-06-01T03:22:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149435 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст}} {{Цёзкі2|Волкава}} '''Ганна Волкава''' (нар. {{ДН|31|10|2000}}) — [[Расія|расійская]] [[гандбалістка]]. Выхаванка краснадарскай школы ручнога мяча. Першым трэнерам была Ірына Мікалаеўна Вялічка. Гуляла ў АДУ-«Адыіф», «Стаўраполлі», «Балтыйскай заре» і «Сокале». Летам 2024 года папоўніла склад «[[ГК Віцебчанка|Віцебчанкі]]», дзе ў сезоне 2024/2025 розыгрышу чэмпіянату Беларусі закінула 202 мячы. У маі 2025 года далучыцца да каманды [[Аляксандр Маджараў|Аляксандра Маджарава]] «[[ЖГК Гомель|Гомель]]». == Спасылкі == * [http://hc-gomel.by/klub/4166/ Мы рады паведаміць, што склад жаночага гандбольнага клуба «Гомель» папоўніла разгульвальны гулец — Волкава Ганна!]{{Недаступная спасылка}} * [https://handballfast.com/news/88215-24-letniaia-rossiiskaia-razygryvaiushhaia-vitebcanki-anna-volkova-letom-mozet-stat-gandbolistkoi-gomelia 24-летняя российская разыгрывающая «Витебчанки» Анна Волкова летом может стать гандболисткой «Гомеля»] * [https://rushandball.ru/players/6717 Волкова Анна Андреевна] * [https://www.sportsdaily.ru/articles/sposoba-ostanovit-vyakhirevu-poka-eshche-net-navernoe-vtroem-nado-derzhat-intervyu-s-novichkom-balti/ «Способа остановить Вяхиреву пока еще нет. Наверное, втроем надо держать»: Интервью с новичком «Балтийской Зари» Анной Волковой] * [https://handballfast.com/news/61223-exo-skandala-anna-volkova-ne-mogu-poniat-cem-zasluzili-takoe-otnosenie-k-sebe-so-storony-kluba Эхо скандала. Анна Волкова: «Не могу понять, чем заслужили такое отношение к себе со стороны клуба!»] {{DEFAULTSORT:Волкава Ганна}} [[Катэгорыя:Гандбалісткі Расіі]] 2mqqjwxymeek3pe6ggltqaszgddrawh Віталія Антанаўна Калеснікава 0 794241 5149379 5130440 2026-05-31T19:10:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149379 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калеснікава}} {{навуковец}} '''Віталія Антанаўна Палубайціце-Кале́снікава''' ({{lang-lt|Vitalija Palubaitytė-Kolesnikova}}; нар. {{ДН|24|3|1946}}, [[Шаўлі]], [[Літва]]) — беларускі [[філолаг]], [[выкладчыца]] [[Французская мова|французскай мовы]], [[грамадская дзяячка]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1983), [[дацэнт]] (1993). Старшыня Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «[[Беларуская абшчына літоўцаў]]»<ref name=":0">{{Cite web|url=http://en.nationalcultures.by/advisory-board/|title=Віталія Антанаўна Калеснікава|website=nationalcultures.by|access-date=2025-10-05|archive-date=19 сакавіка 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260319192753/https://en.nationalcultures.by/advisory-board/|url-status=dead}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася {{ДН|24|3|1946}} года ў [[Шаўляй|Шаўлях]] ([[Літва]]). У 1964 годзе скончыла сярэднюю школу № 5 у Шаўлях (цяпер гімназія Вітаўта Вялікага) і паступіла на факультэт нямецкай, іспанскай і французскай моў [[Кіргізскі дзяржаўны ўніверсітэт|Кіргізскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў [[Бішкек]]у<ref name=":0" />. Пасля аднаго года навучання вярнулася ў [[Літоўская Савецкая Рэспубліка|Літву]] і ў 1965 годзе паступіла на аналагічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя У. І. Леніна|Маскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя У. І. Леніна]]<ref name=":0" />. У 1969 годзе была накіравана на працу ў [[Алжырская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка|Алжыр]], дзе працавала перакладчыцай [[Французская мова|французскай мовы]]. У 1971 годзе выйшла замуж за беларуса — студэнта [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў]] — і працягнула навучанне ў гэтым інстытуце, які скончыла ў 1972 годзе<ref name=":0" />. Да 2005 гада працавала на кафедры замежных моў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":0" />. У 1983 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю<ref name=":0" /> па спецыяльнасці "10.02.06 – Раманскія мовы"<ref name=":1">{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-363793&strq=l_siz=20|title=Калеснікава, Віталія Антанаўна (кандыдат філалагічных навук ; нар. 1946)|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-10-30}}</ref>, у 1993 годзе атрымала званне [[дацэнт]]а<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Аўтарка 86 навуковых і вучэбна-метадычных публікацый, падручнікаў і дапаможнікаў па французскай мове. Удзельнічала ў [[Сусветны кангрэс выкладчыкаў французскай мовы|Сусветных кангрэсах выкладчыкаў французскай мовы]] ў [[Лазана|Лазане]] (1992) і [[Токіа]] (1996). У 1991 годзе прайшла стажыроўку ва [[Універсітэт Грэнобля|Універсітэце Грэнобля]]<ref name=":0" />. == Грамадская дзейнасць == У 1994—2000 гадах была членам праўлення [[Беларуская асацыяцыя выкладчыкаў французскай мовы|Беларускай асацыяцыі выкладчыкаў французскай мовы]], з 1994 года — старшынёй [[Асацыяцыя супрацоўніцтва з франкамоўнымі краінамі і краінамі Балтыі|Асацыяцыі супрацоўніцтва з франкамоўнымі краінамі і краінамі Балтыі]]<ref name=":0" />. З 2005 года — старшыня [[Беларуская абшчына літоўцаў|РГА «Беларуская абшчына літоўцаў»]], у 2006—2012 гадах — намесніца старшыні праўлення [[Сусветная абшчына літоўцаў|Сусветнай абшчыны літоўцаў]]<ref name=":0" />. Член [[Кансультатыўны міжэтнічны савет пры Упаўнаважаным па справах рэлігій і нацыянальнасцяў|Кансультатыўнага міжэтнічнага савета пры Упаўнаважаным па справах рэлігій і нацыянальнасцяў]] у Мінску<ref name=":1" />. == Сям’я == Мае сына Андрэя (нар. 1972) і дачок Веру (нар. 1975) і Ганну (нар. 1985)<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджана Ганаровай граматай [[Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей|Упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцяў]] за плённую шматгадовую грамадскую дзейнасць на карысць беларускага грамадства і літоўскага народа да свайго 70-гадовага юбілею<ref>{{Cite web|url=https://belarus21.by/New/k-ra-n-ku-belaruskaj-abshchyny-l-to-ca-70|title=Кіраўніку "Беларускай абшчыны літоўцаў" - 70|website=belarus21.by|access-date=2025-10-30|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калеснікава Віталія Антанаўна}} [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаўлях]] [[Катэгорыя:Літоўцы ў Беларусі]] ax6dkdl98nza2tc546ywxeq6s9n0k53 Ганна Пашко 0 794332 5149440 5052592 2026-06-01T04:10:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149440 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Ганна Пашко''' (нар. {{ДН|2|10|1998}}, [[Баранавічы]], [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[гандбалістка]]. == Біяграфія == З 10 год занімаецца гандболам. Першым трэнерам была Наталля Мікалаеўна Беразюк. == Кар’ера == * 2015—2016 — «[[ГК Гараднічанка|Гараднічанка]]» * 2016—2017 — «[[Вікторыя-Бярэсце|Бярэсце]]» * 2017—2025 — «[[ГК Гараднічанка|Гараднічанка]]» == Дасягненні == {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/97861/ U-19. Сыграть не по-детски] * [https://hand-ball.ru/novosti/belarus-handball/anna-pashko-zhelanie-rabotat-est-zhelanie-vyigryvat-estАнна Пашко: «Желание работать есть, желание выигрывать есть.»]{{Недаступная спасылка}} * [https://handballfast.com/news/89421-26-letniaia-anna-pasko-rasstalas-s-gorodnicankoi-vratar-bez-pereryva-zashhishhala-cveta-kluba-s-leta-2017-goda 26-летняя Анна Пашко рассталась с "Городничанкой". Вратарь без перерыва защищала цвета клуба с лета 2017 года] * [https://gorodnichanka.by/player/anna-pashko/ Анна ПАШКО]{{Недаступная спасылка}} {{DEFAULTSORT:Пашко Ганна}} [[Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па гандболе]] 0w5umn0sliicdyf0ipia7z0udxpvkf3 Удзельнік:PK2/sandbox 2 795809 5149511 5071086 2026-06-01T10:30:00Z PK2 6708 add sandbox pages for new Wikipedia editions 5149511 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |+ Pages I have in my sandbox |- | &nbsp; |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My sandbox pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2/ملعب|/sandbox]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2/Kokwetcitasinahikan|/sandbox]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2/Qaralama|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2/খেলাঘর|/sandbox]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2/proves|/sandbox]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2/خۆڵەپەتانێ|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2/Pískoviště|/sandbox]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2/Pwll Tywod|/sandbox]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2/πρόχειρο|/sandbox]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2/provejo|/sandbox]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2/Taller|/sandbox]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2/Proba orria|/sandbox]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2/obraol|/sandbox]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2/صفحه تمرین|/sandbox]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2/Brouillon|/sandbox]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2/Clár Dubh|/sandbox]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2/proiogpan|/sandbox]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2/טיוטה|/sandbox]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2/próbalap|/sandbox]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2/Ավազարկղ|/sandbox]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2/Սեւագրութիւն|/sandbox]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2/pagipadasan|/sandbox]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2/sandkassi|/sandbox]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2/Sandbox|/sandbox]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2/bak wedhi|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2/qaralama|/sandbox]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2/зертхана|/sandbox]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|/sandbox]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2/연습장|/sandbox]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2/ceribandin|/sandbox]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2/Harenarium|/sandbox]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2/Kutí de prova|/sandbox]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2/juodraštis|/sandbox]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2/Smilšu kaste|/sandbox]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2/प्रयोगपृष्ठ|/sandbox]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2/bak kasiak|/sandbox]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2/Kotak pasir|/sandbox]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2/प्रयोगस्थल|/sandbox]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2/Kladblok|/sandbox]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2/sandkasse|/sandbox]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2/ପରଖଘର|/sandbox]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2/ਕੱਚਾ ਖ਼ਾਕਾ|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2/brudnopis|/sandbox]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2/ازمون‌مخ|/sandbox]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2/Testes|/sandbox]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2/teste|/sandbox]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2/Черновик|/sandbox]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2/प्रयोगपृष्ठम्|/sandbox]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2/مشق پٽي|/sandbox]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2/igralište|/sandbox]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2/pieskovisko|/sandbox]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2/Bacaadka|/sandbox]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2/песак|/sandbox]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2/sandlåda|/sandbox]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2/ukurasa wa majaribio|/sandbox]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2/மணல்தொட்டி|/sandbox]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2/ಕಲ್ಪುನ ಕಳ|/sandbox]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2/ప్రయోగశాల|/sandbox]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2/Сиёҳнавис|/sandbox]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2/ทดลองเขียน|/sandbox]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2/burador|/sandbox]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2/deneme tahtası|/sandbox]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2/Чернетка|/sandbox]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2/تختۂ مشق|/sandbox]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2/qumloq|/sandbox]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2/nháp|/sandbox]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2/沙盒|/sandbox]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2/sandbox|/sandbox]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} lqv4jf4ytbpqgk0b4c59pskg40l4i1p Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2026 4 798387 5149261 5148062 2026-05-31T13:12:42Z JerzyKundrat 174 5149261 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == [[NGC 894]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:49, 30 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка без карыснага зместу ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:42, 30 мая 2026 (+03) == [[Арцём Артуравіч Паддубны]] == {{Закрыта}} Энцыклапедычная значнасць адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 8 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. Акрамя таго, што адсутнічае значнасць, дык і артыкул выглядае бедна. Няма крыніц, зносак. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 14 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:24, 27 мая 2026 (+03) == [[Рэанімацыйны пакет рэформаў для Беларусі]] == {{Закрыта}} Адна з ініцыятыў, якіх туча. Не паказана значнасць. Вікіпедыя — не дошка для рэкламы. Калі б была значнасць і грамадская зацікаўленасць — іншая справа. Тут проста справа стварыць артыкул пра праект. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 02:15, 18 мая 2026 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 08:34, 18 мая 2026 (+03) :{{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:24, 18 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. З 2020 года да цяперашняга часу — толькі праект аб намерах. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:20, 27 мая 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) ::::{{Зроблена}}, хоць і спазніўся на два дні. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 16:48, 30 красавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны. Дзякуй вялікі {{u|Feeleman}}! Застаўлена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:52, 1 мая 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == {{закрыта}} Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Крыніцы з’явіліся. ДобрыБрат трошкі яго дапрацаваў. Праблемы ёсць, але яны ўжо не звязаныя з выдаленнем. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:49, 1 мая 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста, няма значнасці асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:55, 27 красавіка 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Вельмі коратка, значнасць не паказана. Дапісваць, здаецца, ніхто не будзе. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:46, 1 мая 2026 (+03) == [[Цемраборцы (настольная гульня)]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, значнасці хіба зусім няма, нейкая самастойна выдадзеная гульня ад аматараў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:02, 27 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся, што прадукт даволі спецыфічны, але выдаліўшы гэты артыкул мы страцім інфармацыю аб пэўных фактах, звязаных са станаўленнем беларускага ролевага руху і настолак, якіх і так не так было шмат, і створым у будучыні глебу для чарговых папулісцкіх маніпуляцый а-ля "Мы, кантора ХХХ, першымі выпусцілі бел настольную картачную гульню". [[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]] ([[Размовы з удзельнікам:Shurix-noise|размовы]]) 14:43, 30 красавіка 2026 (+03) :: Я ўжо бачу, што ёсць і АК за розныя часы, і нейкія даклады. Яшчэ пазней пагляджу наколькі рэкламнае ўсё, але пакуль выглядае як нешта значнае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:49, 30 красавіка 2026 (+03) ::Абмяркоўвалі [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2023#Цемраборцы (настольная гульня)|ў 2023 годзе і пакінулі]], з таго часу яшчэ дадаліся крыніцы, ненавінавая цікавасць паказана. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:56, 30 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, пагаджуся з аргументацыяй @[[Удзельнік:Shurix-noise|Shurix-noise]]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:40, 30 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}} Крыніцы ёсць + ужо абмяркоўвалася. Не бачу сэнсу кідаць не сметнішча гісторыі хоць і малыя, але свае, беларускія, праекты. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:57, 30 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Гэты артыкул раней выстаўляўся на выдаленне і быў пакінуты. Змен абставін вакол прадмета артыкула ці змен правілаў Вікіпедыі не адбылося. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:49, 1 мая 2026 (+03) == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{закрыта}} : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) :::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03) ::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03) ::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03) == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) gpjatfwlu19wfd3zdf1chyumvcgv7y3 Гарадзішча (Даўгінава) 0 799112 5149449 5083394 2026-06-01T05:32:31Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149449 wikitext text/x-wiki [[Файл:Гарадзішча_ля_Даўгінава.jpg|thumb|Гарадзішча.]] '''Гарадзішча''' (VI стагоддзе да н.э. — VII стагоддзе н.э.) — археалагічны помнік, знаходзіцца за 1 км на паўночны ўсход ад аграгарадка [[Даўгінава]]. == Апісанне == З заходняга, паўднёва-заходняга і паўночнага бакоў да гарадзішча прымыкае балота. Пляцоўка авальная, памерам 47х40 м, нахіленая ў заходнім напрамку. З поўдня, усходу і поўначы ўмацавана валам вышынёй 2-2,5 м, шырынёй у аснове каля 10-12 м. Абследаваў у 1967 г. [[А. Р. Мітрафанаў]]. Адносіцца да [[жалезны век|жалезнага веку]]. Стан здавальняючы. == Спасылкі == {{ГККРБ|613В000113}} * [https://heritage.gov.by/catalog/bratckaia-magila-000130 heritage.gov.by]{{Недаступная спасылка}} [[Катэгорыя:Гарадзішчы Вілейскага раёна]] [[Катэгорыя:Даўгінава]] ovmatehtq9ugmmhk7lw5652lex94k5v Галіна Сіўчанка 0 802961 5149422 5101832 2026-06-01T01:32:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149422 wikitext text/x-wiki {{Пісьменніца}} '''Галіна Паўлаўна Сіўчанка''' (''Свірына'') ({{ДН|5|11|1983}}, [[Берасце]]) — беларуская паэтка і перакладчыца. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|СПБ]]. == Біяграфія == У 2001 годзе скончыла ангельскі профіль брэсцкага гарадскога ліцэю № 1, узнагароджаная залатым медалём. У 2006 годзе скончыла факультэт замежных моў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўнівэрсытэту імя А. С. Пушкіна]] з дыпломам з адзнакай (спецыяльнасць "лінгвіст, выкладчыца ангельскай мовы, нямецкай мовы, беларускай мовы і літаратуры). У 2007 годзе скончыла магістратуру, а ў 2011 годзе — аспірантуру філалагічнага факультэту [[Беларускі дзяржаўны універсітэт|БДУ]] (Спецыяльнасць «тэорыя мовы»). У 2006—2007 і 2012 гг. працавала выкладчыцай ангельскай мовы на факультэце замежных моў БрДзУ імя А. С. Пушкіна. З 2008 да 2016 супрацоўнічала з выдавецтвамі «IDEAnomix» (Менск) і «Питер» (Расея) як перакладчыца навукова-папулярнай літаратуры з ангельскай мовы на расійскую. У 2016—2017 навучальным годзе працавала настаўніцай ангельскай мовы ў сярэдняй школе № 23 г. Мінску. Рэдагуе і карэктуе тэксты беларускай мастацкай літаратуры (Ч. Букоўскі «Чытво», рэдактар; Наталка Харытанюк «Казкі старога Адамкова», карэктар; К. Ісігура «Не адпускай мяне», рэдактар). Піша вершы па-беларуску з 2017 года. Аўтарка кнігі вершаў «Зоў звычаю» (Мінск, Медысонт, 2018), якая была ўзнагароджана [[Дэбют (літаратурная прэмія)|прэміяй «Дэбют»]] імя Максіма Багдановіча (намінацыя «Паэзія»). Удзельніца праграмы «Рэзідэнцыя маладога літаратара» (Вільня, 2017)<ref>[https://penbelarus.org/galina_siuchanka.html Галіна Сіўчанка]{{Недаступная спасылка}} ў рэзідэнцыі маладога літаратара</ref>. Брала ўдзел у фестывалі «Вершы на асфальце» імя Міхася Стральцова, фестывалі інтэлектуальнай кнігі «Pradmova». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://lit-bel.org/friends/s/si-chanka-sviryna-galina-pa-la-na/ Архіў сайту СПБ] * [https://dziejaslou.by/siuczanka-94/ Вершы Галіны Сіўчанка] ў [[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслове]] № 94 * [https://litrazh.org/name/galina-siuchanka Віртуальны літаратурны часопіс ЛітРАЖ] {{DEFAULTSORT:Сіўчанка Галіна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэсце]] [[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з англійскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову]] qwvamz7ybzf5vn1u64azxya6df1unx3 Удзельнік:Feeleman 2 805093 5149311 5143434 2026-05-31T14:58:01Z Feeleman 163471 вікіфікацыя, афармленне 5149311 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop}} {{Userbox wikidays|1|02|2026}} {{Userbox/Удзельнік з Мінска}} {{Userbox1 |id = 40 |id-s = 16 |info = <center>Гэты ўдзельнік стварыў ужо [https://xtools.wmcloud.org/pages/be.wikipedia.org/Feeleman 40&nbsp;артыкулаў]</center> |info-c = white |info-s = 8 |border-c = black }} {{Userbox/Аўтадаглядчык|username=DzBar}} {{userbox|id=[[Выява:Беларускі_арнамент._Фрагмент_дэкору_посцілкі.png|border|50px]]|info=Гэты ўдзельнік — [[Беларусы|беларус]].}} {{Userboxbottom}} {{#babel:be|ru-3|en-2|uk-1}} == Погляды == {| |{{Userbox1/Супраць be-x-old}} |} q0maq5n0efvnnubnheyw4r62p1sg33p Ганна Сямёнаўна Шчэцька 0 805266 5149441 5120260 2026-06-01T04:27:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149441 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шчэцька}} {{Асоба}} '''Ганна Сямёнаўна Шчэцька''', у дзявоцтве — '''Шыдлоўская''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская цялятніца, дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]]. [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). == Біяграфія == Нарадзілася 16 жніўня 1937 года на хутары Бераснёўка каля в. [[Сцяцкі (Стаўбцоўскі раён)|Сцяцкі]] [[Стаўбцоўскі павет|Стаўбцоўскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]] (цяпер — [[Стаўбцоўскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]])<ref name="hero">[https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=14339 Шидловская Анна Семёновна]</ref> у шматдзетнай сялянскай сям’і. Пасля заканчэння [[Заямнае (Стаўбцоўскі раён)|Заямнаўскай]] сямігадовай школы<ref name="stol">{{Cite web |url=https://stolbtsy.gov.by/region/izvestnye-lyudi |title=Известные люди |access-date=2 красавіка 2026 |archive-date=28 красавіка 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260428132755/https://stolbtsy.gov.by/region/izvestnye-lyudi |url-status=dead }}</ref> ў 1954 годзе пачала працаваць паляводам у сельскагаспадарчай арцелі (пазней — калгас «Чырвоны Кастрычнік» Стаўбцоўскага раёна). Са студзеня 1959 года — цялятніца, аператар па адкорме буйной рагатай жывёлы гэтага ж калгаса<ref name="stol"/>. У 1963 годзе ўступіла ў [[КПСС]]<ref name="stol"/>. За гады сямігодкі (1959—1965) дабілася высокіх вынікаў у вырошчванні цялят. Сярэднясутачнае прыбаўленне склала 960 грам. Указам [[Прэзідыум Вярхоўнага савета СССР|Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР]] ад 22 сакавіка 1966 года ўдастоена звання [[Герой Сацыялістычнай Працы|Героя Сацыялістычнай Працы]] з уручэннем [[ордэн Леніна|ордэна Леніна]] і залатога [[медаль «Серп і Молат»|медаля «Серп і Молат»]]<ref name="stol"/>. Выбіралася дэпутатам Заямнаўскага сельскага, Мінскага абласнога Савета дэпутатаў<ref name="stol"/>. Дэпутат [[Вярхоўны Савет Беларускай ССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] 10-га склікання (1980—1985). Выбіралася членам бюро Стаўбцоўскага раённага камітэта КПБ, дэлегатам XXVI з’езда КПСС<ref name="stol"/>, членам [[Цэнтральны камітэт КПБ|Цэнтральнага камітэта КПБ]]<ref name="hero"/>. Працавала ў калгасе да выхаду на пенсію ў 1992 годзе<ref name="stol"/>. Жыве ў в. [[Заямнае (Стаўбцоўскі раён)|Заямнае]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]]<ref name="hero"/>. Мае дачку, сына, і дваіх ўнукаў<ref name="pramen">[http://belsmi.by/archive/article/88671{{Недаступная спасылка}} Таццяна Пяткевіч. Свята ў доме Героя // Прамень — № 62 (10 208) — 23 жніўня 2017.]]</ref>. == Узнагароды == * [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966), * [[ордэн Леніна]] (1966), * [[медаль «Серп і Молат»]] (1966), * [[ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] (1968)<ref name="stol"/>, * [[медаль «За доблесную працу»]] (1970)<ref name="stol"/>, * [[ордэн Дружбы народаў (СССР)|ордэн Дружбы народаў]] (1983)<ref name="stol"/>, * залаты медаль ВДНГ СССР<ref name="pramen"/>, * ганаровы грамадзянін Стаўбцоўскага раёна (2005)<ref name="hero"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шчэцька Ганна Сямёнаўна}} [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]] difw9cqkcs5yeedo84kvzh30fgbzwlz Віктар Таме 0 805527 5149271 5121793 2026-05-31T13:31:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149271 wikitext text/x-wiki [[Файл:Wiktor Thommee.jpg|міні|Віктар Тамэ]] '''Віктар Тамэ, Віктар Томе, пол.Wiktor Thommée''' (нар. [[30 лістапада]] [[1881|1881 г.]] у [[Свянцяны|Свянцянах]], памёр [[13 лістапада]] [[1962|1962 г.]] у [[Варшава|Варшаве]] ) — прафесійны вайсковец-артылерыст, удзельнік [[Расійска-японская вайна|руска-японскай]], [[Першая сусветная вайна|першай сусветнай]], [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны,]] кіраўнік ліній абароны "Петркаў" і крэпасці Модлін у 1939 г., [[брыгадны генерал]] Войска Польскага, тройчы кавалер [[Virtuti Militari|Ордэна Virtuti Militari]] . == Біяграфія == Ён нарадзіўся ў Свянцянах на [[Віленскі край|Віленшчыне]] ў сям'і Эдварда і Юзэфы Эгерт. Ён быў старэйшым братам Паўла (1888–1940), маёра пяхоты Войска Польскага, камандзіра Гродзіскага ПКУ . Вучыўчыўся ў прыватных польскія школы ў Свянцянах, [[Ліда|Лідзе]] і [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілсе]]. У 1895 г. ён пачаў сваю адукацыю ў рэальным вучылішчы ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]], якое скончыў у 1900 годзе. У 1901 годзе ён паступіў у Афіцэрскую школу (Уладзімірскае ваеннае вучылішча) у Санкт-Пецярбургу, якую скончыў у 1904 г. У званні [[Падпаручнік|падпаручніка]] яго накіравалі ў 124 Варонежскі пяхотны полк (ён быў малодшым афіцэрам 10-й роты пад камандаваннем польскага капітана Леона Бербецкага), з якім ён удзельнічаў у [[Расійска-японская вайна|руска-японскай вайне]] 1904–1905 гадоў. Двойчы паранены, ён доўга ляжаў у шпіталі, пасля чаго пачаў вучобу ў Вышэйшым камерцыйным інстытуце ў [[Харкаў|Харкаве]], скончыўшы пяць семестраў. Там ен займаўся стварэннем кола патрыятычных і незалежніцкіх настрояў сярод польскіх студэнтаў. У 1912–1914 г. ён быў студэнтам Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба ў Санкт-Пецярбургу. З 17 ліпеня 1914 г. ён спачатку камандаваў 9-й [[Рота|ротай]] 276-га Купянскага палка 69-й пяхотнай дывізіі (рэзервовы полк 124-га Варонежскага палка 31-й пяхотнай дывізіі), а затым [[Батальён|батальёнам]] 276 Купянскага палка. У 1916 годзе быў прызначаны старшым ад'ютантам [[Штаб|генерал]] - штаба 47-га корпуса на [[Румынскі фронт|Румынскім фронце]]. З 25 верасня 1918 года ён быў аператыўным афіцэрам на [[Кубань|Кубані]], а з 9 лістапада — выконваючым абавязкі начальніка штаба Польскай арміі на Усходзе . Затым служыў кватэрмайстрам, 1-м штабным афіцэрам і выконваючым абавязкі начальніка штаба 4-й Польскай стралковай дывізіі пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Файл:Thommee.jpg|міні|Віктар Тамэ]] Пасля вяртання ў Польшчу з [[Дывізія|дывізіяй]] генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], пераўтворанай у 10-ю пяхотную дывізію, з чэрвеня 1919 года ён быў начальнікам штаба гэтай дывізіі. З 22 жніўня 1919 года займаў наступныя пасады: начальнік трэцяга аддзела штаба Паўднёва-Заходняга фронту, Мазавецкага фронту і 1-й арміі. 17 чэрвеня 1920 года ён прыняў камандаванне 28-м Канеўскім стралковым палком, а затым 19-й і 20-й пяхотнымі брыгадамі. 10 жніўня 1921 года ён стаў начальнікам штаба генеральнай акругі корпусу №9 [[Брэст-Літоўскае ваяводства|Брэст-Літоўска]]. 20 кастрычніка 1922 года ён стаў 1-м штабным афіцэрам Інспектара арміі № III у [[Торунь|Торуні]]. У 1923 годзе ён скончыў інфармацыйныя курсы для старэйшых камандзіраў у Вышэйшай ваеннай школе ў [[Варшава|Варшаве]], а ў 1924 годзе — у Цэнтры вышэйшых ваенных даследаванняў. 15 жніўня 1924 года яму было даручана камандаванне 15-й пяхотнай дывізіяй у Быдгашчы. У 1926 годзе яго накіравалі ў [[Францыя|Францыю]] на курсы старэйшых камандзіраў, пасля чаго ён аднавіў сваю папярэднюю пасаду. З 24 лістапада 1934 года па 16 лютага 1938 года ён быў камандзірам VIII корпуснай акругі ў Торуні, пасля чаго камандаваў IV корпуснай акругай у [[Лодзь|Лодзі]] да 1 верасня 1939 года. Падчас знаходжання ў [[Памеранія|Памераніі]] генерал набыў значную папулярнасць сярод грамадскасці, нягледзячы на сваё дэспатычнае стаўленне да некаторых падначаленых і спробы паўплываць на змест, які з'яўляўся ў мясцовых СМІ<ref>{{Cite web|lang=|url=https://bydgoszcz.wyborcza.pl/bydgoszcz/7,48722,23149221,wezcie-stryczek-i-sie-powiescie.html|title=Generał Thommée do oficera: „Weźcie stryczek i się powieście”|first=Krzysztof|last=Drozdowski|website=|date=2018-03-18}}</ref>. Падчас Другой Польскай Рэспублікі ён стаў вайсковым пасяленцам у [[Брэсцкі павет (1921—1940)|Брэскім павеце]] <ref>{{Cite web|url=https://kresy.genealodzy.pl/zbior/pdf/osadnicy_wojskowi.pdf|title=Osadnicy wojskowi – lista kompletna|website=kresy.genealodzy.pl|pages=208}}</ref> 1 верасня 1939 года ён прыняў камандаванне аператыўнай групай «Пётркаў», якая ўваходзіла ў склад арміі «Лодзь» (6 верасня перайменаванай у аператыўную групу генерала Тамэ). 7 верасня ён прыняў камандаванне арміяй «Лодзь» і накіраваўся ў бок [[Варшава|Варшавы]] . Пасля цяжкіх баёў і няўдалай спробы прарвацца да Варшавы генерал вырашыў накіраваць армію на [[Модлінская крэпасць|Модлінскую крэпасць]] . 13 верасня ён атрымаў лёгкае раненне ад нямецкага артылерыйскага абстрэлу ў Олтажэве, але гэта не перашкодзіла яму і падначаленым яму часткам дасягнуць пункта прызначэння ў той жа дзень, дзе яны ўзялі на сябе задачу абароны [[Модлінская крэпасць|крэпасці]]. Атакі на Модлін працягваліся з 18 верасня. 29 верасня, з-за вычарпання запасаў ежы, вады, лекаў і боепрыпасаў, ён вырашыў здацца. Акт аб капітуляцыі прадугледжваў, што [[Салдат|яго салдатаў]] ня будуць трактавацца як [[ваеннапалонныя|ваеннапалонных]], а адпусцяць дадому пасля здачы зброі. Немцы не выканалі гэтага абяцання, адпусціўшы жаўнераў толькі ў сярэдзіне лістапада. Нягледзячы на ганаровыя ўмовы капітуляцыі Модліна, ён быў арыштаваны немцамі 7 лістапада 1939 года. Яго утрымлівалі ў некалькіх лагерах для ваеннапалонных, у тым ліку ў Кёнігштайне, Хонштайне, Ёханісбруне, Мурнау і Дзёселе, дзе яго паранела падчас бамбардзіроўкі лагера 27 верасня 1944 г. Спрабаваў уцячы. Пасля вызвалення ён дабраўся да [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. З красавіка 1945 года служыў у Польскіх узброеных сілах, але без размеркавання. У студзені 1947 года вярнуўся ў [[Польшча|Польшчу]], дзе пераехаў да сям'і ў [[Торунь]] . Яго афіцыйна прынялі ў войска і адправілі ў адстаўку, але без пенсіі. Ён жыў у галечы ў [[Гдыня|Гдыні]], часова працуючы хатнім гаспадаром. Толькі пасля асабістага заступніцтва [[Канстанцін Ксавер’евіч Ракасоўскі|маршала Канстанціна Ракасоўскага]] атрымаў належную пенсію і даваенную кватэру ў Варшаве . Пахаваны на Алеі Заслужаных на вайсковых могілках у Павонзках (секцыя А 29 — паўкруг I-11) <ref>{{Cite web|url=http://mapa.um.warszawa.pl/mapaApp1/mapa?service=cmentarze|title=Miasto st. Warszawa – Cmentarze|website=mapa.um.warszawa.pl|access-date=5 красавіка 2026|archive-date=29 снежня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229133007/http://mapa.um.warszawa.pl/mapaApp1/mapa?service=cmentarze|url-status=dead}} – wyszukiwarka [dostęp 2020-04-26].</ref> . Томі быў евангельскім хрысціянінам . Быў жанаты на Ніве Бэмм (фінцы), і ў іх было адно дзіця — дачка Віяланта {{Sfn|Kolekcja GiO|loc=s. 2}} . == Кар'ера == * [[падпаручнік]] — 1904 г. * [[паручнік]] – 1907 г. * [[Штабс-капітан]] — 1911 г. * [[капітан]] – 1915 * [[Падпалкоўнік]] — 1916 г. * [[Палкоўнік]] — 3 мая 1922 г. і 70-м месцам у Корпусе пяхотных афіцэраў. * [[Брыгадны генерал]] — 31 сакавіка 1924 г. са старшынствам з 1 ліпеня 1923 г. і 22-е месца. * Генерал-маёр — пасмяротна са старшынством з 1 студзеня 1964 г. == Ордэны і ўзнагароды == * Камандорскі крыж [[Virtuti Militari|ордэна Virtuti Militari]] № 23 * Залаты крыж ордэна Virtuti Militari № 15 <ref name=":1" /> * Сярэбраны крыж Ваеннага ордэна Virtuti Militari № 768 – 23 лютага 1921 г.<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item-view/63bc04d6-414e-458f-bc82-bb475c29aff1?page=11|title=Dz. Pers. MSWojsk. Nr 12 z 26 marca 1921|website=polona.pl|pages=534|quote=ppłk. Tomme Wiktor}}</ref> <ref name=":1" /> * Камандорскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (7 лістапада 1925 г.) * [[Крыж Храбрых|Крыж Доблесці]] (чатыры разы: 1921, 1922 гг. у 1-ы і 2-і разы) * Залаты Крыж Заслугі (17 сакавіка 1930 г.) <ref>{{Monitor Polski|1930|98|143}} „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.</ref> * Медаль Незалежнасці (16 сакавіка 1933 г.) * Памятны медаль за вайну 1918–1921 гг. * Медаль Дзесятай гадавіны адноўленай незалежнасці * Медаль Перамогі («Médaille Interalliée») * Залаты знак гонару Лігі паветранай і супрацьгазавай абароны 1-й ступені == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/KGiO/I_480_618.pdf|title=Thommee Wiktor|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 315–322. ISBN 83-7021-096-1. * Waldemar Strzałkowski: Życiorysy dowódców jednostek polskich w wojnie obronnej 1939 r.. W: Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990. ISBN 83-211-1096-7. * Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991, s. 414–415. ISBN 83-11-07836-X. * Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991. * Piotr Stawecki: Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08262-6. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Władysław Wyruch: Generał Wiktor Thommée. Życie i walka. Modlin: Stowarzyszenie Przyjaciół Muzeum Kampanii Wrześniowej i Twierdzy Modlin, 2010. ISBN 83-11-08262-6. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1881 годзе]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Вайсковых Павонзках]] [[Катэгорыя:Асобы на марках]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатога знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Кавалеры сярэбранага знака ордэна Virtuti Militari]] [[Катэгорыя:Постаці Ліды]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Свянцянах]] dad2ldf5y7wky972kw43rplil5j5lhd Удзельнік:Plaga med Bot/suppressor/tests 2 806851 5149273 5131743 2026-05-31T13:35:57Z 5149273 wikitext text/x-wiki tests and benchmarks for the suppressor service. * suppressor smoke test 2026-05-31 13:35:57 UTC qc2yhl0f4hjjm798jck16dqx82ymtda 5149277 5149273 2026-05-31T13:41:48Z 5149277 wikitext text/x-wiki tests and benchmarks for the suppressor service. * suppressor smoke test 2026-05-31 13:35:57 UTC * suppressor smoke test 2026-05-31 13:41:48 UTC cltvwg1zrfn1kthjevjjxizluix64ov 5149396 5149277 2026-05-31T21:29:40Z 5149396 wikitext text/x-wiki tests and benchmarks for the suppressor service. * suppressor smoke test 2026-05-31 13:35:57 UTC * suppressor smoke test 2026-05-31 13:41:48 UTC * suppressor smoke test 2026-05-31 21:29:40 UTC ap7m2osmsrret0gt11ua62cq5ie524e Успышка хантавіруса на MV Hondius 0 807636 5149276 5142791 2026-05-31T13:37:13Z DBatura 73587 5149276 wikitext text/x-wiki [[File:2025 Hondius - IMO 9818709 by 2eight - 9SC4311.jpg|міні|300пкс|Судна MV Hondius у чэрвені 2025 года.]] У красавіку—маі [[2026]] года на борце [[нідэрланды|нідэрландскага]] экспедыцыйнага круізнага судна MV Hondius падчас рэйса па [[Атлантычны акіян|Паўднёвай Атлантыцы]] адбылася ўспышка [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканая [[вірус Андэс|вірусам Андэс]]. Па даных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|СААЗ]] на 8 мая, зарэгістравана восем выпадкаў захворвання (пяць пацверджаны лабараторна, тры разглядаліся як падазроныя), тры чалавекі памерлі. Брытанскае агенцтва UKHSA паведаміла яшчэ аб адным пацверджаным выпадку, што дае ў сукупнасці да дзевяці хворых і шэсць пацверджаных выпадкаў.<ref name="who-don">{{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response">{{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=Всемирная организация здравоохранения |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Успышка адбылася на фоне найбуйнейшай за дзесяцігоддзе эпідэміі хантавіруса ў [[Аргенціна|Аргенціне]] (101 выпадак у эпідсезоне 2025—2026 гадоў, лятальнасць звыш 31 %) і выклікала экстранныя меры рэагавання як мінімум у 12 краінах на чатырох кантынентах.<ref name="gxpnews">{{cite web |url=https://gxpnews.net/2026/05/v-argentine-zafiksirovali-krupnejshuyu-za-poslednee-desyatiletie-vspyshku-hantavirusa/ |title=В Аргентине зафиксировали крупнейшую за последнее десятилетие вспышку хантавируса |publisher=GxP News |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Перадгісторыя == === Судна MV Hondius === MV Hondius — экспедыцыйнае круізнае судна нідэрландскай кампаніі Oceanwide Expeditions, уведзенае ў эксплуатацыю ў 2019 годзе. Судна месціць 196 пасажыраў у 95 каютах і экіпаж з 72 чалавек, мае лядовы клас і выкарыстоўваецца для палярных экспедыцый у [[Антарктыка|Антарктыку]] і [[Арктыка|Арктыку]].<ref name="oceanwide">{{cite web |url=https://oceanwide-expeditions.com/de/unsere-schiffe/m-v-hondius-1 |title=M/V Hondius |publisher=Oceanwide Expeditions |access-date=2026-05-09 |lang=de}}</ref> === Вірус Андэс === [[Хантавірус]]ы перадаюцца людзям ад грызуноў пры ўдыханні аэразоляў, якія змяшчаюць мачу, фекаліі або сліну заражаных жывёл. [[Вірус Андэс]] (ANDV) — адзіны вядомы хантавірус, здольны ў рэдкіх выпадках перадавацца ад чалавека да чалавека, як правіла пры цесным і працяглым кантакце. Лятальнасць [[Хантавірусны кардыяпульманальны сіндром|хантавіруснага кардыяпульманальнага сіндрому]], выкліканага гэтым вірусам, дасягае 40-50 %; спецыфічнага лячэння і вакцыны не існуе. Інкубацыйны перыяд складае ад аднаго да шасці тыдняў.<ref name="who-response"/><ref name="gazeta">{{cite web |url=https://www.gazeta.ru/social/2026/05/08/22904701.shtml |title=Вспышка хантавируса: в каких странах его обнаружили, какие симптомы |publisher=[[Газета.ру]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> Найбольш значная папярэдняя ўспышка з міжчалавечай перадачай адбылася ў 2018—2019 гадах у аргенцінскім горадзе Эпуэн, дзе адна крыніца заражэння прывяла да 34 выпадкаў інфекцыі і 11 смяротных зыходаў ад хантавіруснага лёгачнага сіндрому.<ref name="livescience">{{cite web |url=https://www.livescience.com/health/live/hantivirus-cruise-friday-may-8 |title=Hantavirus cruise live updates |publisher=Live Science |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Эпідэміялагічны кантэкст у Аргенціне === Па дадзеных Міністэрства аховы здароўя Аргенціны, у эпідэміялагічным сезоне 2025—2026 гадоў пацверджаны 101 выпадак хантавіруснай інфекцыі з 32 смяротнымі зыходамі (лятальнасць звыш 31 %). З пачатку 2026 года зарэгістравана 42 новых заражэння – паказчыкі значна перавышаюць эпідэмічны парог і з’яўляюцца рэкорднымі за апошняе дзесяцігоддзе. У краіне цыркулявалі штамы Orthohantavirus andesense і Orthohantavirus mamorense. Спецыялісты звязвалі рост захворвання з пашырэннем кантакту насельніцтва з прыроднымі тэрыторыямі, кліматычнымі зменамі і міграцыяй грызуноў-пераносчыкаў.<ref name="gxpnews"/><ref name="vedomosti">{{cite web |url=https://www.vedomosti.ru/politics/news/2026/05/07/1195788-vspishka-hantavirusa |title=В Аргентине произошла крупная вспышка хантавируса |publisher=[[Ведомости]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> == Храналогія падзей== === Папярэдняе падарожжа па Паўднёвай Амерыцы === Першым захварэлым (індэксным выпадкам) стаў 70-гадовы грамадзянін Нідэрландаў. З 27 лістапада 2025 па 1 красавіка 2026 года ён разам з жонкай (69 гадоў) здзяйсняў арніталагічную паездку па [[Чылі]], [[Уругвай|Уругваі]] і [[Аргенціна|Аргенціне]]. 31 студзеня пара ўехала ў Аргенціну праз правінцыю [[Неукен (правінцыя)|Неукен]], а таксама наведала правінцыю [[Місьёнес (правінцыя)|Місьёнес]] — абодва рэгіёны з’яўляюцца эндэмічнымі па хантавірусе. 13 сакавіка яны выехалі ва Уругвай і вярнуліся ў Аргенціну 27 сакавіка, за чатыры дні да адплыцця. СААЗ меркавалі, што заражэнне адбылося менавіта падчас гэтай паездкі пры назіранні за птушкамі ў месцах пражывання грызуноў-носьбітаў віруса.<ref name="cnn">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/07/world/hantavirus-ship-tenerife-outbreak-intl |title=From US to Singapore, countries race to track hantavirus |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-mv-hondius-passengers-monitored-us-worldwide/ |title=5 U.S. states monitoring passengers who departed cruise ship stricken by hantavirus |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Міністэрства аховы здароўя краіны адзначыла, што ў правінцыі [[Вогненная Зямля (правінцыя)|Вогненная Зямля]], з адміністрацыйнага цэнтра якой Ушуаі выйшла судна, ніводнага выпадку хантавіруса не фіксавалася з моманту пачатку абавязковай рэгістрацыі ў 1996 годзе.<ref name="cbsnews"/> === Экспедыцыя. Першыя смерці (красавік) === 1 красавіка 2026 года MV Hondius выйшаў з [[Ушуая|Ушуаі]]. На борце знаходзілася 149 чалавек (уключаючы пасажыраў і экіпаж) з 23 краін, з запланаванымі прыпынкамі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]], на [[Фалклендскія астравы|Фалклендскіх астравах]], [[Паўднёвая Георгія|Паўднёвай Георгіі]], [[Трыстан-да-Кунья (астравы)|Трыстан-да-Кунья]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Востраў Ушэсця|востраве Ушэсця]] і [[астравы Зялёнага Мыса|Каба-Вердэ]], з канчатковым пунктам на [[Канарскія астравы|Канарскіх астравах]]. 6 красавіка ў 70-гадовага нідэрландскага пасажыра з’явіліся ліхаманка, галаўны боль, боль у жываце і дыярэя. 11 красавіка, калі судна знаходзілася паміж Паўднёвай Георгіяй і востравам Святой Алены, ён памёр; прычыны смерці на той момант устанавіць не ўдалося.<ref name="cbc-timeline">{{cite web |url=https://www.cbc.ca/news/world/hantavirus-outbreak-timeline-cruise-ship-9.7190889 |title=A timeline of the deadly hantavirus outbreak that unfolded on a cruise ship |publisher=[[CBC News]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 13—15 красавіка судна рабіла прыпынак на Трыстан-да-Кунья (брытанскай заморскай тэрыторыі ў Паўднёвай Атлантыцы). Пасажыры назіралі за дзікімі жывёламі на беразе.<ref name="tristan">{{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> 24 красавіка судна прыбыло да вострава Святой Алены. Цела загінулага было знята з борта; яго ўдава сышла на бераг са страўнікава-кішачнымі сімптомамі. Адначасова больш за 20 пасажыраў з не менш чым 12 краін пакінулі судна — праз два тыдні пасля першай смерці, — не ведаючы пра ўспышку. Сярод якія сышлі на бераг былі грамадзяне [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Тайвань|Тайваня]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], Нідэрландаў і краін [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]].<ref name="npr-passengers">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/07/nx-s1-5814632/passengers-left-ship-hantavirus-st-helena |title=Health officials track dozens who left hantavirus-stricken ship after 1st fatality |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="blueprint">{{cite web |url=https://theblueprint.ru/news/39610 |title=Более 20 человек успели сойти с круизного лайнера MV Hondius, где зафиксировали вспышку хантавируса |publisher=The Blueprint |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 25 красавіка ўдава вылецела рэйсам авіякампаніі Airlink у [[Яганэсбург]]; яе стан рэзка пагоршыўся ў палёце. 26 красавіка яна памерла ў бальніцы. 4 мая яе смерць была пацверджана ПЦР-тэстам як выкліканая хантавірусам. Паўднёваафрыканскія ўлады неадкладна пачалі трасіроўку кантактаў: усяго было ўстаноўлена больш за 60 чалавек, якія знаходзіліся ў кантакце з загінулай.<ref name="who-don"/><ref name="time">{{cite web |url=https://time.com/article/2026/05/07/countries-hantavirus-hondius-cruise-ship/ |title=What Countries Are Linked to the Hantavirus Outbreak? |publisher=[[Time (журнал)|Time]] |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> Яшчэ адзін пасажыр — 69-гадовы брытанец — захварэў 24 красавіка. 27 красавіка ён быў эвакуіраваны з востарва Ушэсця у [[ПАР]] і шпіталізаваны ў яганэсбургскую рэанімацыю. Менавіта ў яго 2 мая лабараторна ўпершыню пацвердзілі хантавірусную інфекцыю. Да 8 мая яго стан ацэньваўся як паляпшаецца.<ref name="who-don"/><ref name="un-news">{{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Апавяшчэнне СААЗ. Трэцяя смерць. Пацвярджэнне віруса Андес (2—6 мая) === 2 мая Вялікабрытанія апавясціла СААЗ аб кластары цяжкіх вострых рэспіраторных захворванняў на борце ў адпаведнасці з [[Міжнародныя медыка-санітарныя правілы|ММСП]]. У той жа дзень на борце памёр трэці пасажыр — грамадзянін (грамадзянка) [[Германія|Германіі]]: сімптомы пачаліся 28 красавіка. Цела заставалася на борце судна аж да руху на [[Тэнэрыфэ]].<ref name="who-don"/><ref name="livescience"/> 4 мая судна ўстала на якар у [[Прая|Праі]] (сталіца Каба-Вердэ). Медыцынскія каманды астраўной дзяржавы падняліся на борт для абследавання біяматэрыялаў. Улады правялі «тэхнічную і эпідэміялагічную ацэнку» і не дазволілі швартоўкі і высадкі пасажыраў з-за эпідэміялагічных рызык, аднак дазволілі эвакуіраваць трох цяжкахворых пасажыраў.<ref name="bfm">{{cite web |url=https://www.bfm.ru/news/605619 |title=Состояние пассажиров лайнера MV Hondius оценивается как стабильное |publisher=[[BFM.ru]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref name="kommersant">{{cite web |url=https://www.kommersant.ru/doc/8634830 |title=Хантавирус на лайнере MV Hondius: три погибших и новые случаи |publisher=[[Коммерсантъ]] |date=2026-05-04 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 6 мая трое цяжкахворых (грамадзянін Германіі, грамадзянка Нідэрландаў і брытанскі член экіпажа) былі эвакуіраваны паветраным транспартам. Двое дастаўленыя ў [[Амстэрдам]] праз аэрапорт Схіпхол. Самалёт з трэцім пацыентам быў вымушаны здзейсніць незапланаваную пасадку на [[Гран-Канарыя|Гран-Канарыі]] для дазапраўкі пасля адмовы [[Марока]] ў дазволе на пасадку; акрамя таго, у пацыента ўзнікла няспраўнасць медыцынскага абсталявання. У той жа дзень у паўднёваафрыканскім Нацыянальным інстытуце па кантролі за захворваннямі (NICD) пацвердзілі, што ўзбуджальнікам зяўляецца вірус Андэс.<ref name="cnn-may5">{{cite web |url=https://www.cnn.com/2026/05/05/africa/cruise-ship-hantavirus-who-intl |title=Hantavirus cruise ship heads for Spain's Canary Islands |publisher=[[CNN]] |date=2026-05-05 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="who-response"/> Таксама 6 мая [[Швейцарыя]] пацвердзіла хантавірусную інфекцыю ў былога пасажыра, шпіталізаванага ва ўніверсітэцкай бальніцы [[Цюрых]]а: ён самастойна звярнуўся да ўрача пасля з’яўлення сімптомаў. Па дадзеных СААЗ, яго жонка не праяўляе сімптомаў, што дадаткова пацвярджае нізкую заразнасць віруса.<ref name="un-news"/> === Следаванне на Тэнэрыфэ. Трасіроўка кантактаў па ўсім свеце (6—9 мая) === 6 мая судна накіравалася да Тэнэрыфэ (Канарскія астравы). На борце заставаліся 87 пасажыраў і 60 членаў экіпажа. Па словах аператара Oceanwide Expeditions, абстаноўка на борце была «спакойнай»; усе пасажыры і экіпаж знаходзіліся ў рэжыме самаізаляцыі па каютах з захаваннем фізічнай дыстанцыі. Ні ў аднаго з пакінутых на борце сімптомаў захворвання не назіраліся.<ref name="abcnews">{{cite web |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/hantavirus-live-updates-mv-hondius-canary-islands/?id=132746955 |title=Hantavirus live updates: CDC will bring Americans back to quarantine unit |publisher=[[ABC News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="un-news"/> 7 мая краіны па ўсім свеце распачалі экстранныя меры для прадухілення далейшага распаўсюджвання: органы аховы здароўя на чатырох кантынентах шукалі пасажыраў, якія сышлі з судна да афіцыйнага выяўлення віруса, і ўсіх, хто знаходзіўся з імі ў цесным кантакце. Выконваючая абавязкі дырэктара СААЗ па пытаннях гатоўнасці да эпідэмій і пандэмій [[Марыя Ван Керкхове]] пацвердзіла, што арганізацыя прадугледжвае выбліск віруса Андэс; вынікі аналізаў у NICD павінны былі канчаткова пацвердзіць гэтую версію.<ref name="gazeta"/><ref name="docunion">{{cite web |url=https://docunion.ru/news/chislo-sluchaev-zarazheniya-hantavirusom-na-lajnere-mv-hondius-vyroslo-do-semi |title=Число случаев заражения хантавирусом на лайнере MV Hondius выросло до семи |publisher=Docunion |date=2026-05-07 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> 8 мая прадстаўнік СААЗ Крысціян Ліндмаер на брыфінгу ў [[Жэнева|Жэневе]] пацвердзіў, што нават асобы ў цесным кантакце з хворымі — у тым ліку сцюардэса, якая абслугоўвала адну з пасажырак, і сцюардэса рэйса Airlink — атрымалі адмоўныя вынікі тэстаў. Паводле яго слоў, нават сумеснае пражыванне ў адной каюце не заўсёды прыводзіла да перадачы інфекцыі, што дэманструе вельмі абмежаваную здольнасць віруса да распаўсюджвання ад чалавека да чалавека. СААЗ падкрэсліла, што цяперашняя ўспышка прынцыпова адрозніваецца ад пандэміі [[COVID-19]].<ref name="un-news"/> У гэты ж дзень стала вядома, што трэці брытанскі грамадзянін з падазрэннем на хантавірус знаходзіцца на Трыстан-да-Кунья.<ref name="npr-spain">{{cite web |url=https://www.npr.org/2026/05/08/g-s1-121055/spain-readies-for-evacuations |title=Spain readies for evacuations as a hantavirus-hit cruise ship heads for Canary Islands |publisher=[[NPR]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref> === Прыбыццё на Канарскія астравы. Эвакуацыя (10—11 мая) === Днём судна прыбыла ў порт Гранадылья-дэ-Абона (Тэнэрыфэ). Паколькі мясцовыя ўлады адмовіліся дазволіць судну ўстаць ля прычала, пасажыры павінны перабіраліся на бераг малымі судамі, а затым на ізаляваных і ахоўных аўтобусах непасрэдна да самалётаў у адгароджанай зоне аэрапорта. Пасажыраў планавалася адправіць на радзіму чартарнымі рэйсамі; грамадзян [[Іспанія|Іспаніі]] на каранцін у ваенным шпіталі ў [[Мадрыд]]зе, працягласць якога не вызначана ў сувязі з доўгім інкубацыйным перыядам (да 45 дзён). Судна пасля эвакуацыі павінна было вярнуцца ў Нідэрланды з мінімальным экіпажам.<ref name="cbsnews-evac">{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/hantavirus-cruise-ship-americans-us-evacuation-flight/ |title=U.S. plans evacuation flight for Americans on cruise ship in hantavirus outbreak |publisher=[[CBS News]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="hitech-mail">{{cite web |url=https://hi-tech.mail.ru/articles/147430-chto-izvestno-pro-lajner-mv-hondius-i-vspyshku-hantavirusa/ |title=Что известно про лайнер MV Hondius и вспышку хантавируса |publisher=Hi-Tech Mail.ru |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref><ref>[https://www.tvc.ru/news/342704 Как после ядерного взрыва: на Канарах эвакуируют туристов с заражённого хантавирусом лайнера]</ref> Прэзідэнт Канарскіх астравоў Фернанда Клавіха і мэр Гранадыльі-дэ-Абона Хасэ Дамінга Рэгалада публічна адкінулі заход судна, баючыся пагрозы для мясцовага насельніцтва. Тым не менш СААЗ паказала, што «Іспанія нясе маральнае і прававое абавязацельства аказаць дапамогу гэтым людзям, сярод якіх некалькі іспанскіх грамадзян» і цэнтральны ўрад зацвердзіла заход.<ref name="aljazeera">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/6/canary-islands-refuses-to-allow-mv-hondius-with-hantavirus-to-dock |title=Three people evacuated from hantavirus-hit cruise ship in the Atlantic |publisher=[[Аль-Джазира]] |date=2026-05-06 |access-date=2026-05-09 |lang=en}}</ref><ref name="cbsnews"/> Для эвакуацыі задзейнічаны авіяцыйныя сілы ЗША, Іспаніі, Францыі, Канады, Ірландыі, Нідэрландаў і шэрагу іншых дзяржаў. З 17 эвакуяваных грамадзян ЗША ў аднаго ПЦР-тэст паказаў слабастаноўчы вынік на штам «Андэс», яшчэ ў аднаго назіраліся лёгкія сімптомы захворвання. Абодва ізаляваныя на борце самалёта і накіраваныя ў медыцынскі цэнтр Універсітэта Небраскі<ref name="rt-reysy">{{cite web |url=https://russian.rt.com/world/news/1630175-voz-hondius-evakuatsiya-reysy |title=Глава ВОЗ: для эвакуации пассажиров лайнера Hondius организуют десять рейсов |publisher=[[RT]] |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref> 11 мая эвакуацыя завершана<ref name="kiprinform">{{cite web |url=https://www.kiprinform.com/cyprus_news/avstralija-jevakuiruet-grazhdan-s-mv-hondius-na-fone-vspyshki-andskogo-hantavirusa/ |title=Австралия эвакуирует граждан с MV Hondius на фоне вспышки андского хантавируса |publisher=Кипр информ |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-11 |lang=ru}}</ref>. === Пасля эвакуацыі. Новыя выпадкі (з 12 мая)=== 12 мая быў зафіксаваны новы выпадак заражэння ў аднаго з іспанскіх пасажыраў, які знаходзіўся на каранціне ў Цэнтральным ваенным шпіталі імя Гомеса Улы ў [[Мадрыд]]зе. Умужчыны развіліся субфебрыльная тэмпература і лёгкія рэспіраторныя сімптомы. Астатнія 13 іспанскіх пасажыраў далі адмоўны вынік тэсту<ref name="euronews-12may">{{cite web |url=https://www.euronews.com/health/2026/05/12/dutch-hospital-workers-quarantined-after-faulty-procedure-treating-hantavirus-patient |title=Hantavirus outbreak latest: Spain confirms one new case amongst evacuees |publisher=Euronews |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. У нідэрландскім універсітэцкім медыцынскім цэнтры Radboudumc ў [[Неймеген]]е 12 супрацоўнікаў пераведзены ў прафілактычны шасцітыднёвы каранцін пасля таго, як пры працы з шпіталізаваным пацыентам (пасажырам MV Hondius) не былі выкананыя найстрогія пратаколы пры плоце і апрацоўцы узораў крыві і мачы. Міністр аховы здароўя Сафі Херманс, паведамляючы пра інцыдэнт парламенту, падкрэсліла, што верагоднасць заражэння персаналу малая, аднак бальніца вырашыла «падстрахавацца». Рызыка інфікавання ацэненая як нізкая<ref name="nltimes-radboud">{{cite web |url=https://nltimes.nl/2026/05/11/hantavirus-12-radboud-hospital-workers-quarantine-due-slack-safety-measures |title=Hantavirus: 12 Radboud hospital workers to quarantine due to slack safety measures |publisher=NL Times |date=2026-05-11 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref><ref name="usnews-radboud">{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-05-12/planes-with-hantavirus-cruise-passengers-land-in-the-netherlands-hospital-quarantines-12 |title=Dutch Hospital Quarantines 12 Over Breach of Hantavirus Protocol |publisher=[[U.S. News & World Report]] |date=2026-05-12 |access-date=2026-05-12 |lang=en}}</ref>. == Выпадкі захворвання == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Краіны !! Пацверджана !!Падазрэнні !! Смерці |- | {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}|| 2 || 0 || 2 |- | {{Сцягафікацыя|Германія}} || 2 || 0 || 1 |- | {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || 1 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Францыя}} || 1 || 0 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|ЗША}}|| 0 || 1 || 0 |- | {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || 1 || 0 || 0 |- ! Усяго !! 8 !! 2 !! 3 |} ==Міжнародная рэакцыя == === СААЗ === Атрымаўшы апавяшчэнне 2 мая, СААЗ неадкладна прыступіла да каардынацыі міжнароднага рэагавання. Генеральны дырэктар [[Тэдрас Аданам Гебрэесус]] ахарактарызаваў сітуацыю як сур’ёзную, аднак ацаніў агульную рызыку для насельніцтва як нізкую і падкрэсліў, што ўспышка не супастаўная з [[COVID-19]], паколькі хантавірус не валодае ўласцівасцямі рэспіраторнага патагена з паветрана-капежнай перадачай. СААЗ накіравала эксперта непасрэдна на борт судна, арганізавала пастаўку 2500 дыягнастычных набораў з Аргенціны ў лабараторыі пяці краін, а таксама каардынавала трасіроўку кантактаў на міжнародным узроўні, аналізуючы пасадкавыя спісы самалётаў і судоў.<ref name="who-response"/><ref name="un-news"/> Прадстаўнік СААЗ па інфекцыйных захворваннях Анаіс Леганд паказала, што пры папярэдніх успышках узровень смяротнасці заставаўся высокім, а ключавую ролю гуляюць ранняя дыягностыка і падтрымлівае лячэнне.<ref name="gazeta"/> === Аргенціна === 6 мая Міністэрства аховы здароўя сумесна з Інстытутам Мальбрана апублікавала падрабязную справаздачу аб маршруце індэкснага выпадку і пачала адлоў і тэсціраванне грызуноў уздоўж маршруту нідэрландскай пары. Краіна перадала біялагічныя матэрыялы і лабараторныя рэагенты Іспаніі, [[Сенегал]]у, ПАР, Нідэрландам і Вялікабрытаніі.<ref name="time"/><ref name="cnn"/> === ЗША === [[ЗША]] актывавалі Цэнтр экстранных аперацый і накіравалі групу эпідэміёлагаў на Тэнэрыфэ. Выбліск хантавіруса класіфікавалі як надзвычайную сітуацыю. Паводле звестак на 8 мая, не менш за дзевяць жыхароў ЗША з шасці штатаў праходзілі маніторынг. 17 амерыканскіх грамадзян заставаліся на борце. Амерыканскія пасажыры, знятыя з судна, павінны былі быць накіраваныя ў Нацыянальны каранцінны блок пры медыцынскім цэнтры ўніверсітэта Небраскі — адзіная ў ЗША федэральна фінансаваная каранцінная ўстанова з 20 ізаляванымі боксамі з адмоўным ціскам паветра.<ref name="abcnews"/><ref name="cbsnews"/><ref name="ria">{{cite web |url=https://ria.ru/20260508/khantavirus--2091344562.html |title=Роспотребнадзор рассказал о варианте хантавируса, выявленном в России |publisher=[[РИА Новости]] |date=2026-05-08 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Нідэрланды === Нідэрланды як краіна сцяга судна ўзялі на сябе каардынацыю дапамогі людзям на борце. Міністэрства замежных спраў апублікавала адпаведную заяву. 5 мая авіякампанія [[KLM]] была паведамлена аб тым, што загінулая нідэрландка кароткачасова знаходзілася ў салоне аднаго з яе самалётаў у Яганэсбургу 25 красавіка, пасля чаго была знятая з рэйса як занадта цяжкахворая. Авіякампанія апавясціла пасажыраў таго рэйса. Двое эвакуяваных 6 мая былі пераведзены ў бальніцы Нідэрландаў.<ref name="time"/><ref name="aljazeera"/><ref name="un-news"/> === Расія === [[Расспажыўнагляд]] заявіў, што трымае сітуацыю пад кантролем і запытаў дадатковую інфармацыю ў профільнага ведамства Нідэрландаў. Адзін расіянін уваходзіў у склад экіпажа MV Hondius і на момант публікацыі не выяўляе сімптомаў захворвання. Варыянт хантавіруса, які апынуўся ў Расіі (гемарагічная ліхаманка з нырачным сіндромам — ГЛНС), не перадаецца паміж людзьмі, а эпідэміялагічная абстаноўка па ГЛНС у краіне стабільная. Пры гэтым Расспажыўнагляд падкрэсліў гатоўнасць да сцэнару з завозам хантавірасаў андскага тыпу: у Расіі маюцца айчынныя тэст-сістэмы для дыягностыкі.<ref name="ria"/><ref name="teleport">{{cite web |url=https://www.teleport2001.ru/news/2026-05-09/213856-prirodnye-ochagi-khantavirusa-naydeny-po-vsey-rossii.html |title=Природные очаги хантавируса найдены по всей России |publisher=Телепорт2001 |date=2026-05-09 |access-date=2026-05-10 |lang=ru}}</ref> === Сінгапур === Агенцтва інфекцыйных захворванняў Сінгапура ізалявала двух грамадзян (67 і 65 гадоў), якія ляцелі тым жа рэйсам з Яганэсбурга, што і пацверджаны выпадак: у аднаго адзначаўся насмарк, другі заставаўся бессімптомным. Агенцтва ацаніла рызыку для насельніцтва Сінгапура як нізкую. === Каба-Вердэ === Улады астраўной дзяржавы правялі медыцынскае абследаванне на борце, аднак не мелі рэсурсаў для паўнавартаснай эвакуацыі. Пасажырам не дазволілі сысці на бераг для атрымання меддапамогі на сушы. Пасля эвакуацыі траіх цяжкахворых судна пакінула тэрытарыяльныя воды Каба-Вердэ.<ref name="bfm"/><ref name="kommersant"/> === Іншыя краіны === Не менш за 12 краін вялі назіранне за асобамі, якія пакінулі судна да пацвярджэння ўспышкі: Аўстралія, [[Канада]], [[Данія]], Германія, Нідэрланды, [[Новая Зеландыя]], [[Сент-Кітс і Невіс]], [[Сінгапур]], [[Швецыя]], Швейцарыя, [[Турцыя]], Вялікабрытанія і [[ЗША]]. Дацкае агенцтва па бяспецы пацыентаў паведаміла, што адзін дацкі грамадзянін вярнуўся дадому ў канцы красавіка і знаходзіўся на самаізаляцыі без сімптомаў. На борце былі таксама грамадзяне [[бельгія|Бельгіі]], [[францыя|Францыі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Гватэмала|Гватэмалы]], [[Індыя|Індыі]], [[ірландыя|Ірландыі]], [[японія|Японіі]], [[чарнагорыя|Чарнагорыі]], [[польшча|Польшчы]], [[партугалія|Партугаліі]], Тайваня і [[украіна|Украіны]].<ref name="time"/><ref name="blueprint"/> == Гл. таксама == * [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)]] * [[Пандэмія COVID-19]] * [[Успышка COVID-19 на Diamond Princess]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2026-DON599 |title=Hantavirus cluster linked to cruise ship travel, Multi-country |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.who.int/news/item/07-05-2026-who-s-response-to-hantavirus-cases-linked-to-a-cruise-ship |title=WHO's response to hantavirus cases linked to a cruise ship |publisher=ВОЗ |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.cdc.gov/media/releases/2026-hantavirus-confirmed-cruise-ship.html |title=Statement on the M/V Hondius Cruise Ship |publisher=ЦКЗ США |lang=en}} * {{cite web |url=https://www.tristandc.com/government/news-2026-05-04-hondius-hantavirus.php |title=Suspected Hantavirus on the Cruise Ship MV Hondius |publisher=Tristan da Cunha Government |lang=en}} * {{cite web |url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467861 |title=ВОЗ о вспышке хантавируса: вирус опасен для инфицированных, но риск передачи крайне низок |publisher=Новости ООН |lang=ru}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]] jyz9m6sh1k4b1c2ugpccom6trwnfsv2 Hanna-Barbera 0 807711 5149319 5144952 2026-05-31T15:45:31Z Feeleman 163471 афармленне 5149319 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''Hanna-Barbera''' (афіцыйна '''''Hanna-Barbera Cartoons, Inc.''''', раней вядомая як '''''H-B Enterprises''''', '''''Hanna-Barbera Productions, Inc'''.'' і '''''H-B Production Co.''''')<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0024579|title=Hanna-Barbera {{!}} Productions|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hollywood cartoons: American animation in its golden age|адказны=J. Michael Barrier|год=2010|месца=New York|выдавецтва=Oxford University Press|старонак=648|isbn=978-0-19-802079-0}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[мультыплікацыйная студыя]] і [[прадзюсарская кампанія]], якая дзейнічала з 1957 года да яе паглынання [[Warner Bros.|Warner Bros. Animation]] у 2001<ref name="A Cast of Friends">{{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}}</ref>{{sfn|Barbera|1994|p=83–84}}. Студыя была заснавана 7 ліпеня 1957 года [[Уільям Ханна|Уільямам Ханнай]] і [[Джозеф Барбэра|Джозефам Барбэрам]] — стваральнікамі «[[Том і Джэры]]» і былымі супрацоўнікамі [[Metro-Goldwyn-Mayer cartoon studio]] — разам з [[кінапрадзюсар]]ам [[Джордж Сідні|Джорджам Сідні]]<ref name="A Cast of Friends"/><ref name="My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/mylifeintoonsfro00barb|аўтар=Joseph Barbera|загаловак=My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century|год=1994|выдавецтва=[[Turner Publishing]]|isbn=1-57036-042-1}}</ref>{{sfn|Barbera|1994|p=83–84}}. Hanna-Barbera cтварыла такія вядомыя мультыплікацыйныя серыялы як: «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», «[[Флінтстоўны]]», «{{Не перакладзена 5|Джоні Брава|4=Johnny Bravo}}», «[[Джэтсаны]]», «[[Скубі-Ду]]» і «[[Смурфы (мультсерыял)|Смурфы]]». Дзякуючы значнай колькасці [[Тэлесерыял|тэлесерыялаў]], спецыяльных [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграм]] і [[Поўнаметражны фільм|поўнаметражных]] [[Мультфільм|мультфільмаў]] Hanna-Barbera стала адной з самых паспяховых мультыплікацыйных студый у свеце, фактычна канкурыруючы з [[Walt Disney Animation Studios]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/search/title/?companies=co0024579|title=Hanna-Barbera {{!}} Productions|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-11}}</ref>. Аднак дамінуючае становішча Hanna-Barbera пачало слабець, і так да 1980-х гадоў. Рынак суботніх ранішніх мультсерыялаў паступова занепадаў, у той час як усё большую ролю пачала адыгрываць будзённая [[тэлевізійная сіндыкацыя]]. У 1966 годзе Hanna-Barbera была куплена кампаніяй [[Taft Broadcasting]] і заставалася яе ўласнасцю да 1991 года, пакуль [[Turner Broadcasting System]] не выкупіла студыю. Turner выкарыстала вялізную бібліятэку [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] праектаў Hanna-Barbera для запуску [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]] у 1992 годзе, што дало новым пакаленням гледачоў новую пляцоўку для паказу класічных мультсерыялаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1993/12/30/business/company-news-turner-buys-remaining-50-stake-in-hanna-barbera.html|title=COMPANY NEWS; TURNER BUYS REMAINING 50% STAKE IN HANNA-BARBERA|first=Bloomberg|last=News|website=The New York Times|date=1993-12-30|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1992/02/19/business/the-media-business-turner-broadcasting-plans-to-start-a-cartoon-channel.html|title=THE MEDIA BUSINESS; Turner Broadcasting Plans To Start a Cartoon Channel|first=Bill|last=Carter|website=The New York Times|date=1992-02-19|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1991/07/20/business/company-news-hanna-barbera-sale-is-weighed.html|title=COMPANY NEWS; Hanna-Barbera Sale Is Weighed|website=The New York Times|date=1991-07-20|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.nytimes.com/1966/12/29/archives/hannabarbera-acquired-by-taft-broadcasting-co.html|title=Hanna-Barbera Acquired By Taft Broadcasting Co.|website=The New York Times|date=1966-12-29|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Timothy Burke, Kevin Burke|загаловак=Saturday morning fever|год=1999|выданне=1. St. Martin's Griffin ed|месца=New York|выдавецтва=St. Martin's Griffin|старонак=247|isbn=978-0-312-16996-1}}</ref>. Пасля смерці [[Уільям Ханна]] у 2001 годзе Hanna-Barbera канчаткова спыніла існаванне як самастойная студыя і была поўнасцю інтэгравана ў склад [[Warner Bros. Animation]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2006/digital/markets-festivals/cartoon-giant-barbera-dies-1117956009/|title=Cartoon giant Barbera dies|first=Richard Natale,Michael|last=Schneider|website=Variety|date=2006-12-18|access-date=2026-05-11}}</ref>. Нягледзячы на гэта, брэнд Hanna-Barbera працягвае выкарыстоўвацца як [[Таварны знак|гандлёвая марка]] для многіх класічных мультыплікацыйных праектаў студыі, якія сёння знаходзяцца ва ўладанні кампаніі [[Warner Brothers|Warner Bros.]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.slashfilm.com/543753/hanna-barbera-cinematic-universe/|title=The Next Scooby-Doo Movie Will Launch A Hanna-Barbera Cinematic Universe [CinemaCon 2016]|first=Peter|last=Sciretta|website=SlashFilm|date=2016-04-13|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cbr.com/hanna-barbera-cinematic-universe/|title=Is There a Hanna-Barbera Cinematic Universe In the Works?|first=Liam|last=Nolan|website=CBR|date=2019-03-04|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2017/film/news/animated-scooby-movie-moves-back-2020-1202408718/|title=Scooby-Doo Animated Movie Moves Back Two Years to 2020|first=Dave|last=McNary|website=Variety|date=2017-05-04|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2017/film/news/anitmated-jetsons-movie-sausage-party-director-1202444840/|title=Animated ‘Jetsons’ Movie to Lift Off With ‘Sausage Party’ Director|first=Dave|last=McNary|website=Variety|date=2017-05-25|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.comingsoon.net/movies/news/402671-the-jetsons-planned-as-animated-feature|title=The Jetsons Planned as Animated Feature|first=Silas|last=Lesnick|website=ComingSoon.net - Movie Trailers, TV & Streaming News, and More|date=2015-01-24|access-date=2026-05-11}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://www.dc.com/blog/2016/05/18/get-to-know-hanna-barbera-beyond|title=Get to Know Hanna-Barbera Beyond|website=DC|access-date=2026-05-11}}</ref>. == Бібліяграфія == * {{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/mylifeintoonsfro00barb|аўтар=Joseph Barbera|загаловак=My Life in 'Toons: From Flatbush to Bedrock in Under a Century|год=1994|выдавецтва=[[Turner Publishing]]|isbn=1-57036-042-1}} * {{Кніга|аўтар=William Hanna|загаловак=A Cast of Friends|год=1999|мова=en|выдавецтва=Da Capo Press|isbn=0-306-80917-6}} == Літаратура == * {{Кніга|аўтар=Michael Barrier|загаловак=Hollywood Cartoons: American Animation in Its Golden Age|год=2003|мова=en|выдавецтва=[[Выдавецтва Оксфардскага ўніверсітэта]]|isbn=978-0-19-802079-0}} * {{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/saturdaymorningf00burk|аўтар=Timothy Burke, Kevin Burke|загаловак=Saturday Morning Fever: Growing up with Cartoon Culture|год=1998|мова=en|выдавецтва=St. Martin's Griffin|isbn=0-312-16996-5}} * {{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=WlEjmDkdc08C&pg=PA28|аўтар=Christopher P. Lehman|загаловак=American Animated Cartoons of the Vietnam Era: A Study of Social Commentary in Films and Television Programs, 1961–1973|год=2007|мова=en|выдавецтва=[[McFarland & Company]]|isbn=978-0-7864-5142-5}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.warnerbros.com/brands/hanna-barbera|link_text=Hanna-Barbera|lang=en}} * {{imdb company|id=0024579|company=Hanna-Barbera Productions}} * [http://www.toonopedia.com/hannabar.htm Toonopedia: Hanna-Barbera Studio] * [http://www.bcdb.com/cartoons/Hanna-Barbera_Studios/ Big Cartoon DataBase: Hanna-Barbera Studios] {{Архівавана|url=https://archive.today/20121206005731/http://www.bcdb.com/cartoons/Hanna-Barbera_Studios/ |date=6 снежня 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20151113043305/http://hbshows.com/ HB Shows.com — The Hanna-Barbera Super Center] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Культура ЗША]] [[Катэгорыя:Даччыныя кампаніі WarnerMedia]] [[Катэгорыя:Warner Bros. Discovery]] [[Катэгорыя:Падраздзяленні Warner Bros.]] [[Катэгорыя:WarnerMedia]] [[Катэгорыя:Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Кампаніі Лос-Анджэлеса]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі ЗША]] [[Катэгорыя:Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Мультыплікацыйныя студыі ЗША]] 1kvb0sb7rqyv27lzdaqkirqioplmxch Габалінская радыёэлектронная станцыя 0 807890 5149406 5142094 2026-05-31T22:03:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 25 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5149406 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя}} '''«Габалінская радыёэлектронная станцыя''' («Габала-2», «Лякі-2», аб’ект 754/«Стопар», вузел «{{comment|РО|раннее обнаружение}}-7», {{comment|ОРТУ|отдельный радиотехнический узел}} № 428) — надгарызонтная [[радыёлакацыйная станцыя|РЛС]] далёкага выяўлення тыпу 5н79 «[[Дар’ял (радыёлакацыйная станцыя)|Дар’ял]]». У 1985—2012 гадах з’яўлялася элементам савецкай і расійскай [[сістэма папярэджання аб ракетным нападзе|сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе (СПРН)]], кантралявала паветраную прастору на паўднёвым кірунку. Аб’ект знаходзіўся на поўначы [[Азербайджан]]а, прыкладна за 11 км на паўднёвы захад ад горада [[Габала]], за 50 км ад бліжэйшай чыгуначнай станцыі [[лякі]]. Будаўніцтва вялося з 1977 года, на баявое дзяжурства пастаўлена ў 1985 годзе. Тэхнічны рэсурс забяспечваў працаздольнасць РЛС да 2012 года<ref name=spravka />, аднак дзякуючы блочна-модульнай канструкцыі была магчымасць замяняць і мадэрнізаваць гэтыя модулі, не здымаючы станцыю з баявога дзяжурства<ref name=sputnik />. == Характарыстыкі == РЛС была спраектаваная ў выглядзе двух разнесеных прыкладна на 1,2 км пазіцый — прыёмнага цэнтра, які меў [[актыўная фазаваная антэнная рашотка|АФАР]] памерам 100x100 метраў з размешчанымі ў ёй амаль 4000 крыж-вібратарамі, і перадавальнага цэнтра з АФАР памерам 40×40 метраў, запоўненай 1260 перадаючымі зменнымі модулямі з выхадной імпульснай магутнасцю кожнага 300 кВт<ref name="rti-mints"/>. Працуючы ў метровым дыяпазоне хваль, станцыя забяспечвала выяўленне і адначасовае суправаджэнне каля 100 цэляў з [[эфектыўная плошча рассейвання|ЭПР]] парадку 0,1 м² на далёкасці да 6000 км у сектары агляду 90° па [[азімут (геадэзія)|азімуту]]<ref name="arms-expo" /><ref name="armtoday"/>. Гэтага было дастаткова, каб засякаць запускі ракет з [[акваторыя|акваторыі]] [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]], пры гэтым у поле зроку РЛС цалкам трапляла тэрыторыя большасці краін [[Афрыка|Афрыкі]], [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]] і [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]], а таксама [[Пакістан]]а, [[Індыя|Індыі]], [[Кітай|Кітая]] і [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref name="globalsecurity" />. Станцыя дазваляла не толькі засякаць запускі ракет, але і адсочваць іх траекторыю, што давала магчымасць навядзення [[Супрацьракета|супрацьракет]]<ref name=spravka />. З улікам тэхнічных параметраў і спрыяльнага размяшчэння, РЛС не мела роўных сабе ў свеце<ref name=impact />. Займала тэрыторыю 210 [[гектар|га]] (па даных 2011 года — 190 га<ref name="vesti.110302" />) у паўднёвай частцы [[Галоўны Каўказскі хрыбет|Галоўнага Каўказскага хрыбта]], на вышыні 680 м над узроўнем мора<ref name="spravka.2012" />. Энергаспажыванне ў актыўным рэжыме складала 50 МВт, у баявым рэжыме — да 350 МВт<ref name="armscontrol" />. == Гісторыя == Эскізны праект РЛС «Дар’ял» быў распрацаваны ў канцы 1960-х — пачатку 1970-х гадоў калектывам спецыялістаў [[Радыётэхнічны інстытут імя акадэміка А. Л. Мінца|РТІ АН СССР]]. 18 студзеня 1972 года выйшла [[Пастанова ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР|пастанова]] аб стварэнні інтэграванай сістэмы папярэджання аб ракетным нападзе, адным з элементаў якой павінен быў стаць радыёлакацыйны вузел «РО-7» у раёне горада Куткашэн (з 1991 года — Габала) [[Азербайджанская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Азербайджанскай ССР]]. 14 красавіка 1975 года выйшла пастанова аб узвядзенні на вузле «РО-7» поўнамаштабнай РЛС «Дар’ял»<ref name="nvo" />. 31 жніўня 1977 года быў сфармаваны асобны радыётэхнічны вузел папярэджання аб ракетным нападзе — ОРТУ № 428 (вайсковая часць № 30765)<ref name="holm" />. У 1984 годзе асноўныя будаўнічыя работы былі завершаны (цалкам — у 1987 годзе)<ref name="armscontrol" />. Бесперабойным забеспячэннем электраэнергіяй забяспечылі не толькі РЛС, але і ўвесь Куткашэнскі раён, што разам з пракладкай дарог спрыяла яго эканамічнаму развіццю<ref name="ria.111212" />. Да канца 1984 года станцыя паспяхова прайшла выпрабаванні, а 19 лютага 1985 года была прынятая на ўзбраенне<ref name="arms-expo" />{{sfn|Первов|2003}}. У 1991 годзе падчас [[Аперацыя «Бура ў пустыні»|аперацыі «Бура ў пустыні]]» Габалінская РЛС зафіксавала ўсе без выключэння 302 пуску амерыканскіх крылатых ракет з бамбардзіроўшчыкаў, караблёў і падводных лодак, а таксама 15 выпадкаў нявыхаду ракет на траекторыю і 30 выпадкаў іх паразы іракскімі СПА<ref name="1news.az"/>. Пасля атрымання Азербайджанам незалежнасці расійскія вайскоўцы доўгі час выкарыстоўвалі РЛС без якога-небудзь юрыдычнага афармлення. Пагадненне 2002 года ўстанавіла статус аб’екта ў якасці інфармацыйна-аналітычнага цэнтра, які з’яўляецца ўласнасцю Азербайджана і перададзенага Расіі ў [[Арэнда|арэнду]] на дзесяць гадоў (да 24 снежня 2012 года)<ref name="1news.az" /><ref name= " mail.121210" />. Цана арэнды складаў $7 млн у год<ref name="globalsecurity" /><ref name="kommersant" /> (па іншых дадзеных — $7, 5 млн<ref name="vedomosti.121211" />), не уключаючы аплату электраэнергіі і камунальных плацяжоў (яшчэ прыкладна $15 млн)<ref name="bfm.120229" />. На падтрымку інфраструктуры і матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне персаналу Расія выдаткоўвала ў агульнай складанасці каля $50 млн у год, вялікую частку якіх асвойвалі мясцовае насельніцтва<ref name="expert">''Сергей Тихонов'' [http://expert.ru/2012/08/6/chto-budet-delat-aliev-esli-moskva-nachnet-mstit-neponyatno/ «Что будет делать Алиев, если Москва начнет мстить»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013080232/http://expert.ru/2012/08/6/chto-budet-delat-aliev-esli-moskva-nachnet-mstit-neponyatno/ |date=13 кастрычніка 2016 }} // «Expert Online» (2012)</ref>. Дзейнасць станцыі забяспечвалі ад 1,1<ref name="globalsecurity" /><ref name="kommersant" /> да 2 тыс. расійскіх вайскоўцаў, а таксама грамадзян Азербайджана, якія працавалі па кантракце<ref name="impact" />. 7 чэрвеня 2007 года падчас [[33-і саміт G8|саміту «Вялікай васьмёркі»]] прэзідэнт РФ [[Уладзімір Пуцін]] прапанаваў прэзідэнту ЗША [[Джордж Буш-малодшы|Джорджу Бушу]] сумесна выкарыстоўваць Габалінскую РЛС замест [[Амерыканская сістэма СРА ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе|размяшчэння элементаў амерыканскай СРА ў Польшчы і Чэхіі]]<ref name="newsru.070607" />, у ліпені на пасяджэнні [[Савет Расія—НАТА|Савета Расія—НАТА]] расійская дэлегацыя прадставіла дэталі гэтай прапановы<ref name="newsru.070726" />. Генералам з [[Пентагон]]а нават дазволілі пабываць на звышсакрэтным аб’екце<ref name= " vesti.110302" /><ref name="gazeta.070919" />. Дырэктар [[Агенцтва па супрацьракетнай абароне ЗША|Агенцтва па супрацьракетнай абароне ЗША]] Патрык О’Райлі з энтузіязмам ацаніў перспектывы сумеснага выкарыстання Габалінскіх РЛС<ref name="newsru.090710" />. Аднак праз некаторы час амерыканцы далікатна заявілі, што іх тэхнічныя і тэхналагічныя стандарты не адпавядаюць стандартам, прынятым у Расіі<ref name="ng.131009" />. Да пачатку 2011 года на станцыі былі праведзены работы па прадаўжэнні тэхнічнага рэсурсу, пачалася мадэрнізацыя элементаў. Меркавалася павялічыць далёкасць выяўлення ў паўтара раза. Па словах камандзіра станцыі Віктара Цімашэнка, пры пэўных умовах і нязначных выдатках РЛС была гатовая працаваць яшчэ 10-20 гадоў<ref name="vesti.110302" />. Аднак 9 снежня 2012 года Расія прыпыніла эксплуатацыю Габалінскай РЛС з прычыны таго, што бакі не прыйшлі да дамоўленасці датычна арэнднай кошту<ref name="mail.121210" /><ref name="vedomosti.121211"/> — Баку спачатку хацеў павялічыць яе да $15 млн<ref name=" armtoday"/>, а затым і да $300 млн у год<ref name="sputnik"/><ref name="globalsecurity"/>. У 2013 годзе ўся апаратура была дэмантаваная і вывезеная ў Расію, расійскія вайскоўцы пакінулі гарнізон, і аб’ект быў перададзены Азербайджану<ref name="ng.131009" /><ref name="avciya.az" />. 6 чэрвеня таго ж года заступіла на баявое дзяжурства станцыя новага пакалення «[[Варонеж (радыёлакацыйная станцыя)|Варонеж]]» пад [[Армавір (Расія)|Армавірам]], цалкам замяніўшая Набалінскую<ref name="rg.130606" />. Ні адна з краін не выказала зацікаўленасці з нагоды арэнды аб’екта<ref name="armtoday"/>, і ў 2014 годзе ён быў зняты з балансу [[Узброеныя сілы Азербайджана|Узброеных Сіл Азербайджана]]<ref name=" radioazadlyg"/>. == Крыніцы == {{крыніцы|2|refs= <ref name="rti-mints">[http://www.rti-mints.ru/rls-dalnego-obnarujeniya/ РЛС дальнего обнаружения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140810060331/http://www.rti-mints.ru/rls-dalnego-obnarujeniya/ |date=10 жніўня 2014 }} // РТИ имени академика А. Л. Минца</ref> <ref name="arms-expo">[http://www.arms-expo.ru/news/archive/istoriya-sozdaniya-rls-dal-nego-obnaruzheniya-ballisticheskih-raket-i-kosmicheskih-ob-ektov---perspektivy-sotrudnichestva05-04-2008-05-11-00/ История создания РЛС дальнего обнаружения баллистических ракет и космических объектов — перспективы сотрудничества] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140810115113/http://www.arms-expo.ru/news/archive/istoriya-sozdaniya-rls-dal-nego-obnaruzheniya-ballisticheskih-raket-i-kosmicheskih-ob-ektov---perspektivy-sotrudnichestva05-04-2008-05-11-00/ |date=10 жніўня 2014 }} // ИА «Оружие России» (5 апреля 2008)</ref> <ref name="armscontrol">''Алиев Е. Т.'' [http://www.armscontrol.ru/pubs/eta-gabala-radar.pdf Габалинская РЛС: прошлое, настоящее, будущее] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190830180518/http://www.armscontrol.ru/pubs/eta-gabala-radar.pdf |date=30 жніўня 2019 }} // Центр по изучению проблем разоружения, энергетики и экологии при [[МФТИ]] (2007)</ref> <ref name="nvo">[http://nvo.ng.ru/wars/2000-04-14/4_sprn.html Всевидящее око России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160616171044/http://nvo.ng.ru/wars/2000-04-14/4_sprn.html |date=16 чэрвеня 2016 }} // «[[Независимая газета]]» (14 апреля 2000)</ref> <ref name="holm">{{cite web | author = Holm, Michael | url = http://www.ww2.dk/new/pvo/radar/428ortu.htm | title = 428-й отдельный радиотехнический узел | publisher = Soviet Armed Forces 1945–1991 | date = 2011 | lang = en | access-date = 2014-09-19 | archive-date = 2015-10-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151009123623/http://www.ww2.dk/new/pvo/radar/428ortu.htm | url-status = live }}</ref> <ref name="1news.az">''Решад Азиз'' [http://www.1news.az/articles.php?item_id=20070606094136946&sec_id=48 Судьба одной РЛС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217124926/http://www.1news.az/articles.php?item_id=20070606094136946&sec_id=48 |date=17 снежня 2014 }} // ИА «The First News», Азербайджан (6 июня 2007)</ref> <ref name="avciya.az">[http://avciya.az/ru/index.php?newsid=25794 Азербайджан и Россия полностью завершили прием-сдачу Габалинской РЛС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013080448/http://avciya.az/ru/index.php?newsid=25794 |date=13 кастрычніка 2016 }} // Ассоциация Содействия Развитию Гражданского Общества в Азербайджане (5 октября 2013)</ref> <!-- ref name="ng.131006">[http://www.ng.ru/news/445507.html Габалинская РЛС теперь находится под контролем азербайджанских военных] // «[[Независимая газета]]» (6 октября 2013)</ref --> <ref name=spravka>[http://ria.ru/spravka/20070608/66921255.html Возможности Габалинской радиолокационной станции — справка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314203232/http://ria.ru/spravka/20070608/66921255.html |date=14 сакавіка 2016 }} // «РИА Новости» (08.06.2007, обновлено 07.06.2008)</ref> <ref name="sputnik">[http://ru.sputnik.az/news/20121226/298297470.html Габалинская РЛС как фактор стабильности в регионе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160126175456/http://ru.sputnik.az/news/20121226/298297470.html |date=26 студзеня 2016 }} // Новости Азейрбаджана (26 декабря 2012)</ref> <ref name="armtoday">[http://armtoday.info/default.asp?Lang=_Ru&NewsID=80374 Москва уходит из радиолокационной станции в Азербайджане] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407085449/http://armtoday.info/default.asp?Lang=_Ru&NewsID=80374 |date=7 красавіка 2014 }} // Armenia Today (26 декабря 2012)</ref> <ref name="globalsecurity">[http://www.globalsecurity.org/wmd/world/russia/qabala.htm Обзорная статья по Габалинской РЛС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111026053623/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/russia/qabala.htm |date=26 кастрычніка 2011 }}{{ref|en}} // GlobalSecurity.org</ref> <ref name=impact>[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/russia/1998/fbten06111998001258.htm Ecological Genocide Russian Radar Causes Ecological Problems] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120309005314/http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/russia/1998/fbten06111998001258.htm |date=9 сакавіка 2012 }}{{ref|en}} // «Зеркало» (6 июня 1998, цитата по GlobalSecurity.org)</ref> <ref name="vesti.110302">[http://www.vesti.ru/doc.html?id=432633 Око «Габалы» заглянуло за экватор] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160303235931/http://www.vesti.ru/doc.html?id=432633 |date=3 сакавіка 2016 }} // «Вести.RU» (2 марта 2011)</ref> <ref name="spravka.2012">[https://ria.ru/spravka/20120229/580495740.html Габалинская радиолокационная станция (РЛС). Справка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013080318/https://ria.ru/spravka/20120229/580495740.html |date=13 кастрычніка 2016 }} // «РИА Новости» (29 февраля 2012)</ref> <ref name="ria.111212">[http://ria.ru/moscow_center_interview/20111212/514093820.html Владимир Савченко: российскую СПРН полностью модернизируем в 2019 г] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160918115752/http://ria.ru/moscow_center_interview/20111212/514093820.html |date=18 верасня 2016 }} // «РИА Новости» (12 декабря 2011)</ref> <ref name="mail.121210">[http://news.mail.ru/politics/11254053 РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160417231605/http://news.mail.ru/politics/11254053 |date=17 красавіка 2016 }} // Новости@Mail.ru (10 декабря 2012)</ref> <ref name="kommersant">[http://www.kommersant.ru/doc/772832 Детализация. Что такое Габалинская РЛС системы предупреждения о ракетном нападении] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160126031035/http://www.kommersant.ru/doc/772832 |date=26 студзеня 2016 }} // «[[Коммерсантъ]]» (08 июня 2007)"</ref> <ref name="vedomosti.121211">''Алексей Никольский'' [http://www.vedomosti.ru/politics/articles/2012/12/11/bez_radara_v_zakavkaze Россия закрыла радар в азербайджанской Габале] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013083559/http://www.vedomosti.ru/politics/articles/2012/12/11/bez_radara_v_zakavkaze |date=13 кастрычніка 2016 }} // «Ведомости» (11 декабря 2012)</ref> <ref name="bfm.120229">[https://www.bfm.ru/news/172410 Баку требует от РФ 300 млн долларов за Габалинскую РЛС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013082037/https://www.bfm.ru/news/172410 |date=13 кастрычніка 2016 }} // «Business FM» (29 февраля 2012)</ref> <ref name="newsru.070607">[http://www.newsru.com/world/07jun2007/proporobuem.html Путин предложил США совместно использовать РЛС в Азербайджане в качестве элемента ПРО] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160127101446/http://www.newsru.com/world/07jun2007/proporobuem.html |date=27 студзеня 2016 }} // NEWSru.com (7 июня 2007)</ref> <ref name="newsru.070726">[http://www.newsru.com/russia/26jul2007/pro.html США заявляют, что не отказались от идеи совместного использования с Россией Габалинской РЛС] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160823003911/http://www.newsru.com/russia/26jul2007/pro.html |date=23 жніўня 2016 }} // NEWSru.com (26 июля 2007)</ref> <ref name="gazeta.070919">[https://www.gazeta.ru/politics/2007/09/19_a_2172836.shtml Американцы рассмотрели радар Путина] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013072356/https://www.gazeta.ru/politics/2007/09/19_a_2172836.shtml |date=13 кастрычніка 2016 }} // Газета.ru (19 сентября 2007)</ref> <ref name="newsru.090710">[http://www.newsru.com/world/10jul2009/glava.html Глава агентства по ПРО США высоко оценил возможности российского радара в Габале] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161013143845/http://www.newsru.com/world/10jul2009/glava.html |date=13 кастрычніка 2016 }} // NEWSru.com (10 июля 2009)</ref> <ref name="ng.131009">[http://www.ng.ru/columnist/2013-10-09/4_gabala.html Габалу завлекают в турбизнес] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131010054839/http://www.ng.ru/columnist/2013-10-09/4_gabala.html |date=10 кастрычніка 2013 }} // «[[Независимая газета]]» (9 октября 2013)</ref> <ref name="rg.130606">[http://www.rg.ru/2013/06/06/reg-ufo/rls.html РЛС в Армавире заступила на боевое дежурство] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130609104749/http://www.rg.ru/2013/06/06/reg-ufo/rls.html |date=9 чэрвеня 2013 }} // «[[Российская газета]]» (6 июня 2013)</ref> <ref name="radioazadlyg">[http://www.radioazadlyg.org/a/25324208.html Габалинская РЛС упразднена] // «РадиоАзадлыг» (7 апреля 2014)</ref> }} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=Первов М. А. |загаловак=Системы ракетно-космической обороны России создавались так |спасылка=http://www.famhist.ru/famhist/sprn/00000adb.htm |викитека= |месца=М. |выдавецтва=«Авиарус-XXI» |выданне=Изд. 1-е |год=2003 |старонкі=428 |серыя=История отечественного ракетного оружия |isbn=5-901453-08-5 |тыраж=1000 |ref=Первов }} == Спасылкі == * [http://www.gazeta.ru/politics/news/2012/12/11/n_2660397.shtml МИД России подтвердил закрытие Габалинской РЛС в Азербайджане] // Газета.ru (11 декабря 2012) * [http://www.gazeta.ru/politics/news/2012/12/10/n_2658577.shtml Россия прекращает эксплуатацию Габалинской РЛС: не договорились с Азербайджаном о цене аренды] // Газета.ru (10 декабря 2012) * [http://rus.ruvr.ru/2012_12_24/Kto-stanet-novim-hozjainom-Gabali/ Кто станет новым «хозяином» Габалы?] // радио «[[Голос России]]» (24 декабря 2012) * ''А. Гасанов'' [http://www.1news.az/authors/oped/20160824024124459.html Это было недавно, это было давно: репортаж из бывшего военного городка Габалинской РЛС — ФОТО] // 1news.az (24 августа 2016) {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Азербайджана-расійскія адносіны]][[Катэгорыя:Радыёлакацыйныя станцыі]] gf1mvklci80zbx7ajiyhg1mvqlz3slg Шаблон:Японскія сады 10 808049 5149403 5148445 2026-05-31T21:55:24Z Pabojnia 135280 афармленне 5149403 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] *[[Парк Яёгі|Яёгі]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Афіны)|Афіны]] 🇬🇷 * [[Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Парк Кіёта (Кіеў)|Кіеў]] 🇺🇦 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * {{iw|Японскі сад (Манагуа)|Манагуа|es|Parque Japón Nicaragua}} 🇳🇮 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * [[Мінскі японскі сад|Мінск]] 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * [[Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон]] 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Сакутэйкі]] *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-адосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] *[[Таро (ліхтар)|Таро (ліхтары)]]: [[Юкімі-даро]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> 3fh273qk3blj8hr5chiu54rzluxz0se 5149493 5149403 2026-06-01T09:30:06Z Γλωσσολαλιά 164873 5149493 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] *[[Парк Яёгі|Яёгі]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Афіны)|Афіны]] 🇬🇷 * [[Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн]] 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Парк Кіёта (Кіеў)|Кіеў]] 🇺🇦 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * {{iw|Японскі сад (Манагуа)|Манагуа|es|Parque Japón Nicaragua}} 🇳🇮 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * [[Мінскі японскі сад|Мінск]] 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * [[Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон]] 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Чыкага)|Чыкага]] 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Сакутэйкі]] *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-адосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] *[[Таро (ліхтар)|Таро (ліхтары)]]: [[Юкімі-даро]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> buschgdqlca8pmnvlf3hdr7v1k3mn08 Японскі сад (Бон) 0 808062 5149474 5144260 2026-06-01T08:41:55Z Γλωσσολαλιά 164873 5149474 wikitext text/x-wiki {{Парк |Назва = Японскі сад у Боне |Нацыянальная назва = de/Japanische Garten |Выява = Japanischer-garten-eingang-03.jpg |Подпіс выявы = Уваход у сад |Каардынаты = 50.712944/7.136298 |Краіна = Германія |Рэгіён = |Раён = |Горад = Бон |Раён горада = |Гістарычны раён = |Тып = [[японскі сад]] |Заснаваны = 1979 |Архітэктар = |Плошча = |Метро = |Наведвальнікі = |Статус = |Сайт = }} '''Японскі сад''' у [[Бон]]скім {{iw|Рэйнаўэ (Бон)|парку Рэйнаўэ|de|Rheinaue (Bonn)}} быў адкрыты 27 красавіка 1979 года ў тагачаснай сталіцы [[ФРГ]] у межах {{iw|Федэральная садовая выстава 1979|Федэральнай садовай выставы|de|Bundesgartenschau 1979}}. == Гісторыя == [[Урад Японіі]] ў якасці свайго ўкладу ў Федэральную садовую выставу 1979 года даручыў прэзідэнту сваёй асацыяцыі ландшафтнага дызайну, доктару Акіру Сато, стварыць [[японскі сад]].<ref>{{cite web |url=https://www.bonn.de/bonn-erleben/aktiv-und-unterwegs/parks-und-gaerten/freizeitpark-rheinaue.php |title=Парк адпачынку Рэйнаўэ |lang=de-DE |date=2025-07-29}}</ref> Японскі сад з'яўляецца адным з нешматлікіх нацыянальных укладаў у Федэральную садовую выставу,<ref>[https://www.visit-bonn-region.de/poi/japanischer-garten Japanischer Garten @ visit Bonn]</ref> якія захаваліся надоўга.<ref>{{cite web |url=https://bonn.wiki/wiki/Japanischer_Garten |title=Японскі сад – Bonn.wiki |lang=de |date=2025-07-29}}</ref> З 2001 года грамадзяне праз асацыяцыю «Bonsai-Team Bonn» удзельнічаюць у доглядзе за садам. З 2002 года штогод вясной падчас выхадных на [[Сёмуха|Сёмуху]] праводзіцца выстава [[Бансай|бансай]].<ref>{{cite web |url=https://www.bonsai-team-bonn.de/html/wie_alles_begann.html |title=Як усё пачыналася |date=2025-07-29}}</ref> == Апісанне == [[Японскі сад]] быў створаны ў стылі Цукіяма-Сэнсай, дзе асноўнымі элементамі з'яўляюцца возера, востраў (па-японску званы Накасіма) і невялікі пагорак. [[Файл:Pagode japanischer garten bonn.jpg|міні|Выгляд на пагаду]] [[Файл:Japanischer Garten in der Bonner Rheinaue.jpg|міні|Выгляд на возера ўвосень]] Аднак ад чыстага [[Медытацыя|медытатыўнага]] саду ў стылі старых садоў [[Кіёта]] адмовіліся і замест гэтага стварылі сад з кругавой дарожкай, як у часы [[Перыяд Эда|Эда]]. У адной частцы таксама быў створаны так званы сад [[Карэсансуй|Карэ-Сан-Суй]] (сухі сад), як гэта было прынята ў [[перыяд Мурамаці]], і былі ўключаны асобныя элементы чайнага саду. Месца для прагулак адносна малое ў параўнанні з воднай паверхняй, што можа быць патлумачана толькі любоўю японцаў да вады. Таму важнай часткай з'яўляецца таксама вадаспад. Іншымі элементамі з'яўляюцца 13-ступеньчатая [[пагада]] і каменныя ліхтары розных відаў і прызначэння. Такія пагады, якія яшчэ ў [[перыяд Нара]] ўсталёўваліся ў храмах і мелі будыйскі сэнс, з часоў Эда больш не маюць рэлігійнага значэння. Яны з'яўляюцца толькі ўпрыгажэннямі ў садах. Пры афармленні саду былі ўжытыя дзве асноўныя тэхнікі. Па-першае, была ўключана навакольная мясцовасць (па-японску гэта называецца тэхніка Сякэй), і, па-другое, сад быў спраектаваны такім чынам, што водныя паверхні і ўвесь сад бачныя толькі пасля таго, як вы пройдзеце некаторую адлегласць па тэрыторыі. Сад аддзелены ад парку Рэйнаўэ плотам. == Элементы саду == [[Файл:Japanischer-garten-steinlaterne-see-01.jpg|міні|Выгляд на адзін з каменных ліхтароў.]] * Брама * Каменныя ліхтары розных відаў * Брукаваная дарожка * Каменны сад * Штучны пагорак * Пакой (Матыай) * Фантан * Альтанка * Горны ручай і вадаспад * 13-ступеньчатая пагада == Экскурсія па садзе == [[Файл:Japanischer-garten-weg-04.jpg|міні|Выгляд на ўваходную зону.]] [[Файл:Japanischer-garten-steinlaterne-see-06.jpg|міні|Выгляд на возера з каменным ліхтаром на заднім плане.]] [[Файл:Bonn-545 Japanischer Garten (Bonn).JPG|міні|Японскі сад (Бон), выгляд з паветра (кастрычнік 2015)]] Уваход у сад ажыццяўляецца праз браму, пабудаваную ў стылі чайнай цырымоніі, і яго варта абыходзіць супраць гадзіннікавай стрэлкі. Злева ад брамы знаходзіцца прывітальны камень з трыма іерогліфамі (чытаюцца зверху ўніз): «не», «стары, старэць, узрост» і «брама». Літаральны пераклад: «Брама нестарэння»; больш паэтычна: «Брама вечнай маладосці» або «той, хто пройдзе праз гэту браму, не пастарэе». Адразу пасля ўваходу позірк падае на насыпны пагорак (Цукіяма) і на каменны ліхтар (Нісіноя). Пагорак спачатку хавае сапраўдную форму саду, каб узмацніць прадчуванне. На каменным ліхтары знаходзіцца мемарыяльная дошка, якая нагадвае пра Федэральную садовую выставу. Калі павярнуць направа і ісці па мазаічнай, выбрукаванай вузкімі, доўгімі камянямі дарожцы (у стылі японскага чайнага саду званай Нобэдун), то можна дайсці да невялікай драўлянай хаціны з імітацыяй калодзежа (Ідзуцу). З левага боку дарожкі знаходзіцца сухі сад у стылі Карэ-Сансуй. Драўляная хаціна, Матыай, — гэта пакой чакання, дзе наведвальнік наладжваецца на будучую чайную цырымонію. Дарожка вядзе праз драўляны мост на невялікі востраў, адкуль упершыню адкрываецца выгляд на ўвесь сад з возерам. На востраве знаходзіцца яшчэ адзін каменны ліхтар (Юкімі). Тут наведвальнік даведваецца, што азначае тэхніка Сякэй, бо ўпершыню адкрываецца выгляд на Зібенгебірге, што надае саду веліч і прастор. Дарожка вядзе праз другі мост да Адзумаі, шасцікутнай драўлянай альтанкі з меднай крышай у стылі чайнай цырымоніі. З адкрытай пляцоўкі перад альтанкай, якая служыць для падрыхтоўкі да чайнай цырымоніі, адкрываецца выгляд на невялікі вадаспад, уключаючы пясчаную адмеліну, якая імітуе белы граніт, на якой стаіць пагада. 500 тон камянёў для пясчанай адмеліны былі выбраны ў гарах [[Ханамакі]] ў [[Прэфектура Іватэ|прэфектуры Іватэ]] і перавезены ў Германію. Дарожка вядзе далей уверх па пагорку да вытоку горнага ручая. Праз прыступкі, званыя Саватары, ручай перасякаецца. Тут адкрываецца выгляд на некалькі парогаў і вялікі вадаспад. Ідучы па дарожцы, можна дасягнуць агляднай пляцоўкі, з якой зноў адкрываецца выгляд на ўвесь сад. Дарожка, праходзячы міма пагады і каменнага ліхтара (Арыбэ), які павінен дадаць штучны элемент у ландшафт, цяпер зноў вядзе да ўваходу. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|загаловак=Der japanische Garten: ein Kunstwerk|аўтар=Irmtraud Schaarschmidt-Richter|мова=de|год=1979|выдавецтва=Office du Livre}} {{Японскія сады}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бон]] [[Катэгорыя:Японскі сад|Бон]] 3ky9xzdn6m7l7r6mtihxpmowl3kceyo Сад камянёў 0 808069 5149482 5144117 2026-06-01T08:58:59Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Спасылкі */ 5149482 wikitext text/x-wiki [[Файл:Harima-ankokuji-sekitei01.jpg|thumb|250px|Сад камянёў у [[Като (горад)|Като]], [[Хіёга]]]] {{nihongo|'''Сад камянёў'''|枯山水|карэсансуй|літ. «сухія горы і воды»}}, таксама {{nihongo|«сэкітэй»|石庭||літ. «каменны сад»}} — культурна-эстэтычнае збудаванне [[Японія|Японіі]], разнавіднасць [[Японскі сад|японскага сада]], якая з'явілася ў [[перыяд Мурамаці]] (1336—1573). == Апісанне і асноўныя элементы == У сухіх дзэнскіх садах прысутнасць расліннасці мінімальная, усё зведзена да сутнасці, не схільнай да капрызаў быційных перамен<ref>{{публікацыя|1=артыкул|аўтар=Малініна Е. Е.|загаловак=Мировоззренческие предпосылки создания сухого сада камней в Японии|спасылка=https://vestnik.nsu.ru/historyphilology/files/ff507b6cc97a5460d08bcdd356245f23.pdf|выданне=Вестник Новосибирского государственного университета. Серия: История, филология.|год=2014|нумар=4|том=13}}</ref>. Звычайна сад камянёў уяўляе сабой роўную пляцоўку, большая частка якой засыпана пяском або дробнай галькай. Але галоўным элементам з'яўляюцца, на першы погляд, хаатычна размешчаныя на ёй групы неацёсаных камянёў. Аднак бязладдзе толькі ўяўнае, насамрэч размяшчэнне і кампазіцыя камянёў у групах падпарадкоўваюцца пэўным правілам, якія вынікаюць з светапоглядных канцэпцый [[Дзэн|дзэн-будызму]]. Камяні ў групах размяшчаюць па тры, у адпаведнасці з будыйскай трыядай. На паверхні сада з дапамогай грабляў робяцца баразёнкі, якія ідуць уздоўж доўгага боку сада і ўтвараюць кальцавыя акружнасці вакол камянёў. Традыцыйна лічыцца, што паверхня сада сімвалізуе акіян, а камяні — астравы, але наведвальнік сада можа ўявіць на яго месцы штосьці сваё. Сад камянёў працягвае архітэктуру дома і залежыць ад яго інтэр'еру. Функцыянальна сады камянёў прызначаны для [[медытацыя|медытацый]], адхілення ад мірской мітусні і паўсядзённых праблем. Канструкцыя падобных збудаванняў, падпарадкоўваючыся нормам дзэн-будызму, падкрэслівае цягу японцаў да любавання прыродай, разважанняў, адзіноты. Тут у відавочным выглядзе выступаюць такія прынцыпы, як уменне бачыць хараство будзённага і вытанчанасць прастаты. Таксама, адной з асноўных асаблівасцяў сада камянёў з'яўляецца тое, што ў якім бы пункце ні стаяў назіральнік, яго позірк упадзе на роўную колькасць камянёў. == Вядомыя сады камянёў == === Сад Роандзі === {{Сусветная спадчына|688}} [[Файл:RyoanJi-Dry garden.jpg|thumbnail|250px|right|''Сад камянёў'' [[Роан-дзі|храма Роан-дзі]]]] Адным з самых вядомых садоў камянёў з'яўляецца сад пятнаццаці камянёў [[Роан-дзі|храма Роан-дзі]]. Сад пабудаваны ў [[1499 год]]зе майстрам [[Соамі]] ({{lang-ja|相阿弥}}, памёр у [[1525 год]]зе). Падобныя сады характэрныя для многіх [[дзэн]]-[[Будызм|будыйскіх]] і [[сінгон]]скіх [[храм]]аў [[Японія|Японіі]]. Уяўляе сабой невялікую па памерах прамавугольную пляцоўку (з усходу на захад — 30 м, з поўдня на поўнач — 10 м), засыпаную белым [[Гравій|жвірам]]. На пляцоўцы размешчана 15 чорных неапрацаваных камянёў, яны арганізаваны ў пяць груп. Вакол кожнай групы, як абрамленне, пасаджаны зялёны [[мох]]. [[Гравій]] «расчасаны» [[Граблі|граблямі]] на тонкія баразёнкі. З трох бакоў сад агароджаны невысокім глінабітным [[плот]]ам. З якога б пункта ні разглядаў наведвальнік сада гэтую [[Кампазіцыя (выяўленчае мастацтва)|кампазіцыю]], пятнаццаты камень заўсёды аказваецца па-за полем яго зроку, загароджаны іншымі камянямі. Часам, аднак, ствараецца ўражанне, што бачныя 15 камянёў, бо асобныя камяні з-за сваёй няправільнай формы ўспрымаюцца як два. Цалкам назіраць усе камяні можна, толькі ўзляцеўшы ў паветра над садам і паглядзеўшы на яго зверху. Лічыцца, што ўбачыць усе 15 камянёў можа толькі той, хто «дасягнуў [[Прасвятленне|прасвятлення]]». Сад з'яўляецца часткай [[храм]]авага комплексу, таму падысці да яго можна, толькі прайшоўшы праз [[храм]], а сузіраць — толькі знаходзячыся на [[Веранда|верандзе]] [[храм]]а. == Камяні == Эстэтычныя ўласцівасці неапрацаванага каменя больш за ўсё прымяняюцца ў архітэктуры сада камянёў. Але і ў іншых разнавіднасцях японскага сада камяні з'яўляюцца асноўным элементам. Таксама камень у яго першароднай форме з'яўляецца галоўным атрыбутам японскага парку. == Галерэя == <center> <gallery perrow="4" widths="200" heights="150"> Файл:SFGGPTGZenGarden.jpg Файл:Portland Japanese gardens zen garden.jpg Файл:Anyoin02 1024.jpg </gallery> </center> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар=Малініна Е. Е.|загаловак=Духовно-эстетический феномен «сухого» каменного сада в пространстве буддийского храма|спасылка=http://elibrary.ru/item.asp?id=17860185|выданне=Япония. Ежегодник|выдавецтва=[[Інстытут усходазнаўства РАН]]|год=2010|нумар=39|issn=|старонкі=178—191|ref=Малініна}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [http://art.1september.ru/view_article.php?ID=200902404 Нікалаева Н. С. «Японскі сад камянёў» — «Мастацтва», N24 (2009)] * [http://www.gardener.ru/?id=941 Сад камянёў] * [http://www.nihon.ru/culture/gardens.asp Пра разнавіднасці японскага сада] * [http://orient-interior.ru/sady-vostoka/zen/ Карэсансуй: японскі сад камянёў або дзэн-сад]{{Недаступная спасылка|date=Лістапад 2018 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.phantomgallery.64g.ru/sad/sad1.htm Геаметрычныя канцэпцыі японскага сада камянёў] {{ВС}} {{Японскія сады}} {{Раслінаводства і садаводства}} [[Катэгорыя:Архітэктура Японіі]] [[Катэгорыя:Японскі сад]] 1n562mvjuggk6ho8q4w6ato529bzra1 Хопіць баяцца 0 808330 5149520 5145404 2026-06-01T10:40:04Z MocnyDuham 99818 Можа калі яна і там і там, дык лепш заставіць нешта адно 5149520 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Хопіць баяцца! | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Таццяна Мартынава]] | дата заснавання = 2024 | ідэалогія = [[Антыаўтарытарызм]];<br>падтрымка [[Украіна|Украіны]];<br>санкцыйны ціск на ўлады Беларусі | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/hopic-bayacca Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады]] | персаналіі = }} '''«Хопіць баяцца!»''' — фракцыя [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады Беларусі]], звязаная з аднайменнай ініцыятывай [[Таццяна Мартынава|Таццяны Мартынавай]]. Упершыню прайшла ў Каардынацыйную раду на [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах 2024 года]], атрымаўшы 3 мандаты. На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|выбарах 2026 года]] спіс палепшыў вынік і атрымаў 5 мандатаў. Фракцыя выступае за захаванне і ўзмацненне ціску на ўлады Беларусі і падтрымку Украіны. == Гісторыя == === Паходжанне === Назва «Хопіць баяцца!» паходзіць ад суполкі з расійскамоўнай назвай «Хватит бояться», якую Таццяна Мартынава стварыла ў [[Facebook]] у 2020 годзе. Пазней ініцыятыва перарасла ў сетку каналаў і медыйных пляцовак. Мартынава, якая да 2020 года працавала радыёвядоўцай, пакінула Беларусь яшчэ да прэзідэнцкіх выбараў 2020 года праз пагрозу зняволення<ref name="belsat-profile-2026">{{cite web|language=be|url=https://belsat.eu/92944607/chopic-bajacca-kr|title=Хочуць замацаваць Беларусь на баку Украіны. З чым «Хопіць баяцца» ідзе на выбары ў КР|author=Алесь Наваборскі|work=Белсат|date=2026-04-28|access-date=2026-05-23}}</ref>. У медыйнай прасторы яна стала вядомай рэзкім стылем выказванняў, іранічнай падачай і ўвагай да тэмаў вайны Расіі супраць Украіны<ref name="belsat-profile-2026" />. === Каардынацыйная рада 3-га склікання === На выбарах у Каардынацыйную раду III склікання ў 2024 годзе спіс пераадолеў прахадны бар’ер і атрымаў 226 галасоў (3,36 %), што дало яму 3 мандаты<ref name="belsat-results-2026">{{cite web|language=be|url=https://belsat.eu/93333984/vyniki-vybarau-kr-u-liczbach|title=Пірава перамога Латушкі. Хто прайшоў у КР і што паказалі выбары – у лічбах|author=Алесь Наваборскі|work=Белсат|date=2026-05-19|access-date=2026-05-23}}</ref>. У склад фракцыі ўваходзілі Таццяна Мартынава, [[Міхаіл Рубін]] і [[Яўген Анкудзінаў]]<ref name="rada-faction">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/faction/hopic-bayacca|title=«Хопіць баяцца!»|work=Каардынацыйная рада Беларусі|access-date=2026-05-23}}</ref><ref name="members-3">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/members-3|title=Сябры Каардынацыйнай Рады III складу|work=Каардынацыйная рада Беларусі|access-date=2026-05-23}}</ref>. З фракцыяй у III скліканні быў звязаны публічны канфлікт вакол былой дэлегаткі Вольгі Карпушонак. Яна абвінаваціла [[Павел Латушка|Паўла Латушку]] ў [[Харасмент|харасменце]], але не адказвала на пытанні паплечнікаў. [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаны пераходны кабінет]] выказваў падазрэнне, што яе заявы маглі рабіцца пад ціскам або пад уплывам спецслужбаў. У 2026 годзе Карпушонак ужо не балатавалася ад «Хопіць баяцца!»<ref name="belsat-profile-2026" />. === Каардынацыйная рада 4-га склікання === У 2026 годзе «Хопіць баяцца!» зноў удзельнічаў у выбарах. Лідаркай спісу засталася Таццяна Мартынава. У першую пяцёрку таксама ўваходзілі Міхаіл Рубін, [[Наталля Галаўчук]], [[Аляксандр Ракіцкі]] і Яўген Анкудзінаў<ref name="belsat-profile-2026" />. Усяго ў спісе было 13 кандыдатаў<ref name="belsat-profile-2026" />. Падчас прэзентацыі спісаў Мартынава тлумачыла ўдзел у выбарах тым, што права «легітымнага голасу» ў дэмакратычных структурах дае менавіта выбарчая працэдура<ref name="belsat-presentation">{{cite web|language=be|url=https://belsat.eu/92987437/kaardynacyjnaja-rada-prezentacyi-spisau|title=Выбары ў КР: прэзентацыя спісаў «Хопіць баяцца!», «Еўрапейскі выбар» і Аб'яднанай грамадзянскай платформы|author=Вітаўт Сіўчык; Алесь Наваборскі|work=Белсат|date=2026-04-30|access-date=2026-05-23}}</ref>. На выбарах 2026 года спіс атрымаў 134 галасы (6,34 %) і 5 мандатаў<ref name="belsat-results-2026" />. У раду прайшлі Таццяна Мартынава, Міхаіл Рубін, Наталля Галаўчук, Аляксандр Ракіцкі і Яўген Анкудзінаў<ref name="nn-members-2026">{{cite web|language=be|url=https://nashaniva.com/395574|title=Латушка, Курэйчык, Пракопчык, Краўцоў. Поўны спіс тых, хто трапіў у Каардынацыйную раду|work=Наша Ніва|date=2026-05-19|access-date=2026-05-23}}</ref>. == Праграма і пазіцыі == У праграме 2026 года «Хопіць баяцца!» сцвярджаў, што Беларусь ужо ўцягнутая ў вайну Расіі супраць Украіны, а таксама што без перамогі Украіны не будзе вольнай Беларусі. Спіс выступаў за санкцыі супраць беларускіх уладаў, супастаўныя з санкцыямі супраць Расіі, і за прадухіленне іх абыходу<ref name="program-2026">{{cite web|language=ru|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Hvatit-Boyatsya.pdf|title=Декларация принципов фракции «Хватит Бояться!»|work=Каардынацыйная рада Беларусі|date=2026|format=PDF|access-date=2026-05-23}}</ref>. Асобнымі кірункамі праграмы былі падтрымка беларусаў унутры краіны, дапамога беларусам за мяжой, пытанні легалізацыі, падтрымка праекта новага нацыянальнага пашпарта Беларусі і ўмацаванне сувязяў з Украінай. Фракцыя заяўляла, што яе мэта на найбліжэйшыя два гады — «выстаяць», захаваць сябе як палітычную сілу і ў будучыні вярнуць Беларусь<ref name="program-2026" />. Сярод прынцыпаў таксама былі пазначаныя працяг супраціву і ціску на рэжым, дапамога беларусам у Беларусі і за мяжой, умацаванне сувязяў з Украінай і стратэгічная мэта вяртання дадому<ref name="rada-faction" />. У перадвыбарчай праграме спіс не абяцаў хуткай перамогі. Ягоная лінія апісвалася як больш абаронча-палітычная: не дапусціць нармалізацыі адносін з уладамі Беларусі без зменаў унутры краіны, падтрымліваць Украіну і беларусаў, а таксама захоўваць палітычную прысутнасць да моманту, калі з’явіцца магчымасць вяртання<ref name="belsat-profile-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 16 красавіка 2026 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў «Хопіць баяцца!» адным з «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкіх фарміраванняў]]»<ref name="polradio-extremist">{{cite web|language=be|url=https://www.polskieradio.pl/396/7816/artykul/3677713,%C2%AB%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D1%8D%D0%BC%D1%96%D1%81%D1%86%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%96-%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8F%D0%BC%D1%96%C2%BB-%D0%BF%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%8F-%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%83-%D1%88%D1%8D%D1%81%D1%86%D1%8C-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%86%D1%8B%D0%B9-%D1%8F%D0%BA%D1%96%D1%8F-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8E%D1%86%D1%86%D0%B0-%D1%9E-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%86%D1%8B%D0%B9%D0%BD%D1%83%D1%8E-%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%83|title=«Экстрэмісцкімі фармаваннямі» прызнаныя адразу шэсць кааліцый, якія балатуюцца ў Каардынацыйную раду|work=Польскае радыё|date=2026-04-23|access-date=2026-05-23}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- !Выбары !Лідар !Галасоў !% !Колькасць мандатаў !Статус |- ![[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Таццяна Мартынава]] |226 |3,36 |{{Партыя/Месцы|3|80|#05dcf1}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |- ![[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] |134 |6,34 |{{Партыя/Месцы|5|80|#05dcf1}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]] pcmijunf5ryf4nuk98y5zhgv87dmtg5 Удар БПЛА па Старабельску (2026) 0 808526 5149328 5149222 2026-05-31T16:09:52Z JerzyKundrat 174 /* Абставіны */ ананімныя сцвярджэнні 5149328 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)}} [[Файл:Starobelsk Professional College after attack 2026-05-22.jpg|міні|Разбурэнні Старабельскага прафесійнага каледжа пасля атакі 22 мая 2026 года.]] [[22 мая]] [[2026]] года ўкраінскія войскі нанеслі па [[Старабельск|Старабельску]] ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] ўдар [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнікамі]]. У прыватнасці, дроны трапілі ў інтэрнат каледжа, у выніку чаго загінуў 21 чалавек і яшчэ 42 было паранена. == Атака == Ноччу 22 мая 2026 года па інтэрнаце каледжа, размешчаным у Старабельску, ударылі дроны, якія разбурылі будынак. У выніку, па сцвярджэнні расійскіх уладаў, загінуў 21 чалавек і яшчэ 42 было паранена<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/mcs-cislo-zertv-udara-po-starobelsku-vozroslo-do-21-celoveka/a-77274085|title=МЧС: Число жертв атаки на Старобельск выросло до 21 человека|lang=ru|website=dw.com|access-date=2026-05-24|quote=Число жертв удара ВСУ по колледжу и общежитию педуниверситета в Старобельске увеличилось до 21 человека. ... Общее число пострадавших из-за атаки, совершенной 22 мая, по этим данным, достигло 63 человек (включая погибших). Под завалами больше не осталось людей, поисково-спасательная операция завершена, добавили в МЧС.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c5yxgkw86exo|title=Путин приказал Минобороны «представить предложения» после атаки на колледж в Старобельске, ВСУ заявили об ударе по военным целям|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2026-05-22|access-date=2026-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. Расійскія ўлады сцвярджалі, што ў інтэрнаце на момант удару знаходзіліся 86 падлеткаў ва ўзросце ад 14 да 18 гадоў<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/05/1167579|title=Ukraine: UN alarmed by reports of deadly strike on dormitory in occupied Luhansk {{!}} UN News|lang=en|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. У апублікаваным спісе загінулых — 18 дзяўчат ва ўзросце ад 18 да 23 гадоў і трое юнакоў ва ўзросце ад 20 гадоў да 21 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/05/24/v-lnr-obyavili-den-traura-posle-gibeli-21-cheloveka-pri-udare-po-obschezhitiyu-v-starobelske-a196110|title=В «ЛНР» заявили о гибели 21 человека в результате удара по общежитию в Старобельске|lang=ru|first=Русская служба The Moscow Times|last=|website=Русская служба The Moscow Times|date=2026-05-24|access-date=2026-05-24}}</ref>. == Абставіны == Генштаб УСУ заявіў, што ўкраінскія войскі наносілі ўдары толькі па ваенных аб’ектах: складах боепрыпасаў, сродках СПА, пунктах кіравання і штабу атрада БПЛА «[[Рубікон (цэнтр беспілотных сістэм)|Рубікон]]» у Старабельску<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref>. [[Руслан Леанідавіч Левіеў|Руслан Левіеў]] з расследавальнай групы [[Conflict Intelligence Team]] адзначыў, што згодна з апублікаванай інфармацыяй (некралогі загінулых, фота і відэа з месца падзей) можна сцвярджаць, што ўдар быў нанесены па будынку педагагічнага каледжа, якіх-небудзь прыкмет ваеннага аб’екта (напрыклад, штаба «Рубікона») няма, а загінулыя і пацярпелыя з’яўляліся студэнтамі каледжа<ref>{{Cite web|url=https://theins.ru/news/292901|title=При ударе по колледжу в Старобельске погибли 10 человек. Захарова пригласила иностранных журналистов посетить оккупированный город|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-23|access-date=2026-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://echofm.online/news/sejchas-uzhe-prakticheski-net-somnenij-chto-nikakogo-voennogo-obekta-ne-bylo-ruslan-leviev-ob-udare-po-kolledzhu-v-starobelske|title=«Сейчас уже практически нет сомнений, что никакого военного объекта не было»: Руслан Левиев об ударе по колледжу в Старобельске|lang=ru|website=ЭХО|date=2026-05-24|access-date=2026-05-25}}</ref>. Гібель студэнтаў у інтэрнаце пацвярджаецца і рэпартажам расійскага выдання «[[Коммерсантъ]]»<ref name=":5">{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/25/chto-my-znaem-ob-udare-vsu-po-zdaniyu-kolledzha-v-starobelske-chem-dlya-ukrainy-opasen-oreshnik-i-kakie-esche-rakety-primenili-vs-rf-pri-atake-na-kiev|title=Что мы знаем об ударе ВСУ по зданию колледжа в Старобельске? Чем для Украины опасен «Орешник»? И какие еще ракеты применили ВС РФ при атаке на Киев? Отдел «Разбор» отвечает на вопросы об очередном витке кровавой эскалации|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-26}}</ref>. Выданне The Insider адзначыла, што па адным і тым жа адрасе размешчаны дзве розныя навучальныя ўстановы з асобнымі будынкамі, але без пазначэння нумароў карпусоў — педагагічны і прафесійны каледжы, — і абодва былі разбураныя<ref name=":6">{{Cite web|url=https://theins.ru/antifake/292965|title=«Террористический удар по студенческому общежитию». Что произошло в Старобельске: версии и фейки|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-25|access-date=2026-05-27}}</ref>. Выданне «Meduza» паказала на тое, што журналістаў, якіх расийскія ўлады прывезлі да месца ўдару, дапусцілі толькі да будынка педагагічнага каледжа<ref name=":5" />. Усе загінулыя з апублікаванага спісу былі студэнтамі педагагічнага каледжа, аднак пра загінулых у прафесійным каледжы не заяўлялася, нягледзячы на тое, што ён таксама меў інтэрнат. Ва ўкраінскіх сацсетках распаўсюджвалася версія, што студэнты былі пераведзеныя на дыстанцыйнае навучанне, а ў будынку былі размешчаныя вайскоўцы. Расклад заняткаў на сайце прафесійнага каледжа быў пусты па меншай меры з лістапада 2025 года, а ў раздзеле «Дыстанцыйнае навучанне» размешчаны спасылкі на Zoom, аднак старонка прафесійнага каледжа у «[[Вконтакте]]» сведчыць аб працяглых афлайн-занятках<ref name=":6" />. [[Інстытут вывучэння вайны]] паказаў на тое, што Расея не дала неабвержных довадаў таго, што ўдар па Старабельску быў нанесены па выключна грамадзянскім аб’екце пры тым, што раней расійскія войскі ўжо практыкавалі размяшчэнне вайсковых аб’ектаў у грамадзянскіх пабудовах<ref name=":4">{{Cite web|url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-may-25-2026/|title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 25, 2026|lang=en-US|first=Nadia|last=Sleiman|website=Institute for the Study of War|date=2026-05-26|access-date=2026-05-26}}</ref>. == Рэакцыя == [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] заявіў, што побач з месцам удару ніякіх ваенных аб’ектаў няма, у сувязі з чым удар не можа быць звязаны з працай расійскага [[СПА]] і [[РЭБ]], і даручыў [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрству абароны РФ]] прадставіць свае прапановы як адказаць на гэтую атаку<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y74lwx395o|title=Russia's Putin vows retaliation after accusing Ukraine of hitting student dormitory|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. 25 чэрвеня [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС РФ]] заявіў, што ўдар [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] па Старабельску «перапоўніў чашу цярпення», і [[Узброеныя сілы Расіі|УС РФ]] «прыступаюць да паслядоўнага нанясення сістэмных удараў» па прадпрыемствах украінскага [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] у [[Кіеў|Кіеве]], па цэнтрах прыняцця рашэнняў і камандных пунктах. МЗС РФ заклікаў замежных грамадзян, уключаючы персанал дыпламатычных місій і прадстаўніцтваў міжнародных арганізацый як мага хутчэй пакінуць горад, а жыхароў украінскай сталіцы — не набліжацца да аб’ектаў ваеннай і адміністрацыйнай інфраструктуры<ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/amp/mid-rf-prigrozil-novymi-udarami-po-kievu/33764440.html|title=МИД РФ призвал иностранных граждан покинуть Киев|website=www.svoboda.org|access-date=2026-05-25}}</ref>. 24 і 25 мая 2026 года былі аб’яўлены днямі жалобы ў Луганскай вобласці<ref name=":0" />. Расія склікала экстранную нараду [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B1-%D0%BE%D0%BE%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6-%D0%B2-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B5/3945917|title=Россия созвала экстренное заседание СБ ООН после атаки на колледж в Старобельске|lang=tr|website=Anadolu|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}</ref>, на якой сталы прадстаўнік РФ [[Васіль Аляксеевіч Нябензя|Васіль Нябенз]]я заклікаў краіны Захаду асудзіць удар. Прадстаўнікі Вялікабрытаніі, Даніі і Латвіі заявілі, што звесткі пра ўдар па Старабельску, верагодна, з’яўляюцца дэзінфармацыяй, паколькі іх нельга незалежна пацвердзіць і верыфікаваць. Сталы прадстаўнік Украіны ў ААН Андрэй Мельнік назваў выступ Нябензі «чыстым прапагандысцкім шоу». Спецпрадстаўнік ААН па пытанні аб дзецях і ўзброеных канфліктах Ванэса Фрэйзер заявіла, што ў ААН з занепакоенасцю сочаць за паведамленнямі аб удары. Яна адзначыла, што ААН не мае доступу да раёна і не можа пацвердзіць дэталі здарэння<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467968|title=В Совбезе ООН обсудили удар по гражданским объектам в Луганской области Украины {{!}} Новости ООН|lang=ru|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-26}} [[Катэгорыя:Авіяўдары падчас уварвання Расіі ва Украіну (2022)]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Падзеі 22 мая]][[Катэгорыя:2026 год у Расіі]][[Катэгорыя:2026 год ва Украіне]][[Катэгорыя:Гісторыя Луганскай вобласці]] 6qbskagzipy2hu2umwlcm07w3a2kwzh 5149329 5149328 2026-05-31T16:12:29Z JerzyKundrat 174 5149329 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)}} [[Файл:Starobelsk Professional College after attack 2026-05-22.jpg|міні|Разбурэнні Старабельскага прафесійнага каледжа пасля атакі 22 мая 2026 года.]] [[22 мая]] [[2026]] года ўкраінскія войскі нанеслі па [[Старабельск|Старабельску]] ў падкантрольнай [[Расія]]й [[Луганская вобласць|Луганскай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] ўдар [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнікамі]]. У прыватнасці, дроны трапілі ў інтэрнат каледжа, у выніку чаго загінуў 21 чалавек і яшчэ 42 было паранена. == Абставіны == Ноччу 22 мая 2026 года па інтэрнаце каледжа, размешчаным у Старабельску, ударылі дроны, якія разбурылі будынак. У выніку, па сцвярджэнні расійскіх уладаў, загінуў 21 чалавек і яшчэ 42 было паранена<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ru/mcs-cislo-zertv-udara-po-starobelsku-vozroslo-do-21-celoveka/a-77274085|title=МЧС: Число жертв атаки на Старобельск выросло до 21 человека|lang=ru|website=dw.com|access-date=2026-05-24|quote=Число жертв удара ВСУ по колледжу и общежитию педуниверситета в Старобельске увеличилось до 21 человека. ... Общее число пострадавших из-за атаки, совершенной 22 мая, по этим данным, достигло 63 человек (включая погибших). Под завалами больше не осталось людей, поисково-спасательная операция завершена, добавили в МЧС.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/c5yxgkw86exo|title=Путин приказал Минобороны «представить предложения» после атаки на колледж в Старобельске, ВСУ заявили об ударе по военным целям|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2026-05-22|access-date=2026-05-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. Расійскія ўлады сцвярджалі, што ў інтэрнаце на момант удару знаходзіліся 86 падлеткаў ва ўзросце ад 14 да 18 гадоў<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/05/1167579|title=Ukraine: UN alarmed by reports of deadly strike on dormitory in occupied Luhansk {{!}} UN News|lang=en|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. У апублікаваным спісе загінулых — 18 дзяўчат ва ўзросце ад 18 да 23 гадоў і трое юнакоў ва ўзросце ад 20 гадоў да 21 года<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2026/05/24/v-lnr-obyavili-den-traura-posle-gibeli-21-cheloveka-pri-udare-po-obschezhitiyu-v-starobelske-a196110|title=В «ЛНР» заявили о гибели 21 человека в результате удара по общежитию в Старобельске|lang=ru|first=Русская служба The Moscow Times|last=|website=Русская служба The Moscow Times|date=2026-05-24|access-date=2026-05-24}}</ref>. Генштаб УСУ заявіў, што ўкраінскія войскі наносілі ўдары толькі па ваенных аб’ектах: складах боепрыпасаў, сродках СПА, пунктах кіравання і штабу атрада БПЛА «[[Рубікон (цэнтр беспілотных сістэм)|Рубікон]]» у Старабельску<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref>. [[Руслан Леанідавіч Левіеў|Руслан Левіеў]] з расследавальнай групы [[Conflict Intelligence Team]] адзначыў, што згодна з апублікаванай інфармацыяй (некралогі загінулых, фота і відэа з месца падзей) можна сцвярджаць, што ўдар быў нанесены па будынку педагагічнага каледжа, якіх-небудзь прыкмет ваеннага аб’екта (напрыклад, штаба «Рубікона») няма, а загінулыя і пацярпелыя з’яўляліся студэнтамі каледжа<ref>{{Cite web|url=https://theins.ru/news/292901|title=При ударе по колледжу в Старобельске погибли 10 человек. Захарова пригласила иностранных журналистов посетить оккупированный город|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-23|access-date=2026-05-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://echofm.online/news/sejchas-uzhe-prakticheski-net-somnenij-chto-nikakogo-voennogo-obekta-ne-bylo-ruslan-leviev-ob-udare-po-kolledzhu-v-starobelske|title=«Сейчас уже практически нет сомнений, что никакого военного объекта не было»: Руслан Левиев об ударе по колледжу в Старобельске|lang=ru|website=ЭХО|date=2026-05-24|access-date=2026-05-25}}</ref>. Гібель студэнтаў у інтэрнаце пацвярджаецца і рэпартажам расійскага выдання «[[Коммерсантъ]]»<ref name=":5">{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/25/chto-my-znaem-ob-udare-vsu-po-zdaniyu-kolledzha-v-starobelske-chem-dlya-ukrainy-opasen-oreshnik-i-kakie-esche-rakety-primenili-vs-rf-pri-atake-na-kiev|title=Что мы знаем об ударе ВСУ по зданию колледжа в Старобельске? Чем для Украины опасен «Орешник»? И какие еще ракеты применили ВС РФ при атаке на Киев? Отдел «Разбор» отвечает на вопросы об очередном витке кровавой эскалации|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-26}}</ref>. Выданне The Insider адзначыла, што па адным і тым жа адрасе размешчаны дзве розныя навучальныя ўстановы з асобнымі будынкамі, але без пазначэння нумароў карпусоў — педагагічны і прафесійны каледжы, — і абодва былі разбураныя<ref name=":6">{{Cite web|url=https://theins.ru/antifake/292965|title=«Террористический удар по студенческому общежитию». Что произошло в Старобельске: версии и фейки|lang=ru|first=The|last=Insider|website=The Insider|date=2026-05-25|access-date=2026-05-27}}</ref>. Выданне «Meduza» паказала на тое, што журналістаў, якіх расийскія ўлады прывезлі да месца ўдару, дапусцілі толькі да будынка педагагічнага каледжа<ref name=":5" />. Усе загінулыя з апублікаванага спісу былі студэнтамі педагагічнага каледжа, аднак пра загінулых у прафесійным каледжы не заяўлялася, нягледзячы на тое, што ён таксама меў інтэрнат. Ва ўкраінскіх сацсетках распаўсюджвалася версія, што студэнты былі пераведзеныя на дыстанцыйнае навучанне, а ў будынку былі размешчаныя вайскоўцы. Расклад заняткаў на сайце прафесійнага каледжа быў пусты па меншай меры з лістапада 2025 года, а ў раздзеле «Дыстанцыйнае навучанне» размешчаны спасылкі на Zoom, аднак старонка прафесійнага каледжа у «[[Вконтакте]]» сведчыць аб працяглых афлайн-занятках<ref name=":6" />. [[Інстытут вывучэння вайны]] паказаў на тое, што Расея не дала неабвержных довадаў таго, што ўдар па Старабельску быў нанесены па выключна грамадзянскім аб’екце пры тым, што раней расійскія войскі ўжо практыкавалі размяшчэнне вайсковых аб’ектаў у грамадзянскіх пабудовах<ref name=":4">{{Cite web|url=https://understandingwar.org/research/russia-ukraine/russian-offensive-campaign-assessment-may-25-2026/|title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 25, 2026|lang=en-US|first=Nadia|last=Sleiman|website=Institute for the Study of War|date=2026-05-26|access-date=2026-05-26}}</ref>. == Рэакцыя == [[Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі|Прэзідэнт Расіі]] [[Уладзімір Пуцін]] заявіў, што побач з месцам удару ніякіх ваенных аб’ектаў няма, у сувязі з чым удар не можа быць звязаны з працай расійскага [[СПА]] і [[РЭБ]], і даручыў [[Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі|Міністэрству абароны РФ]] прадставіць свае прапановы як адказаць на гэтую атаку<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y74lwx395o|title=Russia's Putin vows retaliation after accusing Ukraine of hitting student dormitory|lang=en-GB|website=www.bbc.com|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/05/23/europe/putin-ukraine-strike-starobilsk-intl|title=‘Massive’ Russian missile barrage hits Kyiv after Putin orders retaliation for deadly Ukrainian attack|lang=en|first=Tim|last=Lister|website=CNN|date=2026-05-23|access-date=2026-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2026/05/23/voyna|title=Война. 1550-й день. Удар по колледжу в Старобельске. Погиб 21 человек. Путин обвинил в теракте «киевский режим» и пригрозил ответом|lang=ru|website=Meduza|access-date=2026-05-24}}</ref>. 25 чэрвеня [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|МЗС РФ]] заявіў, што ўдар [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] па Старабельску «перапоўніў чашу цярпення», і [[Узброеныя сілы Расіі|УС РФ]] «прыступаюць да паслядоўнага нанясення сістэмных удараў» па прадпрыемствах украінскага [[Ваенна-прамысловы комплекс|ВПК]] у [[Кіеў|Кіеве]], па цэнтрах прыняцця рашэнняў і камандных пунктах. МЗС РФ заклікаў замежных грамадзян, уключаючы персанал дыпламатычных місій і прадстаўніцтваў міжнародных арганізацый як мага хутчэй пакінуць горад, а жыхароў украінскай сталіцы — не набліжацца да аб’ектаў ваеннай і адміністрацыйнай інфраструктуры<ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/amp/mid-rf-prigrozil-novymi-udarami-po-kievu/33764440.html|title=МИД РФ призвал иностранных граждан покинуть Киев|website=www.svoboda.org|access-date=2026-05-25}}</ref>. 24 і 25 мая 2026 года былі аб’яўлены днямі жалобы ў Луганскай вобласці<ref name=":0" />. Расія склікала экстранную нараду [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ru/%D0%BC%D0%B8%D1%80/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D1%8D%D0%BA%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%B1-%D0%BE%D0%BE%D0%BD-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BA%D0%B8-%D0%BD%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%B6-%D0%B2-%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B5/3945917|title=Россия созвала экстренное заседание СБ ООН после атаки на колледж в Старобельске|lang=tr|website=Anadolu|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}</ref>, на якой сталы прадстаўнік РФ [[Васіль Аляксеевіч Нябензя|Васіль Нябенз]]я заклікаў краіны Захаду асудзіць удар. Прадстаўнікі Вялікабрытаніі, Даніі і Латвіі заявілі, што звесткі пра ўдар па Старабельску, верагодна, з’яўляюцца дэзінфармацыяй, паколькі іх нельга незалежна пацвердзіць і верыфікаваць. Сталы прадстаўнік Украіны ў ААН Андрэй Мельнік назваў выступ Нябензі «чыстым прапагандысцкім шоу». Спецпрадстаўнік ААН па пытанні аб дзецях і ўзброеных канфліктах Ванэса Фрэйзер заявіла, што ў ААН з занепакоенасцю сочаць за паведамленнямі аб удары. Яна адзначыла, што ААН не мае доступу да раёна і не можа пацвердзіць дэталі здарэння<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/ru/story/2026/05/1467968|title=В Совбезе ООН обсудили удар по гражданским объектам в Луганской области Украины {{!}} Новости ООН|lang=ru|website=news.un.org|date=2026-05-22|access-date=2026-05-25}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-26}} [[Катэгорыя:Авіяўдары падчас уварвання Расіі ва Украіну (2022)]][[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Падзеі 22 мая]][[Катэгорыя:2026 год у Расіі]][[Катэгорыя:2026 год ва Украіне]][[Катэгорыя:Гісторыя Луганскай вобласці]] g328eey3kh2bht0mosdwzahi41yzx79 Іван Віктаравіч Дзмітрыенка 0 808713 5149337 5148657 2026-05-31T16:20:37Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5149337 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = [[Поп-музыка|поп]], [[поп-рок]], [[хип-хоп]], [[альтернативный рок]] }} '''Іван Віктаравіч Дзмітрыенка''' ({{lang-ru|Иван Викторович Дмитриенко}}; {{ВД-Прэамбула}}) — расійскі [[спявак]] і акцёр. Атрымаў вядомасць пасля выхаду рускамоўнага трэка «Венера-Юпітэр» <ref name="muz9">{{Cite web|lang=ru|url=https://muz-tv.ru/news/9-interesnyh-faktov-o-vane-dmitrienko/|title=9 интересных фактов о Ване Дмитриенко|website=[[Муз-ТВ]]|date=2021-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729080733/https://muz-tv.ru/news/9-interesnyh-faktov-o-vane-dmitrienko/|archive-date=2022-07-29|access-date=2022-07-26|url-status=live}}</ref> . Лаўрэат рэйтынгу Forbes «30 да 30» 2023 года ў катэгорыі «Музыка» <ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/culture/news/2023/04/26/20302081.shtml|title=17-летний Ваня Дмитриенко попал в рейтинг журнала Forbes|author=Александра Лисица|website=[[Газета.ru]]|date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601152105/https://www.gazeta.ru/culture/news/2023/04/26/20302081.shtml|archive-date=2023-06-01|access-date=2023-06-01|url-status=live}}</ref> . Артыст 2025 года па версіі сэрвісу «Яндэкс Музыка» <ref name="форбс яндекс">{{Cite web|lang=|url=https://www.forbes.ru/forbeslife/551297-vana-dmitrienko-stal-artistom-goda-po-versii-andeks-muzyki|title=Ваня Дмитриенко стал артистом года по версии «Яндекс Музыки»|author=Мамиконян О.|website=|date=2025-12-04|publisher=[[Forbes.ru]]|access-date=2025-12-04}}</ref> . == Асабістае жыццё == У 2021—2024 гадах быў у рамантычных адносінах з блогерам Аляксандрай Набатчыкавай, вядомай як Саша Айс; у лістападзе 2024 года пара разышлася<ref name="рбк 1">{{Cite web|lang=|url=https://www.rbc.ru/life/news/694130f79a794754357e0adb#7e0adb-contents-p4|title=Кто такой Ваня Дмитриенко и почему он стал кумиром женщин за 30|author=Розанова А.|website=|date=2025-12-17|publisher=[[РБК]]|access-date=2026-05-13}}</ref> <ref name="рбк 2">{{Cite web|lang=|url=https://www.rbc.ru/person/6980b5c49a79471ff44a6f0e#contents-4|title=Иван Дмитриенко биография, фото, карьера, личная жизнь|author=|website=|date=|publisher=[[РБК]]|access-date=2026-05-13}}</ref> . У кастрычніку 2025 года Ваня Дзмітрыенка і актрыса Ганна Перасільд паведамілі пра тое, што знаходзяцца ў адносінах<ref name="рбк 1">{{Cite web|lang=|url=https://www.rbc.ru/life/news/694130f79a794754357e0adb#7e0adb-contents-p4|title=Кто такой Ваня Дмитриенко и почему он стал кумиром женщин за 30|author=Розанова А.|website=|date=2025-12-17|publisher=[[РБК]]|access-date=2026-05-13}}</ref> <ref name="рбк 2">{{Cite web|lang=|url=https://www.rbc.ru/person/6980b5c49a79471ff44a6f0e#contents-4|title=Иван Дмитриенко биография, фото, карьера, личная жизнь|author=|website=|date=|publisher=[[РБК]]|access-date=2026-05-13}}</ref> . == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-31}} {{DEFAULTSORT:Дзмітрыенка Іван Віктаравіч}} s9fx9nb56z80mla16rtp95nut9ehboc Каледж генеральнага штаба ў Курдыстанскім рэгіёне Ірака 0 808738 5149335 5148576 2026-05-31T16:20:31Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5149335 wikitext text/x-wiki {{Машынны пераклад}} {| class="infobox" style="border-collapse: separate; box-sizing: border-box; background: #fff5f5; width: 336px; border: 4px solid #1a4a1a; font-size: 85%; font-family: Tahoma, sans-serif; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.15); border-radius: 8px; float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; padding: 5px;" | colspan="2" style="background: linear-gradient(135deg, #1a4a1a, #2d7a2d); color: white; font-size: 130%; font-weight: bold; text-align: center; padding: 12px; border-radius: 4px;" |Каледж генеральнага штаба |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 6px;" |[[Файл:ICON_Staffa.png|цэнтр|260x260пкс]]<span style="font-size: 85%; color: #64748b;">Афіцыйная эмблема Штабнога каледжа ў Курдыстане</span> |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |Агульная інфармацыя |- |'''Дэвіз''' |Развіццё ваенна-навуковага патэнцыялу |- |'''Узровень установы''' |Найбуйнейшы вышэйшы ваенны каледж u Курдыстане |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |Заснавальнікі і гісторыя |- |'''Ініцыятыва''' |Каледж створаны па рэкамендацыі Мам Джалала Талабані |- |'''Дата заснавання''' |8 лістапада 2003 |- |'''Заснавальнік''' |Генерал-маёр / Джалал Махмуд Махмад Алі |- |'''Цяперашні камандзір''' |Палкоўнік / Фарэдун Аўдал Хама Раш |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |Геаграфічныя звесткі |- |'''Дзяржава''' |{{Ірак}} |- |'''Рэгіён''' |[[Курдыстан]] |- |'''Правінцыя''' |[[Сулейманія (мухафаза)|Сулейманія]] |- |'''Адміністрацыя''' |[[Адміністрацыя Рапарын]] |- |'''Статус''' |Унікальная ўстанова ў Курдыстанскім рэгіёне |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |Статыстыка і ступені |- |'''Навуковыя ступені''' |Магістр ваенных навук і дыплом аб камандаванні |- |'''Слухачы''' |Афіцэры сіл Пешмерга |- |'''Moвы навучання''' |Курдская, арабская і англійская |- ! colspan="2" style="background: #e0f2fe; color: #0369a1; font-weight: bold; text-align: center; border-bottom: 2px solid #38bdf8; padding: 4px;" |Галоўны будынак |- | colspan="2" style="text-align: center; padding: 6px;" |[[Файл:BinaStaf.jpg|цэнтр|300x300пкс]]<span style="font-size: 85%; color: #64748b; font-weight: bold;">Галоўны будынак рэктарскага штаба Каледжа</span> |} '''Каледж генеральнага штаба''' (скарочана: '''Штабны каледж'''; курд.: کۆلێژی ئەرکان) — ваенна-навуковая ўстанова ў Курдыстанскім рэгіёне Ірака, якая падпарадкоўваецца Міністэрству па справах Пешмерга Урада Курдыстанскага рэгіёна і размешчана ў межах правінцыі Сулейманія. У Іраку існуюць толькі два такія штабныя каледжы: першы — у горадзе Сулейманія, а другі — у сталіцы Ірака, Багдадзе. Толькі гэтыя дзве ўстановы маюць права прысвойваць слухачам-афіцэрам ступень магістра ваенных навук і выдаваць дыплом аб камандаванні (кіраўніцтве). [1]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/|title=کولێژی ئەرکانی سەربازی و زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەکادیمی هاوبەش واژوو دەکەن.|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Гісторыя заснавання == Штабны каледж Курдыстанскага рэгіёна быў заснаваны ў Сулейманіі 8 лістапада 2003 года па рэкамендацыі Мам Джалала Талабані, першага прэзідэнта-курда ў Іраку.[2] Заснаванне было здзейснена пад кіраўніцтвам генерал-маёра (Ліва Рукн) Джалала Махмуда Махмада Алі разам з групай афіцэраў, прадстаўнікоў як курдскага, так і арабскага народаў. Заснавальнікі мелі вышэйшыя навуковыя ступені ў галіне сухапутных, ваенна-марскіх і ваенна-паветраных сіл.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/|title=کولێژی ئەرکانی سەربازی و زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەکادیمی هاوبەش واژوو دەکەن.|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> === Размяшчэнне === Каледж першапачаткова быў размешчаны ў будынку Генеральнага штаба Галоўнага камандавання сіл Пешмерга ў горадзе Сулейманія. Пазней, у якасці даніны павагі ахвярам сярод насельніцтва ў межах адміністрацыі Рапарын, яго штаб-кватэра была перанесена ў горад Чваркурна, які знаходзіцца на поўдзень ад горада Ранія і на поўнач ад Дуканскай плаціны.[2] На ўсходзе ён мяжуе з горадам Каладзэ, а на захадзе — з горадам Хаджыава.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/march/%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%95%DA%A9%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%84%DB%8E%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%84%DB%8E%DA%A9%D8%AA%DB%8E%DA%AF%DB%95%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A8%DB%95%D8%B4-%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%88%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/|title=کولێژی ئەرکانی سەربازی و زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەکادیمی هاوبەش واژوو دەکەن.|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Структура каледжа == Каледж складаецца з чатырох асноўных крылаў (аддзяленняў):<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/|title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> * '''Адміністрацыйнае крыло:''' Адказвае за кіраванне ўсімі штодзённымі ўнутранымі справамі, арганізацыю і ахову каледжа, а таксама кантралюе пытанні лагістыкі, адміністрацыйныя і абарончыя секцыі. * '''Штабное крыло (крыло Генштаба):''' Арганізуе розныя курсы па ваенных навуках. Адным з іх з'яўляецца штабны курс, пасля заканчэння якога слухач атрымлівае ступень магістра ваенных навук. * '''Каманднае крыло:''' Праводзіць шэраг разнастайных курсаў па ваенных навуках, адным з якіх з'яўляецца курс камандавання (Кіяда). Пасля яго завяршэння слухач атрымлівае дыплом аб камандаванні (кіраўніцтве). * '''Крыло падрыхтоўкі і каардынацыі:''' Забяспечвае навуковыя рэсурсы, распрацоўку навучальных праграм і даследаванняў. Яно дае кнігі і навучальныя матэрыялы, кіруе камп'ютарнай залай і залай трохвымерных карт мясцовасці для ўдзельнікаў усіх курсаў каледжа. == Курсы == Акрамя курсаў штабнога і каманднага крылаў, Штабны каледж арганізуе адмысловыя курсы па адміністраванні, грамадзянскай абароне, камп'ютарных праграмах, выкарыстанні тэхналогій GPS і курсы фізічнага вызначэння месцазнаходжання на карце. Фізічная падрыхтоўка праводзіцца бесперапынна на працягу ўсяго года.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/|title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> Многія афіцэры атрымалі дыпломы ў гэтым каледжы, і частка з іх зараз служыць на вышэйшых пасадах у сілах Пешмерга.[3] Акрамя таго, пры фарміраванні кожнага новага ваеннага падраздзялення афіцэры спачатку накіроўваюцца ў Штабны каледж для праходжання неабходных курсаў, пасля чаго падраздзяленне ствараецца афіцыйна. У ліпені 2024 года адбыўся выпуск восьмага пакалення афіцэраў Штабнога каледжа.[4]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/|title=راگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی راوێژکارانی هاوپەیمانان کرد|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Унутраная сістэма каледжа == Для распрацоўкі ўнутранага рэгламенту каледжа была створана камісія пад старшынствам першага дэкана каледжа, генерал-маёра Джалала Махмуда Махмада Алі, і ў складзе: генерал-маёра Ісмаіла Сархана Хусейна, брыгаднага генерала (Амід Рукн) Абдулы Асмана Расула, палкоўніка (Ацыд Рукн) Ізадына Ні'мы Рамадана і падпалкоўніка (Мукадам Рукн) Амана Ібрагіма Мансура. Вынікам працы гэтай камісіі стала стварэнне Унутранага рэгламенту Штабнога каледжа Курдыстанскага рэгіёна № (1) ад 2003 года, які быў зацверджаны лістом Генеральнага штаба (Q.B.K) № 18 ад 4 студзеня 2004 года. [1]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%98%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/|title=راگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی راوێژکارانی هاوپەیمانان کرد|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/|title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Сістэма навучання == Методыка навучання грунтуецца на Унутраным рэгламенце Штабнога каледжа Курдыстанскага рэгіёна № (1) ад 2003 года. Сістэма складаецца з 28 артыкулаў і вызначае навучальныя семестры, гадзіны заняткаў і форму ацэньвання. Акрамя таго, навучанне вядзецца на курдскай, арабскай і англійскай мовах.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/|title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Настрыфікацыя замежных магістарскіх дыпломаў == Любы афіцэр, які служыць у шэрагах сіл Пешмерга Курдыстана, калі Міністэрства па справах Пешмерга накіроўвае яго на навучанне ў Багдад, краіны НАТА ці любую іншую краіну, пасля атрымання ступені магістра абавязаны падаць свой дыплом для ацэнкі, верыфікацыі і настрыфікацыі ў Штабны каледж на аснове дзеючых правіл унутранай сістэмы каледжа (نظام داخلی کلیة الارکان).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/|title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> У выпадку, калі колькасць навучальных гадзін, атрыманых афіцэрам, меншая за гадзіны, якія выкладаюцца ў каледжы, яго дыплом можа быць не прызнаны — у мінулым было некалькі падобных выпадкаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/|title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Эмблема Штабнога каледжа == Афіцыйная эмблема Штабнога каледжа ўяўляе сабой кола з чырвонай сярэдзінай, акрэсленае зялёнай лініяй. У верхняй частцы знаходзіцца сонца з 21 промнем, падобнае да сонца на сцягу Курдыстана. У цэнтры размешчаны гістарычнага выгляду пёра птушкі, якое сімвалізуе навуку, і традыцыйны курдскі кінжал (ханжар), які ўвасабляе сілу. У ніжняй частцы на курдскай мове напісана дата заснавання каледжа. Каледж таксама мае свой уласны афіцыйны сцяг, які бачны на выявах.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> Тлумачэнне колераў і элементаў у эмблеме наступнае:<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> * '''Зялёны колер:''' Сімвалізуе адраджэнне, абнаўленне і ваенную вясну курдскага народа. * '''Чырвоны колер:''' Сімвалізуе чыстую і светлую кроў пакутнікаў, якія загінулі за свабоду зямлі Курдыстана. * '''Жоўты колер:''' У верхняй частцы ўнутры кола знаходзіцца жоўтае сонца з 21 промнем, тоеснае сонцу на сцягу Курдыстана, што азначае першы дзень курдскага Новага года (Нэўроз). * '''Чорны колер:''' Ручка кінжала мае чорны колер, што паказвае на жалобу і гістарычныя ахвяры курдскага народа на працягу гісторыі, такія як падзенне курдскіх эміратаў, урад шэйха Махмуда Хафіда, Арарацкая рэспубліка, Курдыстанская рэспубліка ў Махабадзе, бамбардзіроўка горада Каладзэ, аперацыі Анфаль, хімічная атака на Халабджу, а затым вялікі зыход (Корэг) і іншыя войны і забойствы курдаў, якія адбыліся ў іншых частках Курдыстана. * '''Белы колер:''' Лязо кінжала белае, што паказвае на міралюбнасць курдскага народа перад любым нападам ці пачаткам вайны. * '''Пёра для пісьма:''' Таксама ў цэнтры кола знаходзіцца гістарычнае пёра ў выглядзе птушынага пяра, якое выказвае навуку і прагрэс. Яно размешчана такім чынам, што накіравана з левага ніжняга боку (паўднёвы захад) у правы верхні бок (паўночны ўсход), што сімвалізуе паглыбленне ў веды і ваенную навуку. * '''Курдскі кінжал:''' Таксама ў цэнтры кола знаходзіцца гістарычны курдскі кінжал, які выказвае сілу і ваенную моц Пешмерга. Ён размешчаны так, што вастрыё кінжала накіравана ў левы верхні кут (паўночны захад), а ручка знаходзіцца ў правым ніжнім куце (паўднёвы ўсход), што сімвалізуе адраджэнне і рост нашай нацыі ўверх. У ніжняй частцы кола на курдскай мове напісана дата заснавання Штабнога каледжа. У цэлым, эмблема каледжа нясе ў сабе глыбокае культурнае, літаратурнае, навуковае і ваеннае паведамленне курдскай нацыі, а ўсе колеры і элементы адлюстроўваюць духоўныя памкненні курдскага народа.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Умовы прыёму афіцэраў на камандны курс == * Кандыдат павінен мець ступень бакалаўра ваенных навук. * '''Працягласць каманднага курса:''' У звычайных умовах курс доўжыцца 6 месяцаў. Падчас вайны, у выпадку неабходнасці, тэрмін можа трохі змяняцца ў бок памяншэння або павелічэння ў адпаведнасці з дзеючымі ўнутранымі правіламі каледжа. == Умовы прыёму афіцэраў на штабны курс == * Кандыдат павінен мець ступень бакалаўра ваенных навук. * '''Працягласць штабнога курса:''' Складае 2 гады і 6 месяцаў. Таксама часам, пры неабходнасці або падчас вайны, тэрмін можа трохі змяняцца ў адпаведнасці з дзеючымі ўнутранымі правіламі. == Знешнія сувязі == Штабны каледж дзякуючы сваёй важнасці ў ваенна-навуковым плане прыцягнуў увагу краін-членаў НАТА і міжнародных кааліцыйных сіл па барацьбе з тэрарызмам. Дэлегацыі розных краін наведваюць яго штотыдзень і штомесяц.[5]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێکی مەشق و راهێنان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Бібліятэка == Штабны каледж валодае вялікай фізічнай бібліятэкай, якая змяшчае тысячы навуковых і ваенна-навуковых крыніц, розныя матэрыялы і сотні магістарскіх дысертацый. Зараз вядзецца праца па развіцці электроннай бібліятэкі, якая будзе ўключаць кнігі ва ўсіх розных электронных фарматах, нават у аўдыяфармаце.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/|title=لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوە چوو|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Сістэма IT == Каледж мае некалькі ўласных лакальных электронных сістэм, якія з'яўляюцца вельмі перадавымі і выкарыстоўваюцца для кіравання аддзеламі, офісамі, архівавання і выканання штодзённых спраў. Чакаецца, што ў бліжэйшы час Штабны каледж атрымае свой уласны аўтаномны (offline) штучны інтэлект.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/|title=لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوە چوو|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Камп'ютарная лабараторыя == Штабны каледж мае ўласную камп'ютарную лабараторыю, якая выкарыстоўваецца для трэніровак і практычных заняткаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/september/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D9%82%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%B3%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%D9%86-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/|title=لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوە چوو|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Музей == Каледж мае свой уласны ваенны музей, багаты на архівы чарговых дэканаў, выкладчыкаў, паважаных гасцей і людзей, якія служылі каледжу.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/november/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%BE%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێكی پەرەپێدان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Экалогія і самазабеспячэнне == Штабны каледж мае тысячы пладовых і дэкаратыўных дрэў, а таксама некалькі вельмі вялікіх зялёных зон, што забяспечвае псіхалагічны камфорт для студэнтаў. Што тычыцца самазабеспячэння, то ў сельскагаспадарчы сезон каледж вырабляе частку гародніны і садавіны для ўласнага спажывання.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/november/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%BE%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێكی پەرەپێدان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Пляцоўкі для трэніровак == Каледж мае дзве ўласныя пляцоўкі для фізічнай падрыхтоўкі.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/november/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%BE%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێكی پەرەپێدان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Стральбішча == Штабны каледж мае адно стральбішча (Midan Rmi), якім пастаянна карысталіся і карыстаюцца ваенныя падраздзяленні рэгіёна.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/november/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%BE%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێكی پەرەپێدان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Залы трохвымерных карт (3D) == Каледж мае некалькі фізічных трохвымерных лабараторый, якія выкарыстоўваюцца для навучання.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2025/november/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%BE%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/|title=لە کۆلێژی ئەرکان خولێكی پەرەپێدان کۆتایی هات|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Гістарычнае параўнанне == Гістарычнае параўнанне паміж Штабным каледжам у Сулейманіі і факультэтам літаратуры (аддзяленне курдскай мовы) Багдадскага ўніверсітэта, заснаваным у сярэдзіне мінулага стагоддзя, з'яўляецца важным у сучаснай гісторыі Курдыстана. Іх агульнай рысай з'яўляецца тое, што абедзве ўстановы падчас свайго заснавання былі стратэгічнай нацыянальнай патрэбай для курдскага народа і зямлі Курдыстана.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/|title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> == Кронікі і катэгорыі == === Крыніцы === * Унутраны рэгламент Штабнога каледжа Курдыстанскага рэгіёна № (1) ад 2003 года (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣), зацверджаны лістом Генеральнага штаба (Q.B.K) № (18) ад 4 студзеня 2004 года. (Змест не публікуецца па прычынах бяспекі). * «Адбылася цырымонія выпуску сёмага пакалення Штабнога каледжа». gov.krd (на курдскай мове). Міністэрства па справах Пешмерга. 2021. Праверана 22 красавіка 2026. * «Афіцэры Міністэрства па справах Пешмерга прымаюць удзел у навучанні ў Штабным каледжы». gov.krd (на курдскай мове). Міністэрства по справах Пешмерга. 2023. Праверана 22 красавіка 2026. * «Адбыўся выпуск восьмага пакалення афіцэраў Штабнога каледжа». gov.krd (на курдскай мове). Міністэрства па справах Пешмерга. 2024. Праверана 22 красавіка 2026. * «Начальнік штаба прыняў выпускнікоў Штабнога каледжа». gov.krd (на курдскай мове). Міністэрства па справах Пешмерга. 2024. Праверана 22 красавіка 2026.[Нядаступная спасылка] === Афіцыйныя і ўнутраныя ваенныя крыніцы: === * Загад аб заснаванні Штабнога каледжа [1] * Унутраны рэгламент Штабнога каледжа — яшчэ адной з найважнейшых крыніц з'яўляецца ўнутраная сістэма каледжа (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) [2] ''Заўвага: З-за далікатнасці інфармацыі і зместу загаду аб заснаванні і ўнутраных статутаў мы іх не публікуем.''<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/|title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو|website=حکومەتی هەرێمی كوردستان|access-date=2026-05-30}}</ref> Партал Курдыстан | Партал Ірак * Таемны ваенны загад № (10), Штаб Галоўнага камандавання сіл Пешмерга (Q.B.K), 8/11/2003. (Змест не публікуецца па прычынах бяспекі). * Унутраны рэгламент Штабнога каледжа Курдыстанскага рэгіёна № (1) ад 2003 года (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣), зацверджаны лістом Генеральнага штаба (Q.B.K) № (18) ад 4 студзеня 2004 года. (Змест не публікуецца па прычынах бяспекі). {{няма катэгорый|date=2026-05-31}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-31}} de4mmn75ksd14xqo7s6eeaolz5xud7o Марыа Лем’ё 0 808746 5149334 5148615 2026-05-31T16:20:20Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5149334 wikitext text/x-wiki {{хакеіст}} '''Марыа Лем’ё''' ({{lang-fr|Mario Lemieux}}; {{ВД-Прэамбула}}) — канадскі хакеіст, нападнік. Выступаў у [[НХЛ]]. Шматгадовы капітан, затым уладальнік клуба «[[Пітсбург Пінгвінз]]». З камандай двойчы выйграваў [[Кубак Стэнлі]] (1991, 1992) як гулец і тройчы (2009, 2016, 2017) як уладальнік. Пераможца Кубка Канады (1987), Кубка свету (2004), алімпійскі чэмпіён [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2002|Солт-Лейк-Сіці]] (2002) у складзе [[зборная Канады па хакеі з шайбай|зборнай Канады]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-31}} {{DEFAULTSORT:Лем’ё Марыа}} [[Катэгорыя:Хакеісты Канады]] 8vv7v0q5ymjb8olup7u3nhy5k1aozry Вацлаў Леан Макоўскі 0 808792 5149241 5149237 2026-05-31T12:01:03Z Aliaksei Lastouski 75892 5149241 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = Category:Wacław Leon Makowski }}'''Вацлаў Леон Макоўскі''' (польск. ''Wacław Leon Makowski,'' [[3 чэрвеня]] 1854, [[Пётркаў Трыбунальскі]] памёр 10 лютага 1929 г. у [[Вільня|Вільні]] ) — кнігагандляр, грамадскі дзеяч, заснавальнік кнігарні Макоўскага ў Мінску.<ref name=":0">''Śnieżko A.'', Makowski Leon Wacław (1854–1929), w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Warszawa 1974, s. 251.</ref> == Біяграфія == Сын Віталіса Макоўскага і Караліны Пэнткоўскай. Скончыў сярэднюю школу ў [[Ловіч|Ловічы]] і сярэднюю школу № 4 у [[Варшава|Варшаве]], пасля чаго ўладкаваўся на працу ў кнігарню варшаўскіх выдавецтваў Густава Гебетнера і Роберта Вольфа (1873-76). Адначасова вучыўся ў гандлёвай школе. [[Файл:Wacław Leon Makowski (1879).jpg|міні|Вацлаў Макоўскі (каля 1879)]] У першыя гады сваёй дзейнасці ў Вільні (1879) ён быў кіраўніком кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшковай]] «Эліза Ажэшка і С-ка», а пазней яе партнёрам, пераемнікам [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]]. Быў жанаты на сястры Вінцэнта Хелмінскага, [[Апалонія Макоўская|Апалоніі]], якая дапамагала яму ў кніжных справах. Пасля закрыцця кнігарні ў 1882 годзе расійскімі ўладамі, кіраваў кнігарняй [[Feliks Zawadzki|Фелікса Завадзкага]]. Пасля дзевяці гадоў працы ў кампаніі разам з жонкай Апалоніяй Хелмінскай (дачкой Караля Хелмінскага) адкрыў уласную кнігарню на вуліцы Святаянскай у Вільні, якую набыў разам з ліцэнзіяй ад Я. Краснасельскага. У 1902 атрымаў дазвол на адкрыццё польскай чытальні ў Вільні. У 1903 выдаў "Каталог чытальні Макоўскага ў Вільні", які ахопліваў каля 4.000 пазіцый. Сярод выдадзеных ім кніг - байкі [[Антон Юзаф Глінскі|Антона Юзафа Глінскага]], "Нарыс літоўскай гісторыі" [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] (1901), "Трокі і Троцкі замак" [[Уладзіслаў Загорскі|Уладзіслава Загорскага]] (1902), калектыўная праца ў гонар [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]] "З-над Нёмана і Віліі" (1906). Вацлаў Макоўскі вёў пастаянную барацьбу за права выдаваць польскія кнігі супраць тагачасных уладаў і цэнзуры, рызыкуючы сваёй свабодай і жыццём. Ён адбіваў напады чыноўнікаў, якія праводзілі ператрусы, і сутыкаўся з шматлікімі судовымі працэсамі, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Элізы Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|Gloria victis]]» (1910). Аднак дзякуючы сваім рашучым дзеянням і добрым кантактам ён часта пазбягаў рэпрэсій, плацячы толькі штрафы. === Кнігарня ў Мінску === У верасні 1900 года набыў кнігарню [[Багуслаў Адамовіч|Багуслава Адамовіча]], і такім чынам заснаваў філіял сваёй віленскай кнігарні ў Мінску. Яго кіраўнікамі былі Ян Жыценскі, а з 1909 года — Яўфемія Вайткевіч. Пачаткова знаходзілася на рагу Захар'еўскай і Багадзельнай, 64/36, пасля 1905 года Макоўскі перамясціў сваю кнігарню ў больш фешэнебельнае месца — гатэль «Гарні», размешчаны на скрыжаванні вуліц Захар'еўскай і Феліцыянскай<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/sybieka/26/%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D1%83.html|title=Pawet: Менскія кватэры і сядзібы непрыяцеляў царызму|author=Шыбека Захар|website=pawet.net|access-date=2026-05-31}}</ref>. Кнігарня таксама служыла інфармацыйным пунктам для прадстаўнікоў Польскага таварыства адукацыі і Таварыства сяброў польскай моладзі. У выніку ў ёй рэгулярна рабілі ператрусы царскія чыноўнікі, напрыклад, летам 1913 года была канфіскавана брашура «Дэмакратычная рэспубліка ў Новай Зеландыі», выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе.<ref>''Tarasiuk, Alla''. (2019). [https://bibliotekanauki.pl/articles/1891230.pdf Książka polska w Mińsku na przełomie XIX–XX stulecia]. Historia Slavorum Occidentis. 20. 115-125. </ref> Пра гэты ператрус паведамлялася ў прэсе:<blockquote> Паліцыя і жандармерыя колькасцю каля дзясятка чалавек, закрыўшы доступ да кнігарні В. Макоўскага на вуліцы Свёнтаянскай у Мінску, увайшлі ў памяшканне і правялі дбайны ператрус у прысутнасці супрацоўнікаў кнігарні. Была канфіскавана брашура, выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе друкарняй Ромма пад назвай «Дэмакратычная Рэспубліка ў Новай Зеландыі», і быў складзены пратакол. Варта дадаць, што нядаўна ў вышэйзгаданай кнігарні таксама быў праведзены ператрус, і ўладальнік быў прыцягнуты да адказнасці.<ref>Sprawy księgarskie. Rewizja w księgarni W. Makowskiego, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1019895 Przegląd Księgarski, 15 IX 1913, nr 17– –18], s. 93</ref>[[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Daminikanskaja. Менск, Захараўская-Дамініканская (1902).jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску (1902).]]</blockquote>У сваіх успамінах такім чынам згадвае пра мінскую кнігарню:<blockquote>[[Файл:Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909.jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909]]Каля 1900 года да мяне звярнуліся грамадзяне з Міншчыны з прапановай адкрыць кнігарню ў Мінску. Не збянтэжаны тым, што ніводная з кнігарняў, якія раней належалі Савіцкай, Адамовічу ці Дудоўскай, не магла сябе ўтрымліваць, я ўзяўся за справу і ў верасні 1900 года атрымаў дазвол адкрыць кнігарню з польскай чытальнай залай; тут было лягчэй, чым у Вільні. Фінансавыя цяжкасці былі значнымі, бо, трэба было праводзіць адміністраванне ў Вільні, і сюды даводзілася часта ездзіць, і хоць мясцовае насельніцтва падтрымлівала мяне, мізэрнага абароту напачатку не хапала, каб пакрыць выдаткі. Неўзабаве пачаліся цяжкасці з цэнзурай. Маім апекуном у Мінску быў малады князь Грузінскі. У 1913 годзе князь з'явіўся на ператрус у суправаджэнні жандараў. Пасля некалькіх гадзін старанных пошукаў нічога не знайшлі, але князь быў настолькі раз'юшаны, што лёг на зямлю і залез пад скляпы, з якіх, аднак, акрамя пылу, нічога не дастаў. Нарэшце ён схапіў лесвіцу, узлез на самую высокую паліцу і, узрушаны, знайшоў невялікую брашуру ад Тапора — «Аднаўленне Польшчы».: «''Нашол —'' ''довольно!''» .Гэта сапраўды была забароненая брашура. Наступствам, вядома, быў данос і суд. Маёй намесніцай у Мінску была панна Яўфемія Вайткевіч, таму яна была прыцягнутая да адказнасці.<ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/en/dlibra/publication/1020013 Przegląd Księgarski : organ Związku Księgarzy Polskich. R. 11, 1925, nr 10.] S. 319.</ref></blockquote> === Грамадская актыўнасць === Макоўскі, імкнучыся распаўсюджваць культуру, не абмяжоўваўся толькі выданнем кніг, нот і календароў. Ён таксама арганізоўваў і праводзіў канцэрты, запрашаючы вядомых выканаўцаў з Польшчы і за яе межамі.На адным з канцэртаў польская артыстка, якая выконвала творы [[Фрыдэрык Шапэн|Шапэна]] пад псеўданімам Стэнгель-Сембрых (Марцэліна Сембрых-Каханьская), выканала некалькі радкоў па-польску па просьбе публікі ў прысутнасці імператара. За гэты выступ Макоўскі быў прыцягнуты да адказнасці і аштрафаваны. У 1890 годзе Вацлаў Макоўскі і яго сын Вацлаў-малодшы ўдзельнічалі ў так званых «Заўрачальных вечарынах» («Вяртальных вечарынах»). Гэта былі таемныя сустрэчы, падчас якіх праводзіліся тэатральныя пастаноўкі і чыталіся творы [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]], [[Юльюш Славацкі|Славацкага]], [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомлі]] і многіх іншых. З часам «Заўрачальныя вечары» ператварыліся ў «Вечары рамеснікаў» з канцэртамі і танцамі, на якія Макоўскі атрымліваў афіцыйны дазвол ад уладаў. У 1905 годзе разам са сваім сынам Вацлавам яны спрабавалі выдаваць польскую штодзённую газету пад назвай «''Gazeta Wileńska''», але не атрымалі дазволу. 11 снежня 1911 года ён атрымаў дазвол і прапанову ад графіні Броэль-Платэр арганізаваць тады вельмі вядомыя і папулярныя «Ахі». Гэта былі аматарскія спектаклі, якія служылі сатырай, накіраванай на мясцовых актывістаў. === Ваенны перыяд === 11 жніўня 1915 года з-за канфліктаў з Германіяй Польская пошта спыніла сваю дзейнасць, што справакавала крызіс для выдавецтва «Вацлаў і Апалонія», а 5 верасня нямецкія войскі занялі Вільню. «Мы былі адрэзаныя ад свету, масты былі знесены, чыгункі разбураны» — вось што пісаў Макоўскі ў сваіх мемуарах. Пачаліся сістэматычныя ператрусы і рабаванні з боку немцаў. Макоўскаму давялося звяртацца па дазвол на публікацыю кніг у «Обер-Ост», які без тлумачэння прычын блакаваў выданне нават самых бяскрыўдных падручнікаў, такіх як нямецкая мова, катэхізіс, геаграфія і г.д. Аднак ім удалося выдаць «Сноп нашай Нівы» («Сноп нашай Нівы»), а пазней і «Мае чытанкі» («Мае чытанні») дачкі старэйшага Макоўскага, [[Эвы Гульбінова|Эвы Гульбіновай]]. Аднак з-за хвалі адмоваў з боку «Обер-Ост» сям'ю Макоўскіх ахапіў крызіс, і продажы кнігарняў упалі прыкладна да 20%. У канцы снежня 1918 года нямецкія войскі адступілі. 6 студзеня 1919 года [[Бальшавікі|бальшавіцкія войскі]] ўвайшлі ў горад і пачалі ўстанаўліваць сваю ўладу. Аднак дзейнасць кнігарняў аднавілася. Саветы спрабавалі захапіць усе кнігарні, але ім гэта не ўдалося, бо польскія войскі ўвайшлі ў Вільню 19 сакавіка 1919 года. У ліпені 1920 года бальшавікі зноў увайшлі ў Вільню. Кнігарня на Біскупскай вуліцы, якая знаходзілася пад апекай Макоўскага, была пашкоджана і часткова разрабавана. Макоўскі за супраціўленне — адмову даць згоду на перадачу кнігарні бальшавікам — быў неўзабаве арыштаваны пад падставай захоўвання агнястрэльнай зброі ў сваёй кватэры. У рэшце рэшт яго зняволілі [[Лукішская турма|ў Лукішках]], дзе ён сустрэў знаёмых, абвінавачаных і тых, хто быў зняволены, некаторыя з якіх таксама былі незаконна зняволены. Ён цудам выратаваўся, а некаторых з яго паплечнікаў пакаралі смерцю. Пасля многіх выпрабаванняў Вацлаў і астатнія зняволеныя былі вызвалены літоўскімі войскамі. === Міжваенны час === Стаў першым Віленскага кола Звязу польскіх кніжных гандляроў, якое паўстала па яго ініцыятыве ў 1922 годзе. Шмат гадоў быў радным горада Вільні, чальцом шматлікіх асветніцкіх і дабрачынных таварыстваў. <ref name=":0" /> Вацлаў Макоўскі вельмі сардэчна ставіўся да сваіх маладзейшых калег, і яго памяць як выдатнага кнігагандляра была ўшанавана на 7-м з'ездзе Асацыяцыі польскіх кнігагандляроў у Вільні ў 1939 годзе. Перад смерцю ён напісаў пра свае мемуары, апублікаваныя ў «Przegląd Księgarski» ў 1925 годзе (№5-10), пад назвай: «''Успаміны старога кнігагандляра на фоне асабістых перажыванняў''». Пахаваны ў Вільні на [[Могілкі Росы|могілках Росы]].<ref>{{Cite web|url=https://rossa.lt/index.php/trasy?view=point&id=108|title=Trasy|website=rossa.lt|access-date=2026-05-31}}</ref> З яго смерцю кнігарня перастала існаваць, а кнігазбор выкупіў віленскі магістрат для гарадской бібліятэкі №2, якая з часам была названа бібліятэкай імя Вацлава Макоўскага.<ref name=":0" /> === Сям'я === У сям'і Макоўскіх былі дзеці: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў — Вацлаў, Чэслаў і Вітольд; усе яны, як пісаў Макоўскі, «аддалі даніну крыві на алтар Айчыны». Сям'я Макоўскіх вяла справы і сябравала з [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшка]], пра што сведчаць [https://pl.wikisource.org/wiki/Listy%20Orzeszkowej%20do%20Wacława%20Makowskiego ''лісты Ажэшкі да Вацлава Макоўскага''] . У гэтых лістах Ажэшка вельмі станоўча адгукаецца пра Вацлава. У 1950 годзе Ева Гульбінова перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1929 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пётркаве Трыбунальскім]] <references /> [[Катэгорыя:Кнігагандляры]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] b9d6guvcx1feor1kqxpx0bjtsx77xht 5149251 5149241 2026-05-31T12:47:32Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Вацлаў Леон Макоўскі]] у [[Вацлаў Леан Макоўскі]]: Уніфікацыя назваў 5149241 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = Category:Wacław Leon Makowski }}'''Вацлаў Леон Макоўскі''' (польск. ''Wacław Leon Makowski,'' [[3 чэрвеня]] 1854, [[Пётркаў Трыбунальскі]] памёр 10 лютага 1929 г. у [[Вільня|Вільні]] ) — кнігагандляр, грамадскі дзеяч, заснавальнік кнігарні Макоўскага ў Мінску.<ref name=":0">''Śnieżko A.'', Makowski Leon Wacław (1854–1929), w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Warszawa 1974, s. 251.</ref> == Біяграфія == Сын Віталіса Макоўскага і Караліны Пэнткоўскай. Скончыў сярэднюю школу ў [[Ловіч|Ловічы]] і сярэднюю школу № 4 у [[Варшава|Варшаве]], пасля чаго ўладкаваўся на працу ў кнігарню варшаўскіх выдавецтваў Густава Гебетнера і Роберта Вольфа (1873-76). Адначасова вучыўся ў гандлёвай школе. [[Файл:Wacław Leon Makowski (1879).jpg|міні|Вацлаў Макоўскі (каля 1879)]] У першыя гады сваёй дзейнасці ў Вільні (1879) ён быў кіраўніком кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшковай]] «Эліза Ажэшка і С-ка», а пазней яе партнёрам, пераемнікам [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]]. Быў жанаты на сястры Вінцэнта Хелмінскага, [[Апалонія Макоўская|Апалоніі]], якая дапамагала яму ў кніжных справах. Пасля закрыцця кнігарні ў 1882 годзе расійскімі ўладамі, кіраваў кнігарняй [[Feliks Zawadzki|Фелікса Завадзкага]]. Пасля дзевяці гадоў працы ў кампаніі разам з жонкай Апалоніяй Хелмінскай (дачкой Караля Хелмінскага) адкрыў уласную кнігарню на вуліцы Святаянскай у Вільні, якую набыў разам з ліцэнзіяй ад Я. Краснасельскага. У 1902 атрымаў дазвол на адкрыццё польскай чытальні ў Вільні. У 1903 выдаў "Каталог чытальні Макоўскага ў Вільні", які ахопліваў каля 4.000 пазіцый. Сярод выдадзеных ім кніг - байкі [[Антон Юзаф Глінскі|Антона Юзафа Глінскага]], "Нарыс літоўскай гісторыі" [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] (1901), "Трокі і Троцкі замак" [[Уладзіслаў Загорскі|Уладзіслава Загорскага]] (1902), калектыўная праца ў гонар [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]] "З-над Нёмана і Віліі" (1906). Вацлаў Макоўскі вёў пастаянную барацьбу за права выдаваць польскія кнігі супраць тагачасных уладаў і цэнзуры, рызыкуючы сваёй свабодай і жыццём. Ён адбіваў напады чыноўнікаў, якія праводзілі ператрусы, і сутыкаўся з шматлікімі судовымі працэсамі, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Элізы Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|Gloria victis]]» (1910). Аднак дзякуючы сваім рашучым дзеянням і добрым кантактам ён часта пазбягаў рэпрэсій, плацячы толькі штрафы. === Кнігарня ў Мінску === У верасні 1900 года набыў кнігарню [[Багуслаў Адамовіч|Багуслава Адамовіча]], і такім чынам заснаваў філіял сваёй віленскай кнігарні ў Мінску. Яго кіраўнікамі былі Ян Жыценскі, а з 1909 года — Яўфемія Вайткевіч. Пачаткова знаходзілася на рагу Захар'еўскай і Багадзельнай, 64/36, пасля 1905 года Макоўскі перамясціў сваю кнігарню ў больш фешэнебельнае месца — гатэль «Гарні», размешчаны на скрыжаванні вуліц Захар'еўскай і Феліцыянскай<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/sybieka/26/%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D1%83.html|title=Pawet: Менскія кватэры і сядзібы непрыяцеляў царызму|author=Шыбека Захар|website=pawet.net|access-date=2026-05-31}}</ref>. Кнігарня таксама служыла інфармацыйным пунктам для прадстаўнікоў Польскага таварыства адукацыі і Таварыства сяброў польскай моладзі. У выніку ў ёй рэгулярна рабілі ператрусы царскія чыноўнікі, напрыклад, летам 1913 года была канфіскавана брашура «Дэмакратычная рэспубліка ў Новай Зеландыі», выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе.<ref>''Tarasiuk, Alla''. (2019). [https://bibliotekanauki.pl/articles/1891230.pdf Książka polska w Mińsku na przełomie XIX–XX stulecia]. Historia Slavorum Occidentis. 20. 115-125. </ref> Пра гэты ператрус паведамлялася ў прэсе:<blockquote> Паліцыя і жандармерыя колькасцю каля дзясятка чалавек, закрыўшы доступ да кнігарні В. Макоўскага на вуліцы Свёнтаянскай у Мінску, увайшлі ў памяшканне і правялі дбайны ператрус у прысутнасці супрацоўнікаў кнігарні. Была канфіскавана брашура, выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе друкарняй Ромма пад назвай «Дэмакратычная Рэспубліка ў Новай Зеландыі», і быў складзены пратакол. Варта дадаць, што нядаўна ў вышэйзгаданай кнігарні таксама быў праведзены ператрус, і ўладальнік быў прыцягнуты да адказнасці.<ref>Sprawy księgarskie. Rewizja w księgarni W. Makowskiego, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1019895 Przegląd Księgarski, 15 IX 1913, nr 17– –18], s. 93</ref>[[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Daminikanskaja. Менск, Захараўская-Дамініканская (1902).jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску (1902).]]</blockquote>У сваіх успамінах такім чынам згадвае пра мінскую кнігарню:<blockquote>[[Файл:Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909.jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909]]Каля 1900 года да мяне звярнуліся грамадзяне з Міншчыны з прапановай адкрыць кнігарню ў Мінску. Не збянтэжаны тым, што ніводная з кнігарняў, якія раней належалі Савіцкай, Адамовічу ці Дудоўскай, не магла сябе ўтрымліваць, я ўзяўся за справу і ў верасні 1900 года атрымаў дазвол адкрыць кнігарню з польскай чытальнай залай; тут было лягчэй, чым у Вільні. Фінансавыя цяжкасці былі значнымі, бо, трэба было праводзіць адміністраванне ў Вільні, і сюды даводзілася часта ездзіць, і хоць мясцовае насельніцтва падтрымлівала мяне, мізэрнага абароту напачатку не хапала, каб пакрыць выдаткі. Неўзабаве пачаліся цяжкасці з цэнзурай. Маім апекуном у Мінску быў малады князь Грузінскі. У 1913 годзе князь з'явіўся на ператрус у суправаджэнні жандараў. Пасля некалькіх гадзін старанных пошукаў нічога не знайшлі, але князь быў настолькі раз'юшаны, што лёг на зямлю і залез пад скляпы, з якіх, аднак, акрамя пылу, нічога не дастаў. Нарэшце ён схапіў лесвіцу, узлез на самую высокую паліцу і, узрушаны, знайшоў невялікую брашуру ад Тапора — «Аднаўленне Польшчы».: «''Нашол —'' ''довольно!''» .Гэта сапраўды была забароненая брашура. Наступствам, вядома, быў данос і суд. Маёй намесніцай у Мінску была панна Яўфемія Вайткевіч, таму яна была прыцягнутая да адказнасці.<ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/en/dlibra/publication/1020013 Przegląd Księgarski : organ Związku Księgarzy Polskich. R. 11, 1925, nr 10.] S. 319.</ref></blockquote> === Грамадская актыўнасць === Макоўскі, імкнучыся распаўсюджваць культуру, не абмяжоўваўся толькі выданнем кніг, нот і календароў. Ён таксама арганізоўваў і праводзіў канцэрты, запрашаючы вядомых выканаўцаў з Польшчы і за яе межамі.На адным з канцэртаў польская артыстка, якая выконвала творы [[Фрыдэрык Шапэн|Шапэна]] пад псеўданімам Стэнгель-Сембрых (Марцэліна Сембрых-Каханьская), выканала некалькі радкоў па-польску па просьбе публікі ў прысутнасці імператара. За гэты выступ Макоўскі быў прыцягнуты да адказнасці і аштрафаваны. У 1890 годзе Вацлаў Макоўскі і яго сын Вацлаў-малодшы ўдзельнічалі ў так званых «Заўрачальных вечарынах» («Вяртальных вечарынах»). Гэта былі таемныя сустрэчы, падчас якіх праводзіліся тэатральныя пастаноўкі і чыталіся творы [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]], [[Юльюш Славацкі|Славацкага]], [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомлі]] і многіх іншых. З часам «Заўрачальныя вечары» ператварыліся ў «Вечары рамеснікаў» з канцэртамі і танцамі, на якія Макоўскі атрымліваў афіцыйны дазвол ад уладаў. У 1905 годзе разам са сваім сынам Вацлавам яны спрабавалі выдаваць польскую штодзённую газету пад назвай «''Gazeta Wileńska''», але не атрымалі дазволу. 11 снежня 1911 года ён атрымаў дазвол і прапанову ад графіні Броэль-Платэр арганізаваць тады вельмі вядомыя і папулярныя «Ахі». Гэта былі аматарскія спектаклі, якія служылі сатырай, накіраванай на мясцовых актывістаў. === Ваенны перыяд === 11 жніўня 1915 года з-за канфліктаў з Германіяй Польская пошта спыніла сваю дзейнасць, што справакавала крызіс для выдавецтва «Вацлаў і Апалонія», а 5 верасня нямецкія войскі занялі Вільню. «Мы былі адрэзаныя ад свету, масты былі знесены, чыгункі разбураны» — вось што пісаў Макоўскі ў сваіх мемуарах. Пачаліся сістэматычныя ператрусы і рабаванні з боку немцаў. Макоўскаму давялося звяртацца па дазвол на публікацыю кніг у «Обер-Ост», які без тлумачэння прычын блакаваў выданне нават самых бяскрыўдных падручнікаў, такіх як нямецкая мова, катэхізіс, геаграфія і г.д. Аднак ім удалося выдаць «Сноп нашай Нівы» («Сноп нашай Нівы»), а пазней і «Мае чытанкі» («Мае чытанні») дачкі старэйшага Макоўскага, [[Эвы Гульбінова|Эвы Гульбіновай]]. Аднак з-за хвалі адмоваў з боку «Обер-Ост» сям'ю Макоўскіх ахапіў крызіс, і продажы кнігарняў упалі прыкладна да 20%. У канцы снежня 1918 года нямецкія войскі адступілі. 6 студзеня 1919 года [[Бальшавікі|бальшавіцкія войскі]] ўвайшлі ў горад і пачалі ўстанаўліваць сваю ўладу. Аднак дзейнасць кнігарняў аднавілася. Саветы спрабавалі захапіць усе кнігарні, але ім гэта не ўдалося, бо польскія войскі ўвайшлі ў Вільню 19 сакавіка 1919 года. У ліпені 1920 года бальшавікі зноў увайшлі ў Вільню. Кнігарня на Біскупскай вуліцы, якая знаходзілася пад апекай Макоўскага, была пашкоджана і часткова разрабавана. Макоўскі за супраціўленне — адмову даць згоду на перадачу кнігарні бальшавікам — быў неўзабаве арыштаваны пад падставай захоўвання агнястрэльнай зброі ў сваёй кватэры. У рэшце рэшт яго зняволілі [[Лукішская турма|ў Лукішках]], дзе ён сустрэў знаёмых, абвінавачаных і тых, хто быў зняволены, некаторыя з якіх таксама былі незаконна зняволены. Ён цудам выратаваўся, а некаторых з яго паплечнікаў пакаралі смерцю. Пасля многіх выпрабаванняў Вацлаў і астатнія зняволеныя былі вызвалены літоўскімі войскамі. === Міжваенны час === Стаў першым Віленскага кола Звязу польскіх кніжных гандляроў, якое паўстала па яго ініцыятыве ў 1922 годзе. Шмат гадоў быў радным горада Вільні, чальцом шматлікіх асветніцкіх і дабрачынных таварыстваў. <ref name=":0" /> Вацлаў Макоўскі вельмі сардэчна ставіўся да сваіх маладзейшых калег, і яго памяць як выдатнага кнігагандляра была ўшанавана на 7-м з'ездзе Асацыяцыі польскіх кнігагандляроў у Вільні ў 1939 годзе. Перад смерцю ён напісаў пра свае мемуары, апублікаваныя ў «Przegląd Księgarski» ў 1925 годзе (№5-10), пад назвай: «''Успаміны старога кнігагандляра на фоне асабістых перажыванняў''». Пахаваны ў Вільні на [[Могілкі Росы|могілках Росы]].<ref>{{Cite web|url=https://rossa.lt/index.php/trasy?view=point&id=108|title=Trasy|website=rossa.lt|access-date=2026-05-31}}</ref> З яго смерцю кнігарня перастала існаваць, а кнігазбор выкупіў віленскі магістрат для гарадской бібліятэкі №2, якая з часам была названа бібліятэкай імя Вацлава Макоўскага.<ref name=":0" /> === Сям'я === У сям'і Макоўскіх былі дзеці: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў — Вацлаў, Чэслаў і Вітольд; усе яны, як пісаў Макоўскі, «аддалі даніну крыві на алтар Айчыны». Сям'я Макоўскіх вяла справы і сябравала з [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшка]], пра што сведчаць [https://pl.wikisource.org/wiki/Listy%20Orzeszkowej%20do%20Wacława%20Makowskiego ''лісты Ажэшкі да Вацлава Макоўскага''] . У гэтых лістах Ажэшка вельмі станоўча адгукаецца пра Вацлава. У 1950 годзе Ева Гульбінова перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Зноскі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1929 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1854 годзе]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пётркаве Трыбунальскім]] <references /> [[Катэгорыя:Кнігагандляры]] [[Катэгорыя:Выдаўцы]] b9d6guvcx1feor1kqxpx0bjtsx77xht 5149254 5149251 2026-05-31T12:52:13Z JerzyKundrat 174 5149254 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Вацлаў Леон Макоўскі''' ({{lang-pl|Wacław Leon Makowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кнігагандляр, грамадскі дзеяч, заснавальнік кнігарні Макоўскага ў Мінску.<ref name=":0">''Śnieżko A.'', Makowski Leon Wacław (1854—1929), w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Warszawa 1974, s. 251.</ref> == Біяграфія == Сын Віталіса Макоўскага і Караліны Пэнткоўскай. Скончыў сярэднюю школу ў [[Ловіч]]ы і сярэднюю школу № 4 у [[Варшава|Варшаве]], пасля чаго ўладкаваўся на працу ў кнігарню варшаўскіх выдавецтваў Густава Гебетнера і Роберта Вольфа (1873-76). Адначасова вучыўся ў гандлёвай школе. [[Файл:Wacław Leon Makowski (1879).jpg|міні|Вацлаў Макоўскі (каля 1879)]] У першыя гады сваёй дзейнасці ў Вільні (1879) ён быў кіраўніком кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшковай]] «Эліза Ажэшка і С-ка», а пазней яе партнёрам, пераемнікам [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]]. Быў жанаты на сястры Вінцэнта Хелмінскага, [[Апалонія Макоўская|Апалоніі]], якая дапамагала яму ў кніжных справах. Пасля закрыцця кнігарні ў 1882 годзе расійскімі ўладамі, кіраваў кнігарняй [[Feliks Zawadzki|Фелікса Завадзкага]]. Пасля дзевяці гадоў працы ў кампаніі разам з жонкай Апалоніяй Хелмінскай (дачкой Караля Хелмінскага) адкрыў уласную кнігарню на вуліцы Святаянскай у Вільні, якую набыў разам з ліцэнзіяй ад Я. Краснасельскага. У 1902 атрымаў дазвол на адкрыццё польскай чытальні ў Вільні. У 1903 выдаў «Каталог чытальні Макоўскага ў Вільні», які ахопліваў каля 4.000 пазіцый. Сярод выдадзеных ім кніг — байкі [[Антон Юзаф Глінскі|Антона Юзафа Глінскага]], «Нарыс літоўскай гісторыі» [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] (1901), «Трокі і Троцкі замак» [[Уладзіслаў Загорскі|Уладзіслава Загорскага]] (1902), калектыўная праца ў гонар [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]] «З-над Нёмана і Віліі» (1906). Вацлаў Макоўскі вёў пастаянную барацьбу за права выдаваць польскія кнігі супраць тагачасных уладаў і цэнзуры, рызыкуючы сваёй свабодай і жыццём. Ён адбіваў напады чыноўнікаў, якія праводзілі ператрусы, і сутыкаўся з шматлікімі судовымі працэсамі, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Элізы Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|Gloria victis]]» (1910). Аднак дзякуючы сваім рашучым дзеянням і добрым кантактам ён часта пазбягаў рэпрэсій, плацячы толькі штрафы. === Кнігарня ў Мінску === У верасні 1900 года набыў кнігарню [[Багуслаў Адамовіч|Багуслава Адамовіча]], і такім чынам заснаваў філіял сваёй віленскай кнігарні ў Мінску. Яго кіраўнікамі былі Ян Жыценскі, а з 1909 года — Яўфемія Вайткевіч. Пачаткова знаходзілася на рагу Захар’еўскай і Багадзельнай, 64/36, пасля 1905 года Макоўскі перамясціў сваю кнігарню ў больш фешэнебельнае месца — гатэль «Гарні», размешчаны на скрыжаванні вуліц Захар’еўскай і Феліцыянскай<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/sybieka/26/%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D1%83.html|title=Pawet: Менскія кватэры і сядзібы непрыяцеляў царызму|author=Шыбека Захар|website=pawet.net|access-date=2026-05-31}}</ref>. Кнігарня таксама служыла інфармацыйным пунктам для прадстаўнікоў Польскага таварыства адукацыі і Таварыства сяброў польскай моладзі. У выніку ў ёй рэгулярна рабілі ператрусы царскія чыноўнікі, напрыклад, летам 1913 года была канфіскавана брашура «Дэмакратычная рэспубліка ў Новай Зеландыі», выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе.<ref>''Tarasiuk, Alla''. (2019). [https://bibliotekanauki.pl/articles/1891230.pdf Książka polska w Mińsku na przełomie XIX—XX stulecia]. Historia Slavorum Occidentis. 20. 115—125. </ref> Пра гэты ператрус паведамлялася ў прэсе:<blockquote> Паліцыя і жандармерыя колькасцю каля дзясятка чалавек, закрыўшы доступ да кнігарні В. Макоўскага на вуліцы Свёнтаянскай у Мінску, увайшлі ў памяшканне і правялі дбайны ператрус у прысутнасці супрацоўнікаў кнігарні. Была канфіскавана брашура, выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе друкарняй Ромма пад назвай «Дэмакратычная Рэспубліка ў Новай Зеландыі», і быў складзены пратакол. Варта дадаць, што нядаўна ў вышэйзгаданай кнігарні таксама быў праведзены ператрус, і ўладальнік быў прыцягнуты да адказнасці.<ref>Sprawy księgarskie. Rewizja w księgarni W. Makowskiego, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1019895 Przegląd Księgarski, 15 IX 1913, nr 17- −18], s. 93</ref>[[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Daminikanskaja. Менск, Захараўская-Дамініканская (1902).jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску (1902).]]</blockquote>У сваіх успамінах такім чынам згадвае пра мінскую кнігарню:<blockquote>[[Файл:Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909.jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909]]Каля 1900 года да мяне звярнуліся грамадзяне з Міншчыны з прапановай адкрыць кнігарню ў Мінску. Не збянтэжаны тым, што ніводная з кнігарняў, якія раней належалі Савіцкай, Адамовічу ці Дудоўскай, не магла сябе ўтрымліваць, я ўзяўся за справу і ў верасні 1900 года атрымаў дазвол адкрыць кнігарню з польскай чытальнай залай; тут было лягчэй, чым у Вільні. Фінансавыя цяжкасці былі значнымі, бо, трэба было праводзіць адміністраванне ў Вільні, і сюды даводзілася часта ездзіць, і хоць мясцовае насельніцтва падтрымлівала мяне, мізэрнага абароту напачатку не хапала, каб пакрыць выдаткі. Неўзабаве пачаліся цяжкасці з цэнзурай. Маім апекуном у Мінску быў малады князь Грузінскі. У 1913 годзе князь з’явіўся на ператрус у суправаджэнні жандараў. Пасля некалькіх гадзін старанных пошукаў нічога не знайшлі, але князь быў настолькі раз’юшаны, што лёг на зямлю і залез пад скляпы, з якіх, аднак, акрамя пылу, нічога не дастаў. Нарэшце ён схапіў лесвіцу, узлез на самую высокую паліцу і, узрушаны, знайшоў невялікую брашуру ад Тапора — «Аднаўленне Польшчы».: «''Нашол —'' ''довольно!''» .Гэта сапраўды была забароненая брашура. Наступствам, вядома, быў данос і суд. Маёй намесніцай у Мінску была панна Яўфемія Вайткевіч, таму яна была прыцягнутая да адказнасці.<ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/en/dlibra/publication/1020013 Przegląd Księgarski : organ Związku Księgarzy Polskich. R. 11, 1925, nr 10.] S. 319.</ref></blockquote> === Грамадская актыўнасць === Макоўскі, імкнучыся распаўсюджваць культуру, не абмяжоўваўся толькі выданнем кніг, нот і календароў. Ён таксама арганізоўваў і праводзіў канцэрты, запрашаючы вядомых выканаўцаў з Польшчы і за яе межамі. На адным з канцэртаў польская артыстка, якая выконвала творы [[Фрыдэрык Шапэн|Шапэна]] пад псеўданімам Стэнгель-Сембрых (Марцэліна Сембрых-Каханьская), выканала некалькі радкоў па-польску па просьбе публікі ў прысутнасці імператара. За гэты выступ Макоўскі быў прыцягнуты да адказнасці і аштрафаваны. У 1890 годзе Вацлаў Макоўскі і яго сын Вацлаў-малодшы ўдзельнічалі ў так званых «Заўрачальных вечарынах» («Вяртальных вечарынах»). Гэта былі таемныя сустрэчы, падчас якіх праводзіліся тэатральныя пастаноўкі і чыталіся творы [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]], [[Юльюш Славацкі|Славацкага]], [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомлі]] і многіх іншых. З часам «Заўрачальныя вечары» ператварыліся ў «Вечары рамеснікаў» з канцэртамі і танцамі, на якія Макоўскі атрымліваў афіцыйны дазвол ад уладаў. У 1905 годзе разам са сваім сынам Вацлавам яны спрабавалі выдаваць польскую штодзённую газету пад назвай «''Gazeta Wileńska''», але не атрымалі дазволу. 11 снежня 1911 года ён атрымаў дазвол і прапанову ад графіні Броэль-Платэр арганізаваць тады вельмі вядомыя і папулярныя «Ахі». Гэта былі аматарскія спектаклі, якія служылі сатырай, накіраванай на мясцовых актывістаў. === Ваенны перыяд === 11 жніўня 1915 года з-за канфліктаў з Германіяй Польская пошта спыніла сваю дзейнасць, што справакавала крызіс для выдавецтва «Вацлаў і Апалонія», а 5 верасня нямецкія войскі занялі Вільню. «Мы былі адрэзаныя ад свету, масты былі знесены, чыгункі разбураны» — вось што пісаў Макоўскі ў сваіх мемуарах. Пачаліся сістэматычныя ператрусы і рабаванні з боку немцаў. Макоўскаму давялося звяртацца па дазвол на публікацыю кніг у «Обер-Ост», які без тлумачэння прычын блакаваў выданне нават самых бяскрыўдных падручнікаў, такіх як нямецкая мова, катэхізіс, геаграфія і г.д. Аднак ім удалося выдаць «Сноп нашай Нівы» («Сноп нашай Нівы»), а пазней і «Мае чытанкі» («Мае чытанні») дачкі старэйшага Макоўскага, [[Эвы Гульбінова]]й. Аднак з-за хвалі адмоваў з боку «Обер-Ост» сям’ю Макоўскіх ахапіў крызіс, і продажы кнігарняў упалі прыкладна да 20 %. У канцы снежня 1918 года нямецкія войскі адступілі. 6 студзеня 1919 года [[Бальшавікі|бальшавіцкія войскі]] ўвайшлі ў горад і пачалі ўстанаўліваць сваю ўладу. Аднак дзейнасць кнігарняў аднавілася. Саветы спрабавалі захапіць усе кнігарні, але ім гэта не ўдалося, бо польскія войскі ўвайшлі ў Вільню 19 сакавіка 1919 года. У ліпені 1920 года бальшавікі зноў увайшлі ў Вільню. Кнігарня на Біскупскай вуліцы, якая знаходзілася пад апекай Макоўскага, была пашкоджана і часткова разрабавана. Макоўскі за супраціўленне — адмову даць згоду на перадачу кнігарні бальшавікам — быў неўзабаве арыштаваны пад падставай захоўвання агнястрэльнай зброі ў сваёй кватэры. У рэшце рэшт яго зняволілі [[Лукішская турма|ў Лукішках]], дзе ён сустрэў знаёмых, абвінавачаных і тых, хто быў зняволены, некаторыя з якіх таксама былі незаконна зняволены. Ён цудам выратаваўся, а некаторых з яго паплечнікаў пакаралі смерцю. Пасля многіх выпрабаванняў Вацлаў і астатнія зняволеныя былі вызвалены літоўскімі войскамі. === Міжваенны час === Стаў першым Віленскага кола Звязу польскіх кніжных гандляроў, якое паўстала па яго ініцыятыве ў 1922 годзе. Шмат гадоў быў радным горада Вільні, чальцом шматлікіх асветніцкіх і дабрачынных таварыстваў. <ref name=":0" /> Вацлаў Макоўскі вельмі сардэчна ставіўся да сваіх маладзейшых калег, і яго памяць як выдатнага кнігагандляра была ўшанавана на 7-м з’ездзе Асацыяцыі польскіх кнігагандляроў у Вільні ў 1939 годзе. Перад смерцю ён напісаў пра свае мемуары, апублікаваныя ў «Przegląd Księgarski» ў 1925 годзе (№ 5-10), пад назвай: «''Успаміны старога кнігагандляра на фоне асабістых перажыванняў''». Пахаваны ў Вільні на [[Могілкі Росы|могілках Росы]].<ref>{{Cite web|url=https://rossa.lt/index.php/trasy?view=point&id=108|title=Trasy|website=rossa.lt|access-date=2026-05-31}}</ref> З яго смерцю кнігарня перастала існаваць, а кнігазбор выкупіў віленскі магістрат для гарадской бібліятэкі № 2, якая з часам была названа бібліятэкай імя Вацлава Макоўскага.<ref name=":0" /> === Сям’я === У сям’і Макоўскіх былі дзеці: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў — Вацлаў, Чэслаў і Вітольд; усе яны, як пісаў Макоўскі, «аддалі даніну крыві на алтар Айчыны». Сям’я Макоўскіх вяла справы і сябравала з [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшка]], пра што сведчаць [https://pl.wikisource.org/wiki/Listy%20Orzeszkowej%20do%20Wacława%20Makowskiego ''лісты Ажэшкі да Вацлава Макоўскага''] . У гэтых лістах Ажэшка вельмі станоўча адгукаецца пра Вацлава. У 1950 годзе Ева Гульбінова перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Макоўскі Вацлаў Леан}} [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пётркаве Трыбунальскім]] [[Катэгорыя:Кнігагандляры]] 3efsnbftcfeynxh4cljw66rai811mf6 5149256 5149254 2026-05-31T12:54:24Z JerzyKundrat 174 5149256 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Вацлаў Леан Макоўскі''' ({{lang-pl|Wacław Leon Makowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кнігагандляр, грамадскі дзеяч, заснавальнік кнігарні Макоўскага ў Мінску.<ref name=":0">''Śnieżko A.'', Makowski Leon Wacław (1854—1929), w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Warszawa 1974, s. 251.</ref> == Біяграфія == Сын Віталіса Макоўскага і Караліны Пэнткоўскай. Скончыў сярэднюю школу ў [[Ловіч]]ы і сярэднюю школу № 4 у [[Варшава|Варшаве]], пасля чаго ўладкаваўся на працу ў кнігарню варшаўскіх выдавецтваў Густава Гебетнера і Роберта Вольфа (1873-76). Адначасова вучыўся ў гандлёвай школе. [[Файл:Wacław Leon Makowski (1879).jpg|міні|Вацлаў Макоўскі (каля 1879)]] У першыя гады сваёй дзейнасці ў Вільні (1879) ён быў кіраўніком кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшковай]] «Эліза Ажэшка і С-ка», а пазней яе партнёрам, пераемнікам [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]]. Быў жанаты на сястры Вінцэнта Хелмінскага, [[Апалонія Макоўская|Апалоніі]], якая дапамагала яму ў кніжных справах. Пасля закрыцця кнігарні ў 1882 годзе расійскімі ўладамі, кіраваў кнігарняй [[Feliks Zawadzki|Фелікса Завадзкага]]. Пасля дзевяці гадоў працы ў кампаніі разам з жонкай Апалоніяй Хелмінскай (дачкой Караля Хелмінскага) адкрыў уласную кнігарню на вуліцы Святаянскай у Вільні, якую набыў разам з ліцэнзіяй ад Я. Краснасельскага. У 1902 атрымаў дазвол на адкрыццё польскай чытальні ў Вільні. У 1903 выдаў «Каталог чытальні Макоўскага ў Вільні», які ахопліваў каля 4.000 пазіцый. Сярод выдадзеных ім кніг — байкі [[Антон Юзаф Глінскі|Антона Юзафа Глінскага]], «Нарыс літоўскай гісторыі» [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] (1901), «Трокі і Троцкі замак» [[Уладзіслаў Загорскі|Уладзіслава Загорскага]] (1902), калектыўная праца ў гонар [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]] «З-над Нёмана і Віліі» (1906). Вацлаў Макоўскі вёў пастаянную барацьбу за права выдаваць польскія кнігі супраць тагачасных уладаў і цэнзуры, рызыкуючы сваёй свабодай і жыццём. Ён адбіваў напады чыноўнікаў, якія праводзілі ператрусы, і сутыкаўся з шматлікімі судовымі працэсамі, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Элізы Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|Gloria victis]]» (1910). Аднак дзякуючы сваім рашучым дзеянням і добрым кантактам ён часта пазбягаў рэпрэсій, плацячы толькі штрафы. === Кнігарня ў Мінску === У верасні 1900 года набыў кнігарню [[Багуслаў Адамовіч|Багуслава Адамовіча]], і такім чынам заснаваў філіял сваёй віленскай кнігарні ў Мінску. Яго кіраўнікамі былі Ян Жыценскі, а з 1909 года — Яўфемія Вайткевіч. Пачаткова знаходзілася на рагу Захар’еўскай і Багадзельнай, 64/36, пасля 1905 года Макоўскі перамясціў сваю кнігарню ў больш фешэнебельнае месца — гатэль «Гарні», размешчаны на скрыжаванні вуліц Захар’еўскай і Феліцыянскай<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/sybieka/26/%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D1%83.html|title=Pawet: Менскія кватэры і сядзібы непрыяцеляў царызму|author=Шыбека Захар|website=pawet.net|access-date=2026-05-31}}</ref>. Кнігарня таксама служыла інфармацыйным пунктам для прадстаўнікоў Польскага таварыства адукацыі і Таварыства сяброў польскай моладзі. У выніку ў ёй рэгулярна рабілі ператрусы царскія чыноўнікі, напрыклад, летам 1913 года была канфіскавана брашура «Дэмакратычная рэспубліка ў Новай Зеландыі», выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе.<ref>''Tarasiuk, Alla''. (2019). [https://bibliotekanauki.pl/articles/1891230.pdf Książka polska w Mińsku na przełomie XIX—XX stulecia]. Historia Slavorum Occidentis. 20. 115—125. </ref> Пра гэты ператрус паведамлялася ў прэсе:<blockquote> Паліцыя і жандармерыя колькасцю каля дзясятка чалавек, закрыўшы доступ да кнігарні В. Макоўскага на вуліцы Свёнтаянскай у Мінску, увайшлі ў памяшканне і правялі дбайны ператрус у прысутнасці супрацоўнікаў кнігарні. Была канфіскавана брашура, выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе друкарняй Ромма пад назвай «Дэмакратычная Рэспубліка ў Новай Зеландыі», і быў складзены пратакол. Варта дадаць, што нядаўна ў вышэйзгаданай кнігарні таксама быў праведзены ператрус, і ўладальнік быў прыцягнуты да адказнасці.<ref>Sprawy księgarskie. Rewizja w księgarni W. Makowskiego, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1019895 Przegląd Księgarski, 15 IX 1913, nr 17- −18], s. 93</ref>[[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Daminikanskaja. Менск, Захараўская-Дамініканская (1902).jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску (1902).]]</blockquote>У сваіх успамінах такім чынам згадвае пра мінскую кнігарню:<blockquote>[[Файл:Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909.jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909]]Каля 1900 года да мяне звярнуліся грамадзяне з Міншчыны з прапановай адкрыць кнігарню ў Мінску. Не збянтэжаны тым, што ніводная з кнігарняў, якія раней належалі Савіцкай, Адамовічу ці Дудоўскай, не магла сябе ўтрымліваць, я ўзяўся за справу і ў верасні 1900 года атрымаў дазвол адкрыць кнігарню з польскай чытальнай залай; тут было лягчэй, чым у Вільні. Фінансавыя цяжкасці былі значнымі, бо, трэба было праводзіць адміністраванне ў Вільні, і сюды даводзілася часта ездзіць, і хоць мясцовае насельніцтва падтрымлівала мяне, мізэрнага абароту напачатку не хапала, каб пакрыць выдаткі. Неўзабаве пачаліся цяжкасці з цэнзурай. Маім апекуном у Мінску быў малады князь Грузінскі. У 1913 годзе князь з’явіўся на ператрус у суправаджэнні жандараў. Пасля некалькіх гадзін старанных пошукаў нічога не знайшлі, але князь быў настолькі раз’юшаны, што лёг на зямлю і залез пад скляпы, з якіх, аднак, акрамя пылу, нічога не дастаў. Нарэшце ён схапіў лесвіцу, узлез на самую высокую паліцу і, узрушаны, знайшоў невялікую брашуру ад Тапора — «Аднаўленне Польшчы».: «''Нашол —'' ''довольно!''» .Гэта сапраўды была забароненая брашура. Наступствам, вядома, быў данос і суд. Маёй намесніцай у Мінску была панна Яўфемія Вайткевіч, таму яна была прыцягнутая да адказнасці.<ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/en/dlibra/publication/1020013 Przegląd Księgarski : organ Związku Księgarzy Polskich. R. 11, 1925, nr 10.] S. 319.</ref></blockquote> === Грамадская актыўнасць === Макоўскі, імкнучыся распаўсюджваць культуру, не абмяжоўваўся толькі выданнем кніг, нот і календароў. Ён таксама арганізоўваў і праводзіў канцэрты, запрашаючы вядомых выканаўцаў з Польшчы і за яе межамі. На адным з канцэртаў польская артыстка, якая выконвала творы [[Фрыдэрык Шапэн|Шапэна]] пад псеўданімам Стэнгель-Сембрых (Марцэліна Сембрых-Каханьская), выканала некалькі радкоў па-польску па просьбе публікі ў прысутнасці імператара. За гэты выступ Макоўскі быў прыцягнуты да адказнасці і аштрафаваны. У 1890 годзе Вацлаў Макоўскі і яго сын Вацлаў-малодшы ўдзельнічалі ў так званых «Заўрачальных вечарынах» («Вяртальных вечарынах»). Гэта былі таемныя сустрэчы, падчас якіх праводзіліся тэатральныя пастаноўкі і чыталіся творы [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]], [[Юльюш Славацкі|Славацкага]], [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомлі]] і многіх іншых. З часам «Заўрачальныя вечары» ператварыліся ў «Вечары рамеснікаў» з канцэртамі і танцамі, на якія Макоўскі атрымліваў афіцыйны дазвол ад уладаў. У 1905 годзе разам са сваім сынам Вацлавам яны спрабавалі выдаваць польскую штодзённую газету пад назвай «''Gazeta Wileńska''», але не атрымалі дазволу. 11 снежня 1911 года ён атрымаў дазвол і прапанову ад графіні Броэль-Платэр арганізаваць тады вельмі вядомыя і папулярныя «Ахі». Гэта былі аматарскія спектаклі, якія служылі сатырай, накіраванай на мясцовых актывістаў. === Ваенны перыяд === 11 жніўня 1915 года з-за канфліктаў з Германіяй Польская пошта спыніла сваю дзейнасць, што справакавала крызіс для выдавецтва «Вацлаў і Апалонія», а 5 верасня нямецкія войскі занялі Вільню. «Мы былі адрэзаныя ад свету, масты былі знесены, чыгункі разбураны» — вось што пісаў Макоўскі ў сваіх мемуарах. Пачаліся сістэматычныя ператрусы і рабаванні з боку немцаў. Макоўскаму давялося звяртацца па дазвол на публікацыю кніг у «Обер-Ост», які без тлумачэння прычын блакаваў выданне нават самых бяскрыўдных падручнікаў, такіх як нямецкая мова, катэхізіс, геаграфія і г.д. Аднак ім удалося выдаць «Сноп нашай Нівы» («Сноп нашай Нівы»), а пазней і «Мае чытанкі» («Мае чытанні») дачкі старэйшага Макоўскага, [[Эвы Гульбінова]]й. Аднак з-за хвалі адмоваў з боку «Обер-Ост» сям’ю Макоўскіх ахапіў крызіс, і продажы кнігарняў упалі прыкладна да 20 %. У канцы снежня 1918 года нямецкія войскі адступілі. 6 студзеня 1919 года [[Бальшавікі|бальшавіцкія войскі]] ўвайшлі ў горад і пачалі ўстанаўліваць сваю ўладу. Аднак дзейнасць кнігарняў аднавілася. Саветы спрабавалі захапіць усе кнігарні, але ім гэта не ўдалося, бо польскія войскі ўвайшлі ў Вільню 19 сакавіка 1919 года. У ліпені 1920 года бальшавікі зноў увайшлі ў Вільню. Кнігарня на Біскупскай вуліцы, якая знаходзілася пад апекай Макоўскага, была пашкоджана і часткова разрабавана. Макоўскі за супраціўленне — адмову даць згоду на перадачу кнігарні бальшавікам — быў неўзабаве арыштаваны пад падставай захоўвання агнястрэльнай зброі ў сваёй кватэры. У рэшце рэшт яго зняволілі [[Лукішская турма|ў Лукішках]], дзе ён сустрэў знаёмых, абвінавачаных і тых, хто быў зняволены, некаторыя з якіх таксама былі незаконна зняволены. Ён цудам выратаваўся, а некаторых з яго паплечнікаў пакаралі смерцю. Пасля многіх выпрабаванняў Вацлаў і астатнія зняволеныя былі вызвалены літоўскімі войскамі. === Міжваенны час === Стаў першым Віленскага кола Звязу польскіх кніжных гандляроў, якое паўстала па яго ініцыятыве ў 1922 годзе. Шмат гадоў быў радным горада Вільні, чальцом шматлікіх асветніцкіх і дабрачынных таварыстваў. <ref name=":0" /> Вацлаў Макоўскі вельмі сардэчна ставіўся да сваіх маладзейшых калег, і яго памяць як выдатнага кнігагандляра была ўшанавана на 7-м з’ездзе Асацыяцыі польскіх кнігагандляроў у Вільні ў 1939 годзе. Перад смерцю ён напісаў пра свае мемуары, апублікаваныя ў «Przegląd Księgarski» ў 1925 годзе (№ 5-10), пад назвай: «''Успаміны старога кнігагандляра на фоне асабістых перажыванняў''». Пахаваны ў Вільні на [[Могілкі Росы|могілках Росы]].<ref>{{Cite web|url=https://rossa.lt/index.php/trasy?view=point&id=108|title=Trasy|website=rossa.lt|access-date=2026-05-31}}</ref> З яго смерцю кнігарня перастала існаваць, а кнігазбор выкупіў віленскі магістрат для гарадской бібліятэкі № 2, якая з часам была названа бібліятэкай імя Вацлава Макоўскага.<ref name=":0" /> === Сям’я === У сям’і Макоўскіх былі дзеці: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў — Вацлаў, Чэслаў і Вітольд; усе яны, як пісаў Макоўскі, «аддалі даніну крыві на алтар Айчыны». Сям’я Макоўскіх вяла справы і сябравала з [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшка]], пра што сведчаць [https://pl.wikisource.org/wiki/Listy%20Orzeszkowej%20do%20Wacława%20Makowskiego ''лісты Ажэшкі да Вацлава Макоўскага''] . У гэтых лістах Ажэшка вельмі станоўча адгукаецца пра Вацлава. У 1950 годзе Ева Гульбінова перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Макоўскі Вацлаў Леан}} [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пётркаве Трыбунальскім]] [[Катэгорыя:Кнігагандляры]] iavfn3nt09kzeupvmkfs94nphpbr3r2 5149464 5149256 2026-06-01T08:08:30Z Aliaksei Lastouski 75892 5149464 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Вацлаў Леан Макоўскі''' ({{lang-pl|Wacław Leon Makowski}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кнігагандляр, грамадскі дзеяч, заснавальнік кнігарні Макоўскага ў Мінску.<ref name=":0">''Śnieżko A.'', Makowski Leon Wacław (1854—1929), w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Warszawa 1974, s. 251.</ref> == Біяграфія == Сын Віталіса Макоўскага і Караліны Пэнткоўскай. Скончыў сярэднюю школу ў [[Ловіч]]ы і сярэднюю школу № 4 у [[Варшава|Варшаве]], пасля чаго ўладкаваўся на працу ў кнігарню варшаўскага выдавецтва Густава Гебетнера і Роберта Вольфа (1873-76). Адначасова вучыўся ў гандлёвай школе. [[Файл:Wacław Leon Makowski (1879).jpg|міні|Вацлаў Макоўскі (каля 1879)]] У першыя гады сваёй дзейнасці ў Вільні (1879) ён быў кіраўніком кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшковай]] «Эліза Ажэшка і С-ка», а пазней яе партнёрам, пераемнікам [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]]. Быў жанаты на сястры Вінцэнта Хелмінскага, [[Апалонія Макоўская|Апалоніі]], якая дапамагала яму ў кніжных справах. Пасля закрыцця кнігарні ў 1882 годзе расійскімі ўладамі, кіраваў кнігарняй [[Feliks Zawadzki|Фелікса Завадзкага]]. Пасля дзевяці гадоў працы ў кампаніі разам з жонкай Апалоніяй Хелмінскай (дачкой Караля Хелмінскага) адкрыў уласную кнігарню на вуліцы Святаянскай у Вільні, якую набыў разам з ліцэнзіяй ад Я. Краснасельскага. У 1902 атрымаў дазвол на адкрыццё польскай чытальні ў Вільні. У 1903 выдаў «Каталог чытальні Макоўскага ў Вільні», які ахопліваў каля 4.000 пазіцый. Сярод выдадзеных ім кніг — байкі [[Антон Юзаф Глінскі|Антона Юзафа Глінскага]], «Нарыс літоўскай гісторыі» [[Канстанцыя Скірмунт|Канстанцыі Скірмунт]] (1901), «Трокі і Троцкі замак» [[Уладзіслаў Загорскі|Уладзіслава Загорскага]] (1902), калектыўная праца ў гонар [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] і [[Тамаш Зан (паэт)|Тамаша Зана]] «З-над Нёмана і Віліі» (1906). Вацлаў Макоўскі вёў пастаянную барацьбу за права выдаваць польскія кнігі супраць тагачасных уладаў і цэнзуры, рызыкуючы сваёй свабодай і жыццём. Ён адбіваў напады чыноўнікаў, якія праводзілі ператрусы, і сутыкаўся з шматлікімі судовымі працэсамі, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Элізы Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|Gloria victis]]» (1910). Аднак дзякуючы сваім рашучым дзеянням і добрым кантактам ён часта пазбягаў рэпрэсій, плацячы толькі штрафы. === Кнігарня ў Мінску === У верасні 1900 года набыў кнігарню [[Багуслаў Адамовіч|Багуслава Адамовіча]], і такім чынам заснаваў філіял сваёй віленскай кнігарні ў Мінску. Яго кіраўнікамі былі Ян Жыценскі, а з 1909 года — Яўфемія Вайткевіч. Пачаткова знаходзілася на рагу Захар’еўскай і Багадзельнай, 64/36, пасля 1905 года Макоўскі перамясціў сваю кнігарню ў больш фешэнебельнае месца — гатэль «Гарні», размешчаны на скрыжаванні вуліц Захар’еўскай і Феліцыянскай<ref>{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/sybieka/26/%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%82%D1%8D%D1%80%D1%8B_%D1%96_%D1%81%D1%8F%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B1%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%BF%D1%80%D1%8B%D1%8F%D1%86%D0%B5%D0%BB%D1%8F%D1%9E_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D1%83.html|title=Pawet: Менскія кватэры і сядзібы непрыяцеляў царызму|author=Шыбека Захар|website=pawet.net|access-date=2026-05-31}}</ref>. Кнігарня таксама служыла інфармацыйным пунктам для прадстаўнікоў Польскага таварыства адукацыі і Таварыства сяброў польскай моладзі. У выніку ў ёй рэгулярна рабілі ператрусы царскія чыноўнікі, напрыклад, летам 1913 года была канфіскавана брашура «Дэмакратычная рэспубліка ў Новай Зеландыі», выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе.<ref>''Tarasiuk, Alla''. (2019). [https://bibliotekanauki.pl/articles/1891230.pdf Książka polska w Mińsku na przełomie XIX—XX stulecia]. Historia Slavorum Occidentis. 20. 115—125. </ref> Пра гэты ператрус паведамлялася ў прэсе:<blockquote> Паліцыя і жандармерыя колькасцю каля дзясятка чалавек, закрыўшы доступ да кнігарні В. Макоўскага на вуліцы Свёнтаянскай у Мінску, увайшлі ў памяшканне і правялі дбайны ператрус у прысутнасці супрацоўнікаў кнігарні. Была канфіскавана брашура, выдадзеная ў Вільні ў 1907 годзе друкарняй Ромма пад назвай «Дэмакратычная Рэспубліка ў Новай Зеландыі», і быў складзены пратакол. Варта дадаць, што нядаўна ў вышэйзгаданай кнігарні таксама быў праведзены ператрус, і ўладальнік быў прыцягнуты да адказнасці.<ref>Sprawy księgarskie. Rewizja w księgarni W. Makowskiego, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/1019895 Przegląd Księgarski, 15 IX 1913, nr 17- −18], s. 93</ref>[[Файл:Miensk, Zacharaŭskaja-Daminikanskaja. Менск, Захараўская-Дамініканская (1902).jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску (1902).]]</blockquote>У сваіх успамінах такім чынам згадвае пра мінскую кнігарню:<blockquote>[[Файл:Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909.jpg|міні|Кнігарня Макоўскага ў Мінску. 1909]]Каля 1900 года да мяне звярнуліся грамадзяне з Міншчыны з прапановай адкрыць кнігарню ў Мінску. Не збянтэжаны тым, што ніводная з кнігарняў, якія раней належалі Савіцкай, Адамовічу ці Дудоўскай, не магла сябе ўтрымліваць, я ўзяўся за справу і ў верасні 1900 года атрымаў дазвол адкрыць кнігарню з польскай чытальнай залай; тут было лягчэй, чым у Вільні. Фінансавыя цяжкасці былі значнымі, бо, трэба было праводзіць адміністраванне ў Вільні, і сюды даводзілася часта ездзіць, і хоць мясцовае насельніцтва падтрымлівала мяне, мізэрнага абароту напачатку не хапала, каб пакрыць выдаткі. Неўзабаве пачаліся цяжкасці з цэнзурай. Маім апекуном у Мінску быў малады князь Грузінскі. У 1913 годзе князь з’явіўся на ператрус у суправаджэнні жандараў. Пасля некалькіх гадзін старанных пошукаў нічога не знайшлі, але князь быў настолькі раз’юшаны, што лёг на зямлю і залез пад скляпы, з якіх, аднак, акрамя пылу, нічога не дастаў. Нарэшце ён схапіў лесвіцу, узлез на самую высокую паліцу і, узрушаны, знайшоў невялікую брашуру ад Тапора — «Аднаўленне Польшчы».: «''Нашол —'' ''довольно!''» .Гэта сапраўды была забароненая брашура. Наступствам, вядома, быў данос і суд. Маёй намесніцай у Мінску была панна Яўфемія Вайткевіч, таму яна была прыцягнутая да адказнасці.<ref>[https://jbc.bj.uj.edu.pl/en/dlibra/publication/1020013 Przegląd Księgarski : organ Związku Księgarzy Polskich. R. 11, 1925, nr 10.] S. 319.</ref></blockquote> === Грамадская актыўнасць === Макоўскі, імкнучыся распаўсюджваць культуру, не абмяжоўваўся толькі выданнем кніг, нот і календароў. Ён таксама арганізоўваў і праводзіў канцэрты, запрашаючы вядомых выканаўцаў з Польшчы і за яе межамі. На адным з канцэртаў польская артыстка, якая выконвала творы [[Фрыдэрык Шапэн|Шапэна]] пад псеўданімам Стэнгель-Сембрых (Марцэліна Сембрых-Каханьская), выканала некалькі радкоў па-польску па просьбе публікі ў прысутнасці імператара. За гэты выступ Макоўскі быў прыцягнуты да адказнасці і аштрафаваны. У 1890 годзе Вацлаў Макоўскі і яго сын Вацлаў-малодшы ўдзельнічалі ў так званых «Заўрачальных вечарынах» («Вяртальных вечарынах»). Гэта былі таемныя сустрэчы, падчас якіх праводзіліся тэатральныя пастаноўкі і чыталіся творы [[Адам Міцкевіч|Міцкевіча]], [[Юльюш Славацкі|Славацкага]], [[Уладзіслаў Сыракомля|Сыракомлі]] і многіх іншых. З часам «Заўрачальныя вечары» ператварыліся ў «Вечары рамеснікаў» з канцэртамі і танцамі, на якія Макоўскі атрымліваў афіцыйны дазвол ад уладаў. У 1905 годзе разам са сваім сынам Вацлавам яны спрабавалі выдаваць польскую штодзённую газету пад назвай «''Gazeta Wileńska''», але не атрымалі дазволу. 11 снежня 1911 года ён атрымаў дазвол і прапанову ад графіні Броэль-Платэр арганізаваць тады вельмі вядомыя і папулярныя «Ахі». Гэта былі аматарскія спектаклі, якія служылі сатырай, накіраванай на мясцовых актывістаў. === Ваенны перыяд === 11 жніўня 1915 года з-за канфліктаў з Германіяй Польская пошта спыніла сваю дзейнасць, што справакавала крызіс для выдавецтва «Вацлаў і Апалонія», а 5 верасня нямецкія войскі занялі Вільню. «Мы былі адрэзаныя ад свету, масты былі знесены, чыгункі разбураны» — вось што пісаў Макоўскі ў сваіх мемуарах. Пачаліся сістэматычныя ператрусы і рабаванні з боку немцаў. Макоўскаму давялося звяртацца па дазвол на публікацыю кніг у «Обер-Ост», які без тлумачэння прычын блакаваў выданне нават самых бяскрыўдных падручнікаў, такіх як нямецкая мова, катэхізіс, геаграфія і г.д. Аднак ім удалося выдаць «Сноп нашай Нівы» («Сноп нашай Нівы»), а пазней і «Мае чытанкі» («Мае чытанні») дачкі старэйшага Макоўскага, [[Эвы Гульбінова]]й. Аднак з-за хвалі адмоваў з боку «Обер-Ост» сям’ю Макоўскіх ахапіў крызіс, і продажы кнігарняў упалі прыкладна да 20 %. У канцы снежня 1918 года нямецкія войскі адступілі. 6 студзеня 1919 года [[Бальшавікі|бальшавіцкія войскі]] ўвайшлі ў горад і пачалі ўстанаўліваць сваю ўладу. Аднак дзейнасць кнігарняў аднавілася. Саветы спрабавалі захапіць усе кнігарні, але ім гэта не ўдалося, бо польскія войскі ўвайшлі ў Вільню 19 сакавіка 1919 года. У ліпені 1920 года бальшавікі зноў увайшлі ў Вільню. Кнігарня на Біскупскай вуліцы, якая знаходзілася пад апекай Макоўскага, была пашкоджана і часткова разрабавана. Макоўскі за супраціўленне — адмову даць згоду на перадачу кнігарні бальшавікам — быў неўзабаве арыштаваны пад падставай захоўвання агнястрэльнай зброі ў сваёй кватэры. У рэшце рэшт яго зняволілі [[Лукішская турма|ў Лукішках]], дзе ён сустрэў знаёмых, абвінавачаных і тых, хто быў зняволены, некаторыя з якіх таксама былі незаконна зняволены. Ён цудам выратаваўся, а некаторых з яго паплечнікаў пакаралі смерцю. Пасля многіх выпрабаванняў Вацлаў і астатнія зняволеныя былі вызвалены літоўскімі войскамі. === Міжваенны час === Стаў першым Віленскага кола Звязу польскіх кніжных гандляроў, якое паўстала па яго ініцыятыве ў 1922 годзе. Шмат гадоў быў радным горада Вільні, чальцом шматлікіх асветніцкіх і дабрачынных таварыстваў. <ref name=":0" /> Вацлаў Макоўскі вельмі сардэчна ставіўся да сваіх маладзейшых калег, і яго памяць як выдатнага кнігагандляра была ўшанавана на 7-м з’ездзе Асацыяцыі польскіх кнігагандляроў у Вільні ў 1939 годзе. Перад смерцю ён напісаў пра свае мемуары, апублікаваныя ў «Przegląd Księgarski» ў 1925 годзе (№ 5-10), пад назвай: «''Успаміны старога кнігагандляра на фоне асабістых перажыванняў''». Пахаваны ў Вільні на [[Могілкі Росы|могілках Росы]].<ref>{{Cite web|url=https://rossa.lt/index.php/trasy?view=point&id=108|title=Trasy|website=rossa.lt|access-date=2026-05-31}}</ref> З яго смерцю кнігарня перастала існаваць, а кнігазбор выкупіў віленскі магістрат для гарадской бібліятэкі № 2, якая з часам была названа бібліятэкай імя Вацлава Макоўскага.<ref name=":0" /> === Сям’я === У сям’і Макоўскіх былі дзеці: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў — Вацлаў, Чэслаў і Вітольд; усе яны, як пісаў Макоўскі, «аддалі даніну крыві на алтар Айчыны». Сям’я Макоўскіх вяла справы і сябравала з [[Эліза Ажэшка|Элізай Ажэшка]], пра што сведчаць [https://pl.wikisource.org/wiki/Listy%20Orzeszkowej%20do%20Wacława%20Makowskiego ''лісты Ажэшкі да Вацлава Макоўскага''] . У гэтых лістах Ажэшка вельмі станоўча адгукаецца пра Вацлава. У 1950 годзе Ева Гульбінова перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Макоўскі Вацлаў Леан}} [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Пётркаве Трыбунальскім]] [[Катэгорыя:Кнігагандляры]] 06c83dbddvzbwyka1gqzaunt6rtyyt3 Таварыства беларускай мовы імя Францыска Скарыны Віленскага краю 0 808799 5149333 5149162 2026-05-31T16:19:23Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5149333 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя |назва = Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны Віленскага краю |абрэвіятура = ТБМ Віленскага краю |назва на мове арыгінала = |лагатып = |дата заснавання = [[1992]] |кіраўнік = [[Юрый Гіль]] |месца знаходжання = [[Літва]] |сфера дзейнасці = культурна-асветніцкая і грамадска-палітычная дзейнасць }} '''Тавары́ства белару́скай мо́вы імя́ Ф.&nbsp;Скары́ны Ві́ленскага кра́ю''' — грамадская арганізацыя [[Беларусы Літвы|беларускай супольнасці]] ў [[Літва|Літве]]. Створана ў [[1992]] годзе{{sfn|Хто ёсць хто...|2000|с=100}}. == Гісторыя і кіраўніцтва == Ініцыятарам стварэння арганізацыі выступіў беларускі гісторык і грамадскі дзеяч [[Юрый Гіль]]. Да 1996 года ён выконваў абавязкі адказнага сакратара таварыства, а пазней стаў яго старшынёй{{sfn|Хто ёсць хто...|2000|с=162}}. == Дзейнасць == Арганізацыя праводзіць культурна-асветныя мерапрыемствы па ўшанаванню памяці вядомых беларускіх дзеячаў. Па прапанове таварыства вуліца ў вёсцы [[Савічы (Вільнюскі раён)|Савічы]] (Рукойнейская сянюнія) была названа ў гонар [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], а ў мястэчку [[Мядзінінкай|Меднікі]] — імем [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]{{sfn|Хто ёсць хто...|2000|с=100}}. У 1993 годзе сябры таварыства пры ўдзеле суродзічаў з Бацькаўшчыны заснавалі ў засценку [[Вашунава]] ([[Докшыцкі раён]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]) гісторыка-этнаграфічны музей «[[Засцянковая хата]]». Гэты музей стаў асветна-культурным асяродкам для мясцовых жыхароў і беларусаў [[Віленскі край|Віленшчыны]]. Пры ім пачала працаваць бібліятэка «Крынічка», якая налічвае каля пяці тысяч кніг{{sfn|Хто ёсць хто...|2000|с=100}}. == Грамадска-палітычны ўдзел == Таварыства мае прадстаўнікоў у складзе беларускай секцыі пры польскай палітычнай арганізацыі «[[Выбарчая акцыя палякаў Літвы]]» (ВАПЛ). У 1997 годзе па спісе ВАПЛ дэпутатам рады самакіравання [[Вільнюскі раён|Вільнюскага раёна]] быў у другі раз абраны сябра ТБМ Юрый Гіль, які абараняў у гэтым органе інтарэсы беларусаў{{sfn|Хто ёсць хто...|2000|с=100}}. У кастрычніку 1998 года сябры таварыства актыўна ўдзельнічалі ў мітынгу нацыянальных меншасцей Літвы ў [[Вільнюс|Вільні]]. Пратэст быў выкліканы тым, што ўлады не вярталі зямлю яе законным уласнікам — жыхарам Віленскага раёна. Таксама мітынгоўцы выказалі пратэст супраць увядзення новага адміністрацыйнага падзелу Віленскага краю, паводле якога славянскае насельніцтва, пераважна этнічныя беларусы, аказвалася раз’яднаным і далучаным да раёнаў з большасцю літоўскага насельніцтва{{sfn|Хто ёсць хто...|2000|с=100}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |загаловак=Хто ёсць хто сярод беларусаў свету |частка=Частка 1. Беларусы і ўраджэнцы Беларусі ў памежных краінах |адказнасць=Рэдкал.: А. Мальдзіс і інш. |месца=Мінск |выдавецтва=Энцыклапедыкс |год=2000 |старонак=334 |isbn=985-6599-17-2 |ref=Хто ёсць хто...}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-31}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Літвы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Віленскі раён]] 71p0qwcdt4oojvob8vvs82n9xahusjl Святая Марыя (станцыя метро) 0 808810 5149397 5149214 2026-05-31T21:32:42Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Крыніцы */ 5149397 wikitext text/x-wiki {{Станцыя метро}} '''«Святая Марыя»''' ({{lang-fa|مریم مقدس}}, «'''Мар’ям-е Магадас'''») — станцыя на 6-й лініі [[Тэгеранскі метрапалітэн|Тэгеранскага метрапалітэна]]. Размешчана на скрыжаванні вуліц Неджаталахі і Карымхан Занд, недалёка ад [[Сабор Святога Саркіса (Тэгеран)|сабора Святога Саркіса]] [[Армянская апостальская царква|армянскай апостальскай царквы]]. Будаўніцтва станцыі пачалося ў 2015 годзе. Афіцыйна адкрыта 18 кастрычніка 2025 года<ref>{{cite web |title=Iran's new metro station honours Virgin Mary |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251018-iran-s-new-metro-station-honours-virgin-mary |website=france24 |date=18 October 2025}}</ref>. Станцыя пабудавана на глыбіні 34 метраў пад зямлёй і займае плошчу каля 11 000 квадратных метраў. Для яе будаўніцтва спатрэбілася больш за 100 000 кубічных метраў земляных работ, 3600 тон арматурнай сталі і 27 000 кубічных метраў бетону. Акрамя таго, станцыя ўключае ў сябе 12 эскалатараў і мае каля 6000 квадратных метраў каменнай абліцоўвання на сваіх унутраных сценах і паверхнях<ref>{{cite web |last1=Arocho Esteves |first1=Junno |title=Tehran metro station dedicated to Mary |url=https://www.catholicregister.org/item/2975-tehran-metro-station-dedicated-to-mary |publisher=The Catholic Register |date=29 October 2025}}</ref>. Упрыгожана выявамі з хрысціянскімі вобразамі<ref>{{cite news |title=Հաշւած օրեր՝ Ս. Մարիամ Աստւածածին մետրոկայանի պաշտօնական բացմանը [Counting down the days to the official opening of the St. Mariam Astvatsatsin metro station] |url=https://www.tehranprelacy.com/9-content-hy/news-hy/4829-2025101401 |agency=Armenian Diocese of Tehran (via ''Alik'') |date=October 14, 2025 |archive-url=https://archive.today/20260109150041/https://www.tehranprelacy.com/9-content-hy/news-hy/4829-2025101401 |archive-date=9 January 2026 |language=hy |url-status=live}}</ref> і рэльефнымі скульптурамі з [[Ісус Хрыстос|Ісусам Хрыстом]], [[Дзева Марыя|Дзевай Марыяй]], [[Святы Дух|Святым Духам]] у выглядзе белага голуба<ref>{{cite web |title=Holy Mary Subway Station: A Symbol of Religious Coexistence in the Heart of Tehran |url=https://wanaen.com/holy-mary-subway-station-a-symbol-of-religious-coexistence-in-the-heart-of-tehran/ |date=18 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Rousselle |first1=Christine |title=New metro station in Tehran honors Virgin Mary |url=https://aleteia.org/2025/10/29/new-metro-station-in-tehran-honors-virgin-mary/ |date=29 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=TEHRAN METRO STATION DEDICATED TO MARY A CALL TO FOLLOW HER ON PATH OF PEACE, CARDINAL SAYS |url=https://www.osvnews.com/tehran-metro-station-dedicated-to-mary-a-call-to-follow-her-on-path-of-peace-cardinal-says/ |last1=Arocho Esteves |first1=Junno |publisher=OSV News |date=29 October 2025}}</ref>. Падчас цырымоніі адкрыцця мэр Тэгерана [[Алірэза Закані]] заявіў, што станцыя заклікана «сімвалізаваць гармонію боскіх рэлігій» у горадзе<ref>{{cite web |last1=Chaudhary |first1=Isha |title=Tehran Opens New “Holy Virgin Mary” Metro Station |url=https://parametric-architecture.com/tehran-holy-virgin-mary-metro-station/?srsltid=AfmBOoo1ycV77gXrNejlSljxKX7Y3z95BqhUgmewUxD6Zkave93cZP6b |date=15 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Holy Mary metro station a symbol of religious coexistence: Tehran mayor |url=https://en.abna24.com/news/1755698/Holy-Mary-metro-station-a-symbol-of-religious-coexistence-Tehran |date=30 November 2025}}</ref>. Адкрыццё станцыі прыцягнула ўвагу замежных медыя і карыстальнікаў сацыяльных сетак, паколькі яе ўнутранае афармленне і назва выгладалі нечакана ў [[шыіты|шыіцкім]] і [[тэакратыя|тэакратычным]] [[Іран]]е<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/986924/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3] [https://shahr.ir/news/74660/%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B3][https://www.irna.ir/news/85975013/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D9%87%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87][https://www.isna.ir/news/1404072616938/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86][https://www.reddit.com/r/transit/comments/1o6699e/tehran_municipality_opens_the_new_holy_virgin/][https://www.france24.com/en/live-news/20251018-iran-s-new-metro-station-honours-virgin-mary][https://www.rfi.fr/en/middle-east/20251018-iran-s-new-metro-station-honours-virgin-mary][https://www.newsweek.com/internet-reacts-iran-virgin-mary-subway-station-10881334]</ref>. == Галерэя == <gallery> File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (23).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (21).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (20).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (19).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (1).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (2).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (4).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (7).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (15).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (10).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (14).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (24).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (6).jpg File:ایستگاه-مترو-مریم-مقدس-س-18 (18).jpg </gallery> ==Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Іране]] [[Катэгорыя:Тэгеранскі метрапалітэн]] [[Катэгорыя:Дзева Марыя]] ecdkziozdgk9qoug23zyvyy2ikxb2qx Гомельская агламерацыя 0 808812 5149269 5149236 2026-05-31T13:28:48Z DobryBrat 5701 гэта - не спасылкі, вікіфікацыя 5149269 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Гарадская агламерацыя]] |беларуская назва = Гомельская агламерацыя |краіна = Рэспубліка Беларусь |вобласць = Гомельская |lat_deg=52|lat_min=26|lat_sec=30|lon_deg=31|lon_min=00|lon_sec=00 |плошча = ~2830 <ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref> |насельніцтва = ад ~580<ref>«World Population Review - Gomel Population»</ref> да ~700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тыс. |часавы пояс = +3 |тэлефонны код = +375 232 |аўтамабільны код = 3 |nocat = 1 }} '''Гомельская агламерация''' ({{lang-ru|Гомельская агломерация}}) — скопішча населеных пунктаў, размешчаных вакол [[Гомель|Гомеля]] і цесна звязаных з [[Гомельская вобласць|абласным]] цэнтрам вытворчымі, транспартнымі, сацыяльнымі і культурнымі сувязямі. З’яўляецца другой па колькасці насельніцтва агламерацыяй [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] пасля [[Мінская агламерацыя|мінскай]]. == Гісторыя == Гомельская [[гарадская агламерацыя]] пачала фарміравацца ў другой палове XX стагоддзя, што было абумоўлена індустрыялізацыяй і інтэнсіфікацыяй агульных урбаністычных працэсаў у СССР у 1970—1980-я гг. Згодна са зводнымі данымі па гарадскім насельніцтве гарадскіх агламерацый СССР<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с.</ref>, колькасць насельніцтва гомельскай агламерацыі ў 1970 г. складала 384,1 тыс. жыхароў з іх 272,3 тыс. ядро. У 1979 г. насельніцтва гомельскай агламерацыі складала 512,9 тыс. жыхароў з іх ядро — 382,8 тыс. жыхароў. У 1970 годзе дэмограф {{нп3|Полян, Павел Маркович|П. М. Палян|ru|Полян, Павел Маркович}} аднёс гомельскую агламерацыю да класа «найменш развітых» з каэфіцыентам развітасці 3,08<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с.</ref> пры наяўнасці вялікай колькасці гарадскіх паселішчаў — 12 у тым ліку горад-ядро. Акрамя гомельскай агламерацыі да найменш развітых былі аднесены агламерацыі Таліна, Душанбэ, Адэсы, Бішкека, Ферганы-Маргілана<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с.</ref>. == Характарыстыка == Хаця ў навуковых і экспертных колах гомельская агламерацыя разглядаецца як адна з гарадскіх агламерацый краіны, якія ўжо сфарміраваліся і валодаюць усімі характарнымі прыкметамі, яна не з’яўляецца афіцыйным [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйным]] паняццем у Рэспубліцы Беларусь<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1.</ref><ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref>. Гомель аказвае найбольш інтэнсіўны ўплыў на [[Гомельскі раён|Гомельскі]], [[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] і [[Добрушскі раён]]ы Гомельскай вобласці<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с</ref>. Характэрнай рысай з’яўляецца развітая транспартная інфраструктура і наяўнасць {{нп3|Маятниковая миграция|маятнікавай міграцыі|ru|Маятниковая миграция}} — штодзённых паездак насельніцтва з перыферыі ў Гомель на працу, вучобу ці па іншыя паслугі<ref>Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301 Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с.</ref>. == Насельніцтва і тэрыторыя == Гомель з’яўляецца [[Гарады Беларусі|найбуйнейшым]] абласным цэнтрам Рэспублікі Беларусь і ўсяго [[Палессе|Палескага]] рэгіёна па колькасці жыхароў. Больш за 37 % насельніцтва Гомельскай вобласці пражывае ў Гомелі<ref name=":1">«Гомель: цифры и факты»</ref>. Паколькі гомельская агламерацыя не мае строга акрэсленых адміністрацыйных межаў, колькасць насельніцтва можа вар’іравацца ў залежнасці ад крытэрыяў і метадалогіі падліку і вагаецца ў межах 580<ref>«World Population Review — Gomel Population»</ref> — 700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тысяч жыхароў. Тое ж тычыцца і тэрыторыі агламерацыі. Плошча горада-ядра — Гомеля складае 145 км²<ref>«Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года»</ref>. У залежнасці ад віду крытэрыяў ацэнкі плошчы — урбанізаваная тэрыторыя, зона ўплыву ці лімітавы час у шляху пры маятнікавай міграцыі, плошча агламерацыі можа істотна адрознівацца. Ахопліваючы 30-кіламетровую зону вакол Гомеля<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref>, плошча агламерацыі складае прыкладна 2830 км². == Эканоміка == Аб’ём прамысловай вытворчасці гомельскай агламерацыі да рэспубліканскага складае каля 5<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> — 6 %<ref name=":1" />. Па ўзроўні вытворчага развіцця гомельская агламерацыя ўваходзіць у тройку лідараў па Беларусі, саступаючы Наваполацку і апярэджваючы Мінск<ref name=":0">Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 147 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref>. У эканоміцы гомельскай агламерацыі дамінуюць хімічная, металургічная, машынабудаўнічая і дрэваапрацоўчая галіны. Развіта лёгкая прамысловасць, харчовая вытворчасць<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Функцыянуе свабодная эканамічная зона «Гомель-Ратон». == Літаратура == * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с. * ''Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301'' Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 147 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. == Спасылкі == * «Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь» [https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-aglomeratsionnyh-protsessov-na-vnutrennyuyu-migratsiyu-v-respublike-belarus/viewer] * «Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси» [https://libeldoc.bsuir.by/bitstream/123456789/60874/1/Parfyonov_Ekonomicheskaya.pdf] * «Монография — Инфраструктурное развитие городских агломераций в социально-экономическом пространстве регионов» [http://www.iresras.ru/uploads/2025/Публикации/Монография%202025%20-%20Инфрастр.%20развитие%20город.%20агломераций.pdf] * «Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения» * «World Population Review — Gomel Population» [https://worldpopulationreview.com/cities/belarus/gomel#:~:text=Gomel's%202026%20population%20is%20now,addition%20to%20adjacent%20suburban%20areas.] * «Gomel, Belarus Metro Area Population» [https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20345/gomel/population] * «Оценка степени благоприятности инженерно-геологических условий гомельской агломерации» [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/186012/1/136-137.pdf#:~:text=Таким%20образом,%20на%20территории%20Гомельской%20агломерации%20преобладают,условиями%20–%20поймы%20и%20за-%20болоченные%20территории.] * «Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года» [https://gki.gov.by/ru/activity_branches-land-reestr/] * «Гомель: цифры и факты» [https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/gomel-tsifry-i-fakty/#:~:text=Город%20Гомель%20является%20областным%20центром,км.] * «Экономика Гомельской области» [https://gomel-region.gov.by/ru/economy-ru/] * «Свободная Экономическая Зона „Гомель-Ратон“» [https://gomelraton.com/main/history-fez/] [[Катэгорыя:Гомельская вобласць|ru|Гомельская область]] [[Катэгорыя:Агламерацыі Беларусі|ru|Агломерации Беларуси]] [[Катэгорыя:Гарадскія агламерацыі па алфавіце|ru|Городкие агломерации по алфавиту]] 7hpolh05thigtavf2k1wosh0v2yqeyv 5149270 5149269 2026-05-31T13:30:00Z DobryBrat 5701 афармленне 5149270 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Гарадская агламерацыя]] |беларуская назва = Гомельская агламерацыя |краіна = Рэспубліка Беларусь |вобласць = Гомельская |lat_deg=52|lat_min=26|lat_sec=30|lon_deg=31|lon_min=00|lon_sec=00 |плошча = ~2830 <ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref> |насельніцтва = ад ~580<ref>«World Population Review - Gomel Population»</ref> да ~700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тыс. |часавы пояс = +3 |тэлефонны код = +375 232 |аўтамабільны код = 3 |nocat = 1 }} '''Гомельская агламерация''' ({{lang-ru|Гомельская агломерация}}) — скопішча населеных пунктаў, размешчаных вакол [[Гомель|Гомеля]] і цесна звязаных з [[Гомельская вобласць|абласным]] цэнтрам вытворчымі, транспартнымі, сацыяльнымі і культурнымі сувязямі. З’яўляецца другой па колькасці насельніцтва агламерацыяй [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] пасля [[Мінская агламерацыя|мінскай]]. == Гісторыя == Гомельская [[гарадская агламерацыя]] пачала фарміравацца ў другой палове XX стагоддзя, што было абумоўлена індустрыялізацыяй і інтэнсіфікацыяй агульных урбаністычных працэсаў у СССР у 1970—1980-я гг. Згодна са зводнымі данымі па гарадскім насельніцтве гарадскіх агламерацый СССР<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с.</ref>, колькасць насельніцтва гомельскай агламерацыі ў 1970 г. складала 384,1 тыс. жыхароў з іх 272,3 тыс. ядро. У 1979 г. насельніцтва гомельскай агламерацыі складала 512,9 тыс. жыхароў з іх ядро — 382,8 тыс. жыхароў. У 1970 годзе дэмограф {{нп3|Полян, Павел Маркович|П. М. Палян|ru|Полян, Павел Маркович}} аднёс гомельскую агламерацыю да класа «найменш развітых» з каэфіцыентам развітасці 3,08<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с.</ref> пры наяўнасці вялікай колькасці гарадскіх паселішчаў — 12 у тым ліку горад-ядро. Акрамя гомельскай агламерацыі да найменш развітых былі аднесены агламерацыі Таліна, Душанбэ, Адэсы, Бішкека, Ферганы-Маргілана<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с.</ref>. == Характарыстыка == Хаця ў навуковых і экспертных колах гомельская агламерацыя разглядаецца як адна з гарадскіх агламерацый краіны, якія ўжо сфарміраваліся і валодаюць усімі характарнымі прыкметамі, яна не з’яўляецца афіцыйным [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйным]] паняццем у Рэспубліцы Беларусь<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1.</ref><ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref>. Гомель аказвае найбольш інтэнсіўны ўплыў на [[Гомельскі раён|Гомельскі]], [[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] і [[Добрушскі раён]]ы Гомельскай вобласці<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с</ref>. Характэрнай рысай з’яўляецца развітая транспартная інфраструктура і наяўнасць {{нп3|Маятниковая миграция|маятнікавай міграцыі|ru|Маятниковая миграция}} — штодзённых паездак насельніцтва з перыферыі ў Гомель на працу, вучобу ці па іншыя паслугі<ref>Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301 Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с.</ref>. == Насельніцтва і тэрыторыя == Гомель з’яўляецца [[Гарады Беларусі|найбуйнейшым]] абласным цэнтрам Рэспублікі Беларусь і ўсяго [[Палессе|Палескага]] рэгіёна па колькасці жыхароў. Больш за 37 % насельніцтва Гомельскай вобласці пражывае ў Гомелі<ref name=":1">«Гомель: цифры и факты»</ref>. Паколькі гомельская агламерацыя не мае строга акрэсленых адміністрацыйных межаў, колькасць насельніцтва можа вар’іравацца ў залежнасці ад крытэрыяў і метадалогіі падліку і вагаецца ў межах 580<ref>«World Population Review — Gomel Population»</ref> — 700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тысяч жыхароў. Тое ж тычыцца і тэрыторыі агламерацыі. Плошча горада-ядра — Гомеля складае 145 км²<ref>«Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года»</ref>. У залежнасці ад віду крытэрыяў ацэнкі плошчы — урбанізаваная тэрыторыя, зона ўплыву ці лімітавы час у шляху пры маятнікавай міграцыі, плошча агламерацыі можа істотна адрознівацца. Ахопліваючы 30-кіламетровую зону вакол Гомеля<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref>, плошча агламерацыі складае прыкладна 2830 км². == Эканоміка == Аб’ём прамысловай вытворчасці гомельскай агламерацыі да рэспубліканскага складае каля 5<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> — 6 %<ref name=":1" />. Па ўзроўні вытворчага развіцця гомельская агламерацыя ўваходзіць у тройку лідараў па Беларусі, саступаючы Наваполацку і апярэджваючы Мінск<ref name=":0">Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 147 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref>. У эканоміцы гомельскай агламерацыі дамінуюць хімічная, металургічная, машынабудаўнічая і дрэваапрацоўчая галіны. Развіта лёгкая прамысловасць, харчовая вытворчасць<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Функцыянуе свабодная эканамічная зона «Гомель-Ратон». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с. * ''Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301'' Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 147 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. == Спасылкі == * «Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь» [https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-aglomeratsionnyh-protsessov-na-vnutrennyuyu-migratsiyu-v-respublike-belarus/viewer] * «Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси» [https://libeldoc.bsuir.by/bitstream/123456789/60874/1/Parfyonov_Ekonomicheskaya.pdf] * «Монография — Инфраструктурное развитие городских агломераций в социально-экономическом пространстве регионов» [http://www.iresras.ru/uploads/2025/Публикации/Монография%202025%20-%20Инфрастр.%20развитие%20город.%20агломераций.pdf] * «Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения» * «World Population Review — Gomel Population» [https://worldpopulationreview.com/cities/belarus/gomel#:~:text=Gomel's%202026%20population%20is%20now,addition%20to%20adjacent%20suburban%20areas.] * «Gomel, Belarus Metro Area Population» [https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20345/gomel/population] * «Оценка степени благоприятности инженерно-геологических условий гомельской агломерации» [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/186012/1/136-137.pdf#:~:text=Таким%20образом,%20на%20территории%20Гомельской%20агломерации%20преобладают,условиями%20–%20поймы%20и%20за-%20болоченные%20территории.] * «Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года» [https://gki.gov.by/ru/activity_branches-land-reestr/] * «Гомель: цифры и факты» [https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/gomel-tsifry-i-fakty/#:~:text=Город%20Гомель%20является%20областным%20центром,км.] * «Экономика Гомельской области» [https://gomel-region.gov.by/ru/economy-ru/] * «Свободная Экономическая Зона „Гомель-Ратон“» [https://gomelraton.com/main/history-fez/] [[Катэгорыя:Гомельская вобласць|ru|Гомельская область]] [[Катэгорыя:Агламерацыі Беларусі|ru|Агломерации Беларуси]] [[Катэгорыя:Гарадскія агламерацыі па алфавіце|ru|Городкие агломерации по алфавиту]] gopv0cklzdhi3ctfyq47kq2ff4p8gc1 5149280 5149270 2026-05-31T13:46:36Z DobryBrat 5701 /* Спасылкі */ арфаграфія, пунктуацыя, спасылкі, катэгорыі 5149280 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Гарадская агламерацыя]] |беларуская назва = Гомельская агламерацыя |краіна = Рэспубліка Беларусь |вобласць = Гомельская |lat_deg=52|lat_min=26|lat_sec=30|lon_deg=31|lon_min=00|lon_sec=00 |плошча = ~2830 <ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref> |насельніцтва = ад ~580<ref>«World Population Review - Gomel Population»</ref> да ~700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тыс. |часавы пояс = +3 |тэлефонны код = +375 232 |аўтамабільны код = 3 |nocat = 1 }} '''Гомельская агламерация''' ({{lang-ru|Гомельская агломерация}}) — скопішча населеных пунктаў, размешчаных вакол [[Гомель|Гомеля]] і цесна звязаных з [[Гомельская вобласць|абласным]] цэнтрам вытворчымі, транспартнымі, сацыяльнымі і культурнымі сувязямі. З’яўляецца другой па колькасці насельніцтва агламерацыяй [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] пасля [[Мінская агламерацыя|мінскай]]. == Гісторыя == Гомельская [[гарадская агламерацыя]] пачала фарміравацца ў другой палове XX стагоддзя, што было абумоўлена індустрыялізацыяй і інтэнсіфікацыяй агульных урбаністычных працэсаў у СССР у 1970—1980-я гг. Згодна са зводнымі данымі па гарадскім насельніцтве гарадскіх агламерацый СССР<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с.</ref>, колькасць насельніцтва гомельскай агламерацыі ў 1970 г. складала 384,1 тыс. жыхароў з іх 272,3 тыс. ядро. У 1979 г. насельніцтва гомельскай агламерацыі складала 512,9 тыс. жыхароў з іх ядро — 382,8 тыс. жыхароў. У 1970 годзе дэмограф {{нп3|Полян, Павел Маркович|П. М. Палян|ru|Полян, Павел Маркович}} аднёс гомельскую агламерацыю да класа «найменш развітых» з каэфіцыентам развітасці 3,08<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с.</ref> пры наяўнасці вялікай колькасці гарадскіх паселішчаў — 12 у тым ліку горад-ядро. Акрамя гомельскай агламерацыі да найменш развітых былі аднесены агламерацыі Таліна, Душанбэ, Адэсы, Бішкека, Ферганы-Маргілана<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с.</ref>. == Характарыстыка == Хаця ў навуковых і экспертных колах гомельская агламерацыя разглядаецца як адна з гарадскіх агламерацый краіны, якія ўжо сфарміраваліся і валодаюць усімі характарнымі прыкметамі, яна не з’яўляецца афіцыйным [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйным]] паняццем у Рэспубліцы Беларусь<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1.</ref><ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref>. Гомель аказвае найбольш інтэнсіўны ўплыў на [[Гомельскі раён|Гомельскі]], [[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] і [[Добрушскі раён]]ы Гомельскай вобласці<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с</ref>. Характэрнай рысай з’яўляецца развітая транспартная інфраструктура і наяўнасць {{нп3|Маятниковая миграция|маятнікавай міграцыі|ru|Маятниковая миграция}} — штодзённых паездак насельніцтва з перыферыі ў Гомель на працу, вучобу ці па іншыя паслугі<ref>Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301 Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с.</ref>. == Насельніцтва і тэрыторыя == Гомель з’яўляецца [[Гарады Беларусі|найбуйнейшым]] абласным цэнтрам Рэспублікі Беларусь і ўсяго [[Палессе|Палескага]] рэгіёна па колькасці жыхароў. Больш за 37 % насельніцтва Гомельскай вобласці пражывае ў Гомелі<ref name=":1">«Гомель: цифры и факты»</ref>. Паколькі гомельская агламерацыя не мае строга акрэсленых адміністрацыйных межаў, колькасць насельніцтва можа вар’іравацца ў залежнасці ад крытэрыяў і метадалогіі падліку і вагаецца ў межах 580<ref>«World Population Review — Gomel Population»</ref> — 700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тысяч жыхароў. Тое ж тычыцца і тэрыторыі агламерацыі. Плошча горада-ядра — Гомеля складае 145 км²<ref>«Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года»</ref>. У залежнасці ад віду крытэрыяў ацэнкі плошчы — урбанізаваная тэрыторыя, зона ўплыву ці лімітавы час у шляху пры маятнікавай міграцыі, плошча агламерацыі можа істотна адрознівацца. Ахопліваючы 30-кіламетровую зону вакол Гомеля<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref>, плошча агламерацыі складае прыкладна 2830 км². == Эканоміка == Аб’ём прамысловай вытворчасці гомельскай агламерацыі да рэспубліканскага складае каля 5<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> — 6 %<ref name=":1" />. Па ўзроўні вытворчага развіцця гомельская агламерацыя ўваходзіць у тройку лідараў па Беларусі, саступаючы Наваполацку і апярэджваючы Мінск<ref name=":0">Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 147 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref>. У эканоміцы гомельскай агламерацыі дамінуюць хімічная, металургічная, машынабудаўнічая і дрэваапрацоўчая галіны. Развіта лёгкая прамысловасць, харчовая вытворчасць<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Функцыянуе свабодная эканамічная зона «Гомель-Ратон». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с. * ''Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301'' Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 147 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. == Спасылкі == * Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь [https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-aglomeratsionnyh-protsessov-na-vnutrennyuyu-migratsiyu-v-respublike-belarus/viewer] * Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси [https://libeldoc.bsuir.by/bitstream/123456789/60874/1/Parfyonov_Ekonomicheskaya.pdf] * [http://www.iresras.ru/uploads/2025/Публикации/Монография%202025%20-%20Инфрастр.%20развитие%20город.%20агломераций.pdf Инфраструктурное развитие городских агломераций в социально-экономическом пространстве регионов : монография / под научной ред. дра экон. наук, проф. С. В. Кузнецова, канд. техн. наук Л. А. Лосина. — СПб. : ИПРЭ РАН ; Изд-во СПбГЭУ, 2025. — 281 с.] * Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения * World Population Review — Gomel Population [https://worldpopulationreview.com/cities/belarus/gomel#:~:text=Gomel's%202026%20population%20is%20now,addition%20to%20adjacent%20suburban%20areas.] * Gomel, Belarus Metro Area Population [https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20345/gomel/population] * Оценка степени благоприятности инженерно-геологических условий гомельской агломерации [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/186012/1/136-137.pdf] * Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года [https://gki.gov.by/ru/activity_branches-land-reestr/] * Гомель: цифры и факты [https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/gomel-tsifry-i-fakty/#:~:text=Город%20Гомель%20является%20областным%20центром,км.] * Экономика Гомельской области [https://gomel-region.gov.by/ru/economy-ru/] * Свободная экономическая зона «Гомель-Ратон» [https://gomelraton.com/main/history-fez/] [[Катэгорыя:Гомельская вобласць]] [[Катэгорыя:Агламерацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гарадскія агламерацыі па алфавіце]] oilxukos1aixec60u3rxrbv1ex0znfu 5149347 5149280 2026-05-31T16:48:02Z JerzyKundrat 174 /* Эканоміка */ 5149347 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Гарадская агламерацыя]] |беларуская назва = Гомельская агламерацыя |краіна = Рэспубліка Беларусь |вобласць = Гомельская |lat_deg=52|lat_min=26|lat_sec=30|lon_deg=31|lon_min=00|lon_sec=00 |плошча = ~2830 <ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref> |насельніцтва = ад ~580<ref>«World Population Review - Gomel Population»</ref> да ~700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тыс. |часавы пояс = +3 |тэлефонны код = +375 232 |аўтамабільны код = 3 |nocat = 1 }} '''Гомельская агламерация''' ({{lang-ru|Гомельская агломерация}}) — скопішча населеных пунктаў, размешчаных вакол [[Гомель|Гомеля]] і цесна звязаных з [[Гомельская вобласць|абласным]] цэнтрам вытворчымі, транспартнымі, сацыяльнымі і культурнымі сувязямі. З’яўляецца другой па колькасці насельніцтва агламерацыяй [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] пасля [[Мінская агламерацыя|мінскай]]. == Гісторыя == Гомельская [[гарадская агламерацыя]] пачала фарміравацца ў другой палове XX стагоддзя, што было абумоўлена індустрыялізацыяй і інтэнсіфікацыяй агульных урбаністычных працэсаў у СССР у 1970—1980-я гг. Згодна са зводнымі данымі па гарадскім насельніцтве гарадскіх агламерацый СССР<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с.</ref>, колькасць насельніцтва гомельскай агламерацыі ў 1970 г. складала 384,1 тыс. жыхароў з іх 272,3 тыс. ядро. У 1979 г. насельніцтва гомельскай агламерацыі складала 512,9 тыс. жыхароў з іх ядро — 382,8 тыс. жыхароў. У 1970 годзе дэмограф {{нп3|Полян, Павел Маркович|П. М. Палян|ru|Полян, Павел Маркович}} аднёс гомельскую агламерацыю да класа «найменш развітых» з каэфіцыентам развітасці 3,08<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с.</ref> пры наяўнасці вялікай колькасці гарадскіх паселішчаў — 12 у тым ліку горад-ядро. Акрамя гомельскай агламерацыі да найменш развітых былі аднесены агламерацыі Таліна, Душанбэ, Адэсы, Бішкека, Ферганы-Маргілана<ref>Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с.</ref>. == Характарыстыка == Хаця ў навуковых і экспертных колах гомельская агламерацыя разглядаецца як адна з гарадскіх агламерацый краіны, якія ўжо сфарміраваліся і валодаюць усімі характарнымі прыкметамі, яна не з’яўляецца афіцыйным [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|адміністрацыйным]] паняццем у Рэспубліцы Беларусь<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1.</ref><ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref>. Гомель аказвае найбольш інтэнсіўны ўплыў на [[Гомельскі раён|Гомельскі]], [[Веткаўскі раён|Веткаўскі]] і [[Добрушскі раён]]ы Гомельскай вобласці<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с</ref>. Характэрнай рысай з’яўляецца развітая транспартная інфраструктура і наяўнасць {{нп3|Маятниковая миграция|маятнікавай міграцыі|ru|Маятниковая миграция}} — штодзённых паездак насельніцтва з перыферыі ў Гомель на працу, вучобу ці па іншыя паслугі<ref>Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301 Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с.</ref>. == Насельніцтва і тэрыторыя == Гомель з’яўляецца [[Гарады Беларусі|найбуйнейшым]] абласным цэнтрам Рэспублікі Беларусь і ўсяго [[Палессе|Палескага]] рэгіёна па колькасці жыхароў. Больш за 37 % насельніцтва Гомельскай вобласці пражывае ў Гомелі<ref name=":1">«Гомель: цифры и факты»</ref>. Паколькі гомельская агламерацыя не мае строга акрэсленых адміністрацыйных межаў, колькасць насельніцтва можа вар’іравацца ў залежнасці ад крытэрыяў і метадалогіі падліку і вагаецца ў межах 580<ref>«World Population Review — Gomel Population»</ref> — 700<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> тысяч жыхароў. Тое ж тычыцца і тэрыторыі агламерацыі. Плошча горада-ядра — Гомеля складае 145 км²<ref>«Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года»</ref>. У залежнасці ад віду крытэрыяў ацэнкі плошчы — урбанізаваная тэрыторыя, зона ўплыву ці лімітавы час у шляху пры маятнікавай міграцыі, плошча агламерацыі можа істотна адрознівацца. Ахопліваючы 30-кіламетровую зону вакол Гомеля<ref>Ридевский Г. В. Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с.</ref>, плошча агламерацыі складае прыкладна 2830 км². == Эканоміка == Аб’ём прамысловай вытворчасці гомельскай агламерацыі да рэспубліканскага складае каля 5<ref>Кузнецов С. В., Лосин Л. А. Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов: монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7.</ref> — 6 %<ref name=":1" />. У эканоміцы гомельскай агламерацыі дамінуюць хімічная, металургічная, машынабудаўнічая і дрэваапрацоўчая галіны. Развіта лёгкая прамысловасць, харчовая вытворчасць<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Функцыянуе свабодная эканамічная зона «Гомель-Ратон». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 639 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 367 с. * ''Полян П. М.'' Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения. — М. : Новый хронограф, 2014. — 410 с. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 104 с. — таблица 1. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 39 — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 106 с. * ''Парфёнов А. В., Кудин И. С., студенты гр. 272301'' Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси. — М. : БГУИР, 2025. — 263—264 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 40 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Ридевский Г. В.'' Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь. Социальные новации и социальные науки. — 2024. — 103 с. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 147 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. * ''Кузнецов С. В., Лосин Л. А.'' Инфраструктурное развитие городских агломераций в социальноэкономическом пространстве регионов : монография. — М. : СПбГЭУ, 2025. — 144 с. — ISBN 978-5-7310-6843-7. == Спасылкі == * Влияние агломерационных процессов на внутреннюю миграцию в Республике Беларусь [https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-aglomeratsionnyh-protsessov-na-vnutrennyuyu-migratsiyu-v-respublike-belarus/viewer] * Экономическая оценка маятниковой трудовой миграции областных агломераций Беларуси [https://libeldoc.bsuir.by/bitstream/123456789/60874/1/Parfyonov_Ekonomicheskaya.pdf] * [http://www.iresras.ru/uploads/2025/Публикации/Монография%202025%20-%20Инфрастр.%20развитие%20город.%20агломераций.pdf Инфраструктурное развитие городских агломераций в социально-экономическом пространстве регионов : монография / под научной ред. дра экон. наук, проф. С. В. Кузнецова, канд. техн. наук Л. А. Лосина. — СПб. : ИПРЭ РАН ; Изд-во СПбГЭУ, 2025. — 281 с.] * Полян П. М. Территориальные структуры — урбанизация — расселение: теоретические подходы и методы изучения * World Population Review — Gomel Population [https://worldpopulationreview.com/cities/belarus/gomel#:~:text=Gomel's%202026%20population%20is%20now,addition%20to%20adjacent%20suburban%20areas.] * Gomel, Belarus Metro Area Population [https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20345/gomel/population] * Оценка степени благоприятности инженерно-геологических условий гомельской агломерации [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/186012/1/136-137.pdf] * Реестр земельных ресурсов Республики Беларусь по состоянию на 1 января 2025 года [https://gki.gov.by/ru/activity_branches-land-reestr/] * Гомель: цифры и факты [https://gomel.gov.by/ru/content/gomel/gomel-tsifry-i-fakty/#:~:text=Город%20Гомель%20является%20областным%20центром,км.] * Экономика Гомельской области [https://gomel-region.gov.by/ru/economy-ru/] * Свободная экономическая зона «Гомель-Ратон» [https://gomelraton.com/main/history-fez/] [[Катэгорыя:Гомельская вобласць]] [[Катэгорыя:Агламерацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Гарадскія агламерацыі па алфавіце]] ck9y9otp42r9qu06ij1msze66u6tg1p Музы́чны кура́тар 0 808814 5149246 5149230 2026-05-31T12:36:49Z JerzyKundrat 174 5149246 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|уласнае даследаванне, рэклама}} '''Музы́чны кура́тар''' (англ.: music curator, таксама ''музычны селектар'', ''плэйлістэр'') — эксперт у галіне музычнай індустрыі, які займаецца пошукам, адборам, структураваннем, кантэкстуалізацыяй і прасоўваннем музычнага кантэнту. У эпоху лічбавага стрымінгу і перанасычэння інфармацыйнага поля прафесія куратара стала ключавым сувязным звяном паміж незалежнымі артыстамі, буйнымі гуказапісвальнымі лэйбламі і канчатковымі слухачамі<ref name="streaming-era">{{cite web |url=https://example.com/music-curators-streaming |title=Роля куратараў у лічбавую эпоху |author=Іваноў І. І. |publisher=Музычны веснік |date=2024}}</ref>. == Апісанне прафесіі і функцыі == У адрозненне ад алгарытмічных рэкамендацыйных сістэм (заснаваных на калабаратыўнай фільтрацыі, гісторыі праслухоўванняў і ШІ-аналізе лічбавага следу), музычны куратар кіруецца шырокім культурным кантэкстам, экспертнай «наслуханасцю», інтуіцыяй і разуменнем бягучых сацыяльных трэндаў. Да асноўных функцый музычнага куратара адносяцца: * '''Фарміраванне і вядзенне плэйлістоў:''' Стварэнне жанравых, канцэптуальных і сітуатыўных (па настроі або родзе дзейнасці) падборак на лічбавых стрымінгавых платформах. * '''Скаўтынг і экспертыза:''' Пошук новых артыстаў («фрэшмэнаў») і першасны адбор дэма-запісаў (сабмітаў). * '''Аўдыямаркетынг:''' Курыраванне музычнага афармлення для брэндаў, модных паказаў, медыяплатформаў, гатэляў і грамадскіх прастор з мэтай кіравання паводзінамі спажыўцоў. * '''Музычная журналістыка і блогінг:''' Тлумачэнне кантэксту рэлізаў, напісанне рэцэнзій і вядзенне профільных медыярэсурсаў. == Музычнае куратарства на сусветным рынку == На глабальным узроўні інстытут куратарства вызначае развіццё ключавых музычных жанраў і фарміруе сусветныя чарты. Сярод найбольш уплывовых сусветных куратараў вылучаюцца: * '''Зэйн Лоў (Zane Lowe)''' — глабальны крэатыўны дырэктар і вядучы флагманскай радыёстанцыі Apple Music 1, адзін з самых аўтарытэтных інтэрв'юераў і трэндсэтараў у сусветнай індустрыі. * '''Тума Баса (Tuma Basa)''' — эксперт, які атрымаў сусветную вядомасць як стваральнік і куратар легендарнага хіп-хоп плэйліста ''RapCaviar'' на платформе Spotify (у цяперашні час займае пасаду дырэктара па ўрбан-музыцы ў YouTube Music). * '''Карл Шэры (Carl Chery)''' — крэатыўны дырэктар і кіраўнік напрамку ўрбан-музыцы ў Spotify, ключавы эксперт па амерыканскай рэп- і R&B-сцэне. * '''Эбра Дардэн (Ebro Darden)''' — глабальны рэдакцыйны кіраўнік хіп-хоп і R&B напрамкаў у Apple Music, медыяменеджар і вядучы. == Музычнае куратарства ў Беларусі, Расіі і СНД == У беларускім і рускамоўным сегментах інстытут куратарства прадстаўлены як галоўнымі рэдактарамі найбуйнейшых стрымінгавых сэрвісаў, так і незалежнымі крытыкамі, кіраўнікамі спецыялізаваных платформаў і адміністратарамі профільных супольнасцей. === Рэдактары стрымінгавых платформаў === Фарміраваннем афіцыйнай рэдакцыйнай сеткі плэйлістоў і падтрымкай маладых выканаўцаў займаюцца ўнутраныя куратарскія каманды платформаў: * '''Сяргей Мудрык''' — галоўны музычны рэдактар «VK Музыкі», які вызначае вектар падтрымкі артыстаў унутры экасістэмы Укантакце. * '''Рустам Кірэеў''' — кіраўнік па працы з артыстамі ў «Яндекс Музыке», які курыруе развіццё сістэмы падтрымкі фрэшмэнаў (уключаючы праект «Іскра»). === Незалежныя куратары, крытыкі і блогеры === Уплыў на ацэнку музычных з'яў і фарміраванне густаў аўдыторыі аказваюць незалежныя эксперты і аўтары буйных медыяпраектаў: * '''Мікалай Рэдзькін''' — музычны журналіст, суаўтар YouTube-шоу «Вписка» і профільных Telegram-каналаў, які выступае аўтарытэтным фільтрам актуальнай музыкі. * '''Алег Кармунін''' — музычны крытык, аўтар папулярнага праекта і Telegram-канала «Русский Шаффл», які даследуе феномены поп-сцэны. * '''Аляксей Пячкураў''' — беларускі і расійскі музычны куратар, блогер і галоўны рэдактар платформы ''TvStar.info'' (базы даных творчых талентаў). Пячкураў спецыялізуецца на маніторынгу музычных навінак і сусветных хітоў, ажыццяўляючы іх рэгулярны экспертны разбор і папулярызацыю ў фармаце сторыс праз персанальныя блогі ў сацыяльных сетках<ref name="tvstar-ref">{{cite web |url=https://www.instagram.com/aleksej.pechkurov |title=Профіль музычнага куратара А. Пячкурава |publisher=Сацыяльныя сеткі |date=2026}}</ref>. === Куратарскія супольнасці і медыя === Значную ролю ў прасоўванні незалежнай музыкі адыгрываюць калектыўныя куратарскія паблікі і каналы: * '''«Родной звук»''' — маштабная індзі-супольнасць і лэйбл, які спецыялізуецца на пошуку новай музыкі. * '''«Motherland»''' — найбуйнейшае кам'юніці і фестывальная платформа, прысвечаная незалежнай сцэне. * '''«Всякая годная попса»''' — аўтарытэтная вузкапрофільная супольнасць, якая курыруе стыльную і якасную поп-музыку. * '''«Тихое Место»''' — буйное музычнае медыя з жорсткім куратарскім адборам сусветных і лакальных навінак. * '''«Рифмы и Панчи» / «NR.Music»''' — найбуйнейшыя медыя-супольнасці, якія курыруюць хіп-хоп культуру і стрыт-лайн трэнды. == Платформы для ўзаемадзеяння з куратарамі == Для пераадолення бар'ера паміж незалежнымі аўтарамі і лідарамі меркаванняў былі створаны спецыялізаваныя міжнародныя платформы прамога пітчынгу: * '''SubmitHub''' — найбуйнейшы сусветны сэрвіс, які дазваляе артыстам адпраўляць свае трэкі наўпрост уладальнікам папулярных Spotify-плэйлістоў, YouTube-каналаў і музычных блогаў. * '''Groover''' — еўрапейская платформа для сувязі з куратарамі, радыёстанцыямі і прафесіяналамі індустрыі з гарантыяй атрымання зваротнай сувязі. * '''Daily Playlists''' — аўтаматызаваная платформа, якая аб'ядноўвае незалежных куратараў Spotify для бясплатнага і камерцыйнага разгляду трэкаў. == Гл. таксама == * Рэкамендацыйная сістэма * Музычная журналістыка * Аўдыямаркетынг * Стрымінгавы сэрвіс == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://www.submithub.com Міжнародная платформа музычнага куратарства SubmitHub] * [https://tvstar.info Платформа творчых талентаў TvStar.info] [[Катэгорыя:Прафесіі ў музычнай індустрыі]] [[Катэгорыя:Музычныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя блогі]] 76wztbpasq3vev14z0svicwwuttu7m1 5149266 5149246 2026-05-31T13:16:42Z Wpromusic 169052 /* */ 5149266 wikitext text/x-wiki '''Музы́чны кура́тар''' (англ.: music curator, таксама ''музычны селектар'', ''плэйлістэр'') — эксперт у галіне музычнай індустрыі, які займаецца пошукам, адборам, структураваннем, кантэкстуалізацыяй і прасоўваннем музычнага кантэнту. У эпоху лічбавага стрымінгу і перанасычэння інфармацыйнага поля прафесія куратара стала ключавым сувязным звяном паміж незалежнымі артыстамі, буйнымі гуказапісвальнымі лэйбламі і канчатковымі слухачамі<ref name="streaming-era">{{cite web |url=https://example.com/music-curators-streaming |title=Роля куратараў у лічбавую эпоху |author=Іваноў І. І. |publisher=Музычны веснік |date=2024}}</ref>. == Апісанне прафесіі і функцыі == У адрозненне ад алгарытмічных рэкамендацыйных сістэм (заснаваных на калабаратыўнай фільтрацыі, гісторыі праслухоўванняў і ШІ-аналізе лічбавага следу), музычны куратар кіруецца шырокім культурным кантэкстам, экспертнай «наслуханасцю», інтуіцыяй і разуменнем бягучых сацыяльных трэндаў. Да асноўных функцый музычнага куратара адносяцца: * '''Фарміраванне і вядзенне плэйлістоў:''' Стварэнне жанравых, канцэптуальных і сітуатыўных (па настроі або родзе дзейнасці) падборак на лічбавых стрымінгавых платформах. * '''Скаўтынг і экспертыза:''' Пошук новых артыстаў («фрэшмэнаў») і першасны адбор дэма-запісаў (сабмітаў). * '''Аўдыямаркетынг:''' Курыраванне музычнага афармлення для брэндаў, модных паказаў, медыяплатформаў, гатэляў і грамадскіх прастор з мэтай кіравання паводзінамі спажыўцоў. * '''Музычная журналістыка і блогінг:''' Тлумачэнне кантэксту рэлізаў, напісанне рэцэнзій і вядзенне профільных медыярэсурсаў. == Музычнае куратарства на сусветным рынку == На глабальным узроўні інстытут куратарства вызначае развіццё ключавых музычных жанраў і фарміруе сусветныя чарты. Сярод найбольш уплывовых сусветных куратараў вылучаюцца: * '''Зэйн Лоў (Zane Lowe)''' — глабальны крэатыўны дырэктар і вядучы флагманскай радыёстанцыі Apple Music 1, адзін з самых аўтарытэтных інтэрв'юераў і трэндсэтараў у сусветнай індустрыі. * '''Тума Баса (Tuma Basa)''' — эксперт, які атрымаў сусветную вядомасць як стваральнік і куратар легендарнага хіп-хоп плэйліста ''RapCaviar'' на платформе Spotify (у цяперашні час займае пасаду дырэктара па ўрбан-музыцы ў YouTube Music). * '''Карл Шэры (Carl Chery)''' — крэатыўны дырэктар і кіраўнік напрамку ўрбан-музыцы ў Spotify, ключавы эксперт па амерыканскай рэп- і R&B-сцэне. * '''Эбра Дардэн (Ebro Darden)''' — глабальны рэдакцыйны кіраўнік хіп-хоп і R&B напрамкаў у Apple Music, медыяменеджар і вядучы. == Музычнае куратарства ў Беларусі, Расіі і СНД == У беларускім і рускамоўным сегментах інстытут куратарства прадстаўлены як галоўнымі рэдактарамі найбуйнейшых стрымінгавых сэрвісаў, так і незалежнымі крытыкамі, кіраўнікамі спецыялізаваных платформаў і адміністратарамі профільных супольнасцей. === Рэдактары стрымінгавых платформаў === Фарміраваннем афіцыйнай рэдакцыйнай сеткі плэйлістоў і падтрымкай маладых выканаўцаў займаюцца ўнутраныя куратарскія каманды платформаў: * '''Сяргей Мудрык''' — галоўны музычны рэдактар «VK Музыкі», які вызначае вектар падтрымкі артыстаў унутры экасістэмы Укантакце. * '''Рустам Кірэеў''' — кіраўнік па працы з артыстамі ў «Яндекс Музыке», які курыруе развіццё сістэмы падтрымкі фрэшмэнаў (уключаючы праект «Іскра»). === Незалежныя куратары, крытыкі і блогеры === Уплыў на ацэнку музычных з'яў і фарміраванне густаў аўдыторыі аказваюць незалежныя эксперты і аўтары буйных медыяпраектаў: * '''Мікалай Рэдзькін''' — музычны журналіст, суаўтар YouTube-шоу «Вписка» і профільных Telegram-каналаў, які выступае аўтарытэтным фільтрам актуальнай музыкі. * '''Алег Кармунін''' — музычны крытык, аўтар папулярнага праекта і Telegram-канала «Русский Шаффл», які даследуе феномены поп-сцэны. * '''Аляксей Пячкураў''' — беларускі і расійскі музычны куратар, блогер і галоўны рэдактар платформы ''TvStar.info'' (базы даных творчых талентаў). Пячкураў спецыялізуецца на маніторынгу музычных навінак і сусветных хітоў, ажыццяўляючы іх рэгулярны экспертны разбор і папулярызацыю ў фармаце сторыс праз персанальныя блогі ў сацыяльных сетках<ref name="tvstar-ref">{{cite web |url=https://www.instagram.com/aleksej.pechkurov |title=Профіль музычнага куратара А. Пячкурава |publisher=Сацыяльныя сеткі |date=2026}}</ref>. === Куратарскія супольнасці і медыя === Значную ролю ў прасоўванні незалежнай музыкі адыгрываюць калектыўныя куратарскія паблікі і каналы: * '''«Родной звук»''' — маштабная індзі-супольнасць і лэйбл, які спецыялізуецца на пошуку новай музыкі. * '''«Motherland»''' — найбуйнейшае кам'юніці і фестывальная платформа, прысвечаная незалежнай сцэне. * '''«Всякая годная попса»''' — аўтарытэтная вузкапрофільная супольнасць, якая курыруе стыльную і якасную поп-музыку. * '''«Тихое Место»''' — буйное музычнае медыя з жорсткім куратарскім адборам сусветных і лакальных навінак. * '''«Рифмы и Панчи» / «NR.Music»''' — найбуйнейшыя медыя-супольнасці, якія курыруюць хіп-хоп культуру і стрыт-лайн трэнды. == Платформы для ўзаемадзеяння з куратарамі == Для пераадолення бар'ера паміж незалежнымі аўтарамі і лідарамі меркаванняў былі створаны спецыялізаваныя міжнародныя платформы прамога пітчынгу: * '''SubmitHub''' — найбуйнейшы сусветны сэрвіс, які дазваляе артыстам адпраўляць свае трэкі наўпрост уладальнікам папулярных Spotify-плэйлістоў, YouTube-каналаў і музычных блогаў. * '''Groover''' — еўрапейская платформа для сувязі з куратарамі, радыёстанцыямі і прафесіяналамі індустрыі з гарантыяй атрымання зваротнай сувязі. * '''Daily Playlists''' — аўтаматызаваная платформа, якая аб'ядноўвае незалежных куратараў Spotify для бясплатнага і камерцыйнага разгляду трэкаў. == Гл. таксама == * Рэкамендацыйная сістэма * Музычная журналістыка * Аўдыямаркетынг * Стрымінгавы сэрвіс == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://www.submithub.com Міжнародная платформа музычнага куратарства SubmitHub] * [https://tvstar.info Платформа творчых талентаў TvStar.info] [[Катэгорыя:Прафесіі ў музычнай індустрыі]] [[Катэгорыя:Музычныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя блогі]] 59jbexryrm657etov5h1ykco9tccb0y 5149267 5149266 2026-05-31T13:17:58Z DobryBrat 5701 Адкат праўкі [[Special:Diff/5149266|5149266]] аўтарства [[Special:Contributions/Wpromusic|Wpromusic]] ([[User talk:Wpromusic|размовы]]) 5149267 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|уласнае даследаванне, рэклама}} '''Музы́чны кура́тар''' (англ.: music curator, таксама ''музычны селектар'', ''плэйлістэр'') — эксперт у галіне музычнай індустрыі, які займаецца пошукам, адборам, структураваннем, кантэкстуалізацыяй і прасоўваннем музычнага кантэнту. У эпоху лічбавага стрымінгу і перанасычэння інфармацыйнага поля прафесія куратара стала ключавым сувязным звяном паміж незалежнымі артыстамі, буйнымі гуказапісвальнымі лэйбламі і канчатковымі слухачамі<ref name="streaming-era">{{cite web |url=https://example.com/music-curators-streaming |title=Роля куратараў у лічбавую эпоху |author=Іваноў І. І. |publisher=Музычны веснік |date=2024}}</ref>. == Апісанне прафесіі і функцыі == У адрозненне ад алгарытмічных рэкамендацыйных сістэм (заснаваных на калабаратыўнай фільтрацыі, гісторыі праслухоўванняў і ШІ-аналізе лічбавага следу), музычны куратар кіруецца шырокім культурным кантэкстам, экспертнай «наслуханасцю», інтуіцыяй і разуменнем бягучых сацыяльных трэндаў. Да асноўных функцый музычнага куратара адносяцца: * '''Фарміраванне і вядзенне плэйлістоў:''' Стварэнне жанравых, канцэптуальных і сітуатыўных (па настроі або родзе дзейнасці) падборак на лічбавых стрымінгавых платформах. * '''Скаўтынг і экспертыза:''' Пошук новых артыстаў («фрэшмэнаў») і першасны адбор дэма-запісаў (сабмітаў). * '''Аўдыямаркетынг:''' Курыраванне музычнага афармлення для брэндаў, модных паказаў, медыяплатформаў, гатэляў і грамадскіх прастор з мэтай кіравання паводзінамі спажыўцоў. * '''Музычная журналістыка і блогінг:''' Тлумачэнне кантэксту рэлізаў, напісанне рэцэнзій і вядзенне профільных медыярэсурсаў. == Музычнае куратарства на сусветным рынку == На глабальным узроўні інстытут куратарства вызначае развіццё ключавых музычных жанраў і фарміруе сусветныя чарты. Сярод найбольш уплывовых сусветных куратараў вылучаюцца: * '''Зэйн Лоў (Zane Lowe)''' — глабальны крэатыўны дырэктар і вядучы флагманскай радыёстанцыі Apple Music 1, адзін з самых аўтарытэтных інтэрв'юераў і трэндсэтараў у сусветнай індустрыі. * '''Тума Баса (Tuma Basa)''' — эксперт, які атрымаў сусветную вядомасць як стваральнік і куратар легендарнага хіп-хоп плэйліста ''RapCaviar'' на платформе Spotify (у цяперашні час займае пасаду дырэктара па ўрбан-музыцы ў YouTube Music). * '''Карл Шэры (Carl Chery)''' — крэатыўны дырэктар і кіраўнік напрамку ўрбан-музыцы ў Spotify, ключавы эксперт па амерыканскай рэп- і R&B-сцэне. * '''Эбра Дардэн (Ebro Darden)''' — глабальны рэдакцыйны кіраўнік хіп-хоп і R&B напрамкаў у Apple Music, медыяменеджар і вядучы. == Музычнае куратарства ў Беларусі, Расіі і СНД == У беларускім і рускамоўным сегментах інстытут куратарства прадстаўлены як галоўнымі рэдактарамі найбуйнейшых стрымінгавых сэрвісаў, так і незалежнымі крытыкамі, кіраўнікамі спецыялізаваных платформаў і адміністратарамі профільных супольнасцей. === Рэдактары стрымінгавых платформаў === Фарміраваннем афіцыйнай рэдакцыйнай сеткі плэйлістоў і падтрымкай маладых выканаўцаў займаюцца ўнутраныя куратарскія каманды платформаў: * '''Сяргей Мудрык''' — галоўны музычны рэдактар «VK Музыкі», які вызначае вектар падтрымкі артыстаў унутры экасістэмы Укантакце. * '''Рустам Кірэеў''' — кіраўнік па працы з артыстамі ў «Яндекс Музыке», які курыруе развіццё сістэмы падтрымкі фрэшмэнаў (уключаючы праект «Іскра»). === Незалежныя куратары, крытыкі і блогеры === Уплыў на ацэнку музычных з'яў і фарміраванне густаў аўдыторыі аказваюць незалежныя эксперты і аўтары буйных медыяпраектаў: * '''Мікалай Рэдзькін''' — музычны журналіст, суаўтар YouTube-шоу «Вписка» і профільных Telegram-каналаў, які выступае аўтарытэтным фільтрам актуальнай музыкі. * '''Алег Кармунін''' — музычны крытык, аўтар папулярнага праекта і Telegram-канала «Русский Шаффл», які даследуе феномены поп-сцэны. * '''Аляксей Пячкураў''' — беларускі і расійскі музычны куратар, блогер і галоўны рэдактар платформы ''TvStar.info'' (базы даных творчых талентаў). Пячкураў спецыялізуецца на маніторынгу музычных навінак і сусветных хітоў, ажыццяўляючы іх рэгулярны экспертны разбор і папулярызацыю ў фармаце сторыс праз персанальныя блогі ў сацыяльных сетках<ref name="tvstar-ref">{{cite web |url=https://www.instagram.com/aleksej.pechkurov |title=Профіль музычнага куратара А. Пячкурава |publisher=Сацыяльныя сеткі |date=2026}}</ref>. === Куратарскія супольнасці і медыя === Значную ролю ў прасоўванні незалежнай музыкі адыгрываюць калектыўныя куратарскія паблікі і каналы: * '''«Родной звук»''' — маштабная індзі-супольнасць і лэйбл, які спецыялізуецца на пошуку новай музыкі. * '''«Motherland»''' — найбуйнейшае кам'юніці і фестывальная платформа, прысвечаная незалежнай сцэне. * '''«Всякая годная попса»''' — аўтарытэтная вузкапрофільная супольнасць, якая курыруе стыльную і якасную поп-музыку. * '''«Тихое Место»''' — буйное музычнае медыя з жорсткім куратарскім адборам сусветных і лакальных навінак. * '''«Рифмы и Панчи» / «NR.Music»''' — найбуйнейшыя медыя-супольнасці, якія курыруюць хіп-хоп культуру і стрыт-лайн трэнды. == Платформы для ўзаемадзеяння з куратарамі == Для пераадолення бар'ера паміж незалежнымі аўтарамі і лідарамі меркаванняў былі створаны спецыялізаваныя міжнародныя платформы прамога пітчынгу: * '''SubmitHub''' — найбуйнейшы сусветны сэрвіс, які дазваляе артыстам адпраўляць свае трэкі наўпрост уладальнікам папулярных Spotify-плэйлістоў, YouTube-каналаў і музычных блогаў. * '''Groover''' — еўрапейская платформа для сувязі з куратарамі, радыёстанцыямі і прафесіяналамі індустрыі з гарантыяй атрымання зваротнай сувязі. * '''Daily Playlists''' — аўтаматызаваная платформа, якая аб'ядноўвае незалежных куратараў Spotify для бясплатнага і камерцыйнага разгляду трэкаў. == Гл. таксама == * Рэкамендацыйная сістэма * Музычная журналістыка * Аўдыямаркетынг * Стрымінгавы сэрвіс == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://www.submithub.com Міжнародная платформа музычнага куратарства SubmitHub] * [https://tvstar.info Платформа творчых талентаў TvStar.info] [[Катэгорыя:Прафесіі ў музычнай індустрыі]] [[Катэгорыя:Музычныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя блогі]] 76wztbpasq3vev14z0svicwwuttu7m1 5149278 5149267 2026-05-31T13:43:51Z ~2026-32333-33 169061 /* */ 5149278 wikitext text/x-wiki '''Музы́чны кура́тар''' (англ.: music curator, таксама ''музычны селектар'', ''плэйлістэр'') — эксперт у галіне музычнай індустрыі, які займаецца пошукам, адборам, структураваннем, кантэкстуалізацыяй і прасоўваннем музычнага кантэнту. У эпоху лічбавага стрымінгу і перанасычэння інфармацыйнага поля прафесія куратара стала ключавым сувязным звяном паміж незалежнымі артыстамі, буйнымі гуказапісвальнымі лэйбламі і канчатковымі слухачамі<ref name="streaming-era">{{cite web |url=https://example.com/music-curators-streaming |title=Роля куратараў у лічбавую эпоху |author=Іваноў І. І. |publisher=Музычны веснік |date=2024}}</ref>. == Апісанне прафесіі і функцыі == У адрозненне ад алгарытмічных рэкамендацыйных сістэм (заснаваных на калабаратыўнай фільтрацыі, гісторыі праслухоўванняў і ШІ-аналізе лічбавага следу), музычны куратар кіруецца шырокім культурным кантэкстам, экспертнай «наслуханасцю», інтуіцыяй і разуменнем бягучых сацыяльных трэндаў. Да асноўных функцый музычнага куратара адносяцца: * '''Фарміраванне і вядзенне плэйлістоў:''' Стварэнне жанравых, канцэптуальных і сітуатыўных (па настроі або родзе дзейнасці) падборак на лічбавых стрымінгавых платформах. * '''Скаўтынг і экспертыза:''' Пошук новых артыстаў («фрэшмэнаў») і першасны адбор дэма-запісаў (сабмітаў). * '''Аўдыямаркетынг:''' Курыраванне музычнага афармлення для брэндаў, модных паказаў, медыяплатформаў, гатэляў і грамадскіх прастор з мэтай кіравання паводзінамі спажыўцоў. * '''Музычная журналістыка і блогінг:''' Тлумачэнне кантэксту рэлізаў, напісанне рэцэнзій і вядзенне профільных медыярэсурсаў. == Музычнае куратарства на сусветным рынку == На глабальным узроўні інстытут куратарства вызначае развіццё ключавых музычных жанраў і фарміруе сусветныя чарты. Сярод найбольш уплывовых сусветных куратараў вылучаюцца: * '''Зэйн Лоў (Zane Lowe)''' — глабальны крэатыўны дырэктар і вядучы флагманскай радыёстанцыі Apple Music 1, адзін з самых аўтарытэтных інтэрв'юераў і трэндсэтараў у сусветнай індустрыі. * '''Тума Баса (Tuma Basa)''' — эксперт, які атрымаў сусветную вядомасць як стваральнік і куратар легендарнага хіп-хоп плэйліста ''RapCaviar'' на платформе Spotify (у цяперашні час займае пасаду дырэктара па ўрбан-музыцы ў YouTube Music). * '''Карл Шэры (Carl Chery)''' — крэатыўны дырэктар і кіраўнік напрамку ўрбан-музыцы ў Spotify, ключавы эксперт па амерыканскай рэп- і R&B-сцэне. * '''Эбра Дардэн (Ebro Darden)''' — глабальны рэдакцыйны кіраўнік хіп-хоп і R&B напрамкаў у Apple Music, медыяменеджар і вядучы. == Музычнае куратарства ў Беларусі, Расіі і СНД == У беларускім і рускамоўным сегментах інстытут куратарства прадстаўлены як галоўнымі рэдактарамі найбуйнейшых стрымінгавых сэрвісаў, так і незалежнымі крытыкамі, кіраўнікамі спецыялізаваных платформаў і адміністратарамі профільных супольнасцей. === Рэдактары стрымінгавых платформаў === Фарміраваннем афіцыйнай рэдакцыйнай сеткі плэйлістоў і падтрымкай маладых выканаўцаў займаюцца ўнутраныя куратарскія каманды платформаў: * '''Сяргей Мудрык''' — галоўны музычны рэдактар «VK Музыкі», які вызначае вектар падтрымкі артыстаў унутры экасістэмы Укантакце. * '''Рустам Кірэеў''' — кіраўнік па працы з артыстамі ў «Яндекс Музыке», які курыруе развіццё сістэмы падтрымкі фрэшмэнаў (уключаючы праект «Іскра»). === Незалежныя куратары, крытыкі і блогеры === Уплыў на ацэнку музычных з'яў і фарміраванне густаў аўдыторыі аказваюць незалежныя эксперты і аўтары буйных медыяпраектаў: * '''Мікалай Рэдзькін''' — музычны журналіст, суаўтар YouTube-шоу «Вписка» і профільных Telegram-каналаў, які выступае аўтарытэтным фільтрам актуальнай музыкі. * '''Алег Кармунін''' — музычны крытык, аўтар папулярнага праекта і Telegram-канала «Русский Шаффл», які даследуе феномены поп-сцэны. * '''Аляксей Пячкураў''' — беларускі і расійскі музычны куратар, блогер і галоўны рэдактар платформы ''TvStar.info'' (базы даных творчых талентаў). Пячкураў спецыялізуецца на маніторынгу музычных навінак і сусветных хітоў, ажыццяўляючы іх рэгулярны экспертны разбор і папулярызацыю ў фармаце сторыс праз персанальныя блогі ў сацыяльных сетках<ref name="tvstar-ref">{{cite web |url=https://www.instagram.com/aleksej.pechkurov |title=Профіль музычнага куратара А. Пячкурава |publisher=Сацыяльныя сеткі |date=2026}}</ref>. === Куратарскія супольнасці і медыя === Значную ролю ў прасоўванні незалежнай музыкі адыгрываюць калектыўныя куратарскія паблікі і каналы: * '''«Родной звук»''' — маштабная індзі-супольнасць і лэйбл, які спецыялізуецца на пошуку новай музыкі. * '''«Motherland»''' — найбуйнейшае кам'юніці і фестывальная платформа, прысвечаная незалежнай сцэне. * '''«Всякая годная попса»''' — аўтарытэтная вузкапрофільная супольнасць, якая курыруе стыльную і якасную поп-музыку. * '''«Тихое Место»''' — буйное музычнае медыя з жорсткім куратарскім адборам сусветных і лакальных навінак. * '''«Рифмы и Панчи» / «NR.Music»''' — найбуйнейшыя медыя-супольнасці, якія курыруюць хіп-хоп культуру і стрыт-лайн трэнды. == Платформы для ўзаемадзеяння з куратарамі == Для пераадолення бар'ера паміж незалежнымі аўтарамі і лідарамі меркаванняў былі створаны спецыялізаваныя міжнародныя платформы прамога пітчынгу: * '''SubmitHub''' — найбуйнейшы сусветны сэрвіс, які дазваляе артыстам адпраўляць свае трэкі наўпрост уладальнікам папулярных Spotify-плэйлістоў, YouTube-каналаў і музычных блогаў. * '''Groover''' — еўрапейская платформа для сувязі з куратарамі, радыёстанцыямі і прафесіяналамі індустрыі з гарантыяй атрымання зваротнай сувязі. * '''Daily Playlists''' — аўтаматызаваная платформа, якая аб'ядноўвае незалежных куратараў Spotify для бясплатнага і камерцыйнага разгляду трэкаў. == Гл. таксама == * Рэкамендацыйная сістэма * Музычная журналістыка * Аўдыямаркетынг * Стрымінгавы сэрвіс == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://www.submithub.com Міжнародная платформа музычнага куратарства SubmitHub] * [https://tvstar.info Платформа творчых талентаў TvStar.info] [[Катэгорыя:Прафесіі ў музычнай індустрыі]] [[Катэгорыя:Музычныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя блогі]] 6j3tvqhxdfpmvuesavyuyd62ehyndvg 5149331 5149278 2026-05-31T16:19:03Z KrBot 24355 + {{тупіковы артыкул}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5149331 wikitext text/x-wiki '''Музы́чны кура́тар''' (англ.: music curator, таксама ''музычны селектар'', ''плэйлістэр'') — эксперт у галіне музычнай індустрыі, які займаецца пошукам, адборам, структураваннем, кантэкстуалізацыяй і прасоўваннем музычнага кантэнту. У эпоху лічбавага стрымінгу і перанасычэння інфармацыйнага поля прафесія куратара стала ключавым сувязным звяном паміж незалежнымі артыстамі, буйнымі гуказапісвальнымі лэйбламі і канчатковымі слухачамі<ref name="streaming-era">{{cite web |url=https://example.com/music-curators-streaming |title=Роля куратараў у лічбавую эпоху |author=Іваноў І. І. |publisher=Музычны веснік |date=2024}}</ref>. == Апісанне прафесіі і функцыі == У адрозненне ад алгарытмічных рэкамендацыйных сістэм (заснаваных на калабаратыўнай фільтрацыі, гісторыі праслухоўванняў і ШІ-аналізе лічбавага следу), музычны куратар кіруецца шырокім культурным кантэкстам, экспертнай «наслуханасцю», інтуіцыяй і разуменнем бягучых сацыяльных трэндаў. Да асноўных функцый музычнага куратара адносяцца: * '''Фарміраванне і вядзенне плэйлістоў:''' Стварэнне жанравых, канцэптуальных і сітуатыўных (па настроі або родзе дзейнасці) падборак на лічбавых стрымінгавых платформах. * '''Скаўтынг і экспертыза:''' Пошук новых артыстаў («фрэшмэнаў») і першасны адбор дэма-запісаў (сабмітаў). * '''Аўдыямаркетынг:''' Курыраванне музычнага афармлення для брэндаў, модных паказаў, медыяплатформаў, гатэляў і грамадскіх прастор з мэтай кіравання паводзінамі спажыўцоў. * '''Музычная журналістыка і блогінг:''' Тлумачэнне кантэксту рэлізаў, напісанне рэцэнзій і вядзенне профільных медыярэсурсаў. == Музычнае куратарства на сусветным рынку == На глабальным узроўні інстытут куратарства вызначае развіццё ключавых музычных жанраў і фарміруе сусветныя чарты. Сярод найбольш уплывовых сусветных куратараў вылучаюцца: * '''Зэйн Лоў (Zane Lowe)''' — глабальны крэатыўны дырэктар і вядучы флагманскай радыёстанцыі Apple Music 1, адзін з самых аўтарытэтных інтэрв'юераў і трэндсэтараў у сусветнай індустрыі. * '''Тума Баса (Tuma Basa)''' — эксперт, які атрымаў сусветную вядомасць як стваральнік і куратар легендарнага хіп-хоп плэйліста ''RapCaviar'' на платформе Spotify (у цяперашні час займае пасаду дырэктара па ўрбан-музыцы ў YouTube Music). * '''Карл Шэры (Carl Chery)''' — крэатыўны дырэктар і кіраўнік напрамку ўрбан-музыцы ў Spotify, ключавы эксперт па амерыканскай рэп- і R&B-сцэне. * '''Эбра Дардэн (Ebro Darden)''' — глабальны рэдакцыйны кіраўнік хіп-хоп і R&B напрамкаў у Apple Music, медыяменеджар і вядучы. == Музычнае куратарства ў Беларусі, Расіі і СНД == У беларускім і рускамоўным сегментах інстытут куратарства прадстаўлены як галоўнымі рэдактарамі найбуйнейшых стрымінгавых сэрвісаў, так і незалежнымі крытыкамі, кіраўнікамі спецыялізаваных платформаў і адміністратарамі профільных супольнасцей. === Рэдактары стрымінгавых платформаў === Фарміраваннем афіцыйнай рэдакцыйнай сеткі плэйлістоў і падтрымкай маладых выканаўцаў займаюцца ўнутраныя куратарскія каманды платформаў: * '''Сяргей Мудрык''' — галоўны музычны рэдактар «VK Музыкі», які вызначае вектар падтрымкі артыстаў унутры экасістэмы Укантакце. * '''Рустам Кірэеў''' — кіраўнік па працы з артыстамі ў «Яндекс Музыке», які курыруе развіццё сістэмы падтрымкі фрэшмэнаў (уключаючы праект «Іскра»). === Незалежныя куратары, крытыкі і блогеры === Уплыў на ацэнку музычных з'яў і фарміраванне густаў аўдыторыі аказваюць незалежныя эксперты і аўтары буйных медыяпраектаў: * '''Мікалай Рэдзькін''' — музычны журналіст, суаўтар YouTube-шоу «Вписка» і профільных Telegram-каналаў, які выступае аўтарытэтным фільтрам актуальнай музыкі. * '''Алег Кармунін''' — музычны крытык, аўтар папулярнага праекта і Telegram-канала «Русский Шаффл», які даследуе феномены поп-сцэны. * '''Аляксей Пячкураў''' — беларускі і расійскі музычны куратар, блогер і галоўны рэдактар платформы ''TvStar.info'' (базы даных творчых талентаў). Пячкураў спецыялізуецца на маніторынгу музычных навінак і сусветных хітоў, ажыццяўляючы іх рэгулярны экспертны разбор і папулярызацыю ў фармаце сторыс праз персанальныя блогі ў сацыяльных сетках<ref name="tvstar-ref">{{cite web |url=https://www.instagram.com/aleksej.pechkurov |title=Профіль музычнага куратара А. Пячкурава |publisher=Сацыяльныя сеткі |date=2026}}</ref>. === Куратарскія супольнасці і медыя === Значную ролю ў прасоўванні незалежнай музыкі адыгрываюць калектыўныя куратарскія паблікі і каналы: * '''«Родной звук»''' — маштабная індзі-супольнасць і лэйбл, які спецыялізуецца на пошуку новай музыкі. * '''«Motherland»''' — найбуйнейшае кам'юніці і фестывальная платформа, прысвечаная незалежнай сцэне. * '''«Всякая годная попса»''' — аўтарытэтная вузкапрофільная супольнасць, якая курыруе стыльную і якасную поп-музыку. * '''«Тихое Место»''' — буйное музычнае медыя з жорсткім куратарскім адборам сусветных і лакальных навінак. * '''«Рифмы и Панчи» / «NR.Music»''' — найбуйнейшыя медыя-супольнасці, якія курыруюць хіп-хоп культуру і стрыт-лайн трэнды. == Платформы для ўзаемадзеяння з куратарамі == Для пераадолення бар'ера паміж незалежнымі аўтарамі і лідарамі меркаванняў былі створаны спецыялізаваныя міжнародныя платформы прамога пітчынгу: * '''SubmitHub''' — найбуйнейшы сусветны сэрвіс, які дазваляе артыстам адпраўляць свае трэкі наўпрост уладальнікам папулярных Spotify-плэйлістоў, YouTube-каналаў і музычных блогаў. * '''Groover''' — еўрапейская платформа для сувязі з куратарамі, радыёстанцыямі і прафесіяналамі індустрыі з гарантыяй атрымання зваротнай сувязі. * '''Daily Playlists''' — аўтаматызаваная платформа, якая аб'ядноўвае незалежных куратараў Spotify для бясплатнага і камерцыйнага разгляду трэкаў. == Гл. таксама == * Рэкамендацыйная сістэма * Музычная журналістыка * Аўдыямаркетынг * Стрымінгавы сэрвіс == Заўвагі == {{заўвагі}} == Спасылкі == * [https://www.submithub.com Міжнародная платформа музычнага куратарства SubmitHub] * [https://tvstar.info Платформа творчых талентаў TvStar.info] {{тупіковы артыкул|date=2026-05-31}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-31}} [[Катэгорыя:Прафесіі ў музычнай індустрыі]] [[Катэгорыя:Музычныя крытыкі]] [[Катэгорыя:Музычныя блогі]] qe2ygdl80mi9zrqesg22fes0hxcqz10 Апалонія Макоўская 0 808815 5149243 5149240 2026-05-31T12:06:53Z Aliaksei Lastouski 75892 5149243 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Апалонія Макоўская,''' народжаная Хелмінская, герба [[Налэнч (герб)|Наленч]] ([[6 мая]] [[1856|1856 г.]] каля Седльцаў - [[11 мая]] [[1952]], [[Свецце]]) — настаўніца, уладальніца першай польскай чытальні ў [[Вільня|Вільні]] на вуліцы Баніфратэрскай, 8. == Біяграфія == Апалонія Макоўская была дачкой паўстанца Караля Хелмінскага, сястрой пісьменніка [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]], першага загадчыка кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшка]] – «[[Eliza Orzeszkowa i S-ka|Эліза Ажэшка і С-ка]]». У 1872–1873 гадах 16-гадовая Апалонія Хелмінская заснавала і самастойна кіравала школай для вясковых дзяцей і дзяцей прыдворных чыноўнікаў у Верках каля Вільні, у маёнтку, які ў той час належаў сям'і князя Людвіга Вітгенштэйна. За гэтую дзейнасць яна была арыштаваная і асуджаная на тры месяцы пазбаўлення волі з магчымасцю штрафу.<ref name=":0">Ludwika Życka, ''„[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/edition/29913/content Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na Ziemi Wileńskiej od 1880 – 1919]”'', Wilno 1932, str. 6-7 i 19</ref> Апалонія Макоўская, як загадчыца польскай чытальні, згадваецца сярод віленскіх жанчын, якія зрабілі найбольшы ўнёсак у развіццё адукацыі ў Вільні і Віленскім краі пасля 1890 года ў складзе тайнага таварыства ''«Асвета»''. Уваходзіла ў склад праўлення «''Таварыства роўных правоў жанчын''», заснаванага Эміліяй Венслаўскай у 1908 годзе. На працягу двух гадоў гэтае аб'яднанне праводзіла адукацыйную дзейнасць, арганізоўваючы серыі лекцый для інтэлігенцыі і гутаркі для простага народа на розныя тэмы.<ref name=":0" /> Падчас нямецкай акупацыі, пасля 1915 года, Эма Яленьская-Дмахоўская заснавала ''«Саюз польскіх патрыётаў»''',''''' у праўленне якога ўваходзіла Апалонія Макоўская. Мэтай арганізацыі было «павысіць палітычную свядомасць сярод шырэйшых груп і інфармаваць замежныя краіны аб злоўжываннях у акупацыі, настроях грамадскасці і яе жаданні аб'яднання з Польшчай». Звесткі, сабраныя членамі саюза і адпраўленыя ў Варшаву і Швейцарыю паміж 1916 і 1918 гадамі, былі амаль адзінай крыніцай інфармацыі аб сітуацыі на Віленшчыне. У 1920 годзе асацыяцыя добраахвотна распалася. Тым часам Апалонія Макоўская і яе муж, [[Вацлаў Леон Макоўскі]] кіравалі ўласным выдавецтвам на вуліцы Свёнтаянскай, 2 у Вільні з філіялам у [[Мінск|Мінску]]. Яны таксама вялі бізнес з варшаўскімі выдавецтвамі, у тым ліку з Gebethner і Wolff . Пасля 1902 года яны атрымалі дазвол на адкрыццё першай польскай чытальнай залы, што да таго часу было строга забаронена. Макоўская займала там кіруючую пасаду. <ref>Wacław Makowski, ''„Wspomnienia starego księgarza na tle osobistych przeżyć”'', Przegląd księgarski 1925 r.</ref> Апалонія Макоўская актыўна займалася культурнай дзейнасцю — разам з мужам яна арганізоўвала канцэрты і выступы, якія наведвалі вядомыя асобы. Расійскія ўлады таго часу ўзбудзілі судовыя справы супраць самой Макоўскай, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Э.]] [[Эліза Ажэшка|Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|''Gloria Victis'']]». Аднак дзякуючы рашучым дзеянням і добрым кантактам яны часта пазбягалі прыгнёту, плацячы толькі штрафы. Сям'я Макоўскіх не толькі мела справы з Элізай Ажэшка, але і сябравала з пісьменніцай, пра што сведчаць ''«Лісты Элізы Ажэшка да Вацлава Макоўскага»''<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://pl.wikisource.org/wiki/Listy_Orzeszkowej_do_Wac%C5%82awa_Makowskiego|title=Listy Orzeszkowej do Wacława Makowskiego - Wikiźródła, wolna biblioteka|website=pl.wikisource.org|access-date=2026-05-31}}</ref>. Апалонія Макоўская была прататыпам Яанны Ліпскай — гераіні аповесці Элізы Ажэшка пад назвай «''А... B...С...''».<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.bryk.pl/lektury/eliza-orzeszkowa/a-b-c.geneza-i-gatunek-utworu|title=A...B...C... - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl|website=www.bryk.pl|access-date=2026-05-31}}</ref> У 1934 годзе ў віленскай газеце "Слова" апублікавала ўспаміны пра арганізацыю першых польскіх музычных канцэртаў у Вільні, якія ладзіў у тым ліку Вацлаў Макоўскі, пад назвай: "''Першыя канцэрты пад цэнзурай віленскага паліцмайстра''" (№302). У Апалоніі і Вацлава было чацвёра дзяцей: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў: Вацлаў, Чэслаў і Вітольд. У маі 1946 года Апалонія Макоўская разам з дачкой Евай і ўнукам Вітольдам (сынам Вітольда Макоўскага) выехала з Вільні ў [[Люблін]], дзе яны пражылі ў [[Klasztor Sióstr Szarytek|кляштары Сясцёр Міласэрнасці]] да верасня 1946 года. Апалонія Макоўская памерла ва ўзросце 96 гадоў. У 1950 годзе дачка Апалоніі, Ева Гульбінова, перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Настаўнікі]] las2rfcvxl0sat87i8l0jsv7hv9qllm 5149339 5149243 2026-05-31T16:28:17Z Aliaksei Lastouski 75892 5149339 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Апалонія Макоўская,''' народжаная Хелмінская, герба [[Налэнч (герб)|Наленч]] ([[6 мая]] [[1856|1856 г.]] каля Седльцаў - [[11 мая]] [[1952]], [[Свецце]]) — настаўніца, уладальніца першай польскай чытальні ў [[Вільня|Вільні]]. == Біяграфія == Апалонія Макоўская была дачкой паўстанца Караля Хелмінскага, сястрой пісьменніка [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]], першага загадчыка кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшка]] – «[[Eliza Orzeszkowa i S-ka|Эліза Ажэшка і С-ка]]». У 1872–1873 гадах 16-гадовая Апалонія Хелмінская заснавала і самастойна кіравала школай для вясковых дзяцей і дзяцей прыдворных чыноўнікаў у Верках каля Вільні, у маёнтку, які ў той час належаў сям'і князя Людвіга Вітгенштэйна. За гэтую дзейнасць яна была арыштаваная і асуджаная на тры месяцы пазбаўлення волі з магчымасцю штрафу.<ref name=":0">Ludwika Życka, ''„[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/edition/29913/content Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na Ziemi Wileńskiej od 1880 – 1919]”'', Wilno 1932, str. 6-7 i 19</ref> Апалонія Макоўская, як загадчыца польскай чытальні, згадваецца сярод віленскіх жанчын, якія зрабілі найбольшы ўнёсак у развіццё адукацыі ў Вільні і Віленскім краі пасля 1890 года ў складзе тайнага таварыства ''«Асвета»''. Уваходзіла ў склад праўлення «''Таварыства роўных правоў жанчын''», заснаванага Эміліяй Венслаўскай у 1908 годзе. На працягу двух гадоў гэтае аб'яднанне праводзіла адукацыйную дзейнасць, арганізоўваючы серыі лекцый для інтэлігенцыі і гутаркі для простага народа на розныя тэмы.<ref name=":0" /> Падчас нямецкай акупацыі, пасля 1915 года, Эма Яленьская-Дмахоўская заснавала ''«Саюз польскіх патрыётаў»''',''''' у праўленне якога ўваходзіла Апалонія Макоўская. Мэтай арганізацыі было «павысіць палітычную свядомасць сярод шырэйшых груп і інфармаваць замежныя краіны аб злоўжываннях у акупацыі, настроях грамадскасці і яе жаданні аб'яднання з Польшчай». Звесткі, сабраныя членамі саюза і адпраўленыя ў Варшаву і Швейцарыю паміж 1916 і 1918 гадамі, былі амаль адзінай крыніцай інфармацыі аб сітуацыі на Віленшчыне. У 1920 годзе асацыяцыя добраахвотна распалася. Тым часам Апалонія Макоўская і яе муж, [[Вацлаў Леон Макоўскі]] кіравалі ўласным выдавецтвам на вуліцы Свёнтаянскай, 2 у Вільні з філіялам у [[Мінск|Мінску]]. Яна пісала ў лісце да Элізы Ажэшкі 13 верасня 1900 года: <blockquote>Праз некалькі дзён мы адкрыем кнігарню ў Мінску. Мы робім гэта з верай у тое, што займаем важнае месца і што мы зробім усё магчымае, каб яна існавала, пакуль у нас яшчэ ёсць сілы.<ref>[https://rcin.org.pl/Content/56829/WA248_69832_P-I-2795_wisniewska-dnie.pdf "Dnie", Eliza Orzeszkowa, oprac. Iwona Wiśniewska, Warszawa 2001.]</ref></blockquote>Яны таксама вялі бізнес з варшаўскімі выдавецтвамі, у тым ліку з Gebethner і Wolff . Пасля 1902 года яны атрымалі дазвол на адкрыццё першай польскай чытальнай залы, што да таго часу было строга забаронена. Макоўская займала там кіруючую пасаду. <ref>Wacław Makowski, ''„Wspomnienia starego księgarza na tle osobistych przeżyć”'', Przegląd księgarski 1925 r.</ref> Апалонія Макоўская актыўна займалася культурнай дзейнасцю — разам з мужам яна арганізоўвала канцэрты і выступы, якія наведвалі вядомыя асобы. Расійскія ўлады таго часу ўзбудзілі судовыя справы супраць самой Макоўскай, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Э.]] [[Эліза Ажэшка|Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|''Gloria Victis'']]». Аднак дзякуючы рашучым дзеянням і добрым кантактам яны часта пазбягалі прыгнёту, плацячы толькі штрафы. Сям'я Макоўскіх не толькі мела справы з Элізай Ажэшка, але і сябравала з пісьменніцай, пра што сведчаць ''«Лісты Элізы Ажэшка да Вацлава Макоўскага»''<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://pl.wikisource.org/wiki/Listy_Orzeszkowej_do_Wac%C5%82awa_Makowskiego|title=Listy Orzeszkowej do Wacława Makowskiego - Wikiźródła, wolna biblioteka|website=pl.wikisource.org|access-date=2026-05-31}}</ref>. Апалонія Макоўская была прататыпам Яанны Ліпскай — гераіні аповесці Элізы Ажэшка пад назвай «''А... B...С...''».<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.bryk.pl/lektury/eliza-orzeszkowa/a-b-c.geneza-i-gatunek-utworu|title=A...B...C... - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl|website=www.bryk.pl|access-date=2026-05-31}}</ref> У 1934 годзе ў віленскай газеце "Слова" апублікавала ўспаміны пра арганізацыю першых польскіх музычных канцэртаў у Вільні, якія ладзіў у тым ліку Вацлаў Макоўскі, пад назвай: "''Першыя канцэрты пад цэнзурай віленскага паліцмайстра''" (№302). У Апалоніі і Вацлава было чацвёра дзяцей: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў: Вацлаў, Чэслаў і Вітольд. У маі 1946 года Апалонія Макоўская разам з дачкой Евай і ўнукам Вітольдам (сынам Вітольда Макоўскага) выехала з Вільні ў [[Люблін]], дзе яны пражылі ў [[Klasztor Sióstr Szarytek|кляштары Сясцёр Міласэрнасці]] да верасня 1946 года. Апалонія Макоўская памерла ва ўзросце 96 гадоў. У 1950 годзе дачка Апалоніі, Ева Гульбінова, перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Настаўнікі]] qs48bujwq4bb91tl5lm2mpobgok7vht 5149340 5149339 2026-05-31T16:29:56Z Aliaksei Lastouski 75892 5149340 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = | бацька = Караль Хелмінскі | дзеці = [[Ева Гульбінова]] і [[Вацлаў Макоўскі]] }}'''Апалонія Макоўская,''' народжаная Хелмінская, герба [[Налэнч (герб)|Наленч]] ([[6 мая]] [[1856|1856 г.]] каля Седльцаў - [[11 мая]] [[1952]], [[Свецце]]) — настаўніца, уладальніца першай польскай чытальні ў [[Вільня|Вільні]]. == Біяграфія == Апалонія Макоўская была дачкой паўстанца Караля Хелмінскага, сястрой пісьменніка [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]], першага загадчыка кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшка]] – «[[Eliza Orzeszkowa i S-ka|Эліза Ажэшка і С-ка]]». У 1872–1873 гадах 16-гадовая Апалонія Хелмінская заснавала і самастойна кіравала школай для вясковых дзяцей і дзяцей прыдворных чыноўнікаў у Верках каля Вільні, у маёнтку, які ў той час належаў сям'і князя Людвіга Вітгенштэйна. За гэтую дзейнасць яна была арыштаваная і асуджаная на тры месяцы пазбаўлення волі з магчымасцю штрафу.<ref name=":0">Ludwika Życka, ''„[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/edition/29913/content Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na Ziemi Wileńskiej od 1880 – 1919]”'', Wilno 1932, str. 6-7 i 19</ref> Апалонія Макоўская, як загадчыца польскай чытальні, згадваецца сярод віленскіх жанчын, якія зрабілі найбольшы ўнёсак у развіццё адукацыі ў Вільні і Віленскім краі пасля 1890 года ў складзе тайнага таварыства ''«Асвета»''. Уваходзіла ў склад праўлення «''Таварыства роўных правоў жанчын''», заснаванага Эміліяй Венслаўскай у 1908 годзе. На працягу двух гадоў гэтае аб'яднанне праводзіла адукацыйную дзейнасць, арганізоўваючы серыі лекцый для інтэлігенцыі і гутаркі для простага народа на розныя тэмы.<ref name=":0" /> Падчас нямецкай акупацыі, пасля 1915 года, Эма Яленьская-Дмахоўская заснавала ''«Саюз польскіх патрыётаў»''',''''' у праўленне якога ўваходзіла Апалонія Макоўская. Мэтай арганізацыі было «павысіць палітычную свядомасць сярод шырэйшых груп і інфармаваць замежныя краіны аб злоўжываннях у акупацыі, настроях грамадскасці і яе жаданні аб'яднання з Польшчай». Звесткі, сабраныя членамі саюза і адпраўленыя ў Варшаву і Швейцарыю паміж 1916 і 1918 гадамі, былі амаль адзінай крыніцай інфармацыі аб сітуацыі на Віленшчыне. У 1920 годзе асацыяцыя добраахвотна распалася. Тым часам Апалонія Макоўская і яе муж, [[Вацлаў Леон Макоўскі]] кіравалі ўласным выдавецтвам на вуліцы Свёнтаянскай, 2 у Вільні з філіялам у [[Мінск|Мінску]]. Яна пісала ў лісце да Элізы Ажэшкі 13 верасня 1900 года: <blockquote>Праз некалькі дзён мы адкрыем кнігарню ў Мінску. Мы робім гэта з верай у тое, што займаем важнае месца і што мы зробім усё магчымае, каб яна існавала, пакуль у нас яшчэ ёсць сілы.<ref>[https://rcin.org.pl/Content/56829/WA248_69832_P-I-2795_wisniewska-dnie.pdf "Dnie", Eliza Orzeszkowa, oprac. Iwona Wiśniewska, Warszawa 2001.]</ref></blockquote>Яны таксама вялі бізнес з варшаўскімі выдавецтвамі, у тым ліку з Gebethner і Wolff . Пасля 1902 года яны атрымалі дазвол на адкрыццё першай польскай чытальнай залы, што да таго часу было строга забаронена. Макоўская займала там кіруючую пасаду. <ref>Wacław Makowski, ''„Wspomnienia starego księgarza na tle osobistych przeżyć”'', Przegląd księgarski 1925 r.</ref> Апалонія Макоўская актыўна займалася культурнай дзейнасцю — разам з мужам яна арганізоўвала канцэрты і выступы, якія наведвалі вядомыя асобы. Расійскія ўлады таго часу ўзбудзілі судовыя справы супраць самой Макоўскай, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Э.]] [[Эліза Ажэшка|Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|''Gloria Victis'']]». Аднак дзякуючы рашучым дзеянням і добрым кантактам яны часта пазбягалі прыгнёту, плацячы толькі штрафы. Сям'я Макоўскіх не толькі мела справы з Элізай Ажэшка, але і сябравала з пісьменніцай, пра што сведчаць ''«Лісты Элізы Ажэшка да Вацлава Макоўскага»''<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://pl.wikisource.org/wiki/Listy_Orzeszkowej_do_Wac%C5%82awa_Makowskiego|title=Listy Orzeszkowej do Wacława Makowskiego - Wikiźródła, wolna biblioteka|website=pl.wikisource.org|access-date=2026-05-31}}</ref>. Апалонія Макоўская была прататыпам Яанны Ліпскай — гераіні аповесці Элізы Ажэшка пад назвай «''А... B...С...''».<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.bryk.pl/lektury/eliza-orzeszkowa/a-b-c.geneza-i-gatunek-utworu|title=A...B...C... - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl|website=www.bryk.pl|access-date=2026-05-31}}</ref> У 1934 годзе ў віленскай газеце "Слова" апублікавала ўспаміны пра арганізацыю першых польскіх музычных канцэртаў у Вільні, якія ладзіў у тым ліку Вацлаў Макоўскі, пад назвай: "''Першыя канцэрты пад цэнзурай віленскага паліцмайстра''" (№302). У Апалоніі і Вацлава было чацвёра дзяцей: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў: Вацлаў, Чэслаў і Вітольд. У маі 1946 года Апалонія Макоўская разам з дачкой Евай і ўнукам Вітольдам (сынам Вітольда Макоўскага) выехала з Вільні ў [[Люблін]], дзе яны пражылі ў [[Klasztor Sióstr Szarytek|кляштары Сясцёр Міласэрнасці]] да верасня 1946 года. Апалонія Макоўская памерла ва ўзросце 96 гадоў. У 1950 годзе дачка Апалоніі, Ева Гульбінова, перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Настаўнікі]] hr0y8o420g9try811x8yvnbrc0u3hbo 5149343 5149340 2026-05-31T16:34:37Z Aliaksei Lastouski 75892 5149343 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = | бацька = Караль Хелмінскі | дзеці = [[Ева Гульбінова]] і [[Вацлаў Макоўскі]] }}'''Апалонія Макоўская,''' народжаная Хелмінская, герба [[Налэнч (герб)|Наленч]] ([[6 мая]] [[1856|1856 г.]] каля [[Седльцы|Седльцаў]] - [[11 мая]] [[1952]], [[Свецце]]) — настаўніца, уладальніца першай польскай чытальні ў [[Вільня|Вільні]]. == Біяграфія == Апалонія Макоўская была дачкой паўстанца Караля Хелмінскага, сястрой пісьменніка [[Wincenty Chełmiński|Вінцэнта Хелмінскага]], першага загадчыка кнігарні [[Эліза Ажэшка|Элізы Ажэшка]] – «[[Eliza Orzeszkowa i S-ka|Эліза Ажэшка і С-ка]]». У 1872–1873 гадах 16-гадовая Апалонія Хелмінская заснавала і самастойна кіравала школай для вясковых дзяцей і дзяцей прыдворных чыноўнікаў у Верках каля Вільні, у маёнтку, які ў той час належаў сям'і князя Людвіга Вітгенштэйна. За гэтую дзейнасць яна была арыштаваная і асуджаная на тры месяцы пазбаўлення волі з магчымасцю штрафу.<ref name=":0">Ludwika Życka, ''„[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/edition/29913/content Krótki rys dziejów tajnej oświaty polskiej na Ziemi Wileńskiej od 1880 – 1919]”'', Wilno 1932, str. 6-7 i 19</ref> Апалонія Макоўская, як загадчыца польскай чытальні, згадваецца сярод віленскіх жанчын, якія зрабілі найбольшы ўнёсак у развіццё адукацыі ў Вільні і Віленскім краі пасля 1890 года ў складзе тайнага таварыства ''«Асвета»''. Уваходзіла ў склад праўлення «''Таварыства роўных правоў жанчын''», заснаванага Эміліяй Венслаўскай у 1908 годзе. На працягу двух гадоў гэтае аб'яднанне праводзіла адукацыйную дзейнасць, арганізоўваючы серыі лекцый для інтэлігенцыі і гутаркі для простага народа на розныя тэмы.<ref name=":0" /> Падчас нямецкай акупацыі, пасля 1915 года, Эма Яленьская-Дмахоўская заснавала ''«Саюз польскіх патрыётаў»''',''''' у праўленне якога ўваходзіла Апалонія Макоўская. Мэтай арганізацыі было «павысіць палітычную свядомасць сярод шырэйшых груп і інфармаваць замежныя краіны аб злоўжываннях у акупацыі, настроях грамадскасці і яе жаданні аб'яднання з Польшчай». Звесткі, сабраныя членамі саюза і адпраўленыя ў Варшаву і Швейцарыю паміж 1916 і 1918 гадамі, былі амаль адзінай крыніцай інфармацыі аб сітуацыі на Віленшчыне. У 1920 годзе асацыяцыя добраахвотна распалася. Тым часам Апалонія Макоўская і яе муж, [[Вацлаў Леон Макоўскі]] кіравалі ўласным выдавецтвам на вуліцы Свёнтаянскай, 2 у Вільні з філіялам у [[Мінск|Мінску]]. Яна пісала ў лісце да Элізы Ажэшкі 13 верасня 1900 года: <blockquote>Праз некалькі дзён мы адкрыем кнігарню ў Мінску. Мы робім гэта з верай у тое, што займаем важнае месца і што мы зробім усё магчымае, каб яна існавала, пакуль у нас яшчэ ёсць сілы.<ref>[https://rcin.org.pl/Content/56829/WA248_69832_P-I-2795_wisniewska-dnie.pdf "Dnie", Eliza Orzeszkowa, oprac. Iwona Wiśniewska, Warszawa 2001.]</ref></blockquote>Яны таксама вялі бізнес з варшаўскімі выдавецтвамі, у тым ліку з Gebethner і Wolff . Пасля 1902 года яны атрымалі дазвол на адкрыццё першай польскай чытальнай залы, што да таго часу было строга забаронена. Макоўская займала там кіруючую пасаду. <ref>Wacław Makowski, ''„Wspomnienia starego księgarza na tle osobistych przeżyć”'', Przegląd księgarski 1925 r.</ref> Апалонія Макоўская актыўна займалася культурнай дзейнасцю — разам з мужам яна арганізоўвала канцэрты і выступы, якія наведвалі вядомыя асобы. Расійскія ўлады таго часу ўзбудзілі судовыя справы супраць самой Макоўскай, у тым ліку за публікацыю [[Эліза Ажэшка|кнігі Э.]] [[Эліза Ажэшка|Ажэшка]] «[[Gloria victis (зборнік)|''Gloria Victis'']]». Аднак дзякуючы рашучым дзеянням і добрым кантактам яны часта пазбягалі прыгнёту, плацячы толькі штрафы. Сям'я Макоўскіх не толькі мела справы з Элізай Ажэшка, але і сябравала з пісьменніцай, пра што сведчаць ''«Лісты Элізы Ажэшка да Вацлава Макоўскага»''<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://pl.wikisource.org/wiki/Listy_Orzeszkowej_do_Wac%C5%82awa_Makowskiego|title=Listy Orzeszkowej do Wacława Makowskiego - Wikiźródła, wolna biblioteka|website=pl.wikisource.org|access-date=2026-05-31}}</ref>. Апалонія Макоўская была прататыпам Яанны Ліпскай — гераіні аповесці Элізы Ажэшка пад назвай «''А... B...С...''».<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.bryk.pl/lektury/eliza-orzeszkowa/a-b-c.geneza-i-gatunek-utworu|title=A...B...C... - Ściągi, wypracowania, lektury - Bryk.pl|website=www.bryk.pl|access-date=2026-05-31}}</ref> У 1934 годзе ў віленскай газеце "Слова" апублікавала ўспаміны пра арганізацыю першых польскіх музычных канцэртаў у Вільні, якія ладзіў у тым ліку Вацлаў Макоўскі, пад назвай: "''Першыя канцэрты пад цэнзурай віленскага паліцмайстра''" (№302). У Апалоніі і Вацлава было чацвёра дзяцей: дачка [[Ева Гульбінова|Ева]] і трое сыноў: Вацлаў, Чэслаў і Вітольд. У маі 1946 года Апалонія Макоўская разам з дачкой Евай і ўнукам Вітольдам (сынам Вітольда Макоўскага) выехала з Вільні ў [[Люблін]], дзе яны пражылі ў [[Klasztor Sióstr Szarytek|кляштары Сясцёр Міласэрнасці]] да верасня 1946 года. Апалонія Макоўская памерла ва ўзросце 96 гадоў. У 1950 годзе дачка Апалоніі, Ева Гульбінова, перадала ў дар Гарадской публічнай бібліятэцы імя Гераніма Лапацінскага ў Любліне дакументы, якія тычыліся кнігарні «Эліза Ажэшка і С-ка» з 1879 па 1881 год. Сярод іх: паведамленні аб адкрыцці кнігарні, даверанасці Вацлава Макоўскага, дамовы паміж партнёрамі і рахункі кнігарні. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1856 годзе]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Выдаўцы Польшчы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Настаўнікі]] n0mpqwcg26qajog8veyl5ru19j1zqe6 Дзюна (франшыза) 0 808816 5149242 2026-05-31T12:02:34Z IshaBarnes 124956 старонка-перасылка 5149242 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Хронікі Дзюны]] jp6949h5pzbchwy33nu98wzt6vpzgqx Вацлаў Леон Макоўскі 0 808817 5149252 2026-05-31T12:47:32Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Вацлаў Леон Макоўскі]] у [[Вацлаў Леан Макоўскі]]: Уніфікацыя назваў 5149252 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Вацлаў Леан Макоўскі]] dtusvspvbkxqcv2pyw36iezlcwpjppg Ева Гульбінова 0 808818 5149255 2026-05-31T12:53:53Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78441504|Ewa Gulbinowa]]» 5149255 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Ева Гульбінова''', народжаная Макоўская (6 мая 1894, [[Вільня]] - [[25 красавіка]] [[1950]], [[Люблін]]) — настаўніца, аўтарка падручнікаў і гістарычных прац, інструктарка скаўтаў. == Біяграфія == Была дачкой віленскага і мінскага кнігагандляра [[Вацлаў Леон Макоўскі|Вацлава Леона Макоўскага]] і [[Апалонія Макоўская|Апалоніі, народжанай Хелмінскай]], атрымала адукацыю ў Вільні (гандлёвая школа Мацевеічовай) і [[Варшава|Варшаве]] (гуманістычна-педагагічныя курсы). З 1914 года працавала настаўніцай у Вільні, падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] падпольна працавала; у гэты час яна напісала некалькі падручнікаў — ''«Moje czytanki»'' (1916, першая кніжка для чытання пасля буквара, была рэкамендавана Адукацыйным камітэтам), ''«Snopek z nasze niwy'' » (1916, 10 выданняў да 1935 года), ''«Plon»'' (1916, кніжка для неграматных дарослых). Таксама актыўна ўдзельнічала ў харцэрскім руху, служыла камандзірам харугвы ў Вільні да 1920 года. У 1919 годзе атрымала два крыжы за актыўны ўдзел у абароне Вільні, у 1920 - Крыж Харобрых. 30 ліпеня 1920 года ў Любліне яна выйшла замуж за Казіміра Гульбіна (1893-1920). У тым жа годзе яна пачала вывучаць гісторыю ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] і пад кіраўніцтвам [[Фелікс Канечны|Фелікса Канечнага]] падрыхтавала працу пад назвай ''"Віленскія ткацкія цэхі да 1795 года"'' (часткова апублікаваную ў «''Athenaeum Wileński''», 1924).<ref>''Makowska-Gulbinowa Ewa'', Wileńskie cechy tkackie do r. 1795, in: Ateneum Wileńskie, R. 2, 1924, z. 5–6, p. 68–103.</ref> Яна актыўна ўдзельнічала ў працы Гуртка гісторыкаў Віленскага ўніверсітэта. З 1924 года працавала ў Віленскай сістэме адукацыі (у тым ліку ў Дзяржаўнай прамыслова-гандлёвай школе для дзяўчат імя Э. Дмахоўскай), даслужыўшыся да пасады інспектара. Апублікавала шэраг артыкулаў у віленскай прэсе і памятных кніг пра сваю ўласную скаўцкую і незалежніцкую дзейнасць у 1915–1920 гадах. Яна таксама напісала біяграфію скаўткі ''Ядвігі Тэйшэрскай'' (1932). [[Катэгорыя:Памерлі ў 1950 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] l6qcb3txymm2ugr58fgoq3a18takmm1 5149257 5149255 2026-05-31T13:00:22Z Aliaksei Lastouski 75892 5149257 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Ева Гульбінова''', народжаная Макоўская (6 мая 1894, [[Вільня]] - [[25 красавіка]] [[1950]], [[Люблін]]) — настаўніца, аўтарка падручнікаў і гістарычных прац, інструктарка скаўтаў.<ref>''Śnieżko Aleksander'', Ewa Gulbinowa, w: ''Polski słownik biograficzny'', t. 9, Warszawa, s. 141.</ref> == Біяграфія == Была дачкой віленскага і мінскага кнігагандляра [[Вацлаў Леон Макоўскі|Вацлава Леона Макоўскага]] і [[Апалонія Макоўская|Апалоніі, народжанай Хелмінскай]], атрымала адукацыю ў Вільні (гандлёвая школа Мацевеічовай) і [[Варшава|Варшаве]] (гуманістычна-педагагічныя курсы). З 1914 года працавала настаўніцай у Вільні, падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] падпольна працавала; у гэты час яна напісала некалькі падручнікаў — ''«Moje czytanki»'' (1916, першая кніжка для чытання пасля буквара, была рэкамендавана Адукацыйным камітэтам), ''«Snopek z nasze niwy''» (1916, 10 выданняў да 1935 года), ''«Plon»'' (1916, кніжка для неграматных дарослых). Таксама актыўна ўдзельнічала ў харцэрскім руху, служыла камандзірам харугвы ў Вільні да 1920 года. У 1919 годзе атрымала два крыжы за актыўны ўдзел у абароне Вільні, у 1920 - Крыж Харобрых. 30 ліпеня 1920 года ў Любліне яна выйшла замуж за Казіміра Гульбіна (1893-1920). У тым жа годзе яна пачала вывучаць гісторыю ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] і пад кіраўніцтвам [[Фелікс Канечны|Фелікса Канечнага]] падрыхтавала працу пад назвай ''"Віленскія ткацкія цэхі да 1795 года"'' (часткова апублікаваную ў «''Athenaeum Wileński''», 1924).<ref>''Makowska-Gulbinowa Ewa'', Wileńskie cechy tkackie do r. 1795, in: Ateneum Wileńskie, R. 2, 1924, z. 5–6, p. 68–103.</ref> Яна актыўна ўдзельнічала ў працы Гуртка гісторыкаў Віленскага ўніверсітэта. З 1924 года працавала ў Віленскай сістэме адукацыі (у тым ліку ў Дзяржаўнай прамыслова-гандлёвай школе для дзяўчат імя Э. Дмахоўскай), даслужыўшыся да пасады інспектара. Апублікавала шэраг артыкулаў у віленскай прэсе і памятных кніг пра сваю ўласную скаўцкую і незалежніцкую дзейнасць у 1915–1920 гадах. Яна таксама напісала біяграфію скаўткі Ядвігі Тэйшэрскай (1932). == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1950 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў Любліне]] [[Катэгорыя:Настаўніцы]] [[Катэгорыя:Скаўты]] tra4f0h82crgq32pkj9snmzabbwj1kj 5149258 5149257 2026-05-31T13:01:25Z Aliaksei Lastouski 75892 5149258 wikitext text/x-wiki {{Асоба | Commons = }}'''Ева Гульбінова''', народжаная Макоўская (6 мая 1894, [[Вільня]] - [[25 красавіка]] [[1950]], [[Люблін]]) — настаўніца, аўтарка падручнікаў і гістарычных прац, інструктарка скаўтаў.<ref>''Śnieżko Aleksander'', Ewa Gulbinowa, w: ''Polski słownik biograficzny'', t. 9, Warszawa, s. 141.</ref> == Біяграфія == Была дачкой віленскага і мінскага кнігагандляра [[Вацлаў Леон Макоўскі|Вацлава Леона Макоўскага]] і [[Апалонія Макоўская|Апалоніі, народжанай Хелмінскай]], атрымала адукацыю ў Вільні (гандлёвая школа Мацевеічовай) і [[Варшава|Варшаве]] (гуманістычна-педагагічныя курсы). З 1914 года працавала настаўніцай у Вільні, падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] падпольна працавала; у гэты час яна напісала некалькі падручнікаў — ''«Moje czytanki»'' (1916, першая кніжка для чытання пасля буквара, была рэкамендавана Адукацыйным камітэтам), ''«Snopek z nasze niwy''» (1916, 10 выданняў да 1935 года), ''«Plon»'' (1916, кніжка для неграматных дарослых). Таксама актыўна ўдзельнічала ў харцэрскім руху, служыла камандзірам харугвы ў Вільні да 1920 года. У 1919 годзе атрымала два крыжы за актыўны ўдзел у абароне Вільні, у 1920 - Крыж Харобрых. 30 ліпеня 1920 года ў Любліне яна выйшла замуж за Казіміра Гульбіна (1893-1920). У тым жа годзе яна пачала вывучаць гісторыю ў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскім універсітэце]] і пад кіраўніцтвам [[Фелікс Канечны|Фелікса Канечнага]] падрыхтавала працу пад назвай ''"Віленскія ткацкія цэхі да 1795 года"'' (часткова апублікаваную ў «''Athenaeum Wileński''», 1924).<ref>''Makowska-Gulbinowa Ewa'', Wileńskie cechy tkackie do r. 1795, in: Ateneum Wileńskie, R. 2, 1924, z. 5–6, p. 68–103.</ref> Яна актыўна ўдзельнічала ў працы Гуртка гісторыкаў Віленскага ўніверсітэта. З 1924 года працавала ў Віленскай сістэме адукацыі (у тым ліку ў Дзяржаўнай прамыслова-гандлёвай школе для дзяўчат імя Э. Дмахоўскай), даслужыўшыся да пасады інспектара. Апублікавала шэраг артыкулаў у віленскай прэсе і памятных кніг пра сваю ўласную скаўцкую і незалежніцкую дзейнасць у 1915–1920 гадах. Яна таксама напісала біяграфію скаўткі [[Ядвіга Тэйшэрская|Ядвігі Тэйшэрскай]] (1932). == Спасылкі == [[Катэгорыя:Памерлі ў 1950 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1891 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] <references /> [[Катэгорыя:Памерлі ў Любліне]] [[Катэгорыя:Настаўніцы]] [[Катэгорыя:Скаўты]] tugh2ayzi0fbs0kyztwlpwwhzczliql Вацлаў Макоўскі 0 808819 5149272 2026-05-31T13:33:43Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/79136336|Wacław Makowski]]» 5149272 wikitext text/x-wiki {{Палітык}}'''Вацлаў Вінцэнт Макоўскі''' (польск. ''Wacław Wincenty Makowski,'' [[2 лістапада]] [[1880|1880,]] [[Вільня]] - [[28 снежня]] [[1942|1942,]] [[Бухарэст]]) — польскі [[юрыст]] і [[Палітыка|палітык]], прафесар Варшаўскага ўніверсітэта, міністр юстыцыі, маршалак Сейма.<ref>{{Cite web|url=https://nplp.pl/artykul/makowski-waclaw-wincenty/|title=Nowa Panorama Literatury Polskiej » Makowski Wacław Wincenty|website=nplp.pl|access-date=2026-05-31}}</ref><ref>''Ajnenkiel Andrzej'', Makowski Wacław, w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Warszawa 1974, s. 252-254.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і пачатак кар'еры === Быў сынам віленскага кнігагандляра [[Вацлаў Леан Макоўскі|Вацлава Леона Макоўскага]] і [[Апалонія Макоўская|Апалоніі, народжанай Хелмінскай]]. Яго братамі і сёстрамі былі браты Вітольд і Чэслаў, а таксама сястра [[Ева Гульбінова]], скаўцкая актывістка, настаўніца і аўтарка падручнікаў і гістарычных прац. У 1898 годзе скончыў гімназію ў Вільні. Да 1902 года вывучаў права ў [[Варшава|Варшаве]], а затым працягнуў навучанне на філасофскім факультэце [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]], а таксама ў [[Львоў|Львове]] і [[Парыж|Парыжы]]. Падчас вучобы ён далучыўся да [[Сацыялізм|руху за незалежнасць сацыялістычных арганізацый]], за што быў арыштаваны ў 1901 і 1906 гадах расійскімі ўладамі. Пасля заканчэння вучобы працаваў памочнікам адваката. Таксама публікаваўся ў часопісах [[Themis Polska|«''Themis Polska''»]], «''Atheneum''» і [[Gazeta Sądowa Warszawska|«''Gazeta Sądowa Warszawska''»]]. У 1902 годзе выдаў у Кракаве першую паэтычную кнігу "''Байкі Белавежскай пушчы''". Апублікаваў два тамы літаратуразнаўчых нарысаў у выдавецтве свайго бацькі Вацлава Леона Макоўскага: "''Godzina pogardy"'' (Вільня, 1906) і ''Wrażenia i studia'' (Вільня - Мінск, 1913). У 1905–1907 гадах актыўна ўдзельнічаў у Гуртку палітычных абаронцаў і Таварыстве польскай культуры (1906–1913). Пасля шлюбу з Марыяй Лойка ў 1904 годзе, з якой у яго нарадзіліся два сыны: Яцлаў (1905-1923) і Ежы (1908-1996), Вацлаў Макоўскі стаў уладальнікам маёнтка Буйвідзы пад Вільняй, які перайшоў ў якасці пасагу ад бацькі яго жонкі — Леанарда Лойка. Макоўскі бываў там даволі рэдка (жыў у Варшаве), але любіў прыязджаць туды на адпачынак. Пачатак Другой сусветнай вайны вымусіў Макоўскіх уцячы; іх нашчадкі пасяліліся ў ЗША . === Палітычная кар'ера === Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] далучыўся да [[Польскія легіёны (1914—1918)|Польскіх легіёнаў]] {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Арганізоўваў грамадзянскія суды, актыўна ўдзельнічаў у Грамадзянскай міліцыі ў Варшаве і ў Цэнтральнай радзе па пытаннях дабрабыту (1915). У 1916 годзе стаў намеснікам дырэктара Дэпартамента юстыцыі Часовай дзяржаўнай рады {{Sfn|Wojtacki|2011}}, а ў 1918 годзе (з 27 лютага па 4 красавіка) узначальваў Міністэрства юстыцыі {{Sfn|Gołębiowski|1994}} . У 1920–1922 гадах служыў на актыўнай вайсковай службе ў якасці афіцэра Ваеннай юстыцыі . Пасля звальнення ў запас у 1922 годзе быў уключаны ў склад афіцэраў Судовага корпуса ў званні палкоўніка . У міжваенны перыяд заняўся палітычнай дзейнасцю ў лагеры Пілсудскага. У 1928–1935 гадах (Сеймы другога і трэцяга тэрмінаў) быў дэпутатам, рэкамендаваным BBWR (у Палескай і Варшаўскай акругах). Як дэпутат, ён узначальваў Канстытуцыйны камітэт, а ў 1931–1935 гадах быў намеснікам маршала Сейма. У перыяд 1935–1938 гадоў ён быў намеснікам маршала [[Сенат Польшчы|Сената]], а з 28 лістапада 1938 года да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] — маршалкам [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сейма]] ад імя [[Лагер нацыянальнага аб’яднання|Лагера Нацыянальнага Адзінства]]. Быў міністрам юстыцыі ва ўрадах Артура Слівінскага, Юльяна Новака і Уладзіслава Сікорскага, а пасля [[Майскі пераварот (Польшча)|Майскага перавароту —]] у першым, другім і трэцім урадзе [[Казімеж Барталь|Казімежа Бартэля]] ў 1926 годзе {{Sfn|Gołębiowski|1994}} . === Навуковая і выкладчыцкая праца === Макоўскі быў прафесарам [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] з 1917 года, чытаў лекцыі па [[Крымінальнае права|крымінальным праве]] на юрыдычным факультэце . Пасля падзення ўрада Сікорскага ён засяродзіўся на навуковай працы і 1 лістапада 1923 года стаў прафесарам. У 1935–1937 гадах быў дэканам юрыдычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. 14 лістапада 1937 года быў прызначаны [[Прафесар|прафесарам]] дзяржаўнага права {{Sfn|Kulesza|1998}} . У 1931–1936 гадах ён заснаваў і рэдагаваў часопіс «[[:pl:Nowe_Państwo_(1931-1937)|Nowe Państwo]]» {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Быў аўтарам шматлікіх навуковых прац у галіне крымінальнага і дзяржаўнага [[Крымінальнае права|права]], суаўтарам Крымінальнага кодэкса 1932 года (вядомага як Кодэкс Макарэвіча) і Красавіцкай Канстытуцыі 1935 года.<ref>''G. Ławnikowicz'', ''Między koniecznością państwa a pochwałą autorytaryzmu. Koncepcja państwa społecznego Wacława Makowskiego'', Lublin 2014.</ref> Пасля [[Польская абарончая вайна (1939)|ўварвання Трэцяга рэйха і СССР у Польшчу]] ў 1939 годзе ён быў інтэрнаваны ў [[Румынія|Румыніі]], дзе, цяжка хворы, ён памёр у [[Бухарэст|Бухарэсце]] і быў пахаваны там. Яго магілу зраўнялі з зямлёй падчас дыктатуры [[Нікалае Чаўшэску|Чаўшэску]] (да 1979 года), а яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] {{Sfn|Kulesza|1998}} (раздзел 107-I-25,26) . Яго жонка, Марыя Макоўская, пасля вайны ўцякла ў Заходнюю Еўропу, а потым у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаныя Штаты,]] каб далучыцца да сваёй сям'і, дзе і памерла ў 1965 годзе {{Sfn|Kulesza|1998}} . == Погляды == === Грамадства === З пункту гледжання салідарнасці, але таксама і як філасофія жыцця, ён крытыкаваў нарматыўныя тэорыі права, ліберальную канцэпцыю правоў і свабод асобы, мадэль дэмакратыі, заснаваную на існаванні палітычных партый, і прынцып падзелу ўлад. Ён апраўдваў пабудову сацыяльнай дзяржавы, якая служыць інтарэсам грамадства, а не асобных людзей, забяспечваючы стабільнасць для сваіх грамадзян па-за межамі класавых, нацыянальна-расавых ці прафесійных падзелаў. Ён лічыў, што такая «новая дзяржава» дазволіць пазбегнуць крайнасцей таталітарызму і лібералізму. У сацыяльнай дзяржаве грамадскія інстытуты пераплятаюць розныя формы сацыяльнай арганізацыі, напрыклад, мясцовае самакіраванне і эканамічныя арганізацыі, што стварала б эканамічнае і прафесійнае самакіраванне. Дзейнасць [[Палітычная партыя|палітычных партый]], якія з'яўляюцца непатрэбным (паразітычным) пасярэднікам паміж дзяржавай і грамадствам, таксама павінна быць абмежаваная {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Асацыяцыі і дзяржаўныя інстытуты ўвасабляюць ідэі салідарнасці і з'яўляюцца апалітычнымі {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Паводле Макоўскага, асноўныя прынцыпы дзяржавы, зразуметыя такім чынам, утрымліваліся ў раздзеле I красавіцкай Канстытуцыі 1935 г. {{Sfn|Wojtacki|2011}} . [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 5 склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 2 склікання]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] fzrfwmze0f4tq270ryaout88fnp4hh8 5149275 5149272 2026-05-31T13:37:08Z Aliaksei Lastouski 75892 5149275 wikitext text/x-wiki {{Палітык|Бацька=[[Вацлаў Леон Макоўскі]]|Маці=[[Апалонія Макоўская]]}}'''Вацлаў Вінцэнт Макоўскі''' (польск. ''Wacław Wincenty Makowski,'' [[2 лістапада]] [[1880|1880,]] [[Вільня]] - [[28 снежня]] [[1942|1942,]] [[Бухарэст]]) — польскі [[юрыст]] і [[Палітыка|палітык]], прафесар [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], міністр юстыцыі, маршалак Сейма.<ref>{{Cite web|url=https://nplp.pl/artykul/makowski-waclaw-wincenty/|title=Nowa Panorama Literatury Polskiej » Makowski Wacław Wincenty|website=nplp.pl|access-date=2026-05-31}}</ref><ref>''Ajnenkiel Andrzej'', Makowski Wacław, w: Polski słownik biograficzny, t. 19, Warszawa 1974, s. 252-254.</ref> == Біяграфія == === Паходжанне і пачатак кар'еры === Быў сынам віленскага кнігагандляра [[Вацлаў Леан Макоўскі|Вацлава Леона Макоўскага]] і [[Апалонія Макоўская|Апалоніі, народжанай Хелмінскай]]. Яго братамі і сёстрамі былі браты Вітольд і Чэслаў, а таксама сястра [[Ева Гульбінова]], скаўцкая актывістка, настаўніца і аўтарка падручнікаў і гістарычных прац. У 1898 годзе скончыў гімназію ў Вільні. Да 1902 года вывучаў права ў [[Варшава|Варшаве]], а затым працягнуў навучанне на філасофскім факультэце [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскага ўніверсітэта]] ў [[Кракаў|Кракаве]], а таксама ў [[Львоў|Львове]] і [[Парыж|Парыжы]]. Падчас вучобы ён далучыўся да [[Сацыялізм|руху за незалежнасць сацыялістычных арганізацый]], за што быў арыштаваны ў 1901 і 1906 гадах расійскімі ўладамі. Пасля заканчэння вучобы працаваў памочнікам адваката. Таксама публікаваўся ў часопісах [[Themis Polska|«''Themis Polska''»]], «''Atheneum''» і [[Gazeta Sądowa Warszawska|«''Gazeta Sądowa Warszawska''»]]. У 1902 годзе выдаў у Кракаве першую паэтычную кнігу "''Байкі Белавежскай пушчы''". Апублікаваў два тамы літаратуразнаўчых нарысаў у выдавецтве свайго бацькі Вацлава Леона Макоўскага: "''Godzina pogardy"'' (Вільня, 1906) і ''Wrażenia i studia'' (Вільня - Мінск, 1913). У 1905–1907 гадах актыўна ўдзельнічаў у Гуртку палітычных абаронцаў і Таварыстве польскай культуры (1906–1913). Пасля шлюбу з Марыяй Лойка ў 1904 годзе, з якой у яго нарадзіліся два сыны: Яцлаў (1905-1923) і Ежы (1908-1996), Вацлаў Макоўскі стаў уладальнікам маёнтка Буйвідзы пад Вільняй, які перайшоў ў якасці пасагу ад бацькі яго жонкі — Леанарда Лойка. Макоўскі бываў там даволі рэдка (жыў у Варшаве), але любіў прыязджаць туды на адпачынак. Пачатак Другой сусветнай вайны вымусіў Макоўскіх уцячы; іх нашчадкі пасяліліся ў ЗША . === Палітычная кар'ера === Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] далучыўся да [[Польскія легіёны (1914—1918)|Польскіх легіёнаў]] {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Арганізоўваў грамадзянскія суды, актыўна ўдзельнічаў у Грамадзянскай міліцыі ў Варшаве і ў Цэнтральнай радзе па пытаннях дабрабыту (1915). У 1916 годзе стаў намеснікам дырэктара Дэпартамента юстыцыі Часовай дзяржаўнай рады {{Sfn|Wojtacki|2011}}, а ў 1918 годзе (з 27 лютага па 4 красавіка) узначальваў Міністэрства юстыцыі {{Sfn|Gołębiowski|1994}} . У 1920–1922 гадах служыў на актыўнай вайсковай службе ў якасці афіцэра Ваеннай юстыцыі . Пасля звальнення ў запас у 1922 годзе быў уключаны ў склад афіцэраў Судовага корпуса ў званні палкоўніка . У міжваенны перыяд заняўся палітычнай дзейнасцю ў лагеры Пілсудскага. У 1928–1935 гадах (Сеймы другога і трэцяга тэрмінаў) быў дэпутатам, рэкамендаваным BBWR (у Палескай і Варшаўскай акругах). Як дэпутат, ён узначальваў Канстытуцыйны камітэт, а ў 1931–1935 гадах быў намеснікам маршала Сейма. У перыяд 1935–1938 гадоў ён быў намеснікам маршала [[Сенат Польшчы|Сената]], а з 28 лістапада 1938 года да пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] — маршалкам [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сейма]] ад імя [[Лагер нацыянальнага аб’яднання|Лагера Нацыянальнага Адзінства]]. Быў міністрам юстыцыі ва ўрадах Артура Слівінскага, Юльяна Новака і Уладзіслава Сікорскага, а пасля [[Майскі пераварот (Польшча)|Майскага перавароту —]] у першым, другім і трэцім урадзе [[Казімеж Барталь|Казімежа Бартэля]] ў 1926 годзе {{Sfn|Gołębiowski|1994}} . === Навуковая і выкладчыцкая праца === Макоўскі быў прафесарам [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] з 1917 года, чытаў лекцыі па [[Крымінальнае права|крымінальным праве]] на юрыдычным факультэце . Пасля падзення ўрада Сікорскага ён засяродзіўся на навуковай працы і 1 лістапада 1923 года стаў прафесарам. У 1935–1937 гадах быў дэканам юрыдычнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. 14 лістапада 1937 года быў прызначаны [[Прафесар|прафесарам]] дзяржаўнага права {{Sfn|Kulesza|1998}} . У 1931–1936 гадах ён заснаваў і рэдагаваў часопіс «[[:pl:Nowe_Państwo_(1931-1937)|''Nowe Państwo'']]» {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Быў аўтарам шматлікіх навуковых прац у галіне крымінальнага і дзяржаўнага [[Крымінальнае права|права]], суаўтарам Крымінальнага кодэкса 1932 года (вядомага як Кодэкс Макарэвіча) і Красавіцкай Канстытуцыі 1935 года.<ref>''G. Ławnikowicz'', ''Między koniecznością państwa a pochwałą autorytaryzmu. Koncepcja państwa społecznego Wacława Makowskiego'', Lublin 2014.</ref> Пасля [[Польская абарончая вайна (1939)|ўварвання Трэцяга рэйха і СССР у Польшчу]] ў 1939 годзе ён быў інтэрнаваны ў [[Румынія|Румыніі]], дзе, цяжка хворы, памёр у [[Бухарэст|Бухарэсце]] і быў пахаваны там. Яго магілу зраўнялі з зямлёй падчас дыктатуры [[Нікалае Чаўшэску|Чаўшэску]] (да 1979 года), а яго сімвалічная магіла знаходзіцца на [[Старыя Павонзкі|Павонзкіх могілках у Варшаве]] {{Sfn|Kulesza|1998}} (раздзел 107-I-25,26) . Яго жонка, Марыя Макоўская, пасля вайны ўцякла ў Заходнюю Еўропу, а потым у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаныя Штаты,]] каб далучыцца да сваёй сям'і, дзе і памерла ў 1965 годзе {{Sfn|Kulesza|1998}} . == Погляды == З пункту гледжання тэорыі салідарнасці ён крытыкаваў нарматыўныя тэорыі права, ліберальную канцэпцыю правоў і свабод асобы, мадэль дэмакратыі, заснаваную на існаванні палітычных партый, і прынцып падзелу ўлад. Апраўдваў пабудову сацыяльнай дзяржавы, якая служыць інтарэсам грамадства, а не асобных людзей, забяспечваючы стабільнасць для сваіх грамадзян па-за межамі класавых, нацыянальна-расавых ці прафесійных падзелаў. Ён лічыў, што такая «новая дзяржава» дазволіць пазбегнуць крайнасцей таталітарызму і лібералізму. У сацыяльнай дзяржаве грамадскія інстытуты пераплятаюць розныя формы сацыяльнай арганізацыі, напрыклад, мясцовае самакіраванне і эканамічныя арганізацыі, што стварала б эканамічнае і прафесійнае самакіраванне. Дзейнасць [[Палітычная партыя|палітычных партый]], якія з'яўляюцца непатрэбным (паразітычным) пасярэднікам паміж дзяржавай і грамадствам, таксама павінна быць абмежаваная {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Асацыяцыі і дзяржаўныя інстытуты ўвасабляюць ідэі салідарнасці і з'яўляюцца апалітычнымі {{Sfn|Wojtacki|2011}} . Паводле Макоўскага, асноўныя прынцыпы дзяржавы, зразуметыя такім чынам, утрымліваліся ў раздзеле I красавіцкай Канстытуцыі 1935 г. {{Sfn|Wojtacki|2011}} . == Спасылкі == [[Катэгорыя:Пахаваныя на Паванзкоўскіх могілках]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1880 годзе]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 5 склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 3 склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 2 склікання]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскага Варшаўскага ўніверсітэта]] <references /> [[Катэгорыя:Палітыкі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] 30xxc1fzfdrq3sc6c58al3redds4yf2 Трыялеці-ванадзорская культура 0 808820 5149279 2026-05-31T13:45:06Z SimondR 62742 Перасылае да [[Трыялецкая культура]] 5149279 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Трыялецкая культура]] evmk0qsgvii88g30o7ifup4cmxu7bc1 Ядвіга Тэйшэрская 0 808821 5149289 2026-05-31T14:06:27Z Aliaksei Lastouski 75892 Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/78444223|Jadwiga Tejszerska]]» 5149289 wikitext text/x-wiki '''Ядвіга Тэйшэрская''' (польск. ''Jadwiga Tejszerska'', псеўданім "Dziunia" (Мацкавічы, [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі павет]] - кастрычнік [[1920|1920,]] каля [[Маладзечна]] ) — камандзірка жаночага аддзялення [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]] ў [[Мінск|Мінску]], кур'ерка падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], пакараная смерцю бальшавікамі. == Дзейнасць == Скончыла Мінскую гімназію, працавала рэпетытаркай. У першай палове 1919 года яна была намеснікам камандзіра Польскай вайсковай арганізацыі (POW) Матэвуша Стэфаноўскага «Жывога») у Мінску, а таксама камандзірам і арганізатарам жаночага атрада Польскай вайсковай арганізацыі. Ігнацы Земянскі так апісваў яе актыўнасць у Мінску: У Мінску, як цэнтры прыфрантавой зоны [...] пад пагрозай смяротнага пакарання было забаронена выходзіць з дому пасля заходу сонца. Шматлікія вулічныя патрулі, ператрусы і суды па скарочаных справах праводзіліся не паводле кодэкса, а паводле ўнутраных перакананняў непісьменных суддзяў, па Божай ласцы. Нягледзячы на ​​ўсе гэтыя цяжкасці, «Дзюня» здолела некалькі разоў за ноч прабрацца праз увесь горад з дакументамі або зброяй. Аднойчы ўначы, падчас аднаго з раптоўных ператрусаў, няўлоўная, але такая шуканая «Дзюня» здолела ўцячы праз акно абложанага дома, узяўшы кампраметуючыя дакументы, узлезці на дрэва, а па галінах паспяхова ўзлезці на дах суседняга дома і выслізнуць з бальшавіцкай пятлі. Акрамя таго, «Дзюня» прымала ўсіх кур'ераў, забяспечвала пасведчаннямі асобы, кантрабандай правозіла зброю і выбухоўку, праводзіла падрабязную разведку. У пачатку жніўня 1919 года, пасля таго, як польская армія заняла Мінск, Тэйшэрская з'ехала ў Вільню і пачала вывучаць медыцыну ва ўніверсітэце. Аднак Другое ўпраўленне Вярхоўнага камандавання вырашыла, што яна незаменная ў Мінску. Паводле звестак кіраўніка ІІ разведвальнага аддзела POW, палкоўніка Стэфана Маера, яе заданнем была арганізацыя дыверсіі цягніка Льва Троцкага. Пры вяртанні, у студзені 1920 года, была ўзята ў палон чырвонаармейцамі пры спробе перасекчы фронт у [[Смалявічы|Смалявічах]]. Паводле звестак Томаша Піскорскага, яе выдаў польскі вайсковы разведчык, які раней быў затрыманы чырвонаармейцамі і не вытрымаў катаванняў. У палоне яе трымалі ў [[Пішчалаўскі замак|Пішчалаўскім замку]], там Тэйшэрскую спрабавалі перавербаваць два былыя польскія афіцэры, супрацоўнікі ЧК, Ігнацы Дабржынскі і Віктар Віткоўскі. Нібыта пагадзілася супрацоўнічаць з бальшавікамі і была адпраўлена ў Вільню, дзе, дзякуючы сваёй выключнай хітрасці, «Дзюня» здолела за спіной ЧК аднавіць працу ячэйкі для ваеннапалонных у горадзе і арганізаваць два баявыя падраздзяленні. Акрамя таго, Дзюня рыхтавалася падарваць чыгуначны мост на лініі Баранавічы-Масква. «Дзюню» застрэліў здраднік, былы афіцэр 1-й брыгады Польскіх легіёнаў, камісар ЧК Віктар Віткоўскі, у жніўні 1920 года. Пасмяротна ў 1931 годзе ўзнагароджана Крыжом Незалежнасці з мячамі. == Ушанаванне памяці == Біяграфія Ядвігі Тэйшэрскай была складзена [[Ева Гульбінова|Евай Гульбінавай]] у кнізе ''«Ядвіга Тэйшэрская (скаўтка)»'' (серыя: Біяграфіі заслужаных жанчын. № 8. Кракаў, 1932). Яе біяграфія таксама даступная ў машынапіснай кнізе Баляслава Петрашэўскага ''«Дзейнасць ваеннапалонных KN3 у 1917–1919 гадах»,'' якая захоўваецца ў Інстытуце Юзэфа Пілсудскага ў Лондане ў файле 709/22/74. У міжваенны перыяд, у 1934 годзе, 62-гі Варшаўскі атрад скаўтак быў названы ў гонар Ядвігі Тэйшэрскай. Яна таксама была апекункай 20-й Лодзкай дружыны скаўтак і некалькіх школ у Віленскім рэгіёне. [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] i6649rmw0stfgcv2ol4eu0kgftprv2a 5149290 5149289 2026-05-31T14:07:01Z Aliaksei Lastouski 75892 5149290 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Ядвіга Тэйшэрская''' (польск. ''Jadwiga Tejszerska'', псеўданім "Dziunia" (Мацкавічы, [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі павет]] - кастрычнік [[1920|1920,]] каля [[Маладзечна]] ) — камандзірка жаночага аддзялення [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]] ў [[Мінск|Мінску]], кур'ерка падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], пакараная смерцю бальшавікамі. == Дзейнасць == Скончыла Мінскую гімназію, працавала рэпетытаркай. У першай палове 1919 года яна была намеснікам камандзіра Польскай вайсковай арганізацыі (POW) Матэвуша Стэфаноўскага «Жывога») у Мінску, а таксама камандзірам і арганізатарам жаночага атрада Польскай вайсковай арганізацыі. Ігнацы Земянскі так апісваў яе актыўнасць у Мінску: У Мінску, як цэнтры прыфрантавой зоны [...] пад пагрозай смяротнага пакарання было забаронена выходзіць з дому пасля заходу сонца. Шматлікія вулічныя патрулі, ператрусы і суды па скарочаных справах праводзіліся не паводле кодэкса, а паводле ўнутраных перакананняў непісьменных суддзяў, па Божай ласцы. Нягледзячы на ​​ўсе гэтыя цяжкасці, «Дзюня» здолела некалькі разоў за ноч прабрацца праз увесь горад з дакументамі або зброяй. Аднойчы ўначы, падчас аднаго з раптоўных ператрусаў, няўлоўная, але такая шуканая «Дзюня» здолела ўцячы праз акно абложанага дома, узяўшы кампраметуючыя дакументы, узлезці на дрэва, а па галінах паспяхова ўзлезці на дах суседняга дома і выслізнуць з бальшавіцкай пятлі. Акрамя таго, «Дзюня» прымала ўсіх кур'ераў, забяспечвала пасведчаннямі асобы, кантрабандай правозіла зброю і выбухоўку, праводзіла падрабязную разведку. У пачатку жніўня 1919 года, пасля таго, як польская армія заняла Мінск, Тэйшэрская з'ехала ў Вільню і пачала вывучаць медыцыну ва ўніверсітэце. Аднак Другое ўпраўленне Вярхоўнага камандавання вырашыла, што яна незаменная ў Мінску. Паводле звестак кіраўніка ІІ разведвальнага аддзела POW, палкоўніка Стэфана Маера, яе заданнем была арганізацыя дыверсіі цягніка Льва Троцкага. Пры вяртанні, у студзені 1920 года, была ўзята ў палон чырвонаармейцамі пры спробе перасекчы фронт у [[Смалявічы|Смалявічах]]. Паводле звестак Томаша Піскорскага, яе выдаў польскі вайсковы разведчык, які раней быў затрыманы чырвонаармейцамі і не вытрымаў катаванняў. У палоне яе трымалі ў [[Пішчалаўскі замак|Пішчалаўскім замку]], там Тэйшэрскую спрабавалі перавербаваць два былыя польскія афіцэры, супрацоўнікі ЧК, Ігнацы Дабржынскі і Віктар Віткоўскі. Нібыта пагадзілася супрацоўнічаць з бальшавікамі і была адпраўлена ў Вільню, дзе, дзякуючы сваёй выключнай хітрасці, «Дзюня» здолела за спіной ЧК аднавіць працу ячэйкі для ваеннапалонных у горадзе і арганізаваць два баявыя падраздзяленні. Акрамя таго, Дзюня рыхтавалася падарваць чыгуначны мост на лініі Баранавічы-Масква. «Дзюню» застрэліў здраднік, былы афіцэр 1-й брыгады Польскіх легіёнаў, камісар ЧК Віктар Віткоўскі, у жніўні 1920 года. Пасмяротна ў 1931 годзе ўзнагароджана Крыжом Незалежнасці з мячамі. == Ушанаванне памяці == Біяграфія Ядвігі Тэйшэрскай была складзена [[Ева Гульбінова|Евай Гульбінавай]] у кнізе ''«Ядвіга Тэйшэрская (скаўтка)»'' (серыя: Біяграфіі заслужаных жанчын. № 8. Кракаў, 1932). Яе біяграфія таксама даступная ў машынапіснай кнізе Баляслава Петрашэўскага ''«Дзейнасць ваеннапалонных KN3 у 1917–1919 гадах»,'' якая захоўваецца ў Інстытуце Юзэфа Пілсудскага ў Лондане ў файле 709/22/74. У міжваенны перыяд, у 1934 годзе, 62-гі Варшаўскі атрад скаўтак быў названы ў гонар Ядвігі Тэйшэрскай. Яна таксама была апекункай 20-й Лодзкай дружыны скаўтак і некалькіх школ у Віленскім рэгіёне. [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] lity8qey34ndnm64lw4jaon0u7e9gg1 5149295 5149290 2026-05-31T14:19:56Z Aliaksei Lastouski 75892 5149295 wikitext text/x-wiki {{Асоба}}'''Ядвіга Тэйшэрская''' (польск. ''Jadwiga Tejszerska'', псеўданім "Dziunia" (Мацкавічы, [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі павет]] - кастрычнік [[1920|1920,]] каля [[Маладзечна]] ) — камандзірка жаночага аддзялення [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]] ў [[Мінск|Мінску]], кур'ерка падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], пакараная смерцю бальшавікамі.<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://muzeumpilsudskiblog.pl/dramat-i-smierc-peowiaczki-jadwigi-tejszerskiej/|title=Dramat i śmierć peowiaczki Jadwigi Tejszerskiej|first=Michalina|last=Musielik-Wypych|website=Blog z wąsem|date=2025-03-07|access-date=2026-05-31}}</ref> == Дзейнасць == Скончыла Мінскую гімназію, працавала рэпетытаркай. У першай палове 1919 года яна была намеснікам камандзіра Польскай вайсковай арганізацыі (POW) Матэвуша Стэфаноўскага «Жывога») у Мінску, а таксама камандзірам і арганізатарам жаночага атрада Польскай вайсковай арганізацыі. Ігнацы Земянскі так апісваў яе актыўнасць у Мінску:<blockquote>У Мінску, як цэнтры прыфрантавой зоны [...] пад пагрозай смяротнага пакарання было забаронена выходзіць з дому пасля заходу сонца. Шматлікія вулічныя патрулі, ператрусы і суды па скарочаных справах праводзіліся не паводле кодэкса, а паводле ўнутраных перакананняў непісьменных суддзяў, па Божай ласцы. Нягледзячы на ​​ўсе гэтыя цяжкасці, «Дзюня» здолела некалькі разоў за ноч прабрацца праз увесь горад з дакументамі або зброяй. Аднойчы ўначы, падчас аднаго з раптоўных ператрусаў, няўлоўная, але такая шуканая «Дзюня» здолела ўцячы праз акно абложанага дома, узяўшы кампраметуючыя дакументы, узлезці на дрэва, а па галінах паспяхова ўзлезці на дах суседняга дома і выслізнуць з бальшавіцкай пятлі. Акрамя таго, «Дзюня» прымала ўсіх кур'ераў, забяспечвала пасведчаннямі асобы, кантрабандай правозіла зброю і выбухоўку, праводзіла падрабязную разведку<ref>https://fundacja100.pl/sites/default/files/do-pobrania/peowiaczki_wystawa_compressed.pdf</ref>.</blockquote>У пачатку жніўня 1919 года, пасля таго, як польская армія заняла Мінск, Тэйшэрская з'ехала ў Вільню і пачала вывучаць медыцыну ва ўніверсітэце. Аднак Другое ўпраўленне Вярхоўнага камандавання вырашыла, што яна незаменная ў Мінску. Паводле звестак кіраўніка ІІ разведвальнага аддзела POW, палкоўніка Стэфана Маера, яе заданнем была арганізацыя дыверсіі цягніка Льва Троцкага.<ref>Z notatnika oficera wywiadu Polskiej Organizacji Wojskowej, „Komunikat Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie” 1997, nr 109/110, s. 31–33</ref> Пры вяртанні, у студзені 1920 года, была ўзята ў палон чырвонаармейцамі пры спробе перасекчы фронт у [[Смалявічы|Смалявічах]]. Паводле звестак Томаша Піскорскага, яе выдаў польскі вайсковы разведчык, які раней быў затрыманы чырвонаармейцамі і не вытрымаў катаванняў. У палоне яе трымалі ў [[Пішчалаўскі замак|Пішчалаўскім замку]], там Тэйшэрскую спрабавалі перавербаваць два былыя польскія афіцэры, супрацоўнікі ЧК, Ігнацы Дабржынскі і Віктар Віткоўскі. Нібыта пагадзілася супрацоўнічаць з бальшавікамі і была адпраўлена ў Вільню, дзе, дзякуючы сваёй выключнай хітрасці, «Дзюня» здолела за спіной ЧК аднавіць працу ячэйкі для ваеннапалонных у горадзе і арганізаваць два баявыя падраздзяленні. Акрамя таго, Дзюня рыхтавалася падарваць чыгуначны мост на лініі Баранавічы-Масква. «Дзюню» застрэліў здраднік, былы афіцэр 1-й брыгады Польскіх легіёнаў, камісар ЧК Віктар Віткоўскі, у жніўні 1920 года. Пасмяротна ў 1931 годзе ўзнагароджана Крыжом Незалежнасці з мячамі. == Ушанаванне памяці == Біяграфія Ядвігі Тэйшэрскай была складзена [[Ева Гульбінова|Евай Гульбінавай]] у кнізе ''«Ядвіга Тэйшэрская (скаўтка)»'' (серыя: Біяграфіі заслужаных жанчын. № 8. Кракаў, 1932).<ref>Gulbinowa Ewa. ''Jadwiga Tejszerska (harcerka)'', Kraków 1932</ref> Яе біяграфія таксама даступная ў машынапіснай кнізе Баляслава Петрашэўскага ''«Дзейнасць ваеннапалонных KNZ у 1917–1919 гадах»,'' якая захоўваецца ў Інстытуце Юзэфа Пілсудскага ў Лондане ў файле 709/22/74. У міжваенны перыяд, у 1934 годзе, 62-гі Варшаўскі атрад скаўтак быў названы ў гонар Ядвігі Тэйшэрскай. Яна таксама была апекункай 20-й Лодзкай дружыны скаўтак і некалькіх школ у Віленскім рэгіёне. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] msv55zqk2hwnoajmdvv1umvp9spr3iu 5149298 5149295 2026-05-31T14:24:46Z Aliaksei Lastouski 75892 5149298 wikitext text/x-wiki {{Асоба | выява = [[File:Jadwiga Tejszerska.jpg|thumb]] }}'''Ядвіга Тэйшэрская''' (польск. ''Jadwiga Tejszerska'', псеўданім "Dziunia" (Мацкавічы, [[Свянцянскі павет (Расійская імперыя)|Свянцянскі павет]] - кастрычнік [[1920|1920,]] каля [[Маладзечна]] ) — камандзірка жаночага аддзялення [[Польская ваенная арганізацыя|Польскай вайсковай арганізацыі]] ў [[Мінск|Мінску]], кур'ерка падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайны]], пакараная смерцю бальшавікамі.<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://muzeumpilsudskiblog.pl/dramat-i-smierc-peowiaczki-jadwigi-tejszerskiej/|title=Dramat i śmierć peowiaczki Jadwigi Tejszerskiej|first=Michalina|last=Musielik-Wypych|website=Blog z wąsem|date=2025-03-07|access-date=2026-05-31}}</ref> == Дзейнасць == Скончыла Мінскую гімназію, працавала рэпетытаркай. У першай палове 1919 года яна была намеснікам камандзіра Польскай вайсковай арганізацыі (POW) Матэвуша Стэфаноўскага «Жывога») у Мінску, а таксама камандзірам і арганізатарам жаночага атрада Польскай вайсковай арганізацыі. Ігнацы Земянскі так апісваў яе актыўнасць у Мінску:<blockquote>У Мінску, як цэнтры прыфрантавой зоны [...] пад пагрозай смяротнага пакарання было забаронена выходзіць з дому пасля заходу сонца. Шматлікія вулічныя патрулі, ператрусы і суды па скарочаных справах праводзіліся не паводле кодэкса, а паводле ўнутраных перакананняў непісьменных суддзяў, па Божай ласцы. Нягледзячы на ​​ўсе гэтыя цяжкасці, «Дзюня» здолела некалькі разоў за ноч прабрацца праз увесь горад з дакументамі або зброяй. Аднойчы ўначы, падчас аднаго з раптоўных ператрусаў, няўлоўная, але такая шуканая «Дзюня» здолела ўцячы праз акно абложанага дома, узяўшы кампраметуючыя дакументы, узлезці на дрэва, а па галінах паспяхова ўзлезці на дах суседняга дома і выслізнуць з бальшавіцкай пятлі. Акрамя таго, «Дзюня» прымала ўсіх кур'ераў, забяспечвала пасведчаннямі асобы, кантрабандай правозіла зброю і выбухоўку, праводзіла падрабязную разведку<ref>https://fundacja100.pl/sites/default/files/do-pobrania/peowiaczki_wystawa_compressed.pdf</ref>.</blockquote>У пачатку жніўня 1919 года, пасля таго, як польская армія заняла Мінск, Тэйшэрская з'ехала ў Вільню і пачала вывучаць медыцыну ва ўніверсітэце. Аднак Другое ўпраўленне Вярхоўнага камандавання вырашыла, што яна незаменная ў Мінску. Паводле звестак кіраўніка ІІ разведвальнага аддзела POW, палкоўніка Стэфана Маера, яе заданнем была арганізацыя дыверсіі цягніка Льва Троцкага.<ref>Z notatnika oficera wywiadu Polskiej Organizacji Wojskowej, „Komunikat Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie” 1997, nr 109/110, s. 31–33</ref> Пры вяртанні, у студзені 1920 года, была ўзята ў палон чырвонаармейцамі пры спробе перасекчы фронт у [[Смалявічы|Смалявічах]]. Паводле звестак Томаша Піскорскага, яе выдаў польскі вайсковы разведчык, які раней быў затрыманы чырвонаармейцамі і не вытрымаў катаванняў. У палоне яе трымалі ў [[Пішчалаўскі замак|Пішчалаўскім замку]], там Тэйшэрскую спрабавалі перавербаваць два былыя польскія афіцэры, супрацоўнікі ЧК, Ігнацы Дабржынскі і Віктар Віткоўскі. Нібыта пагадзілася супрацоўнічаць з бальшавікамі і была адпраўлена ў Вільню, дзе, дзякуючы сваёй выключнай хітрасці, «Дзюня» здолела за спіной ЧК аднавіць працу ячэйкі для ваеннапалонных у горадзе і арганізаваць два баявыя падраздзяленні. Акрамя таго, Дзюня рыхтавалася падарваць чыгуначны мост на лініі Баранавічы-Масква. «Дзюню» застрэліў здраднік, былы афіцэр 1-й брыгады Польскіх легіёнаў, камісар ЧК Віктар Віткоўскі, у жніўні 1920 года. Пасмяротна ў 1931 годзе ўзнагароджана Крыжом Незалежнасці з мячамі. == Ушанаванне памяці == Біяграфія Ядвігі Тэйшэрскай была складзена [[Ева Гульбінова|Евай Гульбінавай]] у кнізе ''«Ядвіга Тэйшэрская (скаўтка)»'' (серыя: Біяграфіі заслужаных жанчын. № 8. Кракаў, 1932).<ref>Gulbinowa Ewa. ''Jadwiga Tejszerska (harcerka)'', Kraków 1932</ref> Яе біяграфія таксама даступная ў машынапіснай кнізе Баляслава Петрашэўскага ''«Дзейнасць ваеннапалонных KNZ у 1917–1919 гадах»,'' якая захоўваецца ў Інстытуце Юзэфа Пілсудскага ў Лондане ў файле 709/22/74. У міжваенны перыяд, у 1934 годзе, 62-гі Варшаўскі атрад скаўтак быў названы ў гонар Ядвігі Тэйшэрскай. Яна таксама была апекункай 20-й Лодзкай дружыны скаўтак і некалькіх школ у Віленскім рэгіёне. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1920 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1889 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Вільні]] cyri8bkbivxyoznqs5p91m4gq2wf7kr Лорэн Мак-Малан 0 808822 5149296 2026-05-31T14:24:02Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1354510051|Lauren MacMullan]]» 5149296 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Гады актыўнасці=[[1994]] – наш час}}   '''Лорэн Хантэр Мак-Малан''' ({{Lang-en|Lauren Hunter MacMullan}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Рэжысёр мультыплікацыі|рэжысёрка мультыплікацыі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0534041/|title=Lauren MacMullan|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-31}}</ref>. Першай яе працай на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]] стаў серыял «{{Не перакладзена 5|Крытык (тэлесерыял)|Крытык|4=The Critic (TV series)}}», дзе яна зняла эпізод з запрошанымі зоркамі [[Джын Сіскел|Джынам Сіскелам]] і [[Роджэр Эберт|Роджэрам Эбертам]], а пасля зрэжысавала [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял «{{Не перакладзена 5|Кароль гары|4=King of the Hill}}». Затым стала галоўным рэжысёрам і мастацкім кіраўніком серыяла «{{Не перакладзена 5|Мішн-Хіл|4=Mission Hill}}». Пасля хуткага закрыцця гэтага шоу атрымала пасаду рэжысёра ў «[[Сімпсаны|Сімпсанах]]», дзе прарабіла тры сезоны. Таксама зняла некалькі эпізодаў серыяла «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і атрымала прэмію «Эні» за раскадроўку гэтага [[Мультсерыял|мультсерыяла]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|title=Interview with Springfield Weekly|archive-url=https://web.archive.org/web/20070409120822/http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|archive-date=2007-07-09|access-date=2026-05-31}}</ref>. МакМулан была рэжысёрам паслядоўнасцяў у «[[Сімпсаны ў кіна|Сімпсанах у кіно]]», а ў 2009 годзе ўваходзіла ў каманду [[Pixar]], якая працавала над мультфільмам «Ньют», да яго закрыцця. Цяпер яна працуе ў [[Walt Disney Animation Studios]], дзе рабіла раскадроўкі да мультфільмаў «[[Ральф-разбуральнік]]»<ref name="the">{{cite web|lang=en|url=http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|title=Pixar's Newt Officially Canceled|first=Peter|last=Sciretta|date=2010-05-12|publisher=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824154324/http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|archive-date=2010-08-24|accessdate=2026-05-31|url-status=dead}}</ref> і «[[Звератопія]]», а таксама зрэжысавала намінаваны на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 2013 годзе мультыплікацыйны кароткаметражны фільм «{{Не перакладзена 5|Завядзіце каня!|4=Get a Horse!}}», з якім стала першай жанчынай, якая адзіная зрэжысавала анімацыйны фільм [[The Walt Disney Company|Disney]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2%2C1|title=Get A Horse - A New Mickey Mouse Short 85 Years in the Making|website=www.awn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630005502/http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2,1|archive-date=2013-06-13|access-date=2026-05-31}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0534041}} * Interview with Springfield Weekly at the Wayback Machine (archived April 9, 2007) {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] qtty2f5n8v3gt4zre2pdkuxjkxqeldu 5149299 5149296 2026-05-31T14:25:48Z Feeleman 163471 афармленне, вікіфікацыя 5149299 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1994]] – наш час }} '''Лорэн Хантэр Мак-Малан''' ({{Lang-en|Lauren Hunter MacMullan}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Рэжысёр мультыплікацыі|рэжысёрка мультыплікацыі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0534041/|title=Lauren MacMullan|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-31}}</ref>. Першай яе працай на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]] стаў серыял «{{Не перакладзена 5|Крытык (тэлесерыял)|Крытык|4=The Critic (TV series)}}», дзе яна зняла эпізод з запрошанымі зоркамі [[Джын Сіскел|Джынам Сіскелам]] і [[Роджэр Эберт|Роджэрам Эбертам]], а пасля зрэжысавала [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял «{{Не перакладзена 5|Кароль гары|4=King of the Hill}}». Затым стала галоўным рэжысёрам і мастацкім кіраўніком серыяла «{{Не перакладзена 5|Мішн-Хіл|4=Mission Hill}}». Пасля хуткага закрыцця гэтага шоу атрымала пасаду рэжысёра ў «[[Сімпсаны|Сімпсанах]]», дзе прарабіла тры сезоны. Таксама зняла некалькі эпізодаў серыяла «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і атрымала прэмію «Эні» за раскадроўку гэтага [[мультсерыял]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|title=Interview with Springfield Weekly|archive-url=https://web.archive.org/web/20070409120822/http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|archive-date=2007-07-09|access-date=2026-05-31}}</ref>. МакМулан была рэжысёрам паслядоўнасцяў у «[[Сімпсаны ў кіна|Сімпсанах у кіно]]», а ў 2009 годзе ўваходзіла ў каманду [[Pixar]], якая працавала над мультфільмам «Ньют», да яго закрыцця. Цяпер яна працуе ў [[Walt Disney Animation Studios]], дзе рабіла раскадроўкі да мультфільмаў «[[Ральф-разбуральнік]]»<ref name="the">{{cite web|lang=en|url=http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|title=Pixar's Newt Officially Canceled|first=Peter|last=Sciretta|date=2010-05-12|publisher=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824154324/http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|archive-date=2010-08-24|accessdate=2026-05-31|url-status=dead}}</ref> і «[[Звератопія]]», а таксама зрэжысавала намінаваны на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 2013 годзе мультыплікацыйны кароткаметражны фільм «{{Не перакладзена 5|Завядзіце каня!|4=Get a Horse!}}», з якім стала першай жанчынай, якая адзіная зрэжысавала анімацыйны фільм [[The Walt Disney Company|Disney]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2%2C1|title=Get A Horse - A New Mickey Mouse Short 85 Years in the Making|website=www.awn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630005502/http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2,1|archive-date=2013-06-13|access-date=2026-05-31}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0534041}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мак-Малан Лорэн}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 39y6wsg6tx4yuee9r0xpd2357fl6iuk 5149301 5149299 2026-05-31T14:27:18Z Feeleman 163471 выдалена [[Катэгорыя:Мультыплікатары XX стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5149301 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1994]] – наш час }} '''Лорэн Хантэр Мак-Малан''' ({{Lang-en|Lauren Hunter MacMullan}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Рэжысёр мультыплікацыі|рэжысёрка мультыплікацыі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0534041/|title=Lauren MacMullan|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-31}}</ref>. Першай яе працай на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]] стаў серыял «{{Не перакладзена 5|Крытык (тэлесерыял)|Крытык|4=The Critic (TV series)}}», дзе яна зняла эпізод з запрошанымі зоркамі [[Джын Сіскел|Джынам Сіскелам]] і [[Роджэр Эберт|Роджэрам Эбертам]], а пасля зрэжысавала [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял «{{Не перакладзена 5|Кароль гары|4=King of the Hill}}». Затым стала галоўным рэжысёрам і мастацкім кіраўніком серыяла «{{Не перакладзена 5|Мішн-Хіл|4=Mission Hill}}». Пасля хуткага закрыцця гэтага шоу атрымала пасаду рэжысёра ў «[[Сімпсаны|Сімпсанах]]», дзе прарабіла тры сезоны. Таксама зняла некалькі эпізодаў серыяла «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і атрымала прэмію «Эні» за раскадроўку гэтага [[мультсерыял]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|title=Interview with Springfield Weekly|archive-url=https://web.archive.org/web/20070409120822/http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|archive-date=2007-07-09|access-date=2026-05-31}}</ref>. МакМулан была рэжысёрам паслядоўнасцяў у «[[Сімпсаны ў кіна|Сімпсанах у кіно]]», а ў 2009 годзе ўваходзіла ў каманду [[Pixar]], якая працавала над мультфільмам «Ньют», да яго закрыцця. Цяпер яна працуе ў [[Walt Disney Animation Studios]], дзе рабіла раскадроўкі да мультфільмаў «[[Ральф-разбуральнік]]»<ref name="the">{{cite web|lang=en|url=http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|title=Pixar's Newt Officially Canceled|first=Peter|last=Sciretta|date=2010-05-12|publisher=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824154324/http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|archive-date=2010-08-24|accessdate=2026-05-31|url-status=dead}}</ref> і «[[Звератопія]]», а таксама зрэжысавала намінаваны на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 2013 годзе мультыплікацыйны кароткаметражны фільм «{{Не перакладзена 5|Завядзіце каня!|4=Get a Horse!}}», з якім стала першай жанчынай, якая адзіная зрэжысавала анімацыйны фільм [[The Walt Disney Company|Disney]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2%2C1|title=Get A Horse - A New Mickey Mouse Short 85 Years in the Making|website=www.awn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630005502/http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2,1|archive-date=2013-06-13|access-date=2026-05-31}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0534041}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мак-Малан Лорэн}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] cqaldt8i3u7om314viqf0v6sqw8ojpl 5149308 5149301 2026-05-31T14:53:53Z Feeleman 163471 5149308 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1994]] – наш час }} '''Лорэн Хантэр Мак-Малан''' ({{Lang-en|Lauren Hunter MacMullan}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Рэжысёр мультыплікацыі|рэжысёрка мультыплікацыі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0534041/|title=Lauren MacMullan|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-31}}</ref>. Першай яе працай на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]] стаў серыял «{{Не перакладзена 5|Крытык (тэлесерыял)|Крытык|4=The Critic (TV series)}}», дзе яна зняла эпізод з запрошанымі зоркамі [[Джын Сіскел|Джынам Сіскелам]] і [[Роджэр Эберт|Роджэрам Эбертам]], а пасля зрэжысавала [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял «{{Не перакладзена 5|Кароль гары|4=King of the Hill}}». Затым стала галоўнай рэжысёркай і мастацкай кіраўніцай серыяла «{{Не перакладзена 5|Мішн-Хіл|4=Mission Hill}}». Пасля хуткага закрыцця гэтага шоу атрымала пасаду рэжысёркі ў «[[Сімпсаны|Сімпсанах]]», дзе прарабіла тры сезоны. Таксама зняла некалькі эпізодаў [[Мультсерыял|мультсерыяла]] «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і атрымала прэмію «Эні» за яго раскадроўку<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|title=Interview with Springfield Weekly|archive-url=https://web.archive.org/web/20070409120822/http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|archive-date=2007-07-09|access-date=2026-05-31}}</ref>. Мак-Малан была рэжысёркай «[[Сімпсаны ў кіно|Сімпсаны у кіно]]», а ў 2009 годзе ўваходзіла ў каманду [[Pixar]], якая працавала над мультфільмам «[[Ньют]]», да яго закрыцця. Цяпер яна працуе ў [[Walt Disney Animation Studios]], дзе рабіла раскадроўкі да мультфільмаў «[[Ральф-разбуральнік]]»<ref name="the">{{cite web|lang=en|url=http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|title=Pixar's Newt Officially Canceled|first=Peter|last=Sciretta|date=2010-05-12|publisher=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824154324/http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|archive-date=2010-08-24|accessdate=2026-05-31|url-status=dead}}</ref> і «[[Звератопія]]», а таксама зрэжысавала намінаваны на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 2013 годзе мультыплікацыйны кароткаметражны фільм «{{Не перакладзена 5|Завядзіце каня!|4=Get a Horse!}}», з якім стала першай жанчынай, якая адзіная зрэжысавала анімацыйны фільм [[The Walt Disney Company|Disney]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2%2C1|title=Get A Horse - A New Mickey Mouse Short 85 Years in the Making|website=www.awn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630005502/http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2,1|archive-date=2013-06-13|access-date=2026-05-31}}</ref>. == Фільмаграфія == {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёрка !Мультыплікатарка !Раскадроўшчыца |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Крытык (тэлесерыял)|Крытык|4=The Critic (TV series)}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |- |1997 |{{Не перакладзена 5|Кароль гары|4=King of the Hill}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Мішн-Хіл|4=Mission Hill}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |- |2001 |[[Сімпсаны|Сімпсанах]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2005 |[[Аватар: Апошні з народу паветра]] |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |- |2009 |[[Сімпсаны ў кіно]] |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2012 |[[Ральф-разбуральнік]] |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |- |2013 | {{Не перакладзена 5|Завядзіце каня!|4=Get a Horse!}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2016 | [[Звератопія]] |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0534041}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мак-Малан Лорэн}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 8txus3nz07un97pie3vm8y8g2x1awbc 5149310 5149308 2026-05-31T14:56:08Z Feeleman 163471 афармленне 5149310 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1994]] – наш час }} '''Лорэн Хантэр Мак-Малан''' ({{Lang-en|Lauren Hunter MacMullan}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Рэжысёр мультыплікацыі|рэжысёрка мультыплікацыі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0534041/|title=Lauren MacMullan|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-31}}</ref>. Першай яе працай на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]] стаў серыял «{{Не перакладзена 5|Крытык (тэлесерыял)|Крытык|4=The Critic (TV series)}}», дзе яна зняла эпізод з запрошанымі зоркамі [[Джын Сіскел|Джынам Сіскелам]] і [[Роджэр Эберт|Роджэрам Эбертам]], а пасля зрэжысавала [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] серыял «{{Не перакладзена 5|Кароль гары|4=King of the Hill}}». Затым стала галоўнай рэжысёркай і мастацкай кіраўніцай серыяла «{{Не перакладзена 5|Мішн-Хіл|4=Mission Hill}}». Пасля хуткага закрыцця гэтага шоу атрымала пасаду рэжысёркі ў «[[Сімпсаны|Сімпсанах]]», дзе прарабіла тры сезоны. Таксама зняла некалькі эпізодаў [[Мультсерыял|мультсерыяла]] «[[Аватар: Апошні з народу паветра]]» і атрымала прэмію «[[Эні (прэмія)|Эні]]» за яго раскадроўку<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|title=Interview with Springfield Weekly|archive-url=https://web.archive.org/web/20070409120822/http://www.duffgardens.net/?go=interviews/lmacmullan|archive-date=2007-07-09|access-date=2026-05-31}}</ref>. Мак-Малан была рэжысёркай «[[Сімпсаны ў кіно|Сімпсаны у кіно]]», а ў 2009 годзе ўваходзіла ў каманду [[Pixar]], якая працавала над мультфільмам «[[Ньют]]», да яго закрыцця. Цяпер яна працуе ў [[Walt Disney Animation Studios]], дзе рабіла раскадроўкі да мультфільмаў «[[Ральф-разбуральнік]]»<ref name="the">{{cite web|lang=en|url=http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|title=Pixar's Newt Officially Canceled|first=Peter|last=Sciretta|date=2010-05-12|publisher=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20100824154324/http://www.slashfilm.com/2010/05/12/pixars-newt-officially-canceled/|archive-date=2010-08-24|accessdate=2026-05-31|url-status=dead}}</ref> і «[[Звератопія]]», а таксама зрэжысавала намінаваны на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у 2013 годзе мультыплікацыйны кароткаметражны фільм «{{Не перакладзена 5|Завядзіце каня!|4=Get a Horse!}}», з якім стала першай жанчынай, якая адзіная зрэжысавала анімацыйны фільм [[The Walt Disney Company|Disney]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2%2C1|title=Get A Horse - A New Mickey Mouse Short 85 Years in the Making|website=www.awn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630005502/http://www.awn.com/articles/short-films/get-a-horse-new-mickey-mouse-short-85-years-in-the-making/page/2,1|archive-date=2013-06-13|access-date=2026-05-31}}</ref>. == Фільмаграфія == {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёрка !Мультыплікатарка !Раскадроўшчыца |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Крытык (тэлесерыял)|Крытык|4=The Critic (TV series)}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |- |1997 |{{Не перакладзена 5|Кароль гары|4=King of the Hill}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Мішн-Хіл|4=Mission Hill}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |- |2001 |[[Сімпсаны|Сімпсанах]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2005 |[[Аватар: Апошні з народу паветра]] |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |- |2009 |[[Сімпсаны ў кіно]] |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2012 |[[Ральф-разбуральнік]] |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |- |2013 | {{Не перакладзена 5|Завядзіце каня!|4=Get a Horse!}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2016 | [[Звератопія]] |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0534041}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мак-Малан Лорэн}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 7lycuxnd9fr2onsg3x1014zfodn4xos Міхась Краўчанка 0 808823 5149352 2026-05-31T17:27:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Краўчанка}} {{Асоба |імя = Міхась Краўчанка |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Міхаіл Краўчанка |род дзейнасці = грамадскі і культурны дзеяч, [[артыст]], краязнавец...» 5149352 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Краўчанка}} {{Асоба |імя = Міхась Краўчанка |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Міхаіл Краўчанка |род дзейнасці = грамадскі і культурны дзеяч, [[артыст]], краязнавец |дата нараджэння = канец XIX — пачатак XX стагоддзя |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Міха́сь Краўча́нка''' (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1934) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, артыст і краязнавец. Адзін з актывістаў беларускай дыяспары ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Тэатральная і грамадская дзейнасць === У канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў Міхась Краўчанка браў актыўны ўдзел у тэатральным жыцці сталіцы. Ён з'яўляўся адным з найбольш актыўных артыстаў [[Рыжскі беларускі народны тэатр|Рыжскага беларускага народнага тэатра]], які дзейнічаў пад эгідай [[Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] (ТБТЛ){{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=14}}. Акрамя тэатральнай працы, ён клапаціўся пра развіццё айчыннай інтэлігенцыі і падтрымліваў беларускую студэнцкую моладзь. У перыяд 1928—1929 гадоў ён ахвяраваў з уласных сродкаў 53 [[Латвійскі лат|латы]] ў спецыяльны стыпендыяльны фонд, створаны пры [[Беларускі аддзел Міністэрства асветы Латвіі|Беларускім аддзеле]] [[Міністэрства асветы Латвіі]] для фінансавай дапамогі незаможным беларускім студэнтам, якія навучаліся ў латвійскіх вышэйшых навучальных установах{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=141}}. === Навукова-краязнаўчая праца === Краўчанка стаяў ля вытокаў арганізаванай навукова-краязнаўчай працы беларусаў у Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён стаў удзельнікам сходу ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ), куды ўваходзіў разам з [[Кастусь Езавітаў|Кастусём Езавітавым]], [[Сцяпан Сіцько|Сцяпанам Сіцько]] і іншымі вядомымі дзеячамі{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55}}. На першым пасяджэнні часовага праўлення 15 ліпеня 1932 года яго абралі сябрам кіраўніцтва арганізацыі, а 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе ён быў афіцыйна зацверджаны сябрам сталага праўлення БНКТЛ{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=56, 58}}. У межах працы таварыства ён актыўна займаўся палявымі даследаваннямі і зборам этнаграфічных матэрыялаў у [[Латгалія|Латгаліі]]. У прыватнасці, Краўчанка сабраў каштоўныя матэрыялы, прысвечаныя матэрыяльнай культуры — традыцыйнай вопратцы, прадметам хатняга ўжытку і абрадам беларусаў Істэрскай воласці (Істэршчыны){{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=64—65}}. Зборы рэчаў планавалася перадаць у беларускі куток пры Латвійскім этнаграфічным музеі ў Рызе{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=64}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года новы аўтарытарны рэжым [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]] пачаў жорсткі ўціск нацыянальных меншасцей. Большасць беларускіх таварыстваў, у тым ліку БНКТЛ і ТБТЛ, у якіх дзейнічаў Міхась Краўчанка, былі паступова ліквідаваны{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=76}}{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=26}}. Яго далейшы лёс невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі тэатр у міжваеннай Латвіі |выданне= Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год= 2023 |выпуск= 23 |старонкі= 7—30 |issn= 1898-8091 |doi= 10.31338/2720-698Xaa.23.1 |спасылка=https://www.academia.edu/113173985/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8D%D0%B0%D1%82%D1%80_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (тэатр)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі моладзевы й студэнцкі рух у міжваеннай Латвіі |выданне= [[Запісы БІНіМ]] |тып=зборнік |год= 2023 |нумар= 43 |старонкі= 116—145 |спасылка=https://www.academia.edu/112683665/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D1%8B_%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D1%83%D1%85_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (моладзь)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Краўчанка Міхась}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Артысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] fctn4oeo1yef5fnsu5a4dig9ol2tbjv 5149353 5149352 2026-05-31T17:28:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы беларускай дыяспары]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5149353 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Краўчанка}} {{Асоба |імя = Міхась Краўчанка |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Міхаіл Краўчанка |род дзейнасці = грамадскі і культурны дзеяч, [[артыст]], краязнавец |дата нараджэння = канец XIX — пачатак XX стагоддзя |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Міха́сь Краўча́нка''' (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1934) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, артыст і краязнавец. Адзін з актывістаў беларускай дыяспары ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Тэатральная і грамадская дзейнасць === У канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў Міхась Краўчанка браў актыўны ўдзел у тэатральным жыцці сталіцы. Ён з'яўляўся адным з найбольш актыўных артыстаў [[Рыжскі беларускі народны тэатр|Рыжскага беларускага народнага тэатра]], які дзейнічаў пад эгідай [[Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] (ТБТЛ){{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=14}}. Акрамя тэатральнай працы, ён клапаціўся пра развіццё айчыннай інтэлігенцыі і падтрымліваў беларускую студэнцкую моладзь. У перыяд 1928—1929 гадоў ён ахвяраваў з уласных сродкаў 53 [[Латвійскі лат|латы]] ў спецыяльны стыпендыяльны фонд, створаны пры [[Беларускі аддзел Міністэрства асветы Латвіі|Беларускім аддзеле]] [[Міністэрства асветы Латвіі]] для фінансавай дапамогі незаможным беларускім студэнтам, якія навучаліся ў латвійскіх вышэйшых навучальных установах{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=141}}. === Навукова-краязнаўчая праца === Краўчанка стаяў ля вытокаў арганізаванай навукова-краязнаўчай працы беларусаў у Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён стаў удзельнікам сходу ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ), куды ўваходзіў разам з [[Кастусь Езавітаў|Кастусём Езавітавым]], [[Сцяпан Сіцько|Сцяпанам Сіцько]] і іншымі вядомымі дзеячамі{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55}}. На першым пасяджэнні часовага праўлення 15 ліпеня 1932 года яго абралі сябрам кіраўніцтва арганізацыі, а 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе ён быў афіцыйна зацверджаны сябрам сталага праўлення БНКТЛ{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=56, 58}}. У межах працы таварыства ён актыўна займаўся палявымі даследаваннямі і зборам этнаграфічных матэрыялаў у [[Латгалія|Латгаліі]]. У прыватнасці, Краўчанка сабраў каштоўныя матэрыялы, прысвечаныя матэрыяльнай культуры — традыцыйнай вопратцы, прадметам хатняга ўжытку і абрадам беларусаў Істэрскай воласці (Істэршчыны){{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=64—65}}. Зборы рэчаў планавалася перадаць у беларускі куток пры Латвійскім этнаграфічным музеі ў Рызе{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=64}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года новы аўтарытарны рэжым [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]] пачаў жорсткі ўціск нацыянальных меншасцей. Большасць беларускіх таварыстваў, у тым ліку БНКТЛ і ТБТЛ, у якіх дзейнічаў Міхась Краўчанка, былі паступова ліквідаваны{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=76}}{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=26}}. Яго далейшы лёс невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі тэатр у міжваеннай Латвіі |выданне= Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год= 2023 |выпуск= 23 |старонкі= 7—30 |issn= 1898-8091 |doi= 10.31338/2720-698Xaa.23.1 |спасылка=https://www.academia.edu/113173985/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8D%D0%B0%D1%82%D1%80_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (тэатр)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі моладзевы й студэнцкі рух у міжваеннай Латвіі |выданне= [[Запісы БІНіМ]] |тып=зборнік |год= 2023 |нумар= 43 |старонкі= 116—145 |спасылка=https://www.academia.edu/112683665/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D1%8B_%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D1%83%D1%85_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (моладзь)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Краўчанка Міхась}} [[Катэгорыя:Артысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] iizjo5hgp0gklx7dhs0oh3o87hq88pg 5149354 5149353 2026-05-31T17:28:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Артысты Латвіі]]; дададзена [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Латвіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5149354 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Краўчанка}} {{Асоба |імя = Міхась Краўчанка |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Міхаіл Краўчанка |род дзейнасці = грамадскі і культурны дзеяч, [[артыст]], краязнавец |дата нараджэння = канец XIX — пачатак XX стагоддзя |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Міха́сь Краўча́нка''' (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1934) — беларускі грамадскі і культурны дзеяч, артыст і краязнавец. Адзін з актывістаў беларускай дыяспары ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Тэатральная і грамадская дзейнасць === У канцы 1920-х — пачатку 1930-х гадоў Міхась Краўчанка браў актыўны ўдзел у тэатральным жыцці сталіцы. Ён з'яўляўся адным з найбольш актыўных артыстаў [[Рыжскі беларускі народны тэатр|Рыжскага беларускага народнага тэатра]], які дзейнічаў пад эгідай [[Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] (ТБТЛ){{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=14}}. Акрамя тэатральнай працы, ён клапаціўся пра развіццё айчыннай інтэлігенцыі і падтрымліваў беларускую студэнцкую моладзь. У перыяд 1928—1929 гадоў ён ахвяраваў з уласных сродкаў 53 [[Латвійскі лат|латы]] ў спецыяльны стыпендыяльны фонд, створаны пры [[Беларускі аддзел Міністэрства асветы Латвіі|Беларускім аддзеле]] [[Міністэрства асветы Латвіі]] для фінансавай дапамогі незаможным беларускім студэнтам, якія навучаліся ў латвійскіх вышэйшых навучальных установах{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=141}}. === Навукова-краязнаўчая праца === Краўчанка стаяў ля вытокаў арганізаванай навукова-краязнаўчай працы беларусаў у Латвіі. 15 красавіка 1932 года ён стаў удзельнікам сходу ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ), куды ўваходзіў разам з [[Кастусь Езавітаў|Кастусём Езавітавым]], [[Сцяпан Сіцько|Сцяпанам Сіцько]] і іншымі вядомымі дзеячамі{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55}}. На першым пасяджэнні часовага праўлення 15 ліпеня 1932 года яго абралі сябрам кіраўніцтва арганізацыі, а 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе ён быў афіцыйна зацверджаны сябрам сталага праўлення БНКТЛ{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=56, 58}}. У межах працы таварыства ён актыўна займаўся палявымі даследаваннямі і зборам этнаграфічных матэрыялаў у [[Латгалія|Латгаліі]]. У прыватнасці, Краўчанка сабраў каштоўныя матэрыялы, прысвечаныя матэрыяльнай культуры — традыцыйнай вопратцы, прадметам хатняга ўжытку і абрадам беларусаў Істэрскай воласці (Істэршчыны){{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=64—65}}. Зборы рэчаў планавалася перадаць у беларускі куток пры Латвійскім этнаграфічным музеі ў Рызе{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=64}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года новы аўтарытарны рэжым [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]] пачаў жорсткі ўціск нацыянальных меншасцей. Большасць беларускіх таварыстваў, у тым ліку БНКТЛ і ТБТЛ, у якіх дзейнічаў Міхась Краўчанка, былі паступова ліквідаваны{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=76}}{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=26}}. Яго далейшы лёс невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі тэатр у міжваеннай Латвіі |выданне= Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год= 2023 |выпуск= 23 |старонкі= 7—30 |issn= 1898-8091 |doi= 10.31338/2720-698Xaa.23.1 |спасылка=https://www.academia.edu/113173985/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8D%D0%B0%D1%82%D1%80_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (тэатр)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі моладзевы й студэнцкі рух у міжваеннай Латвіі |выданне= [[Запісы БІНіМ]] |тып=зборнік |год= 2023 |нумар= 43 |старонкі= 116—145 |спасылка=https://www.academia.edu/112683665/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D1%8B_%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D1%83%D1%85_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (моладзь)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Краўчанка Міхась}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Латвіі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] r8xzx55xinhfqp14uh5oo6lzi3z7hk0 Надзея Нікалаева-Комісар 0 808824 5149356 2026-05-31T17:39:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Нікалаева}} {{Асоба |імя = Надзея Нікалаева-Комісар |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Надзея Нікалаева |род дзейнасці = [[Оперныя спевакі|оперная спявачка]], арты...» 5149356 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нікалаева}} {{Асоба |імя = Надзея Нікалаева-Комісар |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Надзея Нікалаева |род дзейнасці = [[Оперныя спевакі|оперная спявачка]], [[артыст|актрыса]], культурная дзяячка |дата нараджэння = пачатак XX ст. |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Надзе́я Нікала́ева-Ко́місар''' (таксама вядомая як ''Надзея Мікалаева''; пачатак XX стагоддзя — пасля 1932) — беларуская [[Оперныя спевакі|оперная спявачка]] і тэатральная [[артыст|актрыса]], дзяячка [[Беларусы Латвіі|беларускай дыяспары]] ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Тэатральная дзейнасць у Дзвінску і Люцыне === У пачатку 1920-х гадоў Надзея Нікалаева навучалася ў [[Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія|Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]], дзе актыўна ўключылася ў нацыянальна-культурнае жыццё. У снежні 1922 года падчас урачыстага адкрыцця гімназіі яна выканала галоўную ролю ў спектаклі паводле п'есы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка (п’еса)|Паўлінка]]», які быў пастаўлены намаганнямі выкладчыцы [[Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка|Паўліны Мядзёлкі]]. Гэта стала першай пастаноўкай дадзенай камедыі на тэрыторыі Латвіі{{sfn|Панізнік|2017|с=40}}. У 1923—1924 гадах яна апекавалася дзейнасцю драматычнага гуртка пры [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія|Люцынскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]], дзе «Паўлінка» ставілася яшчэ некалькі разоў. 28 сакавіка 1923 года люцынскія беларусы перадалі выдатнаму латышскаму паэту і абаронцу нацыянальных меншасцей [[Яніс Райніс|Янісу Райнісу]] фатаграфію Надзеі Нікалаевай у вобразе Паўлінкі з дарчым надпісам{{sfn|Панізнік|2017|с=40}}. === Музычная адукацыя і праца ў Рызе === Пасля заканчэння гімназіі Надзея Нікалаева пераехала ў [[Рыга|Рыгу]], дзе працягнула сваю творчую і адукацыйную дзейнасць. У 1927 годзе яна паступіла ў Латвійскую дзяржаўную кансерваторыю. Для падтрымкі таленавітай моладзі [[Беларускі аддзел Міністэрства асветы Латвіі|Беларускі аддзел пры Міністэрстве асветы Латвіі]] выдзяляў стыпендыі, і ў 1927 годзе яна адной з першых атрымала аднаразовую фінансавую дапамогу ў памеры 60 [[Латвійскі лат|латаў]]{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=142}}. Адначасова з вучобай яна працягвала выступаць на тэатральнай сцэне. 24 сакавіка 1928 года ў Рызе афіцыйна адкрыўся [[Рыжскі беларускі народны тэатр]]. Падчас прэм'ернай пастаноўкі «Паўлінкі», якую дапамагаў ставіць латышскі акцёр Ян Шаберт, Надзея Нікалаева зноў выканала галоўную ролю, іграючы разам з Міколам Трубецкім (Пранцысь) і Параскевай Раманоўскай (Альжбета){{sfn|Панізнік|2017|с=42}}. З 1927 года ва ўсіх дакументах і афішах яна пачала выступаць пад падвойным прозвішчам Нікалаева-Комісар{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=140}}. У 1932 годзе Надзея Нікалаева-Комісар паспяхова скончыла Латвійскую дзяржаўную кансерваторыю па класе вакалу{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=140}}. Яе далейшы лёс пасля ўсталявання ў 1934 годзе аўтарытарнага рэжыму [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]] і ліквідацыі беларускіх арганізацый невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі моладзевы й студэнцкі рух у міжваеннай Латвіі |выданне= [[Запісы БІНіМ]] |тып=зборнік |год= 2023 |нумар= 43 |старонкі= 116—145 |спасылка=https://www.academia.edu/112683665/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D1%8B_%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D1%83%D1%85_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (моладзь)}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нікалаева-Комісар Надзея}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі Латвіі]] [[Катэгорыя:Артысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]] i8y0mcb6yjo3htutgahk404abovcqlm 5149357 5149356 2026-05-31T17:40:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Музычная адукацыя і праца ў Рызе */ 5149357 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нікалаева}} {{Асоба |імя = Надзея Нікалаева-Комісар |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Надзея Нікалаева |род дзейнасці = [[Оперныя спевакі|оперная спявачка]], [[артыст|актрыса]], культурная дзяячка |дата нараджэння = пачатак XX ст. |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Надзе́я Нікала́ева-Ко́місар''' (таксама вядомая як ''Надзея Мікалаева''; пачатак XX стагоддзя — пасля 1932) — беларуская [[Оперныя спевакі|оперная спявачка]] і [[тэатральная актрыса]], дзяячка [[Беларусы Латвіі|беларускай дыяспары]] ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Тэатральная дзейнасць у Дзвінску і Люцыне === У пачатку 1920-х гадоў Надзея Нікалаева навучалася ў [[Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія|Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]], дзе актыўна ўключылася ў нацыянальна-культурнае жыццё. У снежні 1922 года падчас урачыстага адкрыцця гімназіі яна выканала галоўную ролю ў спектаклі паводле п'есы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка (п’еса)|Паўлінка]]», які быў пастаўлены намаганнямі выкладчыцы [[Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка|Паўліны Мядзёлкі]]. Гэта стала першай пастаноўкай дадзенай камедыі на тэрыторыі Латвіі{{sfn|Панізнік|2017|с=40}}. У 1923—1924 гадах яна апекавалася дзейнасцю драматычнага гуртка пры [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія|Люцынскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]], дзе «Паўлінка» ставілася яшчэ некалькі разоў. 28 сакавіка 1923 года люцынскія беларусы перадалі выдатнаму латышскаму паэту і абаронцу нацыянальных меншасцей [[Яніс Райніс|Янісу Райнісу]] фатаграфію Надзеі Нікалаевай у вобразе Паўлінкі з дарчым надпісам{{sfn|Панізнік|2017|с=40}}. === Музычная адукацыя і праца ў Рызе === Пасля заканчэння гімназіі Надзея Нікалаева пераехала ў [[Рыга|Рыгу]], дзе працягнула сваю творчую і адукацыйную дзейнасць. У 1927 годзе яна паступіла ў Латвійскую дзяржаўную кансерваторыю. Для падтрымкі таленавітай моладзі [[Беларускі аддзел Міністэрства асветы Латвіі|Беларускі аддзел пры Міністэрстве асветы Латвіі]] выдзяляў стыпендыі, і ў 1927 годзе яна адной з першых атрымала аднаразовую фінансавую дапамогу ў памеры 60 [[Латвійскі лат|латаў]]{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=142}}. Адначасова з вучобай яна працягвала выступаць на тэатральнай сцэне. 24 сакавіка 1928 года ў Рызе афіцыйна адкрыўся [[Рыжскі беларускі народны тэатр]]. Падчас прэм'ернай пастаноўкі «Паўлінкі», якую дапамагаў ставіць латышскі акцёр Ян Шаберт, Надзея Нікалаева зноў выканала галоўную ролю, іграючы разам з Міколам Трубяцкім (Пранцысь) і Параскевай Раманоўскай (Альжбета){{sfn|Панізнік|2017|с=42}}. З 1927 года ва ўсіх дакументах і афішах яна пачала выступаць пад падвойным прозвішчам Нікалаева-Комісар{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=140}}. У 1932 годзе Надзея Нікалаева-Комісар паспяхова скончыла [[Латвійская дзяржаўная кансерваторыя|Латвійскую дзяржаўную кансерваторыю]] па класе вакалу{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=140}}. Яе далейшы лёс пасля ўсталявання ў 1934 годзе аўтарытарнага рэжыму [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]] і ліквідацыі беларускіх арганізацый невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі моладзевы й студэнцкі рух у міжваеннай Латвіі |выданне= [[Запісы БІНіМ]] |тып=зборнік |год= 2023 |нумар= 43 |старонкі= 116—145 |спасылка=https://www.academia.edu/112683665/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D1%8B_%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D1%83%D1%85_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (моладзь)}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нікалаева-Комісар Надзея}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі Латвіі]] [[Катэгорыя:Артысты Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]] hfjewx2t9ol1461fih2mz2rijg3gksw 5149358 5149357 2026-05-31T17:41:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы беларускай дыяспары]]; ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5149358 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нікалаева}} {{Асоба |імя = Надзея Нікалаева-Комісар |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = Надзея Нікалаева |род дзейнасці = [[Оперныя спевакі|оперная спявачка]], [[артыст|актрыса]], культурная дзяячка |дата нараджэння = пачатак XX ст. |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}} |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Надзе́я Нікала́ева-Ко́місар''' (таксама вядомая як ''Надзея Мікалаева''; пачатак XX стагоддзя — пасля 1932) — беларуская [[Оперныя спевакі|оперная спявачка]] і [[тэатральная актрыса]], дзяячка [[Беларусы Латвіі|беларускай дыяспары]] ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Тэатральная дзейнасць у Дзвінску і Люцыне === У пачатку 1920-х гадоў Надзея Нікалаева навучалася ў [[Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія|Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]], дзе актыўна ўключылася ў нацыянальна-культурнае жыццё. У снежні 1922 года падчас урачыстага адкрыцця гімназіі яна выканала галоўную ролю ў спектаклі паводле п'есы [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Паўлінка (п’еса)|Паўлінка]]», які быў пастаўлены намаганнямі выкладчыцы [[Паўліна Вінцэнтаўна Мядзёлка|Паўліны Мядзёлкі]]. Гэта стала першай пастаноўкай дадзенай камедыі на тэрыторыі Латвіі{{sfn|Панізнік|2017|с=40}}. У 1923—1924 гадах яна апекавалася дзейнасцю драматычнага гуртка пры [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія|Люцынскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]], дзе «Паўлінка» ставілася яшчэ некалькі разоў. 28 сакавіка 1923 года люцынскія беларусы перадалі выдатнаму латышскаму паэту і абаронцу нацыянальных меншасцей [[Яніс Райніс|Янісу Райнісу]] фатаграфію Надзеі Нікалаевай у вобразе Паўлінкі з дарчым надпісам{{sfn|Панізнік|2017|с=40}}. === Музычная адукацыя і праца ў Рызе === Пасля заканчэння гімназіі Надзея Нікалаева пераехала ў [[Рыга|Рыгу]], дзе працягнула сваю творчую і адукацыйную дзейнасць. У 1927 годзе яна паступіла ў Латвійскую дзяржаўную кансерваторыю. Для падтрымкі таленавітай моладзі [[Беларускі аддзел Міністэрства асветы Латвіі|Беларускі аддзел пры Міністэрстве асветы Латвіі]] выдзяляў стыпендыі, і ў 1927 годзе яна адной з першых атрымала аднаразовую фінансавую дапамогу ў памеры 60 [[Латвійскі лат|латаў]]{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=142}}. Адначасова з вучобай яна працягвала выступаць на тэатральнай сцэне. 24 сакавіка 1928 года ў Рызе афіцыйна адкрыўся [[Рыжскі беларускі народны тэатр]]. Падчас прэм'ернай пастаноўкі «Паўлінкі», якую дапамагаў ставіць латышскі акцёр Ян Шаберт, Надзея Нікалаева зноў выканала галоўную ролю, іграючы разам з Міколам Трубяцкім (Пранцысь) і Параскевай Раманоўскай (Альжбета){{sfn|Панізнік|2017|с=42}}. З 1927 года ва ўсіх дакументах і афішах яна пачала выступаць пад падвойным прозвішчам Нікалаева-Комісар{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=140}}. У 1932 годзе Надзея Нікалаева-Комісар паспяхова скончыла [[Латвійская дзяржаўная кансерваторыя|Латвійскую дзяржаўную кансерваторыю]] па класе вакалу{{sfn|Грыбоўскі (моладзь)|2023|с=140}}. Яе далейшы лёс пасля ўсталявання ў 1934 годзе аўтарытарнага рэжыму [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]] і ліквідацыі беларускіх арганізацый невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі моладзевы й студэнцкі рух у міжваеннай Латвіі |выданне= [[Запісы БІНіМ]] |тып=зборнік |год= 2023 |нумар= 43 |старонкі= 116—145 |спасылка=https://www.academia.edu/112683665/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%B2%D1%8B_%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%83%D0%B4%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%BA%D1%96_%D1%80%D1%83%D1%85_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (моладзь)}} * {{артыкул |аўтар= [[Сяргей Сцяпанавіч Панізнік|Панізнік С.]] |загаловак= Глядзіце сонцу ў вочы (з берагоў латвійскага Надзвіньня) |выданне= Культура. Нацыя |тып=часопіс |год= 2017 |месяц= снежань |нумар= 20 |старонкі= 39—50 |issn= 2291-4757 |ref=Панізнік}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нікалаева-Комісар Надзея}} [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Латвіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Дзвінскай дзяржаўнай беларускай гімназіі]] nh04t65oawnabdc54j9dwbd0h7d6v2n Галіна Нікіфароўская 0 808825 5149360 2026-05-31T17:45:47Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Нікіфароўская}} {{Асоба |імя = Галіна Нікіфароўская |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = [[настаўнік|настаўніца]], краязнаўца, грамадская дзяячка, п...» 5149360 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нікіфароўская}} {{Асоба |імя = Галіна Нікіфароўская |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = [[настаўнік|настаўніца]], краязнаўца, грамадская дзяячка, перакладчыца |дата нараджэння = канец XIX — пачатак XX стагоддзя |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Галі́на Нікіфаро́ўская''' (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1938) — беларуская настаўніца, краязнаўца, перакладчыца і грамадская дзяячка ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. Адна з кіраўніц [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]]. == Біяграфія == === Навукова-краязнаўчая дзейнасць === Працавала настаўніцай у беларускіх школах Латвіі. Актыўна ўдзельнічала ў нацыянальна-культурным жыцці беларускай дыяспары. Яна стаяла ля вытокаў арганізаванай краязнаўчай працы латвійскіх беларусаў. 15 красавіка 1932 года Галіна Нікіфароўская ўдзельнічала ў пасяджэнні ініцыятыўнай групы па стварэнні [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ) разам з [[Кастусь Езавітаў|Кастусём Езавітавым]], [[Аляксандр Захаравіч Родзька|Аляксандрам Родзькам]], [[Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько|Сцяпанам Сіцько]] і іншымі дзеячамі{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=55}}. На першым пасяджэнні часовага праўлення таварыства 15 ліпеня 1932 года яе абралі на пасаду сакратара. 2 верасня 1933 года на першым агульным сходзе сябраў БНКТЛ Галіна Нікіфароўская была афіцыйна абрана намесніцай старшыні сталага праўлення (старшынёй з'яўляўся Кастусь Езавітаў){{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=56, 58}}. Па закліку кіраўніцтва БНКТЛ яна рабіла значны ўнёсак у палявыя даследаванні і збор вуснай народнай творчасці латгальскіх беларусаў. У прыватнасці, яна запісала і перадала ў архіў таварыства «Беларускія прыпеўкі з Істрэнскай воласці». Улетку 1933 года разам з яшчэ адной настаўніцай, Надзеяй Нікіфароўскай, яна сабрала і запісала 44 народныя песні ў вёсцы Старая Слабада{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=63}}. Акрамя краязнаўчай працы, займалася перакладамі. У верасні 1932 года праўленне БНКТЛ прыняло рашэнне выдаць навуковую працу гісторыка [[Баляслаў Рычардавіч Брэжга|Баляслава Брэжгі]] «Ахова помнікаў старажытнасці на Віцебшчыне». Галіне Нікіфароўскай было афіцыйна даручана перакласці гэтае даследаванне з [[руская мова|рускай]] на [[беларуская мова|беларускую мову]] для наступнай публікацыі ў часопісе «[[Беларуская школа ў Латвіі (часопіс)|Беларуская школа ў Латвіі]]» або ў выглядзе асобнай брашуры{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=74}}. === Падчас аўтарытарнага рэжыму === Пасля дзяржаўнага перавароту 15 мая 1934 года новы аўтарытарны ўрад [[Карліс Улманіс|Карліса Улманіса]] пачаў наступ на правы нацыянальных меншасцей. Пачалося масавае закрыццё беларускіх школ, а ў жніўні 1936 года палітычная паліцыя ліквідавала і Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=76}}. Нягледзячы на ўсталяванне дыктатуры і ўціск з боку ўлад, Галіна Нікіфароўская працягвала трымацца ў беларускім руху. У захаваных архіўных дакументах за лістапад 1938 года яе прозвішча значылася ў спісе найбольш актыўных сябраў [[Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі]] (ТБНЛ) — апошняй легальнай беларускай арганізацыі ў краіне на той час, якую ўзначальваў [[Мікалай Дзямідаў]]{{sfn|Грыбоўскі (Улманіс)|2022|с=606}}. Яе далейшы лёс невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларусы Латвіі ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму Карліса Улманіса (1934—1940 гг.) |выданне= [[Запісы БІНіМ]] |тып=часопіс |год= 2022 |нумар= 42 |старонкі= 589—621 |спасылка=https://www.academia.edu/85269122/Беларусы_Латвіі_ва_ўмовах_аўтарытарнага_рэжыму_Карліса_Улманіса_1934_1940_гг_ |ref=Грыбоўскі (Улманіс)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нікіфароўская Галіна}} [[Катэгорыя:Педагогі Латвіі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Латвіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] l0bm9jpctc1i84dfc3gdzc1scckzr9x Г. Нікіфароўская 0 808826 5149362 2026-05-31T17:46:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Галіна Нікіфароўская]] 5149362 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Галіна Нікіфароўская]] lfta5kdzpa7muxeubo825s7qq9pngh6 Уладзімір Ціхаміраў 0 808827 5149364 2026-05-31T17:51:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Ціхаміраў}} {{Асоба |імя = Уладзімір Ціхаміраў |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = [[рэжысёр]], [[дырыжор]], грамадскі і палітычны дзеяч |дата нараджэ...» 5149364 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ціхаміраў}} {{Асоба |імя = Уладзімір Ціхаміраў |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = [[рэжысёр]], [[дырыжор]], грамадскі і палітычны дзеяч |дата нараджэння = канец XIX — пачатак XX стагоддзя |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Уладзі́мір Ціхамі́раў''' (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1933) — беларускі і латвійскі тэатральны [[рэжысёр]], [[дырыжор]], грамадскі і палітычны дзеяч. Адзін з актывістаў беларускай дыяспары ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Палітычная дзейнасць === У канцы 1920-х гадоў Уладзімір Ціхаміраў актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё беларускай меншасці ў Латвіі. Улетку 1928 года ён разам з [[Кастусь Езавітаў|Кастусём Езавітавым]], [[Алесь Сальцэвіч|Алесем Сальцэвічам]] і Аркадзем Райко стаў адным з заснавальнікаў і кіраўнікоў беларускай секцыі Латвійскай партыі незалежных сацыялістаў (ЛПНС). Напярэдадні парламенцкіх выбараў у [[Сейм Латвіі|Сойм]] ён быў прызначаны сакратаром спецыяльнай камісіі па выбарах, якая займалася падрыхтоўкай агульных прынцыпаў выбарчай стратэгіі беларусаў{{sfn|Грыбоўскі (выбары)|2018|с=156—157}}. === Тэатральная дзейнасць === Найбольш прыкметны ўнёсак Уладзімір Ціхаміраў зрабіў у развіццё беларускага тэатральнага мастацтва на [[Латгалія|Латгальшчыне]]. З утварэннем [[Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] (ТБТЛ) у 1927 годзе кіраўніцтва арганізацыі запрасіла яго на пасаду кіраўніка тэатральнага аркестра пры [[Дзвінская беларуская тэатральная трупа|Дзвінскім аддзеле ТБТЛ]]{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=13}}. У 1932 годзе Ціхаміраву была даручана пасада галоўнага рэжысёра дзвінскай трупы (ён замяніў на гэтай пасадзе Станіслава Мельнікава і Канстанціна Александровіча). У тэатральным сезоне 1931/1932 гадоў ён выступіў рэжысёрам трынаццаці спектакляў. Самымі маштабнымі яго працамі сталі пастаноўкі «Здрада» і «На Полацкім замчышчы» (аўтарства [[Вольга Фёдараўна Сахарава|Вольгі Сахаравай]]), якія прайшлі ў Дзвінскім чыгуначным тэатры і сабралі рэкордную для таго часу колькасць гледачоў — да 2500 чалавек{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=14—15}}. У 1933 годзе пад яго рэжысурай рэпертуар папоўніўся п'есамі «Ружовае павуцінне» Якава Мамантава і «Авечая крыніца» Лопэ дэ Вэгі{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=18}}. Уладзімір Ціхаміраў быў прыхільнікам павышэння прафесійнага мастацкага ўзроўню беларускага тэатра. Ён жорстка крытыкаваў практыку пастановак «лёгкіх жарцікаў» выключна для задавальнення непатрабавальнай вясковай публікі. Рэжысёр падкрэсліваў, што тэатр не павінен абмяжоўвацца толькі нацыянальна-прапагандысцкімі мэтамі, а мусіць у першую чаргу служыць сапраўднаму мастацтву{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=16}}. === Навукова-краязнаўчая праца === 27 ліпеня 1932 года Уладзімір Ціхаміраў быў афіцыйна прыняты ў склад сябраў [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ) і ўвайшоў у касцяк яго актыву на Дзвіншчыне{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=57}}. У жніўні 1932 года па даручэнні кіраўніцтва БНКТЛ ён наладзіў сувязь з братам памерлага ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] дзеяча [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]]. У выніку паспяховых перамоў Ціхаміраў здолеў атрымаць для архіва таварыства частку рэчаў нябожчыка, у тым ліку яго дыпламатычны пашпарт БНР{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=65}}. Акрамя таго, летам 1932 года кіраўнік БНКТЛ Кастусь Езавітаў даручыў яму арганізацыю прыёму ў Дзвінску эстонскага даследчыка-мовазнаўца [[Вілем Эрнітс|Вілема Эрнітса]], каб пазнаёміць яго з беларускімі настаўнікамі і інтэлігенцыяй{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=69}}. Далейшы лёс Уладзіміра Ціхамірава пасля 1933 года невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Удзел беларусаў у парламенцкіх выбарах у Латвіі (1922–1931) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2018 |том= XXV |старонкі= 136—171 |ref=Грыбоўскі (выбары)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі тэатр у міжваеннай Латвіі |выданне= Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год= 2023 |выпуск= 23 |старонкі= 7—30 |issn= 1898-8091 |doi= 10.31338/2720-698Xaa.23.1 |спасылка=https://www.academia.edu/113173985/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8D%D0%B0%D1%82%D1%80_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (тэатр)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ціхаміраў Уладзімір}} [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Латвіі]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Латвіі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] 3jxnxjj08v2hoeyhm7lzif5ppqqh02h 5149365 5149364 2026-05-31T17:51:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы беларускай дыяспары]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5149365 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Ціхаміраў}} {{Асоба |імя = Уладзімір Ціхаміраў |арыгінал імя = |партрэт = |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = [[рэжысёр]], [[дырыжор]], грамадскі і палітычны дзеяч |дата нараджэння = канец XIX — пачатак XX стагоддзя |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Латвія}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Уладзі́мір Ціхамі́раў''' (канец XIX — пачатак XX стагоддзя — пасля 1933) — беларускі і латвійскі тэатральны [[рэжысёр]], [[дырыжор]], грамадскі і палітычны дзеяч. Адзін з актывістаў беларускай дыяспары ў міжваеннай [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]]. == Біяграфія == === Палітычная дзейнасць === У канцы 1920-х гадоў Уладзімір Ціхаміраў актыўна ўключыўся ў палітычнае жыццё беларускай меншасці ў Латвіі. Улетку 1928 года ён разам з [[Кастусь Езавітаў|Кастусём Езавітавым]], [[Алесь Сальцэвіч|Алесем Сальцэвічам]] і Аркадзем Райко стаў адным з заснавальнікаў і кіраўнікоў беларускай секцыі Латвійскай партыі незалежных сацыялістаў (ЛПНС). Напярэдадні парламенцкіх выбараў у [[Сейм Латвіі|Сойм]] ён быў прызначаны сакратаром спецыяльнай камісіі па выбарах, якая займалася падрыхтоўкай агульных прынцыпаў выбарчай стратэгіі беларусаў{{sfn|Грыбоўскі (выбары)|2018|с=156—157}}. === Тэатральная дзейнасць === Найбольш прыкметны ўнёсак Уладзімір Ціхаміраў зрабіў у развіццё беларускага тэатральнага мастацтва на [[Латгалія|Латгальшчыне]]. З утварэннем [[Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] (ТБТЛ) у 1927 годзе кіраўніцтва арганізацыі запрасіла яго на пасаду кіраўніка тэатральнага аркестра пры [[Дзвінская беларуская тэатральная трупа|Дзвінскім аддзеле ТБТЛ]]{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=13}}. У 1932 годзе Ціхаміраву была даручана пасада галоўнага рэжысёра дзвінскай трупы (ён замяніў на гэтай пасадзе Станіслава Мельнікава і Канстанціна Александровіча). У тэатральным сезоне 1931/1932 гадоў ён выступіў рэжысёрам трынаццаці спектакляў. Самымі маштабнымі яго працамі сталі пастаноўкі «Здрада» і «На Полацкім замчышчы» (аўтарства [[Вольга Фёдараўна Сахарава|Вольгі Сахаравай]]), якія прайшлі ў Дзвінскім чыгуначным тэатры і сабралі рэкордную для таго часу колькасць гледачоў — да 2500 чалавек{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=14—15}}. У 1933 годзе пад яго рэжысурай рэпертуар папоўніўся п'есамі «Ружовае павуцінне» Якава Мамантава і «Авечая крыніца» Лопэ дэ Вэгі{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=18}}. Уладзімір Ціхаміраў быў прыхільнікам павышэння прафесійнага мастацкага ўзроўню беларускага тэатра. Ён жорстка крытыкаваў практыку пастановак «лёгкіх жарцікаў» выключна для задавальнення непатрабавальнай вясковай публікі. Рэжысёр падкрэсліваў, што тэатр не павінен абмяжоўвацца толькі нацыянальна-прапагандысцкімі мэтамі, а мусіць у першую чаргу служыць сапраўднаму мастацтву{{sfn|Грыбоўскі (тэатр)|2023|с=16}}. === Навукова-краязнаўчая праца === 27 ліпеня 1932 года Уладзімір Ціхаміраў быў афіцыйна прыняты ў склад сябраў [[Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі|Беларускага навукова-краязнаўчага таварыства ў Латвіі]] (БНКТЛ) і ўвайшоў у касцяк яго актыву на Дзвіншчыне{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=57}}. У жніўні 1932 года па даручэнні кіраўніцтва БНКТЛ ён наладзіў сувязь з братам памерлага ў [[Даўгаўпілс|Дзвінску]] дзеяча [[Беларуская Народная Рэспубліка|БНР]] [[Яўген Ладноў|Яўгена Ладнова]]. У выніку паспяховых перамоў Ціхаміраў здолеў атрымаць для архіва таварыства частку рэчаў нябожчыка, у тым ліку яго дыпламатычны пашпарт БНР{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=65}}. Акрамя таго, летам 1932 года кіраўнік БНКТЛ Кастусь Езавітаў даручыў яму арганізацыю прыёму ў Дзвінску эстонскага даследчыка-мовазнаўца [[Вілем Эрнітс|Вілема Эрнітса]], каб пазнаёміць яго з беларускімі настаўнікамі і інтэлігенцыяй{{sfn|Грыбоўскі (БНКТЛ)|2023|с=69}}. Далейшы лёс Уладзіміра Ціхамірава пасля 1933 года невядомы. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Удзел беларусаў у парламенцкіх выбарах у Латвіі (1922–1931) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2018 |том= XXV |старонкі= 136—171 |ref=Грыбоўскі (выбары)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускае навукова-краязнаўчае таварыства ў Латвіі: стварэнне і дзейнасць (1932–1936) |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]] |тып=часопіс |год= 2023 |том= XXX |старонкі= 52—77 |ref=Грыбоўскі (БНКТЛ)}} * {{артыкул |аўтар= [[Юры Грыбоўскі|Грыбоўскі Ю.]] |загаловак= Беларускі тэатр у міжваеннай Латвіі |выданне= Acta Albaruthenica |тып=часопіс |год= 2023 |выпуск= 23 |старонкі= 7—30 |issn= 1898-8091 |doi= 10.31338/2720-698Xaa.23.1 |спасылка=https://www.academia.edu/113173985/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%82%D1%8D%D0%B0%D1%82%D1%80_%D1%83_%D0%BC%D1%96%D0%B6%D0%B2%D0%B0%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D1%96%D1%96 |ref=Грыбоўскі (тэатр)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ціхаміраў Уладзімір}} [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Латвіі]] [[Катэгорыя:Дырыжоры Латвіі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] h08g8oltre8z2udmsmctc7pueaorvhs Андрэй Заерка 0 808828 5149387 2026-05-31T20:16:14Z Dzejka 157132 крыніца — [[be-tarask:Андрэй Заерка]] 5149387 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Андрэй Заерка''' ({{ДН|13|01|1963}}, [[Мінск]]) — беларускі гісторык, публіцыст, даследчык савецкіх рэпрэсій. == Жыцьцяпіс == Бацька — Леанід Заерка, тэхнік-механік. Маці — Таццяна Заерка (Свірыд), галоўны бухгалтар. Скончыў мінскую сярэднюю школу № 42 (1970—1980), мінскі політэхнічны тэхнікум (1980—1983). У 1983—1985 гг. праходзіў тэрміновую службу ў шэрагах Савецкай Арміі. Чалец КПСС люты 1986-ліпень 1991 гг. У 1985—1991 гг. — слухач падрыхтоўчага аддзялення дзённага навучання БДУ, студэнт факультэту журналістыкі БДУ. У час уліку працаваў: педагог п/лагеру «Сасновы бор», інструктар аўтаклубу. З 17.12.1990 году — карэспандэнт газеты «Наша доля». З 20.1.1992 г. — памочнік генеральнага дырэктара, начальнік гандлёвага аддзелу ТПФ «Інкамтэкст». З 2.6.1993 г. — генеральны дырэктар ВКФ «Залеў». З 15.10.1997 г. — генеральны дырэктар ТАА «Белінкамзнеш». З 27.7.2000 году — індывідуальны прадпрымальнік. 19.3.2008 году быў арыштаваны, затым асуджаны на 5 гадоў з канфіскацыяй усёй маёмасці. 26.3.2010 г. — апраўданы. З 25.7.2012-12.9.2012 гг. — Вартаўнік ТАА «Барсэрвіс-2002». 2020-х гг. падчас пратэстаў падвяргаўся штрафу<ref>[https://spring96.org/ru/news/99273 Пятніца, 28 жніўня. Хроніка пераследу і суды]</ref>, быў затрыманы на 15 сутак. Быў збіты, у выніку частковая страта зроку на правае вока, ляжаў у бальніцы два тыдні. З 26 лютага 2025. — самазаняты, «спецыяліст па распілоўцы і паколу дроваў». У студзені 2026 г. адмоўлена ў пенсіённым забеспячэнні права на працоўную пенсію па ўзросту. == Даследчая дзейнасць == У перыяд з канца 1980-х гадоў і да моманту арышту, А.Заерку ўдалося запісаць успаміны 520 рэпрэсаваных грамадзян рэспублікі, 362 удзельнікі партызанскага руху і 9 чалавек (рэпрэсаваныя блізкія сваякі, не рэабілітаваны, супрацоўнікі НКУС, ваеннаслужачыя канвойных войскаў). Першая кніга выйшла ў 2002 годзе. == Творчасць == === Артыкулы === * «Калi загінуў паэт» // [[Звязда]]": газета — 20 кастрычніка 1989. * «76 сутак у камеры смертнікаў» // «Звязда»: газета — 15 жнiўня 1989. * «Трое з „саду“ на Грушаўцы» // «[[Літаратура і мастацтва|Літаратура i Мастацтва]]»: газета — 26 студзеня 1990. * «Трижды распятая» // «Коммунист Белоруссии»: часопіс — № 7. 1990. * «История в лагерных ватника» // «[[Нёман (часопіс)|Неман]]»: журнал — № 10. 1990. * «Три судьбы из одной трагедии» // «Коммунист Белоруссии»: журнал — № 12.1990. * «Аперацыя „Пераход“» // «Звязда»: газета — 23 студзеня 1991. * «Без вины и боли не бывает. Из жизнеописания бывшего следователя НКВД» // «Наша Доля»: газета — № 3,4 1991. * «Юлий, к тебе пришли…» // «Человек и экономика»: журнал — № 3. 1991. * «Карцінкi з „зоны“» // «[[Мастацтва Беларусі (часопіс)|Мастацтва Беларусi]]»: часопіс — № 3 1991. * «Призрачность второй присяги. Тюркские добровольцы в лесах Белоруссии» // «Политический собеседник»: журнал — № 12 1991. * «Тройчы засуджаны» // «Полымя»: часопіс — № 1 1992. * «Бой в сложных условиях, или о чем не вспоминал маршал Жуков» // «Фемида»: газета — № 10 1992. * «Віцебская мадонна» // «Полымя»: часопіс — № 7. 1992. * «Как погиб Сергей Седов-Троцкий» // «Неман»: журнал — № 11 1992. * «Пад дыктатурай страху» // «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]»: часопіс — № 1 1999. * «Растаптаная вера» // «Полымя»: часопіс — № 12 1999. * «Турмы Беларусi» // «Спадчына»: часопіс — № 5,6 1997. * «Сацыялістычны крымінальны сьвет» // «[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]»: часопіс — № 5 1998. === Кнігі === * «Тюрьмы Беларуси. Книга 1. 1929—1935 гг.».— М., 2002. — С. 253. * «Кровавая граница. Книга 1. 1918—1939 гг.». — Мн., 2002. — С. 269. * «Побеги из ада». — СПб., 2003. — С. 297. * «Правда о Гиль-Родионове». Книга 1 — Смаленск, 2011. — С. 494; «Правда о Гиль-Родионове». Книга 2 — Смаленск, 2012. — С. 532. * «Поруганное православие: История Белорусской Церкви. 1917—1939». В 2-х книгах. — Смаленск, 2013. 1 кн. — С. 383, 2 кн. — С. 357. * «Русская Народная Национальная Армия и операция „Кремль“». В 2-х книгах. — Смаленск, 2014. 1 кн. — С. 445, 2 кн. — С. 417. * «Буглай… по следам „Белой команды“». — Смаленск, 2015. — С. 757. * «Репрессированная Беларусь». — Бранск, 2016. — С. 672. * «Русская Народная Армия и антигитлеровский заговор». — Бранск, 2017. — С. 678. * «Советско-финская война глазами заключенных». — Бранск, 2017. — С. 562. * «Тюрьмы Беларуси от Российской империи до 1928 года». — Бранск, 2022. — С. 643. * «А.Власов и покушения на Гитлера».-Вільня, 2023. — С.631. * «Партизаны, ОУН-УПА и „зеленая“ полиция». — Менск, 2024. — С. 612 * «Репрессированная Беларусь», 2-е издание, (исправленное и дополненное), — Менск, 2025. — С. 771. * «Эвакуация тюрем Беларуси», из истории белорусских тюрем сентябрь 1939 года — март 1942 года, Менск, 2025. — С. 594 * «Уничтожение политической оппозиции». Политизоляторы, голодовки, Кашкетинские расстрелы, Ухтарка, «троцкистское» восстание и много другое. — Менск, 2026. — С. 584. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/zaerka/%D0%B7%D0%B0%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0_%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D1%8D%D0%B9._%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BC%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96,_1929-1935_%D0%B3%D0%B3..html Заерка Андрэй. Турмы Беларусі, 1929—1935 гг.], [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] 1997. № 5. С. 167—181.; № 6-1997. С. 141—149. * [https://knihi.com/AL_Zajerko/ Кровавая граница. Книга 1 (1918—1939)] на Беларускай палічцы {{DEFAULTSORT:Заерка, Андрэй}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 1d892rn2085ep6xmp5hywfu6pom55ij Тэксты (альманах) 0 808829 5149388 2026-05-31T20:25:27Z Dzejka 157132 крыніца — [[be-tarask:Тэксты (альманах)]] 5149388 wikitext text/x-wiki {{часопіс}} '''Тэксты''' — беларускі незалежны літаратурна-мастацкі альманах, заснаваны ў 2004 годзе. Выданне выходзіла пры выдавецтве [[Галіяфы]] і спецыялізавалася на сучаснай беларускай літаратуры, крытыцы, эсэістцы, перакладах і мастацкіх эксперыментах. Галоўны рэдактар альманаху — [[Зміцер Вішнёў]]. == Гісторыя == «Тэксты» узніклі ў 2004 годзе як самвыдатаўскі праект. Першапачаткова альманах распаўсюджваўся незалежна ад дзяржаўнай сістэмы кнігавыдання. Пазней выданне атрымала афіцыйнае рэгістрацыйнае пасведчанне ў Беларусі, а ў 2013 годзе — міжнародную рэгістрацыю, што дазволіла ўключыць яго ў замежныя падпісныя каталогі<ref>[https://www.svaboda.org/a/25035028.html https://www.svaboda.org/a/25035028.html], 3 ліпеня 2013</ref>. У 2014 годзе ў Мінску адбылося святкаванне дзесяцігоддзя альманаху. У імпрэзе ўдзельнічалі беларускія пісьменнікі, літаратуразнаўцы і мастакі, сярод якіх [[Валянцін Акудовіч]], [[Адам Глобус]], [[Альгерд Бахарэвіч]], [[Ілля Сін]] і іншыя<ref>[https://budzma.org/event/10-hadow-almanakhu-teksty?utm_source=chatgpt.com 10 гадоў альманаху «Тэксты»!], 27.10.2014</ref>. Апошні нумар альманаху «Тэксты» быў прысвечаны Тадэвушу Рэйтану і выйшаў у 2014 годзе за № 5. == Канцэпцыя і замест == Альманах пазіцыянуе сябе як прастору «вольнай думкі» і літаратурнага эксперыменту. На старонках «Тэкстаў» друкуюцца паэзія, проза, драматургія, літаратурная крытыка, філасофскія і культуралагічныя артыкулы, а таксама пераклады замежных аўтараў. Рэдакцыя выдання надае ўвагу сучасным літаратурным тэндэнцыям, авангардным формам і палеміцы вакол беларускага літаратурнага працэсу. Паводле Зміцер Вішнёў, альманах арыентавалася перадусім на новыя літаратурныя з’явы і маладых аўтараў. Рэдакцыя неаднаразова падкрэслівала сваю бескампрамісную пазыцыю адносна літаратурнай якісьці і непрыманне канфармізму ў літаратуры<ref>[https://www.svaboda.org/a/24790062.html Вішнёў: Мы не друкуем пенсіянераў і іх вясковыя нататкі], 5 снежня 2012 </ref>. Для «Тэкстаў» характэрныя іронія, эпатаж, правакацыйная тэматыка і жанравыя эксперыменты. Выданне таксама вядомае публікацыяй палемічных матэрыялаў і дыскусіяў пра стан сучаснай беларускай літаратуры. == Аўтары == У розныя гады ў альманаху друкаваліся творы беларускіх паэтаў, празаікаў, перакладчыкаў і крытыкаў, у тым ліку [[Юры Станкевіч]], [[Павал Касцюкевіч]], [[Віктар Жыбуль]], [[Сяржук Сыс]] ды іншыя. Матэрыялы альманаху таксама змяшчалі пераклады замежнай літаратуры і літаратуразнаўчыя даследаванні. Асобныя выпускі былі тэматычна прысвечаныя беларускім гістарычным і культурным постацям, у тым ліку [[Тадэвуш Рэйтан]]. == Значэнне == «Тэксты» лічацца адным з прыкметных незалежных літаратурных праектаў Беларусі 2000—2010-х гадоў. Альманах спрыяў з’яўленню новых імёнаў у беларускай літаратуры і стаў адной з пляцовак для літаратурных дыскусій, альтэрнатыўных дзяржаўнаму культурнаму дыскурсу. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2004 годзе]] [[Катэгорыя:Літаратурныя часопісы Беларусі]] opxf903qj6suzjugw0pcaghgqt4cabr Тэгеранскі метрапалітэн 0 808830 5149395 2026-05-31T21:28:44Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Метро | Назва = Тэгеранскі метрапалітэн | native_name = {{lang|fa|متروی تهران}} | Горад = [[Тэгеран]] | Краіна = [[Іран]] | Лініі = 7 дзеючых ліній | Станцыі = 163 | Сайт = {{URL|https://metro.tehran.ir/}} | Адкрыццё = 1999-03-07 | operator = Tehran Urban and Suburban Railway Company (TUSRC) | Даўжыня = 312.5 км (усяго)<ref>{{Cite web |title=آ...» 5149395 wikitext text/x-wiki {{Метро | Назва = Тэгеранскі метрапалітэн | native_name = {{lang|fa|متروی تهران}} | Горад = [[Тэгеран]] | Краіна = [[Іран]] | Лініі = 7 дзеючых ліній | Станцыі = 163 | Сайт = {{URL|https://metro.tehran.ir/}} | Адкрыццё = 1999-03-07 | operator = Tehran Urban and Suburban Railway Company (TUSRC) | Даўжыня = 312.5 км (усяго)<ref>{{Cite web |title=آشنایی با مختصات خطوط مترو تهران |url=http://hamshahrionline.ir/details/277046/City/city-affairs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016185701/http://hamshahrionline.ir/details/277046/City/city-affairs |archive-date=2017-10-16 |access-date=2017-10-29}}</ref> | Шырыня каляіны = 1435 мм }} '''Тэгеранскі метрапалітэн''' ({{lang-fa|متروی تهران|translit=Metro-ye Tehrān}}) — гэта сістэма [[Хуткасны транспарт|хуткаснага транспарту]], якая абслугоўвае [[Тэгеран]], сталіцу [[Іран|Ірана]]. Гэта найбуйнейшая сістэма метро на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]].<ref>{{Cite web |title=World Metro Database |url=http://mic-ro.com/metro/table.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923072945/http://mic-ro.com/metro/table.html |archive-date=23 September 2010 |access-date=2020-08-12 |website=Metrobits.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tehran Metro |url=https://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222005514/https://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |archive-date=22 December 2010 |access-date=2020-03-18 |website=Railway Technology |language=en-GB}}</ref> Сістэма належыць і кіруецца кампаніяй Tehran Urban and [[Прыгарадная чыгунка|Suburban Railway]]. Яна складаецца з шасці дзеючых ліній метро (і адной дадатковай лініі [[Прыгарадная чыгунка|прыгараднай чыгункі]]), пры гэтым вядзецца будаўніцтва яшчэ сямі ліній, уключаючы паўночна-заходняе пашырэнне лініі 4, паўднёва-ўсходняе пашырэнне лініі 6, паўночна-заходняе пашырэнне лініі 7, усходняе пашырэнне лініі 2, а таксама лініі 10, 8, 9 і 11. Тэгеранскае метро перавозіць больш за 3 мільёны пасажыраў у дзень.<ref name="Reuters">{{Cite news |date=5 March 2011 |title=Tehran Metro head resigns in row with Ahmadinejad |url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-55349520110305 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704205214/http://in.reuters.com/article/2011/03/05/idINIndia-55349520110305 |archive-date=4 July 2013 |access-date=2011-03-05 |work=Reuters}}</ref> У 2018 годзе ў Тэгеранскім метро было здзейснена 820 мільёнаў паездак. Па стане на 2026 год агульная працягласць сістэмы складае {{convert|312.5|km|mi|sp=us|abbr=}}. Плануецца, што пасля завяршэння ўсяго будаўніцтва да 2040 года яна будзе мець працягласць {{convert|500|km|mi|sp=us}} з 330 станцыямі на адзінаццаці лініях.<ref>{{Cite web |title=Tehran Metro, Iran |url=http://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701194853/http://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro |archive-date=2014-07-01 |access-date=2014-06-29 |website=Railway-Technology.com}}</ref> Ва ўсе дні тыдня метро працуе з 5:30 AM да 10:00 PM. [[File:Teheran Metro women only.jpg|thumb|Секцыя толькі для жанчын]] Лінія выкарыстоўвае стандартную каляіну і з'яўляецца пераважна падземнай. Кошт білета складае 5 300 [[Іранскі таман|іранскіх таманаў]] за адну паездку (каля 0,05 даляра ЗША), незалежна ад адлегласці, але выкарыстанне перадаплачаных білетаў каштуе значна танней. Пажылыя людзі могуць карыстацца метро бясплатна. Ва ўсіх цягніках тэгеранскага метро першы вагон і палова другога з кожнага канца [[Жаночы вагон|зарэзерваваны для жанчын]]. Жанчыны па-ранейшаму могуць свабодна ездзіць у іншых вагонах.<ref>{{Cite web |title=خانه |url=https://docs.google.com/viewer?url=http://www.tehranmetro.com/AppUploadedFiles/Statistics/a0f2801a-fcdb-4ff1-b87a-5291b79c07fd.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418085217/https://docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fwww.tehranmetro.com%2FAppUploadedFiles%2FStatistics%2Fa0f2801a-fcdb-4ff1-b87a-5291b79c07fd.pdf |archive-date=2016-04-18 |access-date=2020-01-06 |website=Tehran Metro |language=fa |via=Google}}</ref> ==Гісторыя== Першапачатковыя планы сістэмы метро былі распрацаваны ў канцы 1960-х гадоў, але не маглі быць рэалізаваны да 1982 года з-за сацыяльна-палітычных праблем, такіх як [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Іранская рэвалюцыя]] і [[Ірана-іракская вайна]]. У 1970 годзе Арганізацыя па плане і бюджэце і муніцыпалітэт [[Тэгеран|Тэгерана]] абвясцілі міжнародны [[Тэндэр|тэндэр]] на будаўніцтва метро ў Тэгеране. Французская кампанія [[SOFRETU]], афіліяваная з дзяржаўным парыжскім транспартным упраўленнем [[RATP]], выйграла тэндэр і ў тым жа годзе пачала праводзіць папярэднія даследаванні па праекце. У 1974 годзе была прадстаўлена канчатковая справаздача з прапановай так званага «вулічнага метро». Сістэма вулічнага метро рэкамендавала дарожную сетку з кальцавой экспрэс-дарогай у цэнтральнай частцы і дзвюма шашамі для новых гарадскіх раёнаў, а таксама сетку метро з 8 ліній, якія дапаўняліся аўтобуснай сеткай і службамі таксі. Геалагічныя пошукі пачаліся ў 1976 годзе. У 1978 годзе французская кампанія пачала будаўніцтва лініі ў паўночным Тэгеране, аднак гэта развіццё было кароткачасовым з прыходам Іранскай рэвалюцыі і Ірана-іракскай вайны ў 1979 і 1980 гадах адпаведна. SOFRETU спыніла сваю дзейнасць у Іране ў снежні 1980 года. 3 сакавіка 1982 года Кабінет міністраў Ірана афіцыйна абвясціў аб спыненні аперацый Тэгеранскага метро французскай кампаніяй. [[Image:Tehran Metro-Azadi Station.jpg|thumb|Вагоны тыпу DKZ3 вытворчасці [[Changchun Railway Vehicles|CRV]] у Тэгеранскім метро|alt=|right]] У 1985 годзе «План выканання Тэгеранскага метро» быў паўторна зацверджаны ''[[Меджліс|Меджлісам]]'', парламентам Ірана, на падставе заканадаўчага праекта «Папраўкі да закона аб стварэнні кампаніі гарадской і прыгараднай чыгункі Тэгерана», якая была заснавана ў [[Фарвардын]] 1364 года (красавік 1985 года). Гэта было літаральнае працяг менавіта таго праекта, які быў распрацаваны да рэвалюцыі. Праца ішла павольна з-за працяглай Ірана-іракскай вайны і часта спынялася. Да лета 1985 года ціск з боку насельніцтва, якое хутка ўрбанізавалася, і адсутнасць развітой сістэмы грамадскага транспарту заахвоцілі сур'ёзна аднавіць працу. Прыярытэтам стала «Лінія 1» (ад бульвара Шахід Аятала Хагані да [[Рэй (горад)|Рэя]]) і яе пашырэнне да могілак [[Бехешт-э Захра]]. Другарадным прыярытэтам таксама стала «Лінія 2» (ад Дардашта ў раёне Тэгеран Парс да другой плошчы Садэгіе) і пашырэнне ў бок Керэджа і раёна Мехршахр. Таксама праводзіліся даследаванні па стварэнні раней спраектаваных ліній 3 і 4. Было вырашана стварыць арганізацыю пад назвай Metro Company для кіравання будучым развіццём сістэмы. Затым кампаніяй Metro Company на працягу адзінаццаці гадоў кіраваў Асгар Эбрахімі Асл. За гэты час на сістэму былі выдаткаваны сотні мільёнаў даляраў, а кампаніі Metro Company былі прадастаўлены дзяржаўныя канцэсіі на эксплуатацыю жалезарудных шахт у [[Бендэр-Абас|Бендэр-Абасе]] (правінцыя Хармазган), эксплуатацыю і продаж шахты Маган Дыятамід у [[Іранскі Азербайджан|Іранскім Азербайджане]],<ref>{{Cite web |title=Tehran Subway |url=https://mysteryofiran.multiscreensite.com/en-gb/tehran-subway |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824092333/https://mysteryofiran.multiscreensite.com/en-gb/tehran-subway |archive-date=24 August 2021 |access-date=2020-03-18 |website=Mystery of Iran}}</ref> экспарт рэшткаў нафтаперапрацоўкі з нафтаперапрацоўчага завода ў Ісфахане, а таксама смалы з металургічнага завода ў Ісфахане.<ref>{{Cite web |title=Metro History |url=http://www.msedv.com/rai/metro_history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110915223830/http://www.msedv.com/rai/metro_history.html |archive-date=15 September 2011 |access-date=17 May 2006}}</ref> Праз год пасля таго, як Асгар Эбрахімі Асл пакінуў кіраўніцтва Metro Company і яго змяніў Мохсен Хашэмі, была запушчана першая лінія Тэгеранскага метро паміж Тэгеранам і [[Керэдж|Керэджам]]. 7 сакавіка 1999 года наземны экспрэс-электрацягнік Тэгеран-Керэдж пачаў абмежаваную працу на ўчастку {{convert|31.4|km|abbr=on}} паміж плошчай Азадзі (Тэгеран) і Малардам (Керэдж) з адным прамежкавым прыпынкам у Вардавардзе. Лінія 5 [[Тэгеран|тэгеранскага]] метро пачала працаваць у 1999 годзе. Першая ў [[Іран|Іране]] [[Хуткасны транспарт|сістэма метро]], лінія была пабудавана кітайскай кампаніяй [[NORINCO]].<ref>{{Cite web |date=17 May 2004 |title=Massive Metroline Deal Inked with Iran |url=http://english.china.org.cn/english/BAT/95583.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824131724/http://english.china.org.cn/english/BAT/95583.htm |archive-date=24 August 2021 |access-date=10 December 2020 |website=[[China Internet Information Center]]}}</ref> [[Image:Golshahr metRo.jpg|thumb|Станцыя прыгараднай чыгункі [[Станцыя метро Гольшахр|Гольшахр]] ([[Лінія 5 Тэгеранскага метрапалітэна|Лінія 5]])]] З 2000 года пачалася камерцыйная эксплуатацыя ліній 1 і 2. Вагоны на гэтых лініях пастаўляюцца кампаніяй [[Changchun Railway Vehicles|CRV]] праз [[China National Machinery Import and Export Corporation|CNTIC]]. Чыгуначныя шляхі і стрэлкі на гэтых лініях пастаўляюцца аўстрыйскай кампаніяй [[Voestalpine]]. Метро выкарыстоўвае абсталяванне, вырабленае шырокім колам міжнародных кампаній: двухпавярховыя пасажырскія вагоны для рэгіянальнай лініі Тэгеран-Керэдж пастаўляюцца [[Changchun Railway Vehicles|CRV]], некаторыя цягнікі ад [[Shanghai Electric|SEGC]] праз CNTIC і збіраюцца на заводзе [[Wagon Pars]] у Эраку. Па стане на 2010 год на праект метро было выдаткавана прыкладна 2 мільярды даляраў. Тэгеранскае метро перавозіць каля 2,5 мільёна пасажыраў штодня<ref>{{Cite web |date=5 March 2011 |title=Tehran Metro head Hashemi resigns |url=http://en.trend.az/regions/iran/1840859.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610080959/http://en.trend.az/regions/iran/1840859.html |archive-date=10 June 2013 |access-date=1 July 2015 |website=Trend}}</ref> праз свае 7 дзеючых ліній (лініі 1, 2, 3, 4, 5, 6 і 7). Таксама адна лінія знаходзіцца ў стадыі будаўніцтва (лінія 10), і яшчэ дзве лініі — у стадыі праектавання (8 і 9). У верасні 2012 года ў сістэму было дададзена 80 новых вагонаў, каб палегчыць транспарціроўку і паменшыць заторы ў гадзіны пік. Іран здольны самастойна забяспечваць свае патрэбы ў вагонах і цягніках.<ref>{{Cite news |title=70 واگن جدید مترو تهران ترخیص شد |trans-title=Tehran discharged 70 new subway cars |url=http://fararu.com/fa/news/111195/70-%D9%88%D8%A7%DA%AF%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123021259/http://fararu.com/fa/news/111195/70-%D9%88%D8%A7%DA%AF%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |archive-date=23 January 2016 |access-date=11 December 2015 |language=fa}}</ref> Адгалінаванне лініі 4 працягласцю {{convert|2.8|km|mi|adj=on}} да [[Міжнародны аэрапорт Мехрабад|міжнароднага аэрапорта Мехрабад]] пачало працаваць 15 сакавіка 2016 года.<ref>{{Cite magazine |date=18 March 2016 |title=Tehran metro serving Mehrabad Airport |url=http://www.railwaygazette.com/news/news/asia/single-view/view/tehran-metro-serving-mehrabad-airport.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527090124/http://www.railwaygazette.com/news/news/asia/single-view/view/tehran-metro-serving-mehrabad-airport.html |archive-date=27 May 2016 |access-date=26 April 2016 |magazine=[[Railway Gazette International]]}}</ref> [[Экспрэс (цягнік)|Экспрэс]]-лінія працягласцю {{convert|31|km|mi|adj=on}} да [[Міжнародны аэрапорт імя Імама Хамейні|міжнароднага аэрапорта імя Імама Хамейні]] была адкрыта ў жніўні 2017 года.<ref name="Urban Rail-Tehran Metro">{{Cite web |title=UrbanRail.net > Iran > TEHRAN Metro |url=http://www.urbanrail.net/as/ir/tehr/tehran.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814174036/http://www.urbanrail.net/as/ir/tehr/tehran.htm |archive-date=2017-08-14 |access-date=2017-08-14}}</ref> На фоне росту колькасці выпадкаў [[COVID-19]] у Іране, Тэгеранскі метрапалітэн увёў абавязковае нашэнне масак для ўваходу ў сетку метро на любой станцыі. Праваахоўным органам, размешчаным на кожнай станцыі, было загадана не дапускаць пасажыраў без масак; такім пасажырам будзе прапанавана набыць маскі ў пунктах продажу масак, размешчаных на кожнай станцыі метро.<ref name="cov-1">{{Cite web |title=ورود مسافران بدون ماسک به مترو؛ ممنوع! |url=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-4/1029341-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210315153027/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-4/1029341-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9 |archive-date=15 March 2021 |access-date=19 July 2020 |website=Borna News |language=fa}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]] [[Катэгорыя:Тэгеран]] srl0imykjanolgmzsctltam0k728df5 5149400 5149395 2026-05-31T21:33:43Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Крыніцы */ 5149400 wikitext text/x-wiki {{Метро | Назва = Тэгеранскі метрапалітэн | native_name = {{lang|fa|متروی تهران}} | Горад = [[Тэгеран]] | Краіна = [[Іран]] | Лініі = 7 дзеючых ліній | Станцыі = 163 | Сайт = {{URL|https://metro.tehran.ir/}} | Адкрыццё = 1999-03-07 | operator = Tehran Urban and Suburban Railway Company (TUSRC) | Даўжыня = 312.5 км (усяго)<ref>{{Cite web |title=آشنایی با مختصات خطوط مترو تهران |url=http://hamshahrionline.ir/details/277046/City/city-affairs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016185701/http://hamshahrionline.ir/details/277046/City/city-affairs |archive-date=2017-10-16 |access-date=2017-10-29}}</ref> | Шырыня каляіны = 1435 мм }} '''Тэгеранскі метрапалітэн''' ({{lang-fa|متروی تهران|translit=Metro-ye Tehrān}}) — гэта сістэма [[Хуткасны транспарт|хуткаснага транспарту]], якая абслугоўвае [[Тэгеран]], сталіцу [[Іран|Ірана]]. Гэта найбуйнейшая сістэма метро на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]].<ref>{{Cite web |title=World Metro Database |url=http://mic-ro.com/metro/table.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923072945/http://mic-ro.com/metro/table.html |archive-date=23 September 2010 |access-date=2020-08-12 |website=Metrobits.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tehran Metro |url=https://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222005514/https://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |archive-date=22 December 2010 |access-date=2020-03-18 |website=Railway Technology |language=en-GB}}</ref> Сістэма належыць і кіруецца кампаніяй Tehran Urban and [[Прыгарадная чыгунка|Suburban Railway]]. Яна складаецца з шасці дзеючых ліній метро (і адной дадатковай лініі [[Прыгарадная чыгунка|прыгараднай чыгункі]]), пры гэтым вядзецца будаўніцтва яшчэ сямі ліній, уключаючы паўночна-заходняе пашырэнне лініі 4, паўднёва-ўсходняе пашырэнне лініі 6, паўночна-заходняе пашырэнне лініі 7, усходняе пашырэнне лініі 2, а таксама лініі 10, 8, 9 і 11. Тэгеранскае метро перавозіць больш за 3 мільёны пасажыраў у дзень.<ref name="Reuters">{{Cite news |date=5 March 2011 |title=Tehran Metro head resigns in row with Ahmadinejad |url=http://in.reuters.com/article/idINIndia-55349520110305 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704205214/http://in.reuters.com/article/2011/03/05/idINIndia-55349520110305 |archive-date=4 July 2013 |access-date=2011-03-05 |work=Reuters}}</ref> У 2018 годзе ў Тэгеранскім метро было здзейснена 820 мільёнаў паездак. Па стане на 2026 год агульная працягласць сістэмы складае {{convert|312.5|km|mi|sp=us|abbr=}}. Плануецца, што пасля завяршэння ўсяго будаўніцтва да 2040 года яна будзе мець працягласць {{convert|500|km|mi|sp=us}} з 330 станцыямі на адзінаццаці лініях.<ref>{{Cite web |title=Tehran Metro, Iran |url=http://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701194853/http://www.railway-technology.com/projects/tehranmetro |archive-date=2014-07-01 |access-date=2014-06-29 |website=Railway-Technology.com}}</ref> Ва ўсе дні тыдня метро працуе з 5:30 AM да 10:00 PM. [[File:Teheran Metro women only.jpg|thumb|Секцыя толькі для жанчын]] Лінія выкарыстоўвае стандартную каляіну і з'яўляецца пераважна падземнай. Кошт білета складае 5 300 [[Іранскі таман|іранскіх таманаў]] за адну паездку (каля 0,05 даляра ЗША), незалежна ад адлегласці, але выкарыстанне перадаплачаных білетаў каштуе значна танней. Пажылыя людзі могуць карыстацца метро бясплатна. Ва ўсіх цягніках тэгеранскага метро першы вагон і палова другога з кожнага канца [[Жаночы вагон|зарэзерваваны для жанчын]]. Жанчыны па-ранейшаму могуць свабодна ездзіць у іншых вагонах.<ref>{{Cite web |title=خانه |url=https://docs.google.com/viewer?url=http://www.tehranmetro.com/AppUploadedFiles/Statistics/a0f2801a-fcdb-4ff1-b87a-5291b79c07fd.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418085217/https://docs.google.com/viewer?url=http%3A%2F%2Fwww.tehranmetro.com%2FAppUploadedFiles%2FStatistics%2Fa0f2801a-fcdb-4ff1-b87a-5291b79c07fd.pdf |archive-date=2016-04-18 |access-date=2020-01-06 |website=Tehran Metro |language=fa |via=Google}}</ref> ==Гісторыя== Першапачатковыя планы сістэмы метро былі распрацаваны ў канцы 1960-х гадоў, але не маглі быць рэалізаваны да 1982 года з-за сацыяльна-палітычных праблем, такіх як [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Іранская рэвалюцыя]] і [[Ірана-іракская вайна]]. У 1970 годзе Арганізацыя па плане і бюджэце і муніцыпалітэт [[Тэгеран|Тэгерана]] абвясцілі міжнародны [[Тэндэр|тэндэр]] на будаўніцтва метро ў Тэгеране. Французская кампанія [[SOFRETU]], афіліяваная з дзяржаўным парыжскім транспартным упраўленнем [[RATP]], выйграла тэндэр і ў тым жа годзе пачала праводзіць папярэднія даследаванні па праекце. У 1974 годзе была прадстаўлена канчатковая справаздача з прапановай так званага «вулічнага метро». Сістэма вулічнага метро рэкамендавала дарожную сетку з кальцавой экспрэс-дарогай у цэнтральнай частцы і дзвюма шашамі для новых гарадскіх раёнаў, а таксама сетку метро з 8 ліній, якія дапаўняліся аўтобуснай сеткай і службамі таксі. Геалагічныя пошукі пачаліся ў 1976 годзе. У 1978 годзе французская кампанія пачала будаўніцтва лініі ў паўночным Тэгеране, аднак гэта развіццё было кароткачасовым з прыходам Іранскай рэвалюцыі і Ірана-іракскай вайны ў 1979 і 1980 гадах адпаведна. SOFRETU спыніла сваю дзейнасць у Іране ў снежні 1980 года. 3 сакавіка 1982 года Кабінет міністраў Ірана афіцыйна абвясціў аб спыненні аперацый Тэгеранскага метро французскай кампаніяй. [[Image:Tehran Metro-Azadi Station.jpg|thumb|Вагоны тыпу DKZ3 вытворчасці [[Changchun Railway Vehicles|CRV]] у Тэгеранскім метро|alt=|right]] У 1985 годзе «План выканання Тэгеранскага метро» быў паўторна зацверджаны ''[[Меджліс|Меджлісам]]'', парламентам Ірана, на падставе заканадаўчага праекта «Папраўкі да закона аб стварэнні кампаніі гарадской і прыгараднай чыгункі Тэгерана», якая была заснавана ў [[Фарвардын]] 1364 года (красавік 1985 года). Гэта было літаральнае працяг менавіта таго праекта, які быў распрацаваны да рэвалюцыі. Праца ішла павольна з-за працяглай Ірана-іракскай вайны і часта спынялася. Да лета 1985 года ціск з боку насельніцтва, якое хутка ўрбанізавалася, і адсутнасць развітой сістэмы грамадскага транспарту заахвоцілі сур'ёзна аднавіць працу. Прыярытэтам стала «Лінія 1» (ад бульвара Шахід Аятала Хагані да [[Рэй (горад)|Рэя]]) і яе пашырэнне да могілак [[Бехешт-э Захра]]. Другарадным прыярытэтам таксама стала «Лінія 2» (ад Дардашта ў раёне Тэгеран Парс да другой плошчы Садэгіе) і пашырэнне ў бок Керэджа і раёна Мехршахр. Таксама праводзіліся даследаванні па стварэнні раней спраектаваных ліній 3 і 4. Было вырашана стварыць арганізацыю пад назвай Metro Company для кіравання будучым развіццём сістэмы. Затым кампаніяй Metro Company на працягу адзінаццаці гадоў кіраваў Асгар Эбрахімі Асл. За гэты час на сістэму былі выдаткаваны сотні мільёнаў даляраў, а кампаніі Metro Company былі прадастаўлены дзяржаўныя канцэсіі на эксплуатацыю жалезарудных шахт у [[Бендэр-Абас|Бендэр-Абасе]] (правінцыя Хармазган), эксплуатацыю і продаж шахты Маган Дыятамід у [[Іранскі Азербайджан|Іранскім Азербайджане]],<ref>{{Cite web |title=Tehran Subway |url=https://mysteryofiran.multiscreensite.com/en-gb/tehran-subway |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824092333/https://mysteryofiran.multiscreensite.com/en-gb/tehran-subway |archive-date=24 August 2021 |access-date=2020-03-18 |website=Mystery of Iran}}</ref> экспарт рэшткаў нафтаперапрацоўкі з нафтаперапрацоўчага завода ў Ісфахане, а таксама смалы з металургічнага завода ў Ісфахане.<ref>{{Cite web |title=Metro History |url=http://www.msedv.com/rai/metro_history.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110915223830/http://www.msedv.com/rai/metro_history.html |archive-date=15 September 2011 |access-date=17 May 2006}}</ref> Праз год пасля таго, як Асгар Эбрахімі Асл пакінуў кіраўніцтва Metro Company і яго змяніў Мохсен Хашэмі, была запушчана першая лінія Тэгеранскага метро паміж Тэгеранам і [[Керэдж|Керэджам]]. 7 сакавіка 1999 года наземны экспрэс-электрацягнік Тэгеран-Керэдж пачаў абмежаваную працу на ўчастку {{convert|31.4|km|abbr=on}} паміж плошчай Азадзі (Тэгеран) і Малардам (Керэдж) з адным прамежкавым прыпынкам у Вардавардзе. Лінія 5 [[Тэгеран|тэгеранскага]] метро пачала працаваць у 1999 годзе. Першая ў [[Іран|Іране]] [[Хуткасны транспарт|сістэма метро]], лінія была пабудавана кітайскай кампаніяй [[NORINCO]].<ref>{{Cite web |date=17 May 2004 |title=Massive Metroline Deal Inked with Iran |url=http://english.china.org.cn/english/BAT/95583.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824131724/http://english.china.org.cn/english/BAT/95583.htm |archive-date=24 August 2021 |access-date=10 December 2020 |website=[[China Internet Information Center]]}}</ref> [[Image:Golshahr metRo.jpg|thumb|Станцыя прыгараднай чыгункі [[Станцыя метро Гольшахр|Гольшахр]] ([[Лінія 5 Тэгеранскага метрапалітэна|Лінія 5]])]] З 2000 года пачалася камерцыйная эксплуатацыя ліній 1 і 2. Вагоны на гэтых лініях пастаўляюцца кампаніяй [[Changchun Railway Vehicles|CRV]] праз [[China National Machinery Import and Export Corporation|CNTIC]]. Чыгуначныя шляхі і стрэлкі на гэтых лініях пастаўляюцца аўстрыйскай кампаніяй [[Voestalpine]]. Метро выкарыстоўвае абсталяванне, вырабленае шырокім колам міжнародных кампаній: двухпавярховыя пасажырскія вагоны для рэгіянальнай лініі Тэгеран-Керэдж пастаўляюцца [[Changchun Railway Vehicles|CRV]], некаторыя цягнікі ад [[Shanghai Electric|SEGC]] праз CNTIC і збіраюцца на заводзе [[Wagon Pars]] у Эраку. Па стане на 2010 год на праект метро было выдаткавана прыкладна 2 мільярды даляраў. Тэгеранскае метро перавозіць каля 2,5 мільёна пасажыраў штодня<ref>{{Cite web |date=5 March 2011 |title=Tehran Metro head Hashemi resigns |url=http://en.trend.az/regions/iran/1840859.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610080959/http://en.trend.az/regions/iran/1840859.html |archive-date=10 June 2013 |access-date=1 July 2015 |website=Trend}}</ref> праз свае 7 дзеючых ліній (лініі 1, 2, 3, 4, 5, 6 і 7). Таксама адна лінія знаходзіцца ў стадыі будаўніцтва (лінія 10), і яшчэ дзве лініі — у стадыі праектавання (8 і 9). У верасні 2012 года ў сістэму было дададзена 80 новых вагонаў, каб палегчыць транспарціроўку і паменшыць заторы ў гадзіны пік. Іран здольны самастойна забяспечваць свае патрэбы ў вагонах і цягніках.<ref>{{Cite news |title=70 واگن جدید مترو تهران ترخیص شد |trans-title=Tehran discharged 70 new subway cars |url=http://fararu.com/fa/news/111195/70-%D9%88%D8%A7%DA%AF%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123021259/http://fararu.com/fa/news/111195/70-%D9%88%D8%A7%DA%AF%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%AE%DB%8C%D8%B5-%D8%B4%D8%AF |archive-date=23 January 2016 |access-date=11 December 2015 |language=fa}}</ref> Адгалінаванне лініі 4 працягласцю {{convert|2.8|km|mi|adj=on}} да [[Міжнародны аэрапорт Мехрабад|міжнароднага аэрапорта Мехрабад]] пачало працаваць 15 сакавіка 2016 года.<ref>{{Cite magazine |date=18 March 2016 |title=Tehran metro serving Mehrabad Airport |url=http://www.railwaygazette.com/news/news/asia/single-view/view/tehran-metro-serving-mehrabad-airport.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527090124/http://www.railwaygazette.com/news/news/asia/single-view/view/tehran-metro-serving-mehrabad-airport.html |archive-date=27 May 2016 |access-date=26 April 2016 |magazine=[[Railway Gazette International]]}}</ref> [[Экспрэс (цягнік)|Экспрэс]]-лінія працягласцю {{convert|31|km|mi|adj=on}} да [[Міжнародны аэрапорт імя Імама Хамейні|міжнароднага аэрапорта імя Імама Хамейні]] была адкрыта ў жніўні 2017 года.<ref name="Urban Rail-Tehran Metro">{{Cite web |title=UrbanRail.net > Iran > TEHRAN Metro |url=http://www.urbanrail.net/as/ir/tehr/tehran.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170814174036/http://www.urbanrail.net/as/ir/tehr/tehran.htm |archive-date=2017-08-14 |access-date=2017-08-14}}</ref> На фоне росту колькасці выпадкаў [[COVID-19]] у Іране, Тэгеранскі метрапалітэн увёў абавязковае нашэнне масак для ўваходу ў сетку метро на любой станцыі. Праваахоўным органам, размешчаным на кожнай станцыі, было загадана не дапускаць пасажыраў без масак; такім пасажырам будзе прапанавана набыць маскі ў пунктах продажу масак, размешчаных на кожнай станцыі метро.<ref name="cov-1">{{Cite web |title=ورود مسافران بدون ماسک به مترو؛ ممنوع! |url=https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-4/1029341-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210315153027/https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-4/1029341-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9 |archive-date=15 March 2021 |access-date=19 July 2020 |website=Borna News |language=fa}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1999 годзе]] [[Катэгорыя:Тэгеранскі метрапалітэн| ]] czegxsmxomv6wvihr548eiqo9e5754j Катэгорыя:Тэгеранскі метрапалітэн 14 808831 5149399 2026-05-31T21:33:02Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Тэгеран]]» 5149399 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Тэгеран]] cjwn5hrfo48c1e0z0i9cpd2du37vxib Сефевідскі Іран 0 808832 5149401 2026-05-31T21:38:00Z SimondR 62742 Перасылае да [[Сефевідская дзяржава]] 5149401 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сефевідская дзяржава]] bpsgyi2moyd9nr0is6u77arps3ghr77 Катэгорыя:2018 год у тэатры 14 808833 5149402 2026-05-31T21:53:35Z Bk1949 50943 Новая старонка: «{{Тэатр паводле гадоў}}» 5149402 wikitext text/x-wiki {{Тэатр паводле гадоў}} 9u9svdm3rkorr8ejaa3tuwspfoqhw7s 2018 год у гісторыі тэатра 0 808834 5149405 2026-05-31T21:58:32Z Bk1949 50943 Новая старонка: «{{Гады ў гісторыі тэатра|2018}} '''[[2018]]''' год быў адзначаны шэрагам [[тэатр]]альных падзей. == Падзеі == == Фестывалі == == Памерлі == {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2018 год у тэатры|*]] Катэгорыя:Тэатр па...» 5149405 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі тэатра|2018}} '''[[2018]]''' год быў адзначаны шэрагам [[тэатр]]альных падзей. == Падзеі == == Фестывалі == == Памерлі == {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2018 год у тэатры|*]] [[Катэгорыя:Тэатр паводле гадоў]] i7oj2r6hyc7e0sknuhvghey1od8uexk 5149408 5149405 2026-05-31T22:35:17Z Bk1949 50943 5149408 wikitext text/x-wiki {{Гады ў гісторыі тэатра|2018}} '''[[2018]]''' год быў адзначаны шэрагам [[тэатр]]альных падзей. == Падзеі == * 18 кастрычніка: у [[Вялікі тэатр Беларусі|Вялікім тэатры Беларусі]] прэм’ера оперы [[Рыхард Штраус|Рыхарда Штрауса]] «[[Саламея (опера)|Саламея]]» ў пастаноўцы галоўнага рэжысёра [[Міхаіл Аляксандравіч Панджавідзэ|Міхаіла Панджавідзэ]]. == Фестывалі == == Памерлі == {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:2018 год у тэатры|*]] [[Катэгорыя:Тэатр паводле гадоў]] d3lanl05pfgwjcsl6kgo4k4ugmk297m LookByMedia 0 808835 5149409 2026-05-31T22:41:36Z Siarhei V 122587 Новая старонка 5149409 wikitext text/x-wiki '''LookByMedia''' — незалежнае беларускае фотаагенцтва і візуальны архіў, які дзейнічае ў эміграцыі. Створана ў 2025 годзе для забеспячэння беларускіх незалежных медыя актуальнымі і гістарычнымі фотаматэрыяламі на фоне крытычнага дэфіцыту візуальнага кантэнту і ліквідацыі незалежнай прэсы ўнутры Беларусі. == Гісторыя стварэння == Пасля масавых палітычных рэпрэсій 2020—2021 гадоў у Беларусі крызіс незалежнай журналістыкі моцна закрануў візуальную сферу. Большасць фотакалеспондентаў былі вымушаныя пакінуць краіну, бо фотадакументаванне падзей для незалежных СМІ і супрацоўніцтва з «экстрэмісцкімі фармаваннямі» пачало карацца крымінальным пераследам. Тыя, хто застаўся, сталі працаваць «у стол», а медыя сутыкнуліся з вострым дэфіцытам выяў сапраўднай беларускай рэальнасці. З мэтай вырашэння гэтай праблемы і архівацыі ўжо існых візуальных сведчанняў у маі 2025 года было заснавана фотаагенцтва ''LookByMedia''. Заснавальнікам і шэф-рэдактарам агенцтва выступіў вядомы беларускі фатограф Сяргей Балай, а само яно было ўтворанае на базе былой каманды фотасэрвісу партала TUT.BY. Першапачаткова дзейнасць каманды факусавалася выключна ў аднайменным Telegram-канале агенцтва, дзе публікаваліся новыя фотаздымкі. З развіццём архіва, які кожны дзень папаўняўся новымі кадрамі і пачаў перавышаць аб'ём сацыяльных сетак, была прынятая пастанова аб стварэнні паўнавартаснай пляцоўкі. 2 кастрычніка 2025 года ''LookByMedia'' афіцыйна запусцілі свой вэб-сайт, які стаў сэрвісам для пошуку і сістэматызаванага заказу выяў. == Фармат і прынцыпы працы == Праект функцыянуе адначасова як інфармацыйнае агенцтва і візуальны архіў. База ўключае як архіўныя гістарычныя кадры Беларусі, так і свежыя дакументальныя здымкі жыцця ў эміграцыі: дзейнасць беларускіх дыяспар, палітычныя сустрэчы, візіты прадстаўнікоў дэмакратычных сіл і культурныя імпрэзы. Пляцоўка дазваляе весці пошук па ключавых словах з падтрымкай беларускай, рускай і англійскай моў. Умовы карыстання на сайце адаптаваны як для звычайных наведвальнікаў, так і для рэдакцый СМІ: * для ўсіх карыстальнікаў сайта знаходзяцца ў адкрытым доступе фота-прэв'ю паменшанага фармату; * для зарэгістраваных карыстальнікаў і журналістаў даступны поўны бясплатны доступ да фота ў вэб-разрозненні (да 2000 px па большым боку) пры ўмове размяшчэння вадзянога знака-лагатыпа ''LookByMedia''. Гэтая магчымасць прадастаўляецца толькі пасля ўзгаднення і падпісання дамовы з рэдакцыяй. Telegram-канал праекта пасля запуску сайта выкарыстоўваецца як пляцоўка для анонсаў новых папаўненняў калекцыі. Сёння фотаматэрыялы імя ''LookByMedia'' штодня інтэгруюцца ў стужкі буйнейшых незалежных медыя, такіх як Наша Ніва, Еўрарадыё, Зеркало, Белсат ды інш. == Зноскі == * [https://baj.media/be/lookbymedia-zapuscila-sajt/ Беларуская фотаагенцыя LookByMedia запусціла свой сайт]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (2 кастрычніка 2025). Праверана 1 чэрвеня 2026. * [https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/belaruskaja-fotazhurnalistyka-paslja-2020-ga/ Беларуская фотажурналістыка пасля 2020-га: паміж рэпрэсіямі, эміграцыяй і глабальным кантэкстам]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (16 мая 2026). Праверана 1 чэрвеня 2026. == Спасылкі == * [https://www.lookby.media/ Афіцыйны сайт LookByMedia] * [https://t.me/lookbymedia Афіцыйны Telegram-канал праекта] bezvw3oi71xfd9ulgd4719zc3j47ens 5149412 5149409 2026-05-31T22:45:36Z Siarhei V 122587 5149412 wikitext text/x-wiki '''LookByMedia''' — незалежнае беларускае фотаагенцтва і візуальны архіў, які дзейнічае ў эміграцыі. Створана ў 2025 годзе для забеспячэння беларускіх незалежных медыя актуальнымі і гістарычнымі фотаматэрыяламі на фоне крытычнага дэфіцыту візуальнага кантэнту і ліквідацыі незалежнай прэсы ўнутры Беларусі. == Гісторыя стварэння == Пасля масавых палітычных рэпрэсій 2020—2021 гадоў у Беларусі крызіс незалежнай журналістыкі моцна закрануў візуальную сферу. Большасць фотакалеспондентаў былі вымушаныя пакінуць краіну, бо фотадакументаванне падзей для незалежных СМІ і супрацоўніцтва з «экстрэмісцкімі фармаваннямі» пачало карацца крымінальным пераследам. Тыя, хто застаўся, сталі працаваць «у стол», а медыя сутыкнуліся з вострым дэфіцытам выяў сапраўднай беларускай рэальнасці. З мэтай вырашэння гэтай праблемы і архівацыі ўжо існых візуальных сведчанняў у маі 2025 года было заснавана фотаагенцтва ''LookByMedia''. Заснавальнікам і шэф-рэдактарам агенцтва выступіў вядомы беларускі фатограф Сяргей Балай, а само яно было ўтворанае на базе былой каманды фотасэрвісу партала TUT.BY. Першапачаткова дзейнасць каманды факусавалася выключна ў аднайменным Telegram-канале агенцтва, дзе публікаваліся новыя фотаздымкі. З развіццём архіва, які кожны дзень папаўняўся новымі кадрамі і пачаў перавышаць аб'ём сацыяльных сетак, была прынятая пастанова аб стварэнні паўнавартаснай пляцоўкі. 2 кастрычніка 2025 года ''LookByMedia'' афіцыйна запусцілі свой вэб-сайт, які стаў сэрвісам для пошуку і сістэматызаванага заказу выяў. == Фармат і прынцыпы працы == Праект функцыянуе адначасова як інфармацыйнае агенцтва і візуальны архіў. База ўключае як архіўныя гістарычныя кадры Беларусі, так і свежыя дакументальныя здымкі жыцця ў эміграцыі: дзейнасць беларускіх дыяспар, палітычныя сустрэчы, візіты прадстаўнікоў дэмакратычных сіл і культурныя імпрэзы. Пляцоўка дазваляе весці пошук па ключавых словах з падтрымкай беларускай, рускай і англійскай моў. Умовы карыстання на сайце адаптаваны як для звычайных наведвальнікаў, так і для рэдакцый СМІ: * для ўсіх карыстальнікаў сайта знаходзяцца ў адкрытым доступе фота-прэв'ю паменшанага фармату; * для зарэгістраваных карыстальнікаў і журналістаў даступны поўны бясплатны доступ да фота ў вэб-разрозненні (да 2000 px па большым боку) пры ўмове размяшчэння вадзянога знака-лагатыпа ''LookByMedia''. Гэтая магчымасць прадастаўляецца толькі пасля ўзгаднення і падпісання дамовы з рэдакцыяй. Telegram-канал праекта пасля запуску сайта выкарыстоўваецца як пляцоўка для анонсаў новых папаўненняў калекцыі. Сёння фотаматэрыялы імя ''LookByMedia'' штодня інтэгруюцца ў стужкі буйнейшых незалежных медыя, такіх як [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]], [[Зеркало (партал)|Зеркало]], [[Белсат]] ды інш. == Зноскі == * [https://baj.media/be/lookbymedia-zapuscila-sajt/ Беларуская фотаагенцыя LookByMedia запусціла свой сайт]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (2 кастрычніка 2025). Праверана 1 чэрвеня 2026. * [https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/belaruskaja-fotazhurnalistyka-paslja-2020-ga/ Беларуская фотажурналістыка пасля 2020-га: паміж рэпрэсіямі, эміграцыяй і глабальным кантэкстам]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (16 мая 2026). Праверана 1 чэрвеня 2026. == Спасылкі == * [https://www.lookby.media/ Афіцыйны сайт LookByMedia] * [https://t.me/lookbymedia Афіцыйны Telegram-канал праекта] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сайты Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2025 годзе]] 8z74lyu6x3visltwttokrctzb8g039h 5149495 5149412 2026-06-01T09:39:35Z Siarhei V 122587 5149495 wikitext text/x-wiki '''LookByMedia''' — незалежнае беларускае фотаагенцтва і візуальны архіў, які дзейнічае ў эміграцыі. Створана ў 2025 годзе для забеспячэння беларускіх незалежных медыя актуальнымі і гістарычнымі фотаматэрыяламі на фоне крытычнага дэфіцыту візуальнага кантэнту і ліквідацыі незалежнай прэсы ўнутры Беларусі. == Гісторыя стварэння == Пасля масавых палітычных рэпрэсій 2020—2021 гадоў у Беларусі крызіс незалежнай журналістыкі моцна закрануў візуальную сферу. Большасць фотакалеспондентаў былі вымушаныя пакінуць краіну, бо фотадакументаванне падзей для незалежных СМІ і супрацоўніцтва з «экстрэмісцкімі фармаваннямі» пачало карацца крымінальным пераследам. Тыя, хто застаўся, сталі працаваць «у стол», а медыя сутыкнуліся з вострым дэфіцытам выяў сапраўднай беларускай рэальнасці. З мэтай вырашэння гэтай праблемы і архівацыі ўжо існых візуальных сведчанняў у маі 2025 года было заснавана фотаагенцтва ''LookByMedia''. Заснавальнікам і шэф-рэдактарам агенцтва выступіў вядомы беларускі фатограф Сяргей Балай, а само яно было ўтворанае на базе былой каманды фотасэрвісу партала TUT.BY. Першапачаткова дзейнасць каманды факусавалася выключна ў аднайменным Telegram-канале агенцтва, дзе публікаваліся новыя фотаздымкі. З развіццём архіва, які кожны дзень папаўняўся новымі кадрамі і пачаў перавышаць аб'ём сацыяльных сетак, была прынятая пастанова аб стварэнні паўнавартаснай пляцоўкі. 2 кастрычніка 2025 года ''LookByMedia'' афіцыйна запусцілі свой вэб-сайт, які стаў сэрвісам для пошуку і сістэматызаванага заказу выяў. == Фармат і прынцыпы працы == Праект функцыянуе адначасова як інфармацыйнае агенцтва і візуальны архіў. База ўключае як архіўныя гістарычныя кадры Беларусі, так і свежыя дакументальныя здымкі жыцця ў эміграцыі: дзейнасць беларускіх дыяспар, палітычныя сустрэчы, візіты прадстаўнікоў дэмакратычных сіл і культурныя імпрэзы. Пляцоўка дазваляе весці пошук па ключавых словах з падтрымкай беларускай, рускай і англійскай моў. Умовы карыстання на сайце адаптаваны як для звычайных наведвальнікаў, так і для рэдакцый СМІ: * для ўсіх карыстальнікаў сайта знаходзяцца ў адкрытым доступе фота-прэв'ю паменшанага фармату; * для зарэгістраваных карыстальнікаў і журналістаў даступны поўны бясплатны доступ да фота ў вэб-разрозненні (да 2000 px па большым боку) пры ўмове размяшчэння вадзянога знака-лагатыпа ''LookByMedia''. Гэтая магчымасць прадастаўляецца толькі пасля ўзгаднення і падпісання дамовы з рэдакцыяй. Telegram-канал праекта пасля запуску сайта выкарыстоўваецца як пляцоўка для анонсаў новых папаўненняў калекцыі. Сёння фотаматэрыялы імя ''LookByMedia'' штодня інтэгруюцца ў стужкі буйнейшых незалежных медыя, такіх як [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]], [[Зеркало (партал)|Зеркало]], [[Белсат]] ды інш. == Зноскі == * [https://baj.media/be/lookbymedia-zapuscila-sajt/ Беларуская фотаагенцыя LookByMedia запусціла свой сайт]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (2 кастрычніка 2025). Праверана 1 чэрвеня 2026. * [https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/belaruskaja-fotazhurnalistyka-paslja-2020-ga/ Беларуская фотажурналістыка пасля 2020-га: паміж рэпрэсіямі, эміграцыяй і глабальным кантэкстам]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (16 мая 2026). Праверана 1 чэрвеня 2026. == Спасылкі == * [https://www.lookby.media/ Афіцыйны сайт LookByMedia] * [https://t.me/lookbymedia Афіцыйны Telegram-канал праекта] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сайты Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] 8bmh9mmh5pbjut8xdh6o1oq11eojo93 5149497 5149495 2026-06-01T09:40:18Z Siarhei V 122587 5149497 wikitext text/x-wiki '''LookByMedia''' — незалежнае беларускае фотаагенцтва і візуальны архіў, які дзейнічае ў эміграцыі. Створана ў 2025 годзе для забеспячэння беларускіх незалежных медыя актуальнымі і гістарычнымі фотаматэрыяламі на фоне крытычнага дэфіцыту візуальнага кантэнту і ліквідацыі незалежнай прэсы ўнутры Беларусі. == Гісторыя стварэння == Пасля масавых палітычных рэпрэсій 2020—2021 гадоў у Беларусі крызіс незалежнай журналістыкі моцна закрануў візуальную сферу. Большасць фотакалеспондентаў былі вымушаныя пакінуць краіну, бо фотадакументаванне падзей для незалежных СМІ і супрацоўніцтва з «экстрэмісцкімі фармаваннямі» пачало карацца крымінальным пераследам. Тыя, хто застаўся, сталі працаваць «у стол», а медыя сутыкнуліся з вострым дэфіцытам выяў сапраўднай беларускай рэальнасці. З мэтай вырашэння гэтай праблемы і архівацыі ўжо існых візуальных сведчанняў у маі 2025 года было заснавана фотаагенцтва ''LookByMedia''. Заснавальнікам і шэф-рэдактарам агенцтва выступіў вядомы беларускі фатограф Сяргей Балай, а само яно было ўтворанае на базе былой каманды фотасэрвісу партала [[TUT.BY]]. Першапачаткова дзейнасць каманды факусавалася выключна ў аднайменным Telegram-канале агенцтва, дзе публікаваліся новыя фотаздымкі. З развіццём архіва, які кожны дзень папаўняўся новымі кадрамі і пачаў перавышаць аб'ём сацыяльных сетак, была прынятая пастанова аб стварэнні паўнавартаснай пляцоўкі. 2 кастрычніка 2025 года ''LookByMedia'' афіцыйна запусцілі свой вэб-сайт, які стаў сэрвісам для пошуку і сістэматызаванага заказу выяў. == Фармат і прынцыпы працы == Праект функцыянуе адначасова як інфармацыйнае агенцтва і візуальны архіў. База ўключае як архіўныя гістарычныя кадры Беларусі, так і свежыя дакументальныя здымкі жыцця ў эміграцыі: дзейнасць беларускіх дыяспар, палітычныя сустрэчы, візіты прадстаўнікоў дэмакратычных сіл і культурныя імпрэзы. Пляцоўка дазваляе весці пошук па ключавых словах з падтрымкай беларускай, рускай і англійскай моў. Умовы карыстання на сайце адаптаваны як для звычайных наведвальнікаў, так і для рэдакцый СМІ: * для ўсіх карыстальнікаў сайта знаходзяцца ў адкрытым доступе фота-прэв'ю паменшанага фармату; * для зарэгістраваных карыстальнікаў і журналістаў даступны поўны бясплатны доступ да фота ў вэб-разрозненні (да 2000 px па большым боку) пры ўмове размяшчэння вадзянога знака-лагатыпа ''LookByMedia''. Гэтая магчымасць прадастаўляецца толькі пасля ўзгаднення і падпісання дамовы з рэдакцыяй. Telegram-канал праекта пасля запуску сайта выкарыстоўваецца як пляцоўка для анонсаў новых папаўненняў калекцыі. Сёння фотаматэрыялы імя ''LookByMedia'' штодня інтэгруюцца ў стужкі буйнейшых незалежных медыя, такіх як [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]], [[Зеркало (партал)|Зеркало]], [[Белсат]] ды інш. == Зноскі == * [https://baj.media/be/lookbymedia-zapuscila-sajt/ Беларуская фотаагенцыя LookByMedia запусціла свой сайт]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (2 кастрычніка 2025). Праверана 1 чэрвеня 2026. * [https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/belaruskaja-fotazhurnalistyka-paslja-2020-ga/ Беларуская фотажурналістыка пасля 2020-га: паміж рэпрэсіямі, эміграцыяй і глабальным кантэкстам]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (16 мая 2026). Праверана 1 чэрвеня 2026. == Спасылкі == * [https://www.lookby.media/ Афіцыйны сайт LookByMedia] * [https://t.me/lookbymedia Афіцыйны Telegram-канал праекта] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сайты Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] nhj9kccpkhe4sd2brfwahsr4lt29sks 5149544 5149497 2026-06-01T11:15:58Z Siarhei V 122587 5149544 wikitext text/x-wiki '''LookByMedia''' — незалежнае беларускае фотаагенцтва і візуальны архіў, які дзейнічае ў эміграцыі. Створана ў 2025 годзе для забеспячэння беларускіх незалежных медыя актуальнымі і гістарычнымі фотаматэрыяламі на фоне крытычнага дэфіцыту візуальнага кантэнту і ліквідацыі незалежнай прэсы ўнутры Беларусі. == Гісторыя стварэння == Пасля масавых палітычных рэпрэсій 2020—2021 гадоў у Беларусі крызіс незалежнай журналістыкі моцна закрануў візуальную сферу. Большасць фотакалеспондентаў былі вымушаныя пакінуць краіну, бо фотадакументаванне падзей для незалежных СМІ і супрацоўніцтва з «экстрэмісцкімі фармаваннямі» пачало карацца крымінальным пераследам. Тыя, хто застаўся, сталі працаваць «у стол», а медыя сутыкнуліся з вострым дэфіцытам выяў сапраўднай беларускай рэальнасці. З мэтай вырашэння гэтай праблемы і архівацыі ўжо існых візуальных сведчанняў у маі 2025 года было заснавана фотаагенцтва ''LookByMedia''. Заснавальнікам і шэф-рэдактарам агенцтва выступіў вядомы беларускі фатограф Сяргей Балай, а само яно было ўтворанае на базе былой каманды фотасэрвісу партала [[TUT.BY]]. Першапачаткова дзейнасць каманды факусавалася выключна ў аднайменным Telegram-канале агенцтва, дзе публікаваліся новыя фотаздымкі. З развіццём архіва, які кожны дзень папаўняўся новымі кадрамі і пачаў перавышаць аб'ём сацыяльных сетак, была прынятая пастанова аб стварэнні паўнавартаснай пляцоўкі. 2 кастрычніка 2025 года ''LookByMedia'' афіцыйна запусцілі свой вэб-сайт, які стаў сэрвісам для пошуку і сістэматызаванага заказу выяў. == Фармат і прынцыпы працы == Праект функцыянуе адначасова як інфармацыйнае агенцтва і візуальны архіў. База ўключае як архіўныя гістарычныя кадры Беларусі, так і свежыя дакументальныя здымкі жыцця ў эміграцыі: дзейнасць беларускіх дыяспар, палітычныя сустрэчы, візіты прадстаўнікоў дэмакратычных сіл і культурныя імпрэзы. Пляцоўка дазваляе весці пошук па ключавых словах з падтрымкай беларускай, рускай і англійскай моў. Умовы карыстання на сайце адаптаваны як для звычайных наведвальнікаў, так і для рэдакцый СМІ: * для ўсіх карыстальнікаў сайта знаходзяцца ў адкрытым доступе фота-прэв'ю паменшанага фармату; * для зарэгістраваных карыстальнікаў і журналістаў даступны поўны бясплатны доступ да фота ў вэб-разрозненні (да 2000 px па большым боку) пры ўмове размяшчэння вадзянога знака-лагатыпа ''LookByMedia''. Гэтая магчымасць прадастаўляецца толькі пасля ўзгаднення і падпісання дамовы з рэдакцыяй. Telegram-канал праекта пасля запуску сайта выкарыстоўваецца як пляцоўка для анонсаў новых папаўненняў калекцыі. Сёння фотаматэрыялы імя ''LookByMedia'' штодня інтэгруюцца ў стужкі буйнейшых незалежных медыя, такіх як [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]], [[Зеркало (партал)|Зеркало]], [[Белсат]] ды інш. == Зноскі == * [https://baj.media/be/lookbymedia-zapuscila-sajt/ Беларуская фотаагенцыя LookByMedia запусціла свой сайт]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (2 кастрычніка 2025). Праверана 1 чэрвеня 2026. * [https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/belaruskaja-fotazhurnalistyka-paslja-2020-ga/ Беларуская фотажурналістыка пасля 2020-га: паміж рэпрэсіямі, эміграцыяй і глабальным кантэкстам]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (16 мая 2026). Праверана 1 чэрвеня 2026. == Спасылкі == * [https://www.lookby.media/ Афіцыйны сайт LookByMedia] * [https://t.me/lookbymedia Афіцыйны Telegram-канал праекта] * [https://www.instagram.com/lookbymedia/ Афіцыйны Instagrma-акаунт праекта] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сайты Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] mou0h4yv89lrfydk9x3p0i5rwq581qa 5149545 5149544 2026-06-01T11:16:42Z Siarhei V 122587 5149545 wikitext text/x-wiki '''LookByMedia''' — незалежнае беларускае фотаагенцтва і візуальны архіў, які дзейнічае ў эміграцыі. Створана ў 2025 годзе для забеспячэння беларускіх незалежных медыя актуальнымі і гістарычнымі фотаматэрыяламі на фоне крытычнага дэфіцыту візуальнага кантэнту і ліквідацыі незалежнай прэсы ўнутры Беларусі. == Гісторыя стварэння == Пасля масавых палітычных рэпрэсій 2020—2021 гадоў у Беларусі крызіс незалежнай журналістыкі моцна закрануў візуальную сферу. Большасць фотакалеспондентаў былі вымушаныя пакінуць краіну, бо фотадакументаванне падзей для незалежных СМІ і супрацоўніцтва з «экстрэмісцкімі фармаваннямі» пачало карацца крымінальным пераследам. Тыя, хто застаўся, сталі працаваць «у стол», а медыя сутыкнуліся з вострым дэфіцытам выяў сапраўднай беларускай рэальнасці. З мэтай вырашэння гэтай праблемы і архівацыі ўжо існых візуальных сведчанняў у маі 2025 года было заснавана фотаагенцтва ''LookByMedia''. Заснавальнікам і шэф-рэдактарам агенцтва выступіў вядомы беларускі фатограф Сяргей Балай, а само яно было ўтворанае на базе былой каманды фотасэрвісу партала [[TUT.BY]]. Першапачаткова дзейнасць каманды факусавалася выключна ў аднайменным Telegram-канале агенцтва, дзе публікаваліся новыя фотаздымкі. З развіццём архіва, які кожны дзень папаўняўся новымі кадрамі і пачаў перавышаць аб'ём сацыяльных сетак, была прынятая пастанова аб стварэнні паўнавартаснай пляцоўкі. 2 кастрычніка 2025 года ''LookByMedia'' афіцыйна запусцілі свой вэб-сайт, які стаў сэрвісам для пошуку і сістэматызаванага заказу выяў. == Фармат і прынцыпы працы == Праект функцыянуе адначасова як інфармацыйнае агенцтва і візуальны архіў. База ўключае як архіўныя гістарычныя кадры Беларусі, так і свежыя дакументальныя здымкі жыцця ў эміграцыі: дзейнасць беларускіх дыяспар, палітычныя сустрэчы, візіты прадстаўнікоў дэмакратычных сіл і культурныя імпрэзы. Пляцоўка дазваляе весці пошук па ключавых словах з падтрымкай беларускай, рускай і англійскай моў. Умовы карыстання на сайце адаптаваны як для звычайных наведвальнікаў, так і для рэдакцый СМІ: * для ўсіх карыстальнікаў сайта знаходзяцца ў адкрытым доступе фота-прэв'ю паменшанага фармату; * для зарэгістраваных карыстальнікаў і журналістаў даступны поўны бясплатны доступ да фота ў вэб-разрозненні (да 2000 px па большым боку) пры ўмове размяшчэння вадзянога знака-лагатыпа ''LookByMedia''. Гэтая магчымасць прадастаўляецца толькі пасля ўзгаднення і падпісання дамовы з рэдакцыяй. Telegram-канал праекта пасля запуску сайта выкарыстоўваецца як пляцоўка для анонсаў новых папаўненняў калекцыі. Сёння фотаматэрыялы імя ''LookByMedia'' штодня інтэгруюцца ў стужкі буйнейшых незалежных медыя, такіх як [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]], [[Зеркало (партал)|Зеркало]], [[Белсат]] ды інш. == Зноскі == * [https://baj.media/be/lookbymedia-zapuscila-sajt/ Беларуская фотаагенцыя LookByMedia запусціла свой сайт]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (2 кастрычніка 2025). Праверана 1 чэрвеня 2026. * [https://baj.media/be/aglyady-manitoringi/belaruskaja-fotazhurnalistyka-paslja-2020-ga/ Беларуская фотажурналістыка пасля 2020-га: паміж рэпрэсіямі, эміграцыяй і глабальным кантэкстам]. ''Беларуская асацыяцыя журналістаў'' (16 мая 2026). Праверана 1 чэрвеня 2026. == Спасылкі == * [https://www.lookby.media/ Афіцыйны сайт LookByMedia] * [https://t.me/lookbymedia Афіцыйны Telegram-канал праекта] * [https://www.instagram.com/lookbymedia/ Афіцыйны Instagram-акаунт праекта] [[Катэгорыя:Інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сайты Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] 3kteazfxvfib0zc63ykd7ieqtjyvz6v Сезон 2012/2013 ГК Дынама Мінск 0 808836 5149452 2026-06-01T06:37:37Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2012/2013 гандбольны клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Зл}}'''Чэмпіён '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [...» 5149452 wikitext text/x-wiki У сезоне 2012/2013 гандбольны клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Зл}}'''Чэмпіён '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * Дзімітрые Піяновіч (09.04.1974, [[Сербія]]) * Алег Скапінцёў (15.04.1984, [[Расія]]) * [[Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка|Дзяніс Рутэнка]] (14.02.1986) * [[Максім Мікалаевіч Бабічаў|Максім Бабічаў]] (07.03.1986) * Аляксандр Шэвелёў (02.12.1987, [[Украіна]]) * Мікалай Стэцюра (20.07.1986, [[Украіна]]) * Дзмітрый Дарашчук (29.09.1986, [[Украіна]]) * [[Уладзіслаў Уладзіміравіч Астравушка|Уладзіслаў Астравушка]] (05.03.1986, [[Украіна]]) * Вадзім Багданаў (26.03.1986, [[Расія]]) * Васка Шавалевіч (21.06.1988, [[Чарнагорыя]]) * [[Павел Мікалаевіч Ацьман|Павел Ацьман]] (25.05.1987, [[Расія]]) * Рамігіюс Чапуліс (15.01.1982, [[Літва]]) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (12.07.1984) * [[Іван Валянцінавіч Броўка|Іван Броўка]] (20.04.1980) * Сяргей Ануфрыенка (31.01.1985, [[Украіна]]) * [[Андрэй Хапаль]] (1992) * [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Глеб Гарбуз]] (1994) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Украіны}} [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Рапавец]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2011/2012 ГК Дынама Мінск]] * [[Сезон 2013/2014 ГК Дынама Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130528014918/http://handball.by/Динамо-Минск/Динамо-Минск.html Списочный состав мужской гандбольной команды "ГК"Динамо-Минск" на период 2012/2013] * [https://pressball.by/blog/pressball/78977/ Фавориты берут разбег] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Дынама Мінск|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2013 год у Мінску]] 2fmcx1evoz6rljxxg6ad9hm61nxbf9d Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст 0 808837 5149454 2026-06-01T07:05:38Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр '''), * Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Бе...» 5149454 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * Уладзімір Божыч (1983, [[Харватыя]]) * [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь Чарапенька]] (1984) * Мілан Джукіч (1985, [[Сербія]]) * Раман Калеснеў (1983) * [[Люба Вукіч]] (1982, [[Харватыя]]) * [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]]) * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988) * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Нерыюс Атаевас (1981, [[Літва]]) * Дэян Чанчар (1986, [[Славенія]]) * Піліп ШЧапановіч (1984, [http://Сербія Сербія]) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * Вальдас Навіцкіс (1986, [[Літва]]) * Вайдотас Грасас (1983, [[Літва]]) * Іван Карачыч (1985, [[Боснія і Герцагавіна]]) Генрык Кнудсен (1982, [[Данія]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/78977/ Фавориты берут разбег] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2012 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2013 год у Брэсце]] 8lrtsmotorhwfx1j6q95693emfes2p4 5149473 5149454 2026-06-01T08:37:12Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5149473 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * Уладзімір Божыч (1983, [[Харватыя]]) * [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь Чарапенька]] (1984) * Мілан Джукіч (1985, [[Сербія]]) * Раман Калеснеў (1983) * [[Люба Вукіч]] (1982, [[Харватыя]]) * [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]]) * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988) * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Нерыюс Атаевас (1981, [[Літва]]) * Дэян Чанчар (1986, [[Славенія]]) * Піліп ШЧапановіч (1984, [http://Сербія Сербія]) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * Вальдас Навіцкіс (1986, [[Літва]]) * Вайдотас Грасас (1983, [[Літва]]) * Іван Карачыч (1985, [[Боснія і Герцагавіна]]) * Генрык Кнудсен (1982, [[Данія]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/78977/ Фавориты берут разбег] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2012 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2013 год у Брэсце]] 0e50883jauhdjm02uhd33yddbij4fld 5149505 5149473 2026-06-01T10:19:59Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Гл. таксама */ 5149505 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * Уладзімір Божыч (1983, [[Харватыя]]) * [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь Чарапенька]] (1984) * Мілан Джукіч (1985, [[Сербія]]) * Раман Калеснеў (1983) * [[Люба Вукіч]] (1982, [[Харватыя]]) * [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]]) * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988) * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Нерыюс Атаевас (1981, [[Літва]]) * Дэян Чанчар (1986, [[Славенія]]) * Піліп ШЧапановіч (1984, [http://Сербія Сербія]) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * Вальдас Навіцкіс (1986, [[Літва]]) * Вайдотас Грасас (1983, [[Літва]]) * Іван Карачыч (1985, [[Боснія і Герцагавіна]]) * Генрык Кнудсен (1982, [[Данія]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/78977/ Фавориты берут разбег] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2012 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2013 год у Брэсце]] gyc2z4k6mxmjk9fwxsa24m34449y8w8 5149513 5149505 2026-06-01T10:31:30Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5149513 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * Уладзімір Божыч (1983, [[Харватыя]]) * [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь Чарапенька]] (1984) * Мілан Джукіч (1985, [[Сербія]]) * Раман Калеснеў (1983) * [[Люба Вукіч]] (1982, [[Харватыя]]) * [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]]) * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988) * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Нерыюс Атаевас (1981, [[Літва]]) * Дэян Чанчар (1986, [[Славенія]]) * Піліп ШЧапановіч (1984, [[Сербія]]) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * Вальдас Навіцкіс (1986, [[Літва]]) * Вайдотас Грасас (1983, [[Літва]]) * Іван Карачыч (1985, [[Боснія і Герцагавіна]]) * Генрык Кнудсен (1982, [[Данія]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/78977/ Фавориты берут разбег] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2012 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2013 год у Брэсце]] hlndlrf01pxbpylc9nspqho53kviv3v 5149515 5149513 2026-06-01T10:32:28Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Трэнеры каманды */ 5149515 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * Уладзімір Божыч (1983, [[Харватыя]]) * [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь Чарапенька]] (1984) * Мілан Джукіч (1985, [[Сербія]]) * Раман Калеснеў (1983) * [[Люба Вукіч]] (1982, [[Харватыя]]) * [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]]) * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988) * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Нерыюс Атаевас (1981, [[Літва]]) * Дэян Чанчар (1986, [[Славенія]]) * Піліп ШЧапановіч (1984, [[Сербія]]) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * Вальдас Навіцкіс (1986, [[Літва]]) * Вайдотас Грасас (1983, [[Літва]]) * Іван Карачыч (1985, [[Боснія і Герцагавіна]]) * Генрык Кнудсен (1982, [[Данія]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (трэнер)<ref>[https://web.archive.org/web/20130327233309/http://handball.by/БГК-им.-Мешкова/Брестский-гандбольный-клуб-им.-А.П.Мешкова.html Списочный состав игроков мужской гандбольной команды «БГК им А. П. Мешкова» (Брест) на период 2012/2013]</ref> == Гл. таксама == * [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/78977/ Фавориты берут разбег] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2012 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2013 год у Брэсце]] t0cseydbk8mrum2cr6hwmlwdi9be4gc Крыс Хемсварт 0 808838 5149459 2026-06-01T07:47:49Z Ueschar 151377 Ueschar перанёс старонку [[Крыс Хемсварт]] у [[Крыс Хэмсварт]]: Больш распаўсюджаная назва 5149459 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Крыс Хэмсварт]] anqe1r2b4tlbqkww3b6idh2dfjvntqg Дабро і зло 0 808839 5149466 2026-06-01T08:15:06Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152808449|Добро и зло]]» 5149466 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ary_Scheffer_-_The_Temptation_of_Christ_(1854).jpg|злева|міні|402x402пкс|[[Хрыстос]] і [[Д’ябал|д'ябал]] - класічныя сімвалы дыхатаміі дабра і зла.<br />([[Спакуса Хрыста]]. {{Не перакладзена 3|Ары Шэфер|маст. Ары Шэфер|ru|Шеффер, Ари}}, 1854 г.)]] '''[[Дабро]] і''' {{Не перакладзена 3|Зло|зло|ru|Зло}} — у [[Філасофія|філасофіі]], [[Этыка|этыцы]] і [[Рэлігія|рэлігіі]] {{Не перакладзена 3|Дыхатамія|дыхатаміі|ru|Дихотомия}} нарматыўна-ацэначных [[Філасофская катэгорыя|катэгорый]], якія азначаюць у абагульненай форме, з аднаго боку, належнае і маральна-станоўчае, а з процілеглага — маральна-адмоўнае і якое асуджаецца<ref name="Paul2">''Paul O. Ingram, Frederick John Streng'' Buddhist-Christian Dialogue: Mutual Renewal and Transformation. University of Hawaii Press, 1986. P. 148—149.</ref><ref name="Слов2">''Дробницкий О. Г.'' Добро и зло // [[Большая советская энциклопедия]]: В 30 т. — М.: «[[Советская энциклопедия]]», 1969—1978.</ref>. == Агульны ўяўленне == Розныя рэлігійныя культуры, напрыклад, {{Не перакладзена 3|Аўраамічныя рэлігіі|аўраамічныя|ru|Авраамические религии}}, [[Маніхейства|маніхейскія]], [[зараастрызм]], а таксама схільныя да духоўнага ўплыву [[Будызм|будызму]], як правіла, успрымаюць дыхатамію дабра і зла ў якасці антаганістычнага {{Не перакладзена 3|Дуалізм (Рэлігія)|дуалізму|ru|Дуализм (религия)}}, у якім зло павінна прайграваць<ref name="Paul3">''Paul O. Ingram, Frederick John Streng'' Buddhist-Christian Dialogue: Mutual Renewal and Transformation. University of Hawaii Press, 1986. P. 148—149.</ref>. У любой мове ёсць словы, якія выражаюць дабро і зло. Гэта свайго роду культурная ўніверсалы, якая аб'ядноўвае маральныя меркаванні як добра — дрэнна, правільна — няправільна, пажадана — непажадана<ref>''[[:en:Donald Brown (anthropologist)|Donald Brown]]'' Human Universals. Philadelphia, Temple University Press, 1991. ([http://condor.depaul.edu/~mfiddler/hyphen/humunivers.htm online summary] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120630210030/http://condor.depaul.edu/~mfiddler/hyphen/humunivers.htm|date=2012-06-30}})</ref>. У наш час сутнасць гэтай дыхатаміі, звычайна тычыцца ў частцы дабра — кахання, справядлівасці, шчасця, дабрадзейнасці, стварэння, а ў частцы зла — разбурэння, заганы, наўмыснага прычынення шкоды, дыскрымінацыі, знявагі, актаў не выбарчага гвалту<ref name="Ervin2">''Ervin Staub'' Overcoming evil: genocide, violent conflict, and terrorism. New York, New York, USA: [[Oxford University Press]], Pp. 32.</ref>. Асаблівасцю чалавечых паводзін з'яўляецца здольнасць адначасовага выканання і добрых, і злых дзеянняў<ref>''Griffith J.'' [http://www.worldtransformation.com/human-condition/ The Human Condition (In The Book of Real Answers to Everything!)] {{Wayback|url=http://www.worldtransformation.com/human-condition/|date=20140715003238}}, 2011. ISBN 9781741290073.</ref>. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Эдвард Осбарн Уілсан|Эдвард О.]] [[Эдвард Осбарн Уілсан|Уілсан]] або [[Франс дэ Вааль|Франс дэ Ваал]] разглядаюць пытанні маралі, у прыватнасці паняцці дабра і зла, як цалкам дастасавальныя і ў біялогіі<ref>''Wilson E. O.'' The Social Conquest of Earth. 2012. ISBN 9780871404138.</ref><ref>''De Waal F.'' [http://www.ted.com/talks/frans_de_waal_do_animals_have_morals.html Moral behavior in animals. 2012.] {{Wayback|url=http://www.ted.com/talks/frans_de_waal_do_animals_have_morals.html|date=20120417212015}}</ref>. == Прычыны існавання == Пачынаючы са старажытнасці, ёсць мноства пунктаў гледжання на прычыны існавання дабра і зла. Іх можна разгледзець у залежнасці ад стаўлення да двух азначэнняў: * аб'ектыўна і сапраўды неабходнае для існавання чалавецтва. * неабходнае для існавання з пункту гледжання людзей. === Матэрыялістычныя прычыны === Матэрыялістычныя прычыны звязваюць паняцці дабра і зла з законамі чалавечай прыроды, якія ўзнікаюць на самых ранніх стадыях развіцця асобы. У прыватнасці, з натуральным памкненнем людзей, так званым {{Не перакладзена 3|Натуралізм (сацыялогія)|натуралізмам|ru|Натурализм (социология)}}; з асалодай-пакутай ([[Геданізм|геданізмам]]); шчасцем-няшчасцем ({{Не перакладзена 3|Эўдэманізм|эўдэманізмам|ru|Эвдемонизм}}) і да г. д.<ref name="Ervin3">''Ervin Staub'' Overcoming evil: genocide, violent conflict, and terrorism. New York, New York, USA: [[Oxford University Press]], Pp. 32.</ref> Гэтыя паняцці цесна звязаны з сацыяльнымі ўмовамі, гэта значыць з канкрэтнымі супярэчнасцямі жыцця грамадства, іх уплывам на мараль пэўных эпох і грамадскіх сістэм. Больш таго, як лічыў [[Фрыдрых Энгельс|Ф.]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельс]]: «Уяўленні пра дабро і зло так моцна змяняліся ад народа да народа, ад веку да стагоддзя, што часта прама супярэчылі адно іншаму»<ref name="Маркс2">''Маркс К. и Энгельс Ф.'', Соч., 2 изд., 1955—66., т. 20</ref>{{Rp|94}}. [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. Ленін]], у сваю чаргу, дапаўняў, што ідэя дабра і зла заўсёды супадае з бягучымі патрабаваннямі людзей да рэчаіснасці<ref>''В. И. Ленин'' Полное собрание соч., 5 изд., т. 29</ref>{{Rp|195}}. === Ідэалістычныя прычыны === Ідэалістычныя прычыны зыходзяць з боскай задумы, што надае суперніцтву дабра і зла або [[Метафізіка|метафізічны]] сэнс, або зводзіць гэтыя паняцці да выказвання суб'ектыўных пажаданняў, схільнасцей, сімпатый і антыпатый чалавека. У сваю чаргу, рэлігійныя вучэнні атаясамляюць дабро з веданнем праўды — чалавечай каштоўнасці, [[Святы|святасці]], [[Бог|боскасці]], а зло разглядаюць як следства няведання гэтай ісціны або адносяць да ненармальных адхіленняў у паводзінах, што з'яўляецца вынікам чалавечай недасканаласці (гл., напрыклад, «{{Не перакладзена 3|Грыхападзенне|3=ru|4=Грехопадение}}»)<ref>''Архангельский Л. М.'' Категории марксистской этики. — М: Мысль, 1985. — 240 с. — 20 тыс. экз.</ref>. == Дабро і зло ў метаэтыцы == {{Не перакладзена 3|Метаэтыка|3=ru|4=Метаэтика}} як філасофская дысцыпліна займаецца вывучэннем прыроды дабра і зла. Яна адказвае на пытанні аб іх аб'ектыўным існаванні і суадносінах з натуральнымі, прыроднымі ўласцівасцямі: ці існуюць дабро і зло? ці незалежныя яны ад сацыяльных практык і меркаванняў людзей? ці тоесныя яны якім-небудзь натуральным уласцівасцям<ref>{{Кніга|год=2003}}</ref>? Пры адказе на дадзеныя пытанні ў рамках метаэтыкі склаліся два галоўныя пункты гледжання — маральны {{Не перакладзена 3|Рэалізм (філасофія)|рэалізм|ru|Реализм (философия)}} і маральны {{Не перакладзена 3|Антырэалізм|антырэалізм|ru|Антиреализм}} або {{Не перакладзена 3|Маральны нігілізм|нігілізм|ru|Моральный нигилизм}}<ref>{{Кніга|год=2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209164452/https://zenodo.org/records/8348757|archive-date=2025-02-09}}</ref>, першы з якіх прызнае існаванне дабра і зла, а другі яго адпрэчвае. Рэалізм, у сваю чаргу, падзяляецца на {{Не перакладзена 3|Маральны натуралізм|маральны натуралізм|ru|Моральный натурализм}}, які сцвярджае, што дабро і зло тоесныя натуральным уласцівасцям, напрыклад, шчасцю і няшчасцю, і {{Не перакладзена 3|Маральны нон-натуралізм|маральны нон-натуралізм|ru|Моральный нон-натурализм}}, для якога дабро і зло з'яўляюцца простымі, нерэдуцыруемымі ўласцівасцямі асаблівага роду. == Дыхатамія дабра і зла ў культуры == [[Файл:Эскиз_для_Исаакиевского_соб._'Борьба_духов'(N18).(альб.'Ф.А._Бруни',1900-е_гг)_1a_ГИМ_e1.jpg|міні|[[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]. Барацьба добрых духаў са злымі (эскіз для [[Ісакіеўскі сабор|Ісакіеўскага сабора]], 1840-я гг.)]] Дыхатамія дабра і зла даўно стала свайго роду [[Мем|мемам]] агульначалавечай культуры. Шырока сустракаецца ў мастацтве, у прыватнасці, у літаратуры (гл., напрыклад, у [[Апанас Апанасавіч Фет|А. Фета]] <ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE_%D0%B8_%D0%B7%D0%BB%D0%BE_%28%D0%A4%D0%B5%D1%82%29|title=''А. Фет'' Добро и зло // Сборник «Стихотворения». — Л.: Государственное издательство художественной литературы, 1956.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505061420/https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE_%D0%B8_%D0%B7%D0%BB%D0%BE_(%D0%A4%D0%B5%D1%82)|archive-date=2016-05-05|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref> або [[Фрыдрых Вільгельм Ніцшэ|Ф. Ніцшэ]]<ref>[http://www.e-reading.me/book.php?book=41875 ''Ф. Ницше''] {{Wayback|url=http://www.e-reading.me/book.php?book=41875|date=20141023085158}} [[По ту сторону добра и зла. Прелюдия к философии будущего]]</ref>), і жывапісу, асабліва рэлігійнага зместу (гл. ілюстрацыю артыкула). Акрамя таго, дабро і зло — папулярны прадмет дыскусіі розных слаёў грамадства<ref>{{Cite web|url=http://www.sfi.ru/statja/fiziki-i-kliriki-govorili-o-dobre-i-zle/|title=''Софья Андросенко'' Физики и клирики говорили о добре и зле // Официальный сайт Свято-Филаретовского православно-христианского института, 23.10.2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025194826/http://www.sfi.ru/statja/fiziki-i-kliriki-govorili-o-dobre-i-zle/|archive-date=2014-10-25|access-date=2014-10-25|url-status=live}}</ref> і, як следства, з'яўляецца адной з тэм выказванняў вядомых людзей. Напрыклад: * Усякае ў свеце дабро можна ў зло звярнуць. — [[Авідзій]]<ref>{{Cite web|url=http://citatu.com.ua/tsitaty_o_zhizni/vsyakoe_vnbspmire_dobro_mozhno/|title=Высказывания Овидия // Сайт Citatu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212705/http://citatu.com.ua/tsitaty_o_zhizni/vsyakoe_vnbspmire_dobro_mozhno/|archive-date=2014-10-21|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Няма ліха без дабра. — [[Пліній Старэйшы]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41_4.html|title=Высказывания Плиния Старшего // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023135532/http://www.wisdoms.ru/41_4.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. * Не ведаю, што лепей — ці зло, што прыносіць карысць, ці дабро, што прыносіць шкоду. — [[Мікеланджэла Буанароці|Мікеланджэла]]<ref>{{Cite web|url=http://citatu.com.ua/vyskazyvaniya/ne_znayu_chto_luchshe/|title=Высказывания Микеланджело // Сайт Citatu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212405/http://citatu.com.ua/vyskazyvaniya/ne_znayu_chto_luchshe/|archive-date=2014-10-21|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Прычыняць людзям зло большай часткай не так небяспечна, як рабіць ім занадта шмат дабра. — [[Франсуа дэ Ларошфуко|Ларашфука]]<ref>{{Cite web|url=http://www.otrezal.ru/great_ideas/section2/1131.html|title=Высказывания Ларошфуко // Сайт Otrezal.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027171233/http://www.otrezal.ru/great_ideas/section2/1131.html|archive-date=2014-10-27|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Калі Дабро нямоглае, яно — Зло. — [[Оскар Уайльд|О.]] [[Оскар Уайльд|Уайльд]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41.html|title=Высказывания О. Уайльда // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023131805/http://www.wisdoms.ru/41.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. * Зло не можа дазволіць сабе раскошы быць пераможаным; Дабро - можа. — [[Рабіндранат Тагор|Р.]] [[Рабіндранат Тагор|Тагор]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41_3.html|title=Высказывания Р. Тагора // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023133543/http://www.wisdoms.ru/41_3.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. == Нататкі == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Не перакладзена 3|Поль Лафарг|Поль Лафарг|ru|Лафарг, Поль}} Эканамічны дэтэрмінізм Карла Маркса. — М: {{Не перакладзена 3|URSS (выдавецтва)|КомКніга|ru|URSS}}, 2007. — 296 с. — 400 экз. ISBN 978-5-484-00629-8 . * {{Кніга|аўтар=Гусейнаў А. А.|загаловак=Этыка|год=2024|месца=М.|старонак=460}} * {{Кніга|аўтар=Кононов Е. А.|загаловак=Метаэтика. Теоретический обзор|год=2023|месца=М.|старонак=415}} * {{Книга|автор=Miller A.|заглавие=An Introduction to Contemporary Metaethics|год=2003|место=Cambridge|страниц=316}} * {{Книга|автор=Shafer-Landau R.|заглавие=Whatever Happened to Good and Evil?|год=2003|место=Oxford|страниц=160}} [[Катэгорыя:Сацыяльныя канцэпцыі]] [[Катэгорыя:Канцэпцыі этыкі]] [[Катэгорыя:Аксіялогія]] 0ouvmv26h6q4ebgsidtngi98szzul29 5149468 5149466 2026-06-01T08:17:42Z Vlad Shmeklia 158547 /* Літаратура */ абнаўленне звестак 5149468 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ary_Scheffer_-_The_Temptation_of_Christ_(1854).jpg|злева|міні|402x402пкс|[[Хрыстос]] і [[Д’ябал|д'ябал]] - класічныя сімвалы дыхатаміі дабра і зла.<br />([[Спакуса Хрыста]]. {{Не перакладзена 3|Ары Шэфер|маст. Ары Шэфер|ru|Шеффер, Ари}}, 1854 г.)]] '''[[Дабро]] і''' {{Не перакладзена 3|Зло|зло|ru|Зло}} — у [[Філасофія|філасофіі]], [[Этыка|этыцы]] і [[Рэлігія|рэлігіі]] {{Не перакладзена 3|Дыхатамія|дыхатаміі|ru|Дихотомия}} нарматыўна-ацэначных [[Філасофская катэгорыя|катэгорый]], якія азначаюць у абагульненай форме, з аднаго боку, належнае і маральна-станоўчае, а з процілеглага — маральна-адмоўнае і якое асуджаецца<ref name="Paul2">''Paul O. Ingram, Frederick John Streng'' Buddhist-Christian Dialogue: Mutual Renewal and Transformation. University of Hawaii Press, 1986. P. 148—149.</ref><ref name="Слов2">''Дробницкий О. Г.'' Добро и зло // [[Большая советская энциклопедия]]: В 30 т. — М.: «[[Советская энциклопедия]]», 1969—1978.</ref>. == Агульны ўяўленне == Розныя рэлігійныя культуры, напрыклад, {{Не перакладзена 3|Аўраамічныя рэлігіі|аўраамічныя|ru|Авраамические религии}}, [[Маніхейства|маніхейскія]], [[зараастрызм]], а таксама схільныя да духоўнага ўплыву [[Будызм|будызму]], як правіла, успрымаюць дыхатамію дабра і зла ў якасці антаганістычнага {{Не перакладзена 3|Дуалізм (Рэлігія)|дуалізму|ru|Дуализм (религия)}}, у якім зло павінна прайграваць<ref name="Paul3">''Paul O. Ingram, Frederick John Streng'' Buddhist-Christian Dialogue: Mutual Renewal and Transformation. University of Hawaii Press, 1986. P. 148—149.</ref>. У любой мове ёсць словы, якія выражаюць дабро і зло. Гэта свайго роду культурная ўніверсалы, якая аб'ядноўвае маральныя меркаванні як добра — дрэнна, правільна — няправільна, пажадана — непажадана<ref>''[[:en:Donald Brown (anthropologist)|Donald Brown]]'' Human Universals. Philadelphia, Temple University Press, 1991. ([http://condor.depaul.edu/~mfiddler/hyphen/humunivers.htm online summary] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120630210030/http://condor.depaul.edu/~mfiddler/hyphen/humunivers.htm|date=2012-06-30}})</ref>. У наш час сутнасць гэтай дыхатаміі, звычайна тычыцца ў частцы дабра — кахання, справядлівасці, шчасця, дабрадзейнасці, стварэння, а ў частцы зла — разбурэння, заганы, наўмыснага прычынення шкоды, дыскрымінацыі, знявагі, актаў не выбарчага гвалту<ref name="Ervin2">''Ervin Staub'' Overcoming evil: genocide, violent conflict, and terrorism. New York, New York, USA: [[Oxford University Press]], Pp. 32.</ref>. Асаблівасцю чалавечых паводзін з'яўляецца здольнасць адначасовага выканання і добрых, і злых дзеянняў<ref>''Griffith J.'' [http://www.worldtransformation.com/human-condition/ The Human Condition (In The Book of Real Answers to Everything!)] {{Wayback|url=http://www.worldtransformation.com/human-condition/|date=20140715003238}}, 2011. ISBN 9781741290073.</ref>. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Эдвард Осбарн Уілсан|Эдвард О.]] [[Эдвард Осбарн Уілсан|Уілсан]] або [[Франс дэ Вааль|Франс дэ Ваал]] разглядаюць пытанні маралі, у прыватнасці паняцці дабра і зла, як цалкам дастасавальныя і ў біялогіі<ref>''Wilson E. O.'' The Social Conquest of Earth. 2012. ISBN 9780871404138.</ref><ref>''De Waal F.'' [http://www.ted.com/talks/frans_de_waal_do_animals_have_morals.html Moral behavior in animals. 2012.] {{Wayback|url=http://www.ted.com/talks/frans_de_waal_do_animals_have_morals.html|date=20120417212015}}</ref>. == Прычыны існавання == Пачынаючы са старажытнасці, ёсць мноства пунктаў гледжання на прычыны існавання дабра і зла. Іх можна разгледзець у залежнасці ад стаўлення да двух азначэнняў: * аб'ектыўна і сапраўды неабходнае для існавання чалавецтва. * неабходнае для існавання з пункту гледжання людзей. === Матэрыялістычныя прычыны === Матэрыялістычныя прычыны звязваюць паняцці дабра і зла з законамі чалавечай прыроды, якія ўзнікаюць на самых ранніх стадыях развіцця асобы. У прыватнасці, з натуральным памкненнем людзей, так званым {{Не перакладзена 3|Натуралізм (сацыялогія)|натуралізмам|ru|Натурализм (социология)}}; з асалодай-пакутай ([[Геданізм|геданізмам]]); шчасцем-няшчасцем ({{Не перакладзена 3|Эўдэманізм|эўдэманізмам|ru|Эвдемонизм}}) і да г. д.<ref name="Ervin3">''Ervin Staub'' Overcoming evil: genocide, violent conflict, and terrorism. New York, New York, USA: [[Oxford University Press]], Pp. 32.</ref> Гэтыя паняцці цесна звязаны з сацыяльнымі ўмовамі, гэта значыць з канкрэтнымі супярэчнасцямі жыцця грамадства, іх уплывам на мараль пэўных эпох і грамадскіх сістэм. Больш таго, як лічыў [[Фрыдрых Энгельс|Ф.]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельс]]: «Уяўленні пра дабро і зло так моцна змяняліся ад народа да народа, ад веку да стагоддзя, што часта прама супярэчылі адно іншаму»<ref name="Маркс2">''Маркс К. и Энгельс Ф.'', Соч., 2 изд., 1955—66., т. 20</ref>{{Rp|94}}. [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. Ленін]], у сваю чаргу, дапаўняў, што ідэя дабра і зла заўсёды супадае з бягучымі патрабаваннямі людзей да рэчаіснасці<ref>''В. И. Ленин'' Полное собрание соч., 5 изд., т. 29</ref>{{Rp|195}}. === Ідэалістычныя прычыны === Ідэалістычныя прычыны зыходзяць з боскай задумы, што надае суперніцтву дабра і зла або [[Метафізіка|метафізічны]] сэнс, або зводзіць гэтыя паняцці да выказвання суб'ектыўных пажаданняў, схільнасцей, сімпатый і антыпатый чалавека. У сваю чаргу, рэлігійныя вучэнні атаясамляюць дабро з веданнем праўды — чалавечай каштоўнасці, [[Святы|святасці]], [[Бог|боскасці]], а зло разглядаюць як следства няведання гэтай ісціны або адносяць да ненармальных адхіленняў у паводзінах, што з'яўляецца вынікам чалавечай недасканаласці (гл., напрыклад, «{{Не перакладзена 3|Грыхападзенне|3=ru|4=Грехопадение}}»)<ref>''Архангельский Л. М.'' Категории марксистской этики. — М: Мысль, 1985. — 240 с. — 20 тыс. экз.</ref>. == Дабро і зло ў метаэтыцы == {{Не перакладзена 3|Метаэтыка|3=ru|4=Метаэтика}} як філасофская дысцыпліна займаецца вывучэннем прыроды дабра і зла. Яна адказвае на пытанні аб іх аб'ектыўным існаванні і суадносінах з натуральнымі, прыроднымі ўласцівасцямі: ці існуюць дабро і зло? ці незалежныя яны ад сацыяльных практык і меркаванняў людзей? ці тоесныя яны якім-небудзь натуральным уласцівасцям<ref>{{Кніга|год=2003}}</ref>? Пры адказе на дадзеныя пытанні ў рамках метаэтыкі склаліся два галоўныя пункты гледжання — маральны {{Не перакладзена 3|Рэалізм (філасофія)|рэалізм|ru|Реализм (философия)}} і маральны {{Не перакладзена 3|Антырэалізм|антырэалізм|ru|Антиреализм}} або {{Не перакладзена 3|Маральны нігілізм|нігілізм|ru|Моральный нигилизм}}<ref>{{Кніга|год=2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209164452/https://zenodo.org/records/8348757|archive-date=2025-02-09}}</ref>, першы з якіх прызнае існаванне дабра і зла, а другі яго адпрэчвае. Рэалізм, у сваю чаргу, падзяляецца на {{Не перакладзена 3|Маральны натуралізм|маральны натуралізм|ru|Моральный натурализм}}, які сцвярджае, што дабро і зло тоесныя натуральным уласцівасцям, напрыклад, шчасцю і няшчасцю, і {{Не перакладзена 3|Маральны нон-натуралізм|маральны нон-натуралізм|ru|Моральный нон-натурализм}}, для якога дабро і зло з'яўляюцца простымі, нерэдуцыруемымі ўласцівасцямі асаблівага роду. == Дыхатамія дабра і зла ў культуры == [[Файл:Эскиз_для_Исаакиевского_соб._'Борьба_духов'(N18).(альб.'Ф.А._Бруни',1900-е_гг)_1a_ГИМ_e1.jpg|міні|[[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]. Барацьба добрых духаў са злымі (эскіз для [[Ісакіеўскі сабор|Ісакіеўскага сабора]], 1840-я гг.)]] Дыхатамія дабра і зла даўно стала свайго роду [[Мем|мемам]] агульначалавечай культуры. Шырока сустракаецца ў мастацтве, у прыватнасці, у літаратуры (гл., напрыклад, у [[Апанас Апанасавіч Фет|А. Фета]] <ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE_%D0%B8_%D0%B7%D0%BB%D0%BE_%28%D0%A4%D0%B5%D1%82%29|title=''А. Фет'' Добро и зло // Сборник «Стихотворения». — Л.: Государственное издательство художественной литературы, 1956.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505061420/https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE_%D0%B8_%D0%B7%D0%BB%D0%BE_(%D0%A4%D0%B5%D1%82)|archive-date=2016-05-05|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref> або [[Фрыдрых Вільгельм Ніцшэ|Ф. Ніцшэ]]<ref>[http://www.e-reading.me/book.php?book=41875 ''Ф. Ницше''] {{Wayback|url=http://www.e-reading.me/book.php?book=41875|date=20141023085158}} [[По ту сторону добра и зла. Прелюдия к философии будущего]]</ref>), і жывапісу, асабліва рэлігійнага зместу (гл. ілюстрацыю артыкула). Акрамя таго, дабро і зло — папулярны прадмет дыскусіі розных слаёў грамадства<ref>{{Cite web|url=http://www.sfi.ru/statja/fiziki-i-kliriki-govorili-o-dobre-i-zle/|title=''Софья Андросенко'' Физики и клирики говорили о добре и зле // Официальный сайт Свято-Филаретовского православно-христианского института, 23.10.2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025194826/http://www.sfi.ru/statja/fiziki-i-kliriki-govorili-o-dobre-i-zle/|archive-date=2014-10-25|access-date=2014-10-25|url-status=live}}</ref> і, як следства, з'яўляецца адной з тэм выказванняў вядомых людзей. Напрыклад: * Усякае ў свеце дабро можна ў зло звярнуць. — [[Авідзій]]<ref>{{Cite web|url=http://citatu.com.ua/tsitaty_o_zhizni/vsyakoe_vnbspmire_dobro_mozhno/|title=Высказывания Овидия // Сайт Citatu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212705/http://citatu.com.ua/tsitaty_o_zhizni/vsyakoe_vnbspmire_dobro_mozhno/|archive-date=2014-10-21|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Няма ліха без дабра. — [[Пліній Старэйшы]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41_4.html|title=Высказывания Плиния Старшего // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023135532/http://www.wisdoms.ru/41_4.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. * Не ведаю, што лепей — ці зло, што прыносіць карысць, ці дабро, што прыносіць шкоду. — [[Мікеланджэла Буанароці|Мікеланджэла]]<ref>{{Cite web|url=http://citatu.com.ua/vyskazyvaniya/ne_znayu_chto_luchshe/|title=Высказывания Микеланджело // Сайт Citatu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212405/http://citatu.com.ua/vyskazyvaniya/ne_znayu_chto_luchshe/|archive-date=2014-10-21|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Прычыняць людзям зло большай часткай не так небяспечна, як рабіць ім занадта шмат дабра. — [[Франсуа дэ Ларошфуко|Ларашфука]]<ref>{{Cite web|url=http://www.otrezal.ru/great_ideas/section2/1131.html|title=Высказывания Ларошфуко // Сайт Otrezal.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027171233/http://www.otrezal.ru/great_ideas/section2/1131.html|archive-date=2014-10-27|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Калі Дабро нямоглае, яно — Зло. — [[Оскар Уайльд|О.]] [[Оскар Уайльд|Уайльд]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41.html|title=Высказывания О. Уайльда // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023131805/http://www.wisdoms.ru/41.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. * Зло не можа дазволіць сабе раскошы быць пераможаным; Дабро - можа. — [[Рабіндранат Тагор|Р.]] [[Рабіндранат Тагор|Тагор]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41_3.html|title=Высказывания Р. Тагора // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023133543/http://www.wisdoms.ru/41_3.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. == Нататкі == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Не перакладзена 3|Поль Лафарг|Поль Лафарг|ru|Лафарг, Поль}} Эканамічны дэтэрмінізм Карла Маркса. — М: {{Не перакладзена 3|URSS (выдавецтва)|КомКніга|ru|URSS}}, 2007. — 296 с. — 400 экз. ISBN 978-5-484-00629-8 . * {{Кніга|аўтар=Гусейнаў А. А.|загаловак=Этыка|год=2024|месца=М.|старонак=460}} * {{Кніга|аўтар=Кононов Е. А.|загаловак=Метаэтика. Теоретический обзор|год=2023|месца=М.|старонак=415}} * {{Кніга|аўтар=Miller A.|загаловак=An Introduction to Contemporary Metaethics|год=2003|месца=Cambridge|старонак=316}} * {{Кніга|аўтар=Shafer-Landau R.|загаловак=Whatever Happened to Good and Evil?|год=2003|месца=Oxford|старонак=160}} [[Катэгорыя:Сацыяльныя канцэпцыі]] [[Катэгорыя:Канцэпцыі этыкі]] [[Катэгорыя:Аксіялогія]] n3c1v6owyja2vbplxvvmtau70qawnz9 5149481 5149468 2026-06-01T08:54:49Z JerzyKundrat 174 5149481 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ary_Scheffer_-_The_Temptation_of_Christ_(1854).jpg|злева|міні|[[Хрыстос]] і [[Д’ябал|д’ябал]] — класічныя сімвалы дыхатаміі дабра і зла.<br />([[Спакуса Хрыста]]. {{Не перакладзена 3|Ары Шэфер|маст. Ары Шэфер|ru|Шеффер, Ари}}, 1854 г.)]] '''[[Дабро]] і''' {{Не перакладзена 3|Зло|зло|ru|Зло}} — нарматыўна-ацэначныя катэгорыі, якія ўвасабляюць адну з найбольш фундаментальных праблем [[Філасофія|філасофіі]], [[Этыка|этыкі]] і [[Рэлігія|рэлігіі]] — раздзяленне і супрацьпастаўленне маральна-пазітыўнага і этычна-адмоўнага ва ўчынках і матывах дзейнасці людзей, у з’явах сацыяльнай рэчаіснасці. Умоўна вылучаюць: канвенцыянальны тып дабра і зла, паводле якога прынцыпы добразычлівасці і ліхадзейства залежаць ад канкрэтнага жыццёвага, сацыяльнага і канфесійнага вопыту і ад умоў сацыяльна-прыроднага асяроддзя, цывілізавана-культурнага развіцця чалавека і грамадства; анталагічны, які зыходзіць з таго, што дабро і зло ўкаранёны ў самой структуры рэчаіснасці ці нараджаюцца абсалютным пачаткам сусвету; інтуітыўна-апрыёрны, паводле якога дабро і зло ёсць фундаментальныя інтуіцыі альбо прыроджаныя ідэі індывідуальнай свядомасці і ў такой сваёй якасці не падлягаюць рацыянальнай рэфлексіі і канцэптуальна-тэарэтычнаму абгрунтаванню<ref>{{Крыніцы/БЭ|5|Дабро і зло|[[Я. ​М. ​Бабосаў]]}}</ref>. == Агульны ўяўленне == Філасофскае асэнсаванне праблем дабра і зла пачалося ў старажытнай Індыі, Кітаі, Грэцыі. [[Сакрат]] лічыў асноўным сродкам супраць зла веды, [[Платон]] сцвярджаў, што дабро належыць да свету вечных ідэй, а зло — да ўсяго зменлівага, [[Арыстоцель]] надаваў дабру і злу статус найважнейшых этычных катэгорый. Гэтыя ідэі развіты ў творах [[Б. Спіноза|Б.​ Спінозы]], [[Вальтэр]]а, [[Д. Дзідро]], [[Г. Гегель|Г. ​Гегеля]], [[А. Шапенгаўэр]]а, [[Ф. Ніцшэ]] і іншых філосафаў XVII—XVIII ст. Найбольш значны ўклад у распрацоўку гэтай праблематыкі зрабіў [[І. Кант]], які сцвярджаў магчымасць перамогі дабра над злом. Рэлігійны варыянт асэнсавання дабра і зла зыходзіць з першаснасці боскага дабра, з наперадустаноўленай гармоніі сусветных і чалавечых першаасноў, разбураных грэхападзеннем. У хрысціянстве чалавек традыцыйна прадстае як носьбіт двух першаасноў: плоць імкнецца да зла, дух — да дабра. Выбар у карысць дабра сведчыць аб адзінстве з хрысціянскай супольнасцю праведных і пачатак індывідуальнага выратавання, што і ўвасабляе сабой кардынальны сэнсавы матыў гістарычнага працэсу развіцця асобы і грамадства. Розныя рэлігійныя культуры, напрыклад, {{Не перакладзена 3|Аўраамічныя рэлігіі|аўраамічныя|ru|Авраамические религии}}, [[Маніхейства|маніхейскія]], [[зараастрызм]], а таксама схільныя да духоўнага ўплыву [[будызм]]у, як правіла, успрымаюць дыхатамію дабра і зла ў якасці антаганістычнага {{Не перакладзена 3|Дуалізм (Рэлігія)|дуалізму|ru|Дуализм (религия)}}, у якім зло павінна прайграваць<ref name="Paul3">''Paul O. Ingram, Frederick John Streng'' Buddhist-Christian Dialogue: Mutual Renewal and Transformation. University of Hawaii Press, 1986. P. 148—149.</ref>. У любой мове ёсць словы, якія выражаюць дабро і зло. Гэта свайго роду культурная ўніверсалы, якая аб’ядноўвае маральныя меркаванні як добра — дрэнна, правільна — няправільна, пажадана — непажадана<ref>''[[:en:Donald Brown (anthropologist)|Donald Brown]]'' Human Universals. Philadelphia, Temple University Press, 1991. ([http://condor.depaul.edu/~mfiddler/hyphen/humunivers.htm online summary] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120630210030/http://condor.depaul.edu/~mfiddler/hyphen/humunivers.htm|date=2012-06-30}})</ref>. У наш час сутнасць гэтай дыхатаміі, звычайна тычыцца ў частцы дабра — кахання, справядлівасці, шчасця, дабрадзейнасці, стварэння, а ў частцы зла — разбурэння, заганы, наўмыснага прычынення шкоды, дыскрымінацыі, знявагі, актаў не выбарчага гвалту<ref name="Ervin2">''Ervin Staub'' Overcoming evil: genocide, violent conflict, and terrorism. New York, New York, USA: [[Oxford University Press]], Pp. 32.</ref>. Асаблівасцю чалавечых паводзін з’яўляецца здольнасць адначасовага выканання і добрых, і злых дзеянняў<ref>''Griffith J.'' [http://www.worldtransformation.com/human-condition/ The Human Condition (In The Book of Real Answers to Everything!)] {{Wayback|url=http://www.worldtransformation.com/human-condition/|date=20140715003238}}, 2011. ISBN 9781741290073.</ref>. Некаторыя даследчыкі, напрыклад, [[Эдвард Осбарн Уілсан|Эдвард О.]] [[Эдвард Осбарн Уілсан|Уілсан]] або [[Франс дэ Вааль|Франс дэ Ваал]] разглядаюць пытанні маралі, у прыватнасці паняцці дабра і зла, як цалкам дастасавальныя і ў біялогіі<ref>''Wilson E. O.'' The Social Conquest of Earth. 2012. ISBN 9780871404138.</ref><ref>''De Waal F.'' [http://www.ted.com/talks/frans_de_waal_do_animals_have_morals.html Moral behavior in animals. 2012.] {{Wayback|url=http://www.ted.com/talks/frans_de_waal_do_animals_have_morals.html|date=20120417212015}}</ref>. == Прычыны існавання == Пачынаючы са старажытнасці, ёсць мноства пунктаў гледжання на прычыны існавання дабра і зла. Іх можна разгледзець у залежнасці ад стаўлення да двух азначэнняў: * аб’ектыўна і сапраўды неабходнае для існавання чалавецтва. * неабходнае для існавання з пункту гледжання людзей. === Матэрыялістычныя прычыны === Матэрыялістычныя прычыны звязваюць паняцці дабра і зла з законамі чалавечай прыроды, якія ўзнікаюць на самых ранніх стадыях развіцця асобы. У прыватнасці, з натуральным памкненнем людзей, так званым {{Не перакладзена 3|Натуралізм (сацыялогія)|натуралізмам|ru|Натурализм (социология)}}; з асалодай-пакутай ([[геданізм]]ам); шчасцем-няшчасцем ({{Не перакладзена 3|Эўдэманізм|эўдэманізмам|ru|Эвдемонизм}}) і да г. д.<ref name="Ervin3">''Ervin Staub'' Overcoming evil: genocide, violent conflict, and terrorism. New York, New York, USA: [[Oxford University Press]], Pp. 32.</ref> Гэтыя паняцці цесна звязаны з сацыяльнымі ўмовамі, гэта значыць з канкрэтнымі супярэчнасцямі жыцця грамадства, іх уплывам на мараль пэўных эпох і грамадскіх сістэм. Больш таго, як лічыў [[Фрыдрых Энгельс|Ф.]] [[Фрыдрых Энгельс|Энгельс]]: «Уяўленні пра дабро і зло так моцна змяняліся ад народа да народа, ад веку да стагоддзя, што часта прама супярэчылі адно іншаму»<ref name="Маркс2">''Маркс К. и Энгельс Ф.'', Соч., 2 изд., 1955—66., т. 20</ref>{{Rp|94}}. [[Уладзімір Ільіч Ленін|У. Ленін]], у сваю чаргу, дапаўняў, што ідэя дабра і зла заўсёды супадае з бягучымі патрабаваннямі людзей да рэчаіснасці<ref>''В. И. Ленин'' Полное собрание соч., 5 изд., т. 29</ref>{{Rp|195}}. === Ідэалістычныя прычыны === Ідэалістычныя прычыны зыходзяць з боскай задумы, што надае суперніцтву дабра і зла або [[Метафізіка|метафізічны]] сэнс, або зводзіць гэтыя паняцці да выказвання суб’ектыўных пажаданняў, схільнасцей, сімпатый і антыпатый чалавека. У сваю чаргу, рэлігійныя вучэнні атаясамляюць дабро з веданнем праўды — чалавечай каштоўнасці, [[Святы|святасці]], [[Бог|боскасці]], а зло разглядаюць як следства няведання гэтай ісціны або адносяць да ненармальных адхіленняў у паводзінах, што з’яўляецца вынікам чалавечай недасканаласці (гл., напрыклад, «{{Не перакладзена 3|Грыхападзенне|3=ru|4=Грехопадение}}»)<ref>''Архангельский Л. М.'' Категории марксистской этики. — М: Мысль, 1985. — 240 с. — 20 тыс. экз.</ref>. == Дабро і зло ў метаэтыцы == {{Не перакладзена 3|Метаэтыка|3=ru|4=Метаэтика}} як філасофская дысцыпліна займаецца вывучэннем прыроды дабра і зла. Яна адказвае на пытанні аб іх аб’ектыўным існаванні і суадносінах з натуральнымі, прыроднымі ўласцівасцямі: ці існуюць дабро і зло? ці незалежныя яны ад сацыяльных практык і меркаванняў людзей? ці тоесныя яны якім-небудзь натуральным уласцівасцям<ref>{{Кніга|год=2003}}</ref>? Пры адказе на дадзеныя пытанні ў рамках метаэтыкі склаліся два галоўныя пункты гледжання — маральны {{Не перакладзена 3|Рэалізм (філасофія)|рэалізм|ru|Реализм (философия)}} і маральны {{Не перакладзена 3|Антырэалізм|антырэалізм|ru|Антиреализм}} або {{Не перакладзена 3|Маральны нігілізм|нігілізм|ru|Моральный нигилизм}}<ref>{{Кніга|год=2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20250209164452/https://zenodo.org/records/8348757|archive-date=2025-02-09}}</ref>, першы з якіх прызнае існаванне дабра і зла, а другі яго адпрэчвае. Рэалізм, у сваю чаргу, падзяляецца на {{Не перакладзена 3|Маральны натуралізм|маральны натуралізм|ru|Моральный натурализм}}, які сцвярджае, што дабро і зло тоесныя натуральным уласцівасцям, напрыклад, шчасцю і няшчасцю, і {{Не перакладзена 3|Маральны нон-натуралізм|маральны нон-натуралізм|ru|Моральный нон-натурализм}}, для якога дабро і зло з’яўляюцца простымі, нерэдуцыруемымі ўласцівасцямі асаблівага роду. == Дыхатамія дабра і зла ў культуры == [[Файл:Эскиз_для_Исаакиевского_соб._'Борьба_духов'(N18).(альб.'Ф.А._Бруни',1900-е_гг)_1a_ГИМ_e1.jpg|міні|[[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]. Барацьба добрых духаў са злымі (эскіз для [[Ісакіеўскі сабор|Ісакіеўскага сабора]], 1840-я гг.)]] Дыхатамія дабра і зла даўно стала свайго роду [[мем]]ам агульначалавечай культуры. Шырока сустракаецца ў мастацтве, у прыватнасці, у літаратуры (гл., напрыклад, у [[Апанас Апанасавіч Фет|А. Фета]] <ref>{{Cite web|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE_%D0%B8_%D0%B7%D0%BB%D0%BE_%28%D0%A4%D0%B5%D1%82%29|title=''А. Фет'' Добро и зло // Сборник «Стихотворения». — Л.: Государственное издательство художественной литературы, 1956.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160505061420/https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE_%D0%B8_%D0%B7%D0%BB%D0%BE_(%D0%A4%D0%B5%D1%82)|archive-date=2016-05-05|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref> або [[Фрыдрых Вільгельм Ніцшэ|Ф. Ніцшэ]]<ref>[http://www.e-reading.me/book.php?book=41875 ''Ф. Ницше''] {{Wayback|url=http://www.e-reading.me/book.php?book=41875|date=20141023085158}} [[По ту сторону добра и зла. Прелюдия к философии будущего]]</ref>), і жывапісу, асабліва рэлігійнага зместу (гл. ілюстрацыю артыкула). Акрамя таго, дабро і зло — папулярны прадмет дыскусіі розных слаёў грамадства<ref>{{Cite web|url=http://www.sfi.ru/statja/fiziki-i-kliriki-govorili-o-dobre-i-zle/|title=''Софья Андросенко'' Физики и клирики говорили о добре и зле // Официальный сайт Свято-Филаретовского православно-христианского института, 23.10.2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141025194826/http://www.sfi.ru/statja/fiziki-i-kliriki-govorili-o-dobre-i-zle/|archive-date=2014-10-25|access-date=2014-10-25|url-status=live}}</ref> і, як следства, з’яўляецца адной з тэм выказванняў вядомых людзей. Напрыклад: * Усякае ў свеце дабро можна ў зло звярнуць. — [[Авідзій]]<ref>{{Cite web|url=http://citatu.com.ua/tsitaty_o_zhizni/vsyakoe_vnbspmire_dobro_mozhno/|title=Высказывания Овидия // Сайт Citatu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212705/http://citatu.com.ua/tsitaty_o_zhizni/vsyakoe_vnbspmire_dobro_mozhno/|archive-date=2014-10-21|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Няма ліха без дабра. — [[Пліній Старэйшы]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41_4.html|title=Высказывания Плиния Старшего // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023135532/http://www.wisdoms.ru/41_4.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. * Не ведаю, што лепей — ці зло, што прыносіць карысць, ці дабро, што прыносіць шкоду. — [[Мікеланджэла Буанароці|Мікеланджэла]]<ref>{{Cite web|url=http://citatu.com.ua/vyskazyvaniya/ne_znayu_chto_luchshe/|title=Высказывания Микеланджело // Сайт Citatu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021212405/http://citatu.com.ua/vyskazyvaniya/ne_znayu_chto_luchshe/|archive-date=2014-10-21|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Прычыняць людзям зло большай часткай не так небяспечна, як рабіць ім занадта шмат дабра. — [[Франсуа дэ Ларошфуко|Ларашфука]]<ref>{{Cite web|url=http://www.otrezal.ru/great_ideas/section2/1131.html|title=Высказывания Ларошфуко // Сайт Otrezal.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027171233/http://www.otrezal.ru/great_ideas/section2/1131.html|archive-date=2014-10-27|access-date=2014-10-21|url-status=live}}</ref>. * Калі Дабро нямоглае, яно — Зло. — [[Оскар Уайльд|О.]] [[Оскар Уайльд|Уайльд]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41.html|title=Высказывания О. Уайльда // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023131805/http://www.wisdoms.ru/41.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. * Зло не можа дазволіць сабе раскошы быць пераможаным; Дабро — можа. — [[Рабіндранат Тагор|Р.]] [[Рабіндранат Тагор|Тагор]]<ref>{{Cite web|url=http://www.wisdoms.ru/41_3.html|title=Высказывания Р. Тагора // Сайт Wisdoms.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023133543/http://www.wisdoms.ru/41_3.html|archive-date=2014-10-23|access-date=2014-10-23|url-status=live}}</ref>. == Нататкі == {{Крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Не перакладзена 3|Поль Лафарг|Поль Лафарг|ru|Лафарг, Поль}} Эканамічны дэтэрмінізм Карла Маркса. — М: {{Не перакладзена 3|URSS (выдавецтва)|КомКніга|ru|URSS}}, 2007. — 296 с. — 400 экз. ISBN 978-5-484-00629-8 . * {{Кніга|аўтар=Гусейнаў А. А.|загаловак=Этыка|год=2024|месца=М.|старонак=460}} * {{Кніга|аўтар=Кононов Е. А.|загаловак=Метаэтика. Теоретический обзор|год=2023|месца=М.|старонак=415}} * {{Кніга|аўтар=Miller A.|загаловак=An Introduction to Contemporary Metaethics|год=2003|месца=Cambridge|старонак=316}} * {{Кніга|аўтар=Shafer-Landau R.|загаловак=Whatever Happened to Good and Evil?|год=2003|месца=Oxford|старонак=160}} [[Катэгорыя:Сацыяльныя канцэпцыі]] [[Катэгорыя:Канцэпцыі этыкі]] [[Катэгорыя:Аксіялогія]] e7575oktlzawyoe5tvz6n4q29hsua1r Японскі сад (Кайзерслаўтэрн) 0 808840 5149476 2026-06-01T08:45:56Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Парк |Назва= Японскі сад у Кайзерслаўтэрне |Выява= P9232628.JPG |Подпіс выявы = [[Торыі]] пры ўваходзе ў парк |Краіна = Германія |Рэгіён = Рэйнланд-Пфальц |Горад = Кайзерслаўтэрн |Заснаваны= 2000 |Плошча = 1,35 }} File:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|міні|чайны і гасцявы д...» 5149476 wikitext text/x-wiki {{Парк |Назва= Японскі сад у Кайзерслаўтэрне |Выява= P9232628.JPG |Подпіс выявы = [[Торыі]] пры ўваходзе ў парк |Краіна = Германія |Рэгіён = Рэйнланд-Пфальц |Горад = Кайзерслаўтэрн |Заснаваны= 2000 |Плошча = 1,35 }} [[File:Japanischer Garten, 170705 014.jpg|міні|чайны і гасцявы дом]] [[File:JapGarKL_übersichtsplan_klein.jpg|міні|план саду]] [[File:Japanischer Garten, 170705 001.jpg|міні|камень-крыніца возера]] [[File:Japanischer_Garten%2C_170705_002_Wasserfall.jpg|міні|вадаспад]] [[File:Japanischer_Garten%2C_170705_011_Kaskaden.jpg|міні|каскады]] [[File:P9232628.JPG|міні|сінтаісцкая брама]] '''Японскі сад''' у пфальцкім горадзе [[Кайзерслаўтэрн]] з'яўляецца адным з найбуйнейшых [[Японскі сад|японскіх садоў]] у [[Еўропа|Еўропе]]. У [[2000]] годзе ён быў часткай садовай выставы. Два сады разам сталі першай [[Рэйнланд-Пфальц|Рэйнланд-пфальцкай]] зямельнай садовай выставай. Сад з'яўляецца не толькі месцам адпачынку. Там таксама рэгулярна праводзяцца мерапрыемствы, такія як канцэрты і публічныя чытанні, звязаныя з японскай літаратурай. Плануецца будаўніцтва [[Додзё]] для трэніровак па далёкаўсходніх баявых мастацтвах і культурных мерапрыемстваў, такіх як моўныя і чайныя семінары. У [[чайны дом|чайным доме]] рэгулярна праводзяцца [[Японская чайная цырымонія|японскія чайныя цырымоніі]]. == Гісторыя == === Тэрыторыя === Тэрыторыя складае 13 500 м² пры даўжыні 200 м. Шырыня вагаецца ад 30 да 80 м. Яна знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад ратушы і цэнтра горада. Раней там стаялі вілы двух буйных прамыслоўцаў з Кайзерслаўтэрна. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] вілы былі разбураны падчас бамбардзіроўкі саюзных сіл у 1943 годзе. Толькі больш чым 100-гадовы ансамбль дрэў, спланаваны ў 1893 годзе [[ландшафтны архітэктар|ландшафтным архітэктарам]] [[Heinrich Siesmayer|Генрыхам Зісмаерам]] з Франкфурта-на-Майне, захаваўся да нашых дзён. Ён складаецца, сярод іншага, з 4 [[бук|букаў лясных]], некалькіх [[ціс]]аў, велізарных [[ляшчына|ляшчын]], [[лірыядэндран|цюльпаннага дрэва]], [[кіпарысавік]]аў і самага старога дрэва [[Гінкга]] ў Кайзерслаўтэрне. Пасля разбурэння ў выніку бамбардзіроўкі тэрыторыя не выкарыстоўвалася да 1996 года, калі там пачалося будаўніцтва Японскага саду. === Ідэя і падрыхтоўчыя работы === Ідэя стварэння саду ўзнікла ў [[1993]] годзе, калі дэлегацыя з Кайзерслаўтэрна наведала [[Бункё]] — адзін з раёнаў [[Токіа]] і горад-пабрацім Кайзерслаўтэрна. У 1997 годзе была заснавана Асацыяцыя Японскага саду Кайзерслаўтэрна (''Verein Japanischer Garten Kaiserslautern e.V.'') з мэтай стварэння аўтэнтычнага японскага саду на абраным участку. Першая канцэпцыя будаўніцтва складалася з 5 этапаў. Асацыяцыя плануе сад у супрацоўніцтве з [[Universität Kaiserslautern|Універсітэтам Кайзерслаўтэрна]]. Пазней, у 1998 годзе, праект быў прадстаўлены ў Volksbank Kaiserslautern (Народны банк). У тым жа годзе пачаліся будаўнічыя работы. === Этапы будаўніцтва === Японскі сад быў адкрыты пасля завяршэння ''першага этапу будаўніцтва''. Яго ўрачыстае адкрыццё адбылося 19 красавіка 2000 года. Падчас гэтага этапу было створана вялікае возера з [[карп|карпамі коі]]. Наваколле выканана ў японскім стылі. Падчас ''другога этапу'' на плошчы каля 6 500 м² быў створаны ландшафт з ручаём і 4 вадаспадамі, адзін з якіх вышынёй 12 м. Ён быў адкрыты ў жніўні 2001 года. Падчас ''трэцяга этапу'' ў 2004 і 2005 гадах быў створаны сад камянёў і моху паводле мадэлі японскіх садоў [[Карэсансуі]]. У 2003 годзе горад Кайзерслаўтэрн набыў японскі чайны і гасцявы дом, пабудаваны каля 1900 года, і ўсталяваў яго каля возера. Раней дом стаяў у адным з паркаў Токіа і служыў гасцявым домам японскага міністра. У 1983 годзе нямецкая прыватная асоба набыла яго і перавезла ў Германію. Тры этапы будаўніцтва каштавалі каля 3 мільёнаў еўра. У гэтую суму ўваходзяць падрыхтоўчыя работы (мадэляванне рэльефу, знос руін віл) і непасрэдна будаўнічыя работы. Планаванне, кіраванне будаўніцтвам і архітэктурныя работы выконваліся на грамадскіх пачатках членамі праўлення асацыяцыі. Падчас ''чацвёртага этапу'' будзе пабудаваны японскі культурны цэнтр у стылі японскага [[Додзё]]. Завяршэнне пятага і апошняга этапу планавалася на 2010 год. == Фарміраванне саду == Японскі сад мае два ўваходы, з якіх паўднёвы быў завершаны першым. Ад паўднёвага ўваходу дарожка вядзе спачатку за шумаахоўную сцяну да кіёска. Сцяна выкладзена з пяшчаніку. Камяні былі ўзятыя з былых віл. Паміж знешняй і ўнутранай сцяной пралягае гравійная сцежка. Па баках ад яе растуць [[рададэндран]], [[азалія]] і [[японскі клён]]. Каля каменя-крыніцы дарожка паварочвае і вядзе праз кароткую лесвіцу з пяшчаніку праз браму ў верхнюю частку саду. Адсюль можна ўбачыць праз вялікае верхняе возера горны схілісты ландшафт. Штучнае возера пабудавана ў стылі японскага воднага саду (''Chitei''). Там пераважае рэдкая, упарадкаваная расліннасць. Тут сустракаюцца тыповыя расліны [[японскае садоўніцтва|японскага садоўніцтва]]: [[японская вішня]], [[камелія]] і [[азалія]]. Возера сілкуецца вадой з крыніцы на іншым беразе, у ім плаваюць [[карп]]ы. Злева знаходзіцца тэраса над возерам і японскі чайны дом побач з невялікім дзэн-садам. Ён складаецца з гравію, які расчасаны ў форме спіраляў і кругоў. За чайным домам стаіць кіёск. Па ўсёй тэрыторыі сустракаюцца каменныя ліхтары, [[бамбук]], японскія вішні, розныя травы і кусты: камеліі, рададэндраны і азаліі. Пешаходныя камяні вядуць праз возера. Гравійная дарожка вядзе злева ад чайнага дома да схілу, дзе былі высаджаны новыя кусты. Праз схіл ідуць некалькі сцежак уверх. У гэтым горным ландшафце растуць сосны, менш упарадкаваныя і больш арыентаваныя на натуральны рост. Там ёсць некалькі панарамных пляцовак з выглядам на ландшафт даліны. Таксама сажалку, якая атрымлівае ваду з вадаспада, можна перайсці па камянях. Ручай каля дарожкі з'яўляецца прытокам верхняй сажалкі. Вада фільтруецца воднымі раслінамі. Яшчэ адзін ручай цячэ ад усходняй брамы праз каменныя каскады ў сажалку. Тут таксама некалькі сцежак пятляюць уверх, часткова высечаныя ў выглядзе прыступак у прыроднай скале. Некаторыя сцежкі цягнуцца да моста. На беразе ручая пад заходнімі каскадамі, у самай нізкай кропцы саду, знаходзіцца травяны тэатр у стылі невялікага [[амфітэатр]]а. На поўдзень ад галоўнай дарогі знаходзіцца японскі рэстаран. На тэрыторыі вакол усходняга ўваходу размешчаны сад камянёў і моху, падзеленыя драўлянай дарожкай. Абедзве часткі выкананы ў стылі [[Карэсансуі]]. У паўднёвай частцы знаходзяцца стылізаванае горнае возера і наваколле. На поўнач ад драўлянай дарожкі знаходзіцца мадэль саду манастыра [[Роан-дзі]] ў [[Кіёта]]. Калі працягваць шлях, можна дайсці да драўлянага моста, які праходзіць над вадаспадам. Можна ўбачыць камень-крыніцу, які сілкуе вадаспад. == Уласнік, адказнасць і кааперацыя == ''Асацыяцыя Японскага саду Кайзерслаўтэрна'', якая адказвае за развіццё і праграму саду, арэндавала тэрыторыю ў горада на 30 гадоў. У пытаннях будаўнічых работ асацыяцыя, сярод іншага, супрацоўнічае з горадам, японскім консульствам у Франкфурце і Нямецка-японскім таварыствам. Спачатку ў асацыяцыі было ўсяго 28 членаў, цяпер іх колькасць вырасла да больш чым 900. Галоўным спонсарам з'яўляецца японская кампанія [[Ricoh]]. {{ВС}} {{Японскія сады}} [[Катэгорыя:Паркі Германіі]] [[Катэгорыя:Кайзерслаўтэрн]] [[Катэгорыя:Японскі сад|Кайзерслаўтэрн]] fevktqw6w0i7wx1xpn81nyxquv1mhvz Чайны дом 0 808841 5149478 2026-06-01T08:48:08Z Γλωσσολαλιά 164873 Перасылае да [[Цясіцу]] 5149478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Цясіцу]] s6erz4fozkv5mza727lewzlieq7fgns Карэсансуі 0 808842 5149480 2026-06-01T08:49:56Z Γλωσσολαλιά 164873 Перасылае да [[Сад камянёў]] 5149480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сад камянёў]] oqewtmp9b3u2b9hwuqaj6fdq48o8n6f Файл:Kanye West GOOD Music Cruel Summer.jpg 6 808843 5149483 2026-06-01T09:12:23Z Vlad Shmeklia 158547 {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома Cruel Summer |Крыніца = https://open.spotify.com/album/0bcOGgwJpwBjfFBTApoqSn |Час стварэння = 2012 год |Аўтар = GOOD Music, Def Jam | артыкул = Cruel Summer (альбом GOOD Music) | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} 5149483 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома Cruel Summer |Крыніца = https://open.spotify.com/album/0bcOGgwJpwBjfFBTApoqSn |Час стварэння = 2012 год |Аўтар = GOOD Music, Def Jam | артыкул = Cruel Summer (альбом GOOD Music) | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} == Ліцэнзіяванне == {{Fairuse in}} 2wx2m3bfhwh65wfk7forrtlb30s28gm Cruel Summer (альбом GOOD Music) 0 808844 5149484 2026-06-01T09:12:55Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/149435349|Cruel Summer (альбом GOOD Music)]]» 5149484 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр=[[Хіп-хоп]]|Год=2012|Назва=Cruel Summer|Тып=зборнік|Вокладка=Kanye West GOOD Music Cruel Summer.jpg|Выканаўца=GOOD Music|Выпушчаны=14 верасня 2012|Запісаны=2011—2012<ref>{{статья |ссылка=http://www.xxlmag.com/features/2012/04/production-credit-lifted-talks-mercy-signing-to-g-o-o-d-music-first-meeting-with-kanye/ |заглавие=Production Credit: Lifted Talks "Mercy," Signing to G.O.O.D. Music & First Meeting With Kanye |издание=[[XXL (журнал)|XXL]] |место=New York |accessdate=2012-10-14 |язык=en |тип=journal |число=9 |месяц=4 |год=2012 |archivedate=2012-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719111357/http://www.xxlmag.com/features/2012/04/production-credit-lifted-talks-mercy-signing-to-g-o-o-d-music-first-meeting-with-kanye/ }}</ref>|Працягласць={{duration|m=54|s=31}}|Прадзюсары={{flatlist| * [[Канье Уэст]] {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсар#Музыка|вык.]].)}} * Che Pope {{small|(таксама вык..)}} * Эндру «Поп» Уонсел * Энтані Кілхофер * Boogz & Tapez * Дэн Блэк * Hit-Boy * Хадсан Мохоўк * Illmind * Джэф Баскер * Кен Льюіс * Lifted * Mano * Мэнні Фреш * Майк Дын * Майк Уіл * The Twilite Tone * Томі Браўн * Трэвіс Скот * Young Chop }}|Лэйблы=GOOD Music, [[Def Jam Recordings|Def Jam]]|Храналогія=[[Канье Уэст]]а|Папярэдні альбом=[[Watch the Throne]]|Наступны альбом=[[Yeezus]]|Пап_год=2012|Наст_год=2013|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = Cruel Summer | Сінгл 1 = Mercy | Сінгл 1 дата = 3 красавіка 2012 | Сінгл 2 = Cold | Сінгл 2 дата = 17 красавіка 2012 | Сінгл 3 = New God Flow | Сінгл 3 дата = 21 ліпеня 2012 | Сінгл 4 = Clique | Сінгл 4 дата = 6 верасня 2012 }}}} '''''Cruel Summer''''' ({{Tr|Жорсткае лета}}) — альбом-кампіляцыя трэкаў, выкананых удзельнікамі лэйбла {{Не перакладзена 3|GOOD Music|3=ru|4=GOOD Music}}, кіраўніком якога з'яўляецца [[Канье Уэст]]. Планы па стварэнню гэтага альбома ўпершыню прагучалі ў кастрычніку 2011 года. Канчатковая дата рэлізу прыпала на [[14 верасня]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012 года]]. Усе чатыры сінглы, выпушчаныя з гэтага альбома («Mercy», «Cold», «New God Flow» і «Clique»), патрапілі ў чарт [[Billboard Hot 100]]. == Аб альбоме == Лэйбл GOOD Music быў заснаваны Канье Уэстам у 2004 годзе, і з тых часоў сабраў у сваіх шэрагах многіх своеасаблівых выканаўцаў — ад класіка conscience-рэпу Комана да балансуе на гранях жанраў Кіда Кадзі, ад экс-удзельніка дуэта Clipse Pusha T да [[Нігерыя|нігерыйскага]] спевака D'banj. Упершыню інфармацыю аб які рыхтуецца альбоме Канье Уэст абвясціў у кастрычніку 2011 года праз свой [[X (сацыяльная сетка)|твітэр]]. Альбом тады не меў назвы, а яго выхад планаваўся на вясну 2012-га<ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2011/10/19/kanye-west-announces-good-music-album/|title=Kanye West Announces G.O.O.D. Music Album|website=[[Rap-Up]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6CzKGUHrD?url=http://www.rap-up.com/2011/10/19/kanye-west-announces-good-music-album/|archive-date=2012-12-17|access-date=2012-09-08}}</ref>. 23 мая ў [[Каны|Канах]] адбылася прэм'ера [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражнага фільма]] ''Cruel Summer'', пастаўленага Уэстам<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/kanye-west-cruel-summer-short-film-cannes_n_1526920.html|title=Kanye West 'Cruel Summer': Rapper To Debut Short Film At Cannes Festival|date=2012-05-18|publisher=[[Huffington Post]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6CzKHLKyI?url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/kanye-west-cruel-summer-short-film-cannes_n_1526920.html|archive-date=2012-12-17|access-date=2012-05-18}}</ref>. Менавіта гэтая назва і стала назвай альбома. Дакладнай датай рэлізу было названа 7 жніўня 2012 года, аднак выхад альбома шматразова адкладаўся. Канчаткова альбом выйшаў 14 верасня 2012 года. == Спіс кампазіцый ==   ; Крыніцы сэмплаў, выкарыстаныя падчас працы над альбомам<ref name="booklet2">{{cite album-notes|title=Cruel Summer|others=GOOD Music|year=2012|format=PDF digital booklet|publisher=[[Def Jam Recordings]]}}</ref> == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] r5hrej69z2w8nn7kawrfaa6b1gwur4o 5149487 5149484 2026-06-01T09:24:17Z Vlad Shmeklia 158547 /* Спіс кампазіцый */ дапаўненне, абнаўленне звестак 5149487 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр=[[Хіп-хоп]]|Год=2012|Назва=Cruel Summer|Тып=зборнік|Вокладка=Kanye West GOOD Music Cruel Summer.jpg|Выканаўца=GOOD Music|Выпушчаны=14 верасня 2012|Запісаны=2011—2012<ref>{{статья |ссылка=http://www.xxlmag.com/features/2012/04/production-credit-lifted-talks-mercy-signing-to-g-o-o-d-music-first-meeting-with-kanye/ |заглавие=Production Credit: Lifted Talks "Mercy," Signing to G.O.O.D. Music & First Meeting With Kanye |издание=[[XXL (журнал)|XXL]] |место=New York |accessdate=2012-10-14 |язык=en |тип=journal |число=9 |месяц=4 |год=2012 |archivedate=2012-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719111357/http://www.xxlmag.com/features/2012/04/production-credit-lifted-talks-mercy-signing-to-g-o-o-d-music-first-meeting-with-kanye/ }}</ref>|Працягласць={{duration|m=54|s=31}}|Прадзюсары={{flatlist| * [[Канье Уэст]] {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсар#Музыка|вык.]].)}} * Che Pope {{small|(таксама вык..)}} * Эндру «Поп» Уонсел * Энтані Кілхофер * Boogz & Tapez * Дэн Блэк * Hit-Boy * Хадсан Мохоўк * Illmind * Джэф Баскер * Кен Льюіс * Lifted * Mano * Мэнні Фреш * Майк Дын * Майк Уіл * The Twilite Tone * Томі Браўн * Трэвіс Скот * Young Chop }}|Лэйблы=GOOD Music, [[Def Jam Recordings|Def Jam]]|Храналогія=[[Канье Уэст]]а|Папярэдні альбом=[[Watch the Throne]]|Наступны альбом=[[Yeezus]]|Пап_год=2012|Наст_год=2013|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = Cruel Summer | Сінгл 1 = Mercy | Сінгл 1 дата = 3 красавіка 2012 | Сінгл 2 = Cold | Сінгл 2 дата = 17 красавіка 2012 | Сінгл 3 = New God Flow | Сінгл 3 дата = 21 ліпеня 2012 | Сінгл 4 = Clique | Сінгл 4 дата = 6 верасня 2012 }}}} '''''Cruel Summer''''' ({{Tr|Жорсткае лета}}) — альбом-кампіляцыя трэкаў, выкананых удзельнікамі лэйбла {{Не перакладзена 3|GOOD Music|3=ru|4=GOOD Music}}, кіраўніком якога з'яўляецца [[Канье Уэст]]. Планы па стварэнню гэтага альбома ўпершыню прагучалі ў кастрычніку 2011 года. Канчатковая дата рэлізу прыпала на [[14 верасня]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012 года]]. Усе чатыры сінглы, выпушчаныя з гэтага альбома («Mercy», «Cold», «New God Flow» і «Clique»), патрапілі ў чарт [[Billboard Hot 100]]. == Аб альбоме == Лэйбл GOOD Music быў заснаваны Канье Уэстам у 2004 годзе, і з тых часоў сабраў у сваіх шэрагах многіх своеасаблівых выканаўцаў — ад класіка conscience-рэпу Комана да балансуе на гранях жанраў Кіда Кадзі, ад экс-удзельніка дуэта Clipse Pusha T да [[Нігерыя|нігерыйскага]] спевака D'banj. Упершыню інфармацыю аб які рыхтуецца альбоме Канье Уэст абвясціў у кастрычніку 2011 года праз свой [[X (сацыяльная сетка)|твітэр]]. Альбом тады не меў назвы, а яго выхад планаваўся на вясну 2012-га<ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2011/10/19/kanye-west-announces-good-music-album/|title=Kanye West Announces G.O.O.D. Music Album|website=[[Rap-Up]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6CzKGUHrD?url=http://www.rap-up.com/2011/10/19/kanye-west-announces-good-music-album/|archive-date=2012-12-17|access-date=2012-09-08}}</ref>. 23 мая ў [[Каны|Канах]] адбылася прэм'ера [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражнага фільма]] ''Cruel Summer'', пастаўленага Уэстам<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/kanye-west-cruel-summer-short-film-cannes_n_1526920.html|title=Kanye West 'Cruel Summer': Rapper To Debut Short Film At Cannes Festival|date=2012-05-18|publisher=[[Huffington Post]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6CzKHLKyI?url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/kanye-west-cruel-summer-short-film-cannes_n_1526920.html|archive-date=2012-12-17|access-date=2012-05-18}}</ref>. Менавіта гэтая назва і стала назвай альбома. Дакладнай датай рэлізу было названа 7 жніўня 2012 года, аднак выхад альбома шматразова адкладаўся. Канчаткова альбом выйшаў 14 верасня 2012 года. == Спіс кампазіцый == {{tracklist|extra_column=Продюсар(ы)|total_length=54:31|title1=To the World|writer1=Kanye West, R. Kelly, A. Wansel, W. Felder, C. Smith, M. Jones|extra1=Andrew "Pop" Wansel, [[Kanye West]] <small>(co.)</small>, Hudson Mohawke <small>(add.)</small>, Ken Lewis <small>(add.)</small>, Mano <small>(add.)</small>, Трэвіс Скот <small>(add.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(add.)</small>|note1=[[Канье Уэст]], R. Kelly і Teyana Taylor|length1=3:51|title2=Clique|writer2=K. West, C. Hollis, S. Anderson, S. Carter, J. Fauntleroy|extra2=Hit-Boy, Kanye West <small>(co.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(add.)</small>, Noah Goldstein <small>(add.)</small>|note2=Kanye West, [[Jay-Z]] і Big Sean|length2=4:53|title3=Mercy|writer3=K. West, S. Taft, S. Anderson, T. Thornton, T. Epps, J. Thomas, D. Beagle, W. Riley, R. Williams|extra3=Lifted, Майк Дын <small>(add.)</small>, Kanye West <small>(add.)</small>, Hudson Mohawke <small>(add.)</small>|note3=Kanye West, Big Sean, Pusha T і 2 Chainz|length3=5:26|title4=New God Flow|writer4=K. West, T. Thornton, H. Rooney, R. Bean, H. Crizoe, D. Coles, R. Townsend, M. Valle|extra4=Kanye West, Boogz & Tapez <small>(co.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(add.)</small>|note4=Kanye West, Pusha T і Ghostface Killah|length4=5:57|title5=The Morning|writer5=C. Woods, T. Thornton, {{!}}L. Lynn, T. Epps, C. Young, A. Martin, A. Lerner, F. Loewe, K. West, R. Ibanga, J. Bhasker, Трэвіс Скот|extra5=Kanye West, Illmind, Jeff Bhasker <small>(co.)</small>, Трэвіс Скот <small>(co.)</small>|note5=[[Raekwon]], Pusha T, Common, 2 Chainz, Cyhi the Prynce, Kid Cudi і D'banj|length5=4:35|title6=Cold|writer6=K. West, C. Hollis, J. Smith, M. Williams|extra6=Hit-Boy|note6=Kanye West, DJ Khaled|length6=3:36|title7=Higher|writer7=C. Hollis, T. Nash, T. Thornton, M. Betha, J. Fauntleroy, Jeremiah Probodanu|extra7=Hit-Boy, Kanye West <small>(co.)</small>, Mike Dean <small>(add.)</small>|note7=The-Dream, Pusha T, Mase і Cocaine 80s|length7=4:34|title8=Sin City|writer8=T. Taylor, John Legend, T. Scott, T. Brown, J. Young, C. Young, M. Jones, V. McCants|extra8=Tommy Brown, Трэвіс Скотт|note8=John Legend, Teyana Taylor, Трэвіс Скот, Cyhi the Prynce і Malik Yusef|length8=4:28|title9=The One|writer9=K. West, M. Ambrosius, S. Anderson, T. Epps, B. Thomas, Chuck D{{!}}C. Ridenhour, J. Boxley, D. Barker, W. Riley, A. Collins, M. Jones, J. Fauntleroy, C. Smith|extra9=Kanye West, Hudson Mohawke <small>(co.)</small>, The Twilite Tone <small>(co.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(co.)</small>, Mannie Fresh <small>(add.)</small>, Lifted <small>(add.)</small>|note9=Kanye West, Big Sean, 2 Chainz і Marsha Ambrosius|length9=5:44|title10=Creepers|writer10=S. Mescudi, D. Black|extra10=Dan Black|note10=Kid Cudi|length10=3:14|title11=Bliss|writer11=T. Taylor, R. Birchard, E. Hamilton, J. Stephens|extra11=Hudson Mohawke|note11=John Legend і Teyana Taylor|length11=3:30|title12=I Don't Like (рэмікс)|writer12=K. West, K. Cozart, T. Thornton, S. Anderson, J. Phillips, T. Pittman, R. Townsend, B. Levy], P. Love|extra12=Young Chop, Kanye West <small>(co.)</small>, The Twilite Tone <small>(add.)</small>, Noah Goldstein <small>(add.)</small>|note12=Kanye West, Chief Keef, Pusha T, Big Sean і Jadakiss|length12=4:43|writing_credits=yes}}  ; Крыніцы сэмплаў, выкарыстаныя падчас працы над альбомам<ref name="booklet2">{{cite album-notes|title=Cruel Summer|others=GOOD Music|year=2012|format=PDF digital booklet|publisher=[[Def Jam Recordings]]}}</ref> == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] taw877otiq3clko2ohlvhhc3nvvlsi0 5149489 5149487 2026-06-01T09:25:03Z Vlad Shmeklia 158547 /* Спіс кампазіцый */ памылка 5149489 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр=[[Хіп-хоп]]|Год=2012|Назва=Cruel Summer|Тып=зборнік|Вокладка=Kanye West GOOD Music Cruel Summer.jpg|Выканаўца=GOOD Music|Выпушчаны=14 верасня 2012|Запісаны=2011—2012<ref>{{статья |ссылка=http://www.xxlmag.com/features/2012/04/production-credit-lifted-talks-mercy-signing-to-g-o-o-d-music-first-meeting-with-kanye/ |заглавие=Production Credit: Lifted Talks "Mercy," Signing to G.O.O.D. Music & First Meeting With Kanye |издание=[[XXL (журнал)|XXL]] |место=New York |accessdate=2012-10-14 |язык=en |тип=journal |число=9 |месяц=4 |год=2012 |archivedate=2012-07-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120719111357/http://www.xxlmag.com/features/2012/04/production-credit-lifted-talks-mercy-signing-to-g-o-o-d-music-first-meeting-with-kanye/ }}</ref>|Працягласць={{duration|m=54|s=31}}|Прадзюсары={{flatlist| * [[Канье Уэст]] {{small|(таксама [[Выканаўчы прадзюсар#Музыка|вык.]].)}} * Che Pope {{small|(таксама вык..)}} * Эндру «Поп» Уонсел * Энтані Кілхофер * Boogz & Tapez * Дэн Блэк * Hit-Boy * Хадсан Мохоўк * Illmind * Джэф Баскер * Кен Льюіс * Lifted * Mano * Мэнні Фреш * Майк Дын * Майк Уіл * The Twilite Tone * Томі Браўн * Трэвіс Скот * Young Chop }}|Лэйблы=GOOD Music, [[Def Jam Recordings|Def Jam]]|Храналогія=[[Канье Уэст]]а|Папярэдні альбом=[[Watch the Throne]]|Наступны альбом=[[Yeezus]]|Пап_год=2012|Наст_год=2013|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = Cruel Summer | Сінгл 1 = Mercy | Сінгл 1 дата = 3 красавіка 2012 | Сінгл 2 = Cold | Сінгл 2 дата = 17 красавіка 2012 | Сінгл 3 = New God Flow | Сінгл 3 дата = 21 ліпеня 2012 | Сінгл 4 = Clique | Сінгл 4 дата = 6 верасня 2012 }}}} '''''Cruel Summer''''' ({{Tr|Жорсткае лета}}) — альбом-кампіляцыя трэкаў, выкананых удзельнікамі лэйбла {{Не перакладзена 3|GOOD Music|3=ru|4=GOOD Music}}, кіраўніком якога з'яўляецца [[Канье Уэст]]. Планы па стварэнню гэтага альбома ўпершыню прагучалі ў кастрычніку 2011 года. Канчатковая дата рэлізу прыпала на [[14 верасня]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012 года]]. Усе чатыры сінглы, выпушчаныя з гэтага альбома («Mercy», «Cold», «New God Flow» і «Clique»), патрапілі ў чарт [[Billboard Hot 100]]. == Аб альбоме == Лэйбл GOOD Music быў заснаваны Канье Уэстам у 2004 годзе, і з тых часоў сабраў у сваіх шэрагах многіх своеасаблівых выканаўцаў — ад класіка conscience-рэпу Комана да балансуе на гранях жанраў Кіда Кадзі, ад экс-удзельніка дуэта Clipse Pusha T да [[Нігерыя|нігерыйскага]] спевака D'banj. Упершыню інфармацыю аб які рыхтуецца альбоме Канье Уэст абвясціў у кастрычніку 2011 года праз свой [[X (сацыяльная сетка)|твітэр]]. Альбом тады не меў назвы, а яго выхад планаваўся на вясну 2012-га<ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2011/10/19/kanye-west-announces-good-music-album/|title=Kanye West Announces G.O.O.D. Music Album|website=[[Rap-Up]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6CzKGUHrD?url=http://www.rap-up.com/2011/10/19/kanye-west-announces-good-music-album/|archive-date=2012-12-17|access-date=2012-09-08}}</ref>. 23 мая ў [[Каны|Канах]] адбылася прэм'ера [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражнага фільма]] ''Cruel Summer'', пастаўленага Уэстам<ref>{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/kanye-west-cruel-summer-short-film-cannes_n_1526920.html|title=Kanye West 'Cruel Summer': Rapper To Debut Short Film At Cannes Festival|date=2012-05-18|publisher=[[Huffington Post]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6CzKHLKyI?url=http://www.huffingtonpost.com/2012/05/18/kanye-west-cruel-summer-short-film-cannes_n_1526920.html|archive-date=2012-12-17|access-date=2012-05-18}}</ref>. Менавіта гэтая назва і стала назвай альбома. Дакладнай датай рэлізу было названа 7 жніўня 2012 года, аднак выхад альбома шматразова адкладаўся. Канчаткова альбом выйшаў 14 верасня 2012 года. == Спіс кампазіцый == {{tracklist|extra_column=Продюсар(ы)|total_length=54:31|title1=To the World|writer1=Kanye West, R. Kelly, A. Wansel, W. Felder, C. Smith, M. Jones|extra1=Andrew "Pop" Wansel, Канье Уэст <small>(co.)</small>, Hudson Mohawke <small>(add.)</small>, Ken Lewis <small>(add.)</small>, Mano <small>(add.)</small>, Трэвіс Скот <small>(add.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(add.)</small>|note1=[[Канье Уэст]], R. Kelly і Teyana Taylor|length1=3:51|title2=Clique|writer2=K. West, C. Hollis, S. Anderson, S. Carter, J. Fauntleroy|extra2=Hit-Boy, Kanye West <small>(co.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(add.)</small>, Noah Goldstein <small>(add.)</small>|note2=Kanye West, [[Jay-Z]] і Big Sean|length2=4:53|title3=Mercy|writer3=K. West, S. Taft, S. Anderson, T. Thornton, T. Epps, J. Thomas, D. Beagle, W. Riley, R. Williams|extra3=Lifted, Майк Дын <small>(add.)</small>, Kanye West <small>(add.)</small>, Hudson Mohawke <small>(add.)</small>|note3=Kanye West, Big Sean, Pusha T і 2 Chainz|length3=5:26|title4=New God Flow|writer4=K. West, T. Thornton, H. Rooney, R. Bean, H. Crizoe, D. Coles, R. Townsend, M. Valle|extra4=Kanye West, Boogz & Tapez <small>(co.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(add.)</small>|note4=Kanye West, Pusha T і Ghostface Killah|length4=5:57|title5=The Morning|writer5=C. Woods, T. Thornton, {{!}}L. Lynn, T. Epps, C. Young, A. Martin, A. Lerner, F. Loewe, K. West, R. Ibanga, J. Bhasker, Трэвіс Скот|extra5=Kanye West, Illmind, Jeff Bhasker <small>(co.)</small>, Трэвіс Скот <small>(co.)</small>|note5=[[Raekwon]], Pusha T, Common, 2 Chainz, Cyhi the Prynce, Kid Cudi і D'banj|length5=4:35|title6=Cold|writer6=K. West, C. Hollis, J. Smith, M. Williams|extra6=Hit-Boy|note6=Kanye West, DJ Khaled|length6=3:36|title7=Higher|writer7=C. Hollis, T. Nash, T. Thornton, M. Betha, J. Fauntleroy, Jeremiah Probodanu|extra7=Hit-Boy, Kanye West <small>(co.)</small>, Mike Dean <small>(add.)</small>|note7=The-Dream, Pusha T, Mase і Cocaine 80s|length7=4:34|title8=Sin City|writer8=T. Taylor, John Legend, T. Scott, T. Brown, J. Young, C. Young, M. Jones, V. McCants|extra8=Tommy Brown, Трэвіс Скотт|note8=John Legend, Teyana Taylor, Трэвіс Скот, Cyhi the Prynce і Malik Yusef|length8=4:28|title9=The One|writer9=K. West, M. Ambrosius, S. Anderson, T. Epps, B. Thomas, Chuck D{{!}}C. Ridenhour, J. Boxley, D. Barker, W. Riley, A. Collins, M. Jones, J. Fauntleroy, C. Smith|extra9=Kanye West, Hudson Mohawke <small>(co.)</small>, The Twilite Tone <small>(co.)</small>, Anthony Kilhoffer <small>(co.)</small>, Mannie Fresh <small>(add.)</small>, Lifted <small>(add.)</small>|note9=Kanye West, Big Sean, 2 Chainz і Marsha Ambrosius|length9=5:44|title10=Creepers|writer10=S. Mescudi, D. Black|extra10=Dan Black|note10=Kid Cudi|length10=3:14|title11=Bliss|writer11=T. Taylor, R. Birchard, E. Hamilton, J. Stephens|extra11=Hudson Mohawke|note11=John Legend і Teyana Taylor|length11=3:30|title12=I Don't Like (рэмікс)|writer12=K. West, K. Cozart, T. Thornton, S. Anderson, J. Phillips, T. Pittman, R. Townsend, B. Levy], P. Love|extra12=Young Chop, Kanye West <small>(co.)</small>, The Twilite Tone <small>(add.)</small>, Noah Goldstein <small>(add.)</small>|note12=Kanye West, Chief Keef, Pusha T, Big Sean і Jadakiss|length12=4:43|writing_credits=yes}}  ; Крыніцы сэмплаў, выкарыстаныя падчас працы над альбомам<ref name="booklet2">{{cite album-notes|title=Cruel Summer|others=GOOD Music|year=2012|format=PDF digital booklet|publisher=[[Def Jam Recordings]]}}</ref> == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] nc4csyfh6a5tk3dpwcg02huu60h695z Луі Жан Мары Дабантон 0 808845 5149485 2026-06-01T09:14:56Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Вучоны}} '''Луі Жан Мары Дабантон''' ({{lang-fr|Louis Jean-Marie D’Aubenton}}; {{ВД-прэамбула}}) — французскі прыродазнавец. Член Французскай і замежны ганаровы член Пецярбургскай АН (1776). З 1788 года дырэктар Парыжскага батанічнага сада. Навуковыя працы па параўнальнай анат...» 5149485 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Луі Жан Мары Дабантон''' ({{lang-fr|Louis Jean-Marie D’Aubenton}}; {{ВД-прэамбула}}) — французскі прыродазнавец. Член Французскай і замежны ганаровы член Пецярбургскай АН (1776). З 1788 года дырэктар Парыжскага батанічнага сада. Навуковыя працы па параўнальнай анатоміі і акліматызацыі свойскіх жывёл. Сааўтар (разам з [[Ж. ​Бюфон]]ам) мнагатомнай працы «Натуральная гісторыя» (1749—67). Аўтар дапаможніка па авечкагадоўлі. Вывеў новую пароду мерыносавых авечак. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|5|Дабантон}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дабантон Луі Жан Мары}} [[Катэгорыя:Заолагі Францыі]] en9n45ljtjzmfykrj4zef9omktwqktc 5149486 5149485 2026-06-01T09:15:48Z JerzyKundrat 174 5149486 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Луі Жан Мары Дабантон''' ({{lang-fr|Louis Jean-Marie D’Aubenton}}; {{ВД-прэамбула}}) — французскі прыродазнавец. Член Французскай і замежны ганаровы член Пецярбургскай АН (1776). З 1788 года дырэктар Парыжскага батанічнага сада. Навуковыя працы па параўнальнай анатоміі і акліматызацыі свойскіх жывёл. Сааўтар (разам з [[Ж. ​Бюфон]]ам) мнагатомнай працы «Натуральная гісторыя» (1749—67). Аўтар дапаможніка па авечкагадоўлі. Вывеў новую пароду мерыносавых авечак. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|5|Дабантон}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дабантон Луі Жан Мары}} [[Катэгорыя:Заолагі Францыі]] 4ywivwfy64wn5aagnfknxajrze90fz6 Прэстан Блэр 0 808846 5149491 2026-06-01T09:25:41Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1355331878|Preston Blair]]» 5149491 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Гады актыўнасці=[[1930]] – [[1995]]}} '''Прэстан Эрвін Блэр''' ({{Lang-en|Preston Erwin Blair}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Аніматар|мастак-мультыплікатар]]. Найбольш вядомы сваёй працай з [[Анімацыя персанажаў|анімацыямі персанажаў]] у [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Productions]] і [[Мультыплікацыйная студыя|мультыплікацыйнай студыі]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]]. Блэр нарадзіўся ў [[Рэдлендс (Каліфорнія)|Рэдлендсе]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]]. Пачаў кар'еру мультыплікатара ў пачатку 1930-х гадоў у студыі [[Romer Gray Studio]], аднак з-за таго, што студыя не паспявала выплачваць яму заробак, перайшоў у [[Walter Lantz Productions]]. Пазней ён перабраўся ў студыю [[Screen Gems]] [[Чарльз Мінц|Чарльза Мінца]], а ў канцы 1930-х, пасля шматлікіх няўдалых спроб уладкавацца, перайшоў у студыю Disney. Там Прэстан працаваў над кароткімі анімацыйнымі сцэнамі, а таксама над сцэнай [[Мікі Маус|Мікі Мауса]] у «[[Вучань чараўніка]]» і над сцэнай танца бегемота і кракадзіла ў «[[Час танца]]» мультфільма «[[Фантазія (мультфільм)|Фантазія]]» (1940). Акрамя таго, ён прыняў удзел у рабоце над «[[Пінокіа (мультфільм)|Пінокіа]]» (1940) і «[[Бэмбі (мультфільм)|Бэмбі]]» (1942) [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=http://animationresources.org/biography-preston-blair/|title=Biography: Preston Blair|first=Stephen|last=Worth|website=AnimationResources.org - Serving the Online Animation Community|date=2010-11-04|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр пакінуў Disney пасля [[Страйк аніматараў Дыснея|страйку аніматараў Disney 1941 года]] і быў наняты ў падраздзяленне [[Тэкса Эйвэры]] на MGM. Там ён набыў асаблівую вядомасць дзякуючы анімацыі галоўнай жаночай гераіні ў мультфільме «[[Red Hot Riding Hood]]». «Рэд» пасля з'явілася ў іншых мультфільмах Эйвэры, у тым ліку «[[Swing Shift Cinderella]]», «[[Little Rural Riding Hood]]», «[[Uncle Tom's Cabana]]», а таксама ў мультфільмах пра [[Друпі]] — «[[The Shooting of Dan McGoo]]» і «[[Wild and Woolfy]]», анімацыю да якіх рабіў Блэр. У канцы 1940-х гадоў Блэр аб'яднаўся з мультыплікатарам Эйвэры [[Майкл Ла|Майклам Ла]], каб зрэжысаваць некалькі мультфільмаў пра [[Мядзведзь Барні|мядзведзя Барні]]<ref>Of Mice and Magic (1980); 287-289</ref>, аднак іх падраздзяленне было распушчана пасля завяршэння толькі трох [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражак]]. Пасля гэтага ён пераехаў у [[Канектыкут]] і зняў некалькі [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] кароткаметражных мультфільмаў для свайго брата [[Лі Блэр|Лі]] ў [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Ёрку]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tralfaz.blogspot.com/2022/01/a-balanced-meal-of-cartoons.html|title=Tralfaz: A Balanced Meal of Cartoons|last=Yowp|website=Tralfaz|date=2022-01-22|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр працягваў сваю кар'еру ў 1960-я гады, працуючы над «[[Флінтстоуны|Флінтстоунамі]]» ў [[Hanna-Barbera]]. Аднак шырэй ён вядомы як аўтар навучальных кніг па анімацыі для выдавецтва [[Walter Foster Publishing]]. Яго першая кніга «Animation» была выдадзена ў 1948 годзе і першапачаткова змяшчала відарысы персанажаў мультфільмаў [[MGM]] і [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], якіх ён анімаваў; у другім выданні яны былі перамаляваны, каб схаваць іх паходжанне. На працягу наступных сарака гадоў Блэр напісаў яшчэ шмат навучальных тэкстаў па анімацыі, кульмінацыяй якіх стала «Cartoon Animation» (1994) — кніга аб'ёмам 224 старонкі, якая сабрала большую частку зместу яго папярэдніх кніг. Новае выданне «Cartoon Animation» было апублікавана ў лістападзе 2020 года выдавецтвам Walter Foster Publishing, імпрынтам The Quarto Group<ref name=":0" />. Прэстан памёр 19 красавіка 1995 года ад [[Сардэчная недастатковасць|сардэчнай недастатковасці]]<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb name|id=0086326|name=Прэстан Блэр}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] m1cw8cof1c9uinr7k851jlyqlfpsuj1 5149494 5149491 2026-06-01T09:30:50Z Feeleman 163471 вікіфікацыя, афармленне 5149494 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1930]] – [[1995]] }} '''Прэстан Эрвін Блэр''' ({{Lang-en|Preston Erwin Blair}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Аніматар|мастак-мультыплікатар]]. Найбольш вядомы сваёй працай з [[Анімацыя персанажаў|анімацыямі персанажаў]] у [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Productions]] і [[Мультыплікацыйная студыя|мультыплікацыйнай студыі]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]]. == Біяграфія == Блэр нарадзіўся ў [[Рэдлендс (Каліфорнія)|Рэдлендсе]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]]. Пачаў кар’еру мультыплікатара ў пачатку 1930-х гадоў у студыі [[Romer Gray Studio]], аднак з-за таго, што студыя не паспявала выплачваць яму заробак, перайшоў у [[Walter Lantz Productions]]. Пазней ён перабраўся ў студыю [[Screen Gems]] [[Чарльз Мінц|Чарльза Мінца]], а ў канцы 1930-х, пасля шматлікіх няўдалых спроб уладкавацца, перайшоў у студыю Disney. Там Прэстан працаваў над кароткімі анімацыйнымі сцэнамі, а таксама над сцэнай [[Мікі Маус]]а у «[[Вучань чараўніка]]» і над сцэнай танца бегемота і кракадзіла ў «[[Час танца]]» мультфільма «[[Фантазія (мультфільм)|Фантазія]]» (1940). Акрамя таго, ён прыняў удзел у рабоце над «[[Пінокіа (мультфільм)|Пінокіа]]» (1940) і «[[Бэмбі (мультфільм)|Бэмбі]]» (1942) [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=http://animationresources.org/biography-preston-blair/|title=Biography: Preston Blair|first=Stephen|last=Worth|website=AnimationResources.org - Serving the Online Animation Community|date=2010-11-04|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр пакінуў Disney пасля [[Страйк аніматараў Дыснея|страйку аніматараў Disney 1941 года]] і быў наняты ў падраздзяленне [[Тэкса Эйвэры]] на MGM. Там ён набыў асаблівую вядомасць дзякуючы анімацыі галоўнай жаночай гераіні ў мультфільме «[[Red Hot Riding Hood]]». «Рэд» пасля з’явілася ў іншых мультфільмах Эйвэры, у тым ліку «[[Swing Shift Cinderella]]», «[[Little Rural Riding Hood]]», «[[Uncle Tom's Cabana]]», а таксама ў мультфільмах пра [[Друпі]] — «[[The Shooting of Dan McGoo]]» і «[[Wild and Woolfy]]», анімацыю да якіх рабіў Блэр. У канцы 1940-х гадоў Блэр аб’яднаўся з мультыплікатарам Эйвэры [[Майкл Ла|Майклам Ла]], каб зрэжысаваць некалькі мультфільмаў пра [[Мядзведзь Барні|мядзведзя Барні]]<ref>Of Mice and Magic (1980); 287—289</ref>, аднак іх падраздзяленне было распушчана пасля завяршэння толькі трох [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражак]]. Пасля гэтага ён пераехаў у [[Канектыкут]] і зняў некалькі [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] кароткаметражных мультфільмаў для свайго брата [[Лі Блэр|Лі]] ў [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Ёрку]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tralfaz.blogspot.com/2022/01/a-balanced-meal-of-cartoons.html|title=Tralfaz: A Balanced Meal of Cartoons|last=Yowp|website=Tralfaz|date=2022-01-22|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр працягваў сваю кар’еру ў 1960-я гады, працуючы над [[Флінтстоўны|Флінтстоўнамі]] ў [[Hanna-Barbera]]. Аднак больш вядомы ён як аўтар навучальных кніг па анімацыі для выдавецтва [[Walter Foster Publishing]]. Яго першая кніга «Animation» была выдадзена ў 1948 годзе і першапачаткова змяшчала відарысы персанажаў мультфільмаў [[MGM]] і [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], якіх ён анімаваў; у другім выданні яны былі перамаляваны, каб схаваць іх паходжанне. На працягу наступных сарака гадоў Блэр напісаў яшчэ шмат навучальных тэкстаў па анімацыі, кульмінацыяй якіх стала «Cartoon Animation» (1994) — кніга аб’ёмам 224 старонкі, якая сабрала большую частку зместу яго папярэдніх кніг. Новае выданне «Cartoon Animation» было апублікавана ў лістападзе 2020 года выдавецтвам Walter Foster Publishing<ref name=":0" />. == Смерць == Прэстан памёр 19 красавіка 1995 года ад [[Сардэчная недастатковасць|сардэчнай недастатковасці]]<ref name=":1" /> у Каліфорніі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb name|id=0086326|name=Прэстан Блэр}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Блэр Прэстан}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] 6867oh6oli48dq2yd0tymldva8mw8nh 5149498 5149494 2026-06-01T09:41:17Z Feeleman 163471 афармленне 5149498 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1930]] – [[1995]] }} '''Прэстан Эрвін Блер''' ({{Lang-en|Preston Erwin Blair}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Аніматар|мастак-мультыплікатар]]. Найбольш вядомы сваёй працай з [[Анімацыя персанажаў|анімацыямі персанажаў]] у [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Productions]] і [[Мультыплікацыйная студыя|мультыплікацыйнай студыі]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]]. == Біяграфія == Блер нарадзіўся ў [[Рэдлендс (Каліфорнія)|Рэдлендсе]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]]. Пачаў кар’еру мультыплікатара ў пачатку 1930-х гадоў у студыі [[Romer Gray Studio]], аднак з-за таго, што студыя не паспявала выплачваць яму заробак, перайшоў у [[Walter Lantz Productions]]. Пазней ён перабраўся ў студыю [[Screen Gems]] [[Чарльз Мінц|Чарльза Мінца]], а ў канцы 1930-х, пасля шматлікіх няўдалых спроб уладкавацца, перайшоў у студыю Disney. Там Прэстан працаваў над кароткімі анімацыйнымі сцэнамі, а таксама над сцэнай [[Мікі Маус]]а у «[[Вучань чараўніка]]» і над сцэнай танца бегемота і кракадзіла ў «[[Час танца]]» мультфільма «[[Фантазія (мультфільм)|Фантазія]]» (1940). Акрамя таго, ён прыняў удзел у рабоце над «[[Пінокіа (мультфільм)|Пінокіа]]» (1940) і «[[Бэмбі (мультфільм)|Бэмбі]]» (1942) [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=http://animationresources.org/biography-preston-blair/|title=Biography: Preston Blair|first=Stephen|last=Worth|website=AnimationResources.org - Serving the Online Animation Community|date=2010-11-04|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блер пакінуў Disney пасля [[Страйк аніматараў Дыснея|страйку аніматараў Disney 1941 года]] і быў наняты ў падраздзяленне [[Тэкса Эйвэры]] на MGM. Там ён набыў асаблівую вядомасць дзякуючы анімацыі галоўнай жаночай гераіні ў мультфільме «[[Red Hot Riding Hood]]». «Рэд» пасля з’явілася ў іншых мультфільмах Эйвэры, у тым ліку «[[Swing Shift Cinderella]]», «[[Little Rural Riding Hood]]», «[[Uncle Tom's Cabana]]», а таксама ў мультфільмах пра [[Друпі]] — «[[The Shooting of Dan McGoo]]» і «[[Wild and Woolfy]]», анімацыю да якіх рабіў Блер. У канцы 1940-х гадоў Блер аб’яднаўся з мультыплікатарам Эйвэры [[Майкл Ла|Майклам Ла]], каб зрэжысаваць некалькі мультфільмаў пра [[Мядзведзь Барні|мядзведзя Барні]]<ref>Of Mice and Magic (1980); 287—289</ref>, аднак іх падраздзяленне было распушчана пасля завяршэння толькі трох [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражак]]. Пасля гэтага ён пераехаў у [[Канектыкут]] і зняў некалькі [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] кароткаметражных мультфільмаў для свайго брата [[Лі Блер|Лі]] ў [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Ёрку]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tralfaz.blogspot.com/2022/01/a-balanced-meal-of-cartoons.html|title=Tralfaz: A Balanced Meal of Cartoons|last=Yowp|website=Tralfaz|date=2022-01-22|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блер працягваў сваю кар’еру ў 1960-я гады, працуючы над [[Флінтстоўны|Флінтстоўнамі]] ў [[Hanna-Barbera]]. Аднак больш вядомы ён як аўтар навучальных кніг па анімацыі для выдавецтва [[Walter Foster Publishing]]. Яго першая кніга «Animation» была выдадзена ў 1948 годзе і першапачаткова змяшчала відарысы персанажаў мультфільмаў [[MGM]] і [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], якіх ён анімаваў; у другім выданні яны былі перамаляваны, каб схаваць іх паходжанне. На працягу наступных сарака гадоў Блэр напісаў яшчэ шмат навучальных тэкстаў па анімацыі, кульмінацыяй якіх стала «Cartoon Animation» (1994) — кніга аб’ёмам 224 старонкі, якая сабрала большую частку зместу яго папярэдніх кніг. Новае выданне «Cartoon Animation» было апублікавана ў лістападзе 2020 года выдавецтвам Walter Foster Publishing<ref name=":0" />. == Смерць == Прэстан памёр 19 красавіка 1995 года ад [[Сардэчная недастатковасць|сардэчнай недастатковасці]]<ref name=":1" /> у Каліфорніі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb name|id=0086326|name=Прэстан Блер}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Блэр Прэстан}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] fh9zbe79n5k2rn198fwtfjwbxp3qrw2 5149504 5149498 2026-06-01T10:04:42Z Feeleman 163471 Адкат праўкі [[Special:Diff/5149498|5149498]] аўтарства [[Special:Contributions/Feeleman|Feeleman]] ([[User talk:Feeleman|размовы]]) 5149504 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1930]] – [[1995]] }} '''Прэстан Эрвін Блэр''' ({{Lang-en|Preston Erwin Blair}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Аніматар|мастак-мультыплікатар]]. Найбольш вядомы сваёй працай з [[Анімацыя персанажаў|анімацыямі персанажаў]] у [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Productions]] і [[Мультыплікацыйная студыя|мультыплікацыйнай студыі]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]]. == Біяграфія == Блэр нарадзіўся ў [[Рэдлендс (Каліфорнія)|Рэдлендсе]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]]. Пачаў кар’еру мультыплікатара ў пачатку 1930-х гадоў у студыі [[Romer Gray Studio]], аднак з-за таго, што студыя не паспявала выплачваць яму заробак, перайшоў у [[Walter Lantz Productions]]. Пазней ён перабраўся ў студыю [[Screen Gems]] [[Чарльз Мінц|Чарльза Мінца]], а ў канцы 1930-х, пасля шматлікіх няўдалых спроб уладкавацца, перайшоў у студыю Disney. Там Прэстан працаваў над кароткімі анімацыйнымі сцэнамі, а таксама над сцэнай [[Мікі Маус]]а у «[[Вучань чараўніка]]» і над сцэнай танца бегемота і кракадзіла ў «[[Час танца]]» мультфільма «[[Фантазія (мультфільм)|Фантазія]]» (1940). Акрамя таго, ён прыняў удзел у рабоце над «[[Пінокіа (мультфільм)|Пінокіа]]» (1940) і «[[Бэмбі (мультфільм)|Бэмбі]]» (1942) [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=http://animationresources.org/biography-preston-blair/|title=Biography: Preston Blair|first=Stephen|last=Worth|website=AnimationResources.org - Serving the Online Animation Community|date=2010-11-04|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр пакінуў Disney пасля [[Страйк аніматараў Дыснея|страйку аніматараў Disney 1941 года]] і быў наняты ў падраздзяленне [[Тэкса Эйвэры]] на MGM. Там ён набыў асаблівую вядомасць дзякуючы анімацыі галоўнай жаночай гераіні ў мультфільме «[[Red Hot Riding Hood]]». «Рэд» пасля з’явілася ў іншых мультфільмах Эйвэры, у тым ліку «[[Swing Shift Cinderella]]», «[[Little Rural Riding Hood]]», «[[Uncle Tom's Cabana]]», а таксама ў мультфільмах пра [[Друпі]] — «[[The Shooting of Dan McGoo]]» і «[[Wild and Woolfy]]», анімацыю да якіх рабіў Блэр. У канцы 1940-х гадоў Блэр аб’яднаўся з мультыплікатарам Эйвэры [[Майкл Ла|Майклам Ла]], каб зрэжысаваць некалькі мультфільмаў пра [[Мядзведзь Барні|мядзведзя Барні]]<ref>Of Mice and Magic (1980); 287—289</ref>, аднак іх падраздзяленне было распушчана пасля завяршэння толькі трох [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражак]]. Пасля гэтага ён пераехаў у [[Канектыкут]] і зняў некалькі [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] кароткаметражных мультфільмаў для свайго брата [[Лі Блэр|Лі]] ў [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Ёрку]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tralfaz.blogspot.com/2022/01/a-balanced-meal-of-cartoons.html|title=Tralfaz: A Balanced Meal of Cartoons|last=Yowp|website=Tralfaz|date=2022-01-22|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр працягваў сваю кар’еру ў 1960-я гады, працуючы над [[Флінтстоўны|Флінтстоўнамі]] ў [[Hanna-Barbera]]. Аднак больш вядомы ён як аўтар навучальных кніг па анімацыі для выдавецтва [[Walter Foster Publishing]]. Яго першая кніга «Animation» была выдадзена ў 1948 годзе і першапачаткова змяшчала відарысы персанажаў мультфільмаў [[MGM]] і [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], якіх ён анімаваў; у другім выданні яны былі перамаляваны, каб схаваць іх паходжанне. На працягу наступных сарака гадоў Блэр напісаў яшчэ шмат навучальных тэкстаў па анімацыі, кульмінацыяй якіх стала «Cartoon Animation» (1994) — кніга аб’ёмам 224 старонкі, якая сабрала большую частку зместу яго папярэдніх кніг. Новае выданне «Cartoon Animation» было апублікавана ў лістападзе 2020 года выдавецтвам Walter Foster Publishing<ref name=":0" />. == Смерць == Прэстан памёр 19 красавіка 1995 года ад [[Сардэчная недастатковасць|сардэчнай недастатковасці]]<ref name=":1" /> у Каліфорніі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb name|id=0086326|name=Прэстан Блэр}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Блэр Прэстан}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] 6867oh6oli48dq2yd0tymldva8mw8nh 5149506 5149504 2026-06-01T10:27:40Z Feeleman 163471 5149506 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Блэр}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=[[1930]] – [[1995]] }} '''Прэстан Эрвін Блэр''' ({{Lang-en|Preston Erwin Blair}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Аніматар|мастак-мультыплікатар]]. Найбольш вядомы сваёй працай з [[Анімацыя персанажаў|анімацыямі персанажаў]] у [[Walt Disney Animation Studios|Walt Disney Productions]] і [[Мультыплікацыйная студыя|мультыплікацыйнай студыі]] [[Metro-Goldwyn-Mayer]]. == Біяграфія == Блэр нарадзіўся ў [[Рэдлендс (Каліфорнія)|Рэдлендсе]], [[Каліфорнія|штат Каліфорнія]]. Пачаў кар’еру мультыплікатара ў пачатку 1930-х гадоў у студыі [[Romer Gray Studio]], аднак з-за таго, што студыя не паспявала выплачваць яму заробак, перайшоў у [[Walter Lantz Productions]]. Пазней ён перабраўся ў студыю [[Screen Gems]] [[Чарльз Мінц|Чарльза Мінца]], а ў канцы 1930-х, пасля шматлікіх няўдалых спроб уладкавацца, перайшоў у студыю Disney. Там Прэстан працаваў над кароткімі анімацыйнымі сцэнамі, а таксама над сцэнай [[Мікі Маус]]а у «[[Вучань чараўніка]]» і над сцэнай танца бегемота і кракадзіла ў «[[Час танца]]» мультфільма «[[Фантазія (мультфільм)|Фантазія]]» (1940). Акрамя таго, ён прыняў удзел у рабоце над «[[Пінокіа (мультфільм)|Пінокіа]]» (1940) і «[[Бэмбі (мультфільм)|Бэмбі]]» (1942) [[Уолт Дысней|Уолта Дыснея]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=http://animationresources.org/biography-preston-blair/|title=Biography: Preston Blair|first=Stephen|last=Worth|website=AnimationResources.org - Serving the Online Animation Community|date=2010-11-04|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр пакінуў Disney пасля [[Страйк аніматараў Дыснея|страйку аніматараў Disney 1941 года]] і быў наняты ў падраздзяленне [[Тэкса Эйвэры]] на MGM. Там ён набыў асаблівую вядомасць дзякуючы анімацыі галоўнай жаночай гераіні ў мультфільме «[[Red Hot Riding Hood]]». «Рэд» пасля з’явілася ў іншых мультфільмах Эйвэры, у тым ліку «[[Swing Shift Cinderella]]», «[[Little Rural Riding Hood]]», «[[Uncle Tom's Cabana]]», а таксама ў мультфільмах пра [[Друпі]] — «[[The Shooting of Dan McGoo]]» і «[[Wild and Woolfy]]», анімацыю да якіх рабіў Блэр. У канцы 1940-х гадоў Блэр аб’яднаўся з мультыплікатарам Эйвэры [[Майкл Ла|Майклам Ла]], каб зрэжысаваць некалькі мультфільмаў пра [[Мядзведзь Барні|мядзведзя Барні]]<ref>Of Mice and Magic (1980); 287—289</ref>, аднак іх падраздзяленне было распушчана пасля завяршэння толькі трох [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражак]]. Пасля гэтага ён пераехаў у [[Канектыкут]] і зняў некалькі [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] кароткаметражных мультфільмаў для свайго брата [[Лі Блэр|Лі]] ў [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Ёрку]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://tralfaz.blogspot.com/2022/01/a-balanced-meal-of-cartoons.html|title=Tralfaz: A Balanced Meal of Cartoons|last=Yowp|website=Tralfaz|date=2022-01-22|access-date=2026-06-01}}</ref>. Блэр працягваў сваю кар’еру ў 1960-я гады, працуючы над [[Флінтстоўны|Флінтстоўнамі]] ў [[Hanna-Barbera]]. Аднак больш вядомы ён як аўтар навучальных кніг па анімацыі для выдавецтва [[Walter Foster Publishing]]. Яго першая кніга «Animation» была выдадзена ў 1948 годзе і першапачаткова змяшчала відарысы персанажаў мультфільмаў [[MGM]] і [[Walt Disney Animation Studios|Disney]], якіх ён анімаваў; у другім выданні яны былі перамаляваны, каб схаваць іх паходжанне. На працягу наступных сарака гадоў Блэр напісаў яшчэ шмат навучальных тэкстаў па анімацыі, кульмінацыяй якіх стала «Cartoon Animation» (1994) — кніга аб’ёмам 224 старонкі, якая сабрала большую частку зместу яго папярэдніх кніг. Новае выданне «Cartoon Animation» было апублікавана ў лістападзе 2020 года выдавецтвам Walter Foster Publishing<ref name=":0" />. == Смерць == Прэстан памёр 19 красавіка 1995 года ад [[Сардэчная недастатковасць|сардэчнай недастатковасці]]<ref name=":1" /> у Каліфорніі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb name|id=0086326|name=Прэстан Блэр}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Блэр Прэстан}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Hanna-Barbera]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1908 годзе]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] g0lkzzagiarflnictfah5s76gxu757y Японскі сад (Чыкага) 0 808847 5149492 2026-06-01T09:27:32Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Парк | Назва = Осакскі сад |Нацыянальная назва= en/Osaka Garden in Jackson Park |Краіна= ЗША |Рэгіён= Ілінойс |Выява = Garden of the Phoenix Jackson Park Chicago.jpg |Подпіс = Осакскі сад у чыкагскім Джэксан-парку з выглядам на [[Museum of Science and Industry (Chicago)|Музей навукі і прамысловасці]] |...» 5149492 wikitext text/x-wiki {{Парк | Назва = Осакскі сад |Нацыянальная назва= en/Osaka Garden in Jackson Park |Краіна= ЗША |Рэгіён= Ілінойс |Выява = Garden of the Phoenix Jackson Park Chicago.jpg |Подпіс = Осакскі сад у чыкагскім Джэксан-парку з выглядам на [[Museum of Science and Industry (Chicago)|Музей навукі і прамысловасці]] |Тып = [[японскі сад]] |Заснаваны = 1893 }} '''Осакскі сад''' — гэта [[Японскі сад]] на тэрыторыі [[Джэксан-парк (Чыкага)|Джэксан-парка]] ў [[Чыкага]], штат Ілінойс, ЗША. Першапачаткова створаны ў 1893 годзе, сваю цяперашнюю назву ён атрымаў у 2013 годзе. == Гісторыя == Осакскі сад у Джэксан-парку быў заснаваны 31 сакавіка 1893 года, калі на паўночным краі Лясістага вострава (Wooded Island) да [[Сусветная выстаўка (1893)|Сусветнай Калумбаўскай выставы 1893 года]] быў адкрыты павільён Хо-о-дэн, або «Павільён Фенікса».<ref>{{cite web|title=Column: Ho-o-Den (Phoenix Palace)|url=http://www.ndl.go.jp/exposition/e/s1/1893-1.html|publisher=National Diet Library. Japan: Expositions|access-date=17 July 2016}}</ref> Дызайн павільёна быў заснаваны на Хо-о-до (鳳凰堂) або «Зале Фенікса» храма [[Byōdō-in|Бёдо-ін]] (平等院) у [[Uji|Удзі]], Японія. Эмблема фенікса была адсылкай да Чыкага, які паўстае, падобна [[фэнхуан|міфічнай вогненнай птушцы]], з попелу [[Вялікі чыкагскі пажар|Вялікага чыкагскага пажару 1871 года]]. Пасля выставы 1893 года большасць выставачных канструкцый былі спалены або знесены, але сад і Павільён Фенікса засталіся некранутымі. У 1933 годзе ўрад Японіі пабудаваў традыцыйны [[Чайны домік|чайны домік]] на Сусветнай выставе «[[Век прагрэсу]]», а таксама стварыў сад на паўночна-ўсходнім баку Лясістага вострава і адрэстаўраваў Хо-о-дэн.<ref name="Ask Geoffrey">{{cite web|title=Ask Geoffrey: What Happened to the Sunken Garden in Jackson Park?|url=http://chicagotonight.wttw.com/2016/01/13/ask-geoffrey-what-happened-sunken-garden-jackson-park|publisher=WTTW|access-date=17 July 2016|date=January 13, 2016}}</ref> Пасля Другой сусветнай вайны павільён і чайны домік былі знішчаны пажарам, а сад закінуты. Пасля таго як горад [[Осака]] стаў адным з [[Чыкага#Братэрскія_гарады|гарадоў-пабрацімаў Чыкага]], адной з мэтаў праграмы [[Параднёныя гарады|Гарады-пабрацімы]] стала адраджэнне японскага сада ў Джэксан-парку. Дзякуючы сумесным намаганням горада Осака і Паркавага ўпраўлення Чыкага, сады былі адноўлены і названы «Осакскім садам» у 1993 годзе ў гонар дапамогі і дружбы гэтага горада.<ref>{{cite magazine|author1=Stephen R. Strahler|title=One man's dream: A revitalized Jackson Park|url=http://www.chicagobusiness.com/article/20130420/ISSUE03/304209991/one-mans-dream-a-revitalized-jackson-park|magazine=Crain's Chicago Business|access-date=17 July 2016|date=April 20, 2013}}</ref> {{See|Ханамі}} У 2012 і 2013 гадах Паркавым упраўленнем Чыкага пры падтрымцы фонду Garden of the Phoenix Foundation і Японскай гандлёва-прамысловай палаты Чыкага (JCCC シカゴ日本商工会議所) было высаджана больш за 170 дрэў [[сакура|сакуры]].<ref>[https://www.jccc-chi.org/en/ Japanese Chamber of Commerce and Industry of Chicago]</ref><ref>[https://www.chicagoparkdistrict.com/cherry-blossoms Jackson Park Cherry Blossoms] Chicago Park District</ref><ref name="Yoshiko Urayama" /> Дрэвы былі пасаджаны ў адзначэнне 50-годдзя JCCC і 120-годдзя дарэння павільёна Хо-о-дэн (Павільёна Фенікса) японскім урадам гораду Чыкага пасля Сусветнай Калумбаўскай выставы 1893 года.<ref name="Yoshiko Urayama">[https://www.chicagoshimpo.com/news/garden-of-phoenix-offers-the-fist-cherry-blossom-viewing-festival-in-chicago Garden of the Phoenix Offers the First Cherry Blossom Viewing Festival in Chicago] ''Chicago Shimpo'', Yoshiko Urayama, May 27, 2022</ref> Сакуры ўпершыню зацвілі ў 2019 годзе.<ref name="Nara Schoenberg">{{cite news | last= Schoenberg | first= Nara | url= https://www.chicagotribune.com/lifestyles/ct-life-cherry-blossoms-chicago-04232019-story.html | title= Move over, D.C. — Chicago will have its own cherry blossom season this year | publisher= Chicago Tribune | date= April 24, 2019 | accessdate= April 4, 2023 }}</ref> Кожную вясну красаванне сакуры дасягае піку на перыяд ад 6 да 10 дзён у канцы красавіка або пачатку мая. У 2023 годзе вясенняя навальніца пашкодзіла большую частку кветак неўзабаве пасля пачатку красавання.<ref>[https://www.chicagotribune.com/news/environment/ct-cherry-blossoms-jackson-park-no-blooms-20230429-ob6cqtqaufaz3grzzfkinihqee-story.html In a big blow for cherry blossom fans, erratic spring weather wipes out Chicago’s signature display at Jackson Park] ''Chicago Tribune'', April 2023</ref> У 2024 годзе няўстойлівае надвор'е і ваганні тэмпературы прывялі да таго, што многія бутоны не распусціліся цалкам.<ref>[https://www.nbcchicago.com/news/local/cherry-trees-in-chicagos-jackson-park-wont-fully-bloom-this-spring/3414860/ Cherry trees in Chicago's Jackson Park won't fully bloom this spring] NBC Chicago, April 18, 2024</ref> Колькасць вішнёвых дрэў у Джэксан-парку расце; да 2026 года паркавае ўпраўленне разлічвае мець амаль 250 дрэў у гаі сакур.<ref> [https://www.nbcchicago.com/news/local/cherry-blossoms-emerge-at-chicagos-jackson-park/3721115/ Cherry blossoms emerge at Chicago's Jackson Park] Chicago Sun-Times, April 13, 2025 </ref> У 2024 годзе 60 сакур былі высаджаны на Лясістым востраве вакол Японскага сада і побач з басейнам Калумбія ў адзначэнне 60-годдзя Японскай гандлёва-прамысловай палаты Чыкага. [[File:Hyde Park-banner1.JPG|thumb|center|800px|Панарама сада]] {{clear}} == Апісанне == У садзе ёсць [[Пруды з коі|стаў з карпамі коі]]. Камяні ў парку звязаны са старадаўняй легендай, якая абвяшчае, што яны ўкладзены зігзагам, таму што злыя духі могуць рухацца толькі па прамой лініі, таму, калі вы пяройдзеце па камянях, любыя злыя духі проста ўпадуць у ваду. Ліхтар Касуга — адзін са свяцільняў, якія захаваліся з 1893 года. Ён атрымаў сваю назву ад свяцілішча [[Касуга|Касуга-тайся]] ў [[Нара|Нары]], Японія. Панэль з аленем — адзін з чатырох традыцыйных сімвалаў, іншымі былі алень-самец, сонца і месяц, большасць з якіх пашкоджаны. У садзе прадстаўлены амерыканскія і японскія расліны, а яго тэмай з'яўляецца мірная гармонія япона-амерыканскіх адносін. Сад закліканы нагадваць прыродны ландшафт, але ў паменшаным маштабе, з выявай гор, астравоў і азёр.<ref>{{cite web|url=http://chicago-architecture-jyoti.blogspot.com/2011/05/osaka-japanese-garden.html|title=Chicago – Architecture & Cityscape: Osaka Japanese Garden}}</ref> == Галерэя == <gallery> File:Constructing Japanese Pavilion Ho-o-den 02 at World's Columbian Exposition, Chicago, 1893.jpg| Японскія будаўнікі на месцы ўзвядзення павільёна File:Japanese Ho-o-den wooded island 17.jpg|Пярэдні фасад будынка «Палаца Фенікса» File:The Japanese pavillion Ho-o-den 04, World's Columbian Exposition 1893.jpg|Тэрыторыя парка, 1893 г.; Хо-о-дэн бачны ў цэнтры злева File:Osaka_Pavillion.jpg| Осакскі павільён File:Coy Pond in Osaka Garden.JPG| Стаў з коі File:Jackson Park Japanese Garden Chicago.jpg|Сад Фенікса </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Японскія сады}} [[Катэгорыя:Японскі сад|Чыкага]] [[Катэгорыя:Чыкага]] 4fw1yvx9zarxro7s6jokctvggqa3zb3 Сезон 2012/2013 ГК Аркатрон Мінск 0 808848 5149508 2026-06-01T10:29:41Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [...» 5149508 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * Аляксандр Азоў (04.12.1993) * Максім Марчанка (10.08.1992) * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (08.03.1996) * Андрэй Каляровіч (18.08.1993) * Аляксандр Філімонаў (18.01.1994) * [[Арцём Красуцкі]] (12.08.1991) * Максім Хоміч (19.08.1994) * Аляксей Мірончык (23.04.1993) * [[Міхаіл Жыла]] (08.10.1993) * Вадзім Захарэвіч (25.03.1994) * Дзмітрый Лось (13.03.1995) * Павел Шайнгіс (16.05.1995) * Арцём Каваленка (27.02.1993) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2013/2014 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130327233303/http://handball.by/Аркатрон/Аркатрон-РЦОР-БГЭУ.html Списочный состав мужской гандбольной команды «Аркатрон-РЦОР-БГЭУ» (Минск) на период 2012/2013] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] ausdb7cnrpmlgxw5g251y32ffnd5eyh 5149510 5149508 2026-06-01T10:29:58Z Паўлюк Шапецька 37440 5149510 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * Аляксандр Азоў (04.12.1993) * Максім Марчанка (10.08.1992) * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (08.03.1996) * Андрэй Каляровіч (18.08.1993) * Аляксандр Філімонаў (18.01.1994) * [[Арцём Красуцкі]] (12.08.1991) * Максім Хоміч (19.08.1994) * Аляксей Мірончык (23.04.1993) * [[Міхаіл Жыла]] (08.10.1993) * Вадзім Захарэвіч (25.03.1994) * Дзмітрый Лось (13.03.1995) * Павел Шайнгіс (16.05.1995) * Арцём Каваленка (27.02.1993) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2013/2014 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130327233303/http://handball.by/Аркатрон/Аркатрон-РЦОР-БГЭУ.html Списочный состав мужской гандбольной команды «Аркатрон-РЦОР-БГЭУ» (Минск) на период 2012/2013] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2013 год у Мінску]] hqguw80fjo3avdn03wdyenw6fqurtpe 5149512 5149510 2026-06-01T10:30:41Z Паўлюк Шапецька 37440 5149512 wikitext text/x-wiki У сезоне 2012/2013 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] ('''13-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] ({{Бр}}'''3-е месца'''). == Склад каманды == * Аляксандр Азоў (04.12.1993) * Максім Марчанка (10.08.1992) * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (08.03.1996) * Андрэй Каляровіч (18.08.1993) * Аляксандр Філімонаў (18.01.1994) * [[Арцём Красуцкі]] (12.08.1991) * Максім Хоміч (19.08.1994) * Аляксей Мірончык (23.04.1993) * [[Міхаіл Жыла]] (08.10.1993) * Вадзім Захарэвіч (25.03.1994) * Дзмітрый Лось (13.03.1995) * Павел Шайнгіс (16.05.1995) * Арцём Каваленка (27.02.1993) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2013/2014 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20130327233303/http://handball.by/Аркатрон/Аркатрон-РЦОР-БГЭУ.html Списочный состав мужской гандбольной команды «Аркатрон-РЦОР-БГЭУ» (Минск) на период 2012/2013] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2012/2013]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2012/2013|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2013 год у Мінску]] fgfgq2d41ug1g2vz00k0kxba6rj176o Сезон 2025/2026 «Барысфена» Магілёў 0 808849 5149522 2026-06-01T10:42:40Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]» з [[Магілёў|Магілёва]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ({{Бр}} '''3 месца'''), * Кубак Беларусі па баскетболе|К...» 5149522 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Барысфен Магілёў|Барысфен]]» з [[Магілёў|Магілёва]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ({{Бр}} '''3 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]] ({{Ср}} '''фіналіст'''). == Склад каманды == '''У чэмпіянаце Беларусі''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Нумар !! Баскетбаліст !! Год нараджэння !! Гульні !! Ачкі (сярэдні паказчык) !! Заўвагі |- | 5 || {{Сцяг Расіі}} [[Вадзім Андрэевіч Федзькін|Вадзім Федзькін]] || 2001 || 41 || 13,0 || |- | 6 || {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Паўлавіч Швакель|Уладзіслаў Швакель]] || 2000 || 38 || 11,4 || |- | 7 || {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Секушэнка]] || 2001 || 38 || 7,1 || |- | 41 || {{Сцяг Беларусі}} [[Антон Міхайлавіч Шчурко|Антон Шчурко]] || 1997 || 38 || 6,1 || |- | 2 || {{Сцяг Беларусі}} [[Данііл Андрэевіч Гарбачэўскі|Данііл Гарбачэўскі]] || 2003 || 37 || 5,3 || |- | 15 || {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] || 1998 || 36 || 17,2 || |- | 95 || {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Аладка|Іван Аладка]] || 1995 || 36 || 6,6 || |- | 0 || {{Сцяг ЗША}} [[Мігель Элайджа Прыст|Мігель Прыст]] || 1998 || 35 || 11,1 || Прыйшоў у каманду падчас сезона |- | 9 || {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] || 1988 || 31 || 6,4 || Прыйшоў у каманду падчас сезона |- | 13 || {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Аляксандравіч Агеенка|Андрэй Агеенка]] || 1992 || 26 || 2,0 || Прыйшоў у каманду падчас сезона |- | 63 || {{Сцяг Расіі}} [[Леў Раманавіч Кузьменка|Леў Кузьменка]] || 2003 || 17 || 9,2 || Прыйшоў у каманду падчас сезона |- | 3 || {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Дудчанка|Іван Дудчанка]] || 2006 || 12 || 1,6 || |- | 10 || {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Аляксандравіч Пучко|Арцём Пучко]] || 2006 || 11 || 1,7 || |- | 35 || {{Сцяг Расіі}} [[Мікіта Сяргеевіч Шчурат|Мікіта Шчурат]] || 2003 || 6 || 6,2 || Пакінуў каманду падчас сезона |} '''У Кубку Беларусі''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Нумар !! Баскетбаліст !! Год нараджэння !! Гульні !! Ачкі (сярэдні паказчык) !! Заўвагі |- | 15 || {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Русланавіч Мікульскі|Уладзіслаў Мікульскі]] || 1998 || 2 || 17,5 || |- | 5 || {{Сцяг Расіі}} [[Вадзім Андрэевіч Федзькін|Вадзім Федзькін]] || 2001 || 2 || 17,0 || |- | 6 || {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзіслаў Паўлавіч Швакель|Уладзіслаў Швакель]] || 2000 || 2 || 12,0 || |- | 0 || {{Сцяг ЗША}} [[Мігель Элайджа Прыст|Мігель Прыст]] || 1998 || 2 || 11,0 || |- | 7 || {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Секушэнка]] || 2001 || 2 || 6,0 || |- | 9 || {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Сяргеевіч Вабішчэвіч|Сяргей Вабішчэвіч]] || 1988 || 2 || 3,5 || |- | 2 || {{Сцяг Беларусі}} [[Данііл Андрэевіч Гарбачэўскі|Данііл Гарбачэўскі]] || 2003 || 2 || 3,0 || |- | 41 || {{Сцяг Беларусі}} [[Антон Міхайлавіч Шчурко|Антон Шчурко]] || 1997 || 2 || 2,5 || |- | 95 || {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Аладка|Іван Аладка]] || 1995 || 1 || 0,0 || |- | 3 || {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Аляксандравіч Дудчанка|Іван Дудчанка]] || 2006 || 0 || 0,0 || Быў у заяўцы, але ў гульнях не ўдзельнічаў |- | 10 || {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Аляксандравіч Пучко|Арцём Пучко]] || 2006 || 0 || 0,0 || Быў у заяўцы, але ў гульнях не ўдзельнічаў |} == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}}/{{Сцяг Расіі}} [[Дзяніс Ігаравіч Пастухоў|Дзяніс Пастухоў]] (старшы трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Міхайлавіч Гуляеў|Аляксандр Гуляеў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Яніна Нікіціна]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Барысфена» Магілёў]] * [[Сезон 2026/2027 «Барысфена» Магілёў]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/COR-Borisfen-Mogilev/1011?Page=1&Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны «Барысфена» Магілёў|2025/20265]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Барысфен]] [[Катэгорыя:2025 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2026 год у Магілёве]] 49wwp2c6l6x4dcmr0xl0hauof94y001 Аляксандр Ільін 0 808850 5149525 2026-06-01T10:48:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Аляксандр Ільін]] у [[Аляксандр Львовіч Ільін]] 5149525 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Аляксандр Львовіч Ільін]] 3pnhcsrmzrss69cv5ishc7obthxm20s Сезон 2025/2026 «Рубона» 0 808851 5149539 2026-06-01T11:01:42Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]» з горада [[Віцебск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ('''4 месца'''), * Кубак Беларусі па баскетболе|Куб...» 5149539 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Рубон (баскетбольны клуб)|Рубон]]» з горада [[Віцебск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ('''4 месца'''), * [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па баскетболе 2025|2025]] ('''4 месца'''). == Склад каманды == '''У чэмпіянаце Беларусі''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Нумар !! Баскетбаліст !! Год нараджэння !! Гульні !! Ачкі (сярэдні паказчык) !! Заўвагі |- | 24 || {{Сцяг Расіі}} [[Аляксей Ігаравіч Авілаў|Аляксей Авілаў]] || 2001 || 39 || 6,9 || |- | 3 || {{Сцяг Расіі}} [[Данііл Аляксандравіч Яроменка|Данііл Яроменка]] || 2003 || 38 || 13,3 || |- | 4 || {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Юр’евіч Малькоў|Арцём Малькоў]] || 1988 || 36 || 7,0 || |- | 34 || {{Сцяг Расіі}} [[Арцём Юр’евіч Каваленка|Арцём Каваленка]] || 2005 || 34 || 8,3 || Прыйшоў у каманду падчас сезона |- | 11 || {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Андрэевіч Сацук|Канстанцін Сацук]] || 2000 || 34 || 7,7 || |- | 55 || {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Валер’евіч Шустаў|Максім Шустаў]] || 1986 || 33 || 11,0 || |- | 6 || {{Сцяг Беларусі}} [[Ілля Аляксандравіч Кустарнікаў|Ілля Кустарнікаў]] || 2004 || 33 || 5,8 || |- | 35 || {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Андрэевіч Барадзін|Мікіта Барадзін]] || 2002 || 30 || 3,5 || Прыйшоў у каманду падчас сезона |- | 8 || {{Сцяг Беларусі}} [[Руслан Аляксандравіч Пішчэйка|Руслан Пішчэйка]] || 1998 || 29 || 11,1 || |- | 9 || {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] || 2008 || 29 || 3,4 || |- | 10 || {{Сцяг Расіі}} [[Іван Мікалаевіч Зімін|Іван Зімін]] || 2003 || 28 || 9,6 || |- | 12 || {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Вадзімавіч Вялесік|Андрэй Вялесік]] || 2006 || 28 || 4,4 || |- | 31 || {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Валер’евіч Ханцэвіч|Максім Ханцэвіч]] || 2006 || 26 || 3,9 || |- | 21 || {{Сцяг Беларусі}} [[Марсэль Сасунавіч Аўсепян|Марсэль Аўсепян]] || 1990 || 16 || 5,9 || |} '''У Кубку Беларусі''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Нумар !! Баскетбаліст !! Год нараджэння !! Гульні !! Ачкі (сярэдні паказчык) !! Заўвагі |- | 10 || {{Сцяг Расіі}} [[Іван Мікалаевіч Зімін|Іван Зімін]] || 2003 || 4 || 12,0 || |- | 34 || {{Сцяг Расіі}} [[Арцём Юр’евіч Каваленка|Арцём Каваленка]] || 2005 || 4 || 10,5 || |- | 3 || {{Сцяг Расіі}} [[Данііл Аляксандравіч Яроменка|Данііл Яроменка]] || 2003 || 4 || 8,8 || |- | 4 || {{Сцяг Беларусі}} [[Арцём Юр’евіч Малькоў|Арцём Малькоў]] || 1988 || 4 || 7,5 || |- | 21 || {{Сцяг Беларусі}} [[Марсэль Сасунавіч Аўсепян|Марсэль Аўсепян]] || 1990 || 4 || 5,3 || |- | 6 || {{Сцяг Беларусі}} [[Ілля Аляксандравіч Кустарнікаў|Ілля Кустарнікаў]] || 2004 || 4 || 4,8 || |- | 24 || {{Сцяг Расіі}} [[Аляксей Ігаравіч Авілаў|Аляксей Авілаў]] || 2001 || 4 || 4,5 || |- | 31 || {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Валер’евіч Ханцэвіч|Максім Ханцэвіч]] || 2006 || 4 || 4,0 || |- | 9 || {{Сцяг Беларусі}} [[Захар Аляксеевіч Ліндэраў|Захар Ліндэраў]] || 2008 || 4 || 2,5 || |- | 55 || {{Сцяг Беларусі}} [[Максім Валер’евіч Шустаў|Максім Шустаў]] || 1986 || 3 || 11,0 || |- | 8 || {{Сцяг Беларусі}} [[Руслан Аляксандравіч Пішчэйка|Руслан Пішчэйка]] || 1998 || 3 || 9,3 || |- | 12 || {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Вадзімавіч Вялесік|Андрэй Вялесік]] || 2006 || 1 || 21,0 || |- | 11 || {{Сцяг Беларусі}} [[Канстанцін Андрэевіч Сацук|Канстанцін Сацук]] || 2000 || 1 || 9,0 || |- | 35 || {{Сцяг Беларусі}} [[Мікіта Андрэевіч Барадзін|Мікіта Барадзін]] || 2002 || 0 || 0,0 || Быў у заяўцы, але ў гульнях не ўдзельнічаў |} == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Руслан Леанідавіч Байдакоў|Руслан Байдакоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Махонь]] (старшы трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандра Уладзіміраўна Тарасава|Аляксандра Тарасава]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Рубона»]] * [[Сезон 2026/2027 «Рубона»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/Rubon-Vitebsk-OBK-Voktsor/2098?Page=1&Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны «Рубона» Віцебск|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Рубон]] [[Катэгорыя:2025 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] blrgb7htj5vxjlvabcgw01y52xgo1km Крупскі веснік (газета) 0 808852 5149555 2026-06-01T11:53:30Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Газета |назва = Крупскі веснік |арыгінальная назва = Камуністычны шлях |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 30 верасня 1931 г. |спыненне публікацый = |заснавальнікі = |уладаль...» 5149555 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = Крупскі веснік |арыгінальная назва = Камуністычны шлях |выява = |подпіс = |тып = |фармат = |заснаванне = 30 верасня 1931 г. |спыненне публікацый = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Крупскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = |галоўны рэдактар = |штат = |палітычна = дзяржаўная |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |перыядычнасць = |аб'ём = |тыраж = |галоўны офіс = [[Крупкі]], [[Савецкая вуліца (Крупкі)|Савецкая]], 11 |ISSN = |вэб-сайт = https://krupki.by/ }} '''Крупскі веснік''' — беларуская газета [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], заснаваная 30 верасня 1931 г. пад назвай «Камуністычны шлях». У гады [[ВАВ]] выходзіла ў форме лістовак, з 1943 пад назвай «Партызанскі шлях». У 1944 г. атрымала назву «Голас калгасніка», у 1960 г. навай назвай стала «Зара камунізму», з сакавіка 1968 г. «Ленінскім курсам» і ў 2003 г. атрымала цяперашнюю назву<ref>[https://krupki.by/index.php/gazeta/istoriya Гісторыя ў газетных радках] // Крупскі веснік</ref>. Выдаецца на [[Беларуская мова|беларускай]] і [[Руская мова|рускай мовах]]. У 2006 г. выданне перамагло ў конкурсе «Лепшая раённая газета<ref>[http://belsmi.by/index/smi/pechatnie_smi/krupski_vesnik/ Крупскі веснік] // СМІ Беларусі</ref>». == Вядомыя асобы выдання == Згодна гісторыі газеты, апісанай на яе сайце: "Наша раёнка ўзгадавала і блаславіла на нялёгкі творчы шлях такіх вядомых літаратараў, прызнаных майстроў слова, як [[Міхась Калачынскі]], Іван Шуцько, Васіль Зуёнак, Васіль Макарэвіч, Валерый Грышановіч, Міхась Пацёмкін. Іх адметныя стылі аказалі свой уплыў на творчасць мясцовых журналістаў наступных пакаленняў<ref>[https://krupki.by/index.php/gazeta/istoriya Гісторыя ў газетных радках] // Крупскі веснік</ref>. == Радыёпраграма «Гавораць Крупкі» == Пры рэдакцыі газеты выходзіла радыёпраграма «Гавораць Крупкі» на рускай і беларускай мовах<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/gavorat_krupki/ Гавораць Крупкі] // СМІ Беларусі</ref>. Відавочна, выходзіла на мясцовай радыёстанцыі, але з 15 верасня 2015 г. перайшло на хвалю 102,6 МГц радыё «[[Мінская хваля]]», дзе выходзіла 4 разы ў тыдзень (аўторак-пятніца 7:00-7:15)<ref>[https://krupki.by/index.php/novosti-rajona/1868-krupskoe-radio-pereshlo-na-minskuyu-volnu Крупское радио перешло на «Минскую волну»] // Крупскі веснік, 16.09.2015</ref>. Потым час змясціўся на 6:15-6:30 у тыя ж дні<ref>[https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио]</ref>. Па стане на люты 2018 г. праграма выходзіла ў аўторак і пятніцу з 6:40 па 6:50 з вядучай Святланай Міхайлаўнай Грынь на той жа хвалі<ref>[https://krupki.by/index.php/component/k2/7028-programma-rajonnogo-radioveshchaniya-gavorats-krupki Программа районного радиовещания «Гавораць Крупкі»] // Крупскі веснік, 27.02.2018</ref>. 1 студзеня 2023 г. спыніла сваё вяшчанне па прычынах немагчымасці далейшай арэнды радыёхвалі, на гэты момант праграма выходзіла па аўторках і пятніцах з 6:40 да 6:45<ref>[https://krupki.by/index.php/novosti-rajona/18571-s-1-yanvarya-2023-goda-prekrashchen-vypusk-programmy-rajonnogo-radioveshchaniya-gavorats-krupki С 1 января 2023 года прекращен выпуск программы районного радиовещания «Гавораць Крупкі»] // Крупскі веснік, 11.01.2023</ref>. == Цікавыя факты == * У 1950-я гг рэдактарам і адзіным супрацоўнікам газеты был Осіп Фаддзеявіч Ліфшыц<ref>[https://www.voran.by/about/ О газете] // Воранаўская газета</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://krupki.by/ Сайт газеты] * [https://vk.com/krupski_vestnik Старонка УКантакце] * [https://www.facebook.com/krupki.by/ Facebook] * [https://www.youtube.com/channel/UCzs_wa1h7UL0J9sIWJdcXHQ YouTube канал] * [https://ok.ru/group/55203803693231 Старонка на Аднакласніках] * [https://belkiosk.by/items/archive/140 Крупскі веснік. Архив номеров] * [https://dimaruu18.wixsite.com/rnby/post/history-of-regional-radio-broadcasting История областных и районных радиостанция на частоте Белорусского радио] {{Абласныя і раённыя газеты Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Воранаўскі раён]] hi8ej35tdxam6k1v128al31myqi2ji5